Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt II SA/Op 229/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2020-11-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6136 Ochrona przyrody
Hasła tematyczne: Ochrona przyrody
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 88 ust. 1 pkt 3, ust. 2 i ust. 3
journal: Dz.U. 2018 poz 1614
law: Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Sobieralski – spr. Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Bogusz Sędzia WSA Elżbieta Kmiecik po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 17 listopada 2020 r. sprawy ze skargi A. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 29 maja 2020 r., nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za zniszczenie drzew oddala skargę.


UZASADNIENIE

Przedmiot zaskarżenia w niniejszej sprawie stanowi decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 29 maja 2020 r., nr [...], mocą której organ ten utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta Opole z dnia 30 grudnia 2019., nr [...], wymierzającą A. J. - prowadzącemu działalność gospodarczą pod nazwą A (zwanemu dalej również "skarżącym") administracyjną karę pieniężną w wysokości 6.120,00 zł za zniszczenie 2 drzew gatunku topola kanadyjska o obwodzie pnia 184 cm i 224 cm, rosnących przy ulicy [...] w [...], działka nr a, k.m. [...], obręb [...].

Wydanie zaskarżonej decyzji poprzedziło postępowanie o następującym przebiegu:

Pismem z dnia 14 marca 2017 r., przesłanym za pośrednictwem poczty elektronicznej, Stowarzyszenie A zwróciło się do Urzędu Miasta Opole o interwencję dotyczącą zdarzenia z dnia 13 marca 2017 r., polegającego na wycince drzew oraz rozpaleniu ogniska na wyspie [...], na terenie przystani [...] w [...].

W dniu 14 marca 2017 r. organ przeprowadził oględziny drzew rosnących na terenie Wyspy [...], w obrębie przystani [...]. W trakcie oględzin ustalono, że dokonano ogłowienia dwóch drzew gatunku topola. Pozostałe same pnie na wysokości ok. 4-5 metrów. Usunięte gałęzie i konary leżały nad brzegiem [...] i były na bieżąco spalane przez dzierżawcę terenu działki, na której znajduje się A. W oparciu o decyzję z ewidencji gruntów i budynków organ ustalił, że drzewa rosły na działce nr a k.m.[...], obręb [...] przy granicy z działką nr b. Działka nr a stanowi własność Skarbu Państwa i została oddana w trwały zarząd Państwowemu Gospodarstwu Wodnemu Wody Polskie, Zarząd Gospodarki Wodnej w Gliwicach, Zarząd Zlewni w Opolu. Natomiast działka sąsiednia, oznaczona nr b, jest własnością Gminy Opole, a jej użytkownikiem wieczystym jest [...]. Na terenie tej nieruchomości, na podstawie umowy dzierżawy, działalność gospodarczą prowadzi A. J. Prowadzi on tam [...] pod nazwą A.

Wobec powyższych ustaleń organ zwrócił się do Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej we Wrocławiu Inspektorat w Opolu (obecnie Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie, Zarząd Gospodarki Wodnej w Gliwicach, Zarząd Zlewni w Opolu) z zapytaniem, czy została wydana decyzja zezwalająca na usunięcie przedmiotowych drzew w trybie ustawy Prawo wodne.

Pismem z dnia 22 marca 2017 r. Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej we Wrocławiu, Inspektorat w Opolu poinformował, że nie wydał decyzji zezwalającej na usunięcie przedmiotowych drzew, ani nie prowadził wycinki drzew na działce nr a, obręb [...] w [...]. Z kolei Opolski Wojewódzki Konserwator Zabytów w piśmie z dnia 21 marca 2017 r. podał, że nieruchomość oznaczona nr a stanowi część parku na Wyspie [...], wpisanego do rejestru zabytków Województwa Opolskiego pod nr [...] oraz wyjaśnił, że nie wydawał zezwoleń na usunięcie drzew z jej terenu.

Zawiadomieniem z dnia 20 marca 2017 r. Prezydent Miasta Opola wszczął z urzędu postępowanie w sprawie wymierzenia A. J. administracyjnej kary pieniężnej za zniszczenie na wskazanej wyżej nieruchomości 2 drzew z gatunku topola bez wymaganego zezwolenia.

W toku oględzin, przeprowadzonych w dniu 21 kwietnia 2017 r. w obecności skarżącego oraz jego pełnomocnika, ustalono, że topola (oznaczona nr 1), o obwodzie pnia 224 cm, posiada u podstawy pnia od strony rzeki zabliźniający się ubytek po odroście. Na pniu widoczne są śladu nadpalenia. Pień drzewa został przycięty na wysokości około 5 m. Z kolei topola (oznaczona nr 2), o obwodzie pnia 184 cm, jest drzewem przyciętym na wysokości około 4 metrów. Na wysokości około 2 metrów widoczne są ślady po usuniętych gałęziach. W trakcie oględzin komisja ds. zieleni miejskiej stwierdziła, że przez ogłowienie drzew (usunięcie koron), topole kanadyjskie zostały zniszczone, nie rokują szansy na przeżycie. Do protokołu kontroli pełnomocnik skarżącego wniósł oświadczenie, że przyczyną ogłowienia drzew było bezpośrednie zagrożenie dla życia i zdrowia osób przebywających na terenie pubu oraz mienia tychże osób. Podał również, że osoby przebywające na terenie pubu wielokrotnie wnosiły o usunięcie suchych i zagrażających gałęzi.

W dniu 29 sierpnia 2017 r. do organu wpłynęło pismo pełnomocnika skarżącego zawierające dodatkowe wnioski dowodowe. Pełnomocnik przedstawił zdjęcia drzew z dnia 25 sierpnia 2018 r., wskazujące, iż na jednym z drzew widoczne są nowe pędy. W związku z powyższym wniósł o ponowne przeprowadzenie oględzin oraz przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego dendrologa dla określenia, czy drzewa przeżyły zabiegi wykonane przez stronę i czy były to właściwe zabiegi pielęgnacyjne. Nadto pełnomocnik podkreślił, że przyczyną usunięcia koron drzew było zagrożenie dla zdrowia i życia ludzi przebywających w A, a zgodnie z art. 86 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz.U. z 2018 r. poz. 1614 ze zm.), zwanej dalej "ustawą", nie nalicza się opłat za usunięcie drzew lub krzewów, które zagrażają bezpieczeństwu ludzi i mienia. Nadto, wskazując na art. 86 ust. 1 pkt 11 ustawy o ochronie przyrody, stanowiący, że nie nalicza się opłat za usunięcie topoli o obwodzie pnie mierzonym na wysokości 130 cm wynoszącym ponad 100 cm, nienależących do gatunków rodzimych, jeżeli zostaną zastąpione w najbliższym sezonie wegetacyjnym drzewami innych gatunków, wniósł o wskazanie rodzaju nasadzeń zastępczych, tak by można było skorzystać z przepisu art. 86 ust. 1 pkt 11 ustawy.

Ustosunkowując się do powyższego, pismem z dnia 31 października 2017 r. organ wyjaśnił, że przepis art. 86 ust. 1 ustawy nie zwalnia z obowiązku poniesienia odpowiedzialności administracyjnej, ale z obowiązku uiszczenia opłaty za usunięcie drzew w przypadkach w nim przewidzianych, dlatego przepis może być brany pod uwagę na etapie naliczania przedmiotowej opłaty przy wydawaniu zezwolenia, a nie na etapie wymierzania administracyjnej kary pieniężnej za działanie bez zezwolenia.

W dniu 20 listopada 2017 r. organ przeprowadził powtórne oględziny zniszczonych drzew. W trakcie oględzin ustalono, że topola kanadyjska o obwodzie pnia 224 cm posiada na wysokości około 4 metrów nowe pędy, wyrosłe w sezonie wegetacyjnym 2017 r. Topola o obwodzie pnia 184 cm nie wykazuje natomiast wytworzenia nowych odrostów na pniu, brak jest widocznych pąków. Pełnomocnik skarżącego zakwestionował te ustalenia, podnosząc, iż nie jest możliwe stwierdzenie, czy drzewa zachowują żywotność, czy nie ze względu na fakt, iż oględziny odbywają się poza sezonem wegetacyjnym.

W tak ustalonym stanie faktycznym, decyzją z dnia 17 lipca 2018 r., nr [...], Prezydent Miasta Opole wymierzył A. J. karę pieniężną w wysokości 5.520,00 zł za zniszczenie drzewa gatunku topola kanadyjska o obwodzie pnia 184 cm (pkt 1) oraz karę pieniężną w wysokości 6.720,00 zł za zniszczenie drzewa gatunku topola kanadyjska o obwodzie pnia 224 cm (pkt 2). Jednocześnie organ odroczył termin płatności kary pieniężnej na okres 5 lat za zniszczenie drzewa wymienionego w pkt 2 decyzji (pkt 3 decyzji). W uzasadnieniu decyzji organ opisał przebieg postępowania oraz wskazał, iż na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego ustalono, że sprawcą ogłowienia drzew 2 sztuk topól kanadyjskich o obwodach pni 184 cm i 224 cm rosnących na terenie Wyspy [...] w [...] przy przystani [...] na terenie działki nr a, obręb [...] [...], jest A. J. - dzierżawca nieruchomości sąsiedniej oznaczonej numerem b, prowadzący działalność pod nazwą A, który w dniu 14 marca 2017 r. dokonał ogłowienia tych drzew (usunięcia całych koron), co wypełnia przesłanki określone w art. 87a ust.5 ustawy.

W wyniku rozpoznania odwołania A. J., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu decyzją z dnia 30 października 2018 r., nr [...], uchyliło decyzję Prezydenta Miasta Opola z dnia 17 lipca 2017 r. Kolegium wskazało na naruszenia przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy oraz istotne braki w ustaleniach faktycznych dotyczące, m.in. tego czy zniszczone drzewa objęte byłyby zwolnieniem z opłaty oraz czy do zniszczenia drzew doszło w stanie wyższej koniczności, co podnosiła strona w treści odwołania, a co ma istotny wpływ na wynik sprawy.

Ponownie rozpoznając sprawę, w toku oględzin przeprowadzonych w dniu 26 kwietnia 2019 r., organ ustalił, że zniszczone drzewa są obumarłe. Na pniach nie ma pąków, kora jest pęknięta. Pędy, które rozwinęły się na drzewie nr 1 zamarły. Stan drzewa nr 1 uległ pogorszeniu w stosunku do jego stanu z poprzednich oględzin, przeprowadzonych w dniu 20 listopada 2017 r. Stwierdzono, że oba drzewa nie wykazują oznak żywotności i nie rokują szans na przeżycie.

W dniu 15 maja 2019 r. organ przesłuchał A. J., który wyjaśnił, że dzierżawi teren nieruchomości położonej w [...] przy ulicy [...] od [...] r. W latach 2011 -2012 zauważył, że gałęzie drzew usychają i spadają na klientów i sprzęt pubu. Dodał, że pod drzewami klienci pubu składają swoje sprzęty, tj. rowery, kajaki, wózki. Na dowód powyższego przedłożył oświadczenie grupy cyklistów z dnia 4 kwietnia 2017 r. o występowaniu zagrożenia stwarzanego przez opadające gałęzi topoli. Nadto skarżący oświadczył, że stan drzew wokół pubu w roku 2017 zagrażał bezpieczeństwu, a w maju 2017 r. spadła gałąź przed kobietą jadącą rowerem. Wyjaśnił też, że w 2017 r. pub rozpoczął działalność plenerową z wyjściem do ogródka po dniach Święta Wielkiej Nocy, tj. po 17 kwietnia 2017 r. Dodał, że zgłaszano zagrożenie i konieczność usunięcia suchych gałęzi Straży Miejskiej i Straży Pożarnej, jednak służby te nie podjęły stosownych działań. Wskazał również, że przed ogłowieniem drzewa do wysokości 8-10 m były suche, powyżej drzewa były zdrowe. Drzewa dorastały do wysokości 15-17 m. Wniósł o przesłuchanie wskazanych przez niego świadków na okoliczność ustalenia przyczyn usunięcia koron topól przy ulicy [...]. Pismami z dnia 21 maja 2019 r. organ wezwał wskazane przez skarżącego osoby do złożenie zeznań w charakterze świadka, jednak żadna z wezwanych osób nie stawiła się na wezwanie organu.

Pismem z dnia 16 lipca 2019 r. organ zawiadomił pełnomocnika skarżącego o zebranym materiale dowodowym. Poinformowano również, że za zniszczenie topól kanadyjskich, których stan zdrowotny uznano jako zły i zagrażający bezpieczeństwu ludzi oraz mienia, a których nie zastąpiono w najbliższym sezonie wegetacyjnym drzewami innych gatunków, zgodnie z art. 88 ust. 1 pkt 3 ustawy, Prezydent Miasta wymierzy administracyjną karę pieniężna za zniszczenie drzew. Ponadto w piśmie tym organ przedstawił sposób wyliczenia kary pieniężnej.

W odpowiedzi na powyższe pełnomocnik skarżącego wniósł ponowienie o przesłuchanie wnioskowanych świadków. Jednocześnie podniósł, że zgodnie z art. 86 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie przyrody, nie nalicza się opłat z usunięcie drzew lub krzewów, które zagrażają bezpieczeństwu ludzi lub mienia oraz zwrócił się o wskazanie, jakiego rodzaju nasadzeń należy dokonać, aby móc skorzystać z zapisów art. 86 ust. 1 pkt 11 ustawy o ochronie przyrody.

Pismem z dnia 9 września 2019 r. organ ponownie przedstawił pełnomocnikowi przyjętą wykładnię przepisów ustawy o ochronie przyrody, mających zastosowanie w sprawie. Podał, że świadkowie wskazani przez stronę zostali wezwani do złożenia zeznań, jednak nie stawili się. Organ jednak odstąpił od ich ponownego wezwania, z uwagi na wyjaśnienie przez stronę okoliczności ogłowienia przedmiotowych topól. Wątpliwości, co do stanu zdrowotnego drzew zostały rozstrzygnięte na korzyść strony.

W piśmie z dnia 25 września 2019 r. pełnomocnik skarżącego ponowił swoje stanowisko zawarte w poprzednim piśmie. W replice na ww. pismo organ ponowił argumentację zaprezentowaną w piśmie z dnia 9 września 2019 r.

W tak ustalonym stanie faktycznym, decyzją z dnia 30 grudnia 2019 r., nr [...], Prezydent Miasta Opola, wymierzył skarżącemu administracyjną karę pieniężną. W uzasadnieniu decyzji organ opisał w sposób szczegółowy przebieg postępowania. Wskazał, że na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego ustalono, że sprawcą ogłowienie 2 sztuk drzew z gatunku topola kanadyjska o obwodach pni 184 oraz 224 cm, jest A. J. prowadzący działalność gospodarczą pod nazwą A, dzierżawca przystani [...] - działki nr b, k.m. [...], który w dniu 14 marca 2017 r. dokonał ogłowienia ww. drzew, tj. usunął ich korony w całości, co stanowi zniszczenie drzewa w rozumieniu art. 87a ust. 5 ustawy o ochronie przyrody. Organ podał przy tym, że ogłowienie topól objęło usunięcie ich koron w całości i nie wiązało się z przeprowadzeniem zabiegów, o których mowa w art. 87a ust.2 ustawy, mających na celu usunięcie gałęzi obumarłych lub nadłamanych, utrzymanie uformowanego kształtu korony, czy też wykonanie specjalistycznego zabiegu w celu przywrócenia statyki drzewa. Nadto organ wskazał, że na podstawie danych uzyskanych z Instytutu Meteorologii i Gospodarki Wodnej - Państwowy Instytutu Badawczy, ustalono, że w terminie dokonanego ogłowienia przedmiotowych topól, w rejonie tym nie odnotowano nadzwyczajnych zjawisk przyrodniczych, takich jak huragany, gwałtowne burze itp. Również strona w trakcie postępowania nie wskazywała na wystąpienie takich zjawisk. Dlatego też, w ocenie organu, strona nie działała w stanie wyższej konieczności, w związku z tym nie ma zastosowania przesłanka, o której mowa w art. 89 ust. 7 ustawy o ochronie przyrody. W dalszej części uzasadnienia organ wskazał, że przyjął, iż stan zdrowotny drzew był zły i zagrażał bezpieczeństwu ludzi i mienia, co wynika z wyjaśnień strony oraz oświadczenia grupy cyklistów z dnia 4 kwietnia 2017 r. Nadto wskazał, że topole nie zostały zastąpione innymi drzewami w następnym sezonie wegetacyjnym. Podał, że wyliczenia stawki kary pieniężnej nałożonej na sprawcę dokonano w oparciu o rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 3 lipca 2017 r. w sprawie wysokości stawek opłat za usunięcie drzew i krzewów, obowiązujące od dnia 17 lipca 2017 r. oraz art. 89 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody. Przyjęto, że za usuniecie przedmiotowych topól nie nalicza się opłat za usunięcie, zgodnie z art. 86 ust. 1 pkt 4 i 10 ustawy, zatem administracyjną karę pieniężną ustalono w wysokości opłaty, która byłaby ponoszona, gdyby zwolnienia takiego nie było.

W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący zarzucił organowi naruszenie art. 138 § 2 K.p.a. poprzez niewykonanie zaleceń Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu sformułowanych w decyzji z dnia 29 października 2018 r., tj. zaniechania zebrania materiału dowodowego pozwalającego na ustalenie, czy przedmiotowe drzewa przed ogłowieniem stwarzały zagrożenie dla zdrowia, życia, bezpieczeństwa. Zarzucił też naruszenie art. 89 ust. 7 ustawy o ochronie przyrody poprzez jego nieuwzględnienie, w sytuacji gdy topole kanadyjskie stwarzały bezpośrednie zagrożenie zdrowia i życia ludzi oraz ich mienia na terenie prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej. Sformułował też zarzut naruszenia art. 86 ust. 1 pkt 4 ustawy w związku z art. 86 ust. 11 ustawy poprzez jego niezastosowanie, w sytuacji gdy dokonał nowych nasadzeń. Jako ostatni zarzut podniósł naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7 w zw. z art. 8, art. 77 §1 , art. 78 § 1, 79 § 1 i § 2, art. 80 i 84, a także art. 107 § 1 pkt 6 K.p.a. poprzez:

- brak wyczerpującego zgromadzenia materiału dowodowego na skutek nieprzeprowadzenia zawnioskowanych przez skarżącego przesłuchań świadków na okoliczność stwarzania zagrożenia dla zdrowia i życia oraz mienia klientów odwiedzających A, a także niezweryfikowanie kwestii zastąpienia usuniętych drzew innymi nasadzeniami rodzimymi;

- brak wyczerpującego, rzetelnego i wszechstronnego rozpatrzenia materiału dowodowego w przedmiocie wyjaśnienia kwestii dotyczących usunięcia drzew w stanie wyższej konieczności;

- prowadzenie czynności dowodowych na podstawie wezwań z dnia 21 maja 2019 r. mimo niezawiadomienia pełnomocnika strony, ani strony o terminie i miejscu czynności;

- brak ustaleń, co do planowanych inwestycji nadbrzeża [...], w tym zakresu przewidującego ingerencję w drzewostany nadbrzeża [...], co winno być wiadomo organowi z urzędu;

- niezawiadomienie strony i pełnomocnika o terminie przesłuchania świadków;

- nierozstrzygnięcie wątpliwości, co do stanu faktycznego na korzyść strony, a ich rozstrzygnięcie na niekorzyść strony;

- poprzez wydanie decyzji bez uzasadnienia faktycznego i prawnego.

W wyniku rozpatrzenia odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu decyzją z dnia 29 maja 2020 r. utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu decyzji organ przedstawił stan faktyczny sprawy oraz przytoczył mające zastosowanie w sprawie przepisy ustawy o ochronie przyrody, w tym art. 83d ust. 1 pkt 6, art. 84, art. 86, 88 ust. 1 pkt 3, art. 89 ust. 1 pkt 3 i ust. 7. Następnie Kolegium stwierdziło, że organ pierwszej instancji dokonał prawidłowej oceny stanu faktycznego przyjmując, iż odpowiedzialność za zniszczenie drzew należy przypisać skarżącemu. A. J. dokonał usunięcia całości korony, dokonując cięć stosunkowo nisko poprzez przycięcie głównego pnia, doprowadzając do całkowitego zniszczenia drzew. Kolegium wyjaśniło też, że czym innym są przesłanki dotyczące wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej i ustalenia jej wysokości, a czym innym przesłanki pozwalające na nienaliczenie opłaty za usuniecie drzew w przypadku, gdy zezwolenie takie jest wydawane. W rozpatrywanej sprawie zniszczone drzewa zwolnione byłyby z obowiązku uiszczenia opłaty, w sytuacji gdyby uprawniony podmiot wystąpił o zezwolenie na ich usunięcie. W ocenie Kolegium, nie budzi wątpliwości, że zniszczone drzewa nie zostały zastąpione w następnym sezonie wegetacyjnym innymi gatunkami, co wynika z pisma pełnomocnika z dnia 2 sierpnia 2019 r. Jednak nawet gdyby przyjąć, że drzewa te zostały zastąpione w najbliższym sezonie wegetacyjnym drzewami innych gatunków, to nie jest to okoliczność uzasadniająca odstąpienie od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej. Również okoliczności związane z ewentualnymi planowanymi inwestycjami na nadbrzeżu [...], w tym z zakresu przewidującego ingerencję w drzewostany nadbrzeża [...], nie stanowią okoliczności mającej wpływ na wymierzenie administracyjnej kary pieniężnej za zniszczenia drzewa. Nawet gdyby drzewa zostały przewidziane do usunięcia w ramach stosownej procedury, to ich zniszczenie bez zachowania zasad i procedur wynikających z ustawy stanowi delikt administracyjny uzasadniający wymierzenie administracyjnej kary pieniężnej. Podstawę do odstąpienia od wymierzenia kary administracyjnej, stanowi art. 89 ust. 7 ustawy, a zatem gdy do usunięcia albo zniszczenia drzewa lub krzewu, albo uszkodzenia drzewa doszło w okolicznościach uzasadnionych stanem wyższej konieczności. Kolegium wyjaśniło, że z wystąpieniem stanu wyższej konieczności będziemy mieli do czynienia wówczas, gdy stan ten będzie spowodowany działaniem czynników obiektywnych, których w normalnym stanie nie da się przewidzieć, a wartość chronionego dobra musi być wyższa od tego, które ma ulec zniszczeniu. A zatem, musi to być nagły i stwarzający na tyle poważne zagrożenie dla dóbr prawnych o wyższej wartości niż drzewa lub krzewy (np. życie lub zdrowie ludzkie), że nie można oczekiwać na przybycie uprawnionych służb lub na uzyskanie odpowiedniego zezwolenia właściwego organu. Musi to być ponadto stan nadzwyczajny, obejmujący wyjątkowe i nagłe zagrożenie. W ocenie Kolegium, nie budzi wątpliwości, że przedmiotowe drzewo z uwagi na zły stan zdrowotny, posusz w koronie - uschnięte gałęzie na wysokości 8-10 m stwarzało zagrożenie dla bezpieczeństwa, w szczególności niebezpieczeństwo oderwania się uschłych konarów. Powyższe wynika m.in. z oświadczenia grupy cyklistów z dnia 4 kwietnia 2017 r., jak i zeznań skarżącego. Jednakże istniejące zagrożenie bezpieczeństwa stwarzane przez przedmiotowe drzewa nie może zostać uznane za stan wyższej konieczności, w szczególności z uwagi na brak nagłości i bezpośredniości zagrożenia, w sytuacji gdy część korony była zdrowa. W ocenie Kolegium, w rozpatrywanej sprawie wystarczające byłoby stosowne zabezpieczenie terenu i usunięcie gałęzi suchych, połamanych, czy też wydzielenia innej przestrzeni na terenie dzierżawionym w celu zapewnienia klientom pubu miejsca składowania rowerów, kajaków i innego sprzętu. W sprawie ustalono również, że na przedmiotowym terenie nie występowały żadne nadzwyczajne zjawiska pogodowe, np. huragany, gwałtowne ulewy czy burze. Dlatego, powoływanie się przez skarżącego na przesłankę z art. 89 ust. 7 ustawy nie obligowało organu do poszukiwania faktów za tym przemawiających. W dalszej kolejności Kolegium wskazało, że nie uznało za celowe przeprowadzenie dowodu z przesłuchania świadków w ramach postępowania uzupełniającego, gdyż w sprawie dostatecznie udowodniono, że przedmiotowe drzewa z uwagi na posusz występujący w ich koronie stwarzały zagrożenie dla bezpieczeństwa. Powyższe ustalenie skutkowało wymierzeniem administracyjnej kary pieniężnej w wysokości jednokrotności opłaty, a nie jej dwukrotności. Jednocześnie nie udowodniono, że do zniszczenia drzew doszło w stanie wyższej konieczności, tj. aby pełne ogłowienie drzew - całkowite i pełne usunięcie ich korony (a nie np. usunięcie tylko uschłych konarów, czy też wykonie cięć pielęgnacyjnych), było jedyną możliwością usunięcia bezpośredniego niebezpieczeństwa grożącego zdrowiu i życiu czy też mieniu. Zdaniem Kolegium, zarzuty odwołania w tym zakresie wynikają z błędnej wykładni art. 89 ust. 7 ustawy, przyjętej przez pełnomocnika skarżącego, polegającej na utożsamianiu stanu każdego zagrożenie dla bezpieczeństwa z jego kwalifikowaną i szczególną formą, jaką jest stan wyższej konieczności.

W skardze na powyższą decyzję pełnomocnik skarżącego, zarzucił mające wpływ na wynik sprawy naruszenie przepisów prawa procesowego, w tym art. 7 w zw. z art. 8, art. 77 § 1, art. 78 § 1, art. 80 oraz art. 81 a K.p.a. poprzez:

- uznanie przez organ odwoławczy, że niezastosowanie przez organ pierwszej instancji przesłanki stanu wyższej konieczności, zwalniającej z konieczności zapłaty kary administracyjnej, o której mowa w art. 88 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody, było zasadne, a wszelkie okoliczności w tej materii zostały wyjaśnione przez organ pierwszej instancji należycie i wyczerpująco, a w konsekwencji nie zachodzą okoliczności uzasadniające jej zastosowania w sprawie;

- uznanie przez organ odwoławczy, że nieprzeprowadzenie przez organ pierwszej instancji zawnioskowanych przez pełnomocnika skarżącego dowodów wskazanych w piśmie z dnia 25 września 2019 r., tj. przesłuchania świadków z listy przedłożonej organowi w dniu 15 maja 2019 r. na okoliczność stwarzania zagrożenia dla życia i zdrowia oraz mienia klientów pubu A, pozostaje bez wpływu na wynik postępowania, gdy tymczasem przeprowadzenie tego dowodu pozwoliłoby na ocenę zaistnienia stanu wyższej konieczności;

- uznanie przez organ odwoławczy, że organ pierwszej instancji dopełnił obowiązku wyczerpującego, rzetelnego i wszechstronnego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego w zakresie wcześniejszych wskazań organu odwoławczego o konieczności zbadania okoliczności faktycznych pod kątem odstąpienia od wymierzenia kary z uwagi na stan wyższej konieczności, w konsekwencji, wydanie decyzji z naruszeniem art. 89 ust. 7 ustawy przez jego nieuwzględnienie w sytuacji, gdy skarżący działał w stanie wyższej konieczności wobec bezpośredniego zagrożenia, które stwarzały topole kanadyjskie dla zdrowia i życia ludzi oraz ich mienia na terenie prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej, tj. przez niezastosowanie przesłanki stanu wyższej konieczności zwalniającej z konieczności zapłaty kary administracyjnej, o której mowa w art. 88 ustawy.

Na podstawie powyższych zarzutów pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji. W skardze sformułowano również wniosek o wstrzymanie wykonalności zaskarżonej decyzji.

W motywach skargi skarżący podniósł, że organy nie przeprowadziły wyczerpującego, postępowania dowodowego, na okoliczność przesłanki braku stanu wyższej konieczności, zwalniającej z obowiązku zapłaty administracyjnej kary pieniężnej. Akcentował, że organy bezkrytycznie przyjęły, że wyłączną i wystarczającą podstawą nałożenia kary pieniężnej, o której mowa w art. 88 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody, jest stwierdzenie faktu wycięcia drzewa, które pozostaje w związku przyczynowym z działaniem sprawy tzw. deliktu administracyjnego. Zauważył, iż oderwanie tej odpowiedzialności od jakichkolwiek innych okoliczności, w szczególności stopnia zawinienia sprawcy, stało się przedmiotem krytyki ze strony Trybunału Konstytucyjnego. W wyroku z dnia 1 lipca 2014 r., sygn. akt SK 6/12, TK wskazał, że obowiązek nałożenia kary w sztywnej wysokości przez właściwy organ samorządu terytorialnego za usunięcie drzewa bez wymaganego zezwolenia lub zniszczenie drzewa stoi w sprzeczności z art. 64 ust. 1 i 3 w związku z art. 31 ust.3 Konstytucji RP. Mając na względzie bezwzględny charakter sankcji z art. 88 ustawy o ochronie przyrody i krytyczne głosy pod adresem takiej konstrukcji odpowiedzialności, na organie egzekwującym tę odpowiedzialność ciąży szczególny obowiązek wnikliwego rozpatrzenia każdego przypadku, tak by nie popaść w bezrefleksyjny automatyzm karania, zawsze podważający u obywateli poczucie praworządności. W szczególności ma to znaczenie z uwagi na fakt, że prawne możliwości uwolnienia się z tej odpowiedzialności są bardzo ograniczone, a jednym ze środków prawnych jest ustalenie, że sprawca tego deliktu administracyjnego działał w stanie wyższej konieczności. Tymczasem, w przedmiotowej sprawie, organ ustalił, że skarżący nie wykazał okoliczności mogących uzasadniać przyjęcie, iż do zniszczenia drzew doszło w stanie wyższej konieczności. Zarzucił skarżący, że organ pierwszej instancji, z naruszeniem art. 78 § 1 K.p.a. odstąpił od przeprowadzenia dowodów z przesłuchania świadków wskazanych przez skarżącego, po pierwszej nieudanej próbie ich przeprowadzenia. Powyższe spowodowało, że skarżący nie mógł wykazać, istnienia zobiektywizowanych okoliczności uzasadniających przyjęcie, iż działał w stanie wyższej konieczności. Podkreślił, że organ administracyjny w postępowaniu administracyjnym realizuje inicjatywę dowodową przede wszystkim z urzędu. Zatem, to na organie ciąży obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Podzielił jednocześnie stanowisko organu odwoławczego, że z wyrażonej w art. 7 i art. 77 §1 K.p.a. zasady prawdy obiektywnej nie wynika obowiązek nieograniczonego poszukiwania przez organ materiałów dowodowych mających potwierdzić okoliczności korzystne dla strony. Jednakże, zdaniem skarżącego, jeżeli niezależne od strony ograniczenia dowodowe powodują, że dana okoliczność nie została udowodniona i nie została jednoznacznie wykluczona, to powstają niedające się usunąć wątpliwości, co do stanu faktycznego, które winny być rozstrzygnięte na korzyść strony. W dalszej kolejności podniósł, że zdaniem organu, stan wyższej konieczności zachodzi wtedy, gdy nie da się uniknąć niebezpieczeństwa w inny sposób, aniżeli poświęcając dobro mniejszej wagi (w tym przypadku drzew nad zdrowie i życie ludzkie). Zdaniem skarżącego, warunkiem zastosowania innego sposobu uniknięcia niebezpieczeństwa jest jednoznacznie taka sama skuteczność alternatywnego sposobu uniknięcia niebezpieczeństwa, gdyż zgodnie z zasadą subsydiarności - poświęcamy dobro mniejszej wagi, gdy już nie ma innego sposobu, by skutecznie uniknąć niebezpieczeństwa. Oznacza to, że stosując alternatywne sposoby osiągniemy ten sam skutek, jak przy poświęceniu dobra mniejszej wagi na rzecz dobra większej wagi. Z dywagacji organu odwoławczego nie można przy tym wysnuć wniosku, w jaki sposób przeniesienie klientów pubu A w inne miejsce miałoby zniwelować ryzyko spadających na ludzi konarów, które to ryzyko jest dynamiczne i nie zawsze konary spadają tam, gdzie przewidujemy, zwłaszcza przy silnym wietrze w sytuacji, gdy cały teren jest zadrzewiony. Dodatkowo skarżący podkreślił, że nie mógł skorzystać z oficjalnej drogi wnioskowania o wycięcie drzew zagrażających bezpieczeństwu jego klientów, gdyż drzewa rosły na działce, której nie był właścicielem, a zatem nie miał legitymacji czynnej do złożenia wniosku o wycinkę przedmiotowych drzew. Natomiast prośby kierowane do zarządcy pozostawały bez odpowiedzi. Dlatego, zdaniem skarżącego, to organ winien ustalić, czy można byłoby skutecznie odwrócić niebezpieczeństwo innymi skutecznymi środkami. Dodał ponadto, iż w toku postępowania złożył do akt sprawy materiał dowodowy (zdjęcia), wskazujący na występowanie intensywnych zjawisk pogodowych powodujących upadek drzew czy konarów (na działce tuż obok). Również do skargi dołączył dokumentację zdjęciową, która obrazuje wywołane w tym roku uszkodzenia przez spadające konary. Podkreślił, iż w okresie korzystania z nieruchomości dokonał nasadzeń kilkudziesięciu roślin poprawiając estetykę miejsca, zaś w ostatnim czasie w miejsce usuniętych topól dokonał nasadzeń zastępczych - trzech lip. W dalszej kolejności, odwołując się do pojęcia stanu wyższej konieczności, stwierdził, że drzewa wykazujące oznaki obumarcia stanowią ogromne zagrożenie dla zdrowia ludzi i wymagają reakcji ze strony osób odpowiedzialnych za nienarażanie innych na niebezpieczeństwo. Akcentował, że skoro sytuacja dowodowa w zakresie stanu wyższej konieczności opiera się na tych samych okolicznościach, co stwierdzenie powstania zagrożenia, to analogicznie organ winien na podstawie art. 81a § 1 K.p.a., rozstrzygnąć sprawę na korzyść strony. Ponadto, z uwagi na dokonanie nasadzeń zastępczych, zgodnie z art. 86 ust.1 pkt 11 ustawy o ochronie przyrody, organ winien odstąpić od wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu wniosło o oddalenie skargi. Dodatkowo, odnosząc się do zarzutu nieprzeprowadzenia dowodu z zeznań z listy świadków przedłożonej przez pełnomocnika strony przy piśmie z dnia 25 września 2019 r. na okoliczność stwarzania przez drzewa zagrożenia dla życia i zdrowia oraz mienia klientów odwiedzających A, Kolegium wyjaśniło, iż przy rozstrzyganiu sprawy przyjęło, zgodnie z tezą dowodową pełnomocnika, że drzewa te zagrażały zdrowiu i bezpieczeństwu. W tym zakresie przyjęło za wiarygodne oświadczenia świadków (rowerzystów) zawarte w piśmie z dnia 4 kwietnia 2017 r. Zarzut podniesiony w skardze, wynika, w ocenie Kolegium, z błędnej interpretacji przepisów prawa materialnego dotyczących stanu wyższej konieczności oraz ma na celu wydłużenie postępowania, a w konsekwencji doprowadzenie do przedawnienia możliwości wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej. Okoliczności związane z wystąpieniem stanu wyższej konieczności zostały, w ocenie Kolegium, szczegółowo wyjaśnione w oparciu o materiał dowodowy zebrany w toku postępowania, przy czym stan ten nie może być utożsamiany wyłącznie ze zwykłym stanem zagrożenia bezpieczeństwa.

Postanowieniem z dnia 17 września 2020 r., sygn. akt II SA/Op 229/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r. poz. 2167 ze zm.) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia jego nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Badana jest zatem wyłącznie legalność aktu administracyjnego, czyli prawidłowość zastosowania przepisów prawa do zaistniałego stanu faktycznego, trafność wykładni tych przepisów oraz prawidłowość zastosowania przyjętej procedury. Sąd nie ma zatem możliwości merytorycznego orzekania w sprawie rozstrzygniętej przez organy administracji publicznej aktami administracyjnymi poddanymi jego kontroli.

Na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a., uwzględnienie skargi na decyzję następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi sąd ją oddala zgodnie z art. 151 P.p.s.a.

Sposób rozpoznania sprawy przez sąd administracyjny regulują dwa przepisy: art. 134 oraz art. 135 P.p.s.a. Stosownie do treści art. 134 § 1 P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, który nie miał w sprawie zastosowania. Przy czym, przeprowadzając kontrolę, sąd bierze pod uwagę stan faktyczny oraz stan prawny istniejący w momencie podejmowania przez organ administracji kontrolowanego aktu administracyjnego. Natomiast zgodnie z art. 135 P.p.s.a., sąd stosuje przewidziane ustawą środki (w odniesieniu do decyzji sankcję wzruszalności lub sankcję nieważności) w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Przeprowadzona przez Sąd, w granicach tak określonej kognicji, kontrola legalności zaskarżonej decyzji wykazała, że decyzja ta nie narusza prawa w stopniu uzasadniającym jej uchylenie. Sąd nie stwierdził nieprawidłowości zarówno co do ustalenia stanu faktycznego sprawy, jak i w zakresie zastosowania do niego przepisów prawa. W ocenie Sądu, postępowanie wyjaśniające zostało przeprowadzone prawidłowo, ustalenia organu nie pozostawiają wątpliwości, a ocena dokonana na podstawie przyjętych ustaleń znajduje umocowanie w zgromadzonym materiale dowodowym. Z tego powodu Sąd uznał, że zaskarżona decyzja jest prawidłowa, a skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy cytowanej już wyżej ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. 2018 r. poz. 1614, ze zm., [obecnie Dz. U. 2020 r. poz. 55 ze zm.]), zwanej nadal "ustawą", tj. art. 88 ust. 1 pkt 3, ust. 2 i ust. 3 oraz art. 89 ust. 1 ustawy oraz rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 3 lipca 2017 r. w sprawie wysokości stawek opłat za usunięcie drzew i krzewów (Dz. U. z 2017 r. poz. 1330).

W związku z powyższym wskazać należy, że zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy, usunięcie drzewa lub krzewu z terenu nieruchomości może nastąpić po uzyskaniu zezwolenia wydanego na wniosek: posiadacza nieruchomości - za zgodą właściciela tej nieruchomości (pkt 1); właściciela urządzeń, o których mowa w art. 49 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2019 r. poz. 1145, ze zm.), zwanej dalej "K.c.", jeżeli drzewo lub krzew zagrażają funkcjonowaniu tych urządzeń (pkt 2). Zezwolenie na usunięcie drzewa lub krzewu z terenu nieruchomości wydaje wójt, burmistrz albo prezydent miasta a w przypadku, gdy zezwolenie dotyczy usunięcia drzewa lub krzewu z terenu nieruchomości lub jej części wpisanej do rejestru zabytków - wojewódzki konserwator zabytków, stosownie do art. 83a ust. 1 ustawy. Co do zasady posiadacz nieruchomości ponosi opłaty za usunięcie drzewa lub krzewu - art. 84 ustawy. Z treści art. 86 ust. 1 ustawy wynika m.in., że nie nalicza się opłat za usunięcie: drzew lub krzewów, które zagrażają bezpieczeństwu ludzi lub mienia w istniejących obiektach budowlanych lub funkcjonowaniu urządzeń, o których mowa w art. 49 § 1 K.c. (pkt 4); drzew lub krzewów, które obumarły lub nie rokują szansy na przeżycie, z przyczyn niezależnych od posiadacza nieruchomości (pkt. 10).

Zgodnie z art. 88 ust. 1 ustawy wójt, burmistrz albo prezydent miasta wymierza administracyjną karę pieniężną za: 1) usunięcie drzewa lub krzewu bez wymaganego zezwolenia; 2) usunięcie drzewa lub krzewu bez zgody posiadacza nieruchomości; 3) zniszczenie drzewa lub krzewu; 4) uszkodzenie drzewa spowodowane wykonywaniem prac w obrębie korony drzewa; 5) usunięcie drzewa pomimo sprzeciwu organu, o którym mowa w art. 83f ust. 8, i bez zezwolenia, o którym mowa w art. 83f ust. 16; 6) usunięcie drzewa bez dokonania zgłoszenia, o którym mowa w art. 83f ust. 4, lub przed upływem terminu, o którym mowa w art. 83f ust. 8.

Kara ta jest nakładana na posiadacza nieruchomości, albo właściciela urządzeń, o których mowa w art. 49 § 1 K.c., albo na inny podmiot, jeżeli działał bez zgody posiadacza nieruchomości - art. 88 ust. 2 ustawy, zaś stosownie do art. 88 ust. 10 ustawy przepisu ust. 1 nie stosuje się do drzew i krzewów, o których mowa w art. 83f ust. 1 pkt 1-3 i 3b-15 . Wysokość kary została natomiast uregulowana w art. 89 ust. 1 ustawy, zgodnie z którym administracyjną karę pieniężną, o której mowa w art. 88 ust. 1 pkt 1-3, 5-6, ustala się w wysokości dwukrotnej opłaty za usunięcie drzewa lub krzewu, o której mowa w art. 84 ust. 1, a w przypadku, w którym usunięcie drzewa lub krzewu jest zwolnione z obowiązku uiszczenia opłaty, administracyjną karę pieniężną ustala się w wysokości takiej opłaty, która byłaby ponoszona, gdyby takiego zwolnienia nie było. Wskazać pozostaje również, iż w przypadku usunięcia albo zniszczenia drzewa lub krzewu, albo uszkodzenia drzewa w okolicznościach uzasadnionych stanem wyższej konieczności, nie wymierza się administracyjnej kary pieniężnej, o czym stanowi art. 89 ust. 7 ustawy.

Dodać należy, że kara za zniszczenie drzew lub krzewów przewidziana w art. 88 ust. 1 pkt 3 ustawy jest uzupełnieniem podstaw odpowiedzialności z art. 88 ust. 1 pkt 2 i art. 88 ust. 2 ustawy. Zastosowanie tego przepisu następuje w powiązaniu z art. 87a ust. 2, ust. 4 i ust. 5 ustawy, gdzie ustawodawca określił sytuacje, w których dochodzi do uszkodzenia drzewa (ust. 4), a w których do zniszczenia drzewa (ust. 5). Zgodnie z art. 87a ust. 4 ustawy usunięcie gałęzi w wymiarze przekraczającym 30% korony, która rozwinęła się w całym okresie rozwoju drzewa, w celu innym niż określony w ust. 2, stanowi uszkodzenie drzewa. Natomiast usunięcie gałęzi w wymiarze przekraczającym 50% korony, która rozwinęła się w całym okresie rozwoju drzewa, w celu innym niż określony w ust. 2, stanowi zniszczenie drzewa (art. 87a ust. 5 ustawy). We wskazanej regulacji pomięto inne elementy składowe drzewa oprócz korony, podczas gdy zgodnie z art. 5 pkt 26a ustawy drzewo oprócz korony składa się także z pnia i bryły korzeniowej. W związku tym właściwa wykładnia powyższych przepisów powinna prowadzić do wniosku, że także negatywne oddziaływanie na te elementy drzewa może doprowadzić do jego zniszczenia. Różnica jest tylko taka, że w przypadku oddziaływania na koronę drzewa organ będzie zobligowany do ustalania procentowego, o jaką część została ona zredukowana, oraz czy wyczerpuje to przesłanki wymienione w art. 87a ust. 5 ustawy (50%). Natomiast w przypadku oddziaływania na pień lub koronę takich ograniczeń nie będzie. Oznacza to, że w przypadku negatywnego oddziaływania na pień lub koronę drzewa zawsze będziemy mówili o zniszczeniu drzewa.

Analizując postanowienia art. 88 ust. 1 pkt 3 ustawy w związku z art. 88 ust. 2 ustawy, należy zauważyć, że karę za ten delikt można wymierzyć zarówno posiadaczowi nieruchomości, jak i innemu podmiotowi działającemu bez jego zgody. W związku z tym analogicznie jak w przypadku deliktu określonego w art. 88 ust. 1 pkt 2 ustawy organ zobligowany jest dokonać ustaleń, kto doprowadził do zniszczenia drzewa, kierując się takimi samymi kryteriami.

Odnosząc powyższe rozważania na grunt przedmiotowej sprawy, wskazać należy, że ustalenia organów co do przedmiotu i zakresu szkód w obrębie drzewostanu na działce nr a nie budzą wątpliwości Sądu. Potwierdza ten stan materiał dowodowy zgromadzony w aktach sprawy, m.in. protokoły oględzin przeprowadzonych w dniach 14 marca 2017 r., 21 kwietnia 2017 r., 20 listopada 2017 r. i 26 kwietnia 2019 r. Pierwsze oględziny działki nr a przeprowadzone w dniu 14 marca 2017 r. dostarczyły kompletnego i rzetelnego materiału dowodowego potwierdzającego całkowite ogłowienie 2 sztuk drzew z rodzaju topola. Wówczas dokonano szczegółowej inwentaryzacji i lokalizacji zniszczonych drzew, przeprowadzono oględziny, dokonano pomiarów oraz wykonano dokumentację fotograficzną. W trakcie oględzin odnotowano, że drzewa zostały ogłowione do wysokości ok. 4-5 m. Usunięte gałęzie i konary leżały nad brzegiem [...] i na bieżąco były spalane przez dzierżawcę działki, na której znajduje się A. Natomiast ostatnie oględziny przeprowadzone w dniu 26 kwietnia 2019 r., w obecności komisji ds. zieleni miejskiej, potwierdziły całkowite obumarcie obu drzew. W protokole oględzin wskazano, że stan drzewa nr 1 uległ pogorszeniu w stosunku do jego stanu z oględzin z dnia 20 listopada 2017 r. i obecnie oba drzewa nie wykazują oznak żywotności oraz nie rokują szans na przeżycie.

Dodatkowo organy ustaliły bezspornie, że ogłowienia dwóch drzew gatunku topola kanadyjska, rosnących na działce nr a w [...] przy ul. [...], stanowiących własność Skarbu Państwa, dokonał skarżący – A. J., będący dzierżawcą nieruchomości oznaczonej numerem b, prowadzący działalność gospodarczą pod nazwą A. Skarżący przesłuchany w toku prowadzonego postępowania wyjaśnił, że w latach 2011-2012 zauważył usychające gałęzie drzew, które spadały na klientów oraz sprzęt pubu. Na dowód powyższego przedstawił oświadczenie grupy cyklistów z dnia 4 kwietnia 2017 r. o występowaniu zagrożenia stwarzanego przez opadające gałęzie topoli. Oświadczył nadto, że stan drzew wokół pubu w roku 2017 zagrażał bezpieczeństwu, a w maju 2017 r. spadła gałąź przed kobietą jadącą rowerem. Wyjaśnił też, że w 2017 r. pub rozpoczął działalność plenerową z wyjściem do ogródka po dniach Święta Wielkiej Nocy, tj. po 17 kwietnia 2017 r. Dodał, że zgłaszał zagrożenie i konieczność usunięcia suchych gałęzi Straży Miejskiej i Straży Pożarnej, jednak służby te nie podjęły stosownych działań. Wskazał również, że drzewa dorastały do wysokości 15-17 m, a przed ogłowieniem do wysokości 8-10 m były suche, powyżej były zdrowe.

W ocenie Sądu, ustalone w niniejszym postępowaniu okoliczności faktyczne wypełniają hipotezy norm prawnych określonych w art. 88 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 88 ust. 2 ustawy, w pełni uzasadniając obciążenie skarżącego odpowiedzialnością za zniszczenie drzew, bowiem bezspornie był on osobą, która dokonała fizycznego cięcia pnia na wysokości około 4-5 m, co skutkowało pozbawieniem spornych drzew koron, w efekcie czego drzewa obumarły.

Trafnie również oceniły organy obu instancji, że wbrew twierdzeniem skarżącego, w sprawie tej nie zachodziły przesłanki uzasadniające odstąpienie od wymierzania skarżącemu administracyjnej kary pieniężnej za zniszczenie drzew, spowodowanej stanem wyższej konieczności. Zauważyć trzeba, iż w orzecznictwie - z uwagi na brak definicji ustawowej - przyjmuje się, że o stanie wyższej konieczności można mówić wyłącznie w odniesieniu do czynników, których w normalnym stanie nie da się przewidzieć. Stan wyższej konieczności to zaistnienie nagłej, niespodziewanej, niedającej się przewidzieć sytuacji, w której zniszczenie drzew jest jedyną możliwością usunięcia lub odwrócenia bezpośredniego niebezpieczeństwa grożącego zdrowiu i życiu czy też mieniu. Dodatkowo należy uwzględnić zasadę subsydiarności, zgodnie z którą nie było możliwe uniknięcie niebezpieczeństwa jak tylko przez poświęcenie jakiegoś innego dobra. Dobro poświęcone zaś przedstawia wartość niższą od ratowanego (por. wyrok NSA z dnia 24 stycznia 2020 r. sygn. akt II OSK 4004/19, dostępny na stronie internetowej Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Ustalenie, czy w konkretnej sprawie mamy do czynienia ze stanem wyżej konieczności ma istotne znaczenie z punktu widzenia odpowiedzialności finansowej danego podmiotu za usunięcie drzewa, ale, wbrew sugestiom skargi, organ prawidłowo rozważył tę kwestię, co znalazło odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Przy czym Kolegium w oparciu o należycie zebrany i oceniony materiał dowodowy dokonało pełnej analizy okoliczności faktycznych istotnych dla sprawy, w tym podniesionych przez pełnomocnika skarżącego, wywodząc z nich wnioski, które zasługują na akceptację. Zauważyć należy, iż skarżący poza ogólnym powołaniem się na stan zagrożenia, nie podał żadnych konkretnych faktów za tym przemawiających, jak i nie przedłożył jakichkolwiek dowodów potwierdzających jego tezę o zagrożeniu wywołanym przez drzewa. Skarżący w żaden sposób nie uprawdopodobnił, że przedmiotowe drzewa stanowiły realne niebezpieczeństwo dla dóbr chronionych wyżej, a sama sytuacja wymagała natychmiastowej reakcji w postaci jego ogłowienia. Stan wyżej konieczności musi wynikać z obiektywnego stanu rzeczy, a nie subiektywnego przeświadczenia (odczucia) strony. Znaczenie mają zatem tylko konkretne okoliczności, które poddają się weryfikacji, a skarżący takich okoliczności nie przedstawił. Nie sposób bowiem do nich zaliczyć ani pisma cyklistów z dnia 4 kwietnia 2017 r., ani twierdzenia skarżącego, że drzewa były niebezpieczne, gdyż okoliczności te nie świadczą jeszcze o faktycznym wystąpieniu stanu nadzwyczajnego, obejmującego wyjątkowe i nagłe zagrożenie. Ponadto, jak ustalił organ, w terminie dokonanego ogłowienia na przedmiotowym obszarze nie odnotowano nadzwyczajnych zjawisk przyrodniczych, takich jak huragan, gwałtowane burze itp. (k. nr 57 akt adm.), również skarżący na takie zjawiska nie wskazywał. Dlatego też uznać należało, że zniszczenie drzew nastąpiło z uwagi na subiektywne przekonanie strony o niebezpieczeństwie stwarzanym przez drzewa. Co prawda rację ma skarżący, że przekonanie o niebezpieczeństwie może być usprawiedliwione, gdy zachodzi obiektywny stan wyższej konieczności, ale nie oznacza to, że samo ogólne powołanie się na przesłankę z art. 89 ust. 7 ustawy obliguje organ do poszukiwania faktów za tym przemawiających. Zauważyć również trzeba, że w sytuacji, gdy strona z danej okoliczności wywodzi dla siebie określone skutki prawne, to powinna aktywnie uczestniczyć w wyjaśnianiu sprawy i z własnej inicjatywy przedstawiać konkretne fakty oraz ewentualne dowody uzasadniające swoje twierdzenia. Zasada prawdy obiektywnej wyrażona w art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a., nie oznacza bowiem nieograniczonego obowiązku poszukiwania przez organ materiałów dowodowych mających potwierdzić okoliczności korzystne dla skarżącego i uwzględnienia wszelkich wniosków strony zgłoszonych w tym zakresie. To organ ocenia na podstawie zebranego materiału dowodowego, czy w sprawie występują wątpliwości, które wymagają podjęcia kolejnych czynności procesowych i jeśli stwierdzi, że takich wątpliwości nie ma, gdyż całokształt okoliczności ujawnionych w sprawie wystarcza do podjęcia rozstrzygnięcia, to nie ma obowiązku dalszego prowadzenia postępowania dowodowego i powoływania dodatkowych dowodów.

W przedmiotowej sprawie nie zachodziły również przesłanki do odstąpienia od wymierzania skarżącemu administracyjne kary pieniężnej na podstawie art. 86 ust. 1 pkt 4 i art. 86 ust. 1 pkt 11 ustawy. Powyższe przepisy pozwalają na odstąpienie od pobierania opłaty za usunięcie drzewa, natomiast nie stanowią upoważniania do odstąpienia od wymogu uzyskania zezwolenia na usunięcie drzew. W przedmiotowej sprawie skarżący dokonał zniszczenia drzew, poprzez ich ogłowienie i jak wynika z akt sprawy, nie została wydana decyzja zezwalająca na ich usunięcie. Ogłowienie topól o obwodach pni 184 cm i 225 cm objęło usunięcie całych koron drzew i nie wiązało się z zabiegami wymienionymi w art. 87a ust. 2 ustawy, mającymi na celu usunięcie gałęzi obumarłych lub nadłamanych, utrzymanie uformowanego kształtu korony drzewa, czy też wykonanie specjalistycznego zabiegu w celu przywrócenia statyki drzewa. Natomiast samo usunięcie korony nie jest zabiegiem pielęgnacyjnym. Stosownie zatem do art. 88 ust. 1 pkt 3 ustawy organ zobligowany był do wymierzenia skarżącemu administracyjnej kary pieniężnej za zniszczenie drzew.

Odnośnie wysokości wymierzonej kary pieniężnej za usunięcie drzewa należy wskazać, że z art. 89 ust. 1 ustawy wynika reguła, że karę pieniężną, o której mowa w art. 88 ust. 1 pkt 1-3. 5 i 6, ustala się w wysokości dwukrotnej opłaty za usunięcie drzewa. Natomiast na zasadzie wyjątku, w przypadku, w którym usunięcie drzewa lub krzewu jest zwolnione z obowiązku uiszczenia opłaty, administracyjną karę pieniężną ustala się w wysokości takiej opłaty, która byłaby ponoszona, gdyby takiego zwolnienia nie było. Przepis art. 89 ust. 1 ustawy różnicuje wysokość tej kary w zależności od tego czy podmiot, któremu kara jest wymierzana był zwolniony z obowiązku uiszczenia opłaty, czy też nie (por. wyrok WSA w Lublinie z dnia 4 lipca 2019 r., sygn. akt II SA/Lu 106/19). W rozpoznawanej sprawie, zarówno w dniu wydania zaskarżonej decyzji, jak i w dniu ogłowienia drzew zezwolenie na ich usunięcie było wymagane, a ustawodawca jego brak sankcjonował karą pieniężną. Stąd zasadnie organy przyjęły, że w realiach niniejszej sprawy istniały podstawy do wymierzenia skarżącemu kary pieniężnej za zniszczenie dwóch drzew gatunku topola z uwzględnieniem stawek opłat wynikających z przepisów rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 3 lipca 2017 r. w sprawie wysokości stawek opłat za usunięcie drzew i krzewów. Z załącznika nr 1 do rozporządzenia wynika bowiem, że dla gatunku topola stawka w zł za 1 cm obwodu pnia drzewa mierzonego na wysokości 130 cm wynosi, w przypadku obwodu pnia od 101 cm - 15 zł. Stawka ta obowiązuje od dnia 17 lipca 2017 r.

Reasumując, Sąd uznał, że w niniejszej sprawie organy obu instancji prawidłowo przeprowadziły postępowanie dowodowe, które odpowiada zasadom wynikającym z dyspozycji przepisów art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 K.p.a. i na podstawie kompletnego materiału dowodowego zebranego w toku tego postępowania ustaliły stan faktyczny sprawy, w tym w sposób niewątpliwy okoliczności o kluczowym znaczeniu dla zastosowania ustawy, tj. zniszczenie drzew i związek przyczynowy pomiędzy tym czynem a działaniem posiadacza nieruchomości sąsiedniej, co dawało podstawy do obciążenia go karą administracyjną. Ponadto organ odwoławczy, stosownie do wymogów art. 107 § 3 K.p.a., wskazał podstawy faktyczne i prawne podjętego rozstrzygnięcia, a wyjaśniając jego motywy, prawidłowo odniósł się do zarzutów odwołania. Z powyższych względów zarzuty skargi dotyczące naruszenia przepisów prawa uznać należało za bezzasadne. Sąd nie dopatrzył się również z urzędu wad postępowania, które mogłyby mieć istotny wpływ na treść zapadłego w sprawie rozstrzygnięcia.

W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 151 P.p.s.a., skargę oddalił.