Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 13/05
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2005-10-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6305 Zwrot należności celnych
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA - Małgorzata Dałkowska-Szary, Sędzia WSA - Irena Kudiura, Sędzia WSA - Mirosława Pindelska (spr.), Protokolant - Aneta Kosieradzka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 października 2005 r. sprawy ze skargi "A. Sp. z o.o. w W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...] października 2004 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu cła; 1. Uchyla zaskarżoną decyzję. 2. Stwierdza, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją nr [...] z dnia [...] .10.2004r. Dyrektor Izby Celnej w W. utrzymał w mocy decyzję własną nr [...] z dnia [...] 03.2004r. o odmowie zwrotu cła od towaru o nazwie [...] – [...] w ilości 11730 kg, objętego procedurą dopuszczenia do obrotu według zgłoszenia celnego nr [...] z dnia [...] kwietnia 2003r., w następującym stanie faktycznym i prawnym.

W dniu [...] kwietnia 2003r. Agencja Celna "B." działając z upoważnienia "A. Sp. z o.o. w W. dokonała zgłoszenia celnego wg dokumentu SAD nr [...] towaru w postaci warzyw [...] Do zgłoszenia celnego załączono m.in. fakturę handlową nr [...] z dnia [...] .03.2003 r. oraz deklarację wartości celnej. Po dokonaniu weryfikacji ww. zgłoszenie celne zostało przyjęte jako odpowiadające wymogom formalnym określonym w art. 64 § 1 i 2 ustawy Kodeks celny, co spowodowało z mocy prawa objęcie towaru procedurą dopuszczenia do obrotu i określenia kwoty wynikającej z długu celnego. Następnie towar został zwolniony celem wykorzystania go zgodnie z procedurą celną, do której był zgłaszany.

W dniu [...] lipca 2003r. zgłoszono do procedury wywozu wg dokumentu SAD nr [...] towar w postaci [...] [...] z adnotacją w polu 31 ww. dokumentu SAD "zwrot reklamowanego towaru".

Następnie w dniu [...] września 2003r. spółka "A. złożyła w Urzędzie Celnym [...] w W. wniosek o dokonanie zwrotu należności celnych w trybie art.248 ustawy Kodeks celny, w związku z reklamacją i zwrotem towaru do nadawcy.

Po rozpatrzeniu ww. wniosku Dyrektor Izby Celnej w W .decyzją nr [...] z dnia [...] .03.2004r. wydaną na podstawie art.207 ustawy Ordynacja podatkowa (Dz.U. Nr 137, poz.926 z późn. zm.), art.248 § 1 i § 2, art.250 i art.262 ustawy Kodeks celny (Dz.U. z 2001r. Nr 75, poz.802 z późn zm.) w zw. z art. 3 ust.2 ustawy o zmianie ustawy Kodeks celny oraz o zmianie ustawy o Służbie Celnej (Dz.U. Nr 120, poz.1122) oraz § 7 ust.1, § 8 ust.1, § 9, § 11, § 12 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 września 2003r. w sprawie zwrotu lub umarzania należności celnych (Dz.U. Nr 170, poz.1653), odmówił zwrotu cła od towaru o nazwie [...] – [...] w ilości 11730 kg, objętego procedurą dopuszczenia do obrotu według zgłoszenia celnego [...] z dnia [...] kwietnia 2003r. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie organ celny wskazał, iż dla ustalenia przesłanek warunkujących zwrot cła, określonych w art.248 Kodeksu celnego w brzmieniu nadanym art.1 pkt 58 ustawy o zmianie ustawy – Kodeks celny oraz o zmianie ustawy o Służbie Celnej, ustawodawca przewidział szczególną procedurę określającą tryb i warunki zwrotu lub umorzenia cła, wprowadzoną przepisami rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 września 2003r. w sprawie zwrotu lub umarzania należności celnych. Z treści powyższych regulacji – zdaniem organu – wynikają cztery przesłanki warunkujące zwrot cła, tj.:

1. towar musi być tożsamy z towarem uprzednio wprowadzonym na polski obszar celny, od którego pobrano cło,

2. towar musi być wadliwy lub niezgodny z warunkami kontraktu, w wyniku którego został przywieziony,

3. towar nie został użyty,

4. towar został wywieziony za granicę.

Zgodnie z § 7 ust.1 cyt. powyżej rozporządzenia wniosek o dokonanie zwrotu lub umorzenia należności celnych w przypadkach określonych w tym rozporządzeniu lub w art. 246 – 248 Kodeksu celnego, powinien zostać złożony do dyrektora izby celnej za pośrednictwem naczelnika urzędu celnego, w którym zostały zarejestrowane należności celne. Na podstawie § 8 ust. 1 ww rozporządzenia, w celu sprawdzenia prawidłowości danych zawartych we wniosku oraz spełnienia wymogów określonych w § 2 i § 3 rozporządzenia oraz art.248 Kodeksu celnego, dyrektor izby celnej występuje do naczelnika urzędu celnego właściwego ze względu na miejsce, w którym znajduje się towar o przeprowadzenie oględzin. Jak wskazał organ celny, zgodnie z § 12 rozporządzenia w wypadkach, o których mowa w § 2 pkt 1-3, 5-9 i w art.248 Kodeksu celnego, do dnia wydania decyzji w sprawie zwrotu lub umorzenia należności celnych towar, którego dotyczy wniosek, nie może bez uprzedniej zgody dyrektora izby celnej, o którym mowa w § 7 ust.1 zostać przekazany w inne miejsce niż to, które zostało wskazane we wniosku. Zdaniem organu oznacza to, że towar bez zgody organu celnego nie może zostać przekazany w inne miejsce bądź wywieziony za granicę. Zwrócono również uwagę na to, że dopiero po wydaniu przez organ decyzji w sprawie zwrotu cła towar może zostać zgłoszony do objęcia go procedurą wywozu. Oględziny towaru, w trybie określonym w § 8 i § 9 ww. rozporządzenia Rady Ministrów, mają na celu stwierdzenie, iż zostały spełnione przesłanki merytoryczne niezbędne do uwzględnienia wniosku, dające możliwość wnioskodawcy ubiegania się o zwrot cła. Istotne jest także stwierdzenie prawidłowości danych zawartych we wniosku w oparciu o oględziny towaru. W ocenie organu to oględziny towaru pozwalają na stwierdzenie jego tożsamości, tzn. ustalenie, że wywożony towar jest tym samym towarem, który uprzednio został objęty procedurą dopuszczenia do obrotu. Jak podniósł organ celny w uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia nie zostały spełnione warunki zawarte w § 8 ust.1 i § 12 ww. rozporządzenia dopuszczające zwrot cła, z uwagi na to, że towar został objęty procedurą wywozu przed wydaniem decyzji w sprawie zwrotu cła. Jak stwierdził organ, Spółka wywożąc uprzednio sprowadzony z zagranicy towar bez wcześniejszego przeprowadzenia czynności wskazanych przepisach cyt. rozporządzenia, pozbawiła organy celne możliwości sprawdzenia, czy towar wywieziony za granicę był towarem uprzednio przywiezionym i czy podstawą żądania zwrotu cła są rzeczywiście okoliczności, o których mowa w art.248 Kodeksu celnego. Ustalenie tożsamości towaru objętego wnioskiem z towarem, od którego uiszczono cło jest zasadniczą przesłanką zwrotu cła. Natomiast przy wywozie towaru za granicę rewizja celna jest dokonywana pod innym kątem. Ma ona bowiem na celu stwierdzenie zgodności towaru zgłoszonego do procedury wywozu z załączonymi dokumentami, czyli ustalenia rodzaju towaru i jego ilości. Podczas dokonywania rewizji kwestia tego, czy towar został uprzednio dopuszczony do obrotu i czy powodem wywozu jest jego wadliwość lub niezgodność z kontraktem, nie jest brana pod uwagę. Reasumując, organ podkreślił, iż uzyskanie zwrotu cła jest możliwe tylko wówczas, gdy spełnione są ustawowe przesłanki udowadniające jego zwrot przy jednoczesnym zachowaniu trybu i warunków wskazanych w ww. rozporządzeniu.

Od powyższej decyzji "A. Sp. z o.o. w W. pismem z dnia 13.04.2004r. wniosła odwołanie zaskarżając ww. rozstrzygnięcie w całości i żądając zmiany skarżonej decyzji poprzez orzeczenie dokonania zwrotu należności celnej zgodnie z treścią wniosku z dnia [...] .09.2003r. W uzasadnieniu skarżąca podniosła, że dokumenty odprawy celnej wywozowej sporządzone zostały w dniu [...] .07.2003r. w procedurze 1040, tj. "wywóz towaru uprzednio dopuszczonego do obrotu na polskim obszarze celnym" oraz w rodzaju transakcji 21 – "zwrot towarów", zgodnie z rozporządzeniem Ministra Finansów z dnia 07.09.2001r. w sprawie deklaracji skróconych i zgłoszeń celnych (Dz.U. Nr 117, poz.1250 ze zm.), na podstawie dokumentów potwierdzających reklamację towaru załączonych do sprawy oraz w oparciu o częściową rewizję wywożonego towaru. A zatem o przyczynie wywozu towaru organ celny, w chwili zgłaszania go do procedury celnej wywozowej, był powiadomiony. W ocenie skarżącej wystarczającą podstawę do stwierdzenia tożsamości towaru jest pisemne potwierdzenie przez nadawcę towaru firmę "[...] z W. tożsamości towaru wysłanego z tym, który dostała z powrotem oraz przedstawienie dokumentu odprawy celnej angielskiej. Ponadto w trakcie dokonywania procedury celnej towar został poddany częściowej rewizji. W ocenie skarżącej stanowisko organu dotyczące odmowy zwrotu cła z powodu niezachowania trybu i warunków wniosku jest całkowicie sprzeczne ze stanem faktycznym, z uwagi na to, że przedstawione zostały dokumenty świadczące o zwrocie przedmiotowego towaru do dostawcy z powodu jego wad jakościowych. Skarżąca zarzuciła ponadto naruszenie zasad postępowania dowodowego. Zdaniem skarżącej organy celne winny zmierzać do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i zaproponować inne możliwości potwierdzenia tożsamości towarów.

Po rozpatrzeniu odwołania skarżącej Dyrektor Izby Celnej w W. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Jak podkreślono w uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia, w sprawach o zwrot lub umorzenie należności celnych na podstawie art.248 Kodeksu celnego, zasadniczą kwestią jest dokonanie przez organ oględzin towaru przed nadaniem mu nowego przeznaczenia celnego (np. wywozem). Dalej organ podnosi, iż nie można najpierw dokonać wywozu towaru za granicę, a dopiero potem składać wniosek o zwrot cła uiszczonego od tego towaru. Taki sposób postępowania, w ocenie organu, stanowi naruszenie warunku określonego przepisami prawa i tym samym skutkuje negatywnym rozpatrzeniem wniosku przez organ celny. Nawet w sytuacji, gdy przeprowadzenie oględzin towaru nie jest konieczne i tożsamość towaru można ustalić na podstawie dokumentów, podmiot któremu zależy na otrzymaniu uiszczonej kwoty cła, powinien najpierw (przed wywozem towaru) złożyć wniosek o zwrot cła i wówczas dopiero postarać się o zgodę organu celnego na wcześniejszy wywóz towaru z polskiego obszaru celnego. Zdaniem organu celnego wywiezienie towaru przed złożeniem wniosku o zwrot należności celnych i w konsekwencji przed przeprowadzeniem oględzin towaru i doręczeniem decyzji w sprawie zwrotu cła skutkuje naruszeniem przepisów regulujących tryb i warunki zwrotu należności celnych, a tym samym uniemożliwia zbadanie materialno-prawnych przesłanek zwrotu cła określonych w art.248 Kodeksu celnego.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji Dyrektora Izby Celnej w W. zarzucając obrazę przepisów art.248, 252 Kodeksu celnego oraz Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 września 2003r. w sprawie zwrotu lub umarzania należności celnych poprzez błędną ich wykładnię, a także naruszenie art.7 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art.128 Ordynacji podatkowej w zw. z art.262 Kodeksu celnego, co spowodowało wydanie błędnej, zdaniem skarżącej spółki, decyzji. Jednocześnie skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji.

Rozwijając w motywach skargi zasadność swojego stanowiska skarżąca podniosła, że organ celny nie rozważył dowodów przedstawionych przez spółkę i nie dołożył żadnych starań w celu wyjaśnienia stanu faktycznego i ostatecznego załatwienia sprawy. W ocenie skarżącej organ celny mógł i powinien przewidywać fakt zgłoszenia wniosku o zwrot należności celnych, z uwagi na to, że na podstawie przedłożonych dokumentów i częściowej rewizji towaru powziął wiadomość o fakcie i przyczynach powrotnego wywozu towarów. Skarżąca wskazuje ponadto na błędną wykładnię § 8 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 września 2003r. w sprawie zwrotu lub umarzania należności celnych, który według skarżącej ma charakter warunkowy. W dalszych motywach skargi skarżąca spółka podnosi, iż brak było podstaw do przypuszczeń, co do nietożsamości towaru. W dokumencie SAD potwierdzającym wywóz towaru zawarta jest informacja dotycząca tożsamości towaru. Ponadto nadawca towaru firma [...] z W. pisemnie potwierdziła tożsamość towaru tego, który wysłała, z tym, który otrzymała z powrotem. W ocenie skarżącej w niniejszej sprawie były wystarczające informacje wskazujące na to, że wywieziony towar jest tożsamy z uprzednio wprowadzonym na polski obszar celny. Powyższe w pełni umożliwiało zajęcie stanowiska, co do tożsamości towaru, przez organ celny. Skarżąca podkreśliła również, że uprawnienie do zwrotu należności celnych ma charakter materialno-prawny, co wynika z art.248 § 1 i 2 pkt 1 i 2 Kodeksu celnego i nie wyczerpanie trybu postępowania nie powoduje nade wszystko wygaśnięcia uprawnień o zwrot należności celnych. Skarżąca nie zgodziła się również ze stwierdzeniem organu celnego odnośnie odstąpienia w ww. rozporządzeniu Rady Ministrów od zasady udowadniania faktów wszelkimi zgodnymi z prawem środkami i wprowadzenia specjalnych, zaostrzonych kryteriów dowodów.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej w W. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Na wstępie wskazać należy, że sądy administracyjne w tym sąd wojewódzki, sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, która jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej – patrz art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269). Uzupełnieniem tego zapisu jest treść art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270), w którym wskazano, iż owe sądy stosują środki określone w ustawie.

Powyższe regulacje określają podstawową funkcję sądownictwa i toczącego się przed nim postępowania. Jest nią – bez wątpienia – sprawowanie wymiaru sprawiedliwości poprzez działalność kontrolną polegającą na zbadaniu, czy organ administracji publicznej nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżone rozstrzygnięcie odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jego wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi jego uchylenie.

Badając pod tym względem zaskarżoną decyzję Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że w toku prowadzonego przez organ postępowania doszło do naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Przede wszystkim należy uznać za zasadne zarzuty skargi dotyczące nie wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i nie uwzględnienia wniosków dowodowych zgłaszanych przez skarżącą w toku postępowania administracyjnego. W niniejszej sprawie, mimo ciążącego na organie obowiązku rozpatrzenia całokształtu okoliczności sprawy i przeprowadzenia postępowania dowodowego w taki sposób, aby zebrany materiał dowodowy doprowadził do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy zgodnie z obowiązującymi przepisami, Dyrektor Izby Celnej ograniczył się do stwierdzenia, że w związku z wywiezieniem towaru za granicę nie można ustalić jego tożsamości, tzn. sprawdzić, czy towar wywieziony za granicę był towarem uprzednio przywiezionym, i czy podstawą żądania zwrotu cła są rzeczywiście okoliczności, o których mowa w art. 248 Kodeksu celnego.

Nie do pogodzenia są twierdzenia organu, że zasadniczą kwestią w sprawach o zwrot należności celnych jest dokonanie oględzin towaru, a zatem nie można najpierw dokonać wywozu towaru, a dopiero potem złożyć wniosek o zwrot cła uiszczonego od tego towaru. Zawężenie postępowania dowodowego do przeprowadzenia dowodu z oględzin towaru jest zbyt daleko idącym wnioskiem, a stwierdzenie organu, iż "wprowadzając szczególne warunki i szczególny tryb zwrotu cła ustawodawca odstąpił od zasady udowadniania faktów wszelkimi środkami dowodowymi (art.180 Ordynacji podatkowej) i wprowadził zaostrzone kryteria dowodowe" narusza fundamentalne zasady porządku prawnego.

W niniejszej sprawie organ, dokonując błędnej wykładni § 8 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 września 2003r. w sprawie zwrotu lub umarzania należności celnych, nie wziął pod uwagę innych możliwości prowadzących do ustalenia tożsamości przedmiotowego towaru, a to dowodów przedstawionych przez skarżącą, tj. reklamacji, oświadczenia nadawcy towaru potwierdzającego tożsamość towaru wywiezionego z uprzednio przywiezionym, udokumentowanej w dok. SAD częściowej rewizji towaru dokonanej przy zgłaszaniu do procedury wywozu. Zgodnie z literalnym brzmieniem przepisu § 8 ww. rozporządzenia oględziny przeprowadza się uznaniowo, tj. w sytuacji, gdy przeprowadzenie oględzin towaru jest działaniem koniecznym do sprawdzenia prawdziwości danych zawartych we wniosku oraz spełnienia wymogów określonych w § 2 i 3 cyt. rozporządzenia oraz w art. 246 i 248 Kodeksu celnego. A zatem § 8 ww. rozporządzenia w żadnym razie nie wyłącza zastosowania innych środków dowodowych.

Nie można również zgodzić się z organem w kwestii wykładni § 12 ww. rozporządzenia. Z brzmienia cytowanego przepisu nie wynika zakaz wywożenia towaru za granicę przed złożeniem wniosku o zwrot należności celnych. Wskazanie przez organ, że towar którego dotyczy wniosek, nie może bez uprzedniej zgody dyrektora izby celnej, o którym mowa w § 7 ust.1, zostać przekazany w inne miejsce niż to, które zostało wskazane we wniosku bądź wywieziony za granicę, jest rażącą nadinterpretacją.

Oceniając działania organu, Sąd uznał, iż naruszyły one ogólne zasady postępowania, a to zasadę obowiązku prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do organów administracji publicznej (art. Ordynacji podatkowej), jak również zasadę prawdy obiektywnej wyrażonej w art.191 i art.122 ustawy Ordynacja podatkowa. Ponadto naruszono art.187 § 1 i art.188 ustawy Ordynacja podatkowa. Organ jest bowiem obowiązany zebrać i w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Jeżeli przedmiotem dowodu są okoliczności mające znaczenie dla sprawy, należy uwzględnić żądanie strony dotyczące przeprowadzenia dowodu, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca.

Odnosząc się do kwestii wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia na podstawie przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 września 2003r. w sprawie zwrotu lub umarzania należności celnych, Sąd wyjaśnia, iż zastosowanie powyższych przepisów w niniejszej sprawie było działaniem zgodnym z obowiązującym porządkiem prawnym. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 16 września 2003r. w sprawie zwrotu lub umarzania należności celnych weszło w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia (§ 14 cyt. rozporządzenia), a zatem z dniem 15.10.2003r. Wniosek skarżącej o zwrot należności celnych złożony w dniu [...] .09.2003r. został rozpatrzony przez organ w dniu [...] .03.2004r. Rozstrzygnięcie wydano m.in. na podstawie przepisów § 7 ust.1, § 8 ust.1, § 9, § 11, § 12 ww. rozporządzenia. Zastosowane przepisy są przepisami o charakterze procesowym. W związku z tym, iż prawodawca nie wprowadził przepisów intertemporalnych określających reguły wskazujące, jakim modyfikacjom ulega zakres obowiązywania dawnych norm prawnych ze względu na ustanowienie nowych norm prawnych, należało kierować się ogólnymi zasadami w tym zakresie. Zgodnie z nimi przepisy prawa proceduralnego (formalnego) winny być stosowane na datę orzekania w konkretnej, indywidualnej sprawie administracyjnej, natomiast przepisy materialne – na datę zaistnienia zdarzenia. Przepisem o charakterze materialnym mającym zastosowanie w przedmiotowej sprawie jest art.248 Kodeksu celnego. Konsekwencją przyjęcia powyższego stanowiska jest uznanie za bezzasadne zarzutów skarżącej dotyczących zastosowania nieobowiązujących przepisów prawnych.

Mając na uwadze potrzebę przeprowadzenia sanacji postępowania wyjaśniającego oraz to, że uchybienia organu celnego mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy należało – stosownie do treści art.145 § 1 pkt 1 lit. c, art.200 oraz art.152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270) – orzec jak w sentencji.