Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VIII SA/Wa 46/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-02-25 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 , art. 17 ust. 5 lit a
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Cezary Kosterna, Sędziowie Sędzia WSA Iwona Szymanowicz – Nowak, Sędzia WSA Marek Wroczyński (sprawozdawca), , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 25 lutego 2021 r. w Radomiu sprawy ze skargi H. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia [...] listopada 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy Z. z dnia [...] października 2020 r. nr [...]; 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. na rzecz skarżącej H. M. kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Syg. akt VIII SA/Wa 46/21

Uzasadnienie

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] listopada 2020 roku, nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R.( dalej organ odwoławczy, SKO) działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego ( DZ.U z 2929 roku, poz. 256 ze zm. dalej kpa), po rozpatrzeniu na posiedzeniu niejawnym odwołania H. M. od decyzji Wójta Gminy Z. nr [...] z dnia [...] października 2020 roku odmawiającej skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w celu sprawowania opieki nad matką A. M. w części stanowiącej różnicę między kwotą pobieranego świadczenia przedemerytalnego, a kwotą świadczenia pielęgnacyjnego – orzekło – utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję.

Podstawą rozstrzygnięcia były następujące ustalenia faktyczne i ocena prawna.

Decyzją z dnia [...] października 2020 roku Wójt Gminy Z. odmówił H. M. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w celu sprawowania opieki nad matką w części stanowiącej różnicę między kwotą pobieranego świadczenia przedemerytalnego, a kwotą świadczenia pielęgnacyjnego.

Z uzasadnienia decyzji wynika, iż powodem odmowy było posiadanie przez skarżącą prawa do świadczenia przedemerytalnego, jak również fakt, że niepełnosprawność matki powstała po 25 roku życia oraz fakt, iż nie podejmowanie pracy nie było związane z koniecznością opieki nad matką, bowiem strona nie podejmuje zatrudnienia od 2001 roku.

Od decyzji organu pierwszej instancji odwołanie złożyła H. M. podnosząc, iż matka jest osobą leżącą, wymagającą stałej opieki i w związku z tym nie może podjąć żadnego dodatkowego zatrudnienia. Podnosiła, że Trybunał Konstytucyjny dopuścił możliwość przyznania świadczenia dla osób posiadających uprawnienie do świadczenia przedemerytalnego.

Organ odwoławczy ustalił i zważył co następuje:

W dniu [...] września 2020 roku H. M. złożyła do organu pierwszej instancji wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką A. M.. Matka skarżącej orzeczeniem z dnia [...] grudnia 2019 roku zaliczona została do znacznego stopnia niepełnosprawności do [...] grudnia 2021 roku.

H. M. jest córką osoby wymagającej opieki i należy do osób wymienionych w przepisie art. 17 ust.1 pkt ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych( Dz.U z 2020 roku, poz. 111 ze zm. dalej jako ustawa). A. M. legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności i wymaga stałej opieki.

Organ odwoławczy wskazał, iż faktyczną podstawą do odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego jest nie spełnienie warunku z art. 17 ust.5 lit.a) ustawy zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jeżeli osoba wnioskująca o przyznanie świadczenia ma ustalone prawo do świadczenia przedemerytalnego. Skarżąca nabyła takie prawo do świadczenia przedemerytalnego i dlatego wystąpiła przesłanka negatywna dająca prawo wydania decyzji odmownej. Argumentował, iż ustawa nie przewiduje możliwości wyboru miedzy świadczeniem pielęgnacyjnym a świadczeniem wymienionym w art. 17 ust.1 pkt 5 lit.a) ustawy, w zależności od tego które ze świadczeń jest dla skarżącej korzystniejsze. Posiadanie prawa do jednego ze świadczeń, w przedmiotowej sprawie prawa do świadczenia przedemerytalnego, wyklucza możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Organ powołał się na stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 stycznia 2017 roku, syg. akt I OSK 1831/15, który wskazał, że tylko ustawodawca może wprowadzić na podstawie regulacji ustawowej normę, która by pozwalała wprowadzić ,, mechanizm wyrównawczy’’, który wprowadziłby regułę, że świadczenia emerytalne dla osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną legitymującą się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności byłyby uzupełniane do wysokości przewidzianej w ustawie oświadczeniach rodzinnych.

Skargę na decyzję organu odwoławczego wniosła H. M..

Zaskarżonej decyzji zarzucała naruszenie:

- prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy:

- błędną wykładnię art. 17 ust.1 i ust.5 polegającą na pominięciu celów ustawy i norm konstytucyjnych, niezastosowaniem się do przepisów Konstytucji RP – art. 32, art. 59 i art. 71 ust.1 w związku z art. 2 przez co decyzja została wydana z naruszeniem podstawowych zasad.

- przepisów postępowania, które miały istotny wpływ na wynik sprawy

- art. 6 kpa poprzez nie działanie organów administracji publicznej na podstawie przepisów prawa.

Z uwagi na powyższe skarżąca wnosiła o:

- uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zobowiązanie organu do wydania w określonym terminie decyzji lub postanowienia wskazując sposób załatwienia sprawy lub jej rozstrzygnięcie na podstawie art. 145a p.p.s.a.

W uzasadnieniu skargi powołała się na stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego z 30 kwietnia 2020 roku I OSK 1546/19 gdzie sąd wskazywał, iż ,, wykładnia art. 17 ust.5 pkt 1 lit.a) ustawy winna uwzględniać kontekst historyczny pojawienia się tego przepisu w systemie prawa, który przesądza o konieczności zastosowania reguł wykładni systemowej i funkcjonalnej. Odczytywanie znaczenia tego przepisu w obecnych realiach – jako pozbawiającego w całości świadczenia pielęgnacyjnego także opiekuna otrzymującego świadczenie znacznie niższe, pozostaje w sprzeczności z wynikami tej wykładni ‘’.

Zdaniem skarżącej organy obu instancji poprzestały tylko na wykładni literalnej wyżej powołanego przepisu i dlatego nieprawidłowo odczytały wskazany przepis.

Podnosiła, że odnośnie zróżnicowania świadczeń pielęgnacyjnych dla opiekunów osób niepełnosprawnych Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 21 października 2015 roku, K 38/13 wskazał, że ustawodawca jest obowiązany precyzyjnie ustalić racjonalne przesłanki od których uzależni zróżnicowany poziom świadczenia, przyjmując za punkt wyjścia jednakowe traktowanie takich opiekunów. Organy obu instancji nie przedstawiły racjonalnych argumentów uzasadniających zróżnicowanie sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych polegające na wyłączeniu w całości prawa do doświadczenia pielęgnacyjnego tych opiekunów, którzy maja ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust.5 pkt 1 lit.a) ustawy w sytuacji, gdy to świadczenie jest niższe niż świadczenie pielęgnacyjne.

Skarżąca, która jest opiekunem osoby niepełnosprawnej – swojej matki, która nabyła prawo do świadczenia przedemerytalnego ma takie same obowiązki oraz koszty związane ze sprawowaniem opieki, jak pozostali opiekunowie i nie ma żadnych argumentów za różnicowaniem tych świadczeń. Takie różnicowanie jest niczym nieuzasadnione i stanowi naruszenie zasady równości wyrażonej w art. 32 ust.1 Konstytucji RP.

Argumentowała, iż celem świadczenia pielęgnacyjnego jest rekompensowanie braku dochodów z pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Pozbawienie prawa do całości świadczenia pielęgnacyjnego spowoduje, iż ten cel nie zostanie osiągnięty. Skarżąca wskazywała, że przez wypłatę świadczenia pielęgnacyjnego władza publiczna realizuje nałożone na nią w Konstytucji RP obowiązki udzielania szczególnej pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej( art. 71 ust.1 zdanie drugie Konstytucji) oraz udzielania osobom niepełnosprawnym pomocy w zabezpieczeniu egzystencji, komunikacji społecznej, a w niektórych przypadkach także przysposobieniu do pracy ( art. 69 Konstytucji RP).

Jedynym rozwiązaniem rozstrzygającym przedstawione wątpliwości wynikające z rozbieżności wyników wykładni językowej oraz systemowej i celowościowo – funkcjonalnej i jednocześnie nie naruszającym konstytucyjnych zasad równości oraz sprawiedliwości społecznej, a także realizującym cel świadczenia pielęgnacyjnego oraz konstytucyjne obowiązki pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji i osobom niepełnosprawnym jest przyjęcie, że skarżącej przysługuje świadczenie pielęgnacyjne w wysokości pomniejszonej o wysokość otrzymywanego świadczenia przed emerytalnego.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wnosił o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.) sądy administracyjne powołane są do kontroli zgodności z prawem działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swojej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego, nie będąc przy tym związany granicami skargi, stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325,dalej: p.p.s.a.). W myśl art. 135 p.p.s.a. orzekanie następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się

z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Z istoty kontroli wynika bowiem, że zasadność zaskarżonej decyzji podlega ocenie przy uwzględnieniu stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie podejmowania zaskarżonego rozstrzygnięcia. Niezwiązanie zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że sąd administracyjny bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu, czynności, czy bezczynności organu administracji publicznej.

Wady skutkujące koniecznością uchylenia decyzji, stwierdzenia jej nieważności bądź wydania decyzji z naruszeniem prawa, przewidziane są w przepisie art. 145 § 1 p.p.s.a. W świetle art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd ją oddala – art. 151 p.p.s.a.

Dokonując kontroli zaskarżonego aktu prawnego, zgodnie z powołanymi wyżej przepisami stwierdzić należy, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja SKO z [...] listopada 2020 roku, nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy Z. z dnia [...] października 2020 roku orzekającą o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia

w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką.

Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy

o świadczeniach rodzinnych.

Organy obu instancji odmawiając skarżącej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego powołały się na sformułowaną w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy przesłankę mającą charakter negatywny, a mianowicie świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do świadczenia przedemerytalnego. Organ II instancji odnosząc się do zawartego w odwołaniu wniosku skarżącej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości stanowiącej różnicę między świadczeniem przedemerytalnym a świadczeniem pielęgnacyjnym wywiódł, że w świetle powyższego przepisu ustalenie prawa do wnioskowanego świadczenia nie jest możliwe i również brak jest podstaw do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości różnicy pomiędzy kwotą tego świadczenia a pobieranym przez skarżącą świadczeniem przedemerytalnym.

Nie ulega wątpliwości, że wykładnia językowa (jaką zastosowały organy obu instancji) art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy może prowadzić do powyższego wniosku (skoro skarżąca ma ustalone prawo do świadczenia przedemerytalnego, to nie przysługuje jej świadczenie pielęgnacyjne w jakiejkolwiek wysokości). Jednakże zdaniem Sądu zastosowanie dyrektyw wykładni systemowej oraz dyrektyw wykładni funkcjonalnej i celowościowej prowadzi do takiego rozumienia wspomnianego przepisu, że nie wyłącza on prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mającej ustalone prawo do świadczeń wymienionych w powołanym wyżej przepisie, jeżeli świadczenia te są w wysokości zdecydowanie niższej niż świadczenie pielęgnacyjne.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym oraz w teorii prawa zgodnie wskazuje się na potrzebę uzupełnienia wyników wykładni językowej wynikami wykładni systemowej i funkcjonalnej. Podnosi się, że pomimo, iż proces wykładni zaczyna się zawsze od dyrektyw językowych, to nie może się on do nich ograniczać. Bez względu na wynik tej wykładni, proces egzegezy tekstu prawnego winien być kontynuowany. Zastosowanie bowiem dyrektyw funkcjonalnych i systemowych może prowadzić do odrzucenia rezultatów wykładni językowej, nawet w sytuacjach, gdy wykładnia ta prowadzi do jednoznacznych rezultatów (por. uchwała NSA składu siedmiu sędziów z dnia 10 grudnia 2009 r., sygn. akt I OPS 8/09, publ. ONSA i WSA 2010/2/21). Wykładnia językowa ogranicza się bowiem tylko do interpretacji tekstu prawnego zgodnie z prawidłami i znaczeniem języka etnicznego, w którym został on sporządzony. Tekst prawa powinien być jednak tak interpretowany, aby wynik interpretacji nie prowadził do sprzeczności z innymi obowiązującymi normami systemu prawa (wykładnia systemowa) oraz aby ustalenie znaczenia przepisu uwzględniało cel i rolę społeczną tego przepisu (wykładnia funkcjonalna).

Wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy winna uwzględniać kontekst historyczny pojawienia się tego przepisu w systemie prawa. W dacie uchwalenia ustawy

o świadczeniach rodzinnych wysokość ówczesnego świadczenia pielęgnacyjnego była niższa niż najniższe ówczesne wysokości świadczeń wyłączających prawo do tego świadczenia. Tym samym wyłączenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, którego celem jest zrekompensowanie danej osobie strat jakie ponosi w związku z rezygnacją

z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, było uzasadnione i zgodne z systemem aksjologicznym wyrażonym w Konstytucji RP. W przypadku osób, o których mowa

w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy, wyłączenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego było konsekwencją posiadania źródła utrzymania, którego wysokość przewyższała pierwotnie wysokość tego świadczenia. Ta relacja ekonomiczna przedmiotowych świadczeń utrzymywała się do [...] maja 2014 r., kiedy to świadczenie pielęgnacyjne wzrosło do [...] zł i stało się nieznacznie wyższe od najniższej emerytury, a następnie było waloryzowane i obecnie jest już niemal dwukrotnie wyższe od otrzymywanej przez skarżącą świadczenia przedemerytalnego. Niewątpliwie zatem intencją ustawodawcy wprowadzającego przedmiotowe wyłączenie było, aby uprawniony opiekun nie pobierał świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy otrzymuje świadczenie wyższe. Jednak odczytywanie przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy w obecnych realiach jako pozbawiającego w całości świadczenia pielęgnacyjnego także opiekuna otrzymującego świadczenie znacznie niższe, pozostaje w sprzeczności z wynikami wykładni systemowej oraz funkcjonalnej (por. wyrok NSA z 8 stycznia 2020 r., sygn. akt I OSK 2392/19, publ. Lex nr 2767685; wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 19 grudnia 2019 r., sygn. akt II SA/Go 774/19, publ. Lex nr 2759823; wyrok WSA w Krakowie z 11 kwietnia 2019 r., sygn. akt III SA/Kr 137/19, publ. Lex 2650442; wyrok WSA w Olsztynie z 5 listopada 2019 r., sygn. akt II SA/Ol 714/19, publ. Lex nr 2743741).

Dla prawidłowej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy istotne znaczenie ma wskazanie celu i funkcji świadczenia pielęgnacyjnego. Celem omawianego świadczenia jest częściowe pokrycie wydatków ponoszonych przez rodzinę w związku

z koniecznością zapewnienia opieki i pielęgnacji osobie niepełnosprawnej.

W odróżnieniu od innych świadczeń opiekuńczych świadczenie pielęgnacyjne, jako tego rodzaju forma wsparcia rodziny, nie jest kierowane do wszystkich opiekunów osób niepełnosprawnych, lecz tylko do tych z nich, którzy sprawując opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, czynią to w tak dużym - a wynikającym ze stopnia niepełnosprawności osoby, którą się opiekują - zakresie i rozmiarze, że opieka ta nie pozwala im na podjęcie innej pracy. Przy czym przez rezygnację z zatrudnienia, w znaczeniu art. 17 ust. 1 ustawy należy rozumieć faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub rezygnację

z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Przepis art. 17 ust. 1 ustawy należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Chodzi tu zatem o sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga. Nie budzi wątpliwości, że przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest formą wynagrodzenia przez Państwo osoby, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby niepełnosprawnej, w zamian za rezygnację albo niepodejmowanie zatrudnienia

w związku z koniecznością opieki nad tą osobą niepełnosprawną.

Narusza zasadę równości taka wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy, która pozbawia w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mające ustalone prawo do emerytury w wysokości niższej niż to świadczenie. W tym zakresie Sąd nie przychyla się do poglądu wyrażanego w dotychczasowym orzecznictwie sądów administracyjnych, przywołanym w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Jak wielokrotnie wskazywano w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego zasada równości polega na tym, że wszystkie podmioty prawa (adresaci norm prawnych), charakteryzujące się daną cechą istotną (relewantną) w równym stopniu, mają być traktowane równo, a więc według jednakowej miary, bez różnicowań zarówno dyskryminujących, jak i faworyzujących. Jeżeli zatem prawodawca różnicuje podmioty prawa, które charakteryzują się wspólną cechą istotną, to wprowadza odstępstwo od zasady równości (por. wyrok TK z 9 marca 1988 r., U 7/87, a także wyroki TK z 20 października 1998 r., K 7/98, z 17 maja 1999 r., P 6/98, z 4 stycznia 2000 r., K 18/99,

z 18 grudnia 2000 r., K 10/00, z 21 maja 2002 r., K 30/01, z 28 maja 2002 r., P 10/01,

z 18 marca 2014 r., SK 53/12).

W świetle art. 17 ust. 1 ustawy istotną cechą osób, którym przysługuje świadczenie pielęgnacyjne jest sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i związana z tym rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Jak wynika z treści cytowanej ustawy sytuacja osób, których istotną cechą wspólną jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny została zróżnicowana w ten sposób, że tych którzy mają prawo do świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy pozbawił świadczenia pielęgnacyjnego, tym którzy mają prawo do świadczeń wymienionych w art. 27 ust. 5 ustawy pozwolił wybrać świadczenie pielęgnacyjne

i wreszcie przyznał prawo do świadczenia pielęgnacyjnego bez ograniczeń tym, którzy otrzymują inne dochody niż wymienione w tych dwóch przepisach. W związku z tym zróżnicowaniem należy podkreślić, że wszelkie odstępstwa od nakazu równego traktowania podmiotów podobnych muszą zawsze znajdować podstawę w odpowiednio przekonywujących argumentach (por. wyroki TK z 23 listopada 2010 r., K 5/10, z 19 kwietnia 2011 r., P 41/09, z 18 czerwca 2013 r., K 37/12, z 5 listopada 2013 r., K 40/12 i z 17 czerwca 2014 r., P 6/12). Odnośnie zróżnicowania poziomu świadczeń pielęgnacyjnych dla opiekunów osób niepełnosprawnych Trybunał Konstytucyjny

w uzasadnieniu wyroku z 21 października 2015 r., K 38/13 wskazał, że ustawodawca jest obowiązany precyzyjnie ustalić racjonalne przesłanki, od których uzależni zróżnicowany poziom świadczenia, przyjmując za punkt wyjścia jednakowe traktowanie takich opiekunów.

Sąd nie znalazł racjonalnych argumentów uzasadniających zróżnicowanie sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych polegających na wyłączeniu w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tych opiekunów, którzy mają ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy w sytuacji gdy to świadczenie jest niższe niż świadczenie pielęgnacyjne.

Wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy musi prowadzić do takiego zdekodowania jego treści, który nie jest sprzeczny nie tylko z zasadą równości wobec prawa (art. 32 ust.1 Konstytucji), ale także z zasadami sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji), czy udzielania szczególnej pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1 zdanie drugie Konstytucji) i osobom niepełnosprawnym (art. 69 Konstytucji). Egzegeza tego przepisu musi być bowiem zgodna z innymi normami systemu prawa. Ustalenie jego znaczenia musi także uwzględniać jego cel i rolę społeczną, którą winien on pełnić. Wyłączenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla osób mających ustalone do emerytury, czy świadczenia przedemerytalnego w chwili wejścia w życie ustawy było uzasadnione, gdyż ówczesna wysokość tego świadczenia była niższa od najniższej emerytury. Tym samym osoba pobierająca emeryturę, czy świadczenie przedemerytalne nie ponosiła straty finansowej pobierając to świadczenie, czy emeryturę. Odwrócenie relacji ekonomicznych świadczenia pielęgnacyjnego i emerytury musi wiązać się z realizacją celu tego przepisu i nie może stawiać osoby pobierającej emeryturę w sytuacji ekonomicznie gorszej niż byłaby wówczas, gdyby nie posiadała ustalonego prawa do emerytury czy świadczenia przedemerytalnego. W swoim orzecznictwie Trybunał Konstytucyjny stoi konsekwentnie na stanowisku, iż obowiązkiem ustawodawcy jest stanowienie prawa, które będzie urzeczywistniało zasadę sprawiedliwości społecznej. "Pojęcie sprawiedliwości wiąże się z innymi pojęciami, takimi jak równość wobec prawa, solidarność społeczna, minimum bezpieczeństwa socjalnego oraz zabezpieczenie podstawowych warunków egzystencji osób pozostających bez pracy nie z własnej woli" (orzeczenie z 25 lutego 1997 r., sygn. K 21/95, OTK ZU nr 1/1997, poz. 7). Ustawa w swym założeniu jest w całości aktem normatywnym służącym realizacji wskazanych powyżej zasad konstytucyjnych. Zmiany wysokości świadczenia pielęgnacyjnego i emerytury wiązać muszą się z kolei z taką interpretacją jej przepisów, która będzie urzeczywistniała te zasady. Oznacza to, iż zasady konstytucyjne będące wyrazem określonych wartości determinują nie tylko treść aktów normatywnych stanowionych w państwie, lecz także proces stosowania prawa i związanej z nim wykładni jego przepisów. Przekładając to na rozpoznawaną sprawę wskazać należy, iż przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy prawidłowo zinterpretowany powinien znaleźć zastosowanie do sytuacji skarżącej w ten sposób, że pozbawia ją przysługującego z mocy art. 17 ust. 1 ustawy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tylko do wysokości otrzymywanej emerytury czy świadczenia przedemerytalnego. Warto również zwrócić uwagę, iż TK w wyroku z dnia 26 czerwca 2019 roku, SK 2/17 stwierdził, iż art. 17 ust.5 pkt 1 lit.a) ustawy. w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust.1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust.1 Konstytucji RP.

Mając powyższe na uwadze, a także uznając, że organy dokonały niewłaściwej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy, Sąd - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w zw. z art. 135 p.p.s.a. - uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.

Rozstrzygając sprawę ponownie organ zastosuje się do oceny prawnej wyrażonej w uzasadnieniu niniejszego wyroku. Weźmie zatem pod uwagę, że prawidłowo interpretowany przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy znajduje zastosowanie do sytuacji skarżącej w ten sposób, że pozbawi ją przysługującego z mocy art. 17 ust. 1 ustawy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tylko do wysokości otrzymywanej emerytury, czy świadczenia przedemerytalnego. Innymi słowy, organ przyjmie, że posiadanie przez skarżącą uprawnienia do świadczenia przedemerytalnego nie stanowi przeszkody do ustalenia jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, a jedynie uzasadnia przyznanie tego prawa w innym rozmiarze, w wysokości pomniejszonej o wysokość świadczenie przedemerytalnego. Faktycznie otrzymywanego przez skarżącą, czyli w tzw. wysokości netto (pomniejszonej o zaliczkę na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składkę na ubezpieczenie zdrowotne).

Możliwie też jest rozwiązanie poprzez przyznanie skarżącej pełnego świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji gdy skarżąca wyraża zgodę na zawieszenie świadczenia przedemerytalnego.