Postanowienie WSA w Lublinie, sygn. akt I SA/Lu 955/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2016-07-14 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6531 Dotacje oraz subwencje z budżetu państwa, w tym dla jednostek samorządu terytorialnego
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy
Powołane przepisy: article: art. 199, art. 246 par. 2 pkt 1 i 2
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Marcin Małek po rozpoznaniu w dniu 14 lipca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku [...] sp. z o.o. z siedzibą w B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi [...] sp. z o.o. z siedzibą w B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2015 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranej dotacji p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy.


UZASADNIENIE

Skarżąca spółka wraz ze skargą kasacyjną złożoną od wyroku tutejszego Sądu z dnia 9 marca 2016 r. wniosła o zwolnienie jej od kosztów sądowych w całości.

W uzasadnieniu wniosku wskazała, że pozostaje w trudnej sytuacji finansowej, co obrazują liczne posiadane przez nią zaległości wobec organów administracji publicznej oraz podmiotów prywatnych w łącznej wysokości [...] zł. Ponadto z oświadczenia o majątku i dochodach wynika, że kapitał zakładowy spółki zamyka się w kwocie [...]zł, natomiast wartość środków trwałych strony wynosi [...] zł. W ostatnim roku obrotowym spółka osiągnęła zysk w wysokości [...] zł. Zysk ten został przeznaczony na spłatę części wierzycieli, a z pozostałą zostały zawarte umowy i porozumienia określające ratalną spłatę zobowiązań. Z oświadczenia zawartego na urzędowym formularzu wynika również, że spółka na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku nie posiadała na rachunku bankowym żadnych środków pieniężnych.

Jak wynika z akt sprawy przed złożeniem wniosku skarżąca uiściła wpis od skargi w kwocie 988 zł, opłatę kancelaryjną za odpis orzeczenia z uzasadnieniem w kwocie 100 zł oraz była reprezentowana przez zawodowego pełnomocnika.

Mając na uwadze powyższe, zważono, co następuje:

Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2016.718) - powoływana dalej jako "p.p.s.a.", strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Zastosowanie prawa pomocy nie może bowiem prowadzić do ochrony czy też wzbogacania majątku podmiotów, które występując na drogę postępowania sądowego winny mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i - w miarę możliwości - zgromadzić i zabezpieczyć środki na jego prowadzenie. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą (por. postanowienie NSA z dnia 15 października 2014 r., sygn. akt II FZ 1509/14).

Mianowicie, osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym bądź częściowym, gdy wykaże, że nie ma jakichkolwiek środków na poniesienie kosztów postępowania czy też dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 1 i 2 p.p.s.a.). Zatem to na stronie spoczywa obowiązek udowodnienia zaistnienia okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy w określonym zakresie. Jednocześnie dodania wymaga, że osoba prawna obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie ma adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne środki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków. Dodania również wymaga, że przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, nawet w przypadku spełnienia ustawowych przesłanek, zależy od uznania sądu (por. Metodyka pracy sędziego sądu administracyjnego B. Dauter, wyd. 3, LexisNexis, Warszawa 2011 r. s. 736-737).

Oceniając sytuację materialną spółki w oparciu o dostępne dokumenty i oświadczenia należało dojść do wniosku, że spółka nie wykazała, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

Rozpocząć należy od wskazania, że skarżąca jest podmiotem gospodarczym prowadzącym działalność gospodarczą od czterech lat. Z treści złożonej do akt sprawy informacji z KRS nie wynika, iżby wobec spółki obecnie prowadzone było postępowanie upadłościowe, układowe, czy likwidacyjne. Ponadto z przedłożonych dokumentów wynika, że spółka cały czas prowadzi działalność gospodarczą osiągając z tego tytułu przychody, a tym samym ma możliwość zdobycia środków niezbędnych do dalszego prowadzenia postępowania sądowego, które na obecnym etapie postępowania ograniczają się do uiszczenia wpisu od wniesionej skargi kasacyjnej w kwocie [...]zł. Co przy tym istotne skarżąca uregulowała wszystkie dotychczas wymagane w sprawie koszty postępowania, w tym wpis od skargi w wysokości dwukrotnie wyższej niż wymagana obecnie opłata od skargi kasacyjnej, bez konieczności ubiegania się o zwolnienie od tych obowiązków. Skarżąca poniosła również koszty postępowania związane z ustanowieniem profesjonalnego pełnomocnika celem jej reprezentowania przed sądem pierwszej instancji oraz sporządzenia skargi kasacyjnej od wydanego orzeczenia. Samo to skutkuje uznaniem, że skarżąca mimo deklarowanego braku środków, jest w stanie znaleźć źródło poniesienia wymienionych wyżej wydatków związanych z postępowaniem sądowym.

Na brak możliwości poniesienia wymaganych kosztów postępowania kasacyjnego nie wskazują również inne dołączone do wniosku dokumenty. Mianowicie ze złożonego fragmentarycznego sprawozdania finansowego spółki za rok 2015 wynika, że spółka za wskazany okres osiągnęła z tytułu sprzedaży przychód netto w kwocie [...]zł oraz zysk z działalności gospodarczej w kwocie [...]zł. Również to nie pozwala przyjąć, że spółka nie ma i nie miała możliwość opłacenia wymaganych na obecnym etapie postępowania kosztów sądowych. Co istotne z dokumentów tych wynika, że sytuacja spółki w stosunku do roku 2014 uległa zdecydowanej poprawie.

Spółka jako podmiot powołany celem prowadzenia działalności gospodarczej, powinna w procedurze planowania wydatków, uwzględniać również potrzebę gromadzenia środków na wszczynanie ewentualnych postępowań sądowych i liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów na ten cel. Zgodnie z utrwalonym poglądem orzecznictwa, skoro dostępność do sądu wymaga z natury rzeczy posiadania środków finansowych, posiadanie tych środków staje się istotnym składnikiem działalności gospodarczej, zaś podmiot prowadzący działalność gospodarczą, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinien uwzględnić także konieczność posiadania środków na prowadzenie procesu sądowego. Poza tym niedopuszczalnym jest by koszty sądowe były stawiane na ostatnim miejscu za wszystkimi pozostałymi kosztami prowadzenia działalności gospodarczej. Wystąpienie kosztów sądowych wchodzi w zakres ryzyka prowadzonej działalności gospodarczej. Ryzyko niepowodzenia takiej działalności nie powinno zaś obciążać dochodów budżetowych państwa związanych z działalnością sądów. W przeciwnym razie, to budżet, a w konsekwencji całe społeczeństwo musiałoby kredytować działania podmiotu gospodarczego polegające na kwestionowaniu na drodze sądowej rozstrzygnięć organów administracji publicznej.

Ponadto wskazać należy, że w aktualnym orzecznictwie przesądzony jest pogląd, że skarżąca, działająca w formie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, może pokryć koszty sądowe przez żądanie dopłat od wspólników (patrz. postanowienie NSA z dnia 13 lutego 2014 r., sygn. akt II FZ 1543/13, LEX nr 1422842). W sytuacji zatem, gdy spółka nie dysponuje środkami pieniężnymi niezbędnymi do opłacenia takich koniecznych wydatków, udziałowcy spółki mają możliwości prawne wesprzeć finansowo utworzony przez nich podmiot prawa, poprzez dofinansowanie działalności spółki. Brak takich działań ze strony udziałowców spółki w żaden sposób nie uzasadnia udzielenia przez państwo spółce bezzwrotnej pomocy finansowej na prowadzenie postępowań sądowych. Brak jest bowiem racjonalnego uzasadnienia dla przerzucania tych kosztów na podatników, poprzez ich pokrycie ze środków publicznych. Innymi słowy ocena sytuacji majątkowej spółki musi uwzględniać nie tylko to, czy strona ma środki na koszty postępowania na koncie czy w kasie oraz czy ma majątek, ale również czy podejmowała i podejmuje wszelkie niezbędne działania celem pozyskania środków finansowych niezbędnych dla ponoszenia kosztów sądowych (por. postanowienia NSA: z dnia 1 stycznia 2008 r., II OZ 266/08, LEX nr 479009, oraz z dnia 4 kwietnia 2008 r., sygn. akt I GZ 62/08, LEX 477828). Brak natomiast konkretnych starań ukierunkowanych na ich uzyskiwanie, oznacza, że brak środków na ponoszenie kosztów sądowych jest powodowany postawą skarżącej, nie zaś czynnikami od niej niezależnymi, obiektywnymi, których w niniejszej sprawie nie wykazała. Oczywiście taka aktywność należy do decyzji samej skarżącej, z tym jednak zastrzeżeniem, że jeśli pozostaje ona bierna, to nie może następnie skutecznie domagać się przyznania prawa pomocy i traktowania jej w sposób uprzywilejowany. W konsekwencji, brak środków na rachunkach bankowych w momencie złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy nie może stanowić jedynej przyczyny dla przyznania stronie wnioskowanego zwolnienia. Zerowy bądź ujemny stan konta bankowego, jak również brak wystarczających środków pieniężnych w kasie w dniu składania wniosku nie obrazuje nigdy bowiem w pełni realnej sytuacji finansowej spółki. Niemniej jednak z analizowanych dokumentów wynika, że spółka na dzień 31 grudnia 2015 r. posiadała w kasie i na rachunkach bankowych środki pieniężne w kwocie [...]zł.

Na zakończenie przywołać należy pogląd wyrażony wielokrotnie w orzecznictwie sądów administracyjnych, że Spółka nie może czuć się zwolniona z konieczności pokrycia kosztów sądowych z tego powodu, iż musi zabezpieczyć środki na spłatę innych zobowiązań i uchronić się przez to przed grożącymi jej negatywnymi następstwami zaległości w tej materii. Nie może ona traktować tych zobowiązań z pierwszeństwem względem kosztów sądowych, które jako należności o charakterze publicznoprawnym powinny być dla niej priorytetowe. Jest tak zwłaszcza w sytuacji, gdy na te inne cele przeznacza kwoty wprost niewspółmiernie wyższe.

Wobec powyższego, referendarz sądowy uznając, że skarżąca spółka nie wykazała w sposób dostateczny niemożności poniesienia pełnych kosztów postępowania, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.