Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 944/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2018-01-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 29
journal: Dz.U. 2016 poz 1512
law: Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alina Dominiak, Sędziowie Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak, Sędzia WSA Felicja Kajut (spr.), Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Kinga Czernis, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 stycznia 2018 r. sprawy ze skargi I. B. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa [...] z dnia 5 września 2017 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 30 marca 2017 r. nr [...] Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w C ustalił I. B. kwotę nienależnie pobranych płatności bezpośrednich w ramach systemów wsparcia bezpośredniego uzyskanych na mocy decyzji nr [...] z dnia 28 maja 2013 r. o przyznaniu płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, wydanej przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w C w łącznej wysokości 3 053, 36 zł w tym:

- 2 240,10 zł z tytułu Jednolitej Płatności Obszarowej,

- 308,84 zł z tytułu Uzupełniającej Płatności Obszarowej,

- 504,42 zł z tytułu płatności do uprawy roślin strączkowych i motylkowych drobnonasiennych.

Jako podstawę wydania decyzji wskazano art. 104 Kodeksu postępowania Administracyjnego, art. 29 ust. 1, 2 i 8 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz.U. 2016, poz. 1512 ze zm.) w zw. z art. 80 ust. 1 i 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 r. odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wparcia ustanowionego dla sektora wina (Dz.Urz L. 316 z dnia 2 grudnia 2009 r., zwanego dalej rozporządzeniem Komisji (WE nr 1122/2009).

W uzasadnieniu decyzji organ szczegółowo przedstawił przebieg postępowania w sprawie przyznania skarżącej płatności na 2012 r. i wskazał, że na mocy decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w C nr [...] z dnia 28 maja 2013 r. I. B. otrzymała w ramach sytemu wparcia dla rolników za 2012 r. płatności w łącznej wysokości 707 555, 05 zł, w tym:

- 541 497,46 zł z tytułu Jednolitej Płatności Obszarowej,

- 69 410, 71 zł z tytułu Uzupełniającej Płatności Obszarowej,

- 96 646,88 zł z tytułu płatności do uprawy roślin strączkowych i motylkowych

drobnonasiennych.

Środki te zostały w dniu 14 czerwca 2013 r. przekazane na rachunek bankowy wskazany przez stronę.

Jednakże na skutek rozpatrzenia odwołania w sprawie przyznania skarżącej płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego ww. decyzja została uchylona przez organ odwoławczy, zaś sprawę przekazano do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji ( decyzja z dnia 1 października 2013 r.). Kolejną decyzją z dnia 14 listopada 2013 r. organ pierwszej instancji przyznał stronie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w wysokości 704 501,69 zł i decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR z dnia 12 lutego 2014 r. Strona wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na powyższą decyzję, po rozpatrzeniu której Sąd wyrokiem z dnia 27 lipca 2014 r. sygn. akt I SA/Gd 435/14, uchylił zaskarżoną decyzję. Decyzją z dnia 13 listopada 2014 r. Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR uchylił decyzję organu pierwszej instancji z dnia 14 listopada 2013 r. i przekazał sprawę temu organowi do ponownego rozpatrzenia. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR, po uzupełnieniu materiału dowodowego, decyzją nr [...] z dnia 31 marca 2015 r. przyznał stronie – analogicznie jak w poprzednio wydanej decyzji z dnia 14 listopada 2013 r. - płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w łącznej wysokości 704.501,69 zł, w tym:

- 539 257, 36 zł z tytułu Jednolitej Płatności Obszarowej,

- 69 101, 87 zł z tytułu Uzupełniającej Płatności Obszarowej,

- 96 142, 46 zł z tytułu płatności do uprawy roślin strączkowych i motylkowych drobnonasiennych.

Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR utrzymał w mocy ww. decyzję organu pierwszej instancji ( decyzja z dnia 8 lipca 2015 r. nr [...]). Sądowi z urzędu wiadomo, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z dnia 24 lutego 2016 r., sygn. akt I SA/Gd 1372/15 skargę na powyższą decyzję oddalił. Wyrok nie jest prawomocny.

Mając na uwadze powyższe organ wskazał, że kwota stanowiąca różnicę pomiędzy sumą płatności przyznaną na rzecz strony w dniu 14 czerwca 2013 r. na podstawie decyzji Kierownika Biura ARiMR w C z dnia 28 maja 2013 r., a sumą tych płatności przyznanych przez ten organ w decyzji z dnia 31 marca 2015 r. stanowią płatności nienależnie pobrane i wynosi 3 053, 36 zł, co uzasadnia ustalenie nienależnie pobranych płatności w przedmiotowej sprawie.

Organ wskazał, że w sprawie nie mogą mieć zastosowania przepisy uprawniające organ do odstąpienia od ustalania kwoty nienależnie pobranych płatności tj. art. 49 ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wparcia bezpośredniego (Dz.U. 2017, poz., 278) z zw. z art. 54 ust. 3 lit a pkt u rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 z dnia 13 grudnia 2013 w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej (Dz.Urz UE nr L. 347 ) ponieważ każda z kwot nienależnie pobranych płatności przekracza kwotę stanowiącą równowartość 100 euro.

W ocenie organu w sprawie nie wystąpiły także przesłanki wyłączające obowiązek zwrotu nienależnie pobranego świadczenia o których mowa w art. 80 ust. 3 rozporządzenia komisji (WE nr 1122/2009) w niniejszej sprawie płatności wypłacone w dniu 14 czerwca 2013 r. nie wynikały z pomyłki ARMiR, bowiem w dniu wydania ww. decyzji Kierownik Biura Powiatowego ARMiR w C nie posiadał informacji, z których wynikałoby, że strona zadeklarowała w zawyżonej wysokości powierzchnie gruntów rolnych kwalifikujących się do płatności. Zgodnie z art. 80 ust. 3 cyt. rozporządzenia obowiązek zwrotu nienależnie pobranych świadczeń nie ma zastosowania jedynie pod warunkiem łącznego spełniania następujących przesłanek: (1) dokonanie płatności nastąpiło na skutek pomyłki właściwej władzy, (2) błąd ten nie mógł w zwykłych okolicznościach zostać wykryty przez rolnika.

W złożonym odwołaniu I. B. wniosła o uchylenie decyzji, jako w całości sprzecznej z prawem, podkreślając, że wszelkie podane przez nią informacje dotyczące działek były prawidłowe i zgodne z dokumentami. Nie powinna zaś pownosić żadnej winy z powodu zaistnienia w tej kwestii ewentualnych, drobnych nieścisłości.

Decyzją z dnia 5 września 2017 r. nr [...] Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w G. na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. i art. 10 ust. 2 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, uchylił w całości decyzję Kierownika Biura ARiMR w C z dnia 30 marca 2017r. i ustalił skarżącej kwotę nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w wysokości 2 744, 52 zł.

Organ odwoławczy ponownie przedstawił przebieg postępowania w sprawie dotyczącej przyznania płatności bezpośrednich za 2012 r. i podzielił stanowisko organu I instancji, że ostateczną decyzją przyznającą skarżącej płatność za 2012 r. jest decyzja Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w C nr [...] z dnia 31 marca 2015 r.

Powodem uchylenia decyzji - dotyczącej kwoty nienależnie pobranych świadczeń - z dnia 30 marca 2017 r. nr [...] - stało się natomiast błędne w ocenie organu odwoławczego przyjęcie przez organ I instancji, że w sprawie w stosunku do uzupełniającej płatności obszarowej nie zachodzą podstawy do odstąpienia przez organ od ustalania kwoty nienależnie pobranego świadczenia. W tym zakresie wskazano, że gdy kwota do zwrotu nie przekracza równowartości 100 euro stosownie do art. 49 ust. 1 ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (t.j. Dz. U. z 2015 r. poz. 1551 ze zm.), Kierownik biura powiatowego Agencji odstępuje od ustalenia kwot nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności bezpośrednich lub płatności niezwiązanej do tytoniu, o którym mowa w art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, w przypadku określonym w art. 54 ust. 3 lit. a pkt i rozporządzenia nr 1306/2013. Zgodnie z art. 106 ust. 3 rozporządzenia nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r., państwa członkowskie dokonują przeliczenia na walutę krajową kwoty pomocy wyrażonej w euro na podstawie ostatniego kursu walutowego ustalonego przez Europejski Bank Centralny przed dniem 1 października roku, dla którego pomoc została przyznana.

Kurs wymiany euro na dzień 28.09.2012 r., ogłoszony w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej C. 1012.294.1 wynosił 4,1038 zł. Zatem równowartość kwoty 100 euro przeliczonej na złote według ww. kursu euro wynosi 410,38 zł. Podkreślono jednocześnie, że kwota stanowiąca równowartość 100 euro, od ustalenia której odstępuje Kierownik biura powiatowego Agencji dotyczy poszczególnych schematów pomocowych w ramach sprawy o przyznanie płatności do gruntów rolnych na rok 2012 i jest ustalana oddzielnie dla jednolitej płatności obszarowej, uzupełniającej płatności obszarowej oraz płatności do upraw roślin strączkowych i motylkowych drobnonasiennych.

Mając na uwadze powyższe organ wskazał, że ustalona kwota zwrotu uzupełniającej płatności obszarowej do powierzchni grupy upraw podstawowych wynosi 308,84 zł i nie przekracza ona kwoty stanowiącą równowartość 100 euro, przeliczoną na złote według kursu euro, ustalonego zgodnie z zgodnie z art. 106 ust. 3 rozporządzenia nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. Tym samym w odniesieniu do tej pomocy organ odwoławczy odstąpił od ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranej płatności w ramach zwrotu dyscypliny finansowej. Ponieważ zaś kwoty nienależnie pobranej jednolitej płatności obszarowej (2 240,10 zł) i nienależnie pobranej płatności do upraw roślin strączkowych i motylkowych drobnonasiennych (504,42 zł) - każda z osobna - przekroczyły kwotę 100 euro, organ odwoławczy przyjął, że w stosunku do tych płatności nie zachodzą przesłanki uzasadniające odstąpienie od ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności.

Organ odwoławczy odmiennie od organu I instancji ocenił ponadto kwestię wystąpienia w przedmiotowej sprawie przesłanek z art. 80 ust. 3 rozporządzenia komisji (WE) nr 1122/2009 r.

W tym zakresie Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w G. uznał bowiem, iż wypłata skarżącej w 2013 r. płatności w wysokości o 3 053, 36 zł wyższej, nosi znamiona pomyłki organu, o której mowa w art. 5 ust. 3 rozporządzenia nr 65/2011. Wynika to z tego, iż w decyzji nr [...] z dnia 28.05.2013 r. organ I instancji błędnie ustalił stan faktyczny w zakresie powierzchni kwalifikującej się do przyznania jednolitej płatności obszarowej, uzupełniającej płatności obszarowej oraz płatności do upraw roślin strączkowych i motylkowych drobnonasiennych, uznając, iż stronie przysługuje pomoc do powierzchni wynoszących - odpowiednio - 797,17 ha, 743,98 ha oraz 199,40 ha. Z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynikało bowiem, iż I. B. przysługują płatności obszarowe do areałów wynoszących - odpowiednio -796,15 ha, 742,96 ha oraz 199,19 ha.

Powyższe uchybienie nie miało jednak wpływu na wynik przedmiotowej sprawy, ponieważ w ocenie organu odwoławczego w sprawie nie wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 80 ust. 3 rozporządzenia nr 1122/2009. Organ wyjaśnił, że zastosowanie ww. normy prawnej wymaga spełnienia następujących warunków: (1) dana płatność musi zostać dokonana na skutek pomyłki właściwego organu, (2) błąd organu musi być tego rodzaju, iż nie mógł on być wykryty przez beneficjenta w zwykłych okolicznościach, lub decyzja w sprawie zwrotu środków nie została doręczona stronie w terminie 12 miesięcy od dokonania płatności, jeśli błąd organu dotyczył elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem płatności.

W niniejszej sprawie błąd organu nie dotyczył zaś elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem płatności, a decyzja nr 001/BP204/17 z dnia 30 marca 2017r. została doręczona po upływie 12 miesięcy od dnia wypłaty pomocy, która miała miejsce w dniu 14 czerwca 2013 r. Organ odwoławczy podkreślił przy tym, że nie sposób przy tym uznać, aby błąd ten nie mógł w zwykłych okolicznościach zostać wykryty przez rolnika, bowiem, składając wniosek, I. B. była świadoma stanu deklarowanych gruntów i posiadała wiedzę, iż część z deklarowanych terenów nie spełnia warunków określonych w prawodawstwie. Podkreślić należy, że płatności obszarowe nie są przyznawane z urzędu, ale na wniosek rolnika, złożony w Biurze Powiatowym ARiMR na urzędowym formularzu, w którym rolnik deklaruje posiadanie określonych gruntów rolnych, uprawnionych do płatności, natomiast integralną częścią wniosku stanowią oświadczenia i zobowiązania, w tym oświadczenie, że rolnik zna zasady oraz tryb przyznawania płatności, a także zobowiązanie do utrzymywania wszystkich gruntów rolnych zgodnie z normami oraz przestrzegania wymogów przez cały rok kalendarzowy, w którym został złożony wniosek.

W kontekście zarzutów przedstawianych w kolejnych pismach odwoławczych w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2012 organ wyjaśnił ponadto, iż materiały graficzne przekazywane rolnikowi wraz z wnioskiem spersonalizowanym oraz załączoną do wniosku spersonalizowanego informacją dotycząca działek deklarowanych do płatności mają charakter informacyjny i nie stanowią o rzeczywistej powierzchni gruntu kwalifikującego się do płatności w danym roku, gdyż dane w niej przedstawione opierają się na wartościach z poprzednich kampanii. Rolnik, ubiegając się o płatności obszarowe, zobowiązany jest do podania rzeczywistego obszaru uprawianego zgodnie z normami i wymogami, co wynika wprost z art. 12 ust. 4 rozporządzenia nr 1122/2009, który obliguje rolnika do naniesienia poprawek we wniosku spersonalizowanym, a także do podania zaktualizowanej powierzchni działki rolnej bądź wskazania nowych granic działki referencyjnej. Podsumowując, w przekonaniu organu odwoławczego za merytoryczną treść wniosku każdorazowo odpowiada rolnik, i to on winien ponieść konsekwencje zgłoszenia nieprawidłowych danych. Zatem nawet w sytuacji, gdy w sprawie doszło do błędnej oceny wniosku dokonanej przez organ I instancji, to odpowiedzialność w tym zakresie nie może spoczywać wyłącznie na tym organie, z pominięciem winy strony.

Mając powyższe na uwadze, organ odwoławczy wskazał, że nie może uznać, aby kumulatywnie zostały spełnione wszystkie przesłanki wykluczające obowiązek zwrotu przez stronę nadmiernie pobranej płatności obszarowej wynikające z art. 80 ust. 3 rozporządzenia nr 1122/2009. W konkluzji stwierdzono, że kwota płatności w wysokości 2 744,52 zł (2 240,10 zł + 504,42 zł) jest zatem płatnością nienależną w rozumieniu art. 80 ust. 1 rozporządzenia nr 1122/2009

W kwestii przedawnienia terminu na ustalenie kwoty nienależnie pobranych płatności organ odwoławczy wskazał na zastosowanie w sprawie art. 3 ust. 1 w rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) Nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz. U. UE L z 1995 r., Nr 312, str. 1 ze zm.), który stanowi, iż : okres przedawnienia wynosi cztery lata od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości określonej w art. 1 ust. 1. Zasady sektorowe mogą jednak wprowadzić okres krótszy, który nie może wynosić mniej niż trzy lata.

W przypadku nieprawidłowości ciągłych lub powtarzających się okres przedawnienia biegnie od dnia, w którym nieprawidłowość ustała. W przypadku programów wieloletnich okres przedawnienia w każdym przypadku biegnie do momentu ostatecznego zakończenia programu.

Przerwanie okresu przedawnienia jest spowodowane przez każdy akt właściwego organu władzy, o którym zawiadamia się daną osobę, a który odnosi się do śledztwa lub postępowania w sprawie nieprawidłowości. Po każdym przerwaniu okres przedawnienia biegnie na nowo.

Upływ terminu przedawnienia następuje najpóźniej w dniu, w którym mija okres odpowiadający podwójnemu terminowi okresu przedawnienia, jeśli do tego czasu właściwy organ władzy nie wymierzył kary; nie dotyczy to przypadków, w których postępowanie administracyjne zostało zawieszone zgodnie z art. 6 ust. 1.

W niniejszej sprawie datą dopuszczenia się nieprawidłowości jest data złożenia przez stronę wniosku o przyznanie płatności na rok 2012, w którym zadeklarowano nieprawidłowe dane, a więc dzień 14 maja 2012 r. Organ odwoławczy podkreślił jednak, że w ej sprawie dwukrotnie doszło do przerwania biegu terminu przedawnienia, po którym czteroletni okres, o którym mowa w ww. przepisie każdorazowo rozpoczął swój bieg na nowo, co miało miejsce:

- w dniu 8 października 2013 r. z chwilą doręczenia stronie decyzji Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w G. nr [...] z dnia 01.10.2013 r., w której nastąpiło uchylenie decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w C nr [...] z dnia 28.05.2013 r. oraz

- w dniu 28 listopada .2014 r. z chwilą doręczenia stronie decyzji Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w G. nr [...] z dnia 13.11.2014 r., w której nastąpiło uchylenie decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w C nr [...] z dnia 14.11.2013. Tym samym organ odwoławczy stwierdził, iż w niniejszej sprawie termin przedawnienia przypadał na dzień 14 listopada 2017 r., natomiast kwota nienależnie pobranych płatności została ustalona z chwilą wydania zaskarżonej decyzji tj. w dniu 5 września 2017 r. W rezultacie organ uznał, iż czteroletni okres przedawnienia wynikający z art. 3 ust. 1 w rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) Nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz. U. UE L z 1995 r., Nr 312, str. 1 ze zm.) nie upłynął.

I. B. zaskarżyła decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR z dnia 5 września 2017 r. w drodze skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, wnosząc o jej uchylenie w całości z uwagi na naruszenia prawa procesowego oraz prawa materialnego wskazane w uzasadnieniu skargi.

W uzasadnieniu pisma skarżąca ograniczyła się jednak do wskazania, że w pełni podtrzymuje swoje dotychczasowe stanowisko prezentowane w trakcie postępowania administracyjnego. W ocenie skarżącej organ wydający decyzje w nieprawidłowy sposób przeprowadził postępowanie dowodowe, a końcowo dokonał dowolnej oceny dowodów, która nie miała nic wspólnego z oceną swobodną. Zdaniem skarżącej twierdzenie, że przeprowadzenie kontroli w sytuacji zalegania śniegu na polach nie ma znaczenia dla oceny, czy grunt był utrzymywany w należytej kulturze rolnej jest kuriozalne. Ustalenie przez organ rzekomej kwoty nienależnie pobranych płatności bezpośrednich wynika zdaniem skarżącej tylko i wyłącznie z faktu, że organ źle policzył grunty uprawne skarżącej.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2017 r., poz. 2188) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z kolei zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; dalej w skrócie jako "p.p.s.a.") sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Oceniając zaskarżoną decyzję z punktu widzenia wskazanych powyżej kryteriów, stwierdzić należy, że nie narusza ona prawa w stopniu powodującym konieczność wyeliminowania jej z obrotu prawnego. W rozpoznawanej sprawie przedmiotem sporu była zasadność ustalenia przez organy administracyjne kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Argumentacja skarżącej oparta została na twierdzeniu, że przyznanie płatności było konsekwencją nieprawidłowych działań organu. Skarżąca podważa stanowisko organów odnośnie wyników przeprowadzonej na gruncie kontroli, które miała miejsce w czasie, gdy zalegał na nim śnieg. Ustalenie przez organ kwoty nienależnie pobranych płatności bezpośrednich wynika tylko i wyłącznie z faktu, że organ źle policzył grunty uprawne skarżącej.

Zgodnie z art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz.U. z 2016r. poz. 1512 ze zm.) - zwanej dalej "ustawą" ustalenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych pochodzących z funduszy Unii Europejskiej, krajowych, przeznaczonych na współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej, finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej - następuje w drodze decyzji administracyjnej.

W myśl z art. 80 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) Nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) Nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina (Dz.Urz. UE L 316 z 02.12.2009, str. 65) w przypadku dokonania nienależnej płatności, rolnik zwraca przedmiotową kwotę powiększoną o odsetki naliczone zgodnie z ust. 2.

Z treści art. 29 ust. 1 ustawy wynika wprost, że przedmiotem postępowania toczącego się przed organami jest ustalenie, czy w danej sprawie doszło do nienależnego lub nadmiernego pobrania środków pochodzących z wymienionych w tym przepisie funduszy, a następnie określenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków. Ustalenie, czy przyznane uprzednio kwoty pomocy, czy płatności były przyznane nienależnie lub w nadmiernej wysokości może wynikać z ustaleń dokonanych w toku postępowania toczącego się na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy jak i z ostatecznych decyzji wydanych w postępowaniach nadzwyczajnych w przedmiocie przyznania płatności lub pomocy.

W pierwszym przypadku do nienależnego lub nadmiernego pobrania środków pochodzących z funduszy Unii Europejskiej i funduszy krajowych dochodzi wówczas, gdy środki pochodzące z tych funduszy zostaną przyznane decyzją administracyjną i zostaną wypłacone, a następnie decyzja ta zostanie ostatecznie wyeliminowana z obrotu prawnego. W takim przypadku zadaniem organów jest ustalenie, że doszło do dokonania nienależnej płatności oraz czy nie zachodzą okoliczności wyłączające możliwość żądania jej zwrotu. Rolą organów prowadzących postępowanie w oparciu o art. 29 ust. 1 ustawy nie jest natomiast kontrolowanie zasadności wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji przyznającej środki, a jedynie ustalenie czy wyeliminowanie to jest prawnie skuteczne (tj. czy nastąpiło ostateczną decyzją administracyjną) i czy decyzja została skierowana do właściwego podmiotu

Wymaga podkreślenia, że postępowanie w sprawie przyznania płatności jest postępowaniem odrębnym od postępowania uregulowanego w art. 29 ust. 1 ustawy. Tym samym również Sąd rozpoznając skargę od decyzji w przedmiocie nienależnego lub nadmiernego pobrania środków, nie może zajmować stanowiska co do zgodności z prawem decyzji przyznającej środki.

W rozpoznawanej sprawie bezspornym jest, że w dniu 14 maja 2012 r. skarżąca złożyła w Biurze Powiatowym ARiMR w C wniosek o przyznanie płatności na rok 2012. Organ pierwszej instancji decyzją z dnia 28 maja 2013r. przyznał stronie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w łącznej wysokości 707 555,05 zł. Na podstawie powyższej decyzji na rachunek skarżącej zostały wypłacone środki publiczne za 2012 rok pochodzące z Europejskiego Funduszu Rolnego Gwarancji oraz ze środków krajowych, przeznaczonych na współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej, tj. z funduszy, o których mowa w art. 29 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 lit. a ustawy. Bezsporne jest również, że ww. decyzja z dnia 28 maja 2013r. została uchylona, zaś Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w C w dniu 31 marca 2015 r. wydał decyzję, którą przyznał stronie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w łącznej wysokości 704 501,69 zł. Decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją organu drugiej instancji.

Mając powyższe na uwadze należało stwierdzić, że ustalenie skarżącej kwoty nienależnie pobranych płatności było uzasadnione. Przekazane na mocy decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w C z dnia 28 maja 2013r. środki pieniężne w kwocie 2 744,52 zł stały się nienależne, skoro decyzja ta została uchylona, zaś kolejną ostateczną decyzją przyznano środki w niższej wysokości. Organ odwoławczy w zaskarżonej decyzji wskazał również, że ustalona przez organ pierwszej instancji kwota nienależnie pobranych płatności w ramach uzupełniającej płatności obszarowej w wysokości 308, 84 zł nie podlega zwrotowi, należało bowiem odstąpić od ustalenia tej kwoty jako nienależnie pobranej płatności, gdyż kwota ta nie przekracza kwoty stanowiącej równowartości 100 euro, przeliczoną na złote według kursu euro, ustalonego zgodnie z art. 106 ust. 3 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylające rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008 (Dz. Urz. UE L 2013.347.549). Z tego powodu organ ten działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. uchylił decyzje organu pierwszej instancji i orzekł merytorycznie w sprawie ustalając kwotę nienależnie pobranych płatności pomniejszoną o 308,84 zł.

Zdaniem Sądu za prawidłowe należy uznać stanowisko organu, że w sprawie nie mogły mieć zastosowania regulacje wspólnotowe, przewidujące możliwość zwolnienia skarżącej z obowiązku zwrotu otrzymanych płatności, określone w art. 80 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) 1122/2009. Przepis ten stanowi, że obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności nie ma zastosowania pod warunkiem łącznego spełnienia przesłanek:-płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwej władzy, - błąd ten nie mógł w zwykłych okolicznościach zostać wykryty przez rolnika. Jednakże w przypadku, jeśli błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem danej płatności, obowiązek zwrotu nie powstaje wyłącznie wówczas, jeżeli o decyzji o zwrocie nie powiadomiono zainteresowanego w terminie 12 miesięcy od płatności.

Organ drugiej instancji stwierdził, że w niniejszej sprawie doszło do przyznania skarżącej płatności w zawyżonej wysokości na skutek pomyłki organu. Jednak błąd nie dotyczył elementów stanu faktycznego związanych z obliczeniem płatności, zaś decyzja z dnia 30 marca 2017 r. została doręczona po upływie 12 miesięcy od dnia wypłaty pomocy.

Rozporządzenie nie definiuje pojęcia pomyłki organu, w judykaturze utrwalony jest natomiast pogląd, że pod pojęciem "pomyłki organu" należy rozumieć wszelkie błędy popełnione przez właściwy organ lub inny organ, których skutkiem było dokonanie nienależnej płatności. Pomyłka organu może zaistnieć zarówno wówczas, gdy np. na podstawie niespornych okoliczności faktycznych wyliczył on kwotę płatności przy zastosowaniu błędnych stawek lub z powodu błędów rachunkowych jak i wszelkie błędy popełnione przez właściwy organ lub inny organ, których skutkiem było dokonanie nienależnej płatności." (tak NSA w wyrokach z 10 kwietnia 2015 r., sygn. akt II GSK 584/14, z 11 października 2013 r., sygn. akt II GSK 849/12, z 11 marca 2014 r., sygn. akt I GSK 1861/12 dostępne www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Stąd w judykaturze przyjmuje się, iż błąd organu zachodzi, gdy jest on wynikiem nieprzeanalizowania dostępnej mu ortofotomapy ( por. wyrok WSA w Białymstoku z 27 sierpnia 2014 r., I SA/Bk 228/14, wyrok WSA w Opolu z 20 grudnia 2013 r., II SA/Op 406/13).

W ocenie Sądu organ prawidłowo przyjął, że powyższy błąd nie jest błędem, którego skarżąca nie mogła wykryć w zwykłych okolicznościach. Należy bowiem wskazać, że za rzetelność danych we wniosku o przyznanie płatności odpowiada rolnik. Powinien on – jako beneficjent - najlepiej być zorientowany co do zakresu w jakim grunt jest użytkowany rolniczo zgodnie z normami (por. wyrok NSA z dnia 26 maja 2010 r., II GSK 609/09). Obowiązkiem zaś rolnika jest deklarowanie powierzchni faktycznie użytkowanej rolniczo, zgodnej ze stanem faktycznym w roku składania wniosku.

Na marginesie dodać należy, że upływ terminu 12 miesięcy od płatności do powiadomienia o decyzji o zwrocie, w przypadku, gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego, powoduje, że obowiązek zwrotu nie ma zastosowania, ale pod warunkiem, że spełnione zostały wszystkie przesłanki określone w art. 80 ust. 3 rozporządzenia nr 1122/2009 tj. zaistnienie błędu organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez beneficjenta (por. wyrok WSA w Bydgoszczy z 26 lutego 2014, II SA/Bd 1460/13). W niniejszej sprawie miał miejsce błąd organu możliwy do wykrycia przez beneficjenta.

W kwestii terminu przedawnienia obowiązku zwrotu płatności należy odwołać się do przepisu art. 3 ust. 1 w zw. z art. 1 ust. 2 rozporządzenia Rady (WE, Euratom) nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz. Urz. L Nr 312 z dnia 23 grudnia 1995 r.), zgodnie z którym okres przedawnienia wynosi cztery lata od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości określonej w art. 1 ust. 1. W niniejszej sprawie niewątpliwie powyższy termin nie upłynął, jak bowiem wskazał organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji w sprawie doszło dwukrotnie do przerwania biegu terminu, po którym okres przedawnienia rozpoczął bieg na nowo.

Odnosząc się do treści skargi, jak wskazano wcześniej, w niniejszej sprawie ani organy ani Sąd nie kontrolują zasadności wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji przyznającej środki. Tym samym podnoszone w skardze argumenty odnoszące się do prawidłowości decyzji o przyznaniu płatności nie mogły odnieść zamierzonego przez skarżącą skutku w postaci uchylenia zaskarżonej decyzji.

W świetle powyższych rozważań Sąd doszedł do przekonania, że w sprawie nie doszło do naruszeń przepisów prawa i to w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego, a objęte zaskarżonym rozstrzygnięciem ustalenie kwoty nienależnie pobranych płatności za 2012 rok było prawidłowe. Należy także dodać, że wszystkie okoliczności niniejszej sprawy istotne w świetle powołanych przepisów prawa materialnego, w tym również okoliczności podnoszone przez skarżącą, zostały wzięte pod uwagę w zaskarżonej decyzji, przy czym – jak wykazano w powyższej części rozważań – nie mogły one prowadzić do odstąpienia od ustalenia skarżącej przypadającej do zwrotu kwoty nienależnie pobranego świadczenia.

Uznawszy w reasumpcji zarzuty podniesione w skardze za niezasadne jak i nie znajdując podstaw do stwierdzenia z urzędu, że wydane w sprawie decyzje naruszają prawo (vide: art. 134 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił wniesioną skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a., o czym orzeczono jak w sentencji wyroku.