Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2709/14
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2016-08-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 9 ust. 1 i art. 31
journal: Dz.U. 1974 nr 21 poz 118
law: Ustawa z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne.
article: art. 3 ust. 1 pkt 5 w zw. z art. 3 ust. 1 pkt 7
journal: Dz.U. 2009 nr 31 poz 206
law: Ustawa z dnia 23 stycznia 2009 r. o wojewodzie i administracji rządowej w województwie.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jolanta Rajewska, Sędzia NSA Jan Paweł Tarno, Sędzia del. WSA Czesława Nowak-Kolczyńska (spr.), Protokolant asystent sędziego Agnieszka Chorab, po rozpoznaniu w dniu 11 sierpnia 2016 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 1 lipca 2014 r. sygn. akt I SA/Wa 2714/13 w sprawie ze skargi J. S. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] września 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 1 lipca 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę J. S. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] września 2013 r. w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej.

W uzasadnieniu wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przytoczył następujące okoliczności faktyczne i prawne.

Decyzją z dnia [...] marca 2013 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, po rozpatrzeniu wniosku J. S., odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy w W. z dnia [...] października 1975 r., orzekającej o przejęciu od Z. i P. S. na własność Państwa gospodarstwa rolnego bez zabudowań, składającego się z działek ewidencyjnych nr [...] o łącznej pow. 10,08 ha, położonego w C., gmina W.

J. S., następca prawny Z. S., wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Decyzją z dnia [...] września 2013 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] marca 2013 r. W uzasadnieniu wskazał, że podstawę prawną decyzji Naczelnika Gminy w W. z dnia [...] października 1975 r. stanowił art. 9 ust. 1 i art. 31 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz.U. Nr 21, poz. 118). Przepis art. 31 wskazywał naczelnika gminy jako organ właściwy do wydania decyzji. Artykuł 9 ust. 1 przewidywał możliwość przejęcia przez Państwo (na własność) gospodarstwa rolnego za rentę od rolnika, który złożył w powyższym zakresie wniosek - przy czym w przypadku nieruchomości stanowiących współwłasność nie było wymagane złożenie wniosku o przejęcie (czy też podpisów pod takim wnioskiem) przez wszystkich współwłaścicieli przejmowanych nieruchomości. Współwłaściciel nieruchomości winien jedynie wyrazić zgodę na dokonanie takiej czynności (art. 3 ust. 1 ustawy), przekazać wszystkie nieruchomości wchodzące w skład tego gospodarstwa, obejmujące co najmniej 2 ha gruntów rolnych i leśnych, a ponadto osiągnąć wiek 65 lat (mężczyzna), 60 lat (kobieta) albo zaliczać się do jednej z grup inwalidów w myśl przepisów o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin.

Organ wskazał, że właścicielami nieruchomości objętych decyzją z dnia [...] października 1975 r. byli Z. i P. S. - świadczą o tym w szczególności: akt nadania ziemi z dnia [...] września 1947 r., Nr [...], z którego wynika, że P. S. nabył (w drodze nadania) gospodarstwo rolne o powierzchni ok. 10 ha, formularz meldunkowy Nr [...] z dnia [...] czerwca 1945 r. oraz wniosek o przyznanie prawa własności z dnia [...] listopad 1946 r., z których wynika, że w dacie nadania gospodarstwa P. S. pozostawał w związku małżeńskim z Z. S. Nabyte w drodze nadania gospodarstwo weszło w skład małżeńskiej wspólnoty majątkowej (taki stan rzeczy potwierdzają również ustalenia dokonane przez Naczelnika Gminy w W. w decyzji z dnia [...] października 1975 r.). Z wypisu z ewidencji gruntów z dnia [...] listopada 1974 r. wynika zaś, że przed wydaniem przez Naczelnika Gminy w W. decyzji z dnia [...] października 1975 r. w skład gospodarstwa wchodziły nieruchomości oznaczone numerami działek [...] o łącznej pow. 10,08 ha, a gospodarstwo spełniało określoną normę obszarową.

Minister stwierdził, że Z. S. na dzień wydania decyzji o przejęciu miała ukończone 61 lat, a zatem spełniała warunki do uzyskania renty, o których mowa w art. 9 ust. 1 pkt 1 ustawy. Została także zaliczona do drugiej grupy inwalidów (decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 1975 r.). J. S. nie spełniał przewidzianych w art. 9 ust. 1 pkt 1 ustawy kryteriów wiekowych, na dzień wydania decyzji o przejęciu nie miał ukończonych 65 lat. Jednocześnie z akt sprawy nie wynika, żeby został ówcześnie zaliczony do jednej z grup inwalidów. Jednakże przesłankę formalną określoną w art. 9 ust. 1 pkt 2 ustawy spełniała Z. S., a renta przysługiwała obydwojgu małżonkom. Zgodnie bowiem z art. 17 ustawy, jeżeli gospodarstwo stanowiło współwłasność małżonków, objęte było wspólnością ustawową lub stanowiło odrębną własność małżonka, renta w zamian za gospodarstwo rolne przysługiwała łącznie obydwu małżonkom, choćby warunki do renty spełniał tylko jeden z nich.

Na decyzję ostateczną skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł J.S.

Oddalając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, przede wszystkim, że Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi był organem właściwym do rozpatrzenia wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Gminy w W. z dnia [...] października 1975 r. o przejęciu na własność Państwa w zamian za rentę nieruchomości rolnych.

Sąd Wojewódzki wskazał, że zgodnie z art. 31 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne, przejęcie nieruchomości następowało na podstawie decyzji naczelnika gminy jako organu administracji państwowej stopnia podstawowego. Powyższą ustawę zastąpiono ustawą z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz.U. Nr 32, poz. 140), która w zakresie wydawania przedmiotowych decyzji w art. 52 ust. 2 także przewidywała właściwość naczelnika gminy. Ustawa z dnia 27 października 1977 r. została uchylona ustawą z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (Dz.U. Nr 40, poz. 268). W myśl art. 59 ust. 3 tej ustawy przekazywanie gospodarstwa rolnego Państwu następowało na podstawie decyzji terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego.

W wyniku reformy ustrojowej ustawą z 17 maja 1990 r. o podziale zadań i kompetencji określonych w ustawach szczególnych pomiędzy organy gminy, a organy administracji rządowej oraz o zmianie niektórych ustaw, w art. 5 pkt 19 ustalono, że do właściwości rejonowych organów rządowej administracji ogólnej przechodzi wydawanie decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego przez Państwo na wniosek rolnika, na podstawie ustawy z 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin.

Ustawą z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników została uchylona ustawa z 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin. Zgodnie z art. 58 ust. 1 ustawy z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, według pierwszych rozwiązań: "Przejęcie nieruchomości i ustalenie odpłatności następuje w drodze decyzji organu właściwego do sprzedaży nieruchomości Państwowego Funduszu Ziemi", a następnie, po zmianie ustawą z 20 czerwca 1992 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników: "Przejęcie nieruchomości i ustalenie odpłatności następuje w drodze decyzji Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa". Rozwiązanie to zostało utrzymane w powołanej ustawie z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników po nowelizacjach. Artykuł 58 ust. 2 został utrzymany bez zmian: "Przejęcie nieruchomości i ustalenie odpłatności następuje w drodze decyzji Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa".

Ustawą z dnia 11 kwietnia 2003 r. o kształtowaniu ustroju rolnego (Dz.U. Nr 64, poz. 592) w art. 18 ust. 1 zmieniono ustawę w ten sposób, że ilekroć jest mowa o Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa, należy przez to rozumieć Agencję Nieruchomości Rolnych. Według aktualnego brzmienia art. 58 ust. 2 powołanej ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników: "Przejęcie nieruchomości i ustalenie odpłatności następuje w drodze decyzji Agencji Nieruchomości Rolnych".

Uregulowanie w powołanej ustawie o ubezpieczeniu społecznym rolników właściwości do wydawania decyzji o przejęciu i ustaleniu odpłatności przez przyznanie właściwości Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa (obecnie Agencji Nieruchomości Rolnych) wyłączyło stosowanie rozwiązań przyjętych w ustawie z dnia 24 lipca 1998 r. o zmianie niektórych ustaw określających kompetencje organów administracji publicznej w związku z reformą ustrojową państwa, w tym art. 94 ustawy z dnia 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz.U. Nr 133, poz. 872 ze zm.), który stanowi, że do właściwości starosty przechodzą, jeżeli przepisy szczególne nie stanowią inaczej, jako zadania z zakresu administracji rządowej, określone w przepisach zadania urzędów rejonowych rządowej administracji ogólnej oraz zadania i kompetencje kierowników tych urzędów.

Od zmiany ustawą z 20 czerwca 1992 r. ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, sprawy przejęcia nieruchomości i ustalenie odpłatności zostały wyłączone z kompetencji kierowników urzędów rejonowych rządowej administracji ogólnej.

Sąd I instancji stwierdził zatem, że ustalenia organu właściwego należy poszukiwać w zasadach ustalenia właściwości organu wyższego stopnia wobec Agencji Nieruchomości Rolnych. Według art. 17 k.p.a., organem wyższego stopnia w rozumieniu Kodeksu w stosunku do organów innych niż określone w art. 17 pkt 1 i 2 są odpowiednie organy nadrzędne lub właściwi ministrowie. W myśl art. 5 § 2 pkt 3 k.p.a. pod pojęciem innych organów administracji publicznej rozumie się inne organy państwowe oraz inne podmioty, gdy są one powołane z mocy prawa lub na podstawie porozumień do załatwienia spraw administracyjnych w formie decyzji. Agencja Nieruchomości Rolnych na podstawie przepisów ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników została powołana do wydawania decyzji o przejęciu i ustaleniu odpłatności. Zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy z 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa (Dz.U. z 2004 r. Nr 208, poz. 2128 ze zm.), kompetencje nadzorcze nad Agencją przysługują ministrowi właściwemu do spraw Skarbu Państwa, a w zakresie określonym w art. 6 ust. 1 pkt 1, 2 i 7 oraz w zakresie zadań określonych w przepisach o kształtowaniu ustroju rolnego - nadzór nad Agencją sprawuje minister właściwy do spraw rozwoju wsi. Zatem organem właściwym w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] października 1975 r. jest Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi.

Następnie Sąd I instancji podniósł, że organ prawidłowo stwierdził, że w sprawie nie zaszły przesłanki do stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] października 1975 r. W szczególności decyzja nie została wydana z rażącym naruszeniem prawa (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.). Bezsporne jest, że przejęte za rentę gospodarstwo rolne stanowiło współwłasność małżonków Z. i P. S. Z akt sprawy wynika, że z wnioskiem o przejęcie gospodarstwa rolnego w zamian za rentę wystąpili oboje małżonkowie (wniosek z dnia [...] lipca 1974 r.). We wniosku tym wskazali, że oboje są w podeszłym wieku i nie są w stanie podołać ciężkim pracom. Współwłaściciele nie wskazywali, aby w gospodarstwie tym, poza nimi, ktokolwiek pracował. Tym samym nieuprawniony jest zarzut skargi dotyczący nieustalenia przez organ nadzoru, czy do przekazania gospodarstwa potrzebna była zgoda zstępnych i czy taka zgoda została wyrażona. Z treści wniosku wprost wynika, że właśnie w związku z tym, że oboje współwłaściciele nie mogli już podołać pracom, wystąpili o przejęcie ich gospodarstwa w zamian za rentę. Nie wskazywali, aby ktokolwiek pomagał im w pracach w gospodarstwie.

Z. S. w dniu wydania decyzji z dnia [...] października 1975 r. miała ukończone 60 lat, a zatem spełniała warunek z art. 9 ust. 1 pkt 1 ustawy, a nadto legitymowała się zaliczeniem do jednej z grup inwalidów. Spełnione były zatem przesłanki z art. 9 ust. 1 ustawy dotyczące przejęcia na wniosek rolnika gospodarstwa rolnego za rentę.

Oboje współwłaściciele podpisali wniosek o przejęcie gospodarstwa rolnego w zamian za rentę, a zatem nie ma wątpliwości, co do zgody obojga małżonków, jak wymagał tego przepis art. 3 ust. 1 ustawy.

Odnosząc się do zarzutu nieustalenia przez organ, czy wydana została decyzja w sprawie renty dla Z. i P. S., Sąd stwierdził, że choć w uzasadnieniach decyzji brak jest ustaleń w tym zakresie, to uchybienie to pozostaje bez wpływu na wynik sprawy. Z akt postępowania administracyjnego wynika bowiem, że decyzja ZUS o ustaleniu renty z tytułu przejęcia gospodarstwa rolnego została wydana w dniu [...] listopada 1975 r. na oboje małżonków P. i Z. S. (art. 17 ustawy z dnia 29 maja 1974 r.). Z akt sprawy nie wynika, aby wypłata renty była kiedykolwiek kwestionowana przez dawnych współwłaścicieli gospodarstwa rolnego.

Od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 1 lipca 2014 r. skargę kasacyjną wniósł J. S. Zaskarżając wyrok w całości zarzucił mu naruszenie:

1/ przepisów postępowania, tj. art 151 w zw. art. 145 § 1 pkt. 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej p.p.s.a., w zw. z art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a., poprzez jego niezastosowanie i niestwierdzenie nieważności decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] września 2013 r., mimo że została ona wydana z naruszeniem przepisów o właściwości;

2/ prawa materialnego, tj. art. 3 ust. 1 pkt 5 w zw. z art. 3 ust. 1 pkt 7 ustawy z dnia 23 stycznia 2009 r. o wojewodzie i administracji rządowej w województwie (Dz.U. Nr 3, poz. 206 ze zm.), poprzez jego niezastosowanie i niestwierdzenie, że wojewoda jest organem właściwym do wszczęcia w pierwszej instancji postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy w W. z dnia [...] października 1975 r.;

3/ przepisów postępowania, tj. art. 151 w zw. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 7, art. 77 oraz art. 107 § 3 k.p.a., poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że organ podjął czynności mające na celu dokładne ustalenie stanu faktycznego, jaki miał miejsce w dacie wydania kontrolowanej decyzji, należycie zebrał materiał dowodowy i dokonał trafnej jego oceny, choć organ nie ustalił, czy w gospodarstwie Z. i J.S. pracowali ich zstępni oraz czy w związku z tym do przekazania gospodarstwa rolnego była potrzebna ich zgoda;

4/ przepisów postępowania, tj. art. 151 w zw. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 107 § 3 k.p.a., poprzez jego niezastosowanie i uznanie, że zaniechanie ustalenia przez organ, czy została wydana decyzja w sprawie renty dla Z. i P. S. oraz czy renta była wypłacana, pozostaje bez wpływu na wynik sprawy.

Wskazując na powyższe naruszenia autor skargi kasacyjnej wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej pełnionej z urzędu.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Naczelny Sąd Administracyjny związany jest zarzutami skargi kasacyjnej i rozpoznaje sprawę w jej granicach, z urzędu biorąc pod rozwagę jedynie nieważność postępowania (art. 183 p.p.s.a.), której w niniejszym postępowaniu nie stwierdził.

Zgłoszone zarzuty, tak naruszenia prawa materialnego, jak i przepisów postępowania są nieusprawiedliwione.

Odnosząc się do najdalej idącego zarzutu, naruszenia przez Sąd Wojewódzki przepisów postępowania, tj. art 151 w zw. art. 145 § 1 pkt. 2 p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez niestwierdzenie nieważności decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] września 2013 r., mimo że została ona wydana z naruszeniem przepisów o właściwości. Gdyż w ocenie skarżącego, organem właściwym do wszczęcia w pierwszej instancji postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy w W. z dnia [...] października 1975 r. powinien być wojewoda, zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 5 w zw. z art. 3 ust. 1 pkt 7 ustawy z dnia 23 stycznia 2009 r. o wojewodzie i administracji rządowej w województwie. Stwierdzić należy, iż zarzut ten jest niezasadny. Właściwie wywiódł Sąd Wojewódzki, iż w obecnym stanie prawnym to Agencja Nieruchomości Rolnych przejęła kompetencję do wydawania decyzji w sprawach przejmowania nieruchomości rolnych na własność Państwa. Zatem, organem właściwym do stwierdzenia nieważności takich decyzji jest właśnie Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi jako organ sprawujący nadzór nad Agencją Nieruchomości Rolnych, w myśl art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 27 marca 2015 r., I OSK 1794/13, 7 października 2014 r., I OSK 463/13 oraz 4 grudnia 2013 r., I OSK 1136/12, dostępne na http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie prawidłowo też ocenił, iż organy administracji publicznej przeprowadziły postępowanie administracyjne w sposób, który nie uchybiał zasadom postępowania administracyjnego, przewidzianym przepisami art. 7, 77 § 1, czy też art. 107 § 3 k.p.a. Nie miał więc podstaw do uwzględnienia skargi w oparciu o przepis art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. i trafnie zastosował normę wynikową z art. 151 p.p.s.a.

Warunkiem uwzględnienia skargi z powodu naruszenia wskazanych przepisów postępowania byłoby ustalenie przez sąd, że organ administracyjny nie zebrał i nie rozpatrzył w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, do czego zobowiązywał go art. 77 § 1 k.p.a. oraz nie wykazał należnej dbałości o dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, jak tego wymagał art. 7 k.p.a. Jednak takich uchybień Sąd Wojewódzki nie stwierdził, a Naczelny Sąd Administracyjny tę ocenę podziela. Trafnie sąd I instancji wskazywał, iż stwierdzenie nieważności decyzji jest trybem postępowania, który dotyczy oceny wadliwości decyzji czyli polega na szukaniu wad (wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a.), które tkwią w samej decyzji. Ocenę tę przeprowadza się według stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie wydania badanej decyzji. Przy czym, stosowanie trybu nadzwyczajnego rzutuje na obowiązki organu prowadzącego postępowanie nadzorcze. Organy prowadzące postępowanie nadzorcze oceniają bowiem całokształt materiału dowodowego zgromadzonego w postępowaniu prowadzonym w trybie zwykłym. Innymi słowy, organy nadzorcze nie prowadzą nowego postępowania dowodowego, lecz oceniają wadliwość decyzji - szukając wady tkwiącej w niej samej.

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalone jest stanowisko, iż w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej nie dokonuje się - jak w postępowaniu zwykłym - oceny przysługujących stronie uprawnień lub ciążących na niej zobowiązań, a ocenia się legalność decyzji wydanej w ww. postępowaniu zwykłym. Ocena dokonywana przez organ administracji dotyczy wyłącznie zbadania, czy kwestionowana wnioskiem nieważnościowym decyzja została dotknięta jedną z wad, określonych w art. 156 § 1 k.p.a. Zatem przedmiotem tego postępowania nie jest ponowne rozpoznanie i rozstrzygnięcie sprawy, która już została rozstrzygnięta kontrolowaną decyzją (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 stycznia 2015 r., I OSK 1021/13, LEX nr 1655816). Słusznie więc wskazywał Minister, iż celem dokonywanej w tym postępowaniu weryfikacji nie było ustalenie, czy konkretne gospodarstwo powinno zostać przejęte na własność Państwa i w konsekwencji przeprowadzenie na tę okoliczność dowodów, jak w postępowaniu zwykłym lecz ocena dokonana na podstawie zgromadzonych dowodów, czy wydana w postępowaniu zwykłym decyzja dotknięta jest kwalifikowaną wadą. Sąd I instancji powołując się na materiał dowodowy zawarty w aktach administracyjnych zwrócił uwagę, że Z. i P. małżonkowie S. we wniosku o przejęcie gospodarstwa rolnego w zamian za rentę podali, że są w podeszłym wieku i nie są w stanie podołać ciężkim pracom. Nie wskazywali by ktoś poza nimi pracował w gospodarstwie rolnym, w szczególności ich dzieci. Prawidłowa więc była ocena Sądu, że organ nie miał podstaw by ustalać, czy zgoda zstępnych jako dodatkowa przesłanka przejęcia gospodarstwa powinna podlegać weryfikacji w postępowaniu nieważnościowym.

Za trafną też należy uznać konstatację Sądu, iż brak ustaleń organu co do wydania przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzji przyznającej prawo do renty dla przekazujących gospodarstwo nie miał wpływu na wynik sprawy. Chociaż decyzja ta została wydana i załączona do akt administracyjnych (k. 26 t. I), na co wskazywał Sąd Wojewódzki. Natomiast kwestia wypłaty świadczenia rentowego nie mogła mieć znaczenia dla oceny, czy decyzja o przejęciu gospodarstwa rolnego naruszała prawo i to w stopniu rażącym. A Minister mógł jedynie ocenić zakwestionowaną w trybie nieważnościowym ostateczną decyzję o przejęciu gospodarstwa rolnego w świetle przesłanek z art. 156 § 1 k.p.a., co uczynił i prawidłowo orzekł o odmowie stwierdzenia nieważności tego aktu.

Sąd pierwszej instancji zasadnie więc nie dopatrzył się naruszenia przepisów prawa i wobec tego zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c. p.p.s.a. w zw. z art. 7, 77 § 1 i 107 § 3 k.p.a. jest nieusprawiedliwiony.

Mając powyższe na względzie, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej na podstawie art. 184 p.p.s.a.

NSA nie orzekł w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącego wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 p.p.s.a.