Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 797/04
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2006-03-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6343 Świadczenia pieniężne z tytuły pracy przymusowej
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Zofia Borowicz Sędziowie: WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik WSA Beata Kalaga – Gajewska (spr.) Protokolant: starszy referent Agnieszka Janecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 marca 2006 r. sprawy ze skargi R. S. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjo- nowanych z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pieniężnego z tytułu pracy przymusowej 1) oddala skargę; 2) nakazuje wypłacić z sum budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach na rzecz adwokata I. S. kwotę [...],- zł. ([...]złotych) tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej przyznanej skarżącemu z urzędu


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia [...] 2001 r. R. S. zwrócił się do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. o przyznanie mu świadczenia pieniężnego z tytułu trzyletniej pracy przymusowej, w okresie od miesiąca [...] 1942 r. do miesiąca [...] 1945 r., w "A" w R. (obecnie J.) koło O. na terenie okupowanym przez III Rzeszę. W uzasadnieniu wniosku podał, iż jako [...]- letnie dziecko został wywieziony z miejsca zamieszkania w miejscowości U. nad [...], w dawnym powiecie [...] (obecnie U.), do niewolniczej pracy w tym "A", jak i w rozbudowującej budynek tego "A" niemieckiej firmie "B" oraz przy rozładowywaniu wagonów kolejowych.

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. decyzją z dnia [...] r. Nr [...] wydaną na podstawie art. 105 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 4 ust. 5 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. nr 87, poz. 395 z późn. zmianami), zwanej dalej w skrócie ustawą o świadczeniu pieniężnym, po rozpatrzeniu wniosku R. S., umorzył postępowanie administracyjne. W uzasadnieniu decyzji wskazał, iż strona złożyła wniosek po upływie ustawowego terminu do jego wniesienia, który upłynął w dniu [...] 1999 r.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy R. S. podniósł, że wydana decyzja jest dla niego krzywdząca, a opóźnienie w złożeniu wniosku powstało z przyczyn od niego niezależnych spowodowanych trudnościami w uzyskaniu dokumentów wymaganych do potwierdzenia wnioskowanego świadczenia.

Decyzją z dnia [...] r. Nr [...], po ponownym rozpatrzeniu sprawy Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, na podstawie art. 127 § 3 i art. 105 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 4 ust. 5 ustawy o świadczeniu pieniężnym, utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. W motywach uzasadnienia wskazał, że R. S. złożył wniosek dopiero w dniu [...] 2000 r., czyli znacznie przekroczył materialnoprawny termin określony w ustawie o świadczeniu pieniężnym na dzień [...] 1999 r.

Powołana decyzja z dnia [...] r. Nr [...] była kontrolowana przez Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie Ośrodek Zamiejscowy w Katowicach, który wyrokiem z dnia 11 grudnia 2003 r. sygn. akt II SA/Ka 1193/02 uchylił ją i zasądził od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz R. S. zwrot kwoty [...],- zł. tytułem uiszczonych przez niego kosztów postępowania sądowego. W uzasadnieniu tego wyroku Sąd nakazał dokonać merytorycznego rozpoznania wniosku R. S. w sprawie przyznana mu uprawnień do świadczenia pieniężnego.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w dniu [...] r. wydał decyzję nr [...] odmawiającą przyznania R. S. uprawnień do świadczenia pieniężnego. W podstawie prawnej tego rozstrzygnięcia powołał art. 1 ust. 1, art. 2 pkt 2 lit. "a" i art. 4 ust. 1 ustawy o świadczeniu pieniężnym, a w motywach uzasadnienia wskazał, że R. S. nie przedłożył dowodów, na podstawie których można uznać, że doznał on represji (deportacji).

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z dnia [...] 2004 r. R. S. podniósł, że wydana decyzja jest dla niego krzywdząca, bowiem jego zdaniem, spełnia on wymogi do przyznania wnioskowanego świadczenia. Akcentował, iż w miesiącu [...] 1942 r. został "deportowany, wysiedlony, wywieziony i represjonowany" z miasteczka U. na terenie [...] do niemieckiego "A" w powiecie [...] na terenie III Rzeszy (obecna nazwa J.), gdzie przez trzy lata był zmuszony do ciężkiej fizycznej pracy.

Decyzją drugoinstancyjną z dnia [...] r., nr [...] wydaną na podstawie art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 2 pkt 2 lit a i art. 4 ust. 1, 2 i 4 ustawy o świadczeniu pieniężnym, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] r. nr [...].

W uzasadnieniu tej decyzji podniósł, iż R. S. nie spełnił warunku określonego w art. 2 pkt 2 lit "a" ustawy o świadczeniu pieniężnym, który stanowi, że represją jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939 r., na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny 1939 – 1945r. Z przedstawionych w sprawie materiałów dowodowych, relacji R. S. , zapisów ankiety nr [...] Biura Dowodów Osobistych w N. oraz oświadczeń świadków W. S. i S. J. wynika, iż R. S. w okresie od miesiąca [...] 1942 r. do miesiąca [...] 1945 r. mieszkał w miejscowości G. w powiecie [...]. i pracował przymusowo jako pracownik fizyczny w "C" w J.. Jednakże praca ta wykonywana była w powiecie [...] na terenie II Rzeczypospolitej Polskiej, w jej granicach sprzed dnia 1 września 1939 r. i dlatego nie była ona represją, w rozumieniu przepisów ustawy o świadczeniu pieniężnym.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego R. S. domagał się przyznania mu uprawnień do świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej i ponowił zarzuty podniesione we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Podniósł, iż jako małoletni, w okresie od miesiąca [...] 1942 r. do miesiąca [...] 1945 r. pracował w "A w miejscowości R." dokąd został wywieziony z terytorium dawnego Państwa Polskiego. W trzech pisemnych uzupełnieniach skargi z dnia [...] 2004 r. skarżący stwierdził, iż pracował w bardzo ciężkich warunkach porównywalnych do więziennych na terenach "wcielonych do III Rzeszy po dniu 10 października 1939 r. na podstawie przesunięcia granicy do rzeki Białej Przemszy".

W pisemnej odpowiedzi na skargę z dnia [...] 2004 r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o oddalenie skargi, nie znajdując podstaw do zmiany niekorzystnej dla skarżącego decyzji oraz złożył wniosek o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Skarżący w piśmie z dnia [...] 2004 r. wniósł o rozpatrzenie jego sprawy na rozprawie i złożył wniosek o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie z kosztów sądowych i ustanowienie adwokata lub radcy prawnego.

Postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 21 grudnia 2004 r. sygn. akt IV SA/Gl 797/04 dla skarżącego ustanowiono adwokata i odmówiono mu przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.

Na rozprawie w dniu 14 marca 2005 r. pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i o zasądzenie kosztów, bowiem od skarżącego nie otrzymał żadnego wynagrodzenia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje :

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja odpowiada wymogom prawa.

W niniejszym postępowaniu sądowoadministracyjnym kontroli podlegała wyłącznie zaskarżona decyzja, a Sąd badał jej zgodność z prawem, a więc czy przy jej wydaniu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego, jak i procesowego w zakresie, w jakim stosował go Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W..

Ustawa z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. nr 87, poz. 395 z późn. zmianami, zwana dalej w skrócie: "ustawą o świadczeniu pieniężnym") określa, że świadczenie to przysługuje osobie, która w okresie podlegania represjom określonym w ustawie była obywatelem polskimi i jest nim obecnie oraz posiada stałe miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Ten zacytowany przepis art. 1 ustawy o świadczeniu pieniężnym przewiduje prawo do tego świadczenia jedynie dla osób, które podlegały represjom w niej określonym, z tym że nie wszystkich osób, które doznały represji okresu wojennego i powojennego oraz nie wszystkich rodzajów i form represji, jakim w tym okresie poddani byli obywatele polscy.

Rodzaje represji, których doznanie, z zastrzeżeniem wymagań art. 1 ustawy o świadczeniu pieniężnym, uprawnia do ubiegania się o przyznanie świadczenia pieniężnego, zostały wymienione enumeratywnie w jej art. 2 i obejmują:

1. osadzenie w obozach pracy przymusowej w okresie wojny w latach 1939-1945 z przyczyn politycznych, narodowościowych, rasowych i religijnych;

2. deportację (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939 r. na terytorium:

a) III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945;

b) Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich i terenów przez niego okupowanych w okresie od dnia 17 września 1939 r. do dnia 5 lutego 1946 r. oraz po tym okresie do końca 1948 r. z terytorium państwa polskiego w jego obecnych granicach.

Z powyższego wynika, że prawem do świadczenia przewidzianego w ustawie o świadczeniu pieniężnym objęto przypadki represji zaostrzonej w stosunku do obowiązku pracy na terenach okupowanych, bądź samej deportacji. Jest to uzasadnione, jeśli zważyć, że sytuacja przymusowo zatrudnionych izolowanych całkowicie od dotychczasowego środowiska była z reguły zdecydowanie gorsza od sytuacji innych przymusowo zatrudnionych osób, i to nawet wówczas, gdy warunki pracy były porównywalne.

Treść zacytowanego przepisu art. 2 ustawy o świadczeniu pieniężnym, w powiązaniu z jej art. 3, określającym podstawę wymiaru świadczenia za każdy pełny miesiąc trwania pracy, wskazuje, że sam fakt wykonywania pracy w warunkach przymusowych, bez faktu deportacji, nie stanowi wystarczającej przesłanki do przyznania tego świadczenia. W konsekwencji, osoba ubiegająca się o świadczenie pieniężne na podstawie przepisów cytowanej ustawy o świadczeniu pieniężnym powinna wykazać istnienie po swej stronie przesłanek uzasadniających zaliczenie jej do jednej z dwóch wymienionych w art. 2 tej ustawy kategorii osób represjonowanych.

W przypadku unormowanym w art. 2 pkt 2 lit. "a" ustawy o świadczeniu pieniężnym, prawo do świadczenia z tytułu pracy przymusowej przysługuje osobom deportowanym (wywiezionym) do tej pracy z terytorium państwa polskiego w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939 r. na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945.

W rozpatrywanej sprawie poza sporem jest, że skarżący jest obywatelem polskim. Jednakże, zdaniem Sądu, nie został on poddany represji w rozumieniu ustawy o świadczeniu pieniężnym, bowiem nie został deportowany do robót przymusowych na terytorium III Rzeszy bądź terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945. Potwierdza to okoliczność wykonywania przez skarżącego pracy na terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939 r., w miejscowości R., wówczas powiecie [...] (obecnie J.). Ten fakt przesądził o niemożności uzyskania przez skarżącego świadczenia pieniężnego, gdyż ustawodawca jasno określił, że represją jest deportacja do pracy przymusowej i wskazał dokąd, a w przypadku skarżącego przesłanka ta nigdy nie występowała.

W tym zakresie ustawodawca nie pozostawił organowi orzekającemu żadnej sfery uznania, bowiem decydujące pozostaje tutaj jedynie brzmienie przepisów ustawy o świadczeniu pieniężnym.

W zaistniałej sytuacji brak jest zatem podstaw do przyznania skarżącemu wnioskowanego uprawnienia do świadczenia pieniężnego. Powyższe rozważania prowadzą do wniosku, że niezwiązane z deportacją (wywiezieniem) przymusowe zatrudnienie małoletniego skarżącego w okresie od miesiąca [...] 1942 r. do [...] 1945 r. w "A w miejscowości R.", czyli miejscowości położonej na terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939 r., a po tej dacie okupowanej przez III Rzeszę, nie stanowi represji w rozumieniu art. 2 pkt 2 lit. "a" ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej.

Zgodnie z ustawą o świadczeniu pieniężnym uprawnienie do świadczenia pieniężnego przyznaje w formie decyzji tylko Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych (bądź upoważniony przezeń pracownik art. 4 ust. 2 ustawy o świadczeniu pieniężnym), na wniosek zainteresowanego (poparty dokumentami i innymi dowodami potwierdzającymi rodzaj i czas trwania represji) zaopiniowany przez właściwe stowarzyszenie osób poszkodowanych (art. 4 ust. 1 tej ustawy o świadczeniu pieniężnym). Tryb postępowania w sprawie wniosków oraz szczegółowe wymagania dotyczące dokumentów i innych dowodów potwierdzających podleganie represjom określił na podstawie art. 4 ust. 3 ustawy Minister Pracy i Polityki Socjalnej w rozporządzeniu z dnia 29 grudnia 1999 r. w sprawie wymaganych dokumentów i dowodów potwierdzających rodzaj represji i okres jej trwania oraz szczegółowego trybu postępowania przy składaniu i rozpatrywaniu wniosków o przyznanie świadczenia pieniężnego przysługującego osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 111, poz. 1300). Dokumentami tym są wystawione przez powołane do tego, w zakresie ich działania, krajowe i zagraniczne organy państwowe lub inne państwowe i niepaństwowe jednostki organizacyjne, potwierdzające rodzaj, miejsce i czas trwania represji, a w szczególności przez: Międzynarodowe Biuro Poszukiwań w Bad Arolsen (RFN), Międzynarodowy Czerwony Krzyż i jego agendy w poszczególnych państwach, Instytut Pamięci Narodowej - Komisja Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu, archiwa państwowe - krajowe i zagraniczne, muzea państwowe i samorządowe, Centralne Archiwum Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji, Archiwum Wschodnie w Fundacji Ośrodka "Karta" w Warszawie, Instytut Hoovera; Uniwersytet w Stanford (USA), Instytut Sikorskiego w Londynie (Wielka Brytania), a takimi dokumentami skarżący nie dysponował.

W związku z powyższym skarżący błędnie wywiódł, iż posiada status osoby represjonowanej, uprawnionej do świadczenia pieniężnego z ustawy o świadczeniu pieniężnym.

Mając na uwadze powyższe okoliczności i uwzględniając zarzuty skarżącego uznać należy, że podjęte w sprawie rozstrzygnięcie odpowiada prawu, gdyż nie narusza przepisów prawa materialnego, jak i procesowego, które obowiązywały w dacie jego wydania.

Wobec powyższego na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) orzeczono, jak w punkcie 1 sentencji.

O wynagrodzeniu pełnomocnika skarżącego orzeczono w punkcie 2 sentencji na podstawie art. 250 ustawy p.p.s.a. w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c i § 19 pkt 1 i 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. nr 163, poz. 1348 z późn. zm.). Wynagrodzenie to obejmuje kwotę [...],- zł. ([...]) wraz z 22 % podatkiem VAT, co łącznie w zaokrągleniu stanowi kwotę [...],- zł. ([...] złote) tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz kwotę [...], -zł. ([...] złotych) tytułem zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków.