Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 1037/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2019-07-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6340 Potwierdzenie represji
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 2, art. 3 ust. 3 pkt a, art. 5,
journal: Dz.U. 2018 poz 690
law: Ustawa z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych - tekst  jedn.
article: art. 145, art. 153
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Sędziowie Sędzia WSA Elwira Brychcy Sędzia WSA Izabela Paluszyńska (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Mariola Kaczmarek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 lipca 2019 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] września 2018 r. Nr [...] w przedmiocie odmowa potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych uchyla zaskarżona decyzję


UZASADNIENIE

Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych (dalej Szef Urzędu) decyzją z dnia 14 września 2018r Nr [...] działając na podstawie art. 138 § 1 w zw. z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks Postępowania Administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz.1257, dalej k.p.a.) , art. 5 ust 1 w związku z art. 2 oraz art. 3 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistyczny oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2018 r. poz. 690, dalej "ustawa") po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy M. K. (dalej jako strona lub skarżąca) utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] maja 2018 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych.

Rozstrzygnięcia zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Skarżąca złożyła wniosek o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych na podstawie przepisów ustawy z tytułu udziału w wydarzeniach Czerwca 1956r. i działalności "Solidarności". We wniosku podała, że wraz z mężem brała udział w wydarzeniach Poznańskiego Czerwca 1956r. podczas, których została postrzelona w nogę, ślad po postrzale ma do dzisiaj. Na potwierdzenie tych faktów zaoferowała zeznania czterech świadków i zaświadczenia lekarzy stwierdzające ranę postrzałową nogi. Podała również, że w swoim zakładzie Zaopatrzenie Sprzętu Ogrodniczego była skarbnikiem "Solidarności", współpracowała a panem R. – przewodniczącym, roznosiła ulotki. Podała, że dokumenty zniszczył Dyrektor Zakładu bo wystraszył się stanu wojennego.

Decyzją z dnia [...] maja 2018 r. nr [...] Szef Urzędu odmówił potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych .

Organ wskazał, że przesłanką formalną do wydania decyzji merytorycznej w sprawach, na podstawie art. 5 ust. 3 ustawy (...), decyzji administracyjnej Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (dalej zwanego "Prezesem IPN") w sprawie spełniania warunków, o których mowa w art. 4, albo dokument potwierdzający nadanie Krzyża Wolności i Solidarności. Strona przedstawiła decyzję Prezesa IPN.

Szef Urzędu potwierdza status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych w przypadku, gdy przedstawiona przez stronę okoliczność spełnia przesłankę z art. 2 ust. 1 oraz art. 3 ustawy o działaczach (...) i zostanie potwierdzona materiałem dowodowym, zgodnie z dyspozycją zawartą w art. 5 ust. 3 pkt 1) ustawy o działaczach (...).

Zgodnie z art. 2 ust 1 cyt. ustawy o działaczach, działaczem opozycji antykomunistycznej jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 4 czerwca 1989 r., łącznie przez co najmniej 12 miesięcy prowadziła, w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną, działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce.

Zgodnie z art. 3 ust. 3 pkt a cyt. ustawy o działaczach, osobą represjonowaną z powodów politycznych jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 31 lipca 1990 r. : brała udział w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez [...] niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i w związku z tym: na skutek działania, w tym niejawnego, wojska, milicji lub organów bezpieczeństwa państwa, o których mowa w art. 5 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. z 2014 r. poz. 1075- stan prawny przywołany przez organ- aktualnie Dz.U. z 2018 poz. 5 i 369) poniosła śmierć, doznała uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia na okres dłuższy niż 7 dni.

Organ zwrócił uwagę, że w trakcie prowadzonego postępowania administracyjnego pozyskano następujący materiał dowodowy: pismo informacyjne z Instytutu Pamięci Narodowej Oddziałowego Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej w P. z dnia [...].04.2018 r., decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...].05.2007 nr [...]

Na podstawie zebranego w sprawie materiału dowodowego organ wskazał, że strona we wniosku podnosi swój udział w wydarzeniach Poznańskiego Czerwca 1956r. w wyniku czego miała być raniona w nogę. Instytut Pamięci N. odpowiadając na pismo strony w sprawie spełnienia warunków, o których mowa w art 2 lub 3 ww. ustawy wyjaśnił, że nie odnaleziono żadnych dokumentów potwierdzających przedstawione przez nią okoliczności. Ustalono, że strona wystąpiła również z wnioskiem o przyznanie uprawnień kombatanckich z racji uczestnictwa w Poznańskim Czerwcu 1956 roku. Otrzymała decyzję odmowną nr [...] z dnia [...].12.1999 r., która została utrzymana w mocy po ponownym rozpatrzeniu sprawy ("Kierownik Urzędu (...) odmówił stronie przyznania uprawnień z wnioskowanego tytułu argumentując, że M. K. nie wykazała, że prowadziła zdefiniowaną w art 2 pkt 6 ustawy działalność równorzędną z kombatancką na mocy decyzji nr [...] z dnia [...].05.2007 r. Ponadto strona we wniosku o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej wskazywała na działalność w NSZZ "Solidarność" nie definiując jednak okresu prowadzonych działań i nie dołączając dowodów. Informowała jedynie, iż dokumenty zostały zniszczone przez dyrektora zakładu pracy w obawie przed stanem wojennym, co pozwala wysunąć wniosek, że działalność opozycyjna trwała w okresie legalnego funkcjonowania niezależnego ruchu związkowego.

Mając powyższe na uwadze Organ stwierdził, iż strona nie przedstawiła materiału dowodowego, na podstawie którego można potwierdzić spełnianie przesłanek opisanych w art. 2 ust. 1 oraz art. 3 cyt. ustawy o działaczach (,,,). Okoliczności tych nie potwierdził również IPN.

Następnie M. K. złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy wskazując, że przedłożyła dowody na potwierdzenie swoich twierdzeń, co organ pominął. Wobec czego ponownie przedłożyła m.in. oświadczenia świadków, opinie lekarzy z lat dziewięćdziesiątych i późniejszych oraz protokół przesłuchania w charakterze pokrzywdzonej z dnia [...].04.2011 r. przed IPN. Podała, że brała udział w wydarzeniach w 1956 r. i została postrzelona w łydkę, co udokumentowała wobec czego winna być uznana za kombatanta.

Szef Urzędu po ponownym rozpoznaniu sprawy utrzymał w mocy decyzję własną, podając, że materiał dowodowy znajdujący się aktach sprawy nie potwierdza antykomunistycznej działalności strony określonej przepisami ustawy z dnia 20 marca 2015 r. M. K. w swym wniosku wskazała, że brała udział w wydarzeniach Poznańskiego Czerwca w 1956r. na skutek czego została zraniona w nogę. Strona wyjaśniła, że bała się zgłosić po pomoc, gdyż wówczas przebywała na urlopie i pracowała w wojskowych zakładach mechanicznych. Strona wskazała również że była skarbnikiem Solidarności, współpracowała z przewodniczącym związku, roznosiła ulotki, jednak na tę okoliczność nie ma żadnych dowodów, bowiem zniszczył je dyrektor zakładu- "wystraszył się stanu wojennego".

Na okoliczność udziału w wydarzeniach ,,Poznańskiego czerwca" strona przedłożyła oświadczenia świadków: p. C. J. (brak daty sporządzenia oświadczenia), B. J. z dnia [...].09.1996 r., W. K. z dnia [...].1996 r. W oświadczeniach pisemnych świadkowie potwierdzili udział strony w wydarzeniach poznańskich i doznanie obrażeń w postaci zranienia w nogę. Skarżąca przedłożyła również zaświadczenia lekarskie min. z dnia 22.11.2006 r., w którym stwierdzono, że pozostaje w leczeniu u ortopedy, "stan po urazie stawu skokowego i goleni lewej (uraz VI 1956 r.)".

Organ zwrócił uwagę, że w dniu [...].04.2011 r. strona została również przesłuchana w charakterze pokrzywdzonej przed prokuratorem Instytutu Pamięci Narodowej. Podczas przesłuchania p. K. wyjaśniła: (..) Razem wszyscy poszliśmy na ul. [...]. Ludzie krzyczeli aby iść pod UB (Wojewódzki Urząd Bezpieczeństwa Publicznego w P. - przyp. Sądu) więc i my poszliśmy. Chodziło o domaganie są wolności. Przy ubezpieczaIni leżały jakieś elementy metalowe. Od UB jakby było słychać strzały, nie pamiętam dokładnie to było dawno. Stał lub leżał tramwaj. Kawałek za narożnikiem ul. [...] i D. już na tej pierwszej ulicy zostałam postrzelona w lewą łydkę. Moim zdaniem strzał mógł paść z kamienicy naprzeciwko, tam ponoć mieszkali Ubowcy. Było koło 11.30, nie wiem czy ktoś z demonstrantów strzelał już wtedy do UB. Widziałam rzucających kamieniami i płonącymi szmatami w UB. Nie wiem kto był. W sumie nie wiem kto mnie postrzelił (..) Nie znam nikogo kto mógłby coś wnieść do niniejszej sprawy. (..)

W ocenie Szefa Urzędu strona nie przedłożyła dostatecznych dowodów potwierdzających wskazywane przez siebie okoliczności i potwierdzające jej status działacza opozycji antykomunistycznej.

Organ wskazał, że z przedłożonej przez stronę odpowiedzi z Instytutu Pamięci Narodowej z dnia [...].04.2018 r. wynika, iż w zasobach Instytutu Pamięci Narodowej nie odnaleziono żadnych Informacji odnośnie prowadzenia działalności opozycyjnej czy doznanych represjach przez p. M. M. K..

Odnosząc się do oświadczeń przedłożonych przez stronę świadków organ wskazał, że żaden ze świadków nie posiada uprawnień kombatanckich z tytułu udziału w wydarzeniach Poznańskiego Czerwca, ani statusu działacza opozycji komunistycznej, jak i nigdy o taki tytuł się nie ubiegał.

Z zaświadczenia lekarskiego z dnia 22 listopada 2006 r., jakkolwiek wynika, że u pacjentki stwierdzono uraz stawu skokowego i goleni to zaświadczenie to nie sposób uznać za wiarygodny i wystarczający dowód w sprawie, jeżeli się zważy, iż zaświadczenie to zostało wydane dopiero w ostatnich latach, o ile oczywiście lekarz mógł ujawnić na ciele pacjentki ślady po urazach, to wiedzę o ich pochodzeniu mógł posiąść wyłącznie od bezpośrednio zainteresowanej. Spostrzeżenie tej treści odnosi się również do innych zaświadczeń lekarskich złożonych do akt, z których żadne nie pochodzi z lat 50-tych, czy nawet 60-tych, a wszystkie powstały po 1989 roku.

Ponadto podczas zeznań złożonych przed prokuratorem Instytutu Pamięci Narodowej w 2011r., strona stwierdziła, że jakkolwiek brała udział w demonstracji to nie posiada wiedzy kto ją postrzelił.

Przyznanie statusu osoby represjonowanej jest natomiast nierozerwalnie związane z udziałem w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka i doznaniu represji bezpośrednio wynikających i powiązanych z tym wystąpieniem. Wnioskodawczyni wskazała, że została postrzelona, jednak w sprawie brak dowodów, że stało się to na skutek działania wojska, milicji lub organów bezpieczeństwa państwa, o których mowa w art. 5 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. z 2014 r. poz. 1075), zwanych dalej "organami bezpieczeństwa państwa".

W ocenie organu w niniejszej sprawie brak jest dostatecznych dowodów na okoliczność udziału strony wydarzeniach Poznańskiego Czerwca 1956r. jak i dowodów, że na skutek tych wydarzeń strona doznała represji.

Z kolei odnosząc się do podnoszonego przez stronę zaangażowania w działalność związkową w latach 1980-1981, czyli podczas gdy związek ten został już formalnie legalizowany, organ wskazał, iż okoliczność ta nie stanowi podstawy do potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej. W aktach sprawy, brak jakichkolwiek dowodów potwierdzających działalność strony w okresie późniejszym.

Następnie M. K. wniosła do WSA w Poznaniu skargę na decyzję z dnia [...] września 2018 r. [...].

W skardze podała, że wskazani przez nią świadkowie potwierdzili jej udział w wydarzeniach poznańskich. Przy tym Urząd nie kwestionował wiarygodności złożonych oświadczeń. Urząd pominął okoliczność iż B. J. posiada uprawnienia kombatanckie, tak jak i W. K., a C. J. jest członkiem Związku Powstańców Poznańskiego Czerwca 1956 "Niepokonani". Podała, że absurdalne jest oczekiwanie od niej aby wskazała kto ją postrzelił, oraz że przedłożyła w tej mierze wystarczająca dokumentację lekarską.

Wniosła o przeprowadzenie dowodu z zeznań świadków (osób wymienionych powyżej oraz D. K.) oraz z załączonych do skargi dokumentów.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Na rozprawie przed tut. Sądem 11 lipca 2019r. pełnomocnik skarżącej podtrzymał stanowisko zawarte w skardze, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o zasądzenie kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu, które nie zostały uiszczone nawet w części.

Pełnomocnik skarżącej oświadczył, iż w rozmowie telefonicznej ze skarżącą ustalił że z zawnioskowanych świadków żyje jedynie D. K., pozostali świadkowie nie żyją. Świadek D. K. może poświadczyć, że widziała ranę na nodze skarżącej w czerwcu 1956 r., ale nie była bezpośrednim świadkiem zdarzenia. Pełnomocnik podkreśla, że skarżąca ma 86 lat i kontakt z nią nie jest łatwy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Skarga jest zasadna.

Stosownie do art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U z 2018. poz. 2107) kontrola działalności administracji publicznej przeprowadzana jest pod względem zgodności z prawem. Sąd administracyjny może wzruszyć zaskarżoną decyzję jedynie wówczas, gdy narusza ona przepisy prawa materialnego lub przepisy postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy (art. 3 § 1 w zw. z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm., dalej jako: "p.p.s.a".). Ponadto sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowym podlega prawidłowość zastosowania przez organy administracji publicznej przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność zastosowanej wykładni tych przepisów, ustalonych na dzień wydania zaskarżonej decyzji. Zadaniem sądu administracyjnego jest wyłącznie sprawdzenie, czy zaskarżony akt prawny został wydany zgodnie z przepisami prawa materialnego oraz czy przy podejmowaniu zaskarżonego aktu nie zostały naruszone przepisy prawa procesowego. W myśl art. 133 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje wyrok na podstawie akt sprawy.

Rozpatrując stan faktyczny i prawny niniejszej sprawy Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Cytowana ustawa o działaczach opozycji określa komu przysługuje status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych i zasady nabywania tego statusu. Stosownie do art. 5 ust. 3 tej ustawy do wniosku dołącza się dowody potwierdzające spełnienie warunków, o których mowa w art. 2 lub art. 3.

Stosownie do art. 2 ust. 1 omawianej ustawy działaczem opozycji antykomunistycznej jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 4 czerwca 1989 r., łącznie przez co najmniej 12 miesięcy prowadziła, w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną, działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Art. 2 ust. 2 stanowi, że do okresu 12 miesięcy, o którym mowa w ust. 1, nie wlicza się okresów działalności w ramach niezależnego ruchu związkowego lub niezależnego ruchu studenckiego, prowadzonej w okresie od dnia 31 sierpnia 1980 r. do dnia 12 grudnia 1981 r. W myśl art. 5 ust. 4 ustawy o działaczach opozycji okresy represji z powodów politycznych, o których mowa w art. 3 pkt 1, 2 i 3 lit. c i f, zalicza się do okresów działalności na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, o których mowa w art. 2 ust. 1.

Zgodnie z art. 3 ustawy o działaczach opozycji Osobą represjonowaną z powodów politycznych jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 31 lipca 1990 r. (...):

1) przebywała w:

a) więzieniu lub innym miejscu odosobnienia na terytorium Polski na mocy wyroku wydanego w latach 1956-1989 albo bez wyroku jednorazowo przez okres dłuższy niż 48 godzin lub wielokrotnie przez łączny okres dłuższy niż 30 dni, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce,

b) ośrodku odosobnienia na podstawie art. 42 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o stanie wojennym (Dz. U. poz. 154, z 1982 r. poz. 18, z 1989 r. poz. 178 oraz z 2011 r. poz. 342) za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce;

2) przez okres powyżej 30 dni pełniła zasadniczą służbę wojskową lub czynną służbę wojskową w ramach ćwiczeń wojskowych, do której odbycia została powołana z przyczyn politycznych za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce;

3) brała udział w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i w związku z tym:

a) na skutek działania, w tym niejawnego, wojska, milicji lub organów bezpieczeństwa państwa, o których mowa w art. 5 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. z 2016 r. poz. 1575 oraz z 2018 r. poz. 5 i 369), zwanych dalej "organami bezpieczeństwa państwa", poniosła śmierć, doznała uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia na okres dłuższy niż 7 dni,

b) była inwigilowana przez organy bezpieczeństwa państwa i podjęto wobec niej bezprawne działanie polegające na popełnieniu na jej szkodę przestępstwa lub wykroczenia,

c) była pozbawiona możliwości wykonywania swojego zawodu,

d) została z nią rozwiązana umowa o pracę,

e) została relegowana z uczelni wyższej lub innej szkoły,

f) była objęta zakazem publikacji przez Główny Urząd Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk, wojewódzki lub miejski urząd kontroli prasy, publikacji i widowisk albo Główny Urząd Kontroli Publikacji i Widowisk lub okręgowy urząd kontroli publikacji i widowisk przez okres dłuższy niż jeden rok;

4) była poszukiwana listem gończym, oskarżona lub skazana za popełnienie przestępstwa lub wielokrotnie skazywana za popełnienie wykroczenia, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce.

Powyższe przepisy stanowią zamknięty katalog przypadków uzasadniających przyznanie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Ustawodawca w unormowaniach tych w sposób enumeratywny określił jakie działanie i związane z nim skutki mogą uzasadniać przyznanie uprawnień przewidzianych tą ustawą. Oznacza to, że tylko sytuacje opisane ściśle w przytoczonych przepisach mogą kwalifikować do uzyskania statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, a nie żadne inne, chociażby wiązały się z narażeniem zdrowia lub życia.

Jak wynika z akt sprawy już wcześniej M. K. występowała do Kierownika Urzędu z wnioskiem o przyznanie uprawnień kombatanckich w oparciu o art. 2 pkt 6 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego podnosząc, że brała udział w wydarzeniach Poznańskiego Czerwca 1956 roku, w wyniku których została ranna w nogę.

Kierownik Urzędu decyzją z dnia [...] grudnia 1999r. Nr [...] utrzymaną w mocy decyzję z dnia [...] grudnia 2000r. Nr [...] odmówił stronie przyznania uprawnień kombatanckich. Następnie w 2006 r. skarżąca wniosła o wznowienie postępowania, które zakończyło się wydaniem decyzji z dnia [...] grudnia 2006 r. odmawiającej uchylenia decyzji z dnia [...] grudnia 1999 r. W dalszej kolejności p. K. wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy, a Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, decyzją z [...] maja 2007 r. utrzymał w mocy decyzję własną z [...] grudnia 2006 r.

Wnioskiem z dnia [...] 2018r., który dotyczy rozpoznawanej sprawy, skarżąca wniosła o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych na podstawie ustawy z dnia 20 marca 2015r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (t.j.Dz.U.2018.690, powoływanej dalej jako ustawa). We wniosku podawała, że brała udział w wydarzeniach "Poznańskiego Czerwca 1956 r." podczas których została postrzelona w nogę oraz działała w "Solidarności". Odmowa przyznania statusu kombatanta na podstawie ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. nie czyni bezprzedmiotowym wniosku skarżącej na podstawie w/w ustawy z 20 marca 2015r. Tym samym organ prawidłowo rozpoznawał wniosek skarżącej w oparciu o przepisy ustawy z dnia 20 marca 2015r. i nie był związany decyzjami wydanymi w oparciu o ustawę o kombatantach.

W toku postępowania skarżąca przyznała, że nie ma żadnych dowodów na poparcie swojej działalności w "Solidarności". W skardze nie kwestionowała decyzji odmownej dotyczącej tej działalności. Organ zaś słusznie wskazał, że odnośnie tej części wniosku skarżąca nie wskazała żadnych okoliczności potwierdzających nawet przyjęcie w jakim okresie i przez jaki czas prowadziła działalność antykomunistyczną. Sąd podziela więc stanowisko organu, że z uwagi na brak jakichkolwiek dowodów nie było podstaw do przyznania skarżącej statusu działacza opozycji antykomunistycznej w rozumieniu art. 2 ust. 1 ustawy.

Sporna w niniejszej sprawie była kwestia czy skarżąca mogła być uznana za osobę represjonowaną z powodów politycznych w rozumieniu art. 3 ust. 3 pkt a ustawy, tj. osobę, która w okresie od 1 stycznia 1956r. do 31 lipca 1990r. brała udział w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i w związku z tym na skutek działania, w tym niejawnego, wojska, milicji lub organów bezpieczeństwa, o których mowa w art. 5 ustawy z dnia 18 grudnia 1998r. o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, zwanych dalej "organami bezpieczeństwa państwa" doznała uszkodzenia ciała.

Składając wyjaśnienia w sprawie skarżąca podała, że 28 czerwca 1956r. ( miała wówczas prawie 20 lat) brała udział w wydarzeniach Poznańskiego Czerwca 1956r., podczas których została raniona w nogę na narożniku ul. [...] i ul. [...], pomocy jej udzielili W. K., B. J. i jej mąż - strzał padł z kamienicy naprzeciwko narożnika [...] (mieszkać tam mogli ubowcy). Na drugi dzień poszła do pracy - lekarz opatrzył ranę i dał zastrzyk. Podała, że bała się konsekwencji w pracy (zakładzie o charakterze wojskowym) dlatego nie udała się do szpitala. Do dziś ma bliznę po postrzale. Jako świadka wskazała również C. J., który był uczestnikiem tych wydarzeń. Podała, że nie wie kto ją postrzelił. (k. 28-31 akt).

W aktach sprawy znajduje się również oświadczenie skarżącej, że za udział w wydarzeniach czerwcowych otrzymała odznaczenie- medal. Skarżąca przedłożyła także pismo posła B. W. z [...] czerwca 2017r. wyrażające podziw i uznanie za udział w Poznańskim Czerwcu 1956 (k. 23 akt).

Organ powoływał się na pismo z dnia [...] 2018 r. / [...] 2018 r. Instytutu Pamięci Narodowej, z którego wynika, że w zasobie instytutu nie odnaleziono dokumentów potwierdzających przedstawione przez skarżącą okoliczności oraz decyzję z [...] kwietnia 2018 r. nr [...] wedle której pani M. K. nie była pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa i w archiwum IPN- Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez p. K. lub przy jej udziale, w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa, co słusznie organ uznał za brak przesłanki negatywnej z art. 4 ust. 1 ustawy. Zgodnie bowiem z art. 5 ust. 1 ustawy z 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych potwierdza, w drodze decyzji administracyjnej, Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych po stwierdzeniu przez Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, iż osoba ubiegająca się o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych spełnia warunki, o których mowa w art. 4 cytowanej ustawy. Spełnienie warunków z art. 4 umożliwia przyznanie statusu ale nie jest wystarczające. Konieczne jest bowiem wykazanie spełnienia przesłanek wskazanych w art. 2 i 3 ustawy.

Skarżąca na potwierdzenie swojego udziału w wydarzeniach z 28 czerwca 1956r. i doznanym uszkodzeniu ciała przedłożyła (oprócz własnych zeznań) zaświadczenia lekarskie dotyczące urazu nogi, tj. śladu - blizny po ranie postrzałowej na lewej goleni(k. 32-35) oraz oświadczenia świadków (k. 36-43), z których wynika, że potwierdzają oni udział skarżącej w wydarzeniach czerwcowych.

Organ orzekając w I instancji oparł się na decyzji odmownej wydanej na podstawie ustawy o kombatantach i piśmie IPN, z którego wynikało, że nie odnaleziono żadnych dokumentów potwierdzających przedstawione przez skarżącą okoliczności. Nie doniósł się do zeznań świadków, wyjaśnień skarżącej czy zaświadczeń lekarskich. Organ II instancji nie uznał za wystarczające zeznań świadków z uwagi na fakt, że nie posiadali oni uprawnień kombatanckich potwierdzających udział w wydarzeniach Poznańskiego Czerwca, ani statusu działacza opozycji antykomunistycznej, jak i nigdy o taki tytuł się nie ubiegali. Organ uznał za niewystarczające zaświadczenia lekarskie dot. urazu (blizna po postrzale) z uwagi na fakt, że były wystawiane wiele lat po wydarzeniach i wiedzę o przyczynie urazu lekarz mógł posiąść jedynie bezpośrednio od zainteresowanej.

Stanowisko organu w ocenie sądu nie zostało należycie umotywowane a postępowanie dowodowe budziło wątpliwości.

W przedmiotowej sprawie organ wydaje decyzję administracyjną (art. 5 ust. 1 ustawy). W art. 5 ust. 3 pkt 1ustawy wskazano, że do wniosku dołącza się dowody potwierdzające spełnienie warunków, o których mowa w art. 2 i 3 ustawy. Wskazuje to na nałożenie ciężaru wykazania istotnych okoliczności na wnioskodawcę. Jednakże fakt ten nie zwalnia organu prowadzącego postępowanie administracyjne od obowiązku podejmowania działań zmierzających do wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności sprawy, zgodnie z regułami zawartymi w k.p.a. i uzasadnienia decyzji w sposób wskazany w art. 107 § 3 k.p.a. z zastosowaniem zasady przekonywania z art. 11 k.p.a., co w niniejszej sprawie przez organ zostało naruszone.

Zgodnie z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Konkretyzację tej zasady wyrażają dalsze unormowania k.p.a., szczególnie rozdziału czwartego dotyczącego postępowania dowodowego. Celem postępowania dowodowego jest ustalenie prawdy odpowiadającej rzeczywistości. Zgodnie z art. 75 § 1 k.p.a. jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny. W świetle art. 77 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Oznacza to, że organ powinien dopuścić wszystkie dowody, które mogą mieć znaczenie dla rozstrzygnięcia. Zakres postępowania wyjaśniającego wyznacza treść przepisów prawa materialnego mających w sprawie zastosowanie. Na ich podstawie organ ustala jakie okoliczności faktyczne są istotne dla rozstrzygnięcia i wymagają dowodzenia. Organ prowadzący postępowanie administracyjne ma obowiązek przeprowadzić wszystkie dowody, o które wnioskuje strona, jeżeli przedmiotem dowodu ma być okoliczność istotna dla sprawy, a żądanie nie dotyczy okoliczności stwierdzonych już innymi dowodami, wynika to jednoznacznie z treści powołanego w skardze art. 78 § 1 i § 2 k.p.a. Przy czym, wbrew przekonaniu organu orzekającemu w I instancji, ustalenia IPN (k. 2) nie czyniły bezcelowym przeprowadzania dowodów wnioskowanych przez skarżącą. Dokumenty urzędowe nie mają bezwzględnej mocy wiążącej. Przeczy temu jednoznacznie treść art. 76 § 3 k.p.a., który wprost wskazuje na możliwość przeprowadzenia dowodu przeciwko treści dokumentów urzędowych. Poza tym stwierdzenie, że " w zasobie IPN nie odnaleziono żadnych dokumentów potwierdzających przedstawione przez skarżącą okoliczności" jest na tyle ogólnikowe, że po pierwsze nie wiadomo, które z okoliczności IPN uznał za nie potwierdzone (czy tylko udział skarżącej czy też fakt postrzelenia w określonym miejscu i czasie, czy też oddawanie strzałów do demonstrantów przez ówczesne organy bezpieczeństwa państwa w opisanych przez skarżącą okolicznościach), a po drugie nie oznacza to, że do sytuacji opisywanej przez skarżącą nie doszło.

Zdaniem Sądu organ również w sposób przekonujący nie wyjaśnił z jakich przyczyn odmówił wiarygodności oświadczeń świadków B. J., C. J. czy W. K.. Jak słusznie wskazała skarżąca w skardze to, że osoby te w związku z wydarzeniami Czerwca 1956r. nie uzyskały ani nie wnioskowały o przyznanie im uprawnień kombatanckich nie jest wystarczającym argumentem za odmówieniem im wiarygodności. Jak podała skarżąca, co wynika też z akt administracyjnych osoby te miały uprawnienia z innych tytułów (co mogło czynić bezcelowym wskazywanie kolejnych tytułów do nabycia uprawnień kombatanckich) a nadto C. J. należał do Związku Powstańców Poznańskiego Czerwca 1956 "[...]". W oświadczeniu W. K. również odnotowano przynależność do Związku Powstańców Poznańskiego Czerwca (k. 39 akt adm.). Jak wynika z informacji od skarżącej osoby te już nie żyją. Nie ma więc obecnie możliwości dokładniejszego ich wysłuchania, choćby na okoliczność zarzucanego przez organ braku wystąpienia o uprawnienia w związku z wydarzeniami 1956r., czy też okoliczności związanych z udziałem skarżącej. Nie jest jednak niemożliwe ustalenie czy świadkowie ci byli uczestnikami wydarzeń Czerwca’56, choćby przez ustalenie tej okoliczności w stowarzyszeniu, do którego należeli. Nie bez znaczenia jest fakt, że oświadczenia świadka K. i J. złożone zostały na urzędowym formularzu i zawierały stwierdzenia potwierdzające wyjaśnienia skarżącej. Organ odmawiając wiarygodności tym świadkom jedynie z uwagi na fakt, iż nie mieli uprawnień z tytułu udziału w wydarzeniach 28.06.1956r. w istocie przekonująco nie uargumentował, że nie brali oni udziału w Poznańskim Czerwcu i nie mogli potwierdzić wyjaśnień skarżącej.

Odnośnie zaświadczeń lekarskich zgodzić się należy z organem, że nie potwierdzają one wprost okoliczności, że do powstania rany postrzałowej w lewej nodze mogło przyczynić się postrzelenie skarżącej podczas wydarzeń 28.06.1956r. a wskazana w zaświadczeniu data zranienia faktycznie pochodzić może z informacji od samej zainteresowanej. Organ jednak nie wziął pod uwagę faktu, że jest to tylko jeden z dowodów, który winien być oceniony w całokształcie okoliczności i zebranych dowodów a nie wybiórczo i w oderwaniu od nich. Niewątpliwie blizna postrzałowa może być kwalifikowana jako uszkodzenie ciała zgodnie z art. 3 ust. 3 pkt a ustawy. Skarżąca wyjaśniała, że rana postrzałowa zagoiła się po miesiącu, że nie wymagała hospitalizacji czy skomplikowanej interwencji chirurgicznej, wystarczające było zaopatrzenie rany i zastrzyk. Podała, że z obawy przed negatywnymi reperkusjami w pracy nie ujawniała okoliczności zdarzenia poza niewielką grupą osób, która z nią była na miejscu zdarzenia i nieżyjącym lekarzem zakładowym. Organ zarzucając, że skarżąca nie przedstawiła zaświadczeń o postrzale z lat 50- tych czy 60 – tych, winien uwzględnić sytuację jaka miała miejsce po wydarzeniach 28 czerwca 1956r. (represje wobec uczestników) i ocenić czy brak stosownych zaświadczeń z lat w/w rzeczywiście podważa wiarygodność zaświadczenia potwierdzającego istnienie wieloletniej blizny postrzałowej. W razie zakwestionowania zaś stwierdzenia u skarżącej uszkodzenia ciała w wyniku postrzału sprzed ponad 60 lat winien rozważyć zwrócenie się o dookreślenie przyczyn rozpoznania przez wystawiającego zaświadczenie lub innego lekarza leczącego skarżącą.

W przedmiotowej sprawie organ nie wyjaśnił dlaczego w świetle w/w dowodów nie dał wiary wyjaśnieniom skarżącej. Nie podał, czy kwestionuje fakt, że w okolicznościach opisywanych przez skarżącą zdarzeń doszło do wystąpienia wolnościowego, czy, że brała ona w nich udział, czy, że została postrzelona, czy, że została postrzelona przez ówczesne organy bezpieczeństwa. Zarzut, że skarżąca nie podała kto ją postrzelił był o tyle wątpliwy, że organ nie wyjaśnił czy skarżąca winna dokładnie podać sprawcę (czy w okolicznościach sprawy – zamieszki na ulicach- w ogóle to jest możliwe) czy też wykluczyć postrzał ze strony innego demonstranta i wyraźnie wskazać, że była to osoba z ówczesnych organów bezpieczeństwa państwa. W swoich wyjaśnieniach skarżąca podała dużo szczegółów, w razie wątpliwości organ winien je wyjaśnić przez dodatkowe dopytanie skarżącej, czego nie uczynił. Odnośnie rany postrzałowej i daty jej powstania skarżąca zawnioskowała w skardze zeznania świadka D. K. (jak podał pełnomocnik skarżącej świadek ten żyje), wcześniej nie wnioskowanej, mimo, że skarżąca miała obowiązek wskazania dowodów. Wniosek ten winien jednak być przez organ rozpatrzony, gdyż dopiero z decyzji organu orzekającego jako II instancja skarżąca dowiedziała się, że kwestionowane są przedstawione przez nią dowody. Skarżąca przedłożyła pismo posła B. W. z [...] czerwca 2017r. z wyrazami podziwu i uznania dla skarżącej za udział w Powstaniu Poznańskiego Czerwca 1956r. , do czego organ w ogóle się nie odniósł. W toku postępowanie nie próbował nawet wyjaśnić czy w Stowarzyszeniu Poznański Czerwiec ’56, w którym działa(działała) skarżąca bądź w dyspozycji w/w posła znajdują się dokumenty uzasadniające lub wykluczające wersję skarżącej. Organ nie skorzystał również z możliwości zwrócenia się w myśl art. 5 ust. 6 ustawy do właściwej wojewódzkiej rady konsultacyjnej do spraw działaczy opozycji antykomunistycznej oraz osób represjonowanych z powodów politycznych o zaopiniowanie wniosku skarżącej, co mogłoby stanowić wyłącznie materiał pomocniczy, nie przesądzający wprawdzie kierunku rozstrzygnięcia organu, lecz mogący ukierunkować organ co do potrzeby przeprowadzenia dalszych, dodatkowych dowodów.

Uwzględniając powyższe ponieważ ocena zgromadzonego materiału dowodowego dokonana została w sposób wybiórczy i nieprzekonujący a nadto materiał dowodowy zgromadzony dotychczas nie jest kompletny, dokonane przez organ ustalenia należy uznać za przedwczesne, gdyż wbrew wymogom art. 80 k.p.a. możliwości dowodowe nie zostały przez organ wyczerpane, co nie pozwala w sposób obiektywny ocenić ,czy dana okoliczność została, czy też nie została udowodniona. Jak podano wyżej możliwe było i jest nadal uzupełnienie materiału dowodowego m.in. poprzez przesłuchanie świadka K. i skarżącej oraz ewentualne uzyskanie opinii, danych ze stowarzyszenia czy od posła, celem prawidłowej i kompletnej oceny wyjaśnień skarżącej, zeznań świadków, zaświadczeń lekarskich. Na obecnym etapie Sąd uznaje, że materiał dowodowy jest niekompletny a stanowisko organu odmawiające przyznanie skarżącej statusu osoby represjonowanej przedwczesne i nieprzekonujące.

Z przedstawionych powodów zaskarżona decyzja Szefa Urzędu podlega uchyleniu, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a, wobec niezasadnego zaniechania przeprowadzenia w toku postępowania dowodów i ich oceny na podstawie całokształtu materiału dowodowego, co mogło mieć wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Z uwagi na fakt, że w niniejszej sprawie dwukrotnie orzekał ten sam organ uchylenie jedynie decyzji organu z [...].09.2018r. celem uzupełnienia materiału dowodowego i wyjaśnienia wątpliwości w zakresie odmowy wiarygodności wyjaśnień skarżącej i przedłożonych przez nią dowodów jest wystarczające i nie narusza zasady dwuinstancyjności.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ administracji uwzględni treść art. 153 p.p.s.a., będąc związanym dokonaną przez Sąd wykładnią powołanych przepisów, w szczególności zgodnie z wskazaniami Sądu podejmie czynności w zakresie uzupełnienia materiału dowodowego i ponownie rozważy przesłanki do uzyskania przez skarżącą statusu osoby represjonowanej z powodów politycznych.