Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt II SA/Op 481/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2014-10-30 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 16a ust. 1, art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.
article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 32
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Daria Sachanbińska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Kmiecik Sędzia WSA Elżbieta Naumowicz Protokolant Starszy inspektor sądowy Katarzyna Stec po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 30 października 2014 r. sprawy ze skargi H.L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 29 października 2013 r., nr [...], w przedmiocie odmowy przyznania prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Opola z dnia 24 maja 2013 r., nr [...], 2) określa, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości.


UZASADNIENIE

Przedmiot skargi wniesionej przez H. L. stanowi decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 29 października 2013 r., nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Inspektora Miejskiego Centrum Świadczeń w Opolu, działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta Opola, z dnia 24 maja 2013 r., nr [...], orzekającą o nieprzyznaniu H. L. prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad mężem M. L., który jest osobą niepełnoprawną w stopniu znacznym.

Wydanie zaskarżonej decyzji poprzedziło postępowanie o następującym przebiegu.

Wnioskiem z dnia 12 lutego 2013 r. skarżąca wystąpiła do Miejskiego Centrum Świadczeń w Opolu o ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym mężem M. L., który jest osobą z orzeczonym znacznym stopniem niepełnosprawności na stałe, począwszy od 10 września 2007 r., co wynika z wyroku Sądu Rejonowego w Opolu z dnia 21 listopada 2008 r., sygn. akt IV U 736/07. Poprzednio M. L. był osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym.

Decyzją z dnia 24 maja 2013 r., nr [...], wydaną na podstawie art. 3, art. 5 ust. 2, art. 16a ust. 1, ust. 2 i ust. 4 pkt 2, art. 20 ust. 3, art. 23 ust. 4e ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. nr 139, poz. 992, z późn. zm.), zwanej dalej "ustawą", oraz § 1, § 7 ust. 2 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 3 stycznia 2013 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. z 2013 r., poz. 3), a także § 1 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 sierpnia 2012 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokości świadczeń rodzinnych (Dz. U. z 2012 r., poz. 959), Inspektor Miejskiego Centrum Świadczeń w Opolu, działający z upoważnienia Prezydenta Miasta Opola, nie przyznał H.L. prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną, tj. mężem skarżącej – M. L. W uzasadnieniu organ podał, że w dniu 1 czerwca 1994 r. H. L. zakończyła działalność gospodarczą, bowiem miał ją dalej prowadzić jej mąż – M. L. Następnie, w okresie od dnia 2 czerwca 1994 r. do dnia 9 września 2007 r., skarżąca zajmowała się hodowlą psów rasowych. Od dnia 5 lutego 2002 r. H. L. jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy w Opolu jako osoba bezrobotna. Z kolei znaczny stopień niepełnosprawności u jej męża orzeczono od 10 września 2007 r. W tak ustalonym stanie faktycznym, organ pierwszej instancji uznał, że skarżąca nie zrezygnowała z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną, bowiem w momencie rezygnacji z zatrudnienia, tj. zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej w 1994 r., jej mąż nie wymagał jeszcze opieki. Zaprzestania prowadzenia hodowli psów organ nie uznał za rezygnację z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, bowiem hodowla nie była prowadzona w sformalizowanej formie działalności gospodarczej, a zatem nie mieści się ona w definicji zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej zawartej w art. 3 pkt 22 ustawy.

W odwołaniu od powyższej decyzji H. L. wniosła o przyznanie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawnym mężem. Wskazała, że organ pierwszej instancji pominął istotne informacje mające wpływ na poprawne ustalenie stanu faktycznego sprawy. Wywodziła, że od wielu lat opiekuje się mężem, którego stan zdrowia wciąż się pogarsza. Z tego powodu nie może podjąć pracy i znajduje się w ciężkiej sytuacji materialnej.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu decyzją z dnia 29 października 2013 r., nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu organ odwoławczy podzielił ustalenia organu pierwszej instancji co do spełnienia przez H. L. kryterium dochodowego i konieczności sprawowania przez nią opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym mężem. Uznał również, że skarżąca jako małżonka należy do kręgu osób uprawnionych do występowania o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego i potwierdził, że literalne brzmienie art. 16a ust. 1 ustawy nie pozwala na przyjęcie, iż skarżąca spełnia przesłankę "rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki". Ponadto zaznaczył, że praca zarobkowa może od strony formalnej przybrać różne formy, jednak zarobkowej hodowli psów, która to działalność nie została zarejestrowana, nie można traktować jako spełniającej kryterium z art. 16a ustawy. Natomiast te formy aktywności zawodowej skarżącej, które można uznać za posiadające znaczenie w kontekście przepisów ustawy zakończyły się w roku 1994, a wówczas jej mąż był osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym i nie wymagał stałej pieczy osób trzecich. Niepełnosprawność w stopniu znacznym wystąpiła u niego kilka lat później. Zdaniem Kolegium, w przypadku H. L. nie jest możliwy do wskazania jakikolwiek związek pomiędzy koniecznością sprawowania przez nią opieki nad mężem a rezygnacją z zatrudnienia. Niemożliwe jest również podanie przyczyn definitywnej rezygnacji skarżącej z aktywnego poszukiwania zatrudnienia czy gotowości przyjęcia dostępnych ofert pracy. Całkowita bierność na tej płaszczyźnie stoi natomiast w sprzeczności z wymogami ustawy. Argumentowało dalej Kolegium, że w czasie gdy wystąpiła znaczna niepełnosprawność M. L. skarżąca była osobą już od przeszło 5 lat zarejestrowaną w Powiatowym Urzędzie Pracy w Opolu i posiadała status osoby bezrobotnej. Dlatego słusznie uznał organ pierwszej instancji, że utrata pracy czy też porzucenie poszukiwań zatrudnienia przez skarżącą i przyjęcie przez nią postawy biernej "nie pozostawało w łączności czasowej oraz przyczynowej ze stanem zdrowia jej męża M. L. w rozumieniu przepisów ustawy, którymi organ był związany".

Nie godząc się z podjętym przez Kolegium rozstrzygnięciem, H. L. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu skarżąca podała, że w sprawie błędnie zinterpretowano stanowisko Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 r., sygn. akt P 27/07 oraz w sposób nieuprawniony zarzucono jej brak aktywności w poszukiwaniu pracy i brak przedłożenia dokumentów potwierdzających podejmowanie takiej aktywności. Skarżąca oświadczyła, że nie wiedziała, iż jest zobowiązana do udokumentowania każdej odmowy zatrudnienia ze strony potencjalnych pracodawców. Wyraziła również przekonanie, że Trybunał Konstytucyjny nie aprobuje wyższości złożonych w sprawie dokumentów nad faktyczną sytuacją materialną osób oczekujących na pomoc finansową Państwa.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Dodatkowo odnotował, że skarga nie wskazuje konkretnych zarzutów w stosunku do decyzji Kolegium, które można uznać za spełniające wymogi stawiane podstawom skargi. Ponadto podkreślił, że w wydanych w sprawie decyzjach nie negowano faktu, że skarżąca sprawuje opiekę nad mężem i znajduje się w ciężkiej sytuacji finansowej. Istotą sporu jest wykładnia pojęcia "zatrudnienie lub inna praca zarobkowa", bowiem od wystąpienia tej przesłanki zależy, czy można przyznać specjalny zasiłek opiekuńczy. Organ drugiej instancji wskazał również, że rezygnacja z aktywności zawodowej musi się odnosić do konkretnych możliwości zatrudnienia i powinna być czytelna w przypadku wymówienia stosunku pracy lub podobnych zachowań. Ten fakt wynika z ustawy i nie zależy od uznania organu przyznającego świadczenie.

Postanowieniem z dnia 3 lutego 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zawiesił z urzędu przedmiotowe postępowanie w związku ze skierowaniem do Trybunału Konstytucyjnego pytania prawnego odnośnie zgodności art. 16a ust. 1 ustawy z art. 2, art. 18, art. 32 ust. 1 i art. 71 Konstytucji RP .

Zawieszone postępowanie zostało podjęte w dniu 15 września 2014 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z przepisem art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269, z późn. zm.), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w postępowaniu sądowym nie mogą być brane pod uwagę argumenty natury słusznościowej czy celowościowej. Badana jest wyłącznie legalność aktu administracyjnego, czyli prawidłowość zastosowania przepisów prawa do zaistniałego stanu faktycznego, trafność ich wykładni oraz prawidłowość przyjętej procedury.

Na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, z późn. zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.", uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Zakres kontroli sądowej wyznaczony jest natomiast przez przepis art. 134 P.p.s.a., zgodnie z którym sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności.

Przeprowadzona przez Sąd, w granicach tak określonej kognicji, kontrola legalności wydanych w sprawie decyzji organów obu instancji wykazała, że naruszają one przepisy prawa materialnego i przepisy postępowania, co uzasadnia uchylenie tych aktów.

Podstawę materialnoprawną rozpoznania sprawy będącej przedmiotem zaskarżonej decyzji stanowią przepisy cyt. wyżej ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, nadal zwanej w skrócie "ustawą". Specjalny zasiłek opiekuńczy wprowadzony został ustawą z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych ustaw (Dz. U. z 2012 r., poz. 1548), którą dodano przepis art. 16a, a który to przepis wszedł w życie z dniem 1 stycznia 2013 r. Zgodnie z art. 16a ust. 1 ustawy, w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji, specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r., poz. 788 i 1529) ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Stosownie do ust. 2 art. 16a ustawy, specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje, jeżeli łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty, o której mowa w art. 5 ust. 2. Przepisy art. 5 ust. 4-9 stosuje się odpowiednio. Ostatnio wskazany przepis uznany został wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, za zgodny z art. 2, art. 32 ust. 1 i art. 69 Konstytucji RP.

Po myśli przytoczonych regulacji, przesłankami warunkującymi przyznanie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego są: konieczność sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną, która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, co do której ciąży obowiązek alimentacyjny po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia, oraz rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki przez osobę taką opiekę sprawującą. Badaniu przez organy podlega także spełnienie przez wnioskodawcę przesłanki z art. 16a ust. 2 ustawy, tj. kryterium dochodowego.

W sprawie należy jeszcze odnotować, że specjalny zasiłek opiekuńczy nie jest świadczeniem przysługującym osobie niepełnosprawnej, lecz jest świadczeniem mającym częściowo zrekompensować członkowi jej najbliższej rodziny (zobowiązanemu do alimentacji) to, że z uwagi na konieczność sprawowania osobistej stałej opieki musiał on zrezygnować z zarobkowania - wykonywania pracy lub innej działalności służącej uzyskiwaniu środków niezbędnych do utrzymania oraz innych związanych z tym świadczeń. Nie jest to również świadczenie, jakie przysługuje na podstawie przepisów ustawy o pomocy społecznej osobom i rodzinom, które znalazły się w trudnej sytuacji rodzinnej i materialnej, na skutek nieprzewidzianych wcześniej okoliczności (por. wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 10 grudnia 2013 r., sygn. akt II SA/Bd 1141/13 - LEX nr 1432711).

Przenosząc powyższe na grunt przedmiotowej sprawy, Sąd uznał, że organy administracji obu instancji prawidłowo ustaliły fakt spełnienia przez M. L. przesłanki legitymowania się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ponadto słusznie stwierdziły, że skarżąca - jako żona sprawująca stałą opiekę nad niepełnosprawności mężem - należy do kręgu osób uprawnionych do występowania o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego. Stanowisko w tym zakresie jest zgodne z orzecznictwem sądowym, w którym trafnie przyjmuje się, że małżonek należy do kręgu osób obciążonych powinnością o cechach obowiązku alimentacyjnego, a która to powinność wynika z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, stanowiącego o obowiązku wzajemnej pomocy i współdziałania, oraz z art. 27 tego Kodeksu, nakładającego na małżonków obowiązek przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli, w tym obowiązek dostarczania środków utrzymania, co jest tożsame z obowiązkiem alimentacji (por. np. wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 11 grudnia 2013 r., sygn. akt II SA/Go 986/13, dostępny na stronie internetowej Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W końcu, organy trafnie też przyjęły, że spełnione zostało kryterium dochodowe, o którym stanowi przepis art. 16a ust. 2 ustawy. Sąd zgodził się nadto ze stanowiskiem, że prowadzona w latach 1994-2007 hodowla psów rasowych, która - jak oświadczyła wnioskodawczyni - nie została formalnie zarejestrowana jako działalność gospodarcza, nie mieści się w ustawowej definicji zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej (art. 3 pkt 22 ustawy), zatem rezygnacji z tej formy zarobkowania nie można traktować jako spełniającej kryterium z art. 16a ust. 1 ustawy.

W tym miejscu przypomnieć należy, że organy obu instancji zgodnie uznały, iż brak jest związku pomiędzy zrezygnowaniem przez skarżącą z zatrudnienia, co - ich zdaniem - nastąpiło w 1994 r., a sprawowaniem opieki nad M. L., którego niepełnosprawność w stopniu znacznym datuje się dopiero od 2007 r. W zaskarżonej decyzji akcentowano, że w dacie stwierdzenia niepełnosprawności H. L. była już przeszło pięć lat zarejestrowana jako bezrobotna, zatem utrata przez nią pracy czy porzucenie poszukiwania zatrudnienia i przyjęcie na tej płaszczyźnie biernej postawy nie pozostawało w jakiejkolwiek łączności czasowej oraz przyczynowej ze stanem zdrowia M. L. Istota sporu w przedmiotowej sprawie dotyczyła więc kwestii spełnienia przez skarżącą przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, o której mowa w art. 16a ust. 1 ustawy, w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawnym mężem.

Zdaniem Sądu, mocno akcentowany przez Kolegium zarzut braku aktywnego poszukiwania zatrudnienia przez skarżącą jest nieuzasadniony, bowiem nie znajduje potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym. Analiza akt prowadzi do wniosku, że w tym zakresie nie prowadzono żadnego postępowania wyjaśniającego, zatem formułowane w tym kontekście zarzuty o biernej postawie H. L. są przedwczesne i dowolne. Z kolei argumentacja, wedle której wnioskodawczyni nie przedstawiła dowodów na okoliczność gotowości przyjęcia ofert pracy również nie zasługuje na uwzględnienie, skoro organy administracji nie żądały okazania takich dowodów. Z materiału dokumentacyjnego sprawy nie wynika też, by organy samodzielnie próbowały wyjaśnić tę kwestię np. w Urzędzie Pracy. Inną rzeczą jest, czy zasadne jest oczekiwanie, by strona posiadała odpowiednią wiedzę na temat konieczności gromadzenia oczekiwanej przez organy dokumentacji. W związku z takimi zarzutami podkreślić trzeba, że stosownie do art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a., to na organach administracji spoczywa obowiązek wyjaśnienia wszelkich okoliczności sprawy i ustalenia prawdy w sensie materialnym. Zasada prawdy obiektywnej nakłada na organ prowadzący postępowanie administracyjne obowiązek określenia, jakie dowody są niezbędne dla ustalenia stanu faktycznego sprawy oraz obowiązek przeprowadzenia tych dowodów z urzędu. Postępowanie dowodowe nie może zostać zakończone dopóki organ nie ustali, czy w rozpoznawanej sprawie wystąpił, czy też nie wystąpił stan faktyczny przewidziany w normie prawnej.

Odnośnie stwierdzonego przez organy decyzyjne braku związku pomiędzy utratą pracy przez H. L., co wedle organów nastąpiło w 1994 r., a koniecznością zapewnienia jej mężowi stałej opieki, Sąd uznał, że w tej kwestii pominięto istotną okoliczność zarejestrowania się przez skarżącą w 2002 r. w Urzędzie Pracy. Odnotowania wymaga, że wśród szeregu wymienionych w art. 16a ust. 8 ustawy okoliczności stanowiących negatywne przesłanki uzyskania prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego ustawodawca nie wymienia statusu bezrobotnego osoby ubiegającej się o taki zasiłek. Gdyby zatem ustawodawcy zależało na pozbawieniu takich osób możliwości ubiegania się o ten zasiłek, to zamieściłby taki zapis w tym przepisie (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 14 sierpnia 2013 r., sygn. akt II SA/Łd 599/13 - http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Poza tym, skoro w dacie ustalenia znacznego stopnia niepełnosprawności M. L.oraz w dacie złożenia wniosku skarżąca była bezrobotna, to zgodnie z definicją osoby bezrobotnej zawartą w art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2013 r., poz. 674, z późn. zm.), osoba posiadająca taki status jest zdolna i gotowa do podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy. Gdy zachodzi konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, osoba taka rezygnuje z gotowości do pracy, czyli także z potencjalnej pracy, którą mogłaby wykonywać. W konsekwencji, w przypadku opisanym wyżej, trzeba więc przyjąć - o ile nie będą przeczyć temu inne okoliczności sprawy - że zaktualizowała się przesłanka rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, o jakiej mowa w art. 16a ust. 1 ustawy. Przy tej ocenie, w niniejszej sprawie, nie ma znaczenia, że skarżąca dopiero po pewnym czasie od momentu ustalenia mężowi znacznego stopnia niepełnosprawności wystąpiła z wnioskiem o przyznanie świadczenia opiekuńczego. Przesłanka rezygnacji z zatrudnienia czy innej pracy zarobkowej, o jakiej mowa w art. 16a ust. 1 ustawy, nie została obwarowana limitem czasu, w jakim miałaby się spełnić w stosunku do uzyskania przez osobę wymagającą opieki orzeczenia o niepełnosprawności. Decyzja w tej kwestii należy do osoby sprawującej opiekę nad niepełnosprawnym. W kontekście przesłanek z art. 16a ust. 1 ustawy istotne jest natomiast to, czy zachodzi związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaniem opieki. Ważne są zatem powody i cel, dla których opiekun rezygnuje z zatrudnienia. To sprawowanie opieki powinno być wyłączną przyczyną rezygnacji z zatrudnienia, zaś rezygnacja z zatrudnienia oznacza, że podjęcie zatrudnienia było możliwe, gdyż osoba rezygnująca była zdolna do pracy (por. wyrok NSA z dnia 5 czerwca 2007 r., sygn. akt I OSK 1411/06 - http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Tymczasem w kontrolowanej sprawie, wbrew wymogom płynącym z art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a., takiej oceny organy nie dokonały, przy czym w omawianej kwestii nie odniosły się również w treści decyzji do złożonych w postępowaniu przez skarżącą wyjaśnień oraz wniosków pracownika socjalnego, czym naruszono art. 107 § 3 K.p.a.

Z powiedzianego dotąd wynika, że błędna jest dokonana przez organy obu instancji interpretacja art. 16a ust. 1 ustawy, która zakłada, że w użytym w tym przepisie pojęciu "rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" nie mieści się m.in. sytuacja, w której opiekun osoby niepełnosprawnej rezygnuje z potencjalnej pracy. Ponadto, z uwagi na prezentowane przez organy administracji stanowisko, wedle którego w przypadku specjalnego zasiłku opiekuńczego (inaczej niż w przypadku świadczenia pielęgnacyjnego - art. 17 ust. 1 ustawy), świadczenie to przysługuje wyłącznie tym osobom uprawnionym, które podjęły się i sprawują faktyczną opiekę nad osobami niepełnosprawnymi na skutek li tylko rezygnacji z wykonywanej uprzednio pracy, stwierdzić trzeba, że jest ono nie do pogodzenia z konstytucyjną zasadą równości wyrażoną w art. 32 Konstytucji RP (tak: np. WSA w Gdańsku w wyroku z dnia 5 grudnia 2013 r., sygn. akt III SA/Gd 791/13 - http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Podzielić trzeba argumentację wskazaną m.in. w powołanym ostatnio wyroku, że zasada równości nie pozwala na różnicowanie podmiotów prawa, które charakteryzują się daną cechą istotną (relewantną). Zgodnie z tą zasadą, wszystkie podmioty charakteryzujące się daną cechą istotną w stopniu równym mają być traktowane równo, a więc według jednakowej miary, bez zróżnicowań dyskryminujących, czy też faworyzujących. Natomiast taka jak dokonana przez organy w niniejszej sprawie wykładnia art. 16a ust. 1 ustawy różnicuje potencjalnych beneficjentów specjalnego zasiłku opiekuńczego na tych, którzy podejmują się sprawowania stałej opieki w następstwie rezygnacji z zatrudnienia oraz na tych, którzy podobnie jak poprzedni podejmują się i sprawują stałą opiekę nad niepełnosprawnymi członkami rodziny nie pozostając w zatrudnieniu, a jedynie powstrzymując się od podejmowania określonej pracy zarobkowej z uwagi na konieczność sprawowania tej opieki. Mówiąc inaczej, za zgodne z art. 32 Konstytucji RP nie sposób przyjąć, iż w przypadku dwóch osób, tak samo sprawujących stałą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, jednej z nich będzie przysługiwało prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, bo w tym celu zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, natomiast drugiej prawo to nie będzie przysługiwało, ponieważ osoba ta, pomimo faktycznego sprawowania opieki i spowodowanej tym obiektywnej niemożności podjęcia zatrudnienia nie spełnia przesłanki "rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" (tak WSA w Gdańsku w wyrokach: z dnia 11 września 2014 r., sygn. akt III SA/Gd 549/14 i z dnia 2 października 2014 r., sygn. akt III SA/Gd 645/14 - http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W kwestii zaś dopuszczalności prokonstytucyjnej wykładni komentowanego przepisu wypowiedział się NSA w wyroku z dnia 29 maja 2013 r., sygn. akt I OSK 2082/12. Dostrzec należy również, że jednym z celów specjalnego zasiłku opiekuńczego jest rekompensata za fakt niepozostawania w zatrudnieniu członka rodziny osoby wymagającej stałej opieki w rozumieniu przepisów ustawy. Wprowadzając przepisy dotyczące tego zasiłku, Państwo niejako określiło zasadę wynagradzania osób opiekujących się niepełnosprawnymi członkami rodziny, gdyż w innym przypadku to Państwo zobowiązane byłoby wywiązać się z obowiązku opieki nad swoim niepełnosprawnym obywatelem (por. wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 25 lipca 2013 r., sygn. akt II SA/Go 550/13 - http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Sąd zgadza się również z argumentacją prezentowaną przez sądy administracyjne w wielu wyrokach, w których rozważano kwestię prokonstytucyjnej wykładni art. 16a ust. 1 ustawy, że fikcją byłoby wymaganie od osób opiekujących się niepełnosprawnymi, aby podejmowali pracę tylko po to, by z niej zrezygnować dla spełnienia zawężająco rozumianej przesłanki rezygnacji z zatrudnienia. Pojęcie "rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej", którym ustawodawca posłużył się w art. 16a ust. 1 ustawy, należy interpretować szeroko, mając przede wszystkim na uwadze cel powyższego uregulowania, a więc przyznanie rekompensaty pieniężnej osobom, które podejmując się opieki nad swymi najbliższymi, niezdolnymi do samodzielnej egzystencji, rezygnują z własnej aktywności zawodowej.

Należy też zaznaczyć, że art. 17 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2014 r., poz. 567) zmienił treść art. 16a ust. 1 ustawy, wyraźnie regulując kwestię prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego również tych opiekunów, którzy nie podejmowali zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Wprawdzie przepis ten ma obowiązywać od dnia 1 stycznia 2015 r., jednak wprowadzenie regulacji o takiej treści potwierdza jedynie potrzebę dokonania prokonstytucyjnej wykładni art. 16a ust. 1 ustawy w brzmieniu obowiązującym w dacie orzekania przez organy, a w dalszej kolejności powoduje uznanie niepodejmowania zatrudnienia za równoznaczne z pojęciem rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną.

Końcowo odnotować przyjdzie, że postanowieniem z dnia 17 lipca 2014 r. (sygn. akt P 1/14) Trybunał Konstytucyjny umorzył postępowanie wywołane pytaniem prawnym WSA w Poznaniu o konstytucyjność art. 16a ust. 1 ustawy, z powodu którego to pytania zawieszono niniejsze postępowanie, uznając tę kwestię za dostatecznie wyjaśnioną przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 5 grudnia 2013 r. (sygn. akt K 27/13).

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy administracji dokonają oceny określonych w art. 16a ust. 1 ustawy przesłanek warunkujących przyznanie żądanego przez skarżącą zasiłku z uwzględnieniem przedstawionej przez Sąd wykładni tego przepisu oraz poczynią konieczne ustalenia dotyczące stanu faktycznego sprawy w powyżej wskazanym kierunku.

W tym stanie rzeczy Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 135 P.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. Rozstrzygnięcie w kwestii wykonalności zaskarżonej decyzji oparto o przepis art. 152 P.p.s.a.