Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 583/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2019-11-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 28 ust. 3 i 3a
journal: Dz.U. 2019 poz 300
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Dnia 27 listopada 2019 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Kosewska (spr.) Sędziowie WSA Walentyna Długaszewska WSA Mirella Ławniczak Protokolant: st. sekr. sąd. Małgorzata Błoszyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 listopada 2019 roku przy udziale sprawy ze skargi M. J. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] z dnia [...] czerwca 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] czerwca 2019 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...], po rozpatrzeniu wniosku M. J., na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 28 ust. 2, ust. 3, ust. 3a i ust. 3b oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2019 r., poz. 300), dalej: "u.s.u.s.", oraz w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365), dalej: "rozporządzenie", odmówił umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej wysokości [...] zł, w tym:

a) ubezpieczenia społeczne za okres od czerwca 2014 r. do czerwca 2016 r. w łącznej wysokości [...] zł, w tym z tytułu:

- składek - [...] zł,

- odsetek liczonych na [...] sierpnia 2016 r. - [...] zł,

b) ubezpieczenie zdrowotne za okres od kwietnia 2014 r. do czerwca 2016 r. w łącznej wysokości [...] zł w tym z tytułu:

- składek - [...] zł,

- odsetek liczonych na dzień [...] sierpnia 2016 r. - [...] zł,

c) Fundusz Pracy - za okres od kwietnia 2014 r. do czerwca 2016 r. w łącznej wysokości [...] zł, w tym z tytułu:

- składek - [...] zł,

- odsetek liczonych na dzień [...] sierpnia 2016 r. - [...] zł.

W uzasadnieniu decyzji wskazano m. in., co następuje.

W dniu [...] sierpnia 2016 r. wpłynął do organu wniosek strony o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek.

Decyzją z [...] września 2016 r. organ odmówił umorzenia należności z tytułu składek. Decyzję tą utrzymano w mocy decyzją z 14 listopada 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w sprawie o sygn. akt III SA/Po 1236/16 prawomocnym wyrokiem uchylił obie decyzje.

Decyzją z [...] lutego 2018 r. organ odmówił umorzenia należności z tytułu składek. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w sprawie o sygn. akt III SA/Po 230/18 prawomocnym wyrokiem uchylił tą decyzję. Sąd wskazał, że:

1. z uzasadnienia decyzji nie wynika, aby organ poczynił jakiekolwiek ustalenia faktyczne w zakresie prowadzonego wobec skarżącego postępowania egzekucyjnego, co stanowi podstawę oceny istnienia przesłanek umorzenia postępowania z art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 i 6 u.s.u.s.; organ stwierdził jedynie, że należności strony objęto egzekucją; nie wskazano kiedy, wobec jakich należności i za jakie okresy wystawiano tytuły wykonawcze, czy i jakie kwoty zostały faktycznie uzyskane w ramach prowadzonej egzekucji ani nie wskazano jakichkolwiek czynności egzekucyjnych; nie wskazano również, czy strona posiada jakikolwiek majątek, z którego można egzekwować zaległe składki; w aktach sprawy brak jakiejkolwiek informacji i dokumentów dotyczących prowadzonego postępowania egzekucyjnego;

2. aby uznać, że nie zachodzą przesłanki z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należy dokonać szczegółowych ustaleń faktycznych w zakresie sytuacji osobistej i materialnej strony, na podstawie których dokonuje się oceny, czy w istocie sytuacja materialna i życiowa pozwala i w jakim zakresie na zapłatę należności; również w tym zakresie organ nie dokonał właściwej i rzetelnej oceny okoliczności faktycznych, istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy; organ ustalił jedynie, że wnioskodawca jest zatrudniony i osiąga dochód; wskazano, że organ nie posiada informacji o przeciwwskazaniach do podjęcia zatrudnienia przez żonę strony, a tym samym poprawienia sytuacji materialnej rodziny i że komornik sądowy prowadzi egzekucję zobowiązań; jednocześnie organ wskazał na inne zobowiązania pieniężne, które posiada strona; organ dokonując analizy sytuacji materialnej, w tym faktycznie uzyskiwanych dochodów i niezbędnych wydatków, które niezależnie od braku ich udokumentowania strona niewątpliwie ponosi i sytuacji osobistej - w szczególności wieku i stanu zdrowia - nie uwzględnił wysokości uzyskiwanego przez stronę wynagrodzenia ani wysokości zadłużenia, jakie posiada ona zarówno względem organu, jak i innych podmiotów, aby ocenić realną, nie zaś potencjalną, możliwość spłaty zadłużenia.

Od [...] kwietnia 1993 r. strona prowadziła działalność gospodarczą Firma [...] sp. j.

Od [...] lutego 2015 r. wobec spółki było prowadzone postępowanie upadłościowe, które postanowieniem sądu z [...] maja 2015 r. umorzono.

Od [...] listopada 2018 r. wykonywanie działalności przez spółkę jest zawieszone.

Strona i jego żona są jedynymi wspólnikami spółki.

Strona podniosła, że do spółki należy nieruchomość gruntowa położona przy Al. [...] w [...] i że w stosunku do tej nieruchomości odbyła się licytacja komornicza i aktualnie strona oczekuje na uprawomocnienie się przybicia ceny.

Wnioskodawca oświadczył, że:

- jest żonaty i prowadzi 4-osobowe gospodarstwo domowe z żoną A. J. (lat [...]), która nie uzyskuje dochodu oraz z córkami M. (lat [...]) i M. (lat [...]);

- jest zatrudniony na umowę o pracę od [...] grudnia 2018 r. do [...] marca 2019 r. i pobiera z tego tytułu wynagrodzenie w wysokości [...] zł netto; organ ustalił, że zatrudnienie to nadal trwa (w bazie znajdują się raporty za kwiecień 2019 r.);

- jego żona pobiera świadczenie w ramach programu 500+, które jest w całości przeznaczane na rozwój i edukację młodszego dziecka; łączny dochód gospodarstwa domowego strony wynosi [...] zł netto;

- nie pobiera świadczenia emerytalno-rentowego, zasiłku z urzędu pracy ani zasiłku z pomocy społecznej i nie uzyskuje dochodu z innych źródeł oraz nie korzysta z innych form pomocy;

- stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem wynoszą [...] zł, w tym: miesięczne opłaty [...] zł, opłaty eksploatacyjne [...] zł, koszty leczenia [...] zł i inne [...] zł;

- choruje przewlekle i trwale i musi regularnie przyjmować leki; obecna sytuacja nie pozwala na ich zakup; ogranicza to możliwości zarobkowania i poszukiwania lepiej płatnej pracy poza najbliższą okolicą miejsca zamieszkania (dane z wniosku);

- żona z uwagi na zły stan zdrowia, związany z prowadzonym postępowaniem upadłościowym i aktualnie prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym, nie jest w stanie podjąć zatrudnienia; nie ma żadnej dokumentacji medycznej żony;

- nie posiada majątku;

- ma zobowiązania pieniężne za lata 2015-2018: z tytułu podatków w wysokości [...] zł, w bankach w wysokości [...] zł i w innych instytucjach w wysokości [...] zł i że nie są one spłacane; komornik sądowy prowadzi egzekucję.

Należności płatnika objęto postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym przez organ oraz - na podstawie dalszych tytułów egzekucyjnych - przez Naczelnika Urzędu Skarbowego. Były one sukcesywnie obejmowane postępowaniem egzekucyjnym, które zawiesza bieg terminu przedawnienia:

- [...] stycznia 2018 r. - tytuły wykonawcze za okres od sierpnia 2015 r. do czerwca 2016 r.,

- [...] maja 2018 r. - tytuły wykonawcze za okres od grudnia 2017 r. do lutego 2018 r.,

- [...] sierpnia 2018 r. - tytuły wykonawcze za okres od marca 2018 r. do kwietnia 2018 r.,

- [...] września 2019 r. - tytuły wykonawcze za okres od maja 2018 r. do czerwca 2018 r.,

- [...] stycznia 2019 r. - tytuły wykonawcze za okres od lipca 2018 r. do października 2018 r.,

- [...] marca 2018 r. - tytuły wykonawcze za kwiecień 2014 r., styczeń 2015 r. i od lipca 2016 r. do grudnia 2016 r.

Dotychczas w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyskano żadnych wpłat.

Należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a (art. 28 ust. 2 u.s.u.s.).

Stosownie do art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność, o której mowa w jej art. 28 ust. 2, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2016 r. poz. 2171, 2260 i 2261 oraz z 2017 r. poz. 791);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Z przyczyn oczywistych nie ma zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s.

W stosunku do strony nie prowadzono postępowania upadłościowego ani likwidacyjnego, stąd nie zachodzą przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b u.s.u.s.

Strona prowadziła działalność gospodarczą w ramach spółki jawnej i w imieniu spółki [...] czerwca 2014 r. złożono wniosek o ogłoszenie upadłości. Upadłość spółki ogłoszono postanowieniem Sądu Rejonowego w [...] z [...] lutego 2015 r. Postępowanie upadłościowe umorzono [...] maja 2015 r. wobec braku jakichkolwiek środków na prowadzenie upadłości. Na postanowienie o oddaleniu wniosku o ogłoszenie upadłości z uwagi na to, że majątek dłużnika nie wystarcza na zaspokojenie kosztów postępowania nie można powoływać się w nieograniczonym czasie. Przesłanka do umorzenia zaległości winna zaistnieć w okresie bezpośrednio związanym z wydaniem decyzji (wyrok o sygn. akt III SA/Wa 2448/06 - dostępny na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl - w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).

Wysokość zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek przewyższa koszty upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, stąd przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. nie ma zastosowania.

Aby zaszła przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. konieczne jest nie tylko zaprzestanie prowadzenia działalności, ale także ustalenie, że równocześnie: (-) brak majątku, z którego można egzekwować należności; (-) brak małżonka; (-) brak następców prawnych i (-) brak możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu Ordynacji podatkowej.

Konstrukcja art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. wskazuje, że ustawodawca - dopuszczając możliwość umorzenia należności publicznoprawnej ze wskazanej w nim przyczyny - wprowadza obowiązek równoczesnego wystąpienia dodatkowych okoliczności wykluczających możliwość ściągnięcia należności, w tym przez rozszerzenie kręgu podmiotów, wobec których można dochodzić należności składkowych (małżonek, następcy prawni, osoby trzecie). Stanowi o tym też art. 31 u.s.u.s. odsyłający do odpowiedniego stosowania art. 109 § 1 w zakresie art. 29 Ordynacji podatkowej, wskazującego na odpowiedzialność majątkową małżonka (majątek wspólny podatnika i jego małżonka). Strona zawiesiła działalność gospodarczą od [...] listopada 2018 r. Uzyskuje dochód z tytułu umowy o pracę w wysokości minimalnego wynagrodzenia, a ponadto figuruje jako wspólnik spółki jawnej. Wprawdzie postanowieniem z [...] września 2016 r. komornik sądowy umorzył prowadzone wobec strony postępowanie egzekucyjne, ale nastąpiło to na podstawie art. 825 pkt 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2018 r., poz. 1360 ze zm.), dalej: "K.p.c.", czyli na wniosek wierzyciela. Wobec strony jest aktualnie prowadzone postępowanie egzekucyjne, które nie zostało dotychczas zakończone. Zajęto rachunek bankowy w [...] S. A. i wystawiono dalsze tytuły wykonawcze oraz przekazano je do urzędu skarbowego. Organ uprawniony (Naczelnik Urzędu Skarbowego lub Komornik Sądowy) nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Strona pozostaje w związku małżeńskim. W sprawie nie zachodzi również przesłanka braku następców prawnych. Postępowanie egzekucyjne, które jest w toku, wyklucza zaistnienie przesłanki całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Dopóki się ono toczy, nie można definitywnie stwierdzić bezskuteczności egzekucji.

Obowiązkiem ZUS jako wierzyciela jest badanie na bieżąco, czy sytuacja finansowa dłużnika uległa zmianie, a w przypadku nabycia praw majątkowych ZUS jako wierzyciel, zgodnie z art. 6 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2018 r., poz. 1314 ze zm.), ma nie tylko prawo, ale i obowiązek ponownego zastosowania środków egzekucyjnych. W przypadku zatem podjęcia innego zatrudnienia bądź nabycia prawa do świadczeń ZUS poczyni kroki zmierzające do wyegzekwowania zadłużenia z nowego prawa majątkowego. Nie można zatem już teraz jednoznacznie stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne (art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s.).

Obowiązkiem wierzyciela jest przede wszystkim poszukiwanie możliwości odzyskania zaległych należności, możliwość ich umarzania przewidziana jest bowiem dla przypadków szczególnie drastycznych. Dlatego też jeśli organ dostrzega jakiekolwiek możliwości wyegzekwowania długu, czy z obecnego majątku dłużnika czy w dalszej perspektywie czasowej, to podjęcie w ramach uznania administracyjnego negatywnego dla wnioskodawcy rozstrzygnięcia nie może być uważane za dowolne, a umorzenie należności składkowych byłoby przedwczesne).

Strona zatem nie uzasadniła, aby zaszła choć jedna z przesłanek z art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Umorzenie należności z tytułu składek w innych sytuacjach niż całkowita ich nieściągalność możliwe jest w sytuacji, którą reguluje art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 rozporządzenia.

Zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia organ może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Żadna z powyższych przesłanek nie zachodzi.

Przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia nie zachodzi, gdyż z materiału dowodowego nie wynika, aby w sprawie zaszły przesłanki umorzenia w postaci poniesionych strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub nadzwyczajnego zdarzenia.

Okoliczności, o których mowa w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia nie zachodzą, ponieważ strona nie udowodniła, że nie może uzyskiwać dochodów ze względu na własny stan zdrowia lub w związku z koniecznością sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny. Brak jest danych o aktualnym stanie zdrowia strony. Nie ma również żadnego dokumentu (np. orzeczenia o niepełnosprawności) stwierdzającego, że strona jest całkowicie i trwale niezdolna do pracy. Strona jest aktywna zawodowo, a zatem stan zdrowia nie pozbawia jej możliwości uzyskiwania dochodów niezbędnych do spłaty zadłużenia. Brak też dokumentacji medycznej żony wnioskodawcy, aby uznać, że stan jej zdrowia żony wyklucza możliwość podjęcia przez nią zatrudnienia. Nie załączono do akt orzeczenia o trwałej i całkowitej jej niezdolności do pracy, więc nie udowodniono, że ze względu na stan zdrowia wymaga ona opieki.

Z kolei odnośnie przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia wskazano, że podstawowym wskaźnikiem służącym do oceny sytuacji materialnej osoby zobowiązanej jest kwota określająca minimum socjalne. Dla 4-osobowego gospodarstwa pracowniczego minimum socjalne wynosi [...] zł (obliczenia IPiSS na podstawie danych GUS za czerwiec 2018 r.). Natomiast minimum egzystencji dla 4-osobowego gospodarstwa pracowniczego wynosi [...] zł (obliczenia IPiSS na podstawie danych GUS w 2017 r.). Minimum egzystencji obejmuje wydatki na żywność, mieszkanie, edukację, kulturę i rekreację, odzież i obuwie, ochronę zdrowia, higienę osobistą, transport i łączność. Choć dochód w gospodarstwie domowym wnioskodawcy jest niższy od minimum socjalnego, to jest wyższy od minimum egzystencji. Po odliczeniu stałych wydatków do dyspozycji gospodarstwa domowego pozostaje ok. [...] zł, którą chociaż w minimalnym stopniu można przeznaczyć na spłatę zadłużenia.

Analizując możliwość umorzenia należności należy zbadać, czy trudności finansowe i sytuacja życiowa zobowiązanego mają charakter okresowy czy stały lub pogłębiający się. Sytuacja strony nie świadczy o tym, że obecne trudności płatnicze mają stały charakter, gdyż sytuacja życiowa może poprawić się w związku z tym, że strona pozostaje na rynku pracy i uzyskuje dochód z tytułu zatrudnienia. Trudna sytuacja materialna musi być trwała, a więc występować w dłuższym okresie czasu, a umorzenie należności zwalnia ostatecznie osobę zobowiązaną z obowiązku spłaty zadłużenia. Uwzględnienie wniosku o umorzenie należności w zasadzie powinno być możliwe dopiero wówczas, gdy polepszenie sytuacji umożliwiające spłatę nawet części zobowiązań będzie mało prawdopodobne. W związku z powyższym odstąpienie od powszechnego obowiązku regulowania należności publicznoprawnych, jakim jest umorzenie należności z tytułu składek jest możliwe w sytuacji stwierdzenia, że nie tylko obecnie, ale również w przyszłości strona nie będzie miała możliwości spłaty zaległości.

Zaległości powstały w okresie prowadzenia przez dłużnika działalności gospodarczej, której ryzyko ciąży na płatniku ponoszącym odpowiedzialność za regulowanie należności z tytułu składek niezależnie od czynników wpływających na funkcjonowanie firmy i osiąganie dochodów czy ponoszenie strat. Umorzenie należności z tytułu składek w sytuacji braku reakcji zobowiązanego na problemy w prowadzonej działalności gospodarczej (choćby jej zaprzestanie w takim momencie, aby nie doprowadzić do tak znacznego zadłużenia) oznaczałoby przerzucenie ryzyka jej prowadzenia na społeczeństwo.

Zaległość dotyczy lat 2014-2016, w związku z tym ZUS upatruje szansę na ich wyegzekwowanie w okresie możliwości dochodzenia. Prowadzone jest postępowanie egzekucyjne, które zawiesza bieg terminu przedawnienia, a tym samym wydłuża okres możliwości dochodzenia należności, zatem podjęcie decyzji o ich umorzeniu na obecnym etapie byłoby przedwczesne. Postępowanie egzekucyjne w administracji prowadzi się zgodnie z zasadą poszanowania minimum egzystencji, co wyraża się w ograniczeniach mających na celu ochronę dłużnika w procesie dochodzenia należności.

Rodzina wnioskodawcy uzyskuje jedynie świadczenie związane z rodzicielstwem. Strona nie wykazała, aby w związku z trudną sytuacją materialną zwróciła się o pomoc do lokalnych instytucji wsparcia. Uzyskanie środków z pomocy społecznej mogłoby uprawdopodobnić, że strona nie jest w stanie we własnym zakresie zrealizować potrzeb minimum egzystencji.

W skardze na decyzję z [...] czerwca 2019 r. strona zarzuciła naruszenie:

1. art. 28 ust. 3 pkt 2 u.s.u.s., gdyż:

a) prowadzone wobec spółki jawnej postępowanie upadłościowe - w związku z osobistą odpowiedzialnością skarżącego jako jej wspólnika za jej zobowiązania - jest także postępowaniem prowadzonym wobec skarżącego, stąd postanowienie o umorzeniu postępowania upadłościowego z powodu braku środków na jego prowadzenie powinno obejmować także skarżącego; skarżący zaś nie ma żadnego majątku ruchomego ani nieruchomego;

b) nie ma racji organ uznając, że wskazane wyżej postanowienie może objąć skarżącego jedynie w okresie bezpośrednio związanym z wydaniem decyzji i zarazem nie wyjaśnia bliżej, jaki to okres;

2. art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s., gdyż spółka nie prowadzi obecnie działalności gospodarczej i nie ma żadnego majątku; komornicy umarzają postępowania z uwagi na brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

3. art. 28 ust. 3a i 3b u.s.u.s., gdyż:

a) nie ma podstaw do twierdzenia, że sytuacja finansowa skarżącego może ulec poprawie, a równie dobrze może jeszcze się pogorszyć; nawet gdyby się poprawiła, to trudno oczekiwać, aby w takim stopniu, aby spłacić długi w wysokości ponad [...] zł; brak możliwości ich spłaty jest raczej trwały i nieodwracalny;

b) niekorzystanie z opieki społecznej nie przemawia za odmową umorzenia należności z tytułu składek.

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji.

Pełnomocnik skarżącego na rozprawie:

1. zarzucił naruszenie art. 7, art. 77 i art. 107 K.p.a. oraz art. 28 u.s.u.s.; organ nie zbadał sytuacji materialnej skarżącego; nie wziął pod uwagę, że jest osobą chorą, a do dochodu doliczono świadczenie 500+ stanowiące majątek dziecka, a nie skarżącego i winno być przeznaczone na potrzeby dziecka; nie ustalono, czy w stosunku do skarżącego umorzono postępowanie egzekucyjne;

2. wniósł o dopuszczenie dowodu z dokumentów - postanowień o umorzeniu postępowania egzekucyjnego świadczących, że skarżący nie ma majątku, z którego może być prowadzona egzekucja.

Sąd postanowił oddalić powyższy wniosek dowodowy.

Pełnomocnik wniósł zastrzeżenie w trybie art. 105 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325), dalej: "p.p.s.a.", albowiem dokumenty, o dopuszczenie których wnosił, są istotne dla rozstrzygnięcia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Skarga podlega oddaleniu, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza prawa.

Sąd podziela argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W związku z obszernym ich omówieniem ich powtarzanie byłoby zbędne.

Odnosząc się do zarzutów skargi należy podnieść, co następuje.

Ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie było przedmiotem zaskarżenia (art. 153 p.p.s.a.). Wskutek uchylenia prawomocnym wyrokiem wydanym w sprawie o sygn. akt III SA/Po 230/18 organ ponownie rozpatrzył wniosek. Organ był związany oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w tym wyroku. Organ nie naruszył art. 153 p.p.s.a., prawidłowo wykonując wskazania Sądu, dotyczące przesłanek z art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 i 6 u.s.u.s. i art. 28 ust. 3a u.s.u.s.

Rozstrzygnięcia wydawane w przedmiocie umorzenia zaległych należności z tytułu składek są podejmowane w ramach uznania administracyjnego. Organ ma w tym zakresie swobodę decyzji, przejawiającą się w możliwości, a nie konieczności, umorzenia tych należności. Rozstrzygnięcie organu nie może być jednak dowolne, lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnie z art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm.), dalej: "K.p.a.", wszechstronnego zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 K.p.a.) oraz jego oceny (art. 80 K.p.a.), co powinno znaleźć wyraz w uzasadnieniu decyzji odpowiadającym wymogom art. 107 § 3 K.p.a.

Należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4 (art. 28 ust. 1 u.s.u.s.).

Należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a (art. 28 ust. 2 u.s.u.s.).

Skarżący zarzucił naruszenie art. 28 ust. 3 pkt 2 u.s.u.s. stanowiącego, że całkowita nieściągalność, o której mowa w jej art. 28 ust. 2, zachodzi, gdy sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe. Dłużnikiem w niniejszej sprawie jest bowiem M. J., zaś wskazane wyżej - wydane w postępowaniu upadłościowym postanowienie o jego umorzeniu - zapadło nie w jego sprawie, lecz w sprawie, w której stroną była spółka, której jest on wspólnikiem. Nie ma tu znaczenia osobista odpowiedzialność strony za długi spółki. W tym kontekście nie ma znaczenia ile czasu upłynęło od wydania tego postanowienia do wydania zaskarżonej decyzji o odmowie umorzenia należności.

Skarżący zarzucił także naruszenie art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. stanowiącego, że całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa. Zasadnie podniósł organ, że do umorzenia należności nie wystarczy, że nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności. Przepis ten wymaga również spełnienia przesłanek, jak: brak małżonka, następców prawnych i możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa, a przesłanki te nie zostały spełnione. Nie ma w tym kontekście znaczenia dla rozstrzygnięcia, że komornicy sądowi umarzają postępowania z uwagi na brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję.

Organ zasadnie stwierdził, że nie występują też pozostałe przesłanki z art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Kolejny zarzut dotyczy naruszenia art. 28 ust. 3a i 3b u.s.u.s. Umorzenie należności z tytułu składek w innych sytuacjach niż całkowita ich nieściągalność możliwe jest w sytuacji, którą reguluje art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 rozporządzenia. Zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Pojęcie w uzasadnionych przypadkach jest niedookreślone, tak więc na podstawie art. 28 ust. 3b minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego został zobowiązany do określenia, w drodze rozporządzenia, szczegółowych zasad umarzania, o którym mowa w ust. 3a, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych. Na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 28 ust. 3b Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej wydał wspomniane wyżej rozporządzenie.

Zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia organ może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Organ był zatem zobowiązany zbadać możliwość umorzenia należności w świetle art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 rozporządzenia, a więc ustalić, czy zachodzi któraś z wymienionych w § 3 rozporządzenia przesłanek, a jeśli tak - rozważyć zasadność umorzenia należności.

Nie spełniono przesłanek z § 3 ust. 1 pkt 2 i 3 rozporządzenia, gdyż nie zaszło żadne nadzwyczajne zdarzenie, o którym mowa w pkt 2, jak też nie wykazano okoliczności z pkt 3.

Odnośnie przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia należy wskazać, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że w dniu wydania zaskarżonej decyzji organ dysponował m. in. informacją, że skarżący:

- jest żonaty i prowadzi 4-osobowe gospodarstwo domowe z żoną A. J. (lat [...]), która nie uzyskuje dochodu oraz z córkami M. (lat [...]) i M. (lat [...]);

- jest zatrudniony na umowę o pracę i pobiera z tego tytułu wynagrodzenie w wysokości [...] zł netto; jego żona pobiera świadczenie w ramach programu 500+, które jest w całości przeznaczane na rozwój i edukację młodszego dziecka; łączny dochód gospodarstwa domowego strony wynosi [...] zł netto;

- nie pobiera świadczenia emerytalno-rentowego, zasiłku z urzędu pracy ani zasiłku z pomocy społecznej i nie uzyskuje dochodu z innych źródeł oraz nie korzysta z innych form pomocy;

- stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem wynoszą [...] zł, w tym: miesięczne opłaty [...] zł, opłaty eksploatacyjne [...] zł, koszty leczenia [...] zł i inne [...] zł;

- choruje przewlekle i trwale i musi regularnie przyjmować leki; obecna sytuacja nie pozwala na ich zakup; ogranicza to możliwości zarobkowania i poszukiwania lepiej płatnej pracy poza najbliższą okolicą miejsca zamieszkania;

- żona z uwagi na zły stan zdrowia, związany z prowadzonym postępowaniem upadłościowym i aktualnie prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym, nie jest w stanie podjąć zatrudnienia; nie ma żadnej dokumentacji medycznej żony;

- nie posiada majątku;

- ma zobowiązania pieniężne za lata 2015-2018: z tytułu podatków w wysokości [...] zł, w bankach w wysokości [...] zł i w innych instytucjach w wysokości [...] zł i że nie są one spłacane; komornik sądowy prowadzi egzekucję.

W ocenie Sądu zasadnie w powyższym kontekście organ podniósł, że istnieje szansa na spłatę zadłużenia z tytułu składek. Urodzony w [...] r. skarżący - mimo różnych dolegliwości - jest aktywny zawodowo i uzyskuje stały dochód. Doliczając świadczenie 500+, które dolicza się do całkowitego dochodu rodziny i może być wykorzystane na jej potrzeby (niekoniecznie na potrzeby dziecka, ze względu na które świadczenie to przyznano), wynosi on [...] zł netto i po odliczeniu wskazanych wyżej wydatków pozostaje do dyspozycji ok. [...] zł, z których przynajmniej małą część można przeznaczyć na spłatę zadłużenia. Sytuacja co prawda może ulec pogorszeniu, ale może też nie zmienić się albo ulec poprawie, stąd zasadnie organ wskazał, że obecnie przedwczesne byłoby umorzenie należności. Jednocześnie należy podkreślić, że zaskarżona decyzja dotyczy zadłużenia wobec ZUS w wysokości [...] zł, a należności publicznoprawne powinny być zaspokajane w pierwszej kolejności.

Nie ma znaczenia w tym kontekście dla rozstrzygnięcia niekorzystanie z pomocy społecznej.

Organ zatem zasadnie uznał, że opłacenie należności z tytułu składek nie pozbawiłoby skarżącego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Sąd nie stwierdził naruszenia przepisów postępowania - art. 7, art. 77 i art. 107 K.p.a. Stan faktyczny ustalono prawidłowo, a rozstrzygnięcie wystarczająco uzasadniono.

Skoro nie spełniono przesłanek z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. ani z art. 28 ust. 3a w zw. z § 3 rozporządzenia organ zasadnie odmówił umorzenia należności z tytułu składek.

Wobec tego na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325) Sąd orzekł, jak w sentencji wyroku.