Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 284/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2021-11-25 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję II i I instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 litl a i c, art. 135
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 2 pkt 4, 5, 5a, 6, 8, 11, 12, art. 9 ust. 1, 2, 2a, 2b, 12, art. 10 ust. 2 pkt 1
journal: Dz.U. 2020 poz 808
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - t.j.
article: art. 3 pkt 1 i 2
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Paweł Mierzejewski Sędziowie Sędzia WSA Janina Guść Sędzia WSA Alina Dominiak (spr.) Protokolant: Starszy asystent sędziego Konrad Milczanowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 listopada 2021 r. sprawy ze skargi D. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 7 stycznia 2021 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia 17 września 2020 r. nr [...].


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 17 września 2020 r. nr [...] Prezydent Miasta, po rozpatrzeniu wniosku D. K., reprezentowanej przez matkę i opiekuna prawnego M. K., odmówił przyznania prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej D. K. na okres świadczeniowy 2020/2021.

W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji stwierdził, że łączny miesięczny dochód rodziny, której członkami są M. K. i D. K., w przeliczeniu na osobę wyniósł w 2019 r. 1.436,21 zł i przekracza kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 9 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 808 ze zm.), tj. 900 zł na osobę.

W odwołaniu od powyższej decyzji pełnomocnik strony wniósł o jej uchylenie w całości i wydanie decyzji odmiennej w treści co do istoty sprawy poprzez przyznanie uprawnionej D. K. świadczenia z funduszu alimentacyjnego w okresie świadczeniowym 2020/2021 wraz z wyrównaniem zaległych świadczeń za wskazany okres. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie zasady praworządności i prawdy obiektywnej oraz naruszenie utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw określonych w art. 6, art. 7 i art. 8 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm.) – dalej jako "k.p.a." Zdaniem pełnomocnika skarżącej połączenie dochodów uprawnionej z dochodami matki, będącej opiekunem prawnym D. K., narusza przepisy art. 7 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Decyzją z dnia 7 stycznia 2021 r., nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a oraz art. 9 u.p.u.a., Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu decyzji Kolegium, wskazując na treść art. 2 pkt 4, 5, 8 i 12, art. 9, art. 10 ust. 1, art. 18 ust. 1 o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, a także art. 3 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 111), wyjaśniło, że definicja pojęcia "rodzina", zawarta w art. 2 pkt 12 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów w sposób precyzyjny i wyczerpujący określa krąg osób, które w postępowaniu o przyznanie świadczeń z funduszu alimentacyjnego są uznawane za rodzinę. Przepis nakazuje stosowanie tego pojęcia w sposób formalny, bez odwołania się do okoliczności wspólnego prowadzenia gospodarstwa domowego, wspólnego zamieszkania lub faktów związanych z dobrymi lub złymi relacjami pomiędzy wymienionymi w tym przepisie osobami.

Organ odwoławczy stwierdził, że ustanowiona opiekunem prawnym uprawnionej D. K., M. K. jest równocześnie matką uprawnionej, a zatem stanowią one rodzinę. Bez znaczenia przy tym pozostaje fakt osobnego zamieszkiwania skarżącej i uprawnionej, jako że warunkiem istnienia rodziny nie jest wspólne zamieszkiwanie, wspólne prowadzenie gospodarstwa domowego, wspólność w zakresie budżetu domowego czy wzajemne stosunki między członkami rodziny. Definicja ta nie łączy pojęcia "rodzina" z pokrewieństwem czy obowiązkiem alimentacyjnym. Rodzinę tworzą wymienione w przepisie podmioty. Ich odpowiednie uwzględnianie w składzie rodziny oznacza, że podlegają oni zaliczeniu do tego kręgu, o ile w konkretnej sytuacji istnieją.

Zdaniem Kolegium wyłączenie dziecka z kręgu rodziny z uwagi na ustanowienie opiekuna prawnego nie dotyczy sytuacji, gdy opiekunem prawnym pozostaje z mocy postanowienia sądu rodzic dziecka. Akapit wyłączający z kręgu członków rodziny dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego, zgodnie z zasadami logiki należy odczytywać w ten sposób, że chodzi tu o dziecko, którego opiekunem prawnym jest osoba inna niż rodzic, na utrzymaniu których pozostaje dziecko. Natomiast ustanowienie opiekunem prawnym jednego z rodziców nie zrywa więzi pokrewieństwa i nie zwalnia tegoż rodzica/opiekuna prawnego z obowiązków rodzicielskich. Przepis definiujący pojęcie rodziny traktować należy jako zasadę, a akapit wyłączający m.in. dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego z kręgu rodziny, jako wyjątek, który nie dotyczy dziecka, którego opiekunem prawnym jest rodzic.

Jak dalej wyjaśnił organ odwoławczy w art. 9 ust. 12 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów wskazano, że w przypadku gdy prawo do świadczeń ustala się osobie uprawnionej pozostającej pod opieką opiekuna prawnego, ustalając dochód uwzględnia się tylko dochód osoby uprawnionej. Wobec powyższego nie ulega wątpliwości, że intencją ustawodawcy było wyłączenie możliwości zaliczenia do dochodu osoby uprawnionej pozostającej pod opieką opiekuna prawnego dochodów członków rodziny wspomnianego opiekuna. Znaczenia cytowanych przepisów nie można odczytywać w oderwaniu od celu ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, jak i określonych w niej przesłanek podmiotowo-przedmiotowych, które muszą wystąpić łącznie dla uznania ich wypełnienia. Ustawodawca w preambule określił bowiem, że dostarczanie środków utrzymania osobom, które nie są w stanie samodzielnie zaspokoić swoich potrzeb, a w szczególności dzieciom, jest w pierwszej kolejności obowiązkiem wskazanych w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym członków ich rodzin. Konstytucyjna zasada pomocniczości nakłada na państwo obowiązek wspierania jedynie tych osób ubogich, które nie są w stanie samodzielnie zaspokoić swoich potrzeb i nie otrzymują należnego im wsparcia od osób należących do kręgu zobowiązanych wobec nich do alimentacji. Opisanemu celowi nie służyłoby sztuczne wyłączanie z kręgu rodziny osoby faktycznie i z uwagi na istniejące więzy pokrewieństwa należącej do tej rodziny i to tylko z tego względu, że została z uwagi na stan zdrowia powodujący niemożność kierowania swoim postępowaniem (art. 13 § 1 k.c.) ubezwłasnowolniona. W ocenie Kolegium w art. 9 ust. 12 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów chodzi jedynie o takie sytuacje, w których opiekun prawny nie jest zarazem rodzicem dziecka.

Jak stwierdziło Kolegium taka sytuacja nie zachodzi jednak w niniejszej sprawie - ubezwłasnowolnionego całkowicie dziecka pełnoletniego, którego opiekunem prawnym jest matka. Przeciwne rozumienie przepisu oznaczałoby naruszenie zasady równości - art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, zasady sprawiedliwości społecznej - art. 2 Konstytucji RP, zasady ochrony i opieki nad rodziną - art. 18 Konstytucji RP, zasady szczególnej pomocy władz publicznych rodzinom w trudnej sytuacji materialnej i społecznej - art. 71 ust. 1 Konstytucji RP. W szczególności oznaczałoby zróżnicowanie (dyskryminację) osób niepełnosprawnych o tym samym znacznym stopniu niepełnosprawności ze względu na rodzaj niepełnosprawności. Osoba znajdująca się bowiem w identycznej sytuacji jak strona skarżąca - tj. posiadająca znaczny stopień niepełnosprawności, zasądzone alimenty, których egzekucja okazała się bezskuteczna, jednak niewymagająca ubezwłasnowolnienia z powodu stanu zdrowia uniemożliwiającego podejmowanie decyzji (kierowania swoim postępowaniem), nie podlegałaby ograniczeniom wynikającym z tego przepisu i jej dochód mógłby być obliczony z uwzględnieniem dochodów innych członków rodziny.

W konsekwencji Kolegium uznało zatem za zasadne ustalenie dochodu rodziny z uwzględnieniem dochodów obu jej członkiń, a mianowicie M. K. i uprawnionej D. K.. Łączny dochód rodziny wyniósł 34.468,94 zł, co miesięcznie daje kwotę 2.872,41 zł, a w przeliczeniu na osobę wynosi 1.436.21 zł i przekracza kryterium dochodowe określone przepisami art. 9 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów o kwotę wyższą niż wskazana w ust. 2a.

Kolegium dodało, że sprawy z zakresu przedmiotowych świadczeń nie należą do sfery uznania administracyjnego, zaś wydawane w tym przedmiocie decyzje są ściśle związane z dyspozycją wynikającą z obowiązujących przepisów prawa, w tym wypadku ustawy o pomocy państwa osobom uprawnionym do alimentów, które w sposób matematyczny określają granicę kryterium dochodowego od którego uzależnione jest nabycie prawa do świadczeń alimentacyjnych, a także sposób ustalania wysokości dochodu i wysokości tych świadczeń.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na powyższą decyzję D. K. zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, to jest błędne niezastosowanie w sprawie przepisu art. 5 ust. 7 ustawy o świadczeniach rodzinnych, co w sposób bezpośredni wpłynęło na wysokość kwoty uznanej przez organ za dochód uwzględniany przy ustalaniu należności świadczeń z funduszu alimentacyjnego i wydanie decyzji odmownej, oraz naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy, to jest art. 6, art. 7 oraz art. 8 § 2 k.p.a. poprzez naruszenie utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw określonych, naruszenie zasad praworządności i prawdy obiektywnej.

W oparciu o tak sformułowane zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zobowiązanie organu do wydania decyzji o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej D. K. na okres świadczeniowy 2020/2021 w wysokości 398 zł oraz o wypłacie zaległych świadczeń.

W uzasadnieniu skargi wskazano, że bezspornie znaną organowi okolicznością jest fakt, że D. K., od kilku lat niezmiennie, na stałe mieszka w Domu Pomocy Społecznej, gdzie posiada stałe miejsce zameldowania. Nie stanowi także wątpliwości kwestia, co do której organ obszernie odnosił się w uzasadnieniu zaskarżanej decyzji, a mianowicie fakt, że D. K. jest członkiem rodziny M. K..

Jak wskazała skarżąca przepisy ustaw dotyczących świadczeń z pomocy społecznej pozostają w swej treści kompatybilne. Oparcie decyzji na podstawie art. 9 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów oznacza konieczność sięgnięcia do przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, gdyż odesłanie do tej ustawy wynika wprost z treści przepisów ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Ilekroć w w/w ustawie jest mowa o dochodzie czy dochodzie rodziny oznacza to dochód i dochód rodziny, o których mowa w przepisach o świadczeniach rodzinnych. Także w zakresie określania kryterium dochodowego w przeliczeniu na jednego członka rodziny ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów korzysta bezpośrednio z warunków wskazanych w art. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Nie ma jednak żadnego zastrzeżenia ustawowego, które w przypadku odmowy czy przyznania prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego z zakresu stosowanych przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych wyłączałoby zastosowanie przepisu art. 5 ust 7 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wskazany zaś przepis w sposób jednoznaczny winien mieć zastosowanie w niniejszej sprawie. W przypadku gdy członek rodziny jest umieszczony w pieczy zastępczej lub w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie, ustalając dochód rodziny w przeliczeniu na osobę, nie uwzględnia się osoby umieszczonej w pieczy zastępczej lub w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie.

Zdaniem skarżącej zbędne i niemające znaczenia są dywagacje organu w kwestii potwierdzania faktu, że D. K. jest członkiem rodziny M. K.. Powyższe nigdy nie było kwestią sporną, natomiast nie ma to znaczenia, gdyż przepis art. 5 ust. 7 ustawy o świadczeniach rodzinnych wskazuje wprost, że podmiotami uprawnionymi do skorzystania z ulgowego rozliczenia dochodu rodziny są właśnie członkowie rodziny, których od pozostałych członków rodziny odróżnia umieszczenie w pieczy zastępczej lub w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie, nie zaś niepełnosprawność czy ubezwłasnowolnienie.

W poprzednich latach decyzje przyznające świadczenie D. K. oparte były na tych samych podstawach prawnych, a stan faktyczny różnił się wyłącznie poziomem wysokości dochodu samej uprawnionej. Treść zaskarżonej decyzji stanowi zaprzeczenie zasady, że organy administracji publicznej bez uzasadnionej przyczyny nie odstępują od utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktycznym i prawnym. Dowolne pominięcie przy obliczaniu dochodu D. K. treści przepisu art. 5 ust. 7 ustawy o świadczeniach rodzinnych doprowadziło do przyjęcia zawyżonego dochodu błędnie zsumowanych dochodów D. K. i M. K.. Doprowadziło to w sposób bezpośredni do znacznego przekroczenia kryterium dochodowego uprawniającego do przyznania D. K. świadczenia z funduszu alimentacyjnego.

Dochód D. K. za 2019 rok po potrąceniu należnego podatku, składek na ubezpieczenie zdrowotne i na ubezpieczenie społeczne wyniósł 12.017,24 zł, co daje miesięcznie kwotę 1.001,43 zł. Zgodnie z wprowadzonym mechanizmem "złotówka za złotówkę", o którym mowa w art. 9 ust. 2a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, w przypadku gdy dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie przekracza kwotę 900 zł o kwotę nie wyższą niż kwota świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługującego osobie uprawnionej w okresie świadczeniowym, na który jest ustalane prawo do tego świadczenia, świadczenie z funduszu alimentacyjnego przysługuje w wysokości różnicy między kwotą świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługującego danej osobie uprawnionej a kwotą, o którą został przekroczony dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie. Zgodnie z powyższym uprawnionej przysługuje świadczenie w miesięcznej wysokości 398 zł.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej jako "p.p.s.a.") sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Przedmiotem kontroli Sądu była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 7 stycznia 2021 r., utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia 17 września 2020 r. o odmowie przyznania prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego na okres świadczeniowy 2020/2021 uprawnionej D. K..

Decyzje organów obu instancji zostały wydane na podstawie przepisów ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 808 ze zm.).

W brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji, a także w dacie wydania decyzji organu pierwszej instancji ustawa powyższa w art. 9 ust. 1 stanowiła, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują osobie uprawnionej do ukończenia przez nią 18 roku życia albo w przypadku gdy uczy się w szkole lub szkole wyższej do ukończenia przez nią 25 roku życia, albo w przypadku posiadania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności - bezterminowo.

Z wnioskiem o przyznanie prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego zwróciła się D. K., reprezentowana przez przedstawiciela ustawowego, swą matkę i jednocześnie opiekuna prawnego M. K. D. K. jest bowiem osobą całkowicie ubezwłasnowolnioną, a jej matka została ustanowiona jej opiekunem prawnym.

W związku z zaliczeniem D. K. do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym (orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 17 grudnia 2018 r.) oraz wobec bezskuteczności egzekucji zasądzonych alimentów od jej ojca T. K., jest ona osobą uprawnioną w rozumieniu art. 2 pkt 11 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.

Zgodnie z ww. przepisem przez osobę uprawnioną należy rozumieć osobę uprawnioną do alimentów od rodzica na podstawie tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd, jeżeli egzekucja okazała się bezskuteczna.

Co do zasady zatem D. K. jest osobą uprawnioną do świadczenia z funduszu alimentacyjnego, przy czym z uwagi na swą niepełnosprawność w stopniu znacznym, bez względu na osiągnięty wiek, ma prawo do ubiegania się o wypłatę świadczeń z funduszu alimentacyjnego, przy jednoczesnym spełnieniu przesłanek wskazanych w ustawie.

Ustawodawca uzależnił prawo do otrzymywania świadczeń z funduszu od sytuacji ekonomicznej uprawnionego. W świetle art. 9 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 900 zł.

Dodać w tym miejscu należy, że w świetle art. 9 ust. 2a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (obowiązującego od dnia 1 lipca 2020 r.) w przypadku gdy dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie przekracza kwotę, o której mowa w ust. 2, o kwotę nie wyższą niż kwota świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługującego danej osobie uprawnionej w okresie świadczeniowym, na który jest ustalane prawo do tego świadczenia, świadczenie z funduszu alimentacyjnego przysługuje w wysokości różnicy między kwotą świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługującego danej osobie uprawnionej a kwotą, o którą został przekroczony dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie.

Zgodnie zaś z art. 9 ust. 2b ustawy w przypadku, gdy wysokość świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługującego danej osobie uprawnionej, ustalona zgodnie z ust. 2a, jest niższa niż 100 zł, świadczenie to nie przysługuje.

Zgodnie z treścią art. 2 pkt 4 i 5 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów dochód oraz dochód rodziny w znaczeniu tejże ustawy oznacza dochód oraz dochód rodziny, o którym mowa w przepisach ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych.

Zgodnie z art. 3 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych ilekroć w ustawie jest mowa o dochodzie - oznacza to, po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób:

a) przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, art. 30b, art. 30c, art. 30e i art. 30f ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2019 r. poz. 1387, z późn. zm.), pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne,

b) dochód z działalności podlegającej opodatkowaniu na podstawie przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne,

c) inne dochody niepodlegające opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, w tym m.in. renty, czy alimenty na rzecz dzieci.

Zgodnie zaś z art. 3 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych przez dochód rodziny rozumie się sumę dochodów członków rodziny.

W art. 2 pkt 5a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów wskazano, że przez dochód członka rodziny należy rozumieć przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy, z zastrzeżeniem art. 9 ust. 3-4b (zastrzeżenie to w przedmiotowej sprawie nie miało znaczenia wobec braku utraty lub uzyskania dochodu).

Okresem świadczeniowym jest okres, na jaki ustala się prawo do świadczenia z funduszu alimentacyjnego, tj. od dnia 1 października do dnia 30 września następnego roku kalendarzowego (art. 2 pkt 8 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów).

Wniosek o przyznanie świadczenia z funduszu alimentacyjnego dotyczył okresu świadczeniowego 2020/2021, wobec czego należało ustalić dochód rodziny uzyskany w 2019 r., tak jak uczyniły to organy w przedmiotowej sprawie.

Sporne natomiast między skarżącą a organami było, czy do dochodu rodziny skarżącej osiągniętego w ww. roku należy wliczać dochód jej matki, która jednocześnie jest opiekunem prawnym skarżącej.

W tej mierze Sąd nie podziela stanowiska Samorządowego Kolegium Odwoławczego, w którym organ ten uznał za prawidłowe wyliczenie dochodu rodziny skarżącej z uwzględnieniem nie tylko dochodu skarżącej, ale również jej matki M. K..

Wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 2 pkt 12 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów przez rodzinę należy rozumieć odpowiednio następujących członków rodziny: rodziców osoby uprawnionej, małżonka rodzica osoby uprawnionej, osobę, z którą rodzic osoby uprawnionej wychowuje wspólne dziecko, pozostające na ich utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25. roku życia oraz dziecko, które ukończyło 25. rok życia otrzymujące świadczenia z funduszu alimentacyjnego lub legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111) albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2017 r. poz. 2092 oraz z 2019 r. poz. 1818), a także osobę uprawnioną; do rodziny nie zalicza się:

a) dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego,

b) dziecka pozostającego w związku małżeńskim,

c) (uchylona),

d) rodzica osoby uprawnionej zobowiązanego tytułem wykonawczym pochodzącym lub zatwierdzonym przez sąd do alimentów na jej rzecz.

Z brzmienia powyższego przepisu wynika zatem, że osobę uprawnioną zalicza się do rodziny w rozumieniu ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, w tym również osobę uprawnioną, która jest dzieckiem pozostającym pod opieką opiekuna prawnego.

Zgodnie zaś z art. 9 ust. 12 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów w przypadku gdy prawo do świadczeń ustala się osobie uprawnionej pozostającej pod opieką opiekuna prawnego, ustalając dochód, uwzględnia się tylko dochód osoby uprawnionej. W konsekwencji brzmienia tego przepisu ustalenie dochodu osoby uprawnionej, dla której ustanowiono opiekuna prawnego, należy uwzględniać tylko i wyłącznie dochód osoby uprawnionej.

Błędne jest stanowisko organu odwoławczego, który przyjął, że w art. 9 ust. 12 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów chodzi jedynie o takie sytuacje, w których opiekun prawny nie jest zarazem rodzicem dziecka.

Powyższy przepis stanowi szczególną regulację dotyczącą zasad ustalenia dochodu dla osób pozostających pod opieką opiekuna prawnego, ubiegających się o przyznanie świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Niezależnie zatem od sytuacji faktycznej, w której opiekunem prawnym jest rodzic osoby ubiegającej się o świadczenie z funduszu alimentacyjnego, obowiązkiem organów administracji rozpoznających taki wniosek jest ustalenie przesłanki dochodowej przyznania tego świadczenia z uwzględnieniem regulacji zawartej w art. 9 ust. 12 ustawy. Zakres zastosowania normy prawnej zawartej w tym przepisie jest jasny i jednoznaczny, nie ma zatem podstaw prawnych do dokonywania innej niż literalna wykładni tego przepisu, w szczególności poprzez odwoływanie się (jak to uczynił organ odwoławczy) do wykładni celowościowej przepisu, czy też do treści zasad rangi konstytucyjnej. Podkreślić należy, że art. 9 ust. 12 ustawy bezsprzecznie obejmuje sytuacje, w których o przyznanie świadczenia z funduszu alimentacyjnego ubiega się osoba niepełnosprawna, pozostająca pod opieką opiekuna prawnego, nawet gdy jest nim osoba najbliższa – przykładowo rodzic. Wobec brzmienia tego przepisu prawnie obojętną jest okoliczność, czy opiekun prawny tworzy ze swym podopiecznym rodzinę bądź czy prowadzi z nim wspólne gospodarstwo domowe. W takiej sytuacji nie mazatem miejsca sumowanie dochodu wszystkich członków rodziny i przeliczanie go na osobę, podstawę do wyliczenia dochodu stanowi bowiem wyłącznie dochód osoby uprawnionej, pozostającej pod opieką. Skoro ustawodawca przewidział specjalne rozwiązanie w przypadku ustalania dochodu osoby uprawnionej pozostającej pod opieką opiekuna prawnego, to nie ma potrzeby rozważania kwestii przekroczenia (lub nie) kryterium dochodowego w przypadku zsumowania dochodu osoby uprawnionej i jej matki. Pogląd taki zawarty został w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2021 r., sygn. akt I OSK 2220/20; z dnia 23 czerwca 2020 r., sygn. akt I OSK 2136/19; z dnia 3 kwietnia 2012 r., sygn. akt I OSK 1940/11; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl) i pogląd ten Sąd orzekający w obecnym składzie w pełni podziela. Jednocześnie Sąd nie podziela poglądu zawartego w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 sierpnia 2019 r., sygn. akt VIII SA/Wa 378/19 (Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl), na który to wyrok powołało się szeroko w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze.

Dodatkowo należy wskazać, że z art. 10 ust. 2 pkt 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów świadczenia z funduszu alimentacyjnego nie przysługują, jeżeli osoba uprawniona została umieszczona w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie lub w pieczy zastępczej.

Przez instytucję zapewniającą całodobowe utrzymanie należy rozumieć dom pomocy społecznej, młodzieżowy ośrodek wychowawczy, schronisko dla nieletnich, zakład poprawczy, areszt śledczy, zakład karny, a także szkołę wojskową lub inną szkołę, jeżeli instytucje te zapewniają nieodpłatne pełne utrzymanie (art. 2 pkt 6 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów).

Jak wynika z materiału dowodowego zgromadzonego w przedmiotowej sprawie skarżąca D. K. nie została umieszczona w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie. Zgodnie bowiem z treścią uzasadnienia postanowienia Sądu Rejonowego z dnia 25 stycznia 2018 r., sygn. akt [...], udzielającym zabezpieczenia w sprawie z powództwa skarżącej o alimenty, skarżąca umieszczona została w Domu Pomocy Społecznej, gdzie przebywa na pobyt stały w dniach od poniedziałku do piątku, a na weekendy zabierana jest przez matkę do domu. Jednocześnie skarżąca ponosi miesięczną opłatę za pobyt w DPS w wysokości 614,18 zł, a jej matka zobowiązana jest do ponoszenia kosztu pobytu skarżącej w DPS w wysokości 200 zł.

Biorąc pod uwagę powyższe rozważania należało stwierdzić, że organy obu instancji wydały decyzje z naruszeniem przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Organy dokonały bowiem błędnej wykładni art. 9 ust. 12 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, polegającej na przyjęciu, że nie ma on zastosowania w przypadku, gdy o świadczenie z funduszu alimentacyjnego ubiega się osoba uprawniona, pozostająca pod opieką opiekuna prawnego, będącego jednocześnie jej rodzicem.

W konsekwencji powyższego uchybienia prawu materialnemu organy dokonały błędnych ustaleń faktycznych w zakresie wyliczenia dochodu mającego znaczenie dla stwierdzenia, czy przekroczone zostało w sprawie kryterium dochodowe, od którego uzależnione jest przyznanie prawa do omawianego świadczenia. W sprawie decydujące znaczenia miało ustalenie dochodu uzyskanego przez osobę uprawnioną w 2019 r., brak zaś było podstaw, aby brać pod uwagę dochód jej opiekuna prawnego – matki M. K.. Z ustaleń organów administracji wynikało, że dochód skarżącej za 2019 r. wyniósł 12.017,24 zł, który podzielony przez 12 miesięcy daje średni miesięczny dochód osoby uprawnionej w wysokości 1.001,43 zł. Przekracza zatem kryterium dochodowe wyznaczone na poziomie 900 zł o kwotę 101,43 zł.

W świetle cytowanego wyżej art. 9 ust. 2a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów w takim przypadku należy rozważyć możliwość zastosowania tzw. mechanizmu "złotówka za złotówkę". W przedmiotowej sprawie zasadne jest jego zastosowanie, albowiem kwota przekroczenia kryterium dochodowego nie jest wyższa niż kwota świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługująca danej osobie uprawnionej w okresie świadczeniowym, na który jest ustalane prawo do tego świadczenia, tj. 500 zł. W takim przypadku świadczenie z funduszu alimentacyjnego przysługuje w wysokości różnicy między kwotą świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługującego danej osobie uprawnionej a kwotą przekroczenia kryterium dochodowego, co w niniejszej sprawie daje kwotę należnego skarżącej świadczenia w wysokości 398,57 zł.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy powinny mieć na uwadze powyższe wskazania i dokonaną przez Sąd ocenę prawną. Jednocześnie organy winny mieć na uwadze, że stroną postępowania jest D. K., reprezentowana przez przedstawiciela ustawowego M. K.. Organy uwzględnią też okoliczność, że do akt sprawy strona złożyła orzeczenie o zaliczeniu jej do znacznego stopnia niepełnosprawności wydane do dnia 31 grudnia 2020 r. i dokonają uzupełnienia materiału dowodowego o informację, czy skarżąca uzyskała kolejne orzeczenie o stopniu niepełnosprawności w związku z ubieganiem się o świadczenie z funduszu alimentacyjnego na okres świadczeniowy 2020/2021.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak sentencji wyroku.