Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SAB/Kr 5/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2017-11-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
659
Hasła tematyczne: Przewlekłość postępowania
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: oddalono skargi
Powołane przepisy: article: art. 35-40
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 151
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia: WSA Wiesław Kuśnierz (spr.) Sędziowie: WSA Inga Gołowska WSA Jarosław Wiśniewski Protokolant: st.sekr.sąd. Anna Boczkowska po rozpoznaniu w postępowaniu uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 14 listopada 2017 r. sprawy ze skarg W. G. na przewlekłość postępowania Zakładu Ubezpieczeń Społecznych - skargi oddala -


UZASADNIENIE

W. G. (dalej: Skarżący) wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie datowaną na 25 lutego 2017 r. skargę, oznaczoną "[...]" "na działanie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, który nie udzielił odpowiedzi na pisma:

- [...] z dnia 14.10.2016 r., data wpływu 17.10.2016 r.

- [...] z dnia 27.10.2016 r., data wpływu 31.10.2016 r."

Skarżący ograniczył uzasadnienie skargi do wskazania, że przewłoka organu wynosi 4 miesiące.

Wskazane w skardze pisma dotyczyły:

1. [...] z dnia 14.10.2016 r., data wpływu 17.10.2016 r. - sygn. VII U [...] (wniosek o umorzenie składek adresowany do Sądu Okręgowego za pośrednictwem ZUS; Skarżący podnosił, że ZUS ma dokumenty od niego, z Urzędu Skarbowego i prawomocny wyrok Trybunału z [...]), wniosek ma być rozpatrzony za wiedzą Sądu;

2. [...] z dnia 27.10.2016 r., data wpływu 31.10.2016 r. – sygn. VII U [...] Skarżący wskazał, że przesyła nowe dowody, zdaniem Skarżącego decyzja Prezydenta Miasta K. z 19 października 2016 r. zobowiązuje go do kontynuacji działań celem ustalenia świadczeń z ZUS, w załączeniu prócz ww. decyzji przesłał m.in. dokumenty lekarskie dokumentujące jego stan zdrowia (choroby).

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS) wniósł o jej oddalenie. Wskazał, że w dniu 17 października 2016 r. W. G. złożył w ZUS kopię pisma skierowanego do Sądu Okręgowego w K., Wydział VII Ubezpieczeń Społecznych, sygn. VII U [...] o umorzenie należności z tytułu składek. W dniu 31 października 2016 r. Skarżący dołączył dokumenty do sprawy o umorzenie.

ZUS wskazał, że wyjaśnił ze Skarżącym, iż pismo z dnia 14 października 2016 r. jest wnioskiem o umorzenie należności z tytułu składek skierowanym do organu.

Wskazał też, że przed Sądem Okręgowym toczy się postępowanie odwoławcze od decyzji znak [...] z dnia 12 stycznia 2016 r., określającej wysokość zadłużenia na koncie rozliczeniowym Skarżącego. Dlatego też organ zawiesił postępowanie wszczęte wnioskiem z 14 października 2016 r.

Z kolei w piśmie procesowym z dnia 2 maja 2017 r., złożonym również doi ZUS wskazał, że pismo z dnia 27 października 2016 r. dotyczy świadczeń rentowych, czego dowodzi decyzja Prezydenta Miasta K. nr [...] z dnia 19 października 2016 r. Zarzucił, że na pismo to nie dostał odpowiedzi.

Kolejno w piśmie procesowym z dnia 5 maja 2017 r. oznaczonym "[...]" Skarżący zarzucił brak odpowiedzi ZUS. Wskazał, że uzyskał odpowiedź, iż ZUS nigdy nie rozpatrzył pisma [...] z 27 października 2016 r.

W innymi piśmie z dnia 5 maja 2017 r. oznaczonym "[...]" Skarżący wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skargę na nieudzielenie przez ZUS "odpowiedzi na trzy pisma z dnia 10 sierpnia 2005 r."

W jego uzasadnieniu podniósł, że nie jest to wyłącznie skarga na przewłokę lecz skarga na działanie organu rentowego, to jest zagubienie lub zniszczenie dokumentów (3 pisma plus 4 załączniki).

Następnie w piśmie procesowym z dnia 5 czerwca 2017 r. ZUS wskazał, że nie może odpowiedzieć na pismo Skarżącego z dnia 2 maja 2017 r. ze względu na jego niejednoznaczność i niezrozumiałość.

Wyjaśnił, że pismo Skarżącego z dnia 27 października 2016 r. wraz z załącznikami, w tym decyzją Prezydenta Miasta K. z 19 października 2016 r. nr [...] o przyznaniu zasiłku celowego specjalnego, zostało potraktowane zgodnie z intencją płatnika jako dodatkowe dokumenty w sprawie o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia (wszczętej wnioskiem z dnia 14 października 2016 r.) i dołączone do akt tej sprawy. ZUS wyjaśnił też, że postępowanie przed ZUS w sprawie umorzenia jest nadal zawieszone z uwagi na postępowanie przed Sądem Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w K. w sprawie dotyczącej obowiązku opłacania składek na ubezpieczenia z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej i określenia wysokości zadłużenia z tego tytułu.

Następnie Skarżący składał liczne kolejne pisma procesowe do Sądu, z dnia 9 czerwca 2017 r., z dnia 17 lipca 2017 r., dwa pisma z dnia 12 sierpnia 2017 r., z dnia 22 sierpnia 2017 r., zarzucając m.in. brak odpowiedzi ZUS na jego kolejne pisma w różnych sprawach.

Ponadto w piśmie z dnia 9 czerwca 2017 r. zarzucił, że został wezwany przez ZUS do przedstawienia informacji na temat studiów, podczas gdy już przesyłał odpowiednie zaświadczenia ministerstwa (dnia 10 sierpnia 2005 r.).

Natomiast w piśmie z dnia 17 lipca 2017 r. Skarżący zarzucił, że dokumentacja zdrowotna nie została przekazana do akt orzeczniczych, pomimo wyjaśnienia przez niego sprawy w dniu 10 maja 2017 r.

Zarządzeniem z dnia 28 sierpnia 2017 r. Sąd przesyłając kopie korespondencji Skarżącego wezwał ZUS do zajęcia stanowiska w sprawie i przedstawienia dotychczasowych postępowań, a także przedłożenia uwierzytelnionych kopii akt spraw toczących się postępowań, których stroną jest Skarżący

W odpowiedzi w piśmie procesowym z dnia 18 września 2017 r. ZUS przedstawił merytoryczne stanowisko Naczelnika Wydziału Realizacji Dochodów.

Ponadto ZUS wskazał, że w piśmie z dnia 30 czerwca 2014 r. poinformował Skarżącego o przyczynie braku odpowiedzi na pisma z dnia 10 sierpnia 2005 r. Przyczyną braku odpowiedzi był mianowicie fakt, że Skarżący nie dostosował się do art. 40 Kodeksu postępowania administracyjnego.

Natomiast ze stanowiska Naczelnika Wydziału Realizacji Dochodów wynika, że Skarżący złożył 10 czerwca 2014 r. wniosek o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne za okres kwiecień-maj 2014 r. w związku z bardzo trudną sytuacją finansową.

Powyższe postępowanie zakończyło się decyzją ZUS o odmowie umorzenia należności.

Następnie WSA w Krakowie wyrokiem z dnia 25 września 2015 r. sygn. I SA/Kr 438/15 oddalił skargę na decyzję ZUS z dnia 31 grudnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia.

Dalej Naczelnik wskazał, że Skarżący wniósł pismo z 14 października 2016 r. W związku z trwającym postępowaniem odwoławczym od wydanej 12 stycznia 2016 r. decyzji określającej wysokość zadłużenia znak [...] postanowieniem z 28 lutego 2017 r. ZUS zawiesił postępowanie.

W kolejnych pismach procesowych (czterech z dnia 5 października 2017 r., z dnia 18 października 2017 r., z dnia 25 października 2017 r., trzech pismach z dnia 8 listopada 2017 r., z dnia 18 grudnia 2017 r.) Skarżący zarzucał m.in. brak odpowiedzi ZUS na jego pisma, błędne interpretowanie jego intencji i naruszanie przepisów procesowych, m.in. ignorowanie faktu w trakcie spotkania z pracownikiem ZUS, że nie widzi dokumentów i że nie rozumie co pracownik ZUS do niego mówi.

WSA w Krakowie działając na podstawie art. 111 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; dalej: P.p.s.a.), postanowił sprawy o sygn. akt I SAB/Kr 5/17 oraz połączyć do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia i prowadzić je pod sygn. akt I SAB/Kr 5/17. Powołany przepis stanowi, że sąd może zarządzić połączenie kilku oddzielnych spraw toczących się przed nim w celu ich łącznego rozpoznania lub także rozstrzygnięcia, jeżeli pozostają one ze sobą w związku. W rozpoznawanej sprawie skargi ze względu na podmiot Skarżący oraz stan faktyczny i istotę spornych zagadnień pozostawały ze sobą w związku w rozumieniu ww. przepisu. Uzasadnione było więc połączenie postępowań sądowych, wszczętych odrębnymi skargami, do łącznego ich rozpoznania i rozstrzygnięcia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2016 r., poz. 1066) sąd administracyjny sprawuje, w zakresie swej właściwości, kontrolę działalności administracji publicznej, pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne, zgodnie z art. 3 § 2 pkt 8 P.p.s.a. obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a, czyli w przypadkach, w których należy wydać decyzję administracyjną, niektóre kategorie postanowień, względnie inny akt lub podjąć czynność z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, jak też pisemną interpretację przepisów prawa podatkowego w indywidualnych sprawach.

Należy również wskazać, że w myśl art. 119 pkt 4 P.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania.

O dopuszczalności omawianych skarg decyduje, zgodnie z art. 52 § 1 P.p.s.a., uprzednie wyczerpanie środków zaskarżenia w postępowaniu administracyjnym.

W niniejszej sprawie skargi na przewlekłe prowadzenie postępowania podlegają merytorycznej ocenie, gdyż brak jest podstaw do ich odrzucenia.

Należy wskazać, że Sąd rozpatrując skargę wniesioną na przewlekłość organu administracji publicznej, będąc stosownie do art. 134 § 1 P.p.s.a. związany granicami sprawy, ogranicza się wyłącznie do ustalenia, czy organowi można przypisać lub nie - stan bezczynności i przewlekłości. Sąd nie jest natomiast władny zajmować stanowiska w kwestiach merytorycznych.

Uznając skargę za zasadną sąd zobowiązuje organ do wydania aktu lub podjęcia czynności w terminie przez siebie wskazanym. Może orzekać jedynie o obowiązku wydania decyzji (lub postanowienia) lub dokonania czynności w przedmiotowej sprawie, nie może natomiast nakazywać organowi sposobu rozstrzygnięcia, ani też bezpośrednio orzekać o prawach i obowiązkach skarżącego.

Złożone zaś przez Skarżącego do Sądu pisma z dnia 25 lutego 2017 r. oraz z dnia 5 maja 2017 r. oznaczone "[...]" należało - w ocenie Sądu - zakwalifikować jako skargi na przewlekłe prowadzenie przez organ postępowania, a to z uwagi na podniesione przez Skarżącego zarzuty i tok postępowania przed organem.

W ocenie Sądu, skargi na przewlekłość w rozpoznawaniu sprawy o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie, a także sprawy "odpowiedzi na trzy pisma z dnia 10 sierpnia 2005 r.", okazały się nieuzasadnione.

Na wstępie podkreślić trzeba, że w sprawach prowadzonych przez ZUS, zgodnie z art. 123 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (obecnie Dz.U. z 2017 r., poz. 1778, dalej: u.s.u.s.) w sprawach uregulowanych ustawą stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że ustawa stanowi inaczej.

Zgodnie natomiast z art. 12 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie Dz.U. z 2017 r., poz. 1257, dalej: K.p.a.), organy administracji publicznej powinny działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia. Przy czym, na organie prowadzącym postępowanie spoczywa obowiązek podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do załatwienia sprawy (art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a.).

Przepisy rozdziału 7 działu I K.p.a. "Załatwianie spraw" regulują kwestie terminów załatwianie spraw i mają przyczyniać się do przestrzegania przez organy zasady szybkości postępowania, a także mają istotne znaczenie z punktu widzenia ochrony jednostki przed długotrwałym postępowaniem administracyjnym i odwlekaniem w czasie wydania rozstrzygnięcia w sprawie. Opóźnione załatwienie sprawy może bowiem z uwagi na duży upływ czasu okazać się już działaniem bezprzedmiotowym, może skutkować powstaniem szkody po stronie jednostki lub być pozbawione dla niej realnej wartości, którą mogło mieć, gdyby zostało wydane we właściwym czasie.

Zgodnie z ogólną wytyczną zawartą w art. 35 § 1 K.p.a., sprawy administracyjne powinny być załatwiane bez zbędnej zwłoki. Organ administracji publicznej powinien zatem prowadzić postępowanie w sposób sprawny, bez nieuzasadnionego wstrzymywania i przewlekania czynności procesowych, tak by zakończenie postępowania nastąpiło w najkrótszym możliwym terminie. Dążenie organu prowadzącego postępowanie do jak najszybszego załatwienia sprawy nie powinno jednak prowadzić do naruszenia zasady prawdy obiektywnej.

Długość terminu załatwienia danej sprawy zależy od jej charakteru. Zgodnie z art. 35 § 2 K.p.a. niezwłocznie powinny być załatwiane sprawy, które mogą być rozpatrzone w oparciu o dowody przedstawione przez stronę łącznie z żądaniem wszczęcia postępowania lub w oparciu o fakty i dowody powszechnie znane albo znane z urzędu organowi, przed którym toczy się postępowanie, bądź możliwe do ustalenia na podstawie danych, którymi rozporządza ten organ (np. danych z ewidencji, rejestrów).

Na gruncie procedury administracyjnej należy przyjąć, że użyte w art. 35 § 2 K.p.a. słowo "niezwłocznie" nie oznacza "natychmiast", organ powinien dysponować realnym – w konkretnych okolicznościach – czasem potrzebnym do przeanalizowania stanu prawnego i faktycznego sprawy oraz wydania i uzasadnienia rozstrzygnięcia w sprawie. Organ powinien więc wydać rozstrzygnięcie bez nieuzasadnionego odwlekania tej czynności (por. Anna Golęba [w:] Knysiak-Molczyk Hanna (red.), Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Lex/el. 2015). Oczywiście termin załatwienia sprawy, w której nie jest wymagane prowadzenie postępowania wyjaśniającego, nie powinien być dłuższy niż termin przewidziany w art. 35 § 3 dla sprawy wymagającej przeprowadzenia takiego postępowania.

Sprawy wymagające postępowania wyjaśniającego, a więc sprawy, których załatwienie wiąże się z koniecznością zgromadzenia dowodów, wyjaśnień i informacji, powinny być załatwiane przez organ pierwszej instancji nie później niż w ciągu miesiąca od dnia wszczęcia postępowania (art. 35 § 3 K.p.a.). Jeżeli natomiast sprawa ma charakter szczególnie skomplikowany, organ powinien załatwić taką sprawę nie później niż w ciągu 2 miesięcy od dnia jej wszczęcia. O szczególnie skomplikowanym charakterze sprawy możemy mówić wówczas, gdy mamy do czynienia z zawiłym stanem faktycznym sprawy, wymagającym przeprowadzenia licznych czynności dowodowych, jak i ze złożonym, niełatwym do ustalenia stanem prawnym, wymagającym wnikliwej analizy oraz wykładni przepisów prawa.

Przy czym, w myśl art. 35 § 5 K.p.a. do terminów określonych w przepisach poprzedzających nie wlicza się terminów przewidzianych w przepisach prawa dla dokonania określonych czynności, okresów zawieszenia postępowania oraz okresów opóźnień spowodowanych z winy strony albo z przyczyn niezależnych od organu.

Ponadto, jak stanowi art. 36 § 1 K.p.a., o każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie określonym w art. 35 lub w przepisach szczególnych organ administracji publicznej jest obowiązany zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki i wskazując nowy termin załatwienia sprawy.

Z bezczynnością organu mamy do czynienia wówczas, gdy w prawnie określonym terminie organ nie podejmuje żadnych czynności w sprawie lub, gdy wprawdzie prowadził postępowanie w sprawie, jednakże mimo istnienia ustawowego obowiązku, nie kończy go wydaniem stosownego aktu lub nie podejmuje czynności.

Bezczynność organu, czyli niekorzystanie z kompetencji, którą ze względu na zaistnienie wymaganych przez prawo okoliczności organ jest obowiązany wykorzystać, stanowi specyficzny przejaw nielegalności zachowań administracji publicznej (por. M. Miłosz, Bezczynność organu administracji publicznej w postępowaniu administracyjnym, Warszawa 2012 r., s. 92). Tak rozumiana bezczynność oznacza naruszenie prawa obywatela do dobrej administracji, które wynika z treści art. 41 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej (Dz. Urz. UE. Z 2007 r. nr C 303 s. 1). Jednym z jego fundamentalnych elementów jest prawo do rozpoznania sprawy w rozsądnym terminie.

Natomiast przewlekłe prowadzenie postępowania ma miejsce wówczas, gdy organ podejmuje wprawdzie działania ale robi to opieszale lub skuteczność podejmowanych czynności jest wątpliwa. Dotyczy to także sytuacji, gdy organ podejmuje czynności nie zmierzając wprost i skutecznie do finalnego załatwienia sprawy. Zgodnie ze stanowiskiem wyrażonym przez Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 21 grudnia 2010 r., sygn. akt II GPP 5/10 (wszystkie powołane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są opublikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – http://orzeczenia.nsa.gov.pl) z przewlekłością postępowania, która narusza prawo strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, mamy do czynienia wówczas, gdy postępowanie trwało dłużej niż było to konieczne do wyjaśnienia okoliczności faktycznych i prawnych, będących istotnymi dla rozstrzygnięcia sprawy.

W tym miejscu wskazać należy, że przepisy K.p.a., jak również P.p.s.a., nie definiują terminu "przewlekłe prowadzenie postępowania". W świetle orzecznictwa przewlekłe prowadzenie postępowania wystąpi z reguły wówczas, gdy w określonym przepisami terminie organ nie podejmie żadnych czynności w sprawie lub, gdy wprawdzie prowadzi postępowanie w sprawie, jednakże mimo ustawowego obowiązku nie zakończy go wydaniem stosownego aktu lub nie podejmie czynności, ponieważ prowadzi postępowanie w sposób nieefektywny poprzez wykonywanie czynności w dużym odstępie czasu lub podejmuje czynności pozorne czy też zbędne. O przewlekłości postępowania można mówić, gdy postępowanie jest prowadzone opieszale, niesprawnie i nieskutecznie, w sytuacji, gdy sprawa mogła być załatwiona w terminie krótszym (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 10 lipca 2013 r., sygn. akt II SAB/Po 95/12; WSA w Łodzi z dnia 9 października 2012 r., sygn. akt II SAB/Łd 108/12; WSA w Warszawie z dnia 21 sierpnia 2012 r., sygn. akt I SAB/Wa 260/12)

Stwierdzenie, że w określonej dacie, a tą będzie data orzekania przez Sąd, można zakwalifikować postępowanie organu, jako dotknięte przewlekłością jego prowadzenia, wymagać będzie gruntownego zbadania sprawy pod wieloma względami, dokonania oceny czynności procesowych, analizy faktów i okoliczności zależnych od działania organu i jego pracowników oraz stanu zastoju procesowego sprawy wynikającego z zaniechania lub wadliwości działań podejmowanych przez strony lub innych uczestników postępowania (por. J. Borkowski (w:) B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego Komentarz Wydanie 11, Warszawa 2011, str. 238).

W związku z tym w postępowaniu sądowoadministracyjnym w sprawie ze skargi na przewlekle prowadzenie postępowania przez organ administracji publicznej sąd administracyjny bada, czy podejmowane przez organ czynności zmierzały do należytego i szybkiego załatwienia sprawy, w jakich odstępach czasu były one podejmowane, a także czy nie są były to czynności pozorne, przedłużające postępowanie i nieprowadzące w istocie do wydania stosownego rozstrzygnięcia. Oceniając zwłokę organu w terminowym załatwieniu konkretnej sprawy administracyjnej nie można abstrahować od jej charakteru (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 24 lipca 2013 r., sygn. akt I SAB/Wa 202/13). Rozsądny termin zakończenia konkretnego postępowania musi zostać określony w świetle wszystkich okoliczności danej sprawy oraz w oparciu o następujące kryteria: złożoność sprawy, postawa samego skarżącego i właściwych organów, znaczenie przedmiotu postępowania dla skarżącego. W sprawach o skomplikowanym stanie faktycznym, w których zachodzi konieczność przeprowadzenia wielu dowodów, obowiązkiem organu jest sprawne prowadzenie postępowania dowodowego (co nie zawsze znaczy szybkie), zmierzające do ustalenia stanu faktycznego pozwalającego na prawidłowe rozstrzygnięcie sprawy.

Przenosząc powyższe na grunt badanej sprawy należy stwierdzić, że w realiach rozpoznawanej sprawy tak rozumiana przewlekłość w prowadzeniu postępowania nie wystąpiła. Fakt, iż na dzień wniesienia skargi organ nie rozpoznał wniosku Skarżącego o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia, a postępowanie administracyjne zainicjowane tym wnioskiem nie zostało zakończone, nie może być odczytywane jako następstwo opieszałego i przewlekłego działania organu. Nie można również jako przewlekłe opisać postępowania związanego z pismami Skarżącego z dnia 10 sierpnia 2005 r. Przeczy temu ciąg zdarzeń, jakie miały miejsce w niniejszej sprawie.

Jak bowiem wskazuje orzecznictwo sądów administracyjnych długi czas trwania postępowania nie może być automatycznie utożsamiany z przewlekłością postępowania. Występuje ona gdy zwłoka w rozpoznaniu sprawy przez organ jest nadmierna (rażąca) i nie znajduje uzasadnienia w obiektywnych okolicznościach sprawy (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 7 marca 2012 r., sygn. akt II SAB/Łd 2/12, wyrok WSA w Białymstoku z dnia 17 kwietnia 2012 r., sygn. akt II SAB/Bk 15/12).

Wbrew zarzutom skargi, w działaniach organu kontroli w prowadzonym postępowaniu, nie można dopatrzyć się przewlekłości, a tym bardziej bezczynności.

Przechodząc do opisu okoliczności niniejszej sprawy, w pierwszej kolejności, w związku z mnogością pism kierowanych przez Skarżącego zarówno do ZUS jak i do Sądu, oraz z przeplatającymi się w pismach wieloma wątkami, z wielu różnych postępowań, celem uporządkowania stanu faktycznego warto przedstawić chronologicznie wydarzenia związane ze stosunkami ZUS ze Skarżącym.

Skarżący pracował w Polsce w latach 1978-1986 – z przerwami na urlopy bezpłatne (WSK PZL -Rzeszów), odbywał studia doktoranckie ze stypendium w latach 1979-1982, pracował w latach 1986-1988 (ZRE Kraków), 1988-1990 (AP Kraków) w związku z czym odprowadzane były za niego składki do ZUS.

Następnie Skarżący działał m.in. jako prezes zarządu i pracownik spółki I. sp. z o.o. w K., w okresie od 1 stycznia 1999 r. do 31 sierpnia 2003 r.

ZUS kierował do Skarżącego informacje o obowiązku przekazania prawidłowych dokumentów ubezpieczeniowych w zawiadomieniach z dnia 12 stycznia, 7 lutego, 4 marca i 8 sierpnia 2005 r. Powyższa korespondencja była kierowana na aktualny na dzień jej wysyłania adres do doręczeń spółki, to jest ul. [...] K..

Dnia 10 sierpnia 2005 r. (wpływ 18 sierpnia 2005 r.) Skarżący przesłał do ZUS:

- informację, że z dniem 28 kwietnia 2004 r., w związku z wyjazdem jego rodziny za granicę – firma I. zawiesiła prowadzenie działalności i nie jest on już pracownikiem tej firmy,

- informację, że zwrócił się do Sądu Okręgowego dnia 9 sierpnia 2005 r. o doręczenie wyroku sygn. akt VII U [...],

- zaświadczenia o zatrudnieniu i wynagrodzeniu.

Jednocześnie Skarżący wskazał jako adres do doręczeń adres we Włoszech (Santa Margherita).

Dnia 12 czerwca 2013 r. Skarżący zakwestionował przebieg swojego ubezpieczenia z tytułu zatrudnienia w I. sp. z o.o.

Jednocześnie ZUS wskazał, że nie dysponuje on raportami rozliczeniowymi z okres od września 2003 r.

Decyzją z dnia 28 czerwca 2013 r. Prezydent Miasta K. orzekł w przedmiocie bezrobocia Skarżącego.

Następnie pismem z dnia 15 marca 2014 r. Skarżący złożył skargę na przewlekłość postępowania przed ZUS w związku z jego pismami z 2005 r., dotyczącymi zatrudnienia, wynagrodzenia i zawieszenia działalności.

Dnia 31 marca 2014 r. ZUS wydał decyzję o podleganiu Skarżącego ubezpieczeniom społecznym jako pracownik I. sp. z o.o. od dnia 1 stycznia 1999 r. (data zgłoszenia) do dnia 31 sierpnia 2003 r. (ostatni przesłany raport rozliczeniowy ZUS RNA).

Sąd Okręgowy w K. Wydział VIII Ubezpieczeń Społecznych postanowieniem z dnia 4 kwietnia 2014 r. sygn. VIII U [...] przekazał ww. skargę z dnia 15 marca 2014 r. do ZUS, stwierdzając, że właściwy w sprawie jest sąd administracyjny, za pośrednictwem ZUS.

Dnia 6 czerwca 2014 r. Skarżący złożył wniosek do ZUS o umorzenie składek.

Pismem z dnia 30 czerwca 2014 r. skierowanym do Skarżącego ZUS ustosunkował się do zarzutów skargi z dnia 15 marca 2014 r.

WSA w Krakowie wyrokiem z dnia 25 września 2015 r. sygn. akt I SA/Kr 438/15 oddalił skargę na decyzję ZUS z dnia 31 grudnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia.

WSA w Krakowie wyrokiem z dnia 20 lipca 2016 r., sygn. akt I SA/Kr 1954/15 oddalił skargę W. G., o wznowienie postępowania sądowego zakończonego ww. wyrokiem WSA w Krakowie z dnia 25 września 2015 r., sygn. akt I SA/Kr 438/15.

WSA w Krakowie postanowieniem z 24 listopada 2016 r., sygn. akt I SA/Kr 1076/16 odrzucił skargę W. G., o wznowienie postępowania sądowego zakończonego ww. wyrokiem WSA w Krakowie z dnia 25 września 2015 r., sygn. akt I SA/Kr 438/15.

Dnia 12 stycznia 2016 r. ZUS wydał decyzję znak [...] określającą wysokość zadłużenia na koncie rozliczeniowym Skarżącego. Skarżący wniósł od ww. decyzji odwołanie dnia 1 marca 2016 r.

Dnia 25 września 2017 r. znak: [...] ZUS wydał decyzję w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia rentowego.

Mając powyższe okoliczności na uwadze należy stwierdzić co następuje.

I. SAB/Kr 5/17

Celem określenia istoty sprawy, należy odnieść się do dokładnej treści, a w związku z nią charakteru i wniosków pism, w stosunku do których Skarżący zarzucił przewlekłe prowadzenie postępowania przez ZUS przejawiającą się w braku odpowiedzi przez ZUS na te pisma.

1. Pismo oznaczone przez Skarżącego "[...]" z dnia 14 października 2016 r., data wpływu do ZUS 17 października 2016 r., w którym jako adresata wskazano Sąd Okręgowy, Wydział VII Ubezpieczeń Społecznych, zawarto sygn. sądową: sygn.akt VII U [...], oraz wskazano, że dotyczy umorzenia składek.

Skarżący wskazał w ww. piśmie, że przychyla się do stanowiska ZUS o ponowne rozpatrzenie jego wniosku dotyczącego umorzenia składek. Domaga się, aby wniosek ten był rozpatrzony za wiedzą Sądu, bowiem wniosek był złożony klika lat temu i przy rozpatrzeniu ZUS dopuścił się wielu nieprawidłowości.

Wskazał, że ZUS dysponuje pełną wiedzą o dochodach Skarżącego, ma dokumenty od niego, z Urzędu Skarbowego i wyrok Trybunału z [...]).

Wniósł w piśmie o wstrzymanie postępowania (wydania wyroku) do czasu merytorycznego rozpatrzenia umorzenia składek. Podniósł, że odwrotna kolejność załatwienia spraw uczyni postępowanie w sprawie umorzenia bezprzedmiotowym.

Sprawa umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia za kwiecień i maj 2014 r., zainicjowana pierwotnie wnioskiem Skarżącego z 10 czerwca 2014 r., była przedmiotem dwukrotnego orzekania przez ZUS i następnie WSA w Krakowie, który wyrokiem 25 września 2015 r. sygn. I SA/Kr 438/15 oddalił skargę na decyzję ZUS z dnia 31 grudnia 2014 r. Nr [...] odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia.

Następnie Skarżący złożył ww. pismo z 14 października 2016 r., które organ zakwalifikował jako ponowny wniosek o umorzenie składek, powołując się na wyjaśnienie powyższej kwestii ze Skarżącym/ Wnioskodawcą (notatka referenta z 27 lutego 2017 r.).

Kolejno ZUS decyzją z dnia 12 stycznia 2016 r. określił wysokość zadłużenia, która została przez Skarżącego zaskarżona odwołaniem.

Podsumowując, organ trafnie zakwalifikował pismo z 14 października 2016 r. jako ponowny (dopuszczalny) wniosek o umorzenie ww. należności, wszczynający postępowanie prowadzone w celu zweryfikowania zaistnienia przesłanek, o których mowa w art. 28 ust. 3 i 3a oraz art. 32 u.s.u.s.

2. Z kolei drugie z pism wskazywanych przez Skarżącego z dnia 27 października 2016 r., data wpływu do ZUS 31 października 2016 r., oznaczył on "[...]", jako adresata wskazał ZUS, o w piśmie wskazał na sygn.akt VII U [...]. W Piśmie tym wskazał, że w załączeniu przesyła dodatkowe dowody, w tym:

- decyzja Prezydenta Miasta K. z dnia 19 października 2016 r., która zdaniem Skarżącego zobowiązuje go do kontynuacji działań celem ustalenia świadczeń z ZUS,

- dokumenty lekarskie dokumentujące m.in. utratę słuchu, zaćmę, jaskrę,

- pismo z 29 czerwca 2016 r. informujące Skarżącego o konieczności zakończenia współpracy z nadawcą pisma, o ile nie zaopatrzy się on w aparat słuchowy.

Pismo z dnia 27 października 2016 r. ZUS potraktował zatem jako dodatkowe dokumenty w sprawie o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia, wszczętej wnioskiem z 14 października 2016 r.

W zw. z ww. sytuacją ZUS wydał postanowienie z dnia 28 lutego 2017 r. na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 K.p.a. o zawieszeniu postępowania wywołanego wnioskiem o umorzenie należności z 14 października 2016 r. (sprawa główna) do czasu zakończenia sprawy w sprawie określenia wysokości zadłużenia przed Sądem Pracy i Ubezpieczeń Społecznych (zagadnienie wstępne). Zawieszanie sprawy dotyczącej umorzenia jest w takich okolicznościach typową praktyką ZUS.

Podsumowując, ZUS w okresie 17 października 2016 r. – 27 lutego 2017 r. wyjaśniał jaki jest charakter pisma z 14 października 2016 r., co było utrudnione ze względu na problemy z komunikacją ze Skarżącym i uzyskaniem jego klarownych oświadczeń.

Z kolei 28 lutego 2017 r. prawidłowo wydano postanowienie zawieszające postępowanie w sprawie umorzenia należności.

Nie jest bowiem tak, jak podnosił Skarżący, że bezprzedmiotowe będzie postępowanie dotyczące umorzenia po wydaniu przez sąd powszechny wyroku w sprawie określenia wysokości zadłużenia. Przeciwnie, by ZUS mógł prawidłowo ocenić przedmiot postępowania w sprawie o umorzenie należności, musi wiedzieć jaka jest zweryfikowana przez sąd powszechny wysokość tego zadłużenia.

Dlatego też twierdzenia pisma Skarżącego z 5 maja 2017 r., że Skarżący nie uzyskał odpowiedzi na pismo z 27 października 2016 r., nie są zasadne, bowiem pismo to zostało złożone w toku zawieszonego obecnie postępowania o umorzenie należności, które zostało prawidłowo zawieszone. Nie może być zatem mowy o przewlekłym jego prowadzeniu.

Dopiero w piśmie z 2 maja 2017 r. Skarżący podniósł, że jego pismo z 27 października 2016 r. w istocie dotyczy świadczeń rentowych (których przyznania ze względu na zły stan zdrowia oczekuje Skarżący – dopisek Sądu). Takie stanowisko (interpretację pisma z 27 października 2016 r.) Skarżący kontynuował w piśmie z 17 lipca 2017 r.

Stwierdzając brak przewlekłego prowadzenia postępowania w sprawie umorzenia należności należy wskazać, że ZUS zgodnie z wolą Skarżącego poprowadził postępowanie w sprawie przyznania renty zakończone decyzją z dnia 25 września 2017 r. znak: [...] ZUS, zaskarżalną do Sądu Okręgowego w K..

II. SAB/Kr 12/17

Odnosząc się do drugiej ze skarg, należy wskazać, że w piśmie z dnia 5 maja 2017 r. oznaczonym "[...]" Skarżący wniósł do Sądu skargę na nieudzielenie "odpowiedzi na trzy pisma z dnia 10 sierpnia 2005 r."

Te trzy pisma, to:

- informacja, że z dniem 28 kwietnia 2004 r. – firma I. zawiesiła prowadzenie działalności i Skarżący nie jest już jej pracownikiem,

- informację, że zwrócił się do Sądu Okręgowego 9 sierpnia 2005 r. o doręczenie wyroku sygn. akt VII U [...],

- zaświadczenia o zatrudnieniu i wynagrodzeniu.

Jednocześnie Skarżący wskazał jako adres do doręczeń adres we Włoszech.

Pisma te, zdaniem Sądu, miały wykazać okresy składkowe Skarżącego, celem przyszłego nabycia świadczenia z ZUS.

Jak wynika z dokumentacji akt sprawy, ZUS poinformował Skarżącego pismem z dnia 30 czerwca 2014 r., że przyczyną braku odpowiedzi był fakt, że Skarżący nie dostosował się do art. 40 K.p.a.

W piśmie tym ZUS odpowiadając na pismo Skarżącego z 15 marca 2014 r., wskazał m.in. na art. 36 oraz art. 47a ust. 1 u.s.u.s.

Trafnie organ stwierdził, że obowiązkiem płatnika jest przekazywanie dokumentów ubezpieczeniowych. To na płatniku ciąży obowiązek przekazania prawidłowego wyrejestrowania płatnika składek ZUS ZWPA, a także wyrejestrowania pracownika ZUS ZWUA zgodnie ze stanem faktycznym.

Organ prawidłowo zawiadamiał o powyższym Skarżącego w pismach z 12 stycznia, 7 lutego, 4 marca i 8 sierpnia 2005 r. kierowanych na adres do doręczeń spółki - A. [...] w K.. Następnie słusznie organ pozostawiał pisma do Skarżącego w aktach ze skutkiem doręczenia.

Należy bowiem wskazać, że zgodnie z art. 40 K.p.a. w brzmieniu obowiązującym w 2005 r. (Dz.U. z 2000 r., nr 98, poz. 1071 ze zm.):

§ 4 Strona zamieszkała za granicą lub mająca siedzibę za granicą, jeżeli nie ustanowiła pełnomocnika do prowadzenia sprawy zamieszkałego w kraju, jest obowiązana wskazać w kraju pełnomocnika do doręczeń,

§ 5 W razie niewskazania pełnomocnika do doręczeń przeznaczone dla tej strony pisma pozostawia się w aktach sprawy ze skutkiem doręczenia. Stronę należy o tym pouczyć przy pierwszym doręczeniu. Strona powinna być również pouczona o możliwości złożenia odpowiedzi na pismo wszczynające postępowanie i wyjaśnień na piśmie oraz o tym, kto może być ustanowiony pełnomocnikiem.

Nowelizacja § 4 stanowiąca o odmiennym traktowaniu zamieszkiwania w krajach UE, na które to brzmienie powołuje się Skarżący, weszła w życie dopiero w 2015 r.

Skarżący nie wskazał pełnomocnika do doręczeń w kraju.

Z uwagi na powyższe organ nie mógł współdziałać ze Skarżącym celem zakończenia sprawy (uzupełnienia potrzebnej dokumentacji) w okresie od jego wyjazdu do [...] (2004 r.) do pierwszej czynności przed organem wynikającej z akt niniejszej sprawy po powrocie do kraju (2013 r.). Wbrew zarzutom Skarżącego zagubienia jego akt, organ przesłał do Sądu 3 pisma i 4 załączniki przesyłki z 10 października 2005 r.

Mając na uwadze zasady gromadzenia dowodów wynikające z art. 75, art. 77 – 80 K.p.a., należy wskazać, że wnioskodawca czy płatnik mają obowiązek współdziałania z organem w gromadzeniu dowodów i ustalaniu faktów mających znaczenie prawne.

Zatem nie można w tej kwestii zarzucić organowi przewlekłego prowadzenia postępowania.

Końcowo należy podkreślić, że przedmiotem oceny i kontroli Sądu w niniejszych sprawach było postępowanie ZUS w konkretnie wskazanych przez Skarżącego kwestiach, a nie całokształt działania ZUS we wszelkich sprawach dotyczących Skarżącego, w szczególności brak reakcji na wnoszone przez Skarżącego do ZUS pisma po dacie wniesienia skarg w sprawach niniejszych.

Zrozumiała przy tym jest frustracja Skarżącego, który jest zagubiony w meandrach postępowań Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

Na marginesie warto też wskazać, że mimo obiektywnych trudności w interpretowaniu wniosków i charakteru pism Skarżącego, m.in. spowodowanych jego problemami zdrowotnymi oraz wielością różnorakich postępowań prowadzonych przez ZUS i inicjowanych przez Skarżącego, stan akt przedstawionych przez ZUS Sądowi do kontroli pozostawiał wiele do życzenia i nie odpowiadał obowiązkom nałożonym na organ a wyartykułowanych w art. 54 § 2 P.p.s.a., zgodnie z którym organ przekazuje skargę sądowi wraz z kompletnymi i uporządkowanymi aktami sprawy i odpowiedzią na skargę w terminie trzydziestu dni od dnia jej otrzymania.

Zastanawia również postępowanie organu w kwestii skargi na przewlekłość z dnia 15 marca 2014 r., w której to sprawie Sąd Okręgowy postanowieniem z dnia 4 kwietnia 2014 r. wskazał jako właściwy do jej rozpoznania sąd administracyjny za pośrednictwem organu, i przekazał skargę do ZUS.

Podsumowując, ze wskazanych powyżej względów, działając na podstawie art. 151 P.p.s.a., Sąd oddalił skargi jako bezzasadne.