Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 884/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2022-01-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 3, art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: Art. 59, art. 60, art. 61, art. 64, art. 103
journal: Dz.U. 2018 poz 1508
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jedn.
article: Art. 128, art. 129, art. 144
journal: Dz.U. 2020 poz 1359
law: Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1359).

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Czeluśniak Sędziowie: Sędzia WSA Hanna Knysiak-Sudyka (spr.) Sędzia WSA Maria Zawadzka po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 17 stycznia 2022 r. sprawy ze skargi G. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 22 kwietnia 2021 r. sygn. akt [...] w sprawie ustalenia opłaty za pobyt w Domu Pomocy Społecznej skargę oddala.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 22 kwietnia 2021 r. sygn. akt: [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r. poz. 256) i art. 8, art. 59, art. 60, art. 61, art. 64, art. 64a ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r. poz. 1876) po rozpatrzeniu odwołania skarżącego G. B. od decyzji Wójta Gminy z dnia [...] 2021 r. nr [...] w sprawie ustalenia zobowiązanemu G. B. opłaty za pobyt babki S. B. w Domu Pomocy Społecznej w B, ul. K, B od dnia 1 stycznia 2021 r. w wysokości 1.949,20 zł w terminie do 25-tego każdego miesiąca na rachunek bankowy GOPS w T, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Powyższe decyzje zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Wyżej wymienioną decyzją organ pierwszej instancji ustalił skarżącemu opłatę za pobyt babki S. B. w Domu Pomocy Społecznej w B, od dnia 1 stycznia 2021 r. w wysokości 1.949,20 zł w terminie do 25-tego każdego miesiąca na rachunek bankowy GOPS w T.

Z akt sprawy wynika, że [...] 2019 r. Dyrektor Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie wydał decyzję nr [...] o umieszczeniu S. B. w Domu Pomocy Społecznej w B na czas określony, tj. od dnia 1.10.2019 r. do 30.06.2020 r. W dniu 15.06.2020 r. do GOPS w T wpłynął wniosek S. B. o przedłużenie pobytu w DPS w B. Decyzją Kierownika GOPS w T z dnia [...] 2020 r. Nr [...] S. B. została skierowana do DPS w B na czas nieokreślony od dnia 1.07.2020 r. Z kolei Dyrektor Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w B decyzją z dnia [...] 2020 r. Nr [...] orzekł o umieszczeniu S. B. w DPS w B, na oddziale dla osób w podeszłym wieku od dnia 1.07.2020 r. na czas nieokreślony. Mając na uwadze treść art. 61 ustawy o pomocy społecznej Kierownik GOPS w T decyzją z dnia [...] 2020 r. Nr [...] ustalił miesięczną odpłatność dla S. B. za pobyt w domu pomocy społecznej w kwocie 1.626,14 zł, co stanowi 70% jej dochodu. Ustalona opłata nie pokrywa miesięcznego kosztu pobytu i utrzymania osoby w domu pomocy społecznej wynoszącego od 1 marca 2020 r. kwotę 3.850,34 zł (Zarządzenie Starosty [...] nr [...] z dnia 31.01.2020 r, Dz. Urz. Woj. z 2020 r. poz. 1418).

Organ wyjaśnił, że według aktualnie obowiązującego stanu prawnego w pierwszej kolejności zobowiązanie członków rodziny do ponoszenia odpłatności za pobyt mieszkańca powinno następować w formie umowy o odpłatności. Jednakże umowa taka wymaga zgodnego współdziałania obu jej stron, co oznacza, iż niezbędne jest dobrowolne złożenie oświadczenia woli przez zobowiązanego członka rodziny, czego w niniejszym postępowaniu zabrakło, ponieważ skarżący postępował w sposób skutecznie uniemożliwiający przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. Przeprowadzenie wywiadu było zaś w rozpoznawanej sprawie warunkiem koniecznym do ustalenia, czy w danym przypadku ww. spełnia warunek przekroczenia 300% kryterium dochodowego.

Organ pomocowy w dalszej części uzasadnienia wskazał, że w świetle nowych regulacji prawnych wprowadzonych art. 4 ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz ustawy o ochronie zdrowia psychicznego (Dz. U. z 2019 r. poz. 1690) w dniu 20.11.2020 r. wszczął postępowanie w przedmiocie zawarcia nowej umowy o ponoszenie odpłatności za pobyt babki skarżącego w DPS w B oraz obowiązku przeprowadzenia wywiadu środowiskowego (dotychczasowa umowa o ponoszenie odpłatności została zawarta w dniu 16.04.2019 r). Jednocześnie pismem z dnia 20.11.2020 r. organ poinformował o konieczności przeprowadzenia wywiadu środowiskowego oraz konieczności zawarcia nowej umowy o ponoszenie odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej. Pismo zostało odebrane w dniu 30.11.2020 r. Z kolei w dniu 8.12.2020 r. do Ośrodka wpłynęło pismo informujące, że skarżący deklaruje gotowość zawarcia umowy i dobrowolnego ponoszenia kosztów w wysokości 500 zł, jednocześnie nie odnosząc się w żaden sposób do wysłanego zawiadomienia w przedmiocie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. W związku z tym kolejnym pismem z dnia 18.12.2020 r. wezwano skarżącego do udzielenia w terminie 7 dni jednoznacznej odpowiedzi w kwestii przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego i zajęcia stanowiska, czy ww. odmawia przeprowadzenia tegoż wywiadu, pod rygorem uznania, że w przypadku braku odpowiedzi uznaje się, iż skarżący odmawia umożliwienia przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Na wezwanie skarżący nie udzielił odpowiedzi.

W tym stanie sprawy organ pomocowy stwierdził, że wobec braku współpracy skarżącego z organem konieczne było wydanie decyzji ustalającej odpłatność za pobyt babki S. B. w Domu Pomocy Społecznej w B. Wyjaśnił, że biorąc pod uwagę, iż skarżący jest jedyną osobą zobowiązaną do ponoszenia odpłatności i uchyla się od podpisania umowy oraz uniemożliwia przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego, pozostała opłata (stanowiąca różnicę między średniomiesięcznym kosztem, a opłatami wnoszonymi przez mieszkańca domu pomocy społecznej) obciąża skarżącego. Organ wskazał, że podejmował wszelkie możliwe czynności zmierzające do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, jednakże pomimo wezwań skarżący nie zdecydował się na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. Organ poczynił starania, aby ustalenie opłaty w odniesieniu do każdego zobowiązanego było rzetelne, jak również starał się rozważyć stan faktyczny i prawny sprawy, jednakże bez współpracy było to niemożliwe. Wyjaśnił, że podejmując postępowanie miał na celu uwzględnienie dochodów wszystkich zobowiązanych oraz obowiązującego średniego miesięcznego kosztu utrzymania w DPS i wtedy skarżący mógłby kwestionować ustalenia co do sytuacji finansowej czy bytowej, co z kolei mogłoby mieć wpływ na wynik sprawy, jednak nie podejmując żadnej współpracy świadomie z tego prawa zrezygnował. Organ nie może zaś arbitralnie dokonać wyboru osoby spośród zstępnych, które jego zdaniem stać na uiszczenie wymaganej części opłaty, bez należytego rozważenia możliwości finansowych pozostałych zstępnych, a nawet samego mieszkańca DPS, dlatego też skarżący był na bieżąco informowany o czynnościach w sprawie. Brak obowiązku odpłatności może dotyczyć tylko osoby, która wykaże w sposób nie budzący wątpliwości, że jej dochód nie przekracza kryterium dochodowego, a jeżeli zobowiązany nie współpracuje z organem w tym zakresie, to taka sytuacja nie może być promowana odstąpieniem od ustalenia odpłatności.

Organ pomocy społecznej ustalił odpłatność skarżącego za pobyt S. B. w Domu Pomocy Społecznej w B w wysokości różnicy pomiędzy średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej, a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby, tj. w kwocie 1949,20 zł począwszy od miesiąca stycznia 2021 r. czyli od daty powstania obowiązku w tym przedmiocie.

Od powyższej decyzji odwołanie wniósł skarżący zarzucając decyzji:

naruszenie art. 61 ust. 2d w zw. z art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej poprzez przyjęcie, że odmówił zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, podczas gdy zadeklarował gotowość zawarcia umowy i ponoszenia opłaty za pobyt babki S. B. w Domu Pomocy Społecznej w B w wysokości 500 zł,

wadliwą wykładnię art. 107 ust. 4a ustawy o pomocy społecznej w zakresie podstaw do wydania decyzji administracyjnej wobec gotowości skarżącego do zawarcia umowy,

naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynika sprawy, tj. art. 7 i art. 77 k.p.a. w zakresie wszechstronnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego przez organ administracji publicznej w zakresie uzasadnienia przedstawionego stanowiska.

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. W uzasadnieniu środka zaskarżenia wskazano, że S. B. jest właścicielką gospodarstwa rolnego w L, które ma wartość materialną i może być przeznaczone na koszty jej utrzymania, jednakże z uwagi na nieuregulowanie stanu prawnego nieruchomości, fakt ten nie znajdzie odzwierciedlenia w księdze wieczystej prowadzonej dla tej nieruchomości. Niezasadne i sprzeczne z zasadą pomocniczości jest przerzucanie na rodzinę kosztów utrzymania osób, które są samowystarczalne pod względem finansowym.

W dalszej części skarżący opisał nienajlepsze relacje pomiędzy S. B. a nim i jego siostrą B. C. podnosząc, iż babka traktowała ich "jedynie w kategoriach taniej siły roboczej do pomocy w gospodarstwie domowym".

Postanowieniem z dnia 23 marca 2021 r. sygn. akt [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze postanowiło uzupełnić materiał dowodowy w sprawie zwracając się do Kierownika GOPS w T o wyjaśnienie, czy w związku z ustaleniem odpłatności za pobyt S. B. w Domu Pomocy Społecznej w B za okres od 1 stycznia 2021 r. były prowadzone postępowania w tym zakresie wobec wszystkich zobowiązanych wymienionych w art. 61 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, w szczególności wobec siostry odwołującego się B. C. Tymże postanowieniem Kolegium wezwało także skarżącego o wyjaśnienie, czy z uwagi na treść uzasadnienia wniesionego odwołania od decyzji z dnia [...] 2021 r. należy uznać, że skarżący składa także wniosek o zwolnienie w części bądź w całości z wnoszenie opłaty za pobyt S. B. w domu i pomocy społecznej w trybie art. 64 ustawy o pomocy społecznej.

W odpowiedzi na powyższe wezwanie Kierownik GOPS w T przesłał dokumentację dotyczącą postępowania prowadzonego wobec B. C. (siostry odwołującego się), zakończonego zawarciem umowy z dnia 25.03.2020 r. o ponoszenie odpłatności za pobyt S. B. w DPS w B. Z treści ww. umowy wynika, że B. C. zobowiązała się do ponoszenia opłaty w kwocie 275,00 zł miesięcznie od miesiąca kwietnia 2020 r. Zgodnie z § 3 pkt 3 umowa została zawarta na czas nieokreślony i ustala obowiązek opłaty i partycypowania w kosztach pobytu S. B. począwszy od dnia jej umieszczenia w Domu Pomocy Społecznej w B, tj. od października 2019 r.

Organ l instancji wyjaśnił także, że jedynymi żyjącymi osobami zobowiązanymi zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej wobec S. B. są jej wnuki, tj. odwołujący się G. B. oraz B. C., którzy są współwłaścicielami razem z babką gospodarstwa rolnego wraz z zabudowaniami. Poinformował też, że skarżący się złożył w dniu 24.08.2020 r. wniosek o zwolnienie z wnoszenia opłaty za pobyt S. B. w domu pomocy społecznej, w związku z czym został wezwany do uzupełnienia dokumentów pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. Z uwagi na nieuzupełnienie wymaganej dokumentacji podanie zostało pozostawione bez rozpatrzenia.

Skarżący, pomimo odebrania w dniu 26.03.2021 r. przesyłki zawierającej ww. wezwanie, nie udzielił wyjaśnień w kwestii dotyczącej sprecyzowania treści wniesionego odwołania.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w uzasadnieniu wskazało na treść art. 8, art. 59, art. 60 ust. 1, art. 61, art. 64, art. 64a i art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej oraz na treść art. 4 ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz ustawy o ochronie zdrowia psychicznego (Dz. U. z 2019 r. poz. 1690), która weszła w życie 3 września 2019 r.

W ocenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego zaskarżona decyzja jest prawidłowa. Organ wyjaśnił, że z przywołanych powyżej przepisów ustawy o pomocy społecznej wynika, iż zarówno skierowanie do domu pomocy społecznej, jak i ustalenie opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej osoby skierowanej, następuje w drodze decyzji administracyjnej. Przewidziany w art. 61 ust. 1 i 2 u.p.s. obowiązek wnoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej musi być jednak skonkretyzowany i zindywidualizowany w stosunku do każdej z osób, które miałyby takie opłaty ponosić. Organ podkreślił, że kwestie relacji rodzinnych nie mają znaczenia w postępowaniu o ustalenie odpłatności, mogą natomiast mieć znaczenie w sprawie dotyczącej zwolnienia z ponoszenia odpłatności za pobyt.

W dniu 8.01.2021 r. do Ośrodka wpłynęła wpłata uiszczona przez skarżącego w wysokości 500 zł tytułem opłaty za pobyt w DPS, która została przez organ zwrócona jako mylnie dokonana. W wyjaśnieniu z dnia 15.01.2021 r. organ poinformował skarżącego, że umowa z dnia 16.04.2019 r., na podstawie której partycypował w kosztach utrzymania babki w DPS w B, wygasła z mocy prawa z dniem 1.01.2021r.

W ocenie organu odwoławczego organ pierwszej instancji prawidłowo uznał, że skarżący G. B. jako zstępny (wnuk), zgodnie z art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej jest osobą obowiązaną do wnoszenia opłaty za pobyt w Domu Pomocy Społecznej B babki S. B. W sprawie została spełniona przesłanka podmiotowa, gdyż bezspornie skarżący jest zstępnym osoby skierowanej do domu pomocy społecznej. W aspekcie tej przesłanki należy zwrócić uwagę, iż ustawodawca oparł analizowane zobowiązanie wyłącznie na więzach pokrewieństwa, a nie na faktycznym związku zobowiązanego do opłaty i korzystającego z usług domu pomocy społecznej. Kwestia rzeczywistych relacji pomiędzy skarżącym a jego babką jest irrelewantna z punktu widzenia przesłanek wydania decyzji w przedmiocie zobowiązania wnuka do uiszczenia opłaty za pobyt babki w domu pomocy społecznej. A zatem przywoływane w odwołaniu okoliczności relacji między zobowiązanym a pensjonariuszką domu pomocy społecznej i jej postawy w przeszłości względem wnuka mogą być brane pod uwagę w przypadku badania przesłanek do zwolnienia strony z ustalonej opłaty.

Kolegium podniosło, że wprawdzie skarżący nie odpowiedział na wezwanie organu II instancji w kwestii sprecyzowania treści odwołania, tym niemniej należy podkreślić, że na etapie postępowania przed organem pierwszej instancji pismem z dnia 17.08.2020 r. zwrócono się na podstawie art. 64 ustawy o pomocy społecznej z wnioskiem o zwolnienie w całości skarżącego od opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej S. B. Wniosek ten, wobec nieuzupełnienia braków pismem z dnia 4.11.2020 r., pozostawiony został bez rozpoznania.

Organ odwoławczy wskazał, że wniosek w przedmiocie częściowego lub całkowitego zwolnienia z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej może zostać złożony przez stronę w każdym czasie, tj. również po uprawomocnieniu się decyzji ustalającej taką opłatę.

Wobec powyższego należało uznać, że wydana przez organ pierwszej instancji decyzja jest prawidłowa, ponieważ zgromadzony w sprawie materiał uzasadnia stanowisko, że skarżący w trakcie całego postępowania pierwszoinstancyjnego uchylał się od zawarcia umowy o ponoszenie odpłatności za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej oraz uniemożliwił przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, zatem spełniła się przesłanka do wydania w tym zakresie decyzji w oparciu o przepis art. 61 ust. 2e ustawy o pomocy społecznej.

Należy się zgodzić ze skarżącym, że nie przedstawiono mu wprawdzie konkretnych warunków umowy, którą organ zamierzał z nim zawrzeć, jednak wskazać trzeba, że propozycja ta, w szczególności wysokość odpłatności, która jest jej najistotniejszym - z punktu widzenia osoby zobowiązanej elementem, niewątpliwie uzależniona jest od ustalenia jej sytuacji majątkowej. To z kolei wiąże się z koniecznością nawiązania z organem współpracy i rzetelnego przedstawienia swojej sytuacji. Wymogów takich nie spełniają szczątkowe informacje przedstawione przez skarżącego na etapie postępowania przed organem pierwszej instancji, jak i podniesione w odwołaniu. Skoro zaś decyzją z dnia [...] 2020 r. Wójt Gminy T ustalił opłatę za pobyt S. B. w DPS w B na podstawie miesięcznego kosztu utrzymania w domu w wysokości 1.624,14 zł miesięcznie, a siostra odwołującego się na podstawie zawartej umowy ponosi opłatę w wysokości 275,00 zł miesięcznie, to biorąc pod uwagę, iż średni miesięczny koszt utrzymania w DPS w B wynosi 3.850,34 zł, to prawidłowym było zobowiązanie G. B. do ponoszenia tej opłaty w wysokości 1.949,20 zł (3.850,34 - 1.626,14 - 275,00 zł). Nietrafny jest zatem w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy zarzut skarżącego dotyczący naruszenia art. 61 ust. 2d w zw. z art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej, ponieważ organ l instancji tego unormowania nie stosował. Z kolei wskazywany w odwołaniu art. 107 ust. 4a ww. ustawy dotyczy sytuacji niewyrażenia zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego przez osoby lub rodziny ubiegające się o świadczenia z pomocy społecznej lub na jego aktualizację przez osoby lub rodziny korzystające ze świadczeń z pomocy społecznej i stanowi podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Sytuacja taka nie zachodzi w niniejszej sprawie.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na powyższą decyzję wniósł skarżący G. B., zaskarżonej decyzji zarzucając:

- naruszenie art. 61 ust. 2d w zw. z art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej poprzez przyjęcie, że skarżący odmówił zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, podczas gdy skarżący zadeklarował gotowość zawarcia umowy ponoszenia opłaty za pobyt babci S. B. w Domu Pomocy Społecznej w B w wysokości 500 zł,

wadliwą wykładnię art. 107 ust. 4a ustawy o pomocy społecznej w zakresie podstaw do wydania decyzji administracyjnej wobec gotowości skarżącego na zawarcie umowy,

naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, to jest art. 7 k.p.a., art. 77 k.p.a. w zakresie wszechstronnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego przez organ administracji publicznej w zakresie uzasadnienia przedstawionego stanowiska poprzez uznanie, że skarżący G. B. w trakcie całego postępowania pierwszoinstancyjnego uchylał się od zawarcia umowy o ponoszenie odpłatności za pobyt członka rodziny, podczas gdy skarżący wyrażał gotowość zawarcia umowy i ponoszenia kosztów utrzymania S. B. w wysokości 500 zł miesięcznie.

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Wójta Gminy T z dnia [...] 2021 roku.

W ocenie skarżącego nieuzasadnione jest twierdzenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego, że skarżący w trakcie całego postępowania pierwszoinstancyjnego uchylał się od zawarcia umowy o ponoszenie odpłatności za pobyt członka rodziny, podczas gdy skarżący wyrażał gotowość zawarcia umowy i ponoszenia kosztów utrzymania S. B. w wysokości 500 zł miesięcznie. Dokonując nieprawidłowej wykładni przepisu art. 61 ust. 2d w zw. z art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej organ błędnie ocenił, że niewyrażenie zgody przez skarżącego na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego oznacza konieczność wydania decyzji ustalającej wysokość opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej. Brak zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego musi iść w parze z brakiem zgody na przyjęcie warunków umowy. Jeżeli osoba zobowiązana do wnoszenia opłaty za pobyt członka rodziny w DPS nie zgadza się na wywiad, ale godzi się na zawarcie umowy pokrywającej w części koszt pobytu w placówce, to nie ma powodu do uruchamiania trybu administracyjnego. Brak zgody na przeprowadzenie wywiadu musi zostać poddany szerszej ocenie.

Skarżący zwrócił uwagę, że przed wydaniem decyzji nie przesłano skarżącemu projektu umowy w sprawie ustalenia opłaty za pobyt w DPS. S. B. jest właścicielką gospodarstwa rolnego w L (powiat [...]), które ma wartość materialną i może być przeznaczone na koszty jej utrzymania. Przyznać należy, że z uwagi na nieuregulowanie stanu prawnego nieruchomości, to jest nieprzeprowadzenie postępowania o stwierdzeniu nabycia spadku po swoim synu śp. S. B., fakt ten nie znajduje odzwierciedlenia w księdze wieczystej prowadzonej dla nieruchomości. Przeprowadzeniu postępowania spadkowego sprzeciwiła się S. B. twierdząc, że wszystko jest jej i nic się nikomu nie należy. Chcąc też uszanować wolę śp. J. B., który zrzekł się spadku po swoim ojcu na rzecz S. B., skarżący nie podejmował dalszych działań. Niezasadne i sprzeczne z zasadą pomocniczości jest przerzucanie na rodzinę kosztów utrzymania osób, które są samowystarczalne pod względem finansowym. Dodać należy, że B. C. i skarżący ponoszą w całości podatek od tej nieruchomości, który w ostatnim roku wynosił 720,00 zł, a S. B. nie ponosi z tego tytułu wydatków.

W skardze skarżący szczegółowo opisał sytuację rodzinną oraz podkreślił, że S. B. traktowała swoje wnuki B. C. i skarżącego jedynie w kategoriach siły roboczej do pomocy w gospodarstwie domowym oraz że nigdy nie odwiedzała swoich wnuków. Relacje pomiędzy S. B. a jej wnukami sprowadzały się do pracy w polu. Skarżący podniósł, że po śmierci ojca – J. B., wdowa i jego dzieci pozostali bez środków do życia, a S. B. wiedząc o tym, w żaden sposób ich nie wsparła. S. B. nigdy nie wspierała swoich wnuków poprzez osobistą troskę i pieczę, czy też jakiekolwiek wsparcie materialne.

Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2021 r. poz. 137) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm. - przywoływanej dalej w tekście jako "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, sąd administracyjny bada, czy zaskarżony akt administracyjny jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz proceduralnymi normującymi podstawowe zasady postępowanie przed organami administracji publicznej.

Sąd kontrolując w zakreślonych wyżej granicach legalność zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z 22 kwietnia 2021 r. oraz poprzedzającej ją decyzji Wójta Gminy T z [...] 2021 r. stwierdził, że nie zostały one wydane z naruszeniem przepisów obowiązującego prawa w stopniu istotnie rzutującym na wynik sprawy.

Materialnoprawną podstawę kontrolowanego rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 2268; powoływanej dalej jako "u.p.s."). Zgodnie z treścią art. 59 ust. 1 u.p.s. decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej i decyzję ustalającą opłatę mieszkańca domu za jego pobyt w domu pomocy społecznej wydaje organ gminy właściwej dla tej osoby w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej. Jak stanowi art. 60 ust. 1 i 2 pkt 1 u.p.s. pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca, z zastrzeżeniem ust. 3. Średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w domu pomocy społecznej o zasięgu gminnym - ustala wójt (burmistrz, prezydent miasta) i ogłasza w wojewódzkim dzienniku urzędowym, nie później niż do dnia 31 marca każdego roku. W rozumieniu art. 61 ust. 1 u.p.s. obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności: pkt 1 - mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, pkt 2 - małżonek, zstępni przed wstępnymi, pkt 3 - gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność. Jak stanowi art. 61 ust. 2 u.p.s. opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą: pkt 1 - mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu; pkt 2 lit. a - małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2 - w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium.

Wyjaśnić następnie trzeba, że na mocy art. 1 pkt 7 ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz ustawy o ochronie zdrowia psychicznego (Dz. U. z 2019 r., poz. 1690; powoływanej dalej jako "ustawa nowelizująca"), znowelizowano art. 61 u.p.s. dodając do niego po ust. 2c ust. 2d-2f.

Zgodnie z art. 61 ust. 2d u.p.s. w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2.

Po myśli art. 61 ust. 2e u.p.s. w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, oraz niewyrażenia zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala, w drodze decyzji, organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w ust. 1 pkt 2. Wysokość opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej, o której mowa w ust. 2e, ustala się proporcjonalnie do liczby osób obowiązanych do jej wnoszenia (art. 61 ust. 2f u.p.s.).

Z przywołanych wyżej unormowań jasno wynika, że pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny. Obowiązek członków rodziny osoby umieszczonej w domu pomocy społecznej, polegający na wnoszeniu związanych z tym opłat wynika wprost z ustawy o pomocy społecznej. Powstaje on od chwili umieszczenia osoby uprawnionej w domu pomocy społecznej i zależny jest wyłącznie od kosztów miesięcznego utrzymania w domu pomocy społecznej oraz sytuacji dochodowej osoby objętej ustawowym obowiązkiem ponoszenia opłaty. Co równie istotne z wyraźnej woli ustawodawcy nie został on uzależniony od wzajemnych relacji osobistych pomiędzy osobą umieszczoną w DPS a członkiem rodziny potencjalnie zobowiązanym do wnoszenia opłat z mocy art. 61 u.p.s. W orzecznictwie sądów administracyjnych wypracowanym na tle przywołanych unormowań, które skład orzekający w rozpatrywanej sprawie w pełni podziela, podkreśla się co prawda, że przepisy ustawy o pomocy społecznej nie zawierają odesłania w sprawach nieuregulowanych w tej ustawie do przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, to jednak źródłem i wzorcem określenia kolejności ustalonej w art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. są przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (dalej powoływanego w skrócie jako "k.r.o."), dotyczące obowiązku alimentacyjnego. Stanowisko to potwierdza uchwała składu 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 czerwca 2018 r. (sygn. akt I OPS 7/17, ONSAiWSA2018/5/77), zgodnie z którą "(...) rozważania odnoszące się do wykładni przepisów u.p.s. dotyczących obowiązku ponoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej przypominają rozwiązania zawarte w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym dotyczące obowiązku alimentacyjnego. Oczywiście dostrzegając tę istotną różnicę, iż obowiązek alimentacyjny jest rozwiązaniem z zakresu prawa prywatnego, a obowiązek ponoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej z zakresu prawa publicznego, niemniej warto sięgnąć do tych rozwiązań. Zgodnie z art. 128 wspomnianego kodeksu obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Z kolei jego art. 129 stanowi w § 1, że obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych - obciąża bliższych stopniem przed dalszymi, w § 2 zaś, że krewnych w tym samym stopniu obciąża obowiązek alimentacyjny w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym, w dalszych przepisach regulowane są pozostałe zagadnienia. Nie ma wątpliwości prawnych co do tego, że o tym, kto będzie zobowiązany do ponoszenia świadczeń alimentacyjnych, czyli w stosunku do kogo obowiązek alimentacyjny przekształci się w konkretne zobowiązanie, z którego będzie wynikać określone świadczenie alimentacyjne, decydować będą właściwe akty stosowania prawa, czyli orzeczenie sądu ustalające i zasądzające alimenty, ugoda sądowa czy też umowa. Z samych przepisów art. 128 i art. 129 k.r.o. dotyczących obowiązku alimentacyjnego, bez konkretnego aktu stosowania prawa, nie można bowiem ustalić, wobec których podmiotów obowiązek alimentacyjny przekształcił się w konkretne zobowiązanie alimentacyjne. Równocześnie należy mieć na uwadze, że o ile w przypadku obowiązku alimentacyjnego, jako instytucji prawa prywatnego, wyłącznie od osoby uprawnionej zależy, czy podejmie kroki prawne w celu przekształcenia obowiązku alimentacyjnego w konkretne zobowiązanie, z którego będzie wynikać świadczenie alimentacyjne, o tyle w przypadku obowiązku ponoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, jako instytucji prawa publicznego, organ zobowiązany jest podjąć stosowne kroki prawne celem skonkretyzowania tego obowiązku w konkretne zobowiązanie" (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 23 października 2020 r. sygn. akt I 1109/20, 21 lutego 2020 r. sygn. akt I OSK 935/19 , dostępne - www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Trafnie zauważa się przy tym, że w postępowaniu administracyjnym prowadzonym w sprawie opłaty nie ma zastosowania art. 1441 zd. 1 k.r.o., który pozwala zobowiązanemu na uchylenie się od obowiązku alimentacyjnego względem uprawnionego, jeżeli żądanie alimentów jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego (por.: wyrok WSA w Kielcach z 30 stycznia 2020 r. sygn. akt II SA/Ke 1145/19 - dostępny jak wyżej). Irrelewantne w niniejszej sprawie pozostają zatem kwestie wzajemnych relacji rodzinnych między skarżącym a jego babką, sprowadzające się do zarzutów braku więzi, czy też złego traktowania wnuka (skarżącego) przez babkę S. B.

Zgodnie z uchwałą 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 czerwca 2018 r. sygn. akt I OPS 7/17 (ONSAiWSA 2018/5/77) obowiązek wnoszenia, przez osoby wskazane w art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2017 r. poz. 1769 z późn. zm.), opłat za pobyt w domu pomocy społecznej umieszczonej w nim osoby, a w konsekwencji wydanie decyzji o zwrocie kosztów poniesionych zastępczo przez gminę na podstawie art. 104 ust. 3 w związku z art. 61 ust. 3 tej ustawy, wymaga uprzedniego skonkretyzowania i zindywidualizowania tego obowiązku począwszy od dnia jego powstania w stosunku do każdej ze zobowiązanych osób w decyzji administracyjnej o ustaleniu opłaty wydanej na podstawie art. 59 ust. 1 w związku z art. 61 ust. 1 i 2 tej ustawy lub w drodze umowy zawartej na podstawie art. 103 ust. 2 w związku z art. 61 ust. 1 i 2 oraz art. 64 ustawy o pomocy społecznej. W uzasadnieniu rozważanej uchwały NSA opowiadając się za poglądem, że zawarty w ustawie obowiązek ponoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej umieszczonej w nim osoby wymaga skonkretyzowania i zindywidualizowania bądź w formie decyzji administracyjnej, bądź w formie umowy, zwrócił uwagę, że upływ czasu i zmieniające się okoliczności faktyczne mogą powodować, że będzie zachodziła konieczność zmiany osoby zobowiązanej do ponoszenia opłaty bądź też wysokości tej opłaty. Te zmieniające się okoliczności faktyczne, które mogą mieć miejsce już po umieszczeniu osoby uprawnionej w domu pomocy społecznej, a które mogą dotyczyć zarówno samej osoby uprawnionej (np. dochód uzyskiwany przez nią uległ obniżeniu i nie wystarcza na poniesienie opłat), jak i osób, które w świetle art. 61 u.p.s. należą do osób zobowiązanych do ponoszenia opłaty, bądź też sytuacji dochodowej tych osób albo zwolnienia tych osób całkowicie lub częściowo z obowiązku ponoszenia opłat na podstawie art. 64, powodują, że z problematyką dotyczącą ustalenia opłaty za pobyt osoby uprawnionej w domu pomocy społecznej spotykamy się nie tylko w chwili skierowania danej osoby do domu pomocy społecznej, ale również w późniejszym czasie w trakcie pobytu w tym domu, w związku ze zmieniającymi się okolicznościami. Powyższe wskazuje, że rozważając problematykę dotyczącą zasad ustalania opłat za pobyt osoby uprawnionej w domu pomocy społecznej, należy poszukiwać takich rozwiązań, które uwzględniałyby wskazane wyżej okoliczności, a tym samym zapewniałyby, aby sytuacja prawna osób, na które ustawodawca nałożył obowiązek ponoszenia opłaty, była jednoznaczna, a przez to w postępowaniu dotyczącym zwrotu poniesionych przez gminę wydatków zapewnione zostałoby pewne bezpieczeństwo prawne. Równocześnie, dokonując wykładni przepisów dotyczących obowiązku ponoszenia opłaty, należy mieć na uwadze, aby przyjęte rozwiązania realizowały podstawową zasadę, zgodnie z którą pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny, a obowiązek ponoszenia opłaty powstaje od chwili umieszczenia osoby uprawnionej w domu pomocy społecznej. To ustawodawca zdecydował, że powstanie ustawowego obowiązku ponoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej zostało połączone z takim zdarzeniem prawnym, jak umieszczenie osoby uprawnionej w domu pomocy społecznej. Tym samym o ile skonkretyzowanie i zindywidualizowanie tego ustawowego obowiązku pozwoli na ustalenie osoby zobowiązanej do ponoszenia opłaty i wysokości tej opłaty, o tyle samo zobowiązanie istnieje począwszy od dnia powstania tego obowiązku, czyli od dnia umieszczenia osoby uprawnionej w domu pomocy społecznej. Należy również podkreślić, że w powyższej uchwale Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż rozstrzygnięcie w przedmiocie zwolnienia z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej może zostać wydane dopiero po ostatecznym ustaleniu osoby zobowiązanej i określeniu wysokości opłaty miesięcznej za pobyt. Instytucja zwolnienia z wnoszonej opłaty może być stosowana tylko na wniosek osoby zobowiązanej, a zwolnienie następuje w formie decyzji administracyjnej. Powyższe rozwiązanie w określonych sytuacjach umożliwia osobie zobowiązanej zwolnienie w całości lub w części z wnoszenia opłat. Uzyskanie zwolnienia na podstawie decyzji administracyjnej, wydanej w trybie art. 64 u.p.s. sprawia, że osobie, która je uzyskała, nie będzie można postawić zarzutu niewykonania zobowiązania z tytułu opłat, a w konsekwencji gminie nie będzie przysługiwało prawo dochodzenia od tej osoby zwrotu poniesionych na ten cel wydatków, o którym mowa w art. 61 ust. 3 u.p.s. Z art. 64 u.p.s. wynika, że zwolnienie z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej może dotyczyć sytuacji, w której określona opłata została ustalona w sposób przewidziany przepisami prawa. Zwolnienie takie musi się bowiem odnosić do skonkretyzowanego obowiązku strony. Nie znając zakresu takiego obowiązku, wnioskodawca nie może nawet stwierdzić, czy mu podoła, czy też powinien wystąpić z wnioskiem o całkowite lub częściowe zwolnienie z nieustalonej jeszcze opłaty. Przed skonkretyzowaniem tej wartości nie jest możliwe wydanie decyzji na podstawie art. 64 u.p.s. Z akt sprawy wynika, że skarżący stosowny wniosek o zwolnienie z opłaty złożył, jednak postępowanie nie zakończyło się wydaniem decyzji z uwagi na pozostawienie wniosku bez rozpoznania. Zarzuty dotyczące kwestii braku więzi emocjonalnych między wnukiem a babką i ich złych rodzinnych relacji powinny być przedmiotem badania w tymże postępowaniu.

Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że skarżący jest wnukiem (zstępnym) S. B., która od 1 października 2019 r. przebywała w DPS. Decyzją Kierownika GOPS w T z dnia 1.07.2020 r. Nr [...] S. B. została skierowana do DPS w B na czas nieokreślony od dnia 1.07.2020 r. Niespornym jest również, że babka skarżącego ponosiła opłaty za pobyt w DPS odpowiadające 70% wysokości jej dochodu – 1.626,14 zł miesięcznie, które nie pokrywały w całości kosztów pobytu mieszkańca w DPS i wynosiły od 1 marca 2020 r. 3.850,34 zł miesięcznie. Wnuczka B. C. zobowiązała się w drodze umowy do ponoszenia opłaty w kwocie 275,00 zł miesięcznie od miesiąca kwietnia 2020 r. Wobec tego nie budzi wątpliwości, że skarżący jako zstępny S. B. jest podmiotem zobowiązanym do ponoszenia opłat w rozumieniu art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s., wobec którego organ mógł i powinien prowadzić postępowanie w sprawie ustalenia opłat za pobyt babki w DPS, począwszy od dnia jej przyjęcia do placówki aż do dnia jej śmierci. Z akt sprawy wynika nadto, że oprócz skarżącego zstępną S. B., na której także spoczywa obowiązek ponoszenia opłat w rozumieniu art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s., jest wnuczka B. C., która część opłaty ponosi, do czego zobowiązała się w drodze umowy. Wysokość pozostałej kwoty, stanowiącej różnicę między kwotą kosztów pobytu mieszkańca w DPS a kwotami należnymi od S. B. i B. C. stanowi kwotę 1.949,20 zł. Powyższa kwestia nie jest sporna.

Lektura poddanej kontroli Sądu decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego dowodzi, że ustalenie opłaty za pobyt S. B. w DPS wobec skarżącego nastąpiło na podstawie art. 61 ust. 2e i 2f u.p.s., ponieważ jak zgodnie przyjęły organy obu instancji, skarżący uniemożliwił ustalenie sytuacji dochodowej w drodze wywiadu środowiskowego.

Wyjaśnić należy, że art. 61 u.p.s. jest zbiorem przepisów regulujących problematykę wysokości opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, zasad jej ustalania oraz podmiotów zobowiązanych do jej ponoszenia. Bliższa analiza powyższego unormowania dowodzi, że na skutek wspomnianej wcześniej nowelizacji art. 61 u.p.s. i dodania po ustępie 2c ustępów 2d-2f ustawodawca w ramach tej samej grupy podmiotów, o których mowa w ust. 1 pkt 2 czyli małżonka, zstępnych i wstępnych zróżnicował zasady ustalania opłat za pobyt członka rodziny.

Ustęp 2d art. 61 u.p.s. dotyczy podmiotów, które odmówiły zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s. W takim przypadku organ ustala wysokość opłaty w drodze decyzji zgodnie z art. 59 ust. 1, z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2. Ustalenie opłaty w tym trybie następuje zatem przy uwzględnieniu sytuacji dochodowej osoby zobowiązanej.

Natomiast ust. 2e art. 61 u.p.s. dotyczy małżonka, zstępnych przed wstępnymi, którzy odmówili zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s. i jednocześnie nie wyrazili zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego. W takiej sytuacji organ ustala opłatę w drodze decyzji w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby zobowiązane, o których mowa w ust. 1 pkt 2. W rozważanym przypadku wysokość opłaty za pobyt mieszkańca domu ustala się proporcjonalnie do liczby osób obowiązanych do jej wnoszenia. W analizowanej sytuacji organ nie bierze jednak pod uwagę ograniczeń wynikających z sytuacji dochodowej, osobistej czy rodzinnej tych osób. Ratio legis tych unormowań sprowadza się bowiem do założenia, że skoro osoby te nie chcą ujawnić swojej sytuacji, to organ ma prawo założyć, że są w stanie ponosić opłatę w pełnym wymiarze.

Istotą rodzinnego wywiadu środowiskowego w świetle art. 107 u.p.s. jest ustalenie sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osób, na których z mocy prawa spoczywa obowiązek partycypowania w opłatach za pobyt członka rodziny w DPS. Osoby, u których jest on przeprowadzany, mają obowiązek współpracować z pracownikiem socjalnym. W realiach kontrolowanej sprawy skarżący konsekwentnie odmawiał współdziałania z organami w kwestii przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Pismem z dnia 20.11.2020 r. organ poinformował skarżącego o konieczności przeprowadzenia wywiadu środowiskowego oraz konieczności zawarcia nowej umowy o ponoszenie odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej. Pismo to zostało skutecznie doręczone skarżącemu w dniu 30.11.2020 r. W dniu 8.12.2020 r. do organu wpłynęło pismo skarżącego informujące, że deklaruje on gotowość zawarcia umowy i dobrowolnego ponoszenia kosztów w wysokości 500 zł. Skarżący jednakże w żaden sposób nie nawiązał w tym piśmie do wysłanego zawiadomienia w przedmiocie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Organ kolejnym pismem z 18.12.2020 r. wezwał skarżącego do udzielenia w terminie 7 dni jednoznacznej odpowiedzi w kwestii przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego i zajęcia stanowiska, czy skarżący odmawia przeprowadzenia wywiadu, pod rygorem uznania, że w przypadku braku odpowiedzi organ uzna, iż skarżący odmawia umożliwienia przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Na to wezwanie skarżący nie udzielił odpowiedzi.

Mając powyższe na uwadze należy uznać, że skarżący uniemożliwił ustalenie swojej sytuacji dochodowej w drodze wywiadu środowiskowego. Tym samym istniały podstawy do ustalania opłaty w trybie zdefiniowanym w art. 61 ust. 2f i 2e u.p.s., który ma zastosowanie wyłącznie wówczas, gdy dany podmiot odmawia zawarcia umowy oraz nie wyraża zgody na przeprowadzenie wywiadu. Należy podnieść, że w okolicznościach niniejszej sprawy wyrażenie przez skarżącego woli zawarcia umowy, mocą której skarżący zobowiązałby się do ponoszenia opłat w wysokości 500 zł miesięcznie nie wyłącza działania powyższego przepisu. Wysokość opłaty, której nie jest w stanie ponieść S. B. i B. C. stanowi kwotę 1.949,20 zł, a zatem znacznie przekracza proponowaną przez skarżącego kwotę 500 zł. Skarżący nie chcąc ujawnić swych dochodów i sytuacji materialnej nie może narzucać organom warunków umowy dotyczącej ponoszenia opłaty za pobyt osoby bliskiej w DPS. Brak ustalenia sytuacji materialnej skarżącego powoduje, że jedyna umowa, jaką organ mógłby zaproponować, musiałaby opiewać na całą pozostałą kwotę, a na to skarżący nie wyraził zgody, proponując kwotę 500 zł.

Nie mają znaczenia w niniejszej sprawie podnoszone przez skarżącego okoliczności dotyczące nieruchomości, w odniesieniu do której nie zostało przeprowadzone postępowanie spadkowe, gdyż skarżący nie wskazał, by nieruchomość ta generowała dochody. Bez znaczenia jest także okoliczność, kto ponosi koszty podatku od tej nieruchomości.

Na marginesie podnieść należy, że skarżący może ponowić wniosek o całkowite lub częściowe zwolnienie z opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej w oparciu o art. 64 u.p.s., jednakże i w tym postępowaniu koniecznym elementem postępowania wyjaśniającego jest rodzinny wywiad środowiskowy.

Z powyższych przyczyn Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił.