Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 989/09
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2009-12-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Geodezja i kartografia
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art.17 ust.5 pkt 1, art.5 ust.8
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.
article: art.184
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Łuczaj Sędziowie NSA Jerzy Stelmasiak del.WSA Leszek Kamiński( spr.) Protokolant Edyta Pawlak po rozpoznaniu w dniu 22 grudnia 2009 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 2 kwietnia 2009 r. sygn. akt II SA/Łd 26/09 w sprawie ze skargi A. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu z dnia [...] listopada 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 3 grudnia 2008 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, sygn. akt II SA/Łd 26/09, oddalił skargę A. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu z dnia [...] listopada 2008 r., nr [...], w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W motywach wyroku Sąd powołał się na niżej przytoczone okoliczności faktyczne i prawne.

Decyzją z dnia [...] września 2008 r. Wójt Gminy W. na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. Nr 98, poz. 1071, ze zm.), zw. dalej k.p.a., art. 3 pkt 23 lit. c, art. 5 ust. 2, art. 5 ust. 4, art. 5 ust. 8a, art. 17, art. 20 ust. 3, art. 26 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 ze zm.) oraz art. 4 pkt. 2, art. 6 ust. 2a, art. 16 ust. 6b, art. 18 ust. 5a, art. 22 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.) odmówił A. W. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z opieką nad niepełnosprawnym dzieckiem M. W. oraz składki na ubezpieczenie społeczne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z opieką nad dzieckiem, z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego warunkującego przyznanie świadczenia.

Wskazując na motywy rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, iż wnioskowane świadczenie przyznawane jest, jeżeli dochód rodziny uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy nie przekroczył na jedną osobę w rodzinie kwoty 583 zł. W związku z niepełnosprawnością syna, który wymaga stałej opieki, wnioskodawczyni nie podejmuje aktywności zawodowej, nie potwierdza gotowości do podjęcia pracy w urzędzie pracy, niemniej jednak, jak wynika z akt sprawy, dochód rodziny przekroczył kryterium dochodowe. Dochód na osobę w rodzinie wyniósł bowiem 875,74 zł. Jak wyliczono, dochód rodziny z zarobków wyniósł 9 044,83 zł, dochód zaś z gospodarstwa rolnego ustalono na kwotę 23 604,15 zł. Organ wyjaśnił, iż zasadne było doliczenie dochodu z gospodarstwa rolnego, gdyż dochodu tego nie wlicza się jedynie w sytuacji, gdy gospodarstwo zostało wydzierżawione stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, przy spełnieniu wszystkich warunków. Umowa dzierżawy gospodarstwa wnioskodawcy nie spełnia tych przesłanek, ponieważ nie została zawarta w związku z zaprzestaniem prowadzenia działalności rolniczej związanej z nabyciem uprawnień emerytalno-rentowych. Reasumując, organ podkreślił, iż przyznanie wnioskowanego świadczenia jest uzależnione od ustalonego przepisami kryterium dochodowego, wobec przekroczenia tegoż kryterium organ obowiązany jest odmówić przyznania pomocy.

W odwołaniu od powyższej decyzji Aleksandra Wolska wniosła o jej zmianę. Powołując szereg przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych i ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, wyjaśniła, iż nie stara się o wypłatę emerytury rolniczej, nie jest emerytem ani rencistą, poprawność zaś umowy dzierżawy gospodarstwa winna być oceniana wyłącznie poprzez pryzmat spełnienia warunków określonych w ustawie o ubezpieczeniu społecznym rolników, tj. od tego, czy umowa została zawarta w formie pisemnej co najmniej na 10 lat i zgłoszona do ewidencji gruntów i budynków, z osobą niebędącą małżonkiem, jego zstępnym lub pasierbem, bądź osobą pozostającą we wspólnym gospodarstwie domowym. Sam fakt posiadania gospodarstwa nie świadczy jeszcze o utrzymywaniu się z tego gospodarstwa. Odwołująca podkreśliła, iż za takim stanowiskiem przemawia fakt, iż ustawodawca w art. 5 ust. 8a ustawy przewidział odstępstwo od zasady ustalania dochodu, określonej w art. 5 ust. 8, stwierdził bowiem, że ustalając dochód z tego tytułu do powierzchni gospodarstwa stanowiącego podstawę wymiaru podatku rolnego wlicza się obszary rolne oddane w dzierżawę, z wyjątkiem oddanej w dzierżawę, na podstawie umowy dzierżawy zawartej stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, części lub całości znajdującego się w posiadaniu rodziny gospodarstwa rolnego. Zaznaczyła, iż gospodarstwo rolne oddała w dzierżawę w formie aktu notarialnego, stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników.

Decyzją z dnia [...] listopada 2008 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Sieradzu na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało w mocy decyzję organu I instancji podzielając w pełni stanowisko w niej zawarte, wyjaśniając, iż warunkiem przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego jest to, aby dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekroczył kryterium dochodowego określonego w przepisach ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Powołując wykształcone w tej materii orzecznictwo sądów administracyjnych Kolegium wskazało, iż ustawodawca na użytek ustalania świadczeń rodzinnych przyjął domniemanie, iż z gospodarstwa rolnego uzyskuje się dochód, niezależnie od tego, czy się w nim pracuje, czy się je wydzierżawia, chyba że zostanie wykazane zaprzestanie prowadzenia działalności rolniczej, w warunkach opisanych w art. 28 ust. 4 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników.

Organ I instancji prawidłowo ustalił, iż zasadne było doliczenie do dochodu rodziny dochodu z gospodarstwa rolnego stanowiącego własność męża wnioskodawczyni, ponieważ umowa dzierżawy nie została zawarta stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników. Wyjaśnił, iż umowa dzierżawy zawierana jest w celu wykazania, że działalność rolnicza ustała, zawierana jest wyłącznie pomiędzy podmiotami wymienionymi w przepisie, z tym, że wydzierżawiającym zawsze pozostaje emeryt lub rencista, jeżeli bowiem emeryt lub rencista prowadzi działalność rolniczą wypłata emerytury lub renty rolniczej ulega zawieszeniu. Zawarcie zaś przez emeryta lub rencistę umowy dzierżawy pozwala na uznanie, iż emeryt lub rencista zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej. Przedłożona przez stronę umowa dzierżawy nie miała na celu zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej, nadto na umowie dzierżawy brak adnotacji o zgłoszeniu umowy do ewidencji gruntów i budynków.

W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi A. W. powtórzyła argumentację odwołania, podkreślając, iż umowę dzierżawy należy uznać za zawartą stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, w konsekwencji przy obliczaniu dochodu rodziny nie powinien zostać zaliczony dochód z tego gospodarstwa. Organ winien brać bowiem pod uwagę jedynie to czy przedmiotowa umowa dzierżawy zawarta jest w formie pisemnej, na rzecz osoby nie będącej małżonkiem, jego zstępnym lub pasierbem, osobą pozostającą we wspólnym gospodarstwie domowym, co najmniej na 10 lat oraz zgłoszona do ewidencji gruntów i budynków. Skarżąca powtórzyła za odwołaniem, iż przepis art. 28 ust. 4 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników mówi tylko i wyłącznie o wypłacie emerytury lub renty rolniczej dla emeryta bądź rencisty, a nie świadczenia pielęgnacyjnego dla dziecka, a sama strona nie stara się o emeryturę lub rentę.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Sieradzu podtrzymało dotychczasowe stanowisko i wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny po rozpoznaniu sprawy skargę oddalił wskazując, że podstawę prawną zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowią przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, w szczególności art. 17, stosownie do którego, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, ze zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad dzieckiem legitymującym się orzeczeniem o niepełnosprawności. Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty, o której mowa w art. 5 ust. 2 ustawy, tj. 583,00 zł.

W przypadku, gdy rodzina utrzymuje się z gospodarstwa rolnego, przyjmuje się, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 1/12 dochodu ogłaszanego corocznie w drodze obwieszczenia przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie art. 18 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (Dz. U. z 2006 r. Nr 136, poz. 969). Ustalając dochód rodziny uzyskany z gospodarstwa rolnego, do powierzchni gospodarstwa stanowiącego podstawę wymiaru podatku rolnego wlicza się obszary rolne oddane w dzierżawę, z wyjątkiem umowy dzierżawy zawartej stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, części lub całości znajdującego się w posiadaniu rodziny gospodarstwa rolnego (art. 5 ust. 8 i 8a ustawy). W niniejszej sprawie organy prawidłowo zaliczyły do dochodu rodziny za rok kalendarzowy poprzedzający okres zasiłkowy dochód z gospodarstwa rolnego, którego właścicielem jest mąż skarżącej, pomimo wydzierżawienia gospodarstwa rolnego, ponieważ przedłożona przez stronę umowa dzierżawy nie została zawarta stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników. Wyliczenie jest zatem zgodnie z art. 28 ust. 4 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników.

Sąd Wojewódzki przytoczył też tezy z orzecznictwa przyjmujące, że w przypadku obliczania dochodu dla celów udzielenia świadczeń rodzinnych chodzi o umowę dzierżawy zawieraną wyłącznie pomiędzy podmiotami wymienionymi w ww. przepisach, w świetle których wydzierżawiającym zawsze pozostaje emeryt lub rencista, np. w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 8 listopada 2006 r. sygn. akt I OSK 603/06 (Lex nr 320063) oraz z dnia 27 października 2006 r., sygn. akt I OSK 601/06 (Lex nr 288993).

Analizując znajdującą się w aktach administracyjnych umowę dzierżawy gospodarstwa rolnego, z którego dochód został zaliczony do dochodu rodziny, w aspekcie wskazanych wyżej przepisów Sąd Wojewódzki wskazał, że wydzierżawiający nie jest emerytem lub rencistą rolniczym. Okoliczności tej nie kwestionuje strona, a wręcz potwierdza, tak w odwołaniu jak i skardze. I już z tego powodu przedmiotowa umowa dzierżawy nie może zostać oceniona jako spełniająca wymogi wynikające z przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników.

Nadto przytoczony art. 28 ust. 4 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników wymaga, aby umowa dzierżawy została zgłoszona do ewidencji gruntów i budynków. Kolejnym zatem warunkiem uznania, że taka umowa dzierżawy gospodarstwa rolnego spełnia wymagania przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników jest rejestracja takiej umowy w ewidencji gruntów i budynków przy czym ta rejestracja winna obowiązywać przez cały okres na jaki umowa została zawarta (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 23 kwietnia 2007 r., sygn. akt I SA/Wa 50/07, Lex nr 325231). Omawiana umowa dzierżawy nie została zarejestrowana, brak jest bowiem stosownej adnotacji na umowie lub jakiegokolwiek dokumentu potwierdzającego jej zgłoszenie do ewidencji gruntów i budynków.

Z uwagi na powyższe, uzasadnione jest twierdzenie, iż umowa dzierżawy gospodarstwa rolnego należącego do męża skarżącej nie została zawarta stosownie do postanowień art. 28 ust. 4 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, w konsekwencji prawidłowe było doliczenie do dochodu rodziny skarżącej dochodu z gospodarstwa rolnego, organ administracji zobligowany zaś był orzec o odmowie przyznania wnioskowanego świadczenia.

Z uwagi na argumentację skarżącej, iż nie utrzymuje się z gospodarstwa rolnego, nie pobiera z niego żadnych dochodów, Sąd Wojewódzki wskazał, iż ustawodawca w przepisach o świadczeniach rodzinnych przyjął domniemanie, iż z gospodarstwa rolnego uzyskuje się dochód, niezależnie od tego, czy się w nim pracuje, czy się je wydzierżawia. Nie jest bowiem wymagane faktyczne wykonywanie w gospodarstwie określonych prac rolniczych, których skutkiem będzie uzyskanie dochodu, chociażby poprzez sprzedaż płodów rolnych.

Jedynie przedłożenie przez wnioskodawcę umowy dzierżawy spełniającej warunki z art. 28 ust. 4 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników uprawnia do korzystania przez wydzierżawiającego z domniemania, że nie prowadzi on już działalności rolniczej na wydzierżawionych gruntach (por. wyrok NSA z dnia 14 grudnia 2007 r., sygn. akt I OSK 321/07, Lex nr 401679). Badanie celu umowy nie jest zadaniem organów prowadzących postępowanie administracyjne w sprawie przyznania świadczenia rodzinnego, gdyż cel umowy nie wymaga ustaleń, jeżeli - przy zachowaniu pozostałych warunków - wydzierżawiającym jest emeryt lub rencista. Stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, a więc bez żadnych odstępstw, nie znajduje uzasadnienia prawnego przekonanie, że - dla potrzeb ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - wydzierżawiającym może być każdy, kto ma gospodarstwo rolne, nie zaś wyłącznie emeryt lub rencista rolniczy. Uwzględniając powyższe Sąd Wojewódzki uznał, iż przedstawiona przez organ wykładnia zastosowanych przepisów była prawidłowa i skargę oddalił.

Skargę kasacyjną od ww. wyroku złożyła A. W. na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zw. dalej p.p.s.a., zarzucając naruszenie prawa materialnego, tj. art. 5 ust. 8a oraz art. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w związku z art.28 ust. 4 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników poprzez ich błędną wykładnię i przyjęcie, że brak przymiotu emeryta lub rencisty przekazującego gospodarstw rolne w dzierżawę eliminuje możliwość odliczenia od dochodu rodziny przychodów z tego gospodarstwa podczas, gdy bycie emerytem lub rencistą uniemożliwia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 5 pkt 1 ustawy świadczeniach rodzinnych. Zdaniem autora skargi kasacyjnej, wykładnia przepisu art. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych dokonana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny jest błędna i stoi w sprzeczności z wykładnią systemową i logiczną ustawy o świadczeniach rodzinnych, która nakazuje jedynie odnosić się stosownie do przepisów ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników do warunków formalnych określonych w art. 28 ust. 4 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników.

Wojewódzki Sąd Administracyjny przyjął, że jednym z tych warunków jest zawarcie umowy dzierżawy przez emeryta lub rencistę. Jest to jednakże warunek nie mający zastosowania do interpretacji umowy w świetle art. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, gdyż jest to wykładnia błędna i niezgodna z wykładnią całej ustawy.

Zdaniem autora skargi kasacyjnej wyłączenie zawarte w art. 17 ust. 5 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, iż świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje osobie, która ma przyznane prawo do emerytury lub renty powoduje, że art. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie może być rozumiany tak jak to przyjął Sąd Wojewódzki, że dla celów obliczania dochodu musi być spełniony warunek zawarcia umowy dzierżawy przez emeryta lub rencistę, gdyż takim przypadku przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie byłoby możliwe ze względu na wyłączenie zawarte w art. 17 ust. 5 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Sąd Wojewódzki nie analizował sprzeczności interpretacji przepisu art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych z wymogiem art. 28 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, w zakresie bycia emerytem lub rencistą przez wydzierżawiającego, z której wynika, że emeryt i rencista nie może ubiegać się o stosowne świadczenia rodzinne bez względu na dochodowość.

Autor skargi kasacyjnej uznał zatem, że prawidłowa wykładnia systemowa i celowościowa powyższych przepisów powinna prowadzić do przyjęcia, że odwołanie się do przepisu art. 28 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, ma na celu jedynie określenie zasad, jakim winna odpowiadać umowa dzierżawy tj. winna być zawarta na co najmniej 10 lat, w formie pisemnej, zgłoszona do ewidencji gruntów i budynków oraz dzierżawcą nie może być osoba bliska wydzierżawiającego. Taka interpretacja wskazanych wyżej przepisów, jest logiczna i odpowiada rozumieniu przepisu art. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Natomiast dochodem z wydzierżawianego gospodarstwa może być tylko dochód z czynszu dzierżawnego, a nie dochód obliczany od przychodu z gospodarstwa.

Pozbawienie skarżącej możliwości otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego oraz składki na ubezpieczenie społeczne mimo spełnienia wszystkich wymaganych warunków - wobec doliczenia do dochodów rodziny - dochodu z wydzierżawionego gospodarstwa rolnego według zawartej umowy, stoi w sprzeczności z rozumieniem wskazanych wyżej przepisów.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna nie zawiera zarzutów usprawiedliwiających uchylenie zaskarżonego wyroku.

Naczelny Sąd Administracyjny, jak stanowi art. 183 § 1 p.p.s.a, rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny kontroluje zgodność zaskarżonego orzeczenia z prawem materialnym i procesowym w granicach skargi kasacyjnej. Dokonując tej kontroli, Sąd nie jest uprawniony do badania ewentualnej wadliwości zaskarżonego orzeczenia, wykraczającej poza ramy wyznaczone zarzutami skargi kasacyjnej. Oznacza to zatem, że zakres rozpoznania sprawy wyznacza strona wnosząca skargę kasacyjną przez przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie. Nie dopatrzywszy się w niniejszej sprawie okoliczności uzasadniających nieważność postępowania, Naczelny Sąd Administracyjny przeszedł do oceny zarzutów skargi kasacyjnej i uznał, że podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty nie mają usprawiedliwionych podstaw.

W świetle art. 174 powołanej ustawy, skargę kasacyjną można oprzeć na podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (ust. 1), a nadto przez naruszenie przepisów postępowania, jeśli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (ust. 2).

Odnosząc się do zarzutu naruszenia prawa materialnego stwierdzić trzeba, że w skardze kasacyjnej nie wykazano, aby podstawy prawne tych zarzutów nie zostały wykazane jako usprawiedliwione.

Istota tego zarzutu sprowadza się do twierdzenia, że ze względu na treść art. 17 ust. 5 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowiącego, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje osobie, która ma przyznane prawo do emerytury lub renty nie można przyjąć, że dla celów obliczania dochodu rodziny utrzymującej się z gospodarstwa rolnego będzie miał zastosowanie wyjątek określony w art. 5 ust. 8a ustawy o świadczeniach rodzinnych w taki sposób, iż musi być spełniony warunek zawarcia umowy dzierżawy przez emeryta lub rencistę. Inaczej mówiąc wskazuje się, że dochód z gospodarstwa rolnego, w okolicznościach tej sprawy, powinien zostać wliczony do podstawy, od której zależy wyliczenie dochodu łącznego w wysokości faktycznie uzyskanego czynszu dzierżawnego (2 tys. zł), a nie w wysokości, o której mowa w art. 5 ust. 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych (23 604,15 zł).

Zauważyć jednak trzeba, że przedstawiony w skardze kasacyjnej sposób rozumienia powyższych przepisów odnosi się w istocie do tylko jednej z okoliczności sprawy, tj. skutków sposobu wydzierżawiania gospodarstwa, która jest elementem sposobu obliczenia dochodu i okoliczność tę w sposób nieuprawniony łączy z okolicznościami ustalenia prawa do świadczenia, które było przedmiotem decyzji kontrolowanych przez Sąd Wojewódzki.

Czym innym jest bowiem obliczenie i wykazanie dochodu w sposób podany przez organy i zaakceptowany przez Sąd Wojewódzki na podstawie art. 5 ust. 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych, czym innym zaś spełnienie ustawowych wymagań dla ustalenia uprawnienia do uzyskania świadczenia, o które zwracała się wnioskodawczyni (art. 5 ust.1 i 2 tejże ustawy).

Przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 ustawy świadczeniach rodzinnych stanowi, że świadczenia pielęgnacyjne nie przysługują, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego. Zapis taki wyklucza zatem osoby, które mają ustalone prawa do takich świadczeń. Zauważyć jednak trzeba, że przepis ten nie obejmuje członków rodziny, którzy wykażą przesłanki do ubiegania się o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego.

Prowadząc analizę prawną w skardze kasacyjnej pominięto to, że podmiotem ubiegającym się o ustalenie świadczenia pielęgnacyjnego jest inna osoba niż właściciel gospodarstwa rolnego, który zawierał umowę dzierżawy i którego zaprzestanie prowadzenia działalności rolniczej na zasadach określonych w ustawie z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. Nr 7, poz. 25 z 1998 r., ze zm.), mogłoby dotyczyć. Zaprzestanie prowadzenia takiej działalności przez nabycie uprawnień emerytalnych przez właściciela gospodarstwa rolnego, aczkolwiek rzutuje na sytuację prawną pozostałych domowników rolnika, to jednak nie pozostaje w bezpośrednim związku z uzyskaniem takich uprawnień przez tychże domowników, gdyż nabycie uprawnień emerytalnych czy rentowych zawsze związane jest ze spełnieniem określonych przez prawo warunków przez osobę ubiegającą się o to świadczenie.

Możliwa jest zatem sytuacja, że rolnik zawrze umowę dzierżawy gospodarstwa rolnego stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników i nabędzie uprawnienia emerytalne, a inni domownicy nie będą mieli ustalonego takiego świadczenia. Wówczas zastosowanie będzie miał art. 5 ust. 8a ustawy o świadczeniach rodzinnych, według którego ustalając dochód rodziny uzyskany z gospodarstwa rolnego, do powierzchni gospodarstwa stanowiącego podstawę wymiaru podatku rolnego wliczy się obszary rolne oddane w dzierżawę, z wyjątkiem oddanej w dzierżawę, na podstawie umowy dzierżawy zawartej stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, części lub całości znajdującego się w posiadaniu rodziny gospodarstwa rolnego (pkt 1).

Z przepisów tych wynika, że w przypadku, gdy rodzina lub osoba ucząca się utrzymuje się z gospodarstwa rolnego, przyjmuje się, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 1/12 dochodu ogłaszanego corocznie w drodze obwieszczenia przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie art. 18 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (Dz. U. z 2006 r. Nr 136, poz. 969). Z brzmienia powyższego przepisu należy wyprowadzić wniosek, że ustawodawca w przepisach o świadczeniach rodzinnych przyjął domniemanie, iż z gospodarstwa rolnego uzyskuje się dochód niezależnie od tego, czy się w tym gospodarstwie pracuje, czy też zostało ono oddane w posiadanie zależne innej osobie. W rozumieniu ustawy "utrzymuje się" z gospodarstwa rolnego zatem także ten, kto włada nim na podstawie tytułu prawnego pozwalającego na oddanie tego gospodarstwa w posiadanie zależne, tj. w dzierżawę lub w użytkowanie. Przepis art. 5 ust. 8 nie mówi o dochodzie faktycznie osiąganym z działalności rolniczej, lecz zawiera założenie, że kwota wynikająca z przewidzianego w nim wyliczenia jest dochodem miesięcznym przyjętym do ustalenia prawa do zasiłku rodzinnego. Pogląd, że ustawodawca w przepisach ustawy o świadczeniach rodzinnych przyjął domniemanie, iż z gospodarstwa rolnego uzyskuje się dochód Naczelny Sąd Administracyjny wyraził w wielu orzeczeniach (m.in. w wyroku NSA z dnia 14 grudnia 2007 r., I OSK 321/07, LEX nr 401679; z dnia 15 grudnia 2008 r., sygn. akt I OSK 50/08.).

Sąd Wojewódzki, prawidłowo uznając, że przedłożona umowa dzierżawy gospodarstwa rolnego nie została zawarta stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, gdyż nie tylko nie została zawarta w celu uzyskania prawa do emerytury lub renty, ale też nie spełniła warunku zarejestrowania w ewidencji gruntów, (co w skardze kasacyjnej przemilczano, a co jest warunkiem koniecznym do przyjęcia wyjątku z art. 5 ust. 8a ustawy o świadczeniach rodzinnych, nawet po myśli wywodu autora skargi kasacyjnej), miał podstawy do przyjęcia, że dochód uzyskiwany z gospodarstwa rolnego, wyliczony w myśl art. 5 ust 8 ww. ustawy, podlega wliczeniu do łącznego dochodu, a wyjątek zawarty w przepisie art. 5 ust. 8a nie ma w sprawie zastosowania.

Z powyższych względów nie można zaakceptować argumentacji zawartej w skardze kasacyjnej o sprzeczności systemowej art. 17 ust. 5 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych z art. 5 ust. 8a ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Z tych względów skarga kasacyjna podlegała oddaleniu na podstawie art. 184 p.p.s.a.