Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 272/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2021-05-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 13 par. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 1427
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Sokołowska, Sędziowie Sędzia WSA Nadzieja Karczmarczyk-Gawęcka (spr.), Sędzia WSA Bolesław Stachura, , po rozpoznaniu w Wydziale I w trybie uproszczonym w dniu 26 maja 2021 r. sprawy ze skargi Spółdzielni E.j "M." z siedzibą w K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w S. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zwolnienia z egzekucji oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z [...] stycznia 2021 r., nr [...]; [...], wydanym na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm., dalej: "k.p.a.") w zw. z art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2020 r., poz.1427 ze zm., dalej: "u.p.e.a"), po rozpatrzeniu zażalenia S. z siedzibą w K. ("strona", "zobowiązana", "spółdzielnia", "skarżąca"), Dyrektor Izby Administracji Skarbowej (Dyrektor IAS) utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. z [...] grudnia 2020 r., nr [...] [...], w sprawie:

- zwolnienia z egzekucji kwoty [...]zł,

- zwolnienia z egzekucji kwoty [...]zł, stanowiącej Ľ funduszu remontowego,

- odmowy zwolnienia pozostałej kwoty wynikającej z zajęcia.

Postanowienie zostało wydane w następującym stanie faktycznym.

Naczelnik Urzędu Skarbowego w B. (organ egzekucyjny) w dniu [...] lipca 2020 r., zawiadomieniem nr [...], wydanym na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] wystawionego przez W. w S. na administracyjną karę pieniężną za przekroczenie w 2015 r. warunków wyprowadzania ścieków do wód na kwotę [...]zł, w ramach prowadzonego postępowania egzekucyjnego wobec spółdzielni, dokonał zajęcia rachunku bankowego strony w [...] Banku [...] w Ś..

Pismem z [...] lipca 2020 r. spółdzielnia zawnioskowała o zwolnienie z zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego w szczególności:

zwolnienie kwoty [...]zł stanowiącej kwotę funduszu remontowego;

zwolnienie kwoty [...]zł umożliwiającej pokrycie bieżących opłat.

We wniosku strona wskazała też posiadane składniki majątkowe, tj. cztery nieruchomości położone w miejscowości K., z których zdaniem spółdzielni możliwe jest prowadzenie egzekucji z nieruchomości i pokrycie należności.

Postanowieniem z [...] lipca 2020 r. organ egzekucyjny zwolnił z egzekucji, zgodnie z wnioskiem, kwotę [...]zł umożliwiającą pokrycie bieżących opłat spółdzielni i odmówił zwolnienia pozostałej kwoty wynikającej z zajęcia.

Postanowieniem z [...] października 2020 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej, po rozpoznaniu zażalenia, uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę organowi egzekucyjnemu do ponownego rozpoznania z uwagi na brak odpowiednich ustaleń dotyczących przeznaczenia środków funduszu remontowego.

Następnie, organ egzekucyjny wezwał stronę do przedłożenia uchwał określających przeznaczenie funduszu remontowego oraz statutu spółdzielni.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ egzekucyjny uzupełnił materiał dowodowy w sprawie. Postanowieniem z [...] grudnia 2020 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w B., po ponownym rozpatrzeniu sprawy, zwolnił z egzekucji kwotę [...]zł i oraz kwotę [...]zł stanowiącą Ľ funduszu remontowego oraz odmówił zwolnienia pozostałej kwoty wynikającej z zajęcia.

Dyrektor IAS, po rozpatrzeniu zażalenia utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji.

W uzasadnieniu przywołano treść przepisów, na których się oparto.

Dyrektor IAS wskazał, że uregulowana w art. 13 § 1 u.p.e.a. instytucja zwolnienia z egzekucji służy respektowaniu interesów zobowiązanego i może być traktowana jako część szeroko pojmowanej zasady poszanowania minimum egzystencji. Jednakże zgodnie z tym unormowaniem organ egzekucyjny może w drodze postanowienia zwolnić (na czas oznaczony lub nieoznaczony) z egzekucji w całości lub w części określone składniki majątkowe zobowiązanego.

Dla zastosowania zatem zwolnienia składnika majątkowego zobowiązanego w trybie art. 13 § 1 u.p.e.a., konieczne jest spełnienie dwóch łącznych przesłanek:

zwolnienie składnika majątkowego zobowiązanego następuje na wniosek zobowiązanego;

istnienie ważnego interesu zobowiązanego w zwolnieniu.

Przy czym wykazanie istnienia "ważnego interesu zobowiązanego" jest obowiązkiem zobowiązanego, który musi dowieść istnienia takich okoliczności, które przemawiają za zwolnieniem z egzekucji wnioskowanego składnika majątkowego. Poza tym, powinien on także wskazać, że możliwe jest prowadzenie egzekucji i uzyskanie egzekwowanych należności z innych jego składników majątkowych.

Dyrektor IAS podkreślił, że strona to spółdzielnia funkcjonująca na podstawie ustawy Prawo Spółdzielcze. Z dokumentacji wynika, że spółdzielnia nie jest zarządcą wspólnot mieszkaniowych, nie jest to spółdzielnia mieszkaniowa. Jest to zwykła spółdzielnia posiadająca osobowości prawną i majątek, finansowana ze składek swoich członków, bowiem ich wpłaty stanowią przychód spółdzielni. Wpłaty nie pochodzą od wspólnot mieszkaniowych poszczególnych budynków, lecz od członków spółdzielni.

Z regulaminu Funduszu Eksploatacyjnego Spółdzielni [...] wynika ogólny cel gromadzenia środków ("na remonty i konserwację budynków mieszkalnych: dachy, klatki schodowe, elewacja budynków"), a także zasady gospodarowania nim ("Zarząd spółdzielni upoważniony jest do dysponowania środkami finansowymi każdego bloku w wysokości 75%, pozostałymi środkami zarządzają mieszkańcy bloku."). Natomiast z przedłożonych uchwał Walnego Zgromadzenia członków z [...] czerwca 2017 r. wynika podwyżka stawki funduszu remontowego na cel jakim jest ocieplenie budynków mieszkalnych. Niemniej jednak, nawet ustalone w niniejszej sprawie przeznaczenie środków funduszu remontowego, nie uzasadnia zwolnienia także kwoty [...]zł, tym bardziej, że zobowiązana otrzymując zwolnienie w I instancji, już uzyskała znaczącą ulgę w funkcjonowaniu.

Dalej, Dyrektor IAS zauważył, że ze statutu spółdzielni wynika, że istnieje możliwość tworzenia różnych funduszy celowych. Tym samym, zobowiązana mogła zapobiec egzekucji ze środków stanowiących fundusz remontowy, tworząc specjalny fundusz gromadzący środki na pokrycie zobowiązań publicznoprawnych.

Następnie, Dyrektor IAS dodał, że zobowiązana musi wykazać nie tylko argumenty przemawiające za zwolnieniem z egzekucji określonych składników majątkowych, ale także wykazać, że możliwe jest prowadzenie egzekucji i uzyskanie egzekwowanych należności z innych jego składników majątkowych. Wskazał przy tym, że art. 13 § 1 u.p.e.a. ma na celu ochronę interesów tak zobowiązanej jak i wierzyciela, dlatego też uregulowana tam instytucja nie może prowadzić do sytuacji, że egzekucja okaże się bezskuteczna. Nawiązując do wniosku zobowiązanej, w którym wskazano, że posiada inne składniki majątkowe w postaci nieruchomości, dla których Sąd Rejonowy w B., VI Zamiejscowy Wydział Ksiąg Wieczystych z siedzibą w Ś. prowadzi księgi wieczyste o nr [...], [...], [...], Dyrektor IAS wyjaśnił, że słusznie zauważył organ egzekucyjny, że sprzedaż tych nieruchomości wiąże się z kosztami. Nadto położenie ww. nieruchomości oraz wątpliwa atrakcyjność nie daje żadnych gwarancji na skuteczne zastosowanie środka egzekucyjnego. Jeśli zaś zobowiązana jest innego zdania, to nie ma przeszkód do zbycia ww. nieruchomości we własnym zakresie i przeznaczenie uzyskanych w wyniku tego kwot na spłatę zadłużenia.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skarżąca zarzuciła decyzji organu odwoławczego naruszenie przepisów postępowania tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez nierozważenie całego materiału dowodowego i niewyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy, które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik postępowania, gdyż skutkowało błędnym, uznaniem, że:

zwolnienie z zajęcia Ľ funduszu remontowego i kwoty [...]zł stanowi wystarczającą ulgę w funkcjonowaniu skarżącej i uzasadnia odmowę zwolnienia kwoty [...]zł, podczas gdy zwolnienie funduszu remontowego z zajęcia winno być uzasadnione celem, dla którego został utworzony fundusz remontowy i jego przeznaczeniem, a także powinno być uzasadnione tym, że fundusz remontowy nie stanowi majątku skarżącej;

zarządzanie przez Zarząd kwotą ľ środków funduszu remontowego oznacza, że Zarząd może tą częścią swobodnie dysponować, podczas gdy, Zarząd może przeznaczać środki funduszu jedynie na cele wymienione w regulaminie;

uregulowanie sposobu dysponowania funduszem remontowym w regulaminie wpływa na prawo własności, podczas gdy regulowanie tej materii ma jedynie na celu ustalenie decyzyjności, w tym sposobu korzystania, zarządzania, dysponowania funduszem, które w części powierzono Zarządu, działającemu w imieniu członków spółdzielni;

skarżąca mogła utworzyć fundusz celowy, na którym gromadziłaby środki na pokrycie zobowiązań publicznoprawnych, by uniknąć egzekucji ze środków funduszu remontowego, podczas gdy możliwość tworzenia funduszy na różne cele nie powinno uzasadniać zajęcia środków zgromadzonych, jako fundusz remontowy;

w niniejszej sprawie nie zachodzi ważny interes członków Wspólnot, wchodzących w skład zobowiązanego, umożliwiający zwolnienie z egzekucji także kwoty [...]zł, a w konsekwencji naruszenie art. 13 § 1 u.p.e.a.;

nie jest możliwe prowadzenie egzekucji i uzyskanie egzekwowanych należności ze wskazanych przez skarżącą składników majątkowych w postaci nieruchomości, dla których Sąd Rejonowy w B., VI Zamiejscowy Wydział Ksiąg Wieczystych w Ś. prowadzi księgi wieczyste o numerach [...], [...], [...], podczas gdy, możliwa jest sprzedaż tego majtku w drodze egzekucji i możliwe jest uzyskanie kwot niezbędnych dla zaspokojenia wierzyciela.

Podnosząc powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości, zmianę postanowienia organu I Instancji i zwolnienie pozostałej kwoty wynikającej z zajęcia, tj. kwoty [...]zł oraz o zasądzenie od organu na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej nieuwzględnienie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje.

Skarga jest nieuzasadniona, Sąd bowiem w wyniku kontroli zaskarżonego postanowienia pod względem zgodności z prawem nie stwierdził, by organ egzekucyjny dopuścił się naruszenia przepisów prawa w sposób, które miało lub mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, czego dla uchylenia zaskarżonego aktu ustawodawca wymaga w art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019, poz. 2325, dalej: "p.p.s.a.").

W myśl zaś art. 134 § 1 p.p.s.a, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (art. 57a nie znajduje zastosowanie w niniejszej sprawie).

Przedmiotem skargi jest postanowienie Dyrektora IAS utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. w przedmiocie zwolnienia z egzekucji kwoty pieniężnej. Skarżąca uzyskała zwolnienie kwoty [...]zł i [...] zł (Ľ funduszu remontowego) oraz odmówiono jej zwolnienia pozostałej kwoty wynikającej z zajęcia. Skarżąca domaga się zwolnienia spod egzekucji również kwoty [...]zł, stanowiącej ľ funduszu remontowego.

Skarżąca nie kwestionuje istnienia zaległości podatkowych, które są przedmiotem prowadzonego w stosunku do skarżącej postępowania egzekucyjnego. Zarzuty skarżącej sprowadzają się do wskazania, że organy w sposób niewłaściwy oceniły zebrany w sprawie materiał dowodowy i na jego podstawie ustalił błędny stan faktyczny, co skutkowało odmową zwolnienia pozostałej kwoty wynikającej z zajęcia.

Podstawą materialnoprawną wydania zaskarżonego postanowienia stanowił art. 13 § 1 u.p.e.a.

W myśl art. 13 § 1 u.p.e.a., organ egzekucyjny, na wniosek zobowiązanego i ze względu na jego ważny interes, może zwolnić, na czas oznaczony lub nieoznaczony, z egzekucji w całości lub części określone składniki majątkowe zobowiązanego.

Uregulowana w przepisie art. 13 § 1 u.p.e.a. instytucja działa na zasadzie rozstrzygania spraw w oparciu o uznanie administracyjne. Mając na względzie specyficzny charakter rozstrzygnięć o charakterze uznaniowym, podkreślenia wymaga, że w świetle dotychczasowego orzecznictwa sądowego, takie postanowienia podlegają ograniczonej kontroli sądów administracyjnych. Kontroli sądu nie podlega uznanie administracyjne samo w sobie, lecz kwestia, czy postanowienie zostało podjęte zgodnie z podstawowymi regułami postępowania administracyjnego, a w szczególności, czy wydano je w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oraz, czy ocena tego materiału została dokonana zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, czy też zawiera elementy dowolności. To oznacza, że nawet stwierdzenie przez organ wszystkich przesłanek do zastosowania art. 13 § 1 u.p.e.a. nie obliguje go do zwolnienia zabezpieczenia, lecz stwarza tylko dla organu taką możliwość, i to poddaną kontroli sądowoadministracyjnej w ograniczonym zakresie (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 7 lutego 2018 r., sygn. akt II FSK 3609/15; dostępny: www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Instytucja uregulowana w art. 13 § 1 u.p.e.a. w postaci zwolnienia z egzekucji służy respektowaniu interesów zobowiązanego i może być traktowana jako część szeroko pojmowanej zasady poszanowania minimum egzystencji. Jednakże zgodnie z tym unormowaniem organ egzekucyjny może w drodze postanowienia zwolnić (na czas oznaczony lub nieoznaczony) z egzekucji w całości lub w części określone składniki majątkowe zobowiązanego. Dla zastosowania zatem zwolnienia składnika majątkowego zobowiązanego w trybie art. 13 § 1 u.p.e.a., konieczne jest spełnienie dwóch łącznych przesłanek:

1) zwolnienie składnika majątkowego zobowiązanego następuje na wniosek zobowiązanego;

2) istnienie ważnego interesu zobowiązanego w zwolnieniu.

Pierwsza przesłanka została spełniona, bowiem skarżąca w dniu [...] lipca 2020 r. złożyła wniosek o zwolnienie z zajęcia wierzytelności z rachunków bankowych dłużnika, w szczególności zwolnienie kwoty [...]stanowiącej fundusz remontowy należący do Wspólnot Mieszkaniowych, wchodzących w skład skarżącej oraz kwoty [...]zł na pokrycie bieżących opłat. Skarżąca wskazała we wniosku również inne składniki majątkowe w postaci nieruchomości, z których jej zdaniem możliwe jest prowadzenie egzekucji i uzyskanie egzekwowanych należności.

Kluczową jednak przesłanką uprawniającą organ egzekucyjny do zwolnienia danego składnika majątkowego z egzekucji jest wykazanie istnienia "ważnego interesu zobowiązanego" przemawiającego za tym zwolnieniem.

Wykazanie istnienia "ważnego interesu zobowiązanego" jest obowiązkiem zobowiązanego, który musi dowieść istnienia takich okoliczności, które przemawiają za zwolnieniem z egzekucji wnioskowanego składnika majątkowego. Poza tym, powinien on także wskazać, że możliwe jest prowadzenie egzekucji i uzyskanie egzekwowanych należności z innych jego składników majątkowych.

Skarżąca, co prawda we wniosku wskazała inny majątek, z którego możliwa jest egzekucja, natomiast organy obu instancji oceniły, że wskazane nieruchomości ze względu na swoje położenie nie są atrakcyjne, co nie daje żadnych gwarancji na skuteczne zastosowanie środka egzekucyjnego. Nadto dodano, że zobowiązana może zbyć te nieruchomości we własnym zakresie i przeznaczyć uzyskane kwoty na spłatę zadłużenia.

Zdaniem Sądu, w sprawie w sposób prawidłowy rozważono przesłanki z art. 13 § 1 u.p.e.a. i uznano, że brak było podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącej w \całości. Zauważyć bowiem należy, że organ I instancji uwzględnił częściowo wniosek skarżącej a organ odwoławczy uznał zwolnienie z zajęcia 1/4 kwoty funduszu remontowego i kwoty [...]za wystarczającą ulgę w funkcjonowaniu skarżącej ze względu, zarówno na wysokość egzekwowanej kwoty, jak i stan egzekucji.

Jak już wyżej wskazano, postępowanie prowadzone w oparciu art. 13 § 1 u.p.e.a. jest postępowaniu wpadkowym, zaistniałym w toku postępowania egzekucyjnego,

i w związku z tym nie może umknąć z pola widzenia cel zasadniczego postępowania egzekucyjnego. Tym celem jest zaspokojenie roszczeń wierzycieli dochodzonych w trybie przymusowej egzekucji, gdyż - jak niespornie ustalono – skarżąca jest zobowiązana z tytułu administracyjnej kary pieniężnej za przekroczenie w 2015 r. warunków wyprowadzania ścieków do wód na kwotę [...]zł.

Podkreślić zatem ponownie należy, że procedura egzekucyjna przewidziana u.p.e.a. co do zasady nie służy ustalaniu czy też określaniu obowiązków lub uprawnień zobowiązanego, a jedynie wykonaniu obowiązków w drodze egzekucji administracyjnej, których zobowiązany nie wykonał dobrowolnie (w niniejszej sprawie wynikających z nałożonej kary pieniężnej), co stanowi podstawę ich przymusowego egzekwowania według zasad przewidzianych ustawą u.p.e.a. Postępowanie egzekucyjne jest szczególnym rodzajem postępowania administracyjnego, mającego własne instytucje procesowe i środki zaskarżenia. Zasadniczym jednak celem tego postępowania, przy uwzględnieniu ochrony praw zobowiązanego w określonych przepisami u.p.e.a. sytuacjach, jest jednak zdecydowanie zaspokojenie dochodzonych roszczeń wierzyciela. Jest to kluczowa funkcja postępowania egzekucyjnego, i niewątpliwie ma ona pierwszeństwo w ocenie "ważnego interesu zobowiązanego" odnośnie zastosowania instytucji zwolnienia składnika majątkowego zobowiązanego spod egzekucji przewidzianej w art. 13 § 1 u.p.e.a.

Nie ulega wątpliwości, że organy wzięły pod uwagę "ważny interes zobowiązanego" w sprawie, o czym świadczy częściowe zwolnienie z egzekucji. Trzeba jednak podkreślić, że zaistnienie ważnego interesu zobowiązanego nie oznacza dla organu egzekucyjnego obowiązku zwolnienia składnika majątkowego spod egzekucji ale jest jedynie konieczną przesłankę ewentualnego zastosowania tej instytucji.

Argumentacja organu jest spójna i przekonująca, z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia jednoznacznie bowiem wynika, że organ egzekucyjny dokonał uprawnionej oceny istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktycznych i prawnych w kontekście znajdującego w niej zastosowanie przepisu art. 13 § 1 u.p.e.a.

Sąd orzekający w niniejszej sprawie nie stwierdził by doszło do naruszenia przepisów prawa w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tzn. prowadziłby do odmiennego rozstrzygnięcia niż zaskarżone.

Również zarzuty naruszenia art. 7 k.p.a., art. 77 k.p.a., art. 80 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a. należało uznać za bezzasadne.

W ocenie Sądu, zaskarżone postanowienie zawiera pełne uzasadnienie zarówno faktyczne jak i prawne. Nadto, organ w sposób szczegółowy wyjaśnił podstawę prawną oraz przyczynę podjętego rozstrzygnięcia nie przekraczając przy tym zasady swobodnej oceny dowodów. Nie można zatem uznać, że postępowanie przeprowadzone zostało w sposób wadliwy oraz z naruszeniem przepisów prawa przywołanych w skardze.

Wobec tego brak jest usprawiedliwionych podstaw do uwzględnienia skargi

i w związku z tym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł o jej oddaleniu, jako nieuzasadnionej.