Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt II SA/Op 274/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2021-06-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 8 par. 1, art. 9, art. 11, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 17 ust. 1a pkt 1
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Daria Sachanbińska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Bogusz Sędzia WSA Beata Kozicka po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 29 czerwca 2021 r. sprawy ze skargi J. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 12 lutego 2021 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy Bierawa z dnia 31 grudnia 2020 r., nr [...], 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu na rzecz J. W. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu przez J. W. (zwaną dalej skarżącą lub wnioskodawczynią) jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu (zwanego dalej SKO lub Kolegium) z dnia 12 lutego 2021 r., nr [...], którą utrzymano w mocy decyzję Wójta Gminy Bierawa z dnia 31 grudnia 2020 r., nr [...], w przedmiocie odmowy przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Zaskarżona decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Wnioskiem z dnia 14 sierpnia 2020 r. skarżąca wystąpiła do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Bierawie (dalej w skrócie: GOPS) o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym bratem – S. N., urodzonym [...], który jest kawalerem. Do wniosku dołączyła: 1) oświadczenie własne z dnia 14 sierpnia 2020 r., że rodzice ubezwłasnowolnionego S. N. żyją, nie mają odebranych praw rodzicielskich, nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz że zrezygnowała z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad bratem; 2) orzeczenie Miejskiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia 25 kwietnia 2018 r., nr [...], o zaliczeniu S. N. do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe, z którego wynika, że niepełnosprawność istnieje od urodzenia, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...]; 3) świadectwo pracy z dnia 5 sierpnia 2020 r. wystawione przez A, w którym wskazano, że stosunek zatrudnienia skarżącej ustał z dniem 5 sierpnia 2020 r. na mocy porozumienia stron.

Decyzją z dnia 11 września 2020 r., nr [...], Specjalista Pracy Socjalnej GOPS, działając z upoważnienia Wójta Gminy Bierawa, odmówił przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad bratem.

W wyniku rozpatrzenia odwołania Kolegium decyzją z dnia 30 listopada 2020 r., nr [...], uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. SKO uznało, że z treści odwołania i złożonych przez rodziców niepełnosprawnego syna oświadczeń wynika, iż nie są oni w stanie wywiązać się z obowiązku alimentacji, a zatem zachodzi potrzeba przeprowadzenia dodatkowego postępowania wyjaśniającego w tym zakresie i ustalenia przyczyn, dla których rodzice nie mogą zapewnić synowi opieki oraz środków utrzymania.

Po przeprowadzeniu ponownego postępowania, decyzją z dnia 31 grudnia 2020 r., nr [...], działający z upoważnienia Wójta Gminy Bierawa - Kierownik GOPS odmówił przyznania skarżącej prawa do wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Decyzja została wydana na podstawie art. 3 pkt 11 i pkt 21 lit. a, art. 17 ust. 1, ust. 1a i ust. 1b, art. 20 ust. 2 i ust. 3, art. 23 ust. 1 i ust. 2, art. 24 ust. 1, ust. 2 i ust. 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111, z późn. zm.), zwanej dalej ustawą. Organ pierwszej instancji stwierdził, że w sprawie występuje negatywna przesłanka przyznania wnioskodawczyni świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ rodzice osoby wymagającej opieki żyją, nie są pozbawieni praw rodzicielskich oraz nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zdaniem organu, pomimo że z dołączonych oświadczeń wynika, iż rodzice nie są w stanie zapewnić synowi właściwej opieki oraz płacić alimentów, ustawodawca wyraźnie określił warunki przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego oraz zasady ich wypłacania. Normy prawne zawarte w ustawie o świadczeniach rodzinnych są normami bezwzględnie obowiązującymi, zaś organ nie może stosować przepisów inaczej, niż to wynika wprost z ich literalnego brzmienia.

W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca zarzuciła, że zgodnie z linią orzeczniczą sądów administracyjnych przyjęcie literalnego brzmienia art. 17 ust. 1a ustawy prowadzi do rozstrzygnięć naruszających cel ustawy oraz podstawowe wartości konstytucyjne. Ponadto wskazała, że wedle art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom, na których ciąży obowiązek alimentacyjny uregulowany w art. 132 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. W myśl tego przepisu obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje, gdy nie ma osób zobowiązanych w bliższej kolejności, albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swojemu obowiązkowi. W przypadku stwierdzenia, że rodzice niepełnosprawnego – S. N. nie są w stanie spełnić swojego obowiązku alimentacyjnego, obowiązek ten przechodzi na jego siostrę. Dalej zarzuciła, że kwestionowana decyzja została oparta na niepełnym stanie faktycznym, bowiem brak w jej uzasadnieniu ustaleń dotyczących możliwości wywiązania się z obowiązku alimentacyjnego rodziców S. N., do czego organ pierwszej instancji został zobowiązany decyzją Kolegium.

W wyniku rozpatrzenia odwołania SKO decyzją z dnia 12 lutego 2021 r. utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu decyzji przedstawiło przebieg dotychczasowego postępowania oraz zacytowało mające zastosowanie w sprawie przepisy ustawy, w tym art. 17 ust. 1, ust. 1a i ust. 5. Podkreśliło, że należało przyjąć literalną wykładnię tych przepisów, która wyłącza z kręgu osób uprawnionych krewnych w linii bocznej w sytuacji nieziszczenia się kumulatywnego przesłanek z ust. 1a art. 17 ustawy. Wyjaśniło także, że przysługiwanie osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego, jeżeli nie są spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, zostało przez ustawodawcę uzależnione od spełnienia dodatkowych warunków określonych w art. 17 ust. 1a ustawy, w tym w pkt 1, gdy rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Następnie wskazało, że w rozpatrywanej sprawie ustalono, iż S. N. zamieszkuje wraz z wnioskodawczynią w [...], a jego rodzice zamieszkują oddzielnie w [...]. Wnioskodawczyni oświadczyła zaś, że w związku z koniecznością sprawowania opieki nad bratem zrezygnowała z zatrudnienia. Z kolei B. N. - matka osoby niepełnosprawnej w oświadczeniu z dnia 21 grudnia 2020 r. podała, że nie jest w stanie płacić alimentów, ponieważ nie ma pracy, utrzymuje się ze świadczeń z pomocy społecznej i nie może opiekować się synem ze względu na stan zdrowia, a ponadto zamieszkuje z konkubentem w kawalerce. Podobnie ojciec S. N. w oświadczeniu z dnia 17 grudnia 2020 r. stwierdził, że ze względu na stan zdrowia nie jest w stanie sprawować opieki nad synem oraz nie może płacić alimentów z uwagi na brak stałej pracy. Kolegium zaznaczyło, że oboje rodzice nie posiadają orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, zatem brak jest obiektywnych przeszkód do sprawowania opieki nad niepełnosprawnym synem przez niepracujących rodziców, będących w wieku pozwalającym na aktywność zawodową. Wywodziło dalej, że w świetle powołanych regulacji prawnych nie budzi wątpliwości, iż na wnioskodawczyni ciąży obowiązek alimentacyjny wobec jej brata, a tym samym należy ona do kategorii osób, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy. Poza sporem pozostaje przy tym, że S. N. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności przyznanym na stałe, ze wskazaniem na konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Poza tym ustalono, że wnioskodawczyni obecnie sprawuje opiekę nad bratem i w tym celu nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Jednakże, w ocenie Kolegium, przedstawione okoliczności nie są wystarczające do wykluczenia zastosowania w sprawie art. 17 ust. 1a pkt 1 ustawy. Przepis ten określa bowiem obiektywne przypadki, w których żyjący rodzice nie mogliby sprawować opieki. "Natomiast w sytuacji gdy oboje rodzice nie pracują, nie posiadają orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności i w żaden sposób nie udokumentowali swojego złego stanu zdrowa, które według ich oświadczeń nie pozwala na sprawowanie opieki, to są okoliczności, które nie mogą skutkować wyłączeniem stosowania bezwzględnie obowiązującego art. 17 ust. 1a pkt 1 ustawy".

W skardze na powyższą decyzję J. W., reprezentowana przez pełnomocnika, zarzuciła naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. błędną wykładnię art. 17 ust. 1 oraz ust. 1a ustawy, i przyjęcie, że skarżącej nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne. W motywach skargi podniosła, że w toku rozpoznawania sprawy przed Kolegium zmarł J. N. - ojciec skarżącej i S. N., co zostało zakomunikowane organowi pismem z dnia 4 lutego 2021 r. Zdaniem skarżącej spełnia wszystkie przesłanki do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, tj. ciąży na niej obowiązek alimentacyjny wobec brata, a także zrezygnowała z zatrudnienia w celu sprawowania nad nim opieki. Podkreśliła, że stosownie do art. 17 ust. 1a ustawy świadczenie pielęgnacyjne przysługuje dalszym krewnym w przypadku, gdy nie ma osób najbliższych albo osoby te nie mogą wypełnić swojego obowiązku. Powyższe oznacza, że przyjęcie brzmienia literalnego przepisów ustawy przez Kolegium prowadzi do rozstrzygnięcia sprzecznego z intencją ustawodawcy. Odnosząc się do zarzutu SKO, że brak jest obiektywnych przeszkód do sprawowania opieki nad niepełnosprawnym przez jego matkę, skarżąca przedłożyła dokumentację medyczną B. N., z której wynika, iż posiada ona [...], choruje na [...], [...], [...] i innych, dlatego sama wymaga opieki osoby drugiej. Jako osoba schorowana nie jest więc w stanie opiekować się synem. Powołując się na orzecznictwo sądowoadministracyjne, wskazała również skarżąca, że formalnego ograniczenia wynikającego z art. 17 ust. 1a pkt 1 ustawy nie można stosować w sytuacji, gdy preferowany przez ustawodawcę opiekun z obiektywnych względów (z racji wieku i stanu zdrowia oraz rodzaju niepełnosprawności podopiecznego) nie może realizować swych obowiązków, a obowiązki te wykonuje inna spokrewniona osoba.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o oddalenie skargi i podtrzymało stanowisko oraz argumentację przedstawione w zaskarżonej decyzji. Dodatkowo organ wyjaśnił, że okoliczność śmierci ojca skarżącej pozostaje bez wpływu na rozstrzygnięcie sprawy, ponieważ matka osoby niepełnosprawnej żyje i nie istnieją obiektywne przeszkody uniemożliwiające jej sprawowanie opieki nad synem.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Z tego też powodu w postępowaniu sądowym nie mogą być brane pod uwagę argumenty natury słusznościowej czy celowościowej. Badana jest wyłącznie legalność aktu administracyjnego, czyli prawidłowość zastosowania przepisów prawa do zaistniałego stanu faktycznego, trafność wykładni tych przepisów oraz prawidłowość zastosowania przyjętej procedury. Sąd nie ma zatem możliwości merytorycznego orzekania w sprawie rozstrzygniętej przez organy administracji publicznej aktami administracyjnymi poddanymi jego kontroli.

Na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, z późn. zm.), zwanej dalej P.p.s.a., uwzględnienie skargi na decyzję następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c).

Przeprowadzona przez Sąd w niniejszej sprawie, według podanych powyżej kryteriów, kontrola legalności zaskarżonej decyzji, a także - z mocy art. 135 P.p.s.a. - poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji wykazała, że akty te zostały wydane z naruszeniem przepisów procesowego w stopniu uzasadniającym ich uchylenie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a.

Przedmiotem kontroli Sądu była decyzja Kolegium, którą utrzymano w mocy decyzję organu pierwszej instancji o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad bratem, który legitymuje się orzeczeniem o zaliczeniu go na stałe do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Materialnoprawną podstawę ocenianych decyzji stanowiły przepisy cyt. już wcześniej ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, zwanej nadal ustawą. W niniejszej sprawie bezsporne jest to, że skarżąca jest osobą, która nie podejmuje zatrudnienia i nie pozostaje w zatrudnieniu, ani nie wykonuje innej pracy zarobkowej wobec sprawowania opieki nad bratem legitymującym się orzeczeniem o zaliczeniu do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe, która to niepełnosprawność istnieje od urodzenia. Organy ustaliły również, że rodzice osoby wymagającej opieki żyją, nie zostali pozbawieni praw rodzicielskich oraz nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W związku z tą okolicznością organy obu instancji uznały, że w przypadku skarżącej nie zostały spełnione wszystkie przesłanki określone w art. 17 ust. 1a pkt 1 ustawy, co wyklucza przyznanie skarżącej jako krewnej w linii bocznej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.

Stosownie do powyższego w pierwszej kolejności wskazać trzeba, że zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z kolei art. 17 ust. 1a pkt 1 ustawy stanowi, że osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym słusznie zwraca się uwagę, co również dostrzegła skarżąca, że powyższe regulacje należy odczytywać przez pryzmat zasad i wartości wyrażonych w Konstytucji RP, z uwzględnieniem celu unormowań, którym jest przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobom, które rzeczywiście sprawują opiekę nad bliskimi osobami niepełnosprawnymi. W art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy ustawodawca nawiązuje wprost do obowiązku alimentacyjnego, o którym mowa w ustawie z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Nie można zatem pominąć treści art. 132 tego Kodeksu, zgodnie z którym obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami. W tym kontekście wybranie przez ustawodawcę z kręgu osób zobowiązanych do alimentacji wyłącznie rodzica i umożliwienie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego innym osobom zobowiązanym do alimentacji tylko w sytuacji, gdy rodzice nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności narusza konstytucyjną zasadę równości, sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP), a także godzi w konstytucyjne nakazy ochrony i opieki nad rodziną (art. 18 Konstytucji RP). Formalistyczna wykładnia omawianych przepisów może - w określonych okolicznościach sprawy - doprowadzić bowiem do pozbawienia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jedynej osoby mogącej faktycznie sprawować opiekę nad niepełnosprawnym. Byłoby to sprzeczne z konstytucyjną zasadą sprawiedliwości społecznej oraz wynikającą z art. 71 ust. 1 Konstytucji RP zasadą szczególnej pomocy władz publicznych rodzinom w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (por. wyrok NSA z dnia 7 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 2831/19 i powołane tam orzecznictwo, wszystkie powołane w uzasadnieniu orzeczenia dostępne są na stronie internetowej Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Podkreślenia również wymaga, że w orzecznictwie (por. wyrok NSA z dnia 16 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1115/19) trafnie przyjmuje się, że obiektywne przeszkody w sprawowaniu opieki przez osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą jej wymagającą, mogą uzasadniać przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie z dalszym stopniem pokrewieństwa, sprawującej faktyczną opiekę i zobowiązanej do alimentacji w dalszej kolejności. Pozbawienie bowiem krewnych wyższego stopnia świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy z udokumentowanych i obiektywnych powodów opieki takiej nie mogą sprawować osoby bliżej spokrewnione, nawet jeśli nie mają ustalonego znacznego stopnia niepełnosprawności, naruszałoby konstytucyjną zasadę równości (art. 32 ust. 1 Konstytucji), a także zasadę sprawiedliwości społecznej, pojmowaną nie w aspekcie socjalno-ekonomicznym, lecz odnoszoną również do społecznego poczucia sprawiedliwości, które w demokratycznym państwie prawnym nie powinno być przez ustawodawcę ignorowane (art. 2 Konstytucji). Godziłoby to też w konstytucyjne nakazy ochrony i opieki nad rodziną w ogólności (art. 18 Konstytucji) oraz szczególnej pomocy władz publicznych rodzinom w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1 Konstytucji).

W świetle powyższych poglądów, które skład Sądu orzekający w niniejszej sprawie w pełni akceptuje, należy stwierdzić, że organy przedwcześnie uznały, że zachodzą podstawy do odmowy przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia, ponieważ nie przeprowadziły rzetelnego postępowania wyjaśniającego co do wystąpienia obiektywnych przeszkód u rodziców S. N. uniemożliwiających sprawowanie im opieki nad niepełnosprawnym synem. W przekonaniu Sądu przeprowadzone postępowanie dowodowe jest niedostateczne dla uznania poprawności zaprezentowanego przez organy stanowiska, że przedstawione przez skarżącą okoliczności nie są wystarczające do wykluczenia zastosowania w sprawie art. 17 ust. 1a pkt 1 ustawy.

Wobec charakteru popełnionych naruszeń wyjaśnić trzeba, że w art. 7 K.p.a. ustawodawca nałożył na organy obowiązek podejmowania wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia sprawy, zaś przepis art. 77 § 1 K.p.a. wskazuje na konieczność nie tylko wyczerpującego zebrania, ale również rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Natomiast ustanowiona w art. 80 K.p.a. zasada swobodnej oceny dowodów zobowiązuje do oparcia się przez organ na przekonujących podstawach - wskazanych w uzasadnieniu faktycznym i prawnym rozstrzygnięcia - i z całą pewnością nie polega na formułowaniu ocen w sposób dowolny. Tylko tak przeprowadzone postępowanie stanowi o spełnieniu warunku wydania decyzji o przekonującej treści, zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 11 K.p.a. Wskazać też trzeba, że w myśl zasady ustalonej w art. 8 § 1 K.p.a. organy administracji zobowiązane są prowadzić postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania. W odniesieniu do omówionych zasad doniosłą rolę pełni uzasadnienie decyzji, które stosownie do przepisu art. 107 § 3 K.p.a. powinno zawierać w szczególności wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej oraz wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Uzasadnienie służy bowiem przekonaniu strony postępowania, że jej stanowisko zostało wzięte pod uwagę i rozważone w kontekście wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. Ponadto z art. 9 K.p.a. wynika obowiązek informowania stron. Zgodnie bowiem z tym przepisem organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek.

W badanej sprawie, zdaniem Sądu, organy niewątpliwie naruszyły wskazane przepisy, a ich naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Z materiału dokumentacyjnego sprawy wynika, że w oświadczeniach z dnia 22 września 2020 r. i z dnia 21 grudnia 2020 r. B. N. wyraźnie podała, że nie jest w stanie sprawować opieki nad niepełnosprawnym synem ze względu na swój stan zdrowia. Również z przeprowadzonego w dniu 10 grudnia 2020 r. rodzinnego wywiadu środowiskowego wynika, że matka osoby niepełnosprawnej dotknięta jest problemem alkoholowym. Powyższe okoliczności obligowały zatem organy do ustalenia, czy choroba alkoholowa oraz zły stan zdrowia matki są na tyle znaczne, że stanowią przeszkodę do sprawowania opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym synem. W tym miejscu odnotowania wymaga, że w orzecznictwie słusznie przyjmuje się, iż choroba alkoholowa może stanowić obiektywną przeszkodę do sprawowania opieki (por. wyrok WSA w Lublinie z dnia 21 sierpnia 2020 r., sygn. akt II SA/Lu 220/20). Podobnie organy nie wyjaśniły żadnych okoliczności związanych ze stanem zdrowia ojca osoby niepełnosprawnej, który w oświadczeniu z dnia 17 grudnia 2020 r. również wskazał jako jeden z powodów braku możliwości sprawowania opieki nad synem na swoją sytuację zdrowotną. Przypomnienia wymaga, że należyte ustalenie przyczyn, dla których rodzice nie mogą zapewnić synowi opieki, było konieczne także z tego względu, że pierwsza decyzja organu pierwszej instancji została uchylona właśnie z powodu konieczności przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w tym zakresie. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie organy nie wezwały ani skarżącej, ani jej rodziców do przedstawienia stosownych zaświadczeń lekarskich potwierdzających ich stan zdrowia, w tym przede wszystkim odnoszących się do charakteru schorzeń, na które cierpią. Organy ograniczyły się w tej materii wyłącznie do odebrania oświadczeń od rodziców S. N., w których tylko ogólnie wskazano na "stan zdrowia" jako przeszkodę do sprawowania opieki nad synem. Jednocześnie dostrzec trzeba, że OPS w [...], do którego zwrócił się organ pierwszej instancji o odebranie oświadczeń od J. N. i B. N., nie pouczył tych osób o okolicznościach, które mogą mieć znacznie dla przyznania wnioskowanego przez skarżącą świadczenia pielęgnacyjnego, oraz nie podjął kroków do ustalenia - przykładowo poprzez zadanie właściwych pytań - jakie w rzeczywistości choroby uniemożliwiają, zdaniem ww. osób, wypełnienie obowiązku opieki nad synem. W tej sytuacji za nieuprawniony należy uznać zarzut Kolegium, że rodzice S. N. nie udokumentowali swojego złego stanu zdrowia. Podobnie, za gołosłowne, bo nie znajdujące potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym sprawy trzeba uznać twierdzenie Kolegium, że brak jest obiektywnych przeszkód do sprawowania opieki nad niepełnosprawnym synem przez rodziców, zwłaszcza że organ pierwszej instancji w ogóle nie wypowiedział się w tej kwestii. Nie sposób również nie dostrzec, że skarżąca w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji z dnia 31 grudnia 2020 r. podniosła zarzut niewyjaśnienia przyczyn, z powodu których rodzice nie mogą opiekować się niepełnosprawnym synem. Jednakże w zaskarżonej decyzji Kolegium w ogóle nie odniosło się do argumentacji skarżącej, zaś z akt administracyjnych nie wynika, aby prowadziło w tym zakresie dodatkowe postępowanie wyjaśniające. W ocenie Sądu brak przeprowadzenia prawidłowego postępowania wyjaśniającego w kwestiach mogących mieć kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy oraz brak ustosunkowania się do zarzutów skarżącej w uzasadnieniu decyzji czyni zasadnym zarzut nierozpatrzenia sprawy przez organ odwoławczy w jej całokształcie. Natomiast, jak trafnie przyjmuje się w utrwalonym już orzecznictwie sądów administracyjnych, wszelkie niejasności czy wątpliwości dotyczące oceny stanu faktycznego nie mogą być rozstrzygane na niekorzyść strony oraz wywoływać negatywnych skutków w sferze jej praw. Według Sądu bez wyjaśnienia omawianych okoliczności sprawy nie można zgodzić się z organem odwoławczym, że obiektywna przeszkoda do sprawowania opieki, która pozwalałaby na uzyskanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przez osobę spokrewnioną w stopniu dalszym, nie została potwierdzona. Organy obu instancji nie sięgnęły bowiem do dostępnych środków dowodowych, które potwierdziłyby lub wykluczyłyby okoliczności wskazywane przez skarżącą.

Z powyżej powiedzianego wynika, że organy nie przeprowadziły ustaleń wymaganych dla rozstrzygnięcia istotnych okoliczności sprawy, w tym kwestii wystąpienia obiektywnych przeszkód do sprawowania opieki przez rodziców S. N. W konsekwencji tych uchybień sprawa nie została rozpoznana w pełnym zakresie, a tym samym stanowisko o odmowie przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia jest na obecnym etapie przedwczesne i nieuprawnione. Rzeczą Sądu nie jest poszukiwanie argumentów przemawiających za zasadnością stanowiska organu. Sądy administracyjne powołane są do kontroli działań organów administracji publicznej, a tym samym nie mogą ich w tych działaniach zastępować. Nadto sąd administracyjny nie jest uprawniony do zastępowania organu w ustalaniu stanu faktycznego sprawy oraz wyjaśnianiu podstaw prawnych wydanego rozstrzygnięcia. W konsekwencji uznać należy, że organy istotnie naruszyły podstawowe zasady procedury administracyjnej, w tym określone w art. 7, art. 8 § 1, art. 9, art. 11, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a. Natomiast stwierdzone wadliwości - z uwagi na ich charakter oraz skutki - czynią koniecznym uchylenie decyzji organów obu instancji.

Ponownie rozpoznając sprawę organy uwzględnią stanowisko wyrażone w niniejszym uzasadnieniu i wyjaśnią jednoznacznie możliwość realnego sprawowania opieki przez osobę zobowiązaną w pierwszej kolejności, którą aktualnie - wobec śmierci J. N. - jest wyłącznie matka osoby niepełnosprawnej, tj. B. N., i w zależności od wyników postępowania dowodowego podejmą stosowne rozstrzygnięcie.

W tym stanie rzeczy, Sąd - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 P.p.s.a. - uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy Bierawa. Orzeczenie o kosztach, zawarte w pkt 2 sentencji wyroku, uzasadnia art. 200 w zw. z art. 205 § 2 P.p.s.a. Na wysokość tych kosztów składa się wynagrodzenie pełnomocnika strony skarżącej w kwocie 480 zł, wynikające z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r. poz. 1800).