Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 344/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2008-03-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 par 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
article: art. 28 ust 2 i ust. 3a
journal: Dz.U. 1998 nr 137 poz 887
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Irena Jakubiec - Kudiura (spr.), Sędzia WSA - Jolanta Bożek, Sędzia WSA - Izabella Janson, Protokolant - Marcin Wacławek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 marca 2008 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia ... grudnia 2007 r. nr ... w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy; Uchyla zaskarżoną decyzję


UZASADNIENIE

Po rozpoznaniu wniosku A S. z dnia ... lipca 2007r. o umorzenie należności z tytułu nie opłaconych składek, decyzją z dnia ... października 2007r. o nr ... Zakład Ubezpieczeń Społecznych, działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 2, ust. 3 i 3a oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2007 Nr 11, poz. 74) – dalej powoływana jako "u.s.u.s.", odmówił wnioskodawcy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy w łącznej wysokości ... zł

W uzasadnieniu decyzji wyjaśnił, iż uwzględniając okoliczności faktyczne oraz prawne sprawy, w tym prowadzone postępowanie egzekucyjne przyjąć należy, że brak jest zaistnienia przesłanki z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. - tzn. całkowitej nieściągalności. Ponadto organ przywołując treść art. 28 ust. 3a powołanej ustawy i w oparciu o przepisy Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r., w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) opisał przesłanki umożliwiające umorzenie należności z tytułu składek pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. W końcowej części uzasadnienia decyzji stwierdził, że A. S. nie przedstawił deklaracji podatkowych za okres, w którym powstało zadłużenie, wobec czego niemożliwym była ocena zdolności finansowej wnioskodawcy w tym okresie.

Zdaniem Zakładu nawet niskie dochody uzyskiwane z prowadzonej działalności gospodarczej lub ich brak nie stanowią podstawy do zaprzestania odprowadzania składek ubezpieczeniowych.

W złożonym w dniu ... października 2007r. wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy A. S. stwierdził, iż w jego sytuacji finansowej i rodzinnej powinno nastąpić umorzenie zaległych należności wobec ZUS, z uwagi na ogromną zdaniem wnioskodawcy sumę zadłużenia oraz niemożność zaciągnięcia kredytu bankowego, który przeznaczony byłby na spłatę powstałego długu. Wyjaśnił również, że część jego dokumentacji medycznej jest w posiadaniu Prokuratury Okręgowej we W., a część w Urzędzie Skarbowym w S., w którym wniosek o umorzenie zaległości z tytułu nie opłaconych podatków został rozpatrzony pozytywnie.

Decyzją z dnia ... grudnia 2007 r. o nr ... Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (działający w imieniu Zakładu), utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia ... października 2007r., powołując w podstawie prawnej art. 83 ust. 1 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego [Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.].

Podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu decyzji z dnia ... października 2007r., Prezes ZUS (działający w imieniu Zakładu) stwierdził, że organ I instancji prawidłowo przeanalizował i ocenił stan faktyczny oraz ustalił prawidłową podstawę prawną.

Podniósł ponadto, że w oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym wnioskodawca nie wykazał żadnych ruchomości ani środków pieniężnych podlegających zajęciu oraz nie poinformował o wysokości i sposobie uregulowania zaległości podatkowych. Zdaniem organu odwoławczego brak powyższych informacji uniemożliwia dokonanie wiarygodnej oceny możliwości płatniczych osoby zobowiązanej, a prowadzone postępowanie egzekucyjne przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. potwierdza, iż w przedmiotowej sprawie brak jest przesłanki całkowitej nieściągalności.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżący A. S. wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy twierdząc, iż jego sprawa nie została dokładnie przeprowadzona, oraz że odpowiadał na pytania Zakładu we wcześniejszych pismach procesowych.

W odpowiedzi na skargę pełnomocnik organu wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumenty wyrażone w zaskarżonej decyzji. Dodatkowo wskazał, iż skarżący nie wykazał niezdolności do pracy ani też konieczności opieki nad członkiem rodziny, a zaskarżona decyzja jest słuszna i prawidłowa, gdyż odmowa umorzenia należności nastąpiła w wyniku wszechstronnego rozpatrzenia sprawy w granicach przyznanej pozwanemu swobody administracyjnej i znajduje oparcie w materiale dowodowym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych [Dz.U. nr 153, poz. 1269] oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi [Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.], dalej – p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając skargę sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Przy czym kontrola ta obejmuje stan faktyczny i prawny na dzień wydania decyzji. Stwierdzić należy, że powyższe regulacje określają podstawową funkcję sądownictwa i toczącego się przed nim postępowania. Dokonując oceny należy ustalić, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania, nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia.

Zdaniem Sądu złożona w niniejszej sprawie skarga jest zasadna, z uwagi na fakt przeprowadzenia postępowania dowodowego w sposób mało wnikliwy, a tym samym na odbiegające od rzeczywistości ustalenie stanu faktycznego.

Zgodnie bowiem z unormowaną w art. 7 k.p.a. zasadą prawdy obiektywnej organy administracji publicznej "podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy". Zgodnie z tą zasadą organ prowadzący postępowanie ma obowiązek zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, aby ustalić stan faktyczny sprawy zgodny z rzeczywistością. W szczególności jest obowiązany dokonać wszechstronnej oceny okoliczności konkretnego przypadku na podstawie analizy całego materiału dowodowego, a stanowisko wyrażone w decyzji uzasadnić w sposób wymagany przez przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego (np. wyrok NSA z dnia 26 maja 1981 r., SA 810/81, ONSA 1981, nr 1, poz. 45).

Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że wobec treści wniosku o umorzenie zaległych należności wobec ZUS, wszczynającego kontrolowane przez Sąd postępowanie administracyjne, zastosowanie w sprawie miał -w szczególności- przepis art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, w którym ustawodawca przewidział instytucję umarzania należności z tytułu składek oraz § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365).

Nie ulega wątpliwości, iż rozstrzygnięcie organu administracji publicznej w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek jest rozstrzygnięciem uznaniowym. Oznacza to, iż w takiej sytuacji organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia, przy czym zaznaczyć trzeba, iż wybór taki nie może być dowolny i musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy (v. wyrok NSA z 2.02.1996 r., sygn. akt II S.A. 28754/95).

Dalej, podnieść należy, iż ocena całokształtu zgromadzonego materiału dowodowego - w kontekście mających zastosowanie w sprawie przesłanek prawa materialnego, z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli- winna znaleźć swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji, stanowiącym -stosownie do treści art. 107 k.p.a.- jej integralną część, którego zadaniem jest wyjaśnienie podjętego przez organ rozstrzygnięcia. Uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa (§ 3 art. 107 k.p.a.).

Przekładając powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja Prezesa ZUS z dnia ... grudnia 2007r. okazała się wadliwa w stopniu uzasadniającym jej uchylenie.

W tym miejscu Sąd zauważa, iż ze względu na okoliczności podnoszone przez skarżącego, niezbędny zakres postępowania wyjaśniającego w niniejszej sprawie określał w znacznej mierze powyżej powołany przepis § 3 ust. 1 pkt 1 i pkt 3 ww. rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. Zatem, kierując się treścią tej regulacji prawnej, organ odwoławczy orzekając ponownie w sprawie miał obowiązek szczególnie wnikliwego wyjaśnienia sytuacji majątkowej i zdrowotnej skarżącego oraz ustalenia, czy zapłata składek rzeczywiście może zagrozić egzystencji skarżącego i jego rodziny.

W zaskarżonej decyzji Prezes ZUS stwierdził jedynie, że cyt. "w przedmiotowej sprawie nie zachodzą ustawowe przesłanki upoważniające Zakład do umorzenia należności...", oraz że podtrzymuje się również stanowisko wyrażone w decyzji z dnia ... października 2007r. (uwaga Sądu: błędnie podana data jako ... sierpnia 2007r.) w zakresie zastosowania w sprawie rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r.

Opisując jedynie zgromadzony w sprawie materiał dowody bez przeprowadzenia wnikliwej jego analizy, organ odwoławczy dopuścił się naruszenia przepisów postępowania tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 Kpa. Ponadto samo arbitralne stwierdzenie o braku podstaw do zastosowania w sprawie przepisów prawa materialnego regulujących możliwość umorzenia zaległych składek stanowi o naruszeniu przepisu art. 107 § 3 Kpa.

Sąd podkreśla, iż podejmując decyzję w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek organ powinien opierać się na aktualnej sytuacji finansowej i majątkowej oraz zdrowotnej strony. Powinien przy tym uwzględnić wysokość powstałego zadłużenia wobec ZUS oraz ustalić rzeczywisty dochód skarżącego z uwzględnieniem niezbędnych wydatków związanych z utrzymaniem w wieku szkolnym dwójki małoletnich dzieci i nie pracującej zawodowo żony B. S., co zostało stwierdzone w uzasadnieniu decyzji organu I instancji.

Po ustaleniu powyższych okoliczności i po dokonaniu wszechstronnej oceny zebranych w sprawie dowodów, organ winien ponownie zwrócić uwagę na ewentualną możliwość umorzenia w całości lub w części zobowiązań wobec ZUS w oparciu o przesłanki zawarte w art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z rozporządzeniem Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r., w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

Z tych względów należało stwierdzić, że zaskarżona decyzja naruszała przepisy postępowania w stopniu, który mógł mieć istotne znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji.