Postanowienie WSA we Wrocławiu, sygn. akt II SA/Wr 118/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2017-12-01 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6010 Pozwolenie na budowę, użytkowanie obiektu lub jego części,  wykonywanie robót budowlanych innych niż budowa obiektu, prz
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: *Utrzymano w mocy postanowienie - art. 260 par. 1 ustawy - P.p.s.a.
Powołane przepisy: article: art. 260  par. 1
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Mieczysław Górkiewicz po rozpoznaniu w dniu 1 grudnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M. S. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 29 września 2017 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi M. S. na decyzję Wojewody D. z dnia [...] grudnia 2015 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania organu pierwszej instancji o wznowienie postępowania zakończonego ostateczną decyzją zatwierdzającą projekt budowlany i udzielającą pozwolenia na budowę budynku szpitala uzdrowiskowego postanawia: zaskarżone postanowienie utrzymać w mocy.


UZASADNIENIE

Skarżący M. S., na formularzach złożonych w dniach [...] i [...] lipca

2017 r. sformułował wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata.

W uzasadnieniu żądania podniósł, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, jest współwłaścicielem w ¼ udziału domu o powierzchni [...] m² i wartości [...] zł, trzech działek o powierzchni odpowiednio [...] m², [...] m², [...] m², z których jedna jest obciążona hipoteką przymusową na kwotę [...] zł, oraz [...] akcji DCHR SA

o nominalnej wartości 5.000 zł. Nadto skarżący oświadczył, że opłacenie kosztów sądowych pozbawia go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, gdyż na skutek długotrwałego braku pracy i dochodów jest w trudnej sytuacji materialnej. Wskazał na ciągły i powszechny charakter usług odprowadzania i oczyszczania ścieków, które świadczył mimo narastających zaległości płatniczych jego kontrahentów. Skarżący podał również, że posiada zaległości w zapłacie podatków, składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i FPiFGŚP oraz zadłużenie względem rodziny.

W treści wniosku skarżący zawarł oświadczenie, że w postępowaniu toczącym się przed sądem powszechnym jest reprezentowany przez adwokata z wyboru, wskazując, że od trzech lat nie przekazał adwokatowi żadnych środków z tytułu jego usług.

Pismem z dnia [...] sierpnia 2017 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedłożenie dodatkowych informacji i dokumentów źródłowych dotyczących sytuacji materialnej i rodzinnej,

tj. kserokopii zeznania podatkowego dot. podatku dochodowego od osób fizycznych za rok 2014 i 2015 wraz z załącznikami ewentualnie rocznego obliczenia podatku albo informacji o dochodach uzyskanych w roku 2014 i 2015; wyciągów z posiadanych rachunków bankowych za ostatnie trzy miesiące oraz informacji o posiadanych lokatach oszczędnościowych i innych formach gromadzenia środków pieniężnych; szczegółowego - określonego kwotowo - zestawienia ponoszonych miesięcznie wydatków gospodarstwa domowego (opłaty: czynsz, media, żywność, środki higieny, ubrania, lekarstwa, spłata kredytów i pożyczek - bankowych i prywatnych, podatki, alimenty, zajęcia komornicze, inne), ze wskazaniem źródeł ich finansowania (załączyć dowody opłat); kserokopii dokumentów, z których wynika prowadzenie egzekucji

z majątku; informacji o korzystaniu z Pomocy Społecznej lub innych form wsparcia ze strony państwa oraz innych dokumentów i informacji, z których treść może mieć znaczenie dla oceny wniosku.

Z akt sprawy wynika, że wnioskodawca nie zareagował na doręczone w dniu

[...] sierpnia 2017 r. wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy przez przedłożenie dodatkowych informacji i dokumentów źródłowych dotyczących sytuacji materialnej i rodzinnej.

Postanowieniem z dnia 29 września 2017 r. referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, wskazując m.in., że skarżący - jak wynika z jego oświadczenia zawartego na formularzu wniosku - pozostaje w stosunku prawnym z adwokatem reprezentującym go w postępowaniu przed sądem powszechnym oraz, że ten adwokat nie został wyznaczony dla skarżącego z urzędu w ramach przyznanego prawa pomocy. Na tej podstawie referendarz sądowy ustalił, że skarżący pozostaje w stosunku prawnym

z profesjonalnym pełnomocnikiem procesowym pochodzącym z wyboru. Z tej przyczyny referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata z urzędu. W zakresie zaś przyznania stronie prawa pomocy

w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, referendarz ocenił, że skarżący nie wykazał, iż w jego sytuacji materialnej i rodzinnej zaistniała przesłanka przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.

W ocenie referendarza istotna dla oceny argumentacji strony w zakresie uzasadnienia rozpoznawanego wniosku pozostaje wątpliwość wynikająca z oświadczenia skarżącego, wedle którego w roku 2015 nie uzyskał dochodu, przeciwnie poniósł stratę, natomiast obecnie nadal nie osiąga żadnego dochodu. Jednocześnie nie korzysta on

z pomocy społecznej ani innych form wsparcia państwowego w utrzymaniu swojego jednoosobowego gospodarstwa domowego. Oznacza to, że posiadał on i nadal posiada inne zasoby majątkowe lub źródła, z których czerpał i czerpie środki finansowe przeznaczane na ponoszenie kosztów utrzymania siebie. Z akt sprawy nie wynika, jakie to były lub są zasoby, ani jaka była lub jest ich aktualna wartość. Dlatego w sprawie nie sposób mówić o wykazaniu przez skarżącego utraty zdolności wygospodarowania,

w drodze korzystania ze zgromadzonego majątku lub innych źródeł, środków na utrzymanie siebie oraz, jednoczesne, ponoszenie kosztów sądowych. Powyższe stwierdzenia doprowadziło do wniosku, że skarżący nie wykazał w sposób spójny i nie budzący wątpliwości, że takiej zdolności aktualnie nie posiada.

Pismem z dnia [...] października 2017 r. skarżący wniósł od powyższego postanowienia sprzeciw.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Na wstępie należy zauważyć, że zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", rozpoznając sprzeciw od zarządzenia

i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie,

w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3).

Podstawą podjęcia zakwestionowanego przez skarżącego postanowienia referendarza sądowego są przepisy art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a.

Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2 art. 245 p.p.s.a.). Przepisy art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. stanowią zaś, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje

w zakresie w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.

Z taką sytuacją mamy do czynienia w rozpoznawanej sprawie. Skarżący nie wykazał bowiem, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Przede wszystkim należy zauważyć, że nie zareagował na wezwanie referendarza sądowego z dnia [...] sierpnia 2017 r.

Jak wskazano wyżej, wykazanie, że strona rzeczywiście znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, spoczywa na niej samej. Zatem w jej interesie jest zarówno jak najobszerniejszy opis stanu majątkowego, finansowego i rodzinnego oraz realnych możliwości płatniczych, a także jak najściślejsza współpraca z sądem, który dąży do tego, aby sytuację strony w pełni wyjaśnić. Wszelkie wyjaśnienia powinny być przy tym logiczne i wiarygodne. Te obowiązki wnioskodawcy wynikają z brzmienia art. 252 § 1

i art. 255 p.p.s.a.. Wniosek o przyznanie prawa pomocy złożony przez osobę fizyczną rozpoznawany jest w trzech aspektach – nie tylko finansowym i majątkowym, ale

i rodzinnym. Oceniając pod tym względem okoliczności wskazane we wniosku

o przyznanie prawa pomocy, Sąd doszedł do przekonania, że nie stanowią one podstawy uzasadniającej przyznanie stronie prawa pomocy. Skarżący nie wykazał bowiem, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, zgodnie

z przepisem art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a..

Powyższe uwagi należy również odnieść do możliwości oceny wniosku skarżącego pod kątem przyznania mu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, co musi skutkować stwierdzeniem, że skarżący nie wykazał również, iż w jego sytuacji materialnej i rodzinnej zaistniała przesłanka przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.

Zgodnie z art. 245 § 3 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie

z opłat lub wydatków może z kolei polegać - zgodnie z przepisem art. 245 § 4 p.p.s.a. - na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Powyższe unormowanie – jak słusznie wskazał referendarz w swoim rozstrzygnięciu - powinno być odczytywane w kontekście treści art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem

w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Zwolnienie z obowiązku uiszczenia tych kosztów stanowi zatem wyjątek od reguły wykonania przez stronę tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi i sposobu dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy p.p.s.a. określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Nadto zastosowanie przez ustawodawcę wskazanej wyżej formuły uregulowania instytucji prawa pomocy obliguje wnioskodawcę do zachowania szczególnej staranności przy wykazywaniu podstaw, które uzasadniają jego żądanie. Słuszna jest również uwaga, iż z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że są one zasadą, natomiast zwolnienie z ich uiszczenia winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną

w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem, tj. całkowicie pozbawionych środków do życia ze względu na okoliczności życiowe.

W rozpoznawanej sprawie trudno mówić o konieczności zwolnienia skarżącego - w drodze wyjątku - z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania sądowego. I to nie tylko z uwagi na brak możliwości dokonania weryfikacji rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego, wynikającej z niezachowania przez wnioskodawcę szczególnej staranności przy wykazywaniu podstaw, które uzasadniają przyznanie mu prawa pomocy, ale również z tego powodu, iż nie można odnieść do osoby skarżącego stwierdzenia, że znajduje się on w wyjątkowej sytuacji ze względu na okoliczności życiowe. Zwrócić tutaj należy bowiem uwagę – jak uczynił to referendarz - na art. 246 § 3 p.p.s.a., zgodnie

z którym adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Nie dotyczy to adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy.

Z przywołanego wyżej unormowania – ja słusznie wskazał referendarz sądowy - wynika, że zatrudnianie lub pozostawanie przez stronę skarżącą, która wnioskuje

o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika,

w stosunku prawnym z takim pełnomocnikiem (pochodzącym z wyboru adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym) stanowi przesłankę negatywną, wyłączającą przyznanie jej prawa pomocy w tym zakresie. Wniosek ten pozostaje aktualny również w sytuacji, gdy profesjonalny pełnomocnik procesowy

z wyboru występuje w imieniu wnioskodawcy w postępowaniu innym niż przedmiotowe, w tym w innym postępowaniu niż toczące się przed sądem administracyjnym. Fakt korzystania przez skarżącego z usług adwokata z wyboru w innej sprawie świadczy bowiem o tym, że posiada środki finansowe na opłacenie usług tego adwokata. Skoro tak, nie można stwierdzić, że znajduje się on trudnej sytuacji materialnej, uzasadniającej przyznanie skarżącemu prawa pomocy.

Słusznym jest przy tym również stwierdzenie przez referendarza sądowego, że ponieważ skarżący pozostaje w stosunku prawnym z adwokatem reprezentującym go

w postępowaniu przed sądem powszechnym oraz, że ten adwokat nie został wyznaczony dla skarżącego z urzędu, w ramach przyznanego prawa pomocy, to nie ma podstaw do przyznania wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata z urzędu.

Uwzględniając powyższe należało uznać za prawidłowe postanowienie referendarza sądowego z dnia 29 września 2017 r. i na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.