Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 679/09
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2010-03-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art 229
journal: Dz.U. 2004 nr 261 poz 2603
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Borowiec (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Małgorzata Pocztarek sędzia del. WSA Arkadiusz Despot -Mładanowicz Protokolant Michał Zawadzki po rozpoznaniu w dniu 3 marca 2010 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. B. i A. U. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 21 stycznia 2009 r. sygn. akt II SA/Ke 542/08 w sprawie ze skargi A. Ś., M. B., M. Sz., A. U. i J. Ś. na decyzję Wojewody Świętokrzyskiego z dnia [...] września 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach wyrokiem z dnia 21 stycznia 2009 r., sygn. akt II SA/Ke 542/08, oddalił skargę A.Ś., M. B., M.Sz., A. U. i J. Ś. na decyzję Wojewody Świętokrzyskiego z dnia [...] września 2008 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.

Wyrok został wydany w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy.

Wojewoda Świętokrzyski decyzją z dnia [...] września 2008 r., znak: [...], utrzymał w mocy decyzję Starosty Staszowskiego z dnia [...] lipca 2008 r., znak: [...], wydaną na podstawie art. 136 ust. 3, art. 142, art. 216 ust. 1, art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 ze zm.) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) odmawiającą zwrotu na rzecz M. B., M. Sz., H. W., A. U., A. Ś. i J. Ś. nieruchomości zbytej na rzecz Skarbu Państwa aktem notarialnym z dnia [...] grudnia 1971 r., Rep. A Nr [...], położonej w Kielcach, oznaczonej w dacie wywłaszczenia jako działka nr [...] o pow. 0,0169 ha, której obecnie w ewidencji gruntów m. Kielce (obr. [...]) odpowiada część działki oznaczonej numerem ewidencyjnym [...].

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazał, że aktem notarialnym z dnia [...] grudnia 1971 r. Rep. A Nr [...], Skarb Państwa nabył w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1961 r. Nr 18, poz. 94) od J. H. J., J. Z. Ś. i K. Ś. nieruchomość położoną w Kielcach, oznaczoną jako działka nr [...] o pow. 0,0168 ha – z przeznaczeniem pod budowę osiedla mieszkaniowego dla Kieleckiej Spółdzielni Mieszkaniowej w Kielcach. Następnie aktem notarialnym z dnia [...] lutego 1976 r. Rep. A Nr [...] działka ta została oddana w użytkowanie wieczyste Kieleckiej Spółdzielni Mieszkaniowej w Kielcach. Wpis tego prawa został dokonany w księdze wieczystej Nr [...], prowadzonej przez Sąd Rejonowy w Kielcach, w dniu [...] lutego 1976 r.

W tej sytuacji organ odwoławczy podzielił stanowisko organu pierwszej instancji, który uznał, że w niniejszej sprawie spełnione zostały przesłanki określone w art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami, zgodnie z którym jeżeli przed dniem 1 stycznia 1998 r. wywłaszczona nieruchomość została sprzedana albo oddana w użytkowanie wieczyste na rzecz osób trzecich, a prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej, roszczenie o zwrot nie przysługuje.

Jednocześnie podkreślił, iż w art. 229 cyt. ustawy ustawodawca dopuszcza wyjątek od zasady określonej w art. 136 ust. 3 tej ustawy, który uniemożliwia dochodzenie zwrotu nieruchomości lub jej części, gdy przed dniem 1 stycznia 1998 r. trwale rozporządzono przedmiotem wywłaszczenia na rzecz osoby trzeciej na podstawie umowy sprzedaży lub oddania nieruchomości w użytkowanie wieczyste i osoba nabywcy została ujawniona w księdze wieczystej. W związku z powyższym organ odwoławczy stwierdził, że podniesiony przez skarżących zarzut, iż przedmiotowa nieruchomość nie została wykorzystana zgodnie z celem wywłaszczenia jest bez znaczenia, bowiem istotną przeszkodą zwrotu nieruchomości jest jej trwałe rozdysponowanie na rzecz osób trzecich przed dniem wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi M. B., M. Sz., H. W., A. U., A. Ś. i J. Ś. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach, w której żądali oni zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Podnieśli, iż zaskarżona decyzja została wydana bez zachowania podstawowej zasady postępowania wynikającej in extenso z art. 7 K.p.a. i jest dla nich krzywdząca. Ich wniosek został bowiem załatwiony wbrew istniejącemu interesowi społecznemu oraz słusznemu interesowi obywateli. Do okoliczności tej Wojewoda Świętokrzyski nie odniósł się w żadnym fragmencie swojej decyzji. Na potwierdzenie swych twierdzeń skarżący powołali się na wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 lutego 1997 r., III RN 94/96 OSN 1997 Nr 19, poz. 366. Autorzy skargi podnieśli także, iż organy orzekające nie uwzględniły faktu, że sporna nieruchomość nie została wykorzystana na cel wywłaszczenia i nie jest użytkowana zarówno przez właściciela jak i użytkownika wieczystego. Ponadto zarzucili, iż brak jest planu zagospodarowania przestrzennego dla terenu, na którym znajduje się sporna działka, jak również, że organ pierwszej instancji uznał za zbędne przeprowadzenie dowodu z oględzin przedmiotowej nieruchomości.

Wojewoda Świętokrzyski w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 25 listopada 2008 r. skargę H. W. odrzucił.

Po rozpoznaniu skargi pozostałych skarżących uznał, iż nie zasługuje ona na uwzględnienie.

W uzasadnieniu wyroku podał, że zgodnie z treścią art. 136 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2001 r. Nr 261, poz. 2603 ze zm., dalej w skrócie u.g.n.) warunkiem skutecznej realizacji roszczenia o zwrot wywłaszczonej nieruchomości jest wykazanie w toku postępowania administracyjnego, że nieruchomość stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Następuje to w przypadku, gdy stosownie do treści art. 137 ust. 1 u.g.n., pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu (pkt 1), albo pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany (pkt 2).

Sąd pierwszej instancji wskazał, że wprawdzie powołane przepisy odnoszą się do "decyzji o wywłaszczeniu", to w świetle art. 216 ust. 1 u.g.n. przepisy rozdziału 6 działu III niniejszej ustawy (zwrot wywłaszczonych nieruchomości – art. 136-142) stosuje się odpowiednio do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64 ze zm.). Zgodnie z ostatnim z powołanych przepisów ubiegający się o wywłaszczenie mógł zawrzeć z właścicielem umowę nabycia nieruchomości (w formie prawem przepisanej) jeszcze przed wszczęciem postępowania wywłaszczeniowego lub w jego trakcie. Decyzja wywłaszczeniowa nie była w takim przypadku wydawana. Z akt sprawy wynika, że spadkodawcy skarżących właśnie w tym trybie zawarli umowę notarialną z dnia [...] grudnia 1971 r. Rep. A Nr [...], na mocy której zbyli na rzecz Skarbu Państwa nieruchomość położoną w Kielcach przy ul. [...], oznaczoną jako działka nr [...] o pow. 0,0168 ha – z przeznaczeniem pod budowę osiedla mieszkaniowego dla Kieleckiej Spółdzielni Mieszkaniowej w Kielcach.

Powołując treść art. 229 u.g.n. Sąd pierwszej instancji stwierdził, iż ratio legis uregulowania zawartego w tym przepisie polega na prawnej ochronie osób trzecich (innych niż Skarb Państwa lub Gmina), które uzyskały prawa do nieruchomości spełniającej warunki do zwrotu w oparciu o art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz na zapewnieniu bezpieczeństwa obrotu prawnego wynikającego z rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych. Tym samym, jeżeli przed wskazaną datą rozporządzono wywłaszczoną nieruchomością w sposób określony w art. 229 powołanej ustawy i fakt ten został ujawniony w księdze wieczystej, to roszczenie o zwrot tej nieruchomości nie przysługuje byłemu właścicielowi bądź jego następcy prawnemu – choćby spełnione były przesłanki do zwrotu wynikające z art. 136 ust. 3 w związku z art. 137 ust. 1 u.g.n.

W ocenie Sądu pierwszej instancji w przedmiotowej sprawie bezsporne jest, że zachodzą przesłanki określone w art. 229 u.g.n. Z odpisu księgi wieczystej [...], prowadzonej przez Sąd Rejonowy w Kielcach (k. 38-40) oraz aktu notarialnego z dnia [...] lutego 1976 r. Rep. A Nr [...] jednoznacznie wynika, że nieruchomość została oddana przez Skarb Państwa Kieleckiej Spółdzielni Mieszkaniowej w Kielcach w użytkowanie wieczyste na 99 lat, a wpis tego prawa do księgi wieczystej nastąpił w dniu [...] lutego 1976 r. Nie budzi przy tym wątpliwości fakt, że Kielecka Spółdzielnia Mieszkaniowa w Kielcach nosi przymiot osoby trzeciej w rozumieniu art. 229 u.g.n., co powoduje, iż wniosek skarżących o zwrot nieruchomości jest bezskuteczny. Sąd pierwszej instancji zaznaczył przy tym, że nie ma znaczenia, czy konsekwencją zastosowania tego przepisu winno być umorzenie postępowania administracyjnego wszczętego wnioskiem o zwrot nieruchomości, czy też odmowa jej zwrotu. Zarówno bowiem umorzenie postępowania, jak i odmowa zwrotu sprowadzają się do tego, że skarżący nie mogą otrzymać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Wprawdzie poglądy doktryny i orzecznictwa w odniesieniu do rodzaju rozstrzygnięć w razie ustalenia istnienia przesłanek z art. 229 u.g.n., są podzielone, to jednak niesporne jest, że wyłączenie w tym przepisie roszczenia o zwrot nieruchomości stanowi samodzielną, negatywną przesłankę zwrotu, wykluczającą badanie merytorycznych uwarunkowań i przesłanek określonych w art. 136 i art. 137 cyt. ustawy o gospodarce nieruchomościami

Sąd pierwszej instancji za bezzasadny uznał także zarzut naruszenia art. 7 K.p.a.

Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), skargę oddalił.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosły do Naczelnego Sądu Administracyjnego M. B. i A. U. reprezentowane przez adwokata i zaskarżając go w całości, podniosły zarzut naruszenia naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie poprzez oparcie rozstrzygnięcia na art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami w sytuacji, gdy przepis tego artykułu jest sprzeczny z art. 21 w związku z art. 64 i art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w zakresie w jakim uzależnia prawo domagania się i zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, od daty wpisu prawa wieczystego użytkowania do księgi wieczystej, zamykając tym samym drogę wywłaszczonemu właścicielowi do dochodzenia praw o zwrot nieruchomości, naruszając tym samym konstytucyjną zasadę ochrony prawa własności, podczas gdy orzeczenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach w przedmiotowej sprawie winno być wydane na podstawie art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Wskazując na powyższą podstawę skargi kasacyjnej wniosły o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Kielcach do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżące podniosły, że Sąd pierwszej instancji zaaprobował ustalenia organów administracji co do stanu faktycznego sprawy i oparł swoją decyzję na art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami i wykluczył możliwość zastosowania art. 136 ust. 3 tej ustawy oraz nie zbadał, czy wywłaszczona nieruchomość została wykorzystana na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.

Autor skargi kasacyjnej zarzucił, iż w przedmiotowej sprawie, rozstrzygnięcie oparte wyłącznie na art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami z pominięciem art. 136 ust. 3 tej ustawy bez podania przekonujących argumentów, powoduje niekonstytucyjną dyskryminację pozbawionego praw wywłaszczonego właściciela i tym samym stawia w pozycji uprzywilejowanej wieczystego użytkownika. Ustawodawca, przewidując wyjątek od zasady z art. 136 ust. 3 u.g.n, uregulowany w art. 229 u.g.n. pozbawił bowiem pewną grupę podmiotów prawa do ubiegania się o zwrot wywłaszczonej nieruchomości lub jakiegokolwiek odszkodowania finansowego tylko i wyłącznie dlatego, że nieruchomość została oddana w użytkowanie wieczyste innemu podmiotowi i prawo to zostało wpisane do księgi wieczystej przed dniem wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami. Ustawodawca tym samym zróżnicował sytuację prawną byłych właścicieli w zależności od daty ustanowienia wpisu prawa wieczystego użytkowania w księdze wieczystej. Bez wątpienia fakt ten kłóci się z zasadą równości wobec prawa i sprawiedliwości społecznej.

Zdaniem kasatora ustawodawca wprowadzając art. 229 u.g.n nie dopuścił tym samym żadnej możliwości zbadania stanu faktycznego pod kątem wykorzystania przez wieczystego użytkownika nabytej nieruchomości (która została wcześniej wywłaszczona). Przepis ten stanowi niekonstytucyjną normę naruszającą zasadę demokratycznego państwa prawnego. Państwo w pewnym okresie pozbawiło obywatela prawa własności nieruchomości, dokonując jej wykupu pod przymusem, a następnie ustawodawca zamknął mu drogę dochodzenia jakichkolwiek roszczeń. Art. 21 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej stanowi, iż Rzeczpospolita Polska chroni własność i prawo dziedziczenia, zaś art. 229 u.g.n. wbrew tej zasadzie stawia w pozycji uprzywilejowanej, przed właścicielem, wieczystego użytkownika

W skardze kasacyjnej skarżące zarzuciły, że sporna nieruchomość nie została wykorzystana na cel wywłaszczenia i nie jest użytkowana zarówno przez właściciela, jak i użytkownika wieczystego. Na potwierdzenie swoich twierdzeń powołały się na dołączone do akt sprawy pismo z dnia [...] października 1969 r. DL [...], w którym K. Ś. został powiadomiony przez Kielecką Spółdzielnię Mieszkaniową o zatwierdzeniu decyzją z dnia [...] września 1969 roku znak: [...] projektu koncepcyjnego zagospodarowania terenu os. [...] położonego między ulicami [...] zgodnie z którym działka przy ul. M została wyłączona z lokalizacji szczegółowej Osiedla Armii Czerwonej II. Kasator zaznaczył, iż zgodnie z treścią tegoż pisma z granic osiedla wyłączono działki na których jest zabudowa indywidualna w bardzo dobrym stanie technicznym oraz budynki użyteczności publicznej. Powyższe oznacza, iż nieruchomość przymusowo wykupiona aktem notarialnym z dnia [...] grudnia 1971 r. pod budowę osiedla mieszkaniowego nie została wykorzystana zgodnie z jej przeznaczeniem, bowiem z treści cytowanego wyżej pisma wynika, że została wyłączona z granic osiedla. Jednocześnie wskazały, że do chwili obecnej nieruchomość ta nie została faktycznie wykorzystana pod budowę osiedla mieszkaniowego.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżące powołały się także na wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 lutego 1997 r., III RN 94/96 OSN 1997, Nr 19, poz. 366, w którym zaprezentowano pogląd, że jeżeli w sprawie występują sprzeczne interesy stron, obowiązkiem organów administracji i Sądu jest przeprowadzenie analizy tych interesów i stwierdzenie w uzasadnieniu rozstrzygnięcia, jakie to względy (zarówno prawne, jak i społeczne) zostały przy podejmowaniu rozstrzygnięcia wzięte pod uwagę, dlaczego pewne argumenty zostały przedłożone nad inne i w jaki sposób interesy strony, dla której rozstrzygnięcie jest negatywne, zostały wzięte pod uwagę. W ocenie kasatora w niniejszej sprawie, nie ulega wątpliwości, że zabranie znacznej części działki spowodowało okrojenie pozostałej części i sprawiło, że działka, która pozostała przy właścicielu jest aktualnie bardzo wąska i niemożliwa do jakiegokolwiek zagospodarowania. Brak jest również planu zagospodarowania przestrzennego dla terenu, na którym działka ta się znajduje. Nie występują też żadne okoliczności, które wskazywałyby na istnienie ważnych okoliczności uzasadniających utrzymanie obecnego status quo, a ważny interes stron postępowania uzasadnia wniosek o zwrot nieruchomości. Zdaniem skarżących w niniejszej sprawie należało przeprowadzić dowód z oględzin przedmiotu sporu i uwzględnić ich słuszny interes faktyczny i prawny.

Reasumując autor skargi kasacyjnej wskazał, że zaskarżony wyrok wydany w oparciu o art. 229 u.g.n. narusza konstytucyjną zasadę ochrony własności i równości wobec prawa, dyskryminując właścicieli przymusowo pozbawionych swoich praw i tym samym faworyzując wieczystego użytkownika, który w żaden sposób nie wykorzystuje przedmiotowego terenu. Obecnie spadkobiercy byłych właścicieli nie mają jakiejkolwiek możliwości odzyskania utraconego terenu lub rekompensaty pieniężnej, zaś użytkownik wieczysty, dla którego jest on zbędny, może starać się o przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości i następnie za korzystną cenę zbyć to prawo na rzecz osób trzecich. Legalizowanie takich rozwiązań kłóci się z konstytucyjną zasadą ochrony prawa własności i osób, które przymusowo zostały tego prawa pozbawione. Taki stan rzeczy jest niesprawiedliwy z punktu widzenia społecznego, ekonomicznego i prawnego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Stosownie do treści art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej w skrócie P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania, której przesłanki określone w § 2 art. 183 P.p.s.a. w rozpoznawanej sprawie nie występują.

W tej sytuacji kontrola instancyjna ograniczała się jedynie do zbadania zasadności zarzutu podniesionego w skardze kasacyjnej, która przede wszystkim dotyczy zagadnienia niekonstytucyjności art. 229 u.g.n.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zarzut niezgodności art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami z art. 21, art. 64 i art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej nie zasługuje na uwzględnienie.

Prawidłowa wykładnia art. 229 u.g.n. prowadzi do wniosku, że jeżeli przed dniem 1 stycznia 1998 r. rozporządzono wywłaszczoną nieruchomością w sposób określony w tym przepisie i fakt ten został ujawniony w księdze wieczystej, to byłemu właścicielowi – następcy prawnemu nie przysługuje roszczenie o zwrot tej nieruchomości, choćby spełnione były przesłanki do zwrotu określone w powołanych przepisach. W okolicznościach objętych hipotezą art. 229 u.g.n. nie dochodzi do merytorycznego (co do istoty) rozstrzygnięcia sprawy o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, lecz jedynie do formalnego jej załatwienia, wyłączającego skuteczne domaganie się zwrotu tej nieruchomości w celu ochrony osób trzecich, które nabyły własność wywłaszczonej nieruchomości lub stały się jej użytkownikami wieczystymi,

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd pierwszej instancji prawidłowo podzielił stanowisko organów administracji, które uznały, że przesłanki określone w tym przepisie zostały spełnione.

Zauważyć należy, iż przepis art. 229 u.g.n. jest przepisem przejściowym o charakterze intertemporalnym. Istota tego rodzaju przepisów polega na tym, że odnoszą się one do stosunków prawnych zastanych w momencie wprowadzenia w życie nowej regulacji prawnej i mają na celu specjalne uregulowanie tych stosunków prawnych w świetle wchodzących w życie nowych przepisów prawa(por. wyrok NSA z dnia 27 lutego 2007 r. I OSK 544/06, Lex nr 362099). Zauważyć należy, że wejście w życie przepisu art. 229 u.g.n. nie miało wpływu na sytuację prawną skarżących. Wprawdzie w stanie prawnym obowiązującym przed dniem 1 stycznia 1998 r. nie było przepisu stanowiącego wprost, że poprzedniemu właścicielowi lub jego następcy prawnemu nie przysługuje roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, jeżeli nieruchomość została sprzedana albo oddana w użytkowanie wieczyste osobie trzeciej, a prawa nabywcy zostały ujawnione w księdze wieczystej jak to stanowi obecnie przepis art. 229 u.g.n., to jednak zarówno w doktrynie jak i w orzecznictwie wielokrotnie wypowiadano się o kwestii zależności pomiędzy zwrotem nieruchomości, a prawem użytkowania wieczystego nieruchomości.

Wskazywano, że nie jest dopuszczalne wydanie decyzji o zwrocie nieruchomości zbędnej na cel określony w decyzji wywłaszczeniowej, jeżeli Skarb Państwa lub gmina nie władają taką nieruchomością na skutek m.in. ustanowienia na niej prawa użytkowania wieczystego. W takiej sytuacji sam fakt utraty władania tą nieruchomością przez Skarb Państwa stanowił negatywną przesłankę dla orzeczenia o jej zwrocie, a zatem okoliczność, czy nieruchomość jest wykorzystana zgodnie z celem, na jaki została wywłaszczona, czy też wykorzystano ją na inny cel bądź w ogóle nie wykorzystano, nie mogła mieć znaczenia dla wyniku sprawy, także pod rządem art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127 ze zm.), (por. m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 8 kwietnia 1998 r., sygn. akt IV SA 390/98, Lex nr 45941; z dnia 14 maja 1998 r., sygn. akt IV SA 1174/96, Lex nr 45927; z dnia 11 sierpnia 1998 r., sygn. akt IV SA 1687/96, Lex nr 45912) uchwały Sądu Najwyższego z dnia 23 września 1993 r. III AZP 13/93, OSA 1994/10/7, z dnia 22 grudnia 1993 r., III AZP 24/93, Lex nr 10916).

Ponadto podkreślić należy, iż roszczenie o zwrot nieruchomości na podstawie art. 136 ust. 3 ma na celu zadośćuczynienie osobom, które pozbawiono nieruchomości w drodze wywłaszczenia i nie użyto ich na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Zwrot nieruchomości poza spełnieniem przesłanek z art. 127 ustawy jest możliwy tylko wtedy, gdy stanowią one nadal własność Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego.

Natomiast przepis art. 229 ustawy, określający przypadki, kiedy dawnemu właścicielowi nie przysługuje roszczenie o zwrot nieruchomości, ma na celu ochronę praw podmiotów, które w dobrej wierze uzyskały prawo użytkowania wieczystego lub prawo własności nieruchomości. Stanowi on równocześnie przeszkodę do skutecznego domagania się zwrotu nieruchomości.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego wbrew zarzutowi skarżących, regulacja zawarta w art. 229 u.g.n. nie narusza art. 21 w związku z art. 64 i w związku z art. 2 Konstytucji RP (por. wyrok NSA z dnia 30 stycznia 2007 r. I OSK 386/06).

Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny uznał, iż skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw i w oparciu o art. 184 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi podlega oddaleniu.