Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt I SA/Bd 246/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2016-07-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6116 Podatek od czynności cywilnoprawnych, opłata skarbowa oraz inne podatki i opłaty
Hasła tematyczne: Opłaty administracyjne
Skarżony organ: Prezydent Miasta
Treść wyniku: stwierdzono bezskuteczność czynności
Powołane przepisy: article: par. 1 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 137 poz 1310
law: Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 28 lipca 2003 r. w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Najda-Ossowska Sędziowie Sędzia WSA Leszek Kleczkowski Sędzia WSA Jarosław Szulc (spr.) Protokolant Starszy asystent sędziego Joanna Jaworska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 lipca 2016r. sprawy ze skargi E. K. na czynność Prezydenta Miasta T. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu opłaty za wydanie karty pojazdu 1. stwierdza bezskuteczność zaskarżonej czynności 2. uznaje uprawnienie E. K. do otrzymania zwrotu opłaty za kartę pojazdu w kwocie [...] zł ([...]) wydanej dla samochodu nr rejestracyjny [...]


UZASADNIENIE

Pismem z dnia [...] marca 2016r. skarżący wystąpił o zwrot wraz z odsetkami nadpłaconej kwoty, uiszczonej za wydanie karty pojazdu dla samochodu osobowego wskazując, że zapłacił [...] zł, a powinien [...] zł. Zdaniem strony, opłaty te były pobierane niezgodnie z prawem Unii Europejskiej oraz polską Konstytucją.

W odpowiedzi na złożony wniosek, Prezydent Miasta, w piśmie z dnia [...] marca 2016r. wyjaśnił, że zgodnie z art. 77 ust. 3 ustawy z dnia [...] czerwca 1997r. - Prawo o ruchu drogowym (Dz.U. z 2012r., poz. 1137 ze zm. ), kartę pojazdu dla pojazdu samochodowego, innego niż określony w ust. 1 (tj. nowego), wydaje za opłatą i po uiszczeniu opłaty ewidencyjnej, właściwy w sprawach rejestracji starosta (prezydent miasta) przy pierwszej rejestracji pojazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Przedmiotowy pojazd został zarejestrowany przez organ w dniu [...] lipca 2005r., przy czym pobrano opłatę za wydanie karty pojazdu w wysokości [...] zł, zgodnie z § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 28 lipca 2003r. w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu (Dz.U. Nr 137, poz. 1310). Organ wskazał, że przepis ten był przedmiotem badania Trybunału Konstytucyjnego, który w wyroku z dnia 17 stycznia 2006r., sygn. akt U6/04 orzekł, iż § 1 ww. rozporządzenia Ministra Infrastruktury jest niezgodny z art. 77 ust. 4 pkt 2 i ust. 5 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym oraz z art. 92 ust. 1 i art. 217 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, jednak w pkt II wyroku Trybunał Konstytucyjny orzekł, że § 1 ust. 1 ww. rozporządzenia traci moc z dniem 1 maja 2006r. W związku z tym wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego, Minister Transportu i Budownictwa, w rozporządzeniu z dnia 28 marca 2006 r. w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu (Dz.U. z 2006r. Nr 59, poz. 421), ustalił wysokość opłaty pobieranej przez organ rejestrujący przy pierwszej rejestracji pojazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, wynoszącą 75 zł.

W ocenie organu, opłata za wydanie karty pojazdu nie została ustalona w procedurze administracyjnej prowadzonej przez organ rejestrujący, ponieważ starosta nie rozstrzyga o samej opłacie i jej wysokości. Przedmiotem prowadzonego postępowania administracyjnego była rejestracja pojazdu w oparciu o przedłożone dokumenty, natomiast pobranie opłaty za wydanie karty pojazdu stanowiło, wynikającą wprost z przepisów prawa, czynność materialno-techniczną. W związku z powyższym, organ nie ma podstawy do zwrotu opłaty za wydanie karty pojazdu, nie może również wydać decyzji odmawiającej zwrotu, ponieważ nie ma podstaw prawnych do takiego działania.

Pismem z dnia [...] marca 2016r. strona wniosła odwołanie od "decyzji braku podstaw prawnych w sprawie [...] z dnia [...]data wpływu [...]./ dotyczącej zwrotu należności nadpłaconej kwoty [...]zł pobranej za wydanie Karty pojazdu w dniu [...]. samochodu marki Opel Astra, nr rejestracyjny CT 72344". W jego uzasadnieniu wskazała, że wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 17 stycznia 2006 r. sygn. akt U6/04, przepis dotyczący opłat został uznany za sprzeczny z Konstytucją. Z kolei w postanowieniu z dnia 10 grudnia 2007 r. w sprawie C-134/07, Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej dopatrzył się w tej regulacji naruszenia prawa wspólnotowego.

W odpowiedzi udzielonej pismem z dnia [...] marca 2016r., organ poinformował, że w przedmiotowej sprawie nie przysługuje odwołanie, albowiem pismo organu z dnia [...] marca 2016r., stanowiące odpowiedź na wniosek strony o zwrot nadpłaconej kwoty nie jest decyzją administracyjną. Jednocześnie organ podtrzymał stanowisko przedstawione w tym piśmie, uznając, że brak jest podstaw prawnych do zwrotu opłaty za wydanie karty pojazdu.

W złożonej do tut. Sądu skardze skarżący podkreślił, że z chwilą orzeczenia przez Trybunał Konstytucyjny o niekonstytucyjności przepisów prawnych stanowiących podstawę prawną w niniejszej sprawie, obalone zostało domniemanie konstytucyjności tych przepisów jako sprzeczne z art. 92 ust. 1 i art. 217 Konstytucji. Argumentując, skarżący powołał m.in. wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 29 stycznia 2009r. sygn. akt I SA/Bd 346/08, w którym stwierdzono, że skoro przedmiotowa opłata została pobrana na podstawie przepisu co do którego Trybunał Konstytucyjny stwierdził niezgodność zarówno z ustawą i z Konstytucją, to mimo, że utrata mocy obowiązującej tego przepisu została odroczona do 1 maja 2006r., był on niekonstytucyjny i sprzeczny z ustawą od samego początku jego obowiązywania. W przypadku derogacji przepisu dokonanej przez Trybunał Konstytucyjny, nie ma zastosowania zasada tempus regit actum, ze względu na pozbawienie tego przepisu domniemania jego konstytucyjności.

Zdaniem skarżącego, nieuzasadnione jest więc stanowisko organu w przedmiocie zwrotu opłaty w części bezprawnie zawyżonej, które mija się z ogólnymi zasadami k.p.a, a zwłaszcza, z zawartą w art. 8 zasadą zaufania obywateli do organów Państwa.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie. Dodatkowo wskazał, że skutki orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 17 stycznia 2006r., sygn. akt U6/04 dotyczą jedynie stanów faktycznych powstałych po dacie wejścia jego w życie określonej w tym orzeczeniu, tj. po dniu 1 maja 2006r. Opłaty wniesione przed dniem 1 maja 2006r. zostały pobrane zgodnie z obowiązującymi przed ta datą przepisami. Organ odwołując się do ustawy z dnia 27 sierpnia 2009r. o finansach publicznych stwierdził, że ewentualne prawo do roszczenia o zwrot nadpłaty uległo pięcioletniemu przedawnieniu, licząc od dnia [...] stycznia 2010r. – zgodnie z art. 60 i 67 tej ustawy w związku z art. 70 § 1 i art. 79 § 2 Ordynacji podatkowej. W związku z powyższym, okres przedawnienia upłynął w dniu [...] stycznia 2016r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje:

I. Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( j.t. Dz.U. z 2014, poz. 1647 ze zm. ), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola taka sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., zakres kontroli administracji publicznej obejmuje między innymi orzekanie w sprawach skarg na akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa. Odmowa zwrotu opłaty za wydanie karty pojazdu stanowi czynność materialno–techniczną w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a.

Z mającego zastosowanie w związku z powyższym art. 52 § 3 p.p.s.a. wynika, że jeżeli ustawa nie przewiduje środków zaskarżenia w sprawie będącej przedmiotem skargi, skargę na akty lub czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 i 4a, można wnieść po uprzednim wezwaniu na piśmie właściwego organu - w terminie czternastu dni od dnia, w którym skarżący dowiedział się lub mógł się dowiedzieć o wydaniu aktu lub podjęciu innej czynności - do usunięcia naruszenia prawa. W rozpoznawanej sprawie, mimo braku stosownego pouczenia w pismach organu z dnia [...] marca 2016r. i [...] marca 2016r. o prawie i terminach wniesienia skargi do sądu administracyjnego i obowiązku uprzedniego wezwania organu do usunięcia naruszenia prawa, skarżący po otrzymaniu w dniu [...] marca 2016r. ( data na zwrotnym potwierdzeniu odbioru - k. 37 akt administracyjnych ) pisma Prezydenta Miasta z dnia [...] marca 2016r., stanowiącego odpowiedź organu na wniosek skarżącego o zwrot nadpłaconej kwoty za wydanie karty pojazdu, w dniu [...] marca 2016r. nadał w Urzędzie pocztowym pismo, w którym odwołał się "od decyzji braku podstaw prawnych w sprawie ( ...) dotyczącej zwrotu należności nadpłaconej kwoty [...]zł pobranej za wydanie Karty pojazdu" ( k. 38 i 39 ). Pismo skarżącego, niezależnie od sposobu jego nazwania, zostało złożone w otwartym terminie do wezwania organu do usunięcia naruszenia prawa, jego treść czyni zadość wymaganiom pisma w postępowaniu sądowym, a ponadto zawiera stosownie do art. 57 § 1 p.p.s.a. wskazanie zaskarżonej czynności, oznaczenie organu oraz określa sposób w jaki zostało naruszone prawo.

Odpowiedzi na wezwanie organ udzielił pismem z dnia [...] marca 2016r., doręczonym skarżącemu [...] marca 2016r. ( k. 41 ), natomiast skarga została nadana w urzędzie pocztowym w dniu [...] kwietnia 2016r. Z uwagi zatem na uprzednie wyczerpanie trybu do wniesienia skargi, istnieją podstawy do jej merytorycznego rozpoznania.

II. Zasadniczym przedmiotem sporu w sprawie jest kwestia odmowy zwrotu kwoty [...]zł wraz z odsetkami, tytułem nadpłaconej zdaniem skarżącego, części opłaty za wydanie karty pojazdu, uiszczonej w związku z rejestracją pojazdu.

W pierwszej kolejności należy zauważyć, że w sprawie o tak zakreślonym przedmiocie, dopuszczalna jest zarówno droga sądowa przed sądem powszechnym, jak i przed sądem administracyjnym. Kwestię dopuszczalności drogi sądowoadministracyjnej przesądził w sposób wiążący Naczelny Sąd Administracyjny uchwałą 7 sędziów z dnia 4 lutego 2008r. w sprawie I OPS 3/07 (ONSAiWSA 2008/2/21). Wskazał, że skierowanie do organu żądania zwrotu opłaty za wydanie karty pojazdu, uiszczonej na podstawie § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 28 lipca 2003r. w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu, jest sprawą administracyjną załatwianą w drodze aktu lub czynności, na które przysługuje skarga do sądu administracyjnego na podstawie art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. Natomiast dopuszczalność dochodzenia przedmiotowych roszczeń przed sądem powszechnym przesądził Sąd Najwyższy uchwałą z dnia 16 maja 2007r., III CZP 35/07 (OSNC 2008/7-8/72).

Wobec powyższego, strona może skierować żądanie albo na drogę procesu cywilnego, albo na drogę administracyjną, bowiem, jak ocenił NSA, stwierdzenie w postępowaniu administracyjnym, iż administracyjny obowiązek organu wobec strony istnieje lub nie istnieje w określonym zakresie, nie wyklucza dochodzenia przez stronę w postępowaniu cywilnym realizacji tego obowiązku, jeżeli organ nie wykona świadczenia. Rozstrzygnięcie sądu administracyjnego o istnieniu lub nieistnieniu takiego obowiązku może mieć zasadnicze znaczenie w toku rozpoznawania sprawy cywilnej o zapłatę.

Nadto, w powyższej uchwale z dnia 4 lutego 2008r., NSA przesądził, że czynność zwrotu części opłaty za wydanie karty pojazdu ma charakter czynności materialno-technicznej dotyczącej uprawnień i obowiązków wynikających z przepisów prawa. Oznacza to, że od rozstrzygnięcia podjętego przez organ administracji publicznej przysługuje skarga do wojewódzkiego sądu administracyjnego, po uprzednim wezwaniu do usunięcia naruszenia prawa.

III. W warstwie materialnoprawnej należy zwrócić uwagę, że w myśl art. 77 ust. 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym, producent lub importer nowych pojazdów jest obowiązany wydać kartę pojazdu dla każdego pojazdu samochodowego wprowadzonego do obrotu handlowego na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Z kolei stosownie do treści ust. 3 powołanego przepisu, kartę pojazdu dla pojazdu samochodowego, innego niż określony w ust. 1, wydaje za opłatą i po uiszczeniu opłaty ewidencyjnej, właściwy w sprawach rejestracji starosta przy pierwszej rejestracji pojazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Natomiast ust. 4 pkt 2 tego przepisu stanowi delegację dla ministra właściwego do spraw transportu do określenia, w drodze rozporządzenia, wysokości opłat za kartę pojazdu, przy czym, w rozporządzeniu tym należy uwzględnić znaczenie tych dokumentów dla rejestracji pojazdu oraz wysokość kosztów związanych z drukiem i dystrybucją kart pojazdów (ust. 5). Na tej podstawie Minister Infrastruktury wydał rozporządzenie z dnia 28 lipca 2003 r. w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu (Dz. U. Nr 137, poz. 1310). Przewidywało ono w § 1 ust. 1, że za wydanie karty pojazdu przy pierwszej rejestracji pojazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej organ rejestrujący pobiera opłatę w wysokości 500zł. Powyższe rozporządzenie zostało zastąpione rozporządzeniem Ministra Transportu i Budownictwa z dnia 28 marca 2006 r. w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu (Dz. U. Nr 59, poz. 421), które weszło w życie z dniem 15 kwietnia 2006r., a w jego § 1 ust. 1 określono, że za wydanie karty pojazdu przy pierwszej rejestracji pojazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej organ rejestrujący pobiera opłatę w wysokości 75zł.

Zagadnienie związane z pobieraniem opłat za wydanie karty pojazdu na podstawie § 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 28 lipca 2003 r. było przedmiotem wskazywanego przez strony wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 17 stycznia 2006 r., sygn. akt U 6/04 (OTK-A 2006/1/3), w którym stwierdzono niezgodność tego przepisu z art. 77 ust. 4 pkt 2 i ust. 5 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym ( Dz.U. z 2005 r., Nr 108, poz. 908 ze zm.) oraz z art. 92 ust. 1 i art. 217 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W uzasadnieniu tego orzeczenia Trybunał wskazał, że niezgodność § 1 ust. 1 rozporządzenia w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu z art. 77 ust. 4 pkt 2 i ust. 5 Prawa o ruchu drogowym polega na tym, że przez zawyżenie wysokości opłaty wykroczono poza zakres upoważnienia zawartego w ustawie. Organ wydający rozporządzenie nie jest umocowany do działania poza granicami upoważnienia, dla realizacji założeń w ustawie przemilczanych. Wykonujący upoważnienie do wydania rozporządzenia nie może przypisywać ustawodawcy oczekiwań dotyczących treści tego aktu, jeżeli oczekiwania te nie zostały wyraźnie wskazane w ustawie. Uznając potrzebę i celowość ustawowego uregulowania warunków dopuszczenia pojazdów do ruchu (wydawanie karty pojazdu i związanej z tym opłaty), TK podkreślił, że przy ustalaniu wysokości opłat za kartę pojazdu należałoby uwzględnić nie tylko koszty druku i dystrybucji kart, lecz także znaczenie dokumentów będących podstawą wpisu danych do karty pojazdu dla rejestracji pojazdu. Tym samym kwestionowany przepis rozporządzenia jest niezgodny z art. 92 ust. 1 Konstytucji RP, który nakazuje wydawanie rozporządzeń w celu wykonania ustaw i wyklucza przejmowanie przez organ wydający rozporządzenie uprawnień ustawodawcy. Rozporządzenie może być wydane wyłącznie na podstawie wyraźnego, a więc takiego, które nie jest oparte tylko na domniemaniu lub wykładni celowościowej, szczegółowego upoważnienia ustawy, w granicach tego upoważnienia i w celu wykonania ustawy. Trybunał uznał ponadto, że § 1 ust. 1 rozporządzenia jest niezgodny z art. 217 Konstytucji, ponieważ ustanowiona w nim opłata stanowi – ze względu na niewspółmierność do rzeczywistych kosztów świadczonej usługi - daninę publiczną o charakterze podatkowym.

W związku z tym wyrokiem, Minister Transportu i Budownictwa w dniu 28 marca 2006r. wydał nowe rozporządzenie, w którym określił wysokość opłaty za wydanie karty pojazdu w kwocie 75 zł. Nowe rozporządzenie weszło w życie w dniu 15 kwietnia 2006r. (przed datą utraty mocy obowiązującej niekonstytucyjnego przepisu) i z tym dniem utraciło moc poprzednie rozporządzenie z dnia 28 lipca 2003r. (zakwestionowane przez Trybunał).

IV. Sąd nie podziela stanowiska organu odnośnie skutków wydanego orzeczenia, tj., że dotyczą one jedynie stanów faktycznych powstałych po wskazanej w nim dacie jego wejścia w życie, tj. po dniu 1 maja 2006r. Nie ulega bowiem wątpliwości, że sprzeczność § 1 pkt 1 rozporządzenia z dnia 28 lipca 2003r. z Konstytucją poprzez wkraczanie przez normodawcę w materię ustawową, bez wyraźnego upoważnienia ustawowego powoduje, że przepis ten był niekonstytucyjny i sprzeczny z ustawą od samego początku jego obowiązywania. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 27 października 2004 r., sygn. akt SK 1/04 stwierdził, że obowiązywanie przez określony czas niekonstytucyjnego przepisu stawia przed sądem możliwość wyboru takiego środka proceduralnego, który najlepiej pozwoli na osiągnięcie efektu najbliższego nakazowi wykładni i stosowania prawa w zgodzie z Konstytucją.

Skład orzekający w rozpoznawanej sprawie w pełni podziela stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarte w wyroku z dnia 1 kwietnia 2014r., I OSK 567/13 (dostępny na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl ), w którym wyrażono pogląd, że odroczenie przez Trybunał Konstytucyjny utraty mocy obowiązującej przepisu stanowiącego podstawę pobrania opłaty, nie ma znaczenia dla uznania, że opłata została pobrana bez podstawy prawnej. Skoro przepis okazał się niekonstytucyjny, to obowiązkiem organu było rozpatrzenie złożonego wniosku o zwrot części opłaty w stanie prawnym obowiązującym w dacie dokonania czynności pobrania opłaty, z uwzględnieniem konsekwencji wyroku Trybunału dla tego stanu prawnego. Należy bowiem mieć na uwadze treść art. 190 ust. 4 Konstytucji RP, który wskazuje, że orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania. Jeżeli więc została stwierdzona niekonstytucyjność przepisu, a w sprawie nie chodzi o decyzję administracyjną, lecz o czynność organu administracji w postaci pobrania opłaty za kartę pojazdu, to w takiej sytuacji trzeba zastosować "inne środki", do których odnosi się powołany art. 190 ust. 4 Konstytucji RP. Tym środkiem w rozpoznawanej sprawie jest właśnie możliwość wystąpienia o zwrot nadpłaconej kwoty za kartę pojazdu i to w trybie przepisów obowiązujących w dacie pobrania opłaty. Odmienna interpretacja prowadziłaby do sytuacji, w której nastąpiłoby zniesienie ochrony jednostki, zagwarantowanej w ust. 4 art. 190 Konstytucji.

V. Uprawnienie sądu administracyjnego do badania konstytucyjności aktu niższego rzędu ( podustawowego ) podczas kontroli legalności czynności organu administracji wywodzone jest z art. 8, art. 178 ust. 1 i art. 184 Konstytucji RP ( por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w składzie siedmiu sędziów z dnia 16 stycznia 2006 r., sygn. akt I OPS 4/05, z powołanym tam orzecznictwem Trybunału Konstytucyjnego, Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego).

Zgodnie z art. 178 Konstytucji sędziowie w sprawowaniu swego urzędu są niezawiśli i podlegają jedynie Konstytucji i ustawom. Oznacza to, że jeżeli sąd orzekający stwierdzi niekonstytucyjność aktu niższej niż ustawa rangi, może odmówić z tego powodu jego stosowania. Tak też przyjął Trybunał Konstytucyjny, który m. in. w postanowieniu z dnia 13 stycznia 1998 r. (sygn. akt U 2/97) uznał, że ocena konstytucyjności i legalności przepisu rangi podustawowej może być dokonana przez sąd rozpoznający sprawę indywidualną, w której przepis ten może być zastosowany.

To uprawnienie sądów nie pozostaje w kolizji z rolą Trybunału Konstytucyjnego, który na podstawie art. 188 Konstytucji RP jest powołany do orzekania w sprawach zgodności przepisów prawa, wydanych przez centralne organy państwowe z Konstytucją, ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi i ustawami.

Należy przy tym zwrócić uwagę, że w sytuacji stwierdzenia niezgodności przepisów rozporządzenia z Konstytucją i ustawą, orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego stwierdzające niezgodność wywołuje ten skutek, że zakwestionowane przepisy tracą moc z chwilą wskazaną przez Trybunał. Natomiast stwierdzenie takiej niezgodności przez sąd administracyjny jest podstawą do odmowy zastosowania zakwestionowanego przepisu w toku rozpoznawania określonej sprawy, pomimo że formalnie przepis ten pozostaje w systemie prawnym ( por. wyrok NSA z 24 lutego 2009 r., l OSK 418/08). Wobec tego, określenie przez Trybunał innego, niż wynikający z podstawowej reguły walidacyjnej, momentu utraty mocy obowiązującej przepisu wykonawczego nie wiąże sądu administracyjnego ( por. J. Trzciński, Glosa do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 23 października 2007 r., P 10/07, ZNSA. 2008, nr 1; także J. Trzciński, R. Hauser: Prawotwórcze znaczenie orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Warszawa 2008, s. 70 i 85; wyrok NSA z dnia 26 maja 2009 r., II OSK 290/09, LEX nr 505239; wyrok NSA z dnia 21 maja 2009 r., II OSK 179/09, LEX nr 507638 ).

VI. Rozpoznając niniejszą sprawę należ wskazać również na sprzeczność przepisu § 1 pkt 1 rozporządzenia z dnia 28 lipca 2003r. z art. 90 Traktatu Ustanawiającego Wspólnotę Europejską (TWE), obecnie z art. 110 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej. Postanowienia Traktatu są bezpośrednio stosowane i mają walor nadrzędności nad prawem krajowym państw członkowskich, co znajduje odzwierciedlenie w art. 91 Konstytucji oraz w Traktacie akcesyjnym dotyczącym przystąpienia Polski do Unii Europejskiej. Zgodnie z art. 2 Aktu, o warunkach przystąpienia stanowiącego część Traktatu, od dnia przystąpienia do Unii Europejskiej Polska jest związana postanowieniami Traktatów założycielskich i aktów przyjętych przez instytucje Wspólnot. Art. 90 TWE stanowił, że żadne państwo członkowskie nie nakłada bezpośrednio lub pośrednio na produkty innych państw członkowskich podatków wewnętrznych jakiegokolwiek rodzaju wyższych od tych, które nakłada bezpośrednio lub pośrednio na podobne produkty krajowe (zasada niedyskryminacji w ramach wspólnego rynku). Zgodność krajowych regulacji prawnych odnoszących się do opłat za wydanie karty pojazdu z powołanym przepisem TWE była przedmiotem postanowienia Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 10 grudnia 2007r. w sprawie C-134/07. W orzeczeniu tym Trybunał Sprawiedliwości orzekł, iż "art. 90 akapit pierwszy TWE należy interpretować w ten sposób, że sprzeciwia się on opłacie, takiej jak przewidziana w § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 28 lipca 2003r. w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu, która to opłata w praktyce jest nakładana w związku z pierwszą rejestracją używanego pojazdu samochodowego przywiezionego z innego państwa członkowskiego, lecz nie jest nakładana w związku z nabyciem w Polsce używanego pojazdu samochodowego, jeśli jest on tam już zarejestrowany".

Należy podkreślić, że orzeczenia wstępne TSUE, w których interpretowane są przepisy prawa wspólnotowego, są co do zasady skuteczne ex tunc. W konsekwencji przepis prawa wspólnotowego, którego wykładnia była przedmiotem odpowiedzi TSUE na pytanie sądu krajowego, powinien być interpretowany zgodnie z orzeczeniem Trybunału, począwszy od daty jego wejścia w życie, a nie od daty wydania wyroku przez TSUE. Skutkiem przyjęcia takiej zasady jest to, że orzeczenie wstępne znajduje zastosowanie do stosunków prawnych lub zdarzeń prawnych, które powstały lub wystąpiły przed datą wydania orzeczenia wstępnego (D. Miąsik, Temporalne skutki wyroków Trybunału Sprawiedliwości (w:) M. Domańska, K. Gonera, M. Miąsik, A. Płachta, W. Postulski, N. Półtorak, K. Witz, A. Wróbel, Stosowanie prawa Unii Europejskiej przez sądy, Zakamycze 2005, Lex Omega on-line).

Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, że skoro sprzeczność polskiej regulacji z normą prawa wspólnotowego nie budziła wątpliwości Trybunału Sprawiedliwości, to Sąd orzekający w niniejszym składzie był także i z tego względu w pełni uprawniony do odmowy zastosowania § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 28 lipca 2003r. w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu.

VII. Mając na uwadze, że w rozpoznawanej sprawie wydanie karty pojazdu i uiszczenie opłaty za jej wydanie nastąpiło w lipcu 2005r., rozważenia wymaga także kwestia ewentualnego przedawnienia żądania zwrotu nadpłaconej w związku z tym opłaty. W tej mierze należy zauważyć, że od dnia 1 stycznia 2010r. obowiązuje ustawa z dnia 27 sierpnia 2009r. o finansach publicznych (Dz.U. Nr 157, poz. 1240 ze zm.), w której stwierdza się, iż środkami publicznymi stanowiącymi niepodatkowe należności budżetowe o charakterze publicznoprawnym są m.in. dochody pobierane przez państwowe i samorządowe jednostki budżetowe na podstawie odrębnych ustaw (art. 60 pkt 7). Wskazano w niej również, że do spraw dotyczących takich należności stosuje się odpowiednio przepisy Działu III Ordynacji podatkowej (art. 67). Z kolei w art. 115 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009r. Przepisy wprowadzające ustawę o finansach publicznych (Dz.U. z 2009r. Nr 157, poz. 1241 ze zm.) zawarto normę intertemporalną, zgodnie z którą do spraw dotyczących niepodatkowych należności budżetowych, wszczętych i niezakończonych decyzją ostateczną przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, stosuje się przepisy dotychczasowe. Norma ta, zdaniem składu orzekającego, nie odnosi się do stanu faktycznego zaistniałego w rozpoznawanej sprawie, gdyż dotyczy wyłącznie spraw "w toku", a nie spraw już zakończonych, dla których ustawodawca nie przewidywał decyzyjnego trybu załatwienia. Powołane przepisy ustawy o finansach publicznych nie mogą znaleźć tutaj zastosowania. Sąd podziela pogląd wyrażony w licznych orzeczeniach NSA (np. wyroki: z dnia 20 grudnia 2012r., I OSK 2192/12; z dnia 21 lutego 2013r., I OSK 692/12; z dnia 21 marca 2013r., I OSK 1243/12; z dnia 13 maja 2014r., I OSK 2529/12), że gdyby do zwrotu należności pobranej pod rządami poprzednio obowiązujących przepisów z zakresu prawa administracyjnego, które nie przewidywały przedawnienia roszczeń w tym zakresie, stosować wprost przepisy nowej ustawy o finansach publicznych, wówczas postępowanie zostałoby poddane reżimowi określonemu w art. 61 i następne ustawy o finansach publicznych, przewidującemu decyzyjny tryb rozstrzygania spraw. Oznaczałoby to również, że z mocy art. 67 in fine tej ustawy, odpowiednie zastosowanie miałyby przepisy Działu III ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa i - co istotne - skutkowałoby to koniecznością zastosowania terminów przedawnienia wynikających z tej ustawy. Byłoby to jednak sprzeczne z treścią przepisów obowiązujących w dacie pobrania opłaty, które - jak wskazano już wyżej - nie obwarowywały czynności zwrotu opłaty jakimkolwiek terminem przedawnienia i prowadziło do pogorszenia sytuacji prawnej strony.

W konsekwencji, w rozpoznawanej sprawie powinien mieć zastosowanie dotychczasowy tryb rozstrzygania przez organ tego typu kwestii (dotyczących zwrotu nadpłaconej opłaty za kartę pojazdu), tj. w formie czynności, na którą przysługuje skarga do sądu administracyjnego, a nie w drodze decyzji, opartej o przepisy art. 61 ustawy o finansach publicznych. Tym samym, w stanie faktycznym i prawnym rozpoznawanej sprawy brak jest podstaw, do zastosowania przepisów art. 70 §1 i art. 79 § 2 O.p. Z tych względów, Sąd w składzie orzekającym nie podziela poglądu przeciwnego.

VIII. Wobec powyższego, zakwestionowany przepis rozporządzenia nie powinien być zastosowany i stanowić podstawy do pobrania opłaty w wysokości [...] zł, co oznacza, że skarżącemu przysługuje uprawnienie do zwrotu części uiszczonej kwoty opłaty za wydanie karty pojazdu. W rezultacie, nadpłacona kwota [...]zł, uiszczona przez skarżącego powyżej należnej kwoty [...]zł za wydanie karty pojazdu, była kwotą niezasadnie zapłaconą i powinna ona zostać stronie zwrócona. Natomiast w ocenie składu orzekającego, w sprawie brak jest podstaw do naliczenia z tego tytułu odsetek za zwłokę, bowiem obowiązku ich naliczenia nie przewidywały, mające zastosowanie w sprawie przepisy, obowiązujące w dacie dokonania czynności związanych z pobraniem opłaty. Skoro bowiem w kwestii oceny prawidłowości ustalenia i pobrania opłat za wydanie karty pojazdu miarodajny jest stan prawny obowiązujący w dacie pobrania tej opłaty, a obowiązujące wówczas przepisy nie przewidywały obowiązku naliczenia oprocentowania lub odsetek za zwłokę w sytuacji nadpłacenia opłaty za wydanie karty pojazdu, to ich naliczenie nie znajduje normatywnego uzasadnienia.

Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 146 § 1 i 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. W orzecznictwie wskazuje się, że przepis art. 146 § 2 p.p.s.a. stanowi wyjątek od kasacyjnego charakteru kompetencji orzeczniczych sądu administracyjnego. Niewątpliwie bowiem wyrok sądu uznający uprawnienie lub obowiązek wynikający z przepisów prawa, zastępuje rozstrzygnięcie organu administracji ( np. wyrok NSA z dnia 8 lutego 2011r., I OSK 1747/10 ).

L. Kleczkowski I. Najda-Ossowska J. Szulc