Postanowienie WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 280/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2011-10-04 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6116 Podatek od czynności cywilnoprawnych, opłata skarbowa oraz inne podatki i opłaty
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy
Powołane przepisy: article: art. 246 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 4 października 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi A.K. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie opłaty paliwowej wskutek wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym postanawia odmówić przyznania prawa pomocy.


UZASADNIENIE

W ramach niniejszego postępowania sądowego, odpowiadając na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi, skarżący wniósł o całkowite zwolnienie go od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w osobie Z.K. (patrz pismo procesowe z dnia 11 maja 2011 r.). Wniosek został następnie uzupełniony na druku PPF z dnia 1 lipca 2011 r., nadesłanym przy piśmie skarżącego z dnia 6 lipca 2011 r.

Uzasadniając wniosek A.K. podkreślił, że obecnie jest schorowanym człowiekiem bez pracy i utrzymującym się jedynie z częściowo zajętego świadczenia rehabilitacyjnego. Zeznał przy tym, że nie posiada "żadnych innych źródeł utrzymania oraz majątku trwałego poza zabudowaną działką budowlaną o pow. 5000 m2 w D. przy ul. [...]. Działka ta jest zajęta przez komornika [jego] wierzycieli i nie stać [go] nawet na sprawowanie ciążącego na [nim] obowiązku zarządzania tą nieruchomością np. jej odpowiedniego zabezpieczenia przed kradzieżami, dewastacją itp." Podkreślił dalej, że w chwili obecnej korzysta z łaskawości swojej żony, z którą posiada rozdzielność majątkową. Wyjaśnił, że mieszka w jej mieszkaniu i częściowo jest przez nią utrzymywany, pomimo tego, iż małżonka łoży na studiującą córkę. Skarżący podniósł tutaj, że studia córki spowodowały zadłużenie jego żony.

Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że we wspólnym gospodarstwie domowym skarżący pozostaje z żoną i córką. Powtórzył dalej, że do niego należy ww. działka w D., z kolei własnością żony jest mieszkanie o pow. 63 m2 oraz samochód marki Ford Escort (rok prod. 1996). W rubryce "dochody" skarżący zeznał, że otrzymuje świadczenie rehabilitacyjne, którego wysokość po potrąceniach stanowi kwotę ok. 800 zł. Pensja żony wynosi 2.300,00 zł netto.

Należy w tym miejscu odnotować, że przy piśmie z dnia 6 lipca 2011 r. skarżący nadesłał do Sądu decyzję ZUS z dnia 11 kwietnia 2011 r. o przyznaniu mu świadczenia rehabilitacyjnego do dnia 27 września 2011 r. Dołączył nadto umowę majątkową małżeńską, z której wynika, że z dniem 4 czerwca 1997 r. wyłączono w jego małżeństwie wspólność majątkową. Przy ww. piśmie nadesłano nadto raport miesięczny ZUS RMUA wskazujący na dochody żony skarżącego za kwiecień 2011 r.

Analiza przywołanego wyżej oświadczenia i dołączonych do niego dokumentów źródłowych skłoniła referendarza sądowego do wystosowania do skarżącego wezwania do uzupełnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy (patrz pismo z dnia 2 września 2011 r.) poprzez: 1) wykazanie za pomocą kopii stosownych dokumentów (np. rachunki, faktury za media, w tym: gaz, woda, energia elektr., telefon; koszty ubezpieczenia; aktualny nakaz płatniczy podatku od nieruchomości; potwierdzenia wpłat z tytułu czynszu itp.) jakiego rzędu kwoty aktualnie obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego; w tych ramach należało dodatkowo wskazać kto i w jakiej wysokości partycypuje w ponoszeniu rzeczonych opłat; w przypadku występowania zaległości z tytułu tychże wydatków należy przedstawić aktualne zaświadczenia właściwych podmiotów potwierdzające tę okoliczność; w tych ramach należało nadto wykazać w jaki sposób ponoszone są ww. opłaty (polecenie przelewu, wpłaty gotówkowe, inne); 2) przedłożenie wyciągów i wykazów ze wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i pozostałe osoby przebywające w gospodarstwie domowym (również L.K. pomimo deklarowanej rozdzielności majątkowej), w tym rozliczeniowo-oszczędnościowych, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich sześciu miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont. W przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należało przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty, a w razie likwidacji któregokolwiek z nich po dniu 1 stycznia 2011 r. – stosowne zaświadczenie wystawione przez bank lub kopię umowy z bankiem o zamknięciu rachunku; 3) udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącego i osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, w tym – pomimo rozdzielności majątkowej – przez jego małżonkę. Należy w tym celu nadesłać zaświadczenia o wysokości wynagrodzenia (świadczenia rehabilitacyjnego, honorariów i innych należności) wypłaconego im w okresie ostatnich sześciu miesięcy, wskazujące nadto formę tej zapłaty (gotówkową lub bezgotówkową – na rachunek bankowy) oraz wysokość kwot potrącanych w związku z zajęciami egzekucyjnymi; 4) nadesłanie kopii zeznań podatkowych za rok 2010 złożonych przez skarżącego oraz jego małżonkę; 5) udokumentowanie okoliczności zajęcia działki położonej w D. przy ul. [...] oraz świadczenia rehabilitacyjnego; 6) oszacowanie wysokości wydatków ponoszonych przez skarżącego i jego małżonkę z tytułu utrzymania studiującej córki oraz z tytułu posiadania samochodu osobowego; w tych ramach należało nadto określić wysokość wydatków ponoszonych przez skarżącego z przeznaczeniem na leczenie; 7) złożenie jednoznacznego oświadczenia, z którego wynikałoby w jakim stosunku prawnym skarżący pozostaje z adwokatem Z.K.; nadesłanie zaświadczenia właściwej uczelni wskazujące na kierunek, rok nauczania oraz wysokość ewentualnych opłat ponoszonych na studiach przez córkę skarżącego; zaświadczenie winno zawierać nadto adnotację o ewentualnie przyznanych stypendiach.

W wezwaniu, doręczonym adresatowi w dniu 7 września 2011 r., zawarto nadto pouczenie, zgodnie z którym niezastosowanie się do wezwania w terminie 7 dni może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę przesłanki przyznania prawa pomocy określonej w art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej w skrócie: P.p.s.a.

Wskazane wyżej wezwanie referendarza sądowego pozostało bez odpowiedzi do dnia dzisiejszego, tak więc termin do uzupełnienia wniosku upłynął bezskutecznie w dniu 14 września 2011 r.

Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje:

Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym (zgodnie z wyznaczonym przez skarżącego zakresem wniosku, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata) – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów sądowych. Podzielić należy pogląd, że użycie w przytoczonym przepisie określenia: "gdy wykaże" oznacza, że to na stronie spoczywa ciężar udowodnienia, że jest w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Strona powinna, zatem podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Należy mieć również na uwadze, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 P.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji materialnej wnoszącego. W razie pojawiania się wątpliwości, co do przedstawionych w formularzu danych sąd ma instrumenty prawne służące ich wyjaśnieniu. I tak działając na podstawie art. 255 P.p.s.a. sąd może wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 § 2 P.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości (por. postanowienie NSA z dnia 30 lipca 2009 r., I FZ 180/09, LEX nr 552208). Uprawienia w tym zakresie posiada także referendarz sądowy, który działa w takich przypadkach na podstawie art. 258 § 2 pkt 3 i 5 P.p.s.a.

Z możliwości uregulowanej w art. 255 P.p.s.a. skorzystano w tym przypadku. Referendarz uznał bowiem, że zawarte na wypełnionym formularzu PPF dane nie są wystarczające do podjęcia rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy. Dokumenty, wymagane wezwaniem z dnia 2 września 2011 r., miały w sposób jednoznaczny: zobrazować wysokość dochodów żony skarżącego w skali całego roku (pkt 4 wezwania), unaocznić wysokość rzeczywistych, aktualnych dochodów skarżącego i jego małżonki (pkt 2 i 3 wezwania), udokumentować wysokość wydatków obciążających budżet domowy, w tym ponoszonych z tytułu leczenia (pkt 1 i 6 wezwania; informacje w tym zakresie są niezbędne dla ustalenia możliwości płatniczych strony wnioskującej o przyznanie prawa pomocy). Dodatkowo wezwanie referendarza sądowego zmierzało do uzyskania szczegółowych informacji na temat okoliczności, które skarżący podnosił w druku PPF i związanych ze skutkami egzekucji komorniczej (patrz pkt 5). Istotne z punktu widzenia art. 246 § 3 P.p.s.a. było złożenie wyjaśnień dotyczących jego stosunku z adwokatem Z.K.

Szerokie spektrum informacji wymaganych od skarżącego było w tej sprawie determinowane tym, iż jedyną opłatą sądową na tym etapie postępowania jest wpis sądowy od skargi, który w tym konkretnym przypadku jest relatywnie niewysoki.

Wypada w tym miejscu podkreślić, że pomimo deklarowanej przez skarżącego rozdzielności majątkowej ww. wezwanie odnosiło się także do jego małżonki a to na gruncie wypracowanego w tym zakresie orzecznictwa sądów administracyjnych. Przyjmuje się bowiem w judykaturze, iż przez pryzmat art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.) wyłączenie wspólności majątkowej małżeńskiej nie wyklucza możliwości pomocy małżonkowi. Przepis ten zobowiązuje małżonków do wzajemnej pomocy, niezależnie od tego, czy pozostają oni w rozdzielności majątkowej (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. GZ 71/04, ONSAiWSA 2005, nr 1, poz. 8). W innym ze swoich orzeczeń Naczelny Sąd Administracyjny stanął na stanowisku, że rozdzielność majątkowa małżeńska w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się, jak sama nazwa wskazuje, do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Rozdzielność majątkowa dotyczy kwestii zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich, a także kwestii samodzielnego dysponowania i zarządzania swoimi majątkami" (z uzasadnienia postanowienia z dnia 29 czerwca 2009 r. sygn. akt I FZ 229/09, niepubl.). Podobnie Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzygał w innych postanowieniach (np. z dnia 1 września 2010 r. sygn. akt II FZ 421/10; z dnia 12 sierpnia 2010 r. sygn. akt I GZ 268/10; z dnia 28 lipca 2009 r. sygn. akt I FZ 233/09; wszystkie dostępne na stronie internetowej: www.nsa.gov.pl/baza orzeczeń).

Reasumując skarżący nie dopełnił w tej sprawie obowiązkowi współpracy w Sądem w kwestii wnioskowanego prawa pomocy. Taka bierna postawa procesowa musi skutkować nieuwzględnieniem wniosku. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego skoro do wyłącznej oceny sądu należy uznanie, czy strona ubiegająca się o [prawo pomocy] wykazała, że spełnia stosowne przesłanki, to uchylenie się przez stronę od przedstawienia wskazanej w wezwaniu sądowym dokumentacji, powoduje, że powinna się ona liczyć się z tym, że sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do przyznania jej prawa pomocy (por. postanowienie z dnia 7 kwietnia 2011 r. sygn. akt I FZ 56/11; tamże). Wypada jeszcze tutaj zwrócić uwagę skarżącego, iż zgodnie z art. 243 P.p.s.a. sąd administracyjny orzeka o przyznaniu prawa pomocy jedynie na wniosek strony, zatem to w jej interesie jest przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających ten wniosek. To strona ma zatem przekonać sąd o tym, że jej sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. W gestii sądu/referendarza sadowego administracyjnego pozostaje zaś ocena przedstawionych okoliczności.

W wyniku poczynionych wyżej spostrzeżeń, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.