Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 559/09
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2009-11-25 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 39 ust. 1
journal: Dz.U. 2004 nr 64 poz 593
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Izabella Kulig-Maciszewska Sędzia NSA Jerzy Bujko Sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz (spr.) Protokolant Barbara Dąbrowska po rozpoznaniu w dniu 25 listopada 2009 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej D. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 12 lutego 2009 r. sygn. akt II SA/Go 755/08 w sprawie ze skargi D. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Z. z dnia [...] września 2008 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim wyrokiem z dnia 12 lutego 2009r., sygn. akt II SA/Go 755/08, oddalił skargę D. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Z. z dnia [...] września 2008r., nr [...], w przedmiocie zasiłku celowego.

Wyrok został wydany w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy.

Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. działając z upoważnienia Prezydenta Miasta Z. decyzją z dnia [...] sierpnia 2008r., nr [...]. w wyniku kolejnego rozpatrzenia sprawy po decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Z. z dnia [...] czerwca 2008r, nr [...], odmówił D. B., przyznania zasiłku celowego od [...] kwietnia do [...] grudnia 2008r. na zakup: odzieży oraz obuwia wiosennego, środków czystości i higieniczno - sanitarnych dla siebie i dla domu.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż wnioskiem z dnia [...] marca 2008r. strona zwróciła się o przyznanie od kwietnia 2008r. do [...] grudnia 2008r. zasiłku celowego na zakup w/w produktów. Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Z. pismem z dnia [...] lipca 2008r. zawiadomił D. B., że rozpatrzenie przedmiotowego wniosku może nastąpić na podstawie aktualizacji wywiadu środowiskowego. Jednocześnie poinformował skarżącą, stosownie do art. 10 § 1 k.p.a., o prawie zapoznania się ze zgromadzonym materiałem w sprawie. D. B. pismem z dnia [...] lipca 2008r. wyraziła zapatrywanie, iż organ posiada niezbędną dokumentację w aktach administracyjnych sprawy. Nie wyraziła przy tym zgody na przeprowadzenie aktualizacji wywiadu środowiskowego. Organ pierwszej instancji rozpatrzył zatem zasadność przyznania zasiłku celowego w oparciu o aktualizację wywiadu środowiskowego przeprowadzoną w dniu [...] kwietnia 2008r. Z poczynionych ustaleń wynikało, iż D. B. jest osobą samotnie gospodarującą, spełniającą kryterium dochodowe wymagane do uzyskania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Jej źródłem utrzymania jest zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 153 zł miesięcznie oraz zasiłek stały w kwocie 324 zł. Ponadto D. B. posiada własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego o pow. 50,2 m² - z możliwością zamiany go na mniejsze.

Organ pierwszej instancji wskazał ponadto, iż znany jest mu z urzędu fakt, iż pomoc analogiczną do wnioskowanej, strona otrzymała decyzją z dnia [...] lipca 2008r. nr [...] na miesiąc czerwiec i lipiec 110 zł miesięcznie. Jednocześnie podano, iż decyzją z dnia [...] lipca 2008r. nr [...]r. uprawniono D. B. do odbioru odzieży stosownie do pory roku z Punktu Charytatywnego Polskiego Komitetu Pomocy Społecznej. Ponadto zwrócono uwagę, iż skarżąca otrzymywała świadczenie pieniężne na zakup żywności za okres od [...] lipca do [...] grudnia 2008r. po 100 zł miesięcznie (decyzja z dnia [...] czerwca 2008r. nr [...]). MOPS podnosił, iż uwzględnienie żądań D. B. może mieć miejsce wyłącznie wówczas, gdy pozwalają na to środki będące w dyspozycji organu. Organ pierwszej instancji podkreślił, iż podejmując decyzję wziął pod uwagę zarówno środki, jakie zostały zaplanowane w budżecie na 2008r. na realizację zadań własnych, jak i ilość osób i rodzin, które zgłaszają się o pomoc w formie zasiłków celowych w tym średnią wysokość świadczenia.

Na skutek odwołania D. B. od powyższej decyzji, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Z. decyzją z dnia [...] września 2008r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało, iż decyzja w przedmiocie przyznania zasiłku celowego jest decyzją uznaniową. Podniosło, iż spełnienie kryteriów przez ubiegającego się o zasiłek celowy nie oznacza, że istnieje obowiązek wydania korzystnej dla strony decyzji. Kolegium uznało, że zaskarżona decyzja została wydana prawidłowo w oparciu o całokształt zebranego materiału dowodowego, a Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej nie przekroczył granic uznania administracyjnego. Kolegium podzieliło pogląd organu pierwszej instancji, iż ograniczone środki finansowe Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej winny być racjonalnie wydawane tak by zabezpieczyć niezbędne potrzeby bytowe wszystkich osób i rodzin ubiegających się o pomoc. W ocenie organu odwoławczego przyznanie D. B. tego samego świadczenia po raz kolejny stałoby w sprzeczności z poczuciem sprawiedliwości społecznej.

Powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Z. zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim D. B., wnosząc o jej uchylenie. Decyzji tej zarzuciła naruszenie zasad ogólnych postępowania administracyjnego poprzez błędne przyjęcie, że pomoc pieniężna na przedmiotowe cele została już jej przyznana ze środków społecznych. Wskazywała na przekroczenie przez organy granic uznania administracyjnego. Podkreślała, iż jej żądania mają jedynie na celu przezwyciężenie jej trudnej sytuacji życiowej.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał swoje stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim po rozpoznaniu skargi uznał, iż nie zasługuje ona na uwzględnienie stąd też na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) skargę tę oddalił.

W motywach wyroku Sąd wskazał na dyspozycję art. 39 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.), zgodnie, z którą zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. W szczególności zasiłek celowy może być przyznany na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Decyzja podejmowana przez organ administracji w przedmiocie zasiłku celowego ma charakter uznaniowy. Nie znaczy to jednak, że organ administracji może podejmować decyzję w sposób całkowicie dowolny, jest bowiem związany przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego, w tym art. 7 i 77 § 1 k.p.a., jak również przepisami ustawy o pomocy społecznej. W ocenie Sądu Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Z. prawidłowo wykazało, że zasiłek celowy jest świadczeniem przyznawanym w ramach uznania administracyjnego. Okoliczność ta, jak już wielokrotnie podkreślano w orzecznictwie sądowym, nie oznacza automatycznego przyznania osobie zainteresowanej tego świadczenia i w wysokości zgodnej z jej oczekiwaniami. Rolą zasiłku celowego jest zaspokojenie pewnej potrzeby osoby ubiegającej się o pomoc, która jest nazwana przez ustawodawcę niezbędną potrzebą bytową. Pojęcie "celowy" wskazuje w wyraźny sposób na wymaganie związania tego świadczenia z oznaczonym przeznaczeniem. Korzystanie z uznania administracyjnego przez organ pomocy społecznej badający sprawę zasiłku celowego na zaspokojenie niezbędnej potrzeby bytowej jak zaznaczono powinno się opierać po pierwsze na ustaleniu, czy charakter potrzeby uzasadnia zakwalifikowanie jej jako potrzeby bytowej. W przedmiotowej sprawie D. B. zwróciła się z wnioskiem o przyznanie zasiłku celowego na zakup: odzieży i obuwia wiosennego oraz środków czystości i higieniczno - sanitarnych dla siebie i dla domu. Organy obu instancji zdaniem Sądu prawidłowo uznały, iż zakup tych produktów mieści się w katalogu niezbędnych potrzeb bytowych. Jednakże zauważono, że zasiłek celowy można przyznać wyłącznie na zaspokojenie niezbędnej potrzeby życiowej skarżącej. Należy zatem sprawdzić czy analogiczna potrzeba była już w stosunku do zainteresowanej zaspokajana za pomocą środków publicznych. Jeżeli wystąpiła taka okoliczność, organ pomocy społecznej jest uprawniony do odmowy przyznania zasiłku celowego, uzasadniając to brakiem cechy niezbędności zgłoszonej potrzeby. Niezbędność oznacza nieodzowność w samodzielnym przewidywaniu adekwatnych środków zaradczych. Powtarzająca się nieudolność w tym przewidywaniu nie może przerzucać w nieskończoność odpowiedzialności za los zainteresowanej na organy samorządu gminnego (por. A. Prokurat, Ustawa o pomocy społecznej z komentarzem, "Praca Socjalna" 2004, nr 4, s. 81)

Sąd podkreślił, że z analizy akt administracyjnych bezspornie wynika fakt, iż decyzją nr [...] z dnia [...] lipca 2008r. przyznano D. B. zasiłek celowy na miesiąc czerwiec i lipiec 2008r. po 110 zł miesięcznie jako dofinansowanie do zakupu środków czystości i higieniczno - sanitarnych, obuwia i odzieży.

Jednocześnie decyzją nr [...] z dnia [...] lipca 2008r. upoważniono skarżącą do odbioru odzieży z Punktu Charytatywnego Polskiego Komitetu Pomocy Społecznej. W wyroku z dnia 28 maja 1996r., SA/Łd 398/95, Wokanda 1996, nr 12, s. 44, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że przeznaczenie zasiłku celowego z pomocy społecznej bezpośrednio na cel, któremu miał on służyć, z pominięciem uprawnionego, nie narusza przepisów ustawy o pomocy społecznej.

Uznanie administracyjne obejmuje również prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb. Organy odpowiedzialne za udzielenie pomocy dysponują ograniczonymi środkami finansowymi, a posiadane fundusze muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbą osób wymagających wsparcia.

Mając na uwadze fakt, iż jak ustaliło Kolegium, D. B. korzysta ze stałych form pomocy społecznej w postaci zasiłku stałego oraz zasiłku pielęgnacyjnego, jak również z pomocy dodatkowej tj. środków na opłatę energii elektrycznej, gazu, a liczba składanych wniosków o przyznanie pomocy społecznej przez inne osoby i rodziny w danym okresie była duża skarżąca musi uświadomić sobie to, iż tylko niewielka ilość jej wniosków może zostać pozytywnie rozpatrzona przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Z. W szczególności wskazano, iż Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej dysponuje ograniczonym kwotowo budżetem.

Sąd zwrócił ponadto uwagę na fakt, iż pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie powstawania wyżej wymienionym sytuacjom przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia się osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem (art. 1 i art. 2 ustawy o pomocy społecznej). Z przepisów tych zatem jednoznacznie wynika, że celem pomocy społecznej nie jest utrzymywanie na koszt podatnika osób i ich rodzin, które nie chcą podjąć trudu wyjścia z ciężkiej sytuacji materialnej. Dlatego też osoby, które wnoszą o przyznanie im pieniędzy publicznych na zaspokojenie własnych potrzeb mają obowiązek współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji osoby (art. 4 ustawy) pod rygorem odmowy przyznania świadczenia (art. 11 ust. 2 ustawy).

Z w/w przepisów wynika, iż skarżąca chcąc uzyskać zasiłek celowy jest zobligowana do współpracy z organem administracji publicznej (pracownikiem socjalnym). Sąd podkreślił, iż D. B. nie wyrażając zgody na przeprowadzenie aktualizacji wywiadu środowiskowego (pismo z [...] lipca 2008r.) postępowaniem swoim sama naraża się na negatywne konsekwencje.

Jednocześnie pozostałe zarzuty skarżącej, tj. twierdzenia, iż nie uzyskała żadnej pomocy od organów administracji publicznej we wnioskowanym zakresie zdaniem Sądu pozostały całkowicie niezasadne. W aktach administracyjnych sprawy znajdują się potwierdzone za zgodność z oryginałem odpisy decyzji Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...] maja 2008r. nr [...] oraz nr [...] z dnia 1 lipca 2008r. W konsekwencji Sąd uznał, iż materiał dowodowy w sprawie został prawidłowo zebrany przez organ obu instancji, które prawidłowo przeprowadziły postępowanie administracyjne posiłkując się danymi znanymi im "z urzędu".

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosła D. B. i zaskarżając go w całości podniosła zarzut naruszenia prawa materialnego poprzez :

a) niewłaściwe zastosowanie art. 39 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.), polegające na mylnym przyjęciu, że:

- przyznanie skarżącej kwoty 220 zł (po 110 zł) za miesiąc czerwiec i lipiec 2008 r. tytułem zasiłku celowego na zakup środków czystości i higieniczno - sanitarnych, obuwia i odzieży powoduje, że wniosek skarżącej o zasiłek celowy na późniejszy okres traci cechę niezbędności zgłoszonej potrzeby, gdy tymczasem odzież i środki czystości i higieniczno - sanitarne uznać należy za środki niezbędne do egzystencji i ulegające szybkiemu zużyciu. Zatem jednorazowo przyznana kwota na zakup tych środków na okres dwóch miesięcy nie może powodować utraty cechy niezbędności zgłoszonej potrzeby na okres późniejszy, zgodny z wnioskiem skarżącej, tj. za okres od [...] kwietnia 2008r. do [...] grudnia 2008r.

b) niewłaściwe zastosowanie art. 2 ustawy o pomocy społecznej, polegające na mylnym przyjęciu, że:

- skarżąca należy do grona osób, która chce być utrzymywana na koszt podatnika i nie chce podjąć trudu wyjścia z ciężkiej sytuacji materialnej, gdy tymczasem D. B. jest osobą chorą, samotnie gospodarującą i zaliczoną do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym, utrzymującą się wyłącznie z zasiłku pielęgnacyjnego w kwocie 153 zł i zasiłku stałego w kwocie 324 zł, która własnym trudem i wysiłkiem nie jest w stanie zaspokoić swoich podstawowych i niezbędnych potrzeb życiowych.

Wskazując na powyższe podstawy skargi kasacyjnej skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu do ponownego rozpoznania, ewentualnie o rozpoznanie skargi oraz o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżąca podniosła, iż Sąd pierwszej instancji bezpodstawnie przyjął, że przyznanie skarżącej kwoty 220 zł (po 110 zł) za miesiąc czerwiec i lipiec 2008r. tytułem zasiłku celowego na zakup środków czystości i higieniczno - sanitarnych, obuwia i odzieży powoduje, że wniosek skarżącej o zasiłek celowy na późniejszy okres traci cechę niezbędności zgłoszonej potrzeby. Tymczasem środki czystości, jak również odzież i obuwie są drogie, a ponadto ulegają szybkiemu zużyciu. Przekazana kwota nie wystarczyła skarżącej na realizację wszystkich jej potrzeb we wskazanym zakresie, zaś środki, zakupione przez skarżącą, zostały bardzo szybko zużyte. Wobec powyższego nie można przyjąć, iż przekazanie kwoty 220 zł na okres dwóch miesięcy spowodowało, że późniejsze potrzeby skarżącej w tym samym zakresie nie noszą już cech niezbędności.

Sąd pierwszej instancji stwierdza zarazem, że niezbędność oznacza nieodzowność w samodzielnym przewidywaniu adekwatnych środków zaradczych, natomiast powtarzająca się nieudolność zainteresowanej nie może przerzucać w nieskończoność odpowiedzialności za los zainteresowanej na organy samorządu gminnego. Z takim stanowiskiem Sądu jak podkreślono nie sposób się zgodzić w sytuacji, kiedy skarżąca jest osobą chorą, samotnie gospodarującą i zaliczoną do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym. W żadnej mierze nie można jej zarzucać nieudolności i chęci przerzucenia odpowiedzialności za jej los (w szczególności finansowy) na organ samorządu gminnego. Bowiem ich celem statutowym jest właśnie udzielanie szeroko rozumianej pomocy - w tym pomocy finansowej i materialnej osobom pozostającym w niedostatku i nie mogącym własnym trudem zaspokajać bieżących potrzeb życiowych. Jednocześnie na uwagę w niniejszej sprawie zasługuje orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 lutego 2003r. w sprawie o sygn. akt I SA 2037/2002, z którego wynika, że samo stwierdzenie, że skarżący wcześniej był objęty świadczeniami z pomocy społecznej nie może stanowić przesłanki do odmowy przyznania kolejnej pomocy, jeżeli jednocześnie istnieją określone ustawowo okoliczności, uzasadniające jej udzielenie. Skarżąca spełnia wszelkie przesłanki do przyznania jej zasiłku celowego na zakup odzieży, obuwia i środków higieniczno - sanitarnych, zatem stanowisko Sądu pierwszej instancji, odmawiające jej takiego prawa uznać należy nie tylko za nieuzasadnione, ale wręcz za krzywdzące.

W ocenie skarżącej Sąd pierwszej instancji w zaskarżonym wyroku dopuścił się naruszenia prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy, poprzez błędne zastosowanie art. 2 ustawy o pomocy społecznej uznając, że skarżąca nie może utrzymywać się na koszt podatnika, jednocześnie nie podejmując trudu wyjścia z ciężkiej sytuacji materialnej, co przejawia się m. in. w braku wyrażenia zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. Tymczasem Wojewódzki Sąd Administracyjny nie wziął pod uwagę, że skarżąca jest osobą schorowaną, samotnie gospodarującą i zaliczoną do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym, utrzymującą się wyłącznie z zasiłku pielęgnacyjnego w kwocie 153 zł i zasiłku stałego w kwocie 324 zł. Skarżąca własnym trudem i wysiłkiem nie jest w stanie zaspokoić swoich bieżących, niezbędnych potrzeb życiowych, dlatego występuje do właściwych organów administracji publicznej o pomoc i wsparcie. Żądanie pomocy przez osoby pozostające w bardzo trudnej sytuacji życiowej i nie mogące samodzielnie zaspokajać potrzeb bytowych od organów, których nadrzędnym celem jest wsparcie finansowe i materialne nie może być uznane jednocześnie za utrzymywanie się na koszt podatnika. Nie może to równocześnie stanowić podstawy twierdzenia, że osoba taka nie chce podjąć trudu wyjścia z ciężkiej sytuacji materialnej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do postanowień art. 183 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 , poz. 1270 ze zm. ) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej. Z urzędu bierze pod uwagę tylko nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z przesłanek nieważności postępowania, wymienionych w art. 183 § 2 ustawy. Sprawa ta mogła być zatem rozpoznana przez Naczelny Sąd Administracyjny tylko w granicach zakreślonych w skardze kasacyjnej.

Uwzględniając tak uregulowany zakres kontroli instancyjnej sprawowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, stwierdzić należy, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Przedmiotem skargi skierowanej do Sądu pierwszej instancji było rozstrzygnięcie w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego.

Wbrew zarzutom skargi kasacyjnej nie można w okolicznościach rozpoznawanej sprawy uznać, że Sąd pierwszej instancji wadliwie zastosował przepis art. 39 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tj. Dz. U. Nr 115 z 2008r. , poz. 728 ze zm.)

W myśl art. 39 ust. 1 tej ustawy, w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Może on być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (ust. 2).

Z przepisu tego wynika, iż rozstrzygnięcie w przedmiocie przyznania zasiłku celowego podejmowane jest przez organy w ramach uznania administracyjnego. Obejmuje ono prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, które należy ustalać w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłoszonych przez nich żądań, a także wysokości środków finansowych przeznaczonych na świadczenia z zakresu pomocy społecznej. Sam fakt zatem spełnienia ustawowych kryteriów nie oznacza automatycznego przyznania osobie zainteresowanej zasiłku celowego i to w wysokości zgodnej z jej oczekiwaniami. Z przepisów regulujących tryb przyznania zasiłku celowego wynika, że udzielając świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej organ kieruje się ogólną zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględnienia potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwością pomocy społecznej.

Należy również pamiętać, że celem pomocy społecznej nie jest stałe dostarczanie środków utrzymania i zastępowanie osobistej aktywności osób w tym zakresie. Pomoc nie może polegać na stałym zapewnieniu środków utrzymania i ma jedynie subsydiarny charakter w stosunku do aktywności samego zainteresowanego. Organ pomocy społecznej winien uwzględniać sytuację ubiegającego się o przyznanie świadczenia, jego zaangażowanie w zakresie współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, jak i zakres udzielonej mu ze środków publicznych pomocy. Stopień pokrycia potrzeb osób uprawnionych jest bowiem zależny od poziomu ogólnej zamożności społeczeństwa i od stanu finansów publicznych.

Podnieść jednak należy, że w motywach wyroku z dnia 20 listopada 2001r., sygn. akt SK 15/01 (OTK 8/01, poz. 252) Trybunał Konstytucyjny wyraźnie stwierdził, że cechą wyróżniającą pomoc społeczną, w porównaniu do innych systemów świadczeniowych, jest brak po stronie obywateli roszczenia prawnego do świadczenia pomocy.

W niniejszej sprawie Sąd pierwszej instancji prawidłowo ocenił, że organy administracji publicznej, działając w granicach uznania administracyjnego, czyli w granicach pozwalających dokonać im wyboru co do rozstrzygnięcia, wyboru tego nie dokonały w sposób dowolny. Przejawiało się to w zaakceptowanych przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim ustaleniach organów, że skarżąca korzysta ze stałego wsparcia z pomocy społecznej, m.in. w postaci zasiłku stałego i pielęgnacyjnego, zasiłków celowych na dożywienie, zakup obuwia i odzieży czy też zakup środków czystości i higieniczno-sanitarnych za czym przemawiają wskazane w motywach zaskarżonego wyroku decyzje: Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. w tym z dnia [...] lipca 2008r. przyznająca zasiłek celowy w miesiącu czerwcu 2008r. w kwocie 110 zł z przeznaczeniem na dofinansowanie ośrodków czystości i higieniczno-sanitarnych 30 zł, oraz do zakupu odzieży w kwocie 80 zł, oraz w miesiącu lipcu 2008r. w kwocie 110 zł z przeznaczeniem na dofinansowanie do zakupu środków czystości i higieniczno-sanitarnych - 30 zł ,oraz na zakup obuwia 80 zł. ( łącznie 220 zł) oraz z dnia [...] lipca 2008r. przyznająca pomoc w formie odzieży dla jednej osoby w Punkcie Charytatywnym Polskiego Komitetu Pomocy Społecznej w Z. Ponadto skarżąca objęta jest stałą pomocy w formie zasiłków celowych i tak decyzją z dnia [...] czerwca 2008r. przyznano jej świadczenie pieniężne na zakup żywności na okres od [...] lipca do [...] grudnia 2008r. po 100 zł miesięcznie ( łącznie 600 zł). Z kolei decyzja z dnia [...] maja 2008r. przyznano jej zasiłek celowy w kwocie 270, 54 zł z podziałem na opłatę energii elektrycznej w miesiącu maju 2008r. w kwocie 13,09 zł, opłatę za gaz od miesiąca maja do grudnia 2008r. w kwocie 107,45 zł, dofinansowanie na zakup odzieży, obuwia, środków czystości i higieniczni sanitarnych w kwocie 150 zł .

Za niewadliwe należy uznać także ustalenie sytuacji finansowej Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z., z którego wynika, iż dysponuje on ograniczonymi środkami. Skoro zatem zasiłek celowy należy do fakultatywnych form pomocy społecznej i w odróżnieniu od form obowiązkowych właściwy organ może, lecz nie musi go przyznać w przypadku ustalenia, że występują przesłanki wymienione w art. 39 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, to prawidłowa jest konkluzja, że z przepisu tego nie wynika indywidualne roszczenie o przyznanie pomocy społecznej w formie w nim przewidzianej.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w okolicznościach rozpoznawanej sprawy odmowa przyznania skarżącej zasiłku celowego od [...] kwietnia do [...] grudnia 2008r. na zakup odzieży oraz obuwia wiosennego, środków czystości i higieniczno-sanitarnych dla siebie i domu ( wniosek z [...] marca 2008r.) przy uwzględnieniu powyższych rozważań nie narusza prawa. Nie można tego wiązać tylko z niezbędnością zgłoszonej potrzeby jak wynika to ze skargi kasacyjnej. Zasadność przyznania bądź odmowy zasiłku na zaspokojenie niezbędnej potrzeby bytowej w bezpośredni sposób zależy również od stopnia w jakim potrzeby w ogólności są zaspakajane przez świadczenia przyznawane wnioskodawcy odrębnymi decyzjami. W tej sprawie to właśnie te wyżej wskazane decyzje odrębne w pewnym stopniu zaspakajają te potrzeby. To, że potrzeby objęte niniejszym postępowaniem (odzież , obuwie wiosenne, środki czystości i higieniczno-sanitarne) są dla skarżącej niezbędne nie budzi wątpliwości, jednakże odmowa uwzględnienia jednego z wielu wniosków w tym zakresie nie stanowi przy również innych przesłankach wskazanych w zaskarżonym wyroku podstawy do uznania, że wadliwie zastosowano przepis art. 39 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Zasiłek celowy nie jest przecież przyznawany na pokrycie pełnych całomiesięcznych kosztów utrzymania osoby objętej pomocą , lecz ma charakter doraźny, ukierunkowany na konkretny sprecyzowany cel.

Poza tym jak zasadnie wskazano to w motywach zaskarżonego wyroku nie można w tej sprawie wszczętej wnioskiem skarżącej z [...] marca 2008r. całkowicie abstrahować od tego, że późniejsze wnioski strony składane w tym samym zakresie (obuwie, środki czystości i higieniczno-sanitarne) są uwzględniane przez organy pomocy społecznej ( w tym : wniosek z dnia [...] czerwca 2008r. czy też z dnia [...] kwietnia 2008r.). Okoliczność ta świadczy o tym, iż właściwe organy pomocy społecznej należycie realizują swoje zadania zapewniając skarżącej w jej trudnej sytuacji właściwą ochronę socjalną.

Tym samym wbrew zarzutom skargi kasacyjnej nie doszło w tej sprawie do naruszenia art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej stanowiącego jedną z ogólnych zasad pomocy społecznej. Z dyspozycji tego przepisu wynika, że pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych , których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia , zasoby i możliwości. To , że skarżąca jest osobą chorą, samotnie gospodarującą i zaliczoną do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym nie zwalnia jej od tego by współdziałać z pracownikami socjalnymi w rozwiązywaniu jej trudnej sytuacji, na co trafnie zwrócił uwagę w zaskarżonym wyroku Sąd pierwszej instancji. Nie można jednak Sądowi temu zarzucić, iż uznał , że skarżąca należy do osób, które chcą być utrzymywane na koszt podatnika i nie podejmuje trudu wyjścia z ciężkiej sytuacji, gdyż stwierdzenie takie odniesiono wyłącznie do podkreślenia celów pomocy społecznej ogólnie pojętej, bez odnoszenia tego bezpośrednio do sytuacji skarżącej.

Dlatego też dotychczasowe rozważana prowadzą w tej sprawie do wniosku , iż wskazane w skardze zarzuty naruszenia prawa materialnego nie mogły spowodować jej uwzględnienia.

W tym stanie rzeczy, skoro skarga kasacyjna nie został oparta na usprawiedliwionych podstawach, na mocy art. 184 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.