Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1016/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2022-10-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Dariusz Pirogowicz (spr.), sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj, sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz, , po rozpoznaniu w dniu 27 października 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi M. P. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławcze w [...] z dnia 15 lutego 2022 r. nr KO-107/4103/20/22 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z 15 lutego 2022 r. nr KO-107/4103/20/22 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Płocku (dalej: Kolegium"), po rozpatrzeniu odwołania M. P. (dalej: "skarżąca"), utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta S. z 22 grudnia 2021 r. nr SR.8252.31.2021 w przedmiocie odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem – N. P..

Decyzja Kolegium wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym.

M. P. od 2020 r.sprawuje opiekę nad trwale niezdolnym do samodzielnej egzystencji ojcem (N. P.), którą to niezdolność datuje się – jak wynika z orzeczenia Lekarza Rzeczoznawcy Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Placówka Terenowa w Płocku z 10 marca 2020 r. nr GE-Z1 0304582 - od 25 listopada 2019 r. Z treści wyjaśnień składanych przez skarżącą wynika, że jej ojciec choruje na cukrzycę, jest po dwóch zawałach, leczy się na astmę, niewydolność serca i nerek. Wymaga opieki i pomocy w zakresie codziennej kąpieli, ubieraniu, podawaniu leków, przygotowaniu i podaniu posiłków, mierzeniu ciśnienia, poziomu cukru oraz w zależności od potrzeb pomocy w sprzątaniu, praniu, robieniu zakupów, realizacji recept, załatwianiu spraw urzędowych i umawianiu wizyt lekarskich. Porusza się przy jej pomocy w obrębie mieszkania. Skarżąca wskazywała, że dojeżdża do ojca codziennie, a sama opieka zajmuje jej około 8-10 godzin dziennie. Skarżąca jest zamężna, nie posiada uprawień emerytalno-rentowych, jest osobą bezrobotną. W roku 2010 ukończyła szkołę średnią i podjęła pracę w firmie [...], następnie w [...]. W 2020 r. podjęła pracę w [...], a umowa o pracę wygasła 26 września 2020 r., tj. w dniu porodu. Do września 2021 r. pobierała zasiłek macierzyński z ZUS-u, a obecnie zasiłek dla bezrobotnych. N. P. zamieszkuje wspólnie z żoną -J. P. (lat 68), która nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności i jest emerytką. Ponadto w gospodarstwie domowym wyżej wymienionego zamieszkuje niepełnosprawny dorosły syn.

Skarżąca wyjaśniła, że przy opiece nad jej dzieckiem (podczas pobytu u ojca) pomaga jej sąsiadka, córka oraz mąż. Czasami zabiera je ze sobą. W opiece z kolei nad ojcem pomaga jej mama, a na rodzeństwo nie może liczyć. Podkreśliła, że gdyby otrzymała propozycję pracy, bądź stażu, nie przyjęłaby jej, gdyż nie pogodziłaby opieki nad tatą i nad 15-miesięcznym synem.

W związku ze sprawowaną opieką wnioskiem z 26 listopada 2021 r. wystąpiła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, przewidzianego w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2022 r. poz. 615), przywoływanej dalej jako: "u.ś.r".

W następstwie rozpoznania powyższego wniosku Burmistrz Miasta S. decyzją z 22 grudnia 2021 r., utrzymaną w mocy przez Kolegium decyzją z 15 lutego 2022 r., odmówił przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. Organ pierwszej instancji jako przyczynę negatywnego rozstrzygnięcia wskazywał, że niepełnosprawność osoby wymagającej opieki istnieje od 72 roku życia, co stanowi negatywną przesłankę z art. 17 ust. 1b u.ś.r. Jednakże w ocenie Kolegium, w niniejszej sprawie nie było dopuszczalne oparcie decyzji odmownej na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana przez Trybunał Konstytucyjny (w wyroku z 21 października 2014 r. sygn. K 38/13) za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Nadto organy wskazały, że w sprawie nie spełniono warunku określonego w art. 17 ust. 5 pkt. 2a u.ś.r., gdyż osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim i to na współmałżonce ciąży w pierwszej kolejności obowiązek alimentacyjny wobec męża. Żona osoby wymagającej opieki – J. P. nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Dalej podały, że jedną z podstawowych przesłanek uprawniającą do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest stała i osobista opieka wnioskodawcy, która stanowi przeszkodą do wykonywania pracy zarobkowej. Tym samym związek między rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaną opieką musi być ścisły i bezpośredni, a taki w rozpatrywanej sprawie nie zachodzi. Organy nie kwestionują w zupełności sprawowania opieki nad ojcem, choć jest to pomoc w czynnościach dnia codziennego. Takie czynności, jak: ubieranie, przygotowanie posiłków i ich podawanie, sprzątanie, pranie, umawianie wizyt lekarskich, robienie zakupów i realizacja recept czyli szeroko rozumiane prowadzenie gospodarstwa domowego są czynnościami, które nie mogą być uznane za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności skarżącej. Wskazując, że ona sama podała, iż opieka nad ojcem zajmuje jej średnio 8-10 godzin dziennie, przy czym w opiece tej pomaga jej matka. Podkreśliły również, że z zebranego materiału dowodowego wynika, że opieka nad ojcem nie jest wyłącznym powodem niepodejmowania zatrudnienia. Skarżąca nie pracuje również z uwagi na konieczność zapewnienia opieki małoletniemu, 15-miesięcznemu dziecku, a także z uwagi na fakt, że od września 2021 r. jest zarejestrowana w PUP w S. jako osoba bezrobotna z prawem do zasiłku. Kolegium podało, że fakt pobierania z tego tytułu zasiłku dla bezrobotnych wyklucza możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Uzyskiwany przez stronę zasiłek dla bezrobotnych stanowi bowiem swoiste "wynagrodzenie", a świadczenie przysługuje tylko w przypadku rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej bądź w przypadku jego niepodejmowania.

Skarżąca w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Kolegium, zarzuciła jej naruszenie prawa materialnego poprzez błędną ich wykładnię, mianowicie art. 17 ust. 1 u.ś.r., przez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji; jak również art. 17 ust 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust 1a u.ś.r. poprzez przyjęcie, że do kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego nie zalicza się córki, będącej jednocześnie opiekunem faktycznie osoby niepełnosprawnej, z uwagi na to, iż opieka ta powinna być sprawowana przez żonę niepełnosprawnego, która nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, podczas, gdy funkcjonalna wykładania ww. przepisów winna skutkować przyznaniem wnioskowanego świadczenia.

Wobec czego wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji, jak też poprzedzającej ją decyzji Burmistrza, orzeczenia co do istoty sprawy poprzez przyznanie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania, a także zasądzenia na jej rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego oraz rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W przedmiocie żądanego trybu rozpoznania sprawy organ nie wniósł zastrzeżeń.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

skarga jest niezasadna.

Przedmiotem kwestionowanej decyzji jest odmowa przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. Przesłanki przyznania tego świadczenia, wysokość oraz zasady wypłacania określa art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Przepis ten w ust. 1 wskazuje podmioty uprawnione do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego - są to: matka lub ojciec, opiekun faktyczny dziecka, osoba będąca rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej oraz inne osoby, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W art. 17 ust. 5 ustawodawca wymienił z kolei przesłanki negatywne otrzymania świadczenia - zachodzące zarówno po stronie osoby sprawującej opiekę, jak i osoby wymagającej opieki. W pkt 2 lit. a tego przepisu wskazał mianowicie m.in., że "świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności".

W rozpoznawanej sprawie bezsporne jest, że N. P.

jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym (pod którym to pojęciem w myśl art. 3 pkt 21 lit. e u.ś.r. rozumieć należy m.in. niezdolność do samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników). Niekwestionowany jest również fakt sprawowania opieki nad ww. przez jego córkę – M. P. Poza sporem jest także, że pozostaje on w związku małżeńskim, a jego żona na dzień wydawania decyzji nie legitymowała się (i nie legitymuje nadal) orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ta zaś okoliczność ma przesądzające znaczenie dla oceny legalności zaskarżonej decyzji.

Z literalnego brzmienia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. wynika bowiem, że w każdym przypadku gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a jej małżonek nie ma orzeczonego znacznego stopnia niepełnosprawności, świadczenie pielęgnacyjne nie może być przyznane. Ograniczenie ustawowego prawa do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na sprawowanie opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim wyłącznie do sytuacji, w której współmałżonek takiej osoby legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności stanowi wyjątek, którego nie można poddawać rozszerzającej wykładni. Wynika on, jak wskazuje się w judykaturze, z nadania przez ustawodawcę szczególnego charakteru istniejącym między małżonkami relacjom i więzom prawnym. Uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego dla krewnych podopiecznego przysługuje zatem dopiero wówczas, gdy małżonek osoby wymagającej opieki jest niepełnosprawny w stopniu znacznym, przez co nie jest możliwe wypełnianie przez niego ustawowego obowiązku alimentacyjnego w sposób właściwy dla okoliczności faktycznych sprawy (por. wyrok NSA z 11 sierpnia 2020 r. I OSK 599/20, lex nr 3044226.) Odmienna interpretacja powołanego przepisu – aczkolwiek prezentowana niekiedy w orzecznictwie - nie znajduje w ocenie sądu uzasadnienia prawnego. Stąd w okolicznościach niniejszej sprawy już z tego tylko względu, że małżonka niepełnosprawnego (J. P.) nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, opiekująca się nim córka świadczenia pielęgnacyjnego uzyskać nie mogła. Podejmując zatem w tych uwarunkowanie decyzję o odmowie jego przyznania Burmistrz Miasta S. nie naruszył prawa. W konsekwencji nie naruszył go również organ drugiej instancji, utrzymując tę decyzję w mocy. Sformułowane zaś w tym kontekście zarzut naruszenia art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r. jest chybiony.

To natomiast czy skarżąca rzeczywiście zrezygnowała z zatrudnienia (lub nie podejmowała go) z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem – na co również zwracano uwagę w kwestionowanej decyzji – nie ma w tej sytuacji istotnego znaczenia. Niezależnie bowiem od okoliczności uzasadniających brak jej aktywności zawodowej, rozstrzygnięcie sprawy - z uwagi na zaistnienie wspomnianej wyżej przesłanki negatywnej - nie mogło być odmienne. Z tych przyczyn czynienie w tym aspekcie szczegółowych ustaleń było bezprzedmiotowe. Jedynie na marginesie zatem rozważań zgodzić się przyjdzie z Kolegium, że wobec funkcji jaką pełni świadczenie pielęgnacyjne, stanowiąc swego rodzaju rekompensaty za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, musi istnieć bezpośredni związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką. Nie jest ono bowiem przyznawane więc za samą opiekę nad niepełnosprawną matką (ojcem – w stanie faktycznym niniejszej sprawy), gdyż ta wynika z prawnego i moralnego obowiązku dziecka względem rodzica, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Nie może także być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Taki zaś związek – jak zasadnie wywiodło Kolegium – w niniejszej sprawie nie występuje.

Skoro zatem przy podejmowaniu zaskarżonej decyzji Kolegium nie naruszyło przepisów prawa materialnego, jak również nie stwierdzono by ustalenia stanu faktycznego, które legły u podstaw jej wydania, poczynione zostały wadliwie, skarga jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw, podlegać musi oddaleniu, o czym Sąd orzekł na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.). Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 powołanej ustawy.