Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 152/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2014-11-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 1 par. 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1269
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych.
article: Art. 134, art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: Art. 2, art. 3, art. 36, art. 39
journal: Dz.U. 2004 nr 64 poz 593
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
article: Art. 7, art. 77, art. 80
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krystyna Kutzner (spr.) Sędziowie WSA Tadeusz Wołek WSA Barbara Pasternak Protokolant Ewelina Kalita po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 listopada 2014 r. sprawy ze skargi G. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 7 listopada 2013 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego skargę oddala.


UZASADNIENIE

Skarżący G. P. w dniu 12 grudnia 2011 r. złożył wniosek o udzielenie pomocy w formie zasiłku celowego na uregulowanie opłat za hotel. Decyzją z dnia [...] 2012r. nr [...], Prezydent Miasta – działając na podstawie art. 39 ust.1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz.U.2009.1362) odmówił skarżącemu przyznania wnioskowanego zasiłku. Z kolei Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 23 lutego 2013 r. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. W wyniku złożonej przez skarżącego skargi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 27 marca 2013 r. sygn. akt III SA/Kr 715/12 uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania organowi. Sąd w ww. wyroku stwierdził , że przyznanie zasiłku celowego warunkuje nie tylko sytuacja materialnego skarżącego, cel na który ma być on przyznany, ale również możliwości finansowe organu świadczącego pomoc społeczną. Obowiązkiem organów jest jednoznaczne ustalenie istotnych dla treści rozstrzygnięcia okoliczności, dokonanie właściwej oceny zebranego materiału dowodowego, podjęcie rozstrzygnięcia i przedstawienie tej oceny w uzasadnieniu wydanej decyzji. Przyznanie zasiłku celowego, jak stwierdził Sąd, leży w granicach tzw. uznania administracyjnego.

Uchylając decyzje organów administracyjnych, w ocenie Sądu, organy orzekające nie ustaliły rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego, bowiem nieprawidłowo uznały za dochód wpłaty dokonane przez M. B. – najemcę jednego z lokalu w L, którego właścicielem jest skarżący – na fundusz remontowy kamienicy, w której mieści się przedmiotowy lokal.

Ponadto, podstawą odmowy przyznania wnioskowanego zasiłku było nie przyjęcie przez skarżącego propozycji współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej i odmowa zawarcia kontraktu socjalnego. W aktach sprawy brak jest dokumentu, który byłby projektem kontraktu socjalnego , o którym mowa w art.11 ust.2 ww. ustawy. Niestawiennictwo skarżącego na wezwania organu było przez niego usprawiedliwione, co nie zostało uwzględnione w ocenie organów orzekających w sprawie zasiłku. W tych okolicznościach sprawy, zdaniem Sądu, zarzut braku współdziałania nie został przez organy dostatecznie wykazany i uzasadniony w podjętych rozstrzygnięciach.

Organy mając na uwadze stanowisko Sądu zawarte w wyroku z dnia 27 marca 2013, sygn. akt III SA/Kr 715/12, ponownie orzekając w sprawie przyznania zasiłku celowego na uregulowanie opłat za hotel ustaliły, następujący stan faktyczny (aktualizacja wywiadu środowiskowego z dnia 29 sierpnia 2013r.):

Skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, mieszka w hotelu pracowniczym w K i ponosi opłaty z tego tytułu w wysokości 620 zł miesięcznie (należność za lipiec 2013 r.); nie ma uprawnień do świadczeń emerytalno-rentowych z ZUS i KRUS; jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym na stałe, a zgodnie z orzeczeniem Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności jest zdolny do pracy w warunkach chronionych; nie pracuje, nawet dorywczo; pozostaje w stałym leczeniu specjalistycznym – jak oświadczył – na leki wydaje 118 zł; korzysta z pomocy Arcybractwa [...] oraz otrzymuje pomoc żywnościowa od znajomych. Skarżący pobiera zasiłek stały w kwocie 444 zł. Pomimo posiadanego zasobu w postaci nieruchomości w miejscowości L stanowiącej część kamienicy, w której wyodrębnione są trzy lokale mieszkalne, od wielu lat wynajmuje pokój w hotelu pracowniczym w K. Kamienica w L ma ponad 100 m2 powierzchni i znajdują się w niej trzy odrębne lokale mieszkaniowe. Aktualnie dwa lokale są wynajęte – jeden na zasadzie przydziału kwaterunkowego, a drugi – na podstawie umowy najmu. Podczas wywiadu środowiskowego skarżący przedstawił umowę najmu jednego z lokali, za 100 zł miesięcznie. Trzeci lokal należący do skarżącego, jest niezamieszkany i jak twierdzi skarżący - nie nadaje się do zamieszkania z powodu złego stanu technicznego i braku kanalizacji. Uzyskiwane z wynajmu opłaty są zajęte przez komornika, na poczet zaległości alimentacyjnych.

W trakcie wywiadu środowiskowego pracownik socjalny podjął rozmowę na temat kontraktu socjalnego, jednak skarżący przedstawił argumentację dotyczącą swojej niepełnosprawności i braku możliwości podjęcia z tego tytułu zatrudnienia. Propozycja pomocy w znalezieniu zatrudnienia w zakładach pracy chronionej spotkała się z odmowa ze strony skarżącego, który stwierdził , że i tak nie podejmie pracy.

Odnośnie posiadanej nieruchomości w L skarżący oświadczył w czasie wywiadu, że nieruchomości tej nie sprzeda, bo całą kwotę uzyskaną ze sprzedaży i tak zajmie komornik na zaległości alimentacyjne.

Organ ustalił, że skarżący spełnia kryterium dochodowe, od którego zależy przyznanie pomocy społecznej ( 542 zł).

Organ I instancji odmawiając skarżącemu przyznania wnioskowanego świadczenia podniósł, że począwszy od maja 2010 r. Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej wielokrotnie proponował skarżącemu podjęcie negocjacji dotyczących wykorzystania swoich zasobów mieszkaniowych oferując pomoc przez zawarcie kontraktu socjalnego, w ramach którego Ośrodek zaproponował skarżącemu np. sfinansowanie remontu pustego lokalu mieszkalnego, który skarżący mógłby wynająć, bądź w nim zamieszkać. Skarżący nie przystąpił do proponowanych negocjacji i podczas wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 29 sierpnia 2013 r. nie podjął rozmowy na ten temat mimo, że podczas wywiadu był informowany, że brak współdziałania z pracownikiem socjalnym w sprawie kontraktu ma wpływ na przyznanie pomocy finansowej.

Ponadto organ podniósł , że zgodnie z orzeczeniem Wojewódzkiego Zespołu do Spraw orzekania Niepełnosprawności skarżący jest zdolny do pracy w warunkach chronionych. Ustalono, że skarżący nie poszukuje pracy twierdząc, że nie pozwala mu na to wiek i stan zdrowia. Organ uznał twierdzenia skarżącego w tym zakresie za nieuzasadnione, gdyż według ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnieniu osób niepełnosprawnych, skarżący jest osobą o naruszonej sprawności organizmu zdolną do wykonywania zatrudnienia na stanowisku pracy przystosowanym odpowiednio do potrzeb i możliwości wynikających z niepełnosprawności.

Niezależnie od powyższego, organ wskazał na okoliczność, że skarżący od 2007 r. pełni funkcję Prezesa "Stowarzyszenia [...]", co świadczy o tym, że skarżący posiada potencjał intelektualny, który mógłby wykorzystać do poszukiwania odpowiedniego dla siebie zatrudnienia i uzyskiwania dochodu. Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 19 maja 2009 r. oddalając odwołanie skarżącego od decyzji z ZUS odmawiającej przyznanie renty, podał, że "posiadając wyższe wykształcenie techniczne, wykonywał pracę asystenta projektanta, trenera, pracownika naukowego (...). Po przeanalizowaniu opinii biegłych został uznany za osobę zdolną do pracy zgodnie z wykształceniem".

W ocenie organu, bierne oczekiwanie skarżącego na świadczenie z pomocy społecznej, bez wykazywania aktywności w rozwiązywaniu trudnej sytuacji, w tym poszukiwania źródeł dochodu, nie uprawnia do świadczenia z pomocy społecznej.

Organ podkreślił, iż pomimo braku współpracy skarżący nie był pozbawiony w całości świadczeń z pomocy społecznej, a jedynie począwszy od kwietnia 2011 r., jej wymiar był ograniczony. Od wielu lat skarżący nie zmienia swojej postawy, nie podejmuje działań zmierzających do poprawy swojej sytuacji życiowej, a jedynie żąda zabezpieczenia swoich potrzeb finansowych. W tej sytuacji organ uznał, że brak jest podstaw do udzielenia skarżącemu pomocy na uregulowanie opłat za hotel.

Organ wskazał, że za odmową przyznania przedmiotowego zasiłku celowego przemawia również fakt, że Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej ze względu na ograniczone środki finansowe, a co za tym idzie ograniczoną możliwość świadczenia oczekiwanej pomocy zmuszony jest dokonywać weryfikacji napływających wniosków.

W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący zarzucił, że Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej wydał kolejne wadliwe decyzje, niezgodne z prawem i rażąco naruszające przepisy prawa poprzez naruszenie art. 7 i art. 77 k.p.a., brak wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego oraz art. 3 ust. 1, art. 8 ust. 3, art. 39 ust 1 i ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. Zdaniem skarżącego, organ błędnie ustalił jego dochód, a nadto , że w aktach sprawy nie było projektu kontraktu socjalnego oraz innych dowodów wskazujących na brak współpracy z MOPS.

W ocenie skarżącego, brak jest również dowodów na okoliczność niewykorzystania jego własności nieruchomości w L. Skarżący stwierdził, że ma 130 tysięcy długu alimentacyjnego, a czynsz pochodzący od lokatorów kamienicy w L zajmuje komornik. Zdaniem skarżącego, jego przeprowadzka do L przyniosłaby negatywne konsekwencje oraz pogłębiła jego trudną sytuację życiową, jednak nie uzasadnił tego stanowiska. Skarżący podniósł, że w lipcu 2009 r. zwrócił się do synów z propozycją zapisania własności w L w zamian za wycofanie zaległego długu alimentacyjnego, jednak nie otrzymał od nich odpowiedzi.

Ponadto skarżący podkreślił, że jest " w podeszłym wieku" (60 lat), z powodu którego należy mu się emerytura kombatancka. Z uwagi na stan zdrowia uważa, że jest niezdolny do pracy, a odmowa przyznania renty z ZUS-u spowodowana jest faktem, że dwanaście lat spędził poza krajem.

Skarżący nie zgodził się ze stanowiskiem organu, że nie był zainteresowany prowadzeniem negocjacji w sprawie kontraktu socjalnego. Jak twierdzi, aktywnie i skutecznie działał na rzecz zmniejszenia zadłużenia alimentacyjnego, złożył wniosek do komornika o umorzenie postępowania egzekucyjnego co do zaległych opłat alimentacyjnych oraz skargę na komornika do sądu na odmowę umorzenia postępowania. Ponadto skarżący starał się o przyznanie mieszkania socjalnego oraz renty specjalnej od Prezydenta Rzeczpospolitej Polskiej oraz o zameldowanie na pobyt stały w Domu Pracownika. W ocenie skarżącego, spełnia on wszystkie przesłanki do otrzymania zasiłku celowego, a odmowa przyznania tego świadczenia jest sprzeczna z treścią art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej .

Samorządowe Kolegium Odwoławcze, utrzymując w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie organu I instancji w uzasadnieniu swej decyzji wyjaśniło stan prawny dotyczący świadczeń z pomocy społecznej, a szczególności treść art.11 ust. 2 ustawy odnoszącego się do skutków braku współdziałania wnioskodawcy z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej.

Organ odwoławczy podniósł, że zgodnie z aktami sprawy, wielokrotnie - od maja 2010 r. zapraszano skarżącego do podjęcia negocjacji w sprawie zawarcia kontraktu socjalnego, jednakże skarżący konsekwentnie odmawiał podjęcia rozmów na ten temat. Do dnia orzekania, mimo spotkań z pracownikami socjalnymi, skarżący nie podjął negocjacji, pomimo pouczenia, że niezastosowanie do wezwania stanowić będzie podstawę do odmowy przyznania w przyszłości lub wstrzymania już przyznanych świadczeń z pomocy społecznej. W celu zawarcia kontraktu socjalnego konieczna jest współpraca obu stron, tj. skarżącego i pracownika socjalnego, którzy podpiszą kontrakt, a do tego potrzebne są wspólne uzgodnienia i wzajemny kompromis. Natomiast z akt sprawy wynika w sposób jednoznaczny, iż skarżący odrzucał przedstawione przez MOPS propozycje. Ostateczną próbę organ I instancji podjął w dniu 14 listopada 2012 r., kiedy na podstawie wiążącego organ pomocowy wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 20 czerwca 2012r., sygn. akt III SA/Kr 727/11, skierował do skarżącego gotowy projekt kontraktu socjalnego, jednak skarżący pismem z dnia 4 grudnia 2012 r. odmówił podpisania gotowego kontraktu, kwestionując kompetencje organu I instancji do jednostronnego formułowania treści porozumienia. W dniu 14 stycznia 2013 r. skarżący przesłał do MOPS nie podpisany przez siebie projekt kontraktu socjalnego, jaki został mu przedstawiony i podpisany przez pracownika socjalnego, w którym określono cel główny i cele szczegółowe, których czas realizacji określono do dnia 31 grudnia 2013 r. oraz określono obowiązki i działania obu stron kontraktu. Skarżący zarzucił temu projektowi niezgodność z prawem i jednocześnie przedstawił sporządzony przez siebie i podpisany projekt kontraktu, który nie wskazywał, jakie cele stawia sobie skarżący, a także jakie działania zamierza podjąć w celu ich realizacji.

Niezależnie od powyższego Kolegium wskazało, że wyznacznikami przyznania i ustalania rodzaju pomocy jest nie tylko sytuacja materialna wnioskodawcy i cel, któremu ta pomoc ma służyć, lecz także możliwości finansowe organów pomocy społecznej. Oznacza to, że nie wszystkie potrzeby finansowe potrzebujących mogą zostać zaspokojone. W przedmiotowej sprawie organ przeprowadzając postępowanie wyjaśniające, badał ogólną sytuację skarżącego zgodnie z zasadą określoną w art. 3 ustawy o pomocy społecznej, która stwierdza, że potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy społecznej powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i możliwościom tej pomocy. Skarżący pozostaje niewątpliwie w trudnej sytuacji finansowej, jednak w związku z istnieniem coraz większych grup społeczeństwa wymagających pomocy i skromnymi środkami finansowych przeznaczonymi na pomoc społeczną , nie jest możliwe zaspokojenie wszystkich potrzeb we wnioskowanym zakresie , co powoduje konieczność wnikliwej weryfikacji wniosków.

Na powyższą decyzję wpłynęła skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, w której skarżący zarzucił, iż w aktach sprawy nie ma dokumentu, który byłby projektem kontraktu socjalnego, a wobec tego nie jest wystarczającym samo przywołanie przez organ negatywnego stanowiska skarżącego w kwestii kontraktu, ani też przesyłanie niewypełnionego druku kontraktu. Skarżący powołał w skardze obszerne fragmenty z uzasadnienia wyroku WSA z dnia 27 marca 2013 r. sygn. akt III SA/Kr 715/12 oraz wskazał, że Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej wydając w dniu 2 września 2013 r. ponowne decyzje nie odniósł się do wskazań zawartych w ww. wyroku. W szczególności, w listopadzie, grudniu 2011 r. oraz w styczniu 2012 r. nie było żadnych dowodów świadczących o braku współpracy, a szczególnie projektu kontraktu socjalnego. Sąd nie nakazał zawierania nowego kontraktu socjalnego, dlatego powoływanie się na działania Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w późniejszym terminie, zdaniem skarżącego, nie mają znaczenia ponieważ nie istniały w dacie wydawania decyzji z listopada i grudnia 2011 r. oraz stycznia 2012 r.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi i podtrzymało w całości swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.

W piśmie procesowym z dnia 11 listopada 2014r. skarżący stwierdził, że wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 27 marca 2013r. , sygn. akt III SA/Kr 715/12 dotyczył decyzji wydanych w styczniu 2012 r. W związku z powyższym powoływanie się na fakt odmowy podpisania kontraktu socjalnego, który miał miejsce w styczniu 2013 r. jest – w ocenie skarżącego - bezprawny. Przedstawiony skarżącemu kontrakt " w sposób rażący narusza prawo" , ponieważ skarżący jest osobą bezrobotną " dlatego w myśl ustawy o pomocy społecznej nie mam obowiązku podjąć zatrudnienia po drugie nie powołano biegłego który by ustalił wartość mieszkania które mi zaproponowano w kontrakcie do sprzedania...".

W ocenie skarżącego jego trudna sytuacja nie wynika z jego winy, lecz z winy Państwa, które nie zapewnia mu minimum środków do egzystencji jako osobie niepełnosprawnej i kombatantowi.

Na rozprawie w dniu 12 listopada 2014r. skarżący przyznał, że w dniu 14 listopada 2012 r. został mu przesłany poczta projekt kontraktu, którego nie zaakceptował, co w jego ocenie, nie ma związku z obecnie toczącym się postępowaniem. Ponadto z uwagi na stan zdrowia i wiek nie jest zdolny do pracy. Skarżący oświadczył, że oprócz zasiłków z pomocy społecznej otrzymuje pomoc finansową z Caritas-u oraz z Arcybractwa [...].

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.

Stosownie do art.1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U.2002.1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że przedmiotem kontroli Sądu jest zgodność zaskarżonej decyzji z przepisami prawa materialnego, które mają zastosowanie w sprawie oraz z przepisami prawa procesowego, regulującymi tryb jej wydania , nie zaś według kryterium słuszności, czy celowości. Wiążące przy tym są przepisy obowiązujące w dacie wydania zaskarżonej decyzji .

Na podstawie art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2012.270 zwanej dalej p.p.s.a) Sąd przy rozstrzyganiu sprawy nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Mając na uwadze wskazane powyżej kryterium legalności, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, po poddaniu ocenie ustalonych w sprawie w toku administracyjnego postępowania instancyjnego okoliczności faktycznych i okoliczności prawnych stwierdza, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U.2013.182), zwanej dalej ustawą, określającej rodzaje pomocy społecznej ze środków publicznych oraz zasady i tryb jej udzielania.

W pierwszej kolejności podkreślić należy, że zaskarżone decyzje zostały wydane w następstwie ponownego rozpoznania sprawy, na skutek wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 27 marca 2013 r., sygn. akt III SA/Kr 715/12. Sąd stwierdza, że w postępowaniu poprzedzającym wydanie zaskarżonych decyzji , organy obu instancji uwzględniły zalecenia Sądu zawarte w ww. wyroku i prawidłowo ustaliły stan faktyczny zarówno w zakresie spełniania przez skarżącego kryterium dochodowego, jak i w kwestii jego współdziałania z organami pomocowymi. Wbrew zarzutom skarżącego, przy ponownym rozpoznaniu wniosku o przyznanie wnioskowanego świadczenia organy miały obowiązek uwzględnić okoliczności stanu faktycznego istniejące w dacie obecnego orzekania. Ustalenia co do sytuacji materialnej skarżącego oraz jego współpracy z pracownikami socjalnymi prawidłowo odnoszą się do okresu bezpośrednio poprzedzającego wydanie decyzji przez organ pierwszej instancji w dniu 9 września 2013r. nr [...] oraz przez organ odwoławczy – w dniu 7 listopada 2013r. nr [...]. Ustalenia te zostały dokonane m.in. w oparciu o aktualizację wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 29 sierpnia 2013r.

Istotą sporu w sprawie będącej przedmiotem badania Sądu jest odmowa organów administracji udzielenia pomocy finansowej skarżącemu w formie zasiłku celowego na uregulowanie opłaty za hotel z powodu nieuzasadnionej odmowy współdziałania skarżącego z organami pomocowymi przy negocjacjach kontraktu socjalnego.

W ocenie organów pomocy społecznej, skarżący świadomie uchylał się od współpracy z pracownikiem socjalnym w zakresie próby zawarcia kontraktu socjalnego, mającego ułatwić skarżącemu wyjście z systemu pomocy społecznej. Z kolei zdaniem skarżącego, organy administracji postępowały wbrew prawu, domagając się od niego od lat zawarcia przedmiotowego kontraktu, a w niniejszych sprawach – przesyłając mu gotowy kontrakt do akceptacji.

Zgodnie z artykułem 36 ust. 1 pkt c ustawy, świadczeniem z pomocy społecznej jest świadczenia pieniężne w formie zasiłku celowego.

Zgodnie z artykułem 39 ust.1 w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. (ust. 2)

Rozstrzygnięcie oparte o powyższe przepisy wydawane zostało w ramach tzw. uznania administracyjnego, a Sąd badał czy zakres uznania administracyjnego w rozpoznawanej sprawie nie został przez organy przekroczony, a także, czy w sposób należyty uzasadniono orzeczenia o odmowie przyznania skarżącemu zasiłku celowego.

O tym, że decyzja wydana w oparciu o art. 39 ust. 1 i 2 ustawy, ma charakter uznaniowy, przesądza użyte w tym przepisie słowo "może" co oznacza, że nawet przy zaistnieniu przesłanek do otrzymania zasiłku celowego nie każda osoba musi go otrzymać. Samo przyznanie, jak i wysokość przyznanego świadczenia zależą od uznania organu wydającego decyzję.

Uznaniowość nie oznacza jednak dowolności, a organ związany jest przepisami ustawy Kodeks postępowania administracyjnego, w szczególności art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., jak również przywołanymi przepisami ustawy o pomocy społecznej.

Działanie organu w ramach uznania administracyjnego oznacza - zgodnie z art. 7 k.p.a. - załatwienie sprawy, o ile nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Doprecyzowaniem tej zasady jest przepis art. 2 ust. 1 ustawy, zgodnie z którymi pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości, oraz art. 3 ust. 4 ustawy stanowiący, iż potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej.

Podnieść należy, że stosownie do przepisów ustawy o pomocy społecznej, organ przy udzielaniu wnioskowanej pomocy kieruje się ogólnymi zasadami wyrażonymi na gruncie tej ustawy, dotyczącymi wymogu dostosowania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy (art. 3 ust. 3).

Zabezpieczeniem realizacji opisanych powyższych zasad jest szereg przepisów o postępowaniu dowodowym, spośród których zasadnicze znaczenie ma art. 77 § 1 K.p.a. i art. 80 K.p.a., ustanawiające dla organów administracji publicznej obowiązek zebrania i rozpatrzenia w wyczerpujący sposób całego materiału dowodowego oraz właściwej jego oceny.

Ustawa o pomocy społecznej formułuje podstawową zasadę, wedle której każda osoba ma obowiązek pełnego wykorzystania własnych uprawnień, zasobów i możliwości w celu pokonania trudnej sytuacji życiowej, a jeżeli nie wykonuje takiego obowiązku, to nie występuje podstawowa przesłanka udzielenia takiej osobie pomocy ze środków publicznych. Jednym z podstawowych celów określonych w omawianej ustawie jest aktywizacja świadczeniobiorców. Podkreślenia wymaga, że pomoc przyznawana na podstawie omawianej ustawy – bez względu na jej rodzaj – ma charakter jedynie przejściowy i zakłada wykształcenie odpowiednich postaw u osób z niej korzystających, w celu pokonania życiowych trudności. Nie ma ona w żadnym wypadku zamieniać się w stałe i jedyne źródło utrzymania dla osób o nią występujących. Zatem obowiązek współdziałania świadczeniobiorców z jednostkami i pracownikami pomocy społecznej jest niezwykle istotny i dlatego też został wielokrotnie zaakcentowany w ustawie. Przez współdziałanie osoby ubiegającej się o pomoc należy rozumieć gotowość do podjęcia współpracy z pracownikiem socjalnym oraz skorzystanie z jego uzasadnionych i rozsądnych propozycji pomagających osobie przezwyciężyć trudne sytuacje życiowe, w jakich się znalazła w celu "wyjścia" z systemu pomocy społecznej i umożliwienia samodzielnego i odpowiedzialnego życia w społeczeństwie. Egzekwowanie od podopiecznych pomocy społecznej obowiązku współdziałania z organem pomocowym jest istotne również z tego powodu, że pomoc ta nie może się sprowadzać do prostego rozdawnictwa świadczeń i tym samym wykształcania nieprawidłowych nawyków. W związku z tym uzasadnione jest stwierdzenie, że bierna bądź roszczeniowa postawa podmiotów objętych pomocą społeczną może spowodować odmowę przyznania świadczenia bądź wstrzymanie wypłaty świadczenia, o czym mowa w art. 11 ustawy o pomocy społecznej.

W niniejszym postępowaniu administracyjnym organy obu instancji prawidłowo zgromadziły materiał dowodowy, z którego w sposób nie budzący wątpliwości wynika, że skarżący jest właścicielem nieruchomości położonej w L, w skład której wchodzą trzy lokale mieszkalne. Dwa z tych mieszkań skarżący wynajmuje (jeden na zasadzie przydziału kwaterunkowego, drugi – na podstawie umowy najmu). Co najmniej jedno z tych mieszkań – wynajmowane na podstawie umowy najmu - mogłoby zaspokoić potrzeby mieszkaniowe skarżącego . Trzecie mieszkanie – jak wynika z akt sprawy – nie nadaje się do zamieszkania, nie mniej jednak organ pomocy społecznej proponował skarżącemu wyremontowanie tego lokalu w ramach kontraktu socjalnego. Posiadanie lokali , które potencjalnie mogłyby zaspokoić potrzeby mieszkaniowe skarżącego - w ocenie Sądu - wyklucza możliwość przyznania środków z pomocy społecznej na opłacenie pokoju hotelowego w K. Nie można bowiem uznać, że skarżący nie może potrzeb mieszkaniowych zaspokoić we własnym zakresie, przy wykorzystaniu własnych możliwości. Opłata za hotel nie jest zatem w tym przypadku, niezbędną i podstawową potrzebą skarżącego. Okoliczności podnoszone przez skarżącego dotyczące jego zadłużenia alimentacyjnego i faktu pobierania czynszu z wynajmu posiadanych lokali przez komornika , niski standard tych lokali i wieloletnie zamieszkiwanie w K - nie mają wpływu na powyższą ocenę , z której wynika możliwość zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych przez samego skarżącego w ramach posiadanych przez niego uprawnień , zasobów i możliwości.

Organ proponował skarżącemu, w ramach kontraktu socjalnego, sfinansowanie remontu pustego lokalu mieszkalnego, którego właścicielem jest skarżący, a który mógłby po remoncie wynająć lub w nim zamieszkać, jednak skarżący odmówił współdziałania z organem pomocy społecznej w rozwiązywaniu swojej trudnej sytuacji mieszkaniowej. Z akt sprawy jednoznacznie wynika, że skarżący nie podejmował rozmów na temat warunków zawarcia kontraktu socjalnego, a przesłany do niego projekt kontraktu z dnia 14 listopada 2012 r. – odesłał bez podpisu. Okoliczność ta została przyznana przez skarżącego na rozprawie w dniu 12 listopada 2014r. i jest w sprawie bezsporna. Ocena skarżącego , że fakt ten jest bez znaczenia dla toczącego się postępowania, jest wadliwa, gdyż – jak wcześniej podniesiono - przedmiotem oceny zachowania skarżącego jest jego postawa w postępowaniu administracyjnym i sądowym po dacie wydania wyroku przez tut. Sąd w dniu 27 marca 2013 r. , sygn. akt III SA/Kr 715/12 . W ocenie tej nie sposób pominąć dowodów wskazujących na to, że skarżący jest właścicielem lokali mieszkalnych , a nadto – mimo orzeczonej niepełnosprawności – jest jednak zdolny do pracy ; pomoc pracownika socjalnego w zakresie znalezienia pracy w warunkach zakładu chronionego również spotkała się z odmową skarżącego.

Skarżący w toku prowadzonego postępowania nie kwestionował faktu powołanego przez organy, że Sąd Okręgowy odmawiając przyznania skarżącemu renty wskazał, iż zgodnie z opinia biegłych został uznany za osobę zdolna do pracy zgodnie z wykształceniem. Okolicznością bezsporną jest, że skarżący posiada wykształcenie wyższe techniczne, ma zatem potencjał intelektualny, który mógłby wykorzystać do poprawy swej sytuacji życiowej poprzez podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Tymczasem skarżący potencjał ten wykorzystuje na aktywną działalność społeczną (co oczywiście nie jest naganne, a wręcz przeciwnie – zasługuje na uznanie), będąc przy tym biernym odnośnie swojej sytuacji życiowej zmuszającej do korzystania z pomocy społecznej. Innymi słowy niosąc pomoc i wsparcie innym w sprawach społecznych, skarżący nie dąży do skutecznej i trwałej zmiany swojej trudnej sytuacji.

Sąd w całości podzielił stanowisko organów co do skutków braku współpracy wnioskodawców z pracownikami pomocy społecznej. Brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym lub asystentem rodziny, o którym mowa w przepisach ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz.U.2013.135) w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Za szczególny przypadek braku współdziałania należy uznać odmowę zawarcia kontraktu socjalnego, uregulowanego w art. 108 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym w celu określenia sposobu współdziałania w rozwiązywaniu problemów osoby lub rodziny znajdujących się w trudnej sytuacji życiowej pracownik socjalny zatrudniony w ośrodku pomocy społecznej lub w powiatowym centrum pomocy rodzinie może zawrzeć kontrakt socjalny z tą osobą lub rodziną, w celu wzmocnienia aktywności i samodzielności życiowej, zawodowej lub przeciwdziałania wykluczeniu społecznemu.

Obowiązek współdziałania w każdym przypadku należy indywidualizować w odniesieniu do osoby wnioskującej , czy korzystającej z pomocy społecznej i sytuacji, w jakiej się znajduje.

W ocenie Sądu rozpatrującego niniejsza sprawę, organy mogły domagać się takiego współdziałania od skarżącego od wielu lat korzystającego z tych świadczeń, zwłaszcza, że skarżący jest osobą z wyższym wykształceniem i nie jest osobą nieporadną, o czym świadczą podejmowane przez niego działania społeczne. W związku z powyższym przesyłając skarżącemu opracowany projekt kontraktu, czy też chociażby podejmując próby omówienia projektu kontraktu podczas przeprowadzania wywiadu środowiskowego, organy mogły oczekiwać aktywnej współpracy ze strony skarżącego w wypracowaniu takich działań, które doprowadzą skarżącego do zmiany sytuacji, w której się znajduje. Nie mogła przynieść zamierzonego skutku argumentacja skarżącego, że organ jednostronnie przygotował i przesłał skarżącemu projekt kontraktu socjalnego i narzucił skarżącemu niekorzystne propozycje rozwiązywania jego sytuacji. Sąd w niniejszych sprawie w pełni podziela dotychczasowe stanowisko orzecznictwa w tej kwestii. Kontrakt socjalny, którego celem jest wzmocnienie osoby ubiegającej się o pomoc w zakresie aktywności i samodzielności życiowej i zawodowej lub przeciwdziałanie wykluczeniu społecznemu, musi uwzględniać zasady wynikające z ustawy o pomocy społecznej oraz warunki, na jakich ustala się poszczególne świadczenia. Przepisy ustawy o pomocy społecznej nie odsyłają do uregulowań Kodeksu cywilnego (ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny- Dz.U.2014.121) i nie przewidują równości kontrahentów, w tym także w określaniu jego treści (por. wyroki NSA: z dnia 22 września 2011 r., sygn. akt I OSK 674/11, z dnia 22 listopada 2011 r., sygn. akt I OSK 673/11). Ostateczny kształt kontraktu socjalnego odnośnie jego treści - należy do organu pomocy społecznej (por. wyrok NSA z dnia 22 września 2011 r., sygn. akt I OSK 675/11). Aby zatem ten ostateczny kształt kontraktu, uwzględniający konkretną sytuację osoby wnioskującej o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej wypracować, niezbędne jest współdziałanie tej osoby z organem pomocy społecznej, którego to obowiązku wynikającego z treści art. 4 ustawy o pomocy społecznej skarżący nie spełnił. Nie do zaakceptowania jest sytuacja, w której – jak w niniejszych sprawach – beneficjent pomocy społecznej uporczywie uchyla się od współpracy z pracownikami socjalnymi w zakresie kontraktu socjalnego , a następnie – odmawiając jego zawarcia – podnosi argument o braku wpływu na treść tego kontraktu, a także na brak wpływu kontraktu na przedmiotom niniejszego postępowania, gdyż należy uwzględnić stan faktyczny istniejący na dzień wydania pierwotnej decyzji .

W ocenie Sądu, analiza materiału dowodowego zgromadzonego przez organy uzasadnia stanowisko tych organów , że ze strony skarżącego brak jest współpracy z pracownikami socjalnymi w przezwyciężaniu jego trudnej sytuacji życiowej, co z kolei stanowi podstawę odmowy przyznania skarżącemu świadczenia z pomocy społecznej. Stanowisko organów zostało szczegółowo przedstawione w uzasadnieniu wydanych decyzji , w tym przedstawiono sytuację rodzinną , zdrowotną i majątkową skarżącego. Wszystkie istotne dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności zostały wyjaśnione, a postępowanie dowodowe zostało przeprowadzone w zakresie niezbędnym do rozpoznania wniosku skarżącego.

Zgodzić należy się ze stanowiskiem organów, że pomoc społeczna nie jest w stanie zabezpieczyć wszystkich potrzeb osób ubiegających się, jak również udzielić wszelkich świadczeń w oczekiwanej przez te osoby wysokości. Podkreślić należy, że uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie zasiłku celowego powoduje, że organ pomocy społecznej może orzec o odmowie jego przyznania, nawet w przypadku, gdy wnioskodawca spełnia wszystkie kryteria, od których ta pomoc zależy, jak również może przyznać zasiłek celowy w wysokości, jaką uzna za zasadną. Uprawnienie jakie wynikają z ustawy o pomocy społecznej mają bowiem jedynie charakter subsydiarny, co oznacza, że uzupełniają środki, możliwości i uprawnienia własne osoby objętej systemem świadczeń z pomocy społecznej. Pomoc ta nie może być zatem traktowana, jak oczekiwałby tego skarżący, jako stałe źródło dochodu służące zaspokojeniu najbardziej nawet uzasadnionych potrzeb bytowych.

Mając powyższe na uwadze, Sąd uznał zarzuty skargi zarówno w zakresie naruszenia przepisów postępowania, jak i ustawy o pomocy społecznej za bezzasadne, nie stwierdzając przy tym, by zaskarżona decyzja została dotknięta innymi niż powołane przez skarżącego wadami, uzasadniającymi jej uchylenie.

O tym, czy zasiłek celowy powinien być przyznany decydują czynniki takie jak sytuacja rodzinna, zdrowotną, majątkowa wnioskodawcy (i ewentualnie członków jego rodziny), postawa osoby wnioskującej o przyznanie jej pomocy, oraz co najważniejsze w rozpoznawanej sprawie, obiektywne możliwości samodzielnego wyjścia z kryzysu oraz elementy subiektywne – chęć i aktywność w rozwiązywaniu swej trudnej sytuacji życiowej.

W niniejszej sprawie organy zasadnie odmówiły skarżącemu przyznania zasiłku celowego na pokrycie opłat za hotel w K, gdyż nie współpracuje on z pracownikami socjalnymi i nie przejawia aktywności w rozwiązywaniu swej sytuacji życiowej.

Końcowo należy nadmienić, że w analogicznej sprawie skarżącego tut. Sąd w wyroku z dnia 14 kwietnia 2010r , sygn. akt SA/Kr 1003/09 oddalił skargę na decyzję w przedmiocie odmowy przyznania skarżącemu zasiłku celowego na pokrycie opłat za hotel w K, a skarga kasacyjna została oddalona wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 stycznia 2011r, sygn. akt I OSK 1498/10. Sądy obu instancji uznały, że okoliczność, iż skarżący jest właścicielem trzech lokali mieszkalnych w L uzasadnia stwierdzenie, że w sprawie wystąpił brak zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej skarżącego, który uzasadniałby przyznanie mu zasiłku celowego na dofinansowania do opłaty za hotel.

W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 151 ww. ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł, jak w sentencji wyroku.