Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 1654/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2020-04-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 64e par.  1,  par. 2,  par. 3
journal: Dz.U. 2019 poz 1438
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Paweł Kornacki (spr.), Sędziowie WSA Agata Ćwik-Bury, Bożena Pindel, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 22 kwietnia 2020 r. sprawy ze skargi Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w B. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia wierzycielowi kosztów egzekucyjnych oddala skargę.


UZASADNIENIE

1. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w B. (dalej: wierzyciel lub skarżący) wniósł skargę na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (dalej: DIAS) z [...] r. w przedmiocie umorzenia kosztów egzekucyjnych.

2. Stan sprawy.

2.1. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w B. (dalej: NUS lub organ egzekucyjny) prowadził postępowanie egzekucyjne wobec S. N. (zobowiązanego), na podstawie tytułu wykonawczego z [...] r., wystawionego przez wierzyciela. Tytuł wykonawczy obejmował karę pieniężną wymierzoną zobowiązanemu w wysokości [...] zł, nałożoną decyzją z [...] r.

Zostało ono umorzone postanowieniem NUS z [...] r. na podstawie art. 59 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 1438, ze zm. – dalej: u.p.e.a.).

NUS pismem z [...] r., na podstawie art. 64c § 4 i § 6a pkt 2 u.p.e.a., zawiadomił wierzyciela o wysokości kosztów egzekucyjnych powstałych w tymże postępowaniu. Wskazał, że wynoszą one łącznie [...] zł. Złożyły się na nie kwoty: [...] zł oraz [...] zł - związane z zajęciem rachunków bankowych, jak również kwota [...] zł - związana z zajęciem innej wierzytelności pieniężnej.

2.2. Wierzyciel pismem z 25 lutego 2019 r., powołując się na art. 64e § 3 w zw. z art. 64e § 2 pkt 1 i 2 u.p.e.a., zwrócił się do organu egzekucyjnego o umorzenie w całości wskazanych wyżej kosztów egzekucyjnych.

W uzasadnieniu wskazał, że obciążenie go kosztami jest niewspółmiernie wysokie i gospodarczo nieuzasadnione, a za umorzeniem przemawia ważny interes publiczny. Wierzyciel podniósł, że powiatowa stacja sanitarno-epidemiologiczna jest jednostką budżetową i podmiotem leczniczym finansowanym z budżetu państwa, przy pomocy którego państwowy powiatowy inspektor sanitarny, jako organ i wierzyciel, wykonuje swoje obowiązki. Przedmiotowa egzekucja była związana z realizacją ustawowych zadań wynikających wówczas z art. 27c ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 59, ze zm.) i ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 852, ze zm.) dotyczących zwalczania wytwarzania i wprowadzania do obrotu środków zastępczych. Działalność organów państwowej inspekcji sanitarnej w tym zakresie ma na celu ściśle ochronę zdrowia i życia ludzkiego. Państwowy inspektor sanitarny, jako organ administracyjny i egzekucyjny, nie mógł nie wszcząć postępowania administracyjnego w przewidzianym ustawowo trybie, zaś w dalszej kolejności - wobec braku zapłaty należności przez zobowiązanego - nie mógł odstąpić od skierowania tytułu wykonawczego z wnioskiem o wszczęcie egzekucji administracyjnej, pozostając związanym rygorami dyscypliny finansów publicznych. Jednocześnie wierzyciel zwrócił uwagę na dalece niedoskonałe uregulowania prawne, zwłaszcza w okresie, w którym toczyło się postępowanie, które finalnie doprowadziło do konieczności wystawienia tytułu wykonawczego, które umożliwiały i niestety nadal umożliwiają obchodzenie prawa przez nieuczciwych przedsiębiorców, a jednocześnie nakazują obciążać sankcją w postaci kary pieniężnej w minimalnej wysokości 20.000 zł podmioty, które dopuściły się wprowadzania do obrotu środków zastępczych. Wprowadzanie do obrotu, definiowane jest przez art. 4 pkt 34 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii, jako udostępnienie osobom trzecim, odpłatnie lub nieodpłatnie, środków odurzających, substancji psychotropowych, prekursorów, środków zastępczych lub nowych substancji psychoaktywnych. Zatem stwierdzenie w toku postępowania administracyjnego wprowadzania do obrotu chociażby w postaci incydentalnego poczęstunku obliguje państwowego inspektora sanitarnego do wymierzenia kary pieniężnej w wysokości nie niższej niż 20.000 zł. Wierzyciel dodał, że Dział IVA ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 256, ze zm. – dalej: k.p.a.), umożliwiający miarkowanie kar pieniężnych, dodany został dopiero z dniem 1 czerwca 2017 r., podczas gdy decyzja nakładająca obowiązek egzekwowany w niniejszym postępowaniu została wydana [...] r. Ponadto wskazał, że ustawowe instrumenty walki ze środkami zastępczymi - polegające na zatrzymywaniu i niszczeniu samych substancji oraz nakładania kar pieniężnych na podmioty odpowiedzialne za wytwarzanie środków zastępczych i wprowadzanie ich do obrotu, a także obciążanie tych podmiotów opłatami za czynności organów państwowej inspekcji sanitarnej i kosztami badań (koniecznych do przeprowadzenia w celu ustalenia składu i właściwości kwestionowanych substancji) - prowadzą do generowania kosztów i należności, których skuteczna egzekucja jest w większości przypadków niemożliwa. W konsekwencji konieczne jest wszczynanie kolejnych postępowań, wobec stwierdzenia i potwierdzenia naruszeń, co prowadzi do powstania kolejnych kosztów. Wierzyciel wskazał, że sytuacja powstała po umorzeniu postępowania egzekucyjnego godzi w interes publiczny - organ zobowiązany do zwalczania patologii zmuszony jest ponosić negatywne skutki wynikające z realizacji swoich ustawowych obowiązków. Wierzyciel podniósł, że powiatowa stacja sanitarno-epidemiologiczna, jako jednostka budżetowa finansowana z budżetu państwa nie dysponuje w swoim budżecie środkami na zapłatę kosztów postępowania egzekucyjnego - które w niniejszej sprawie są znaczne. Obciążenie kosztami wierzyciela w żaden sposób nie zwiększy wpływów budżetowych i będzie stanowić przesunięcie środków między dysponentami. Ponadto, kwoty uzyskiwane z tytułu prowadzonych postępowań egzekucyjnych przekazywane są do budżetu państwa. Wszystko to sprawia, że obciążanie wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w niniejszej sytuacji jest gospodarczo nieuzasadnione (ekonomicznie nieracjonalne). Wierzyciel wskazał, że ustawodawca w art. 64e § 3 u.p.e.a. przewidział możliwość umorzenia kosztów egzekucyjnych, które obciążyłyby wierzyciela w sytuacji nieściągalności dochodzonego obowiązku od zobowiązanego, gdy obciążenie wierzyciela tymi kosztami byłoby gospodarczo nieuzasadnione. W tym konkretnym przypadku bezsporny jest fakt całkowicie bezskutecznej egzekucji i nieściągalności należności pieniężnej. Zapłata kosztów egzekucyjnych przez wierzyciela musiałaby się wiązać z uszczupleniem sytuacji finansowej Powiatowej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej w B., której budżet jest skromny, zaś zadania, jakie powierzono państwowym powiatowym inspektorom sanitarnym, obejmują szeroki zakres i dotykają istotnych sfer, w tym z punktu widzenia interesu publicznego. Poniesienie przedmiotowego wydatku z konieczności pociągać będzie za sobą zmniejszenie środków przewidzianych na inne cele. Dodatkowo jako organ administracji rządowej państwowy powiatowy inspektor sanitarny nie osiąga zysków, a jak wskazano wyżej, otrzymywane wpływy przekazuje do budżetu państwa.

2.3. NUS postanowieniem z [...] r. odmówił umorzenia kosztów egzekucyjnych.

DIAS postanowieniem z [...] r. uchylił to postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi egzekucyjnemu.

NUS postanowieniem z [...] r., nr [...] ponownie odmówił wierzycielowi umorzenia kosztów egzekucyjnych.

DIAS postanowieniem z [...] r., nr [...] utrzymał w mocy powyższe postanowienie NUS.

W uzasadnieniu w pierwszej kolejności zacytował art. 64e § 1-3 u.p.e.a. regulujący kwestę umorzenia kosztów egzekucyjnych. Wskazał na uznaniowy charakter tej instytucji. Następnie omówił wynikające z zacytowanych regulacji przesłanki umorzenia.

Odnosząc się do przesłanki stwierdzenia nieściągalności od zobowiązanego dochodzonego obowiązku lub wykazania przez zobowiązanego, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej (art. 64e § 2 pkt 1 u.p.e.a.) DIAS stwierdził, że nie zachodzi ona w przedmiotowej sprawie. Zgodnie z treścią art. 64c § 4 u.p.e.a. wierzyciel pokrywa koszty egzekucyjne, jeżeli nie mogą one być ściągnięte od zobowiązanego. Jest to wyjątek od zasady, że koszty egzekucyjne pokrywa zobowiązany. Zauważył, że skoro ustawodawca nie przewidział bezkosztowego prowadzenia egzekucji, wierzyciel kierując tytuł wykonawczy do organu egzekucyjnego powinien liczyć się z faktem, że w razie niemożności ściągnięcia kosztów egzekucyjnych od zobowiązanego, będzie miał obowiązek je uregulować.

Dalej DIAS stwierdził, że strona nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej (art. 64e § 2 pkt 1 u.p.e.a.). Z uwagi na charakter należności, jaką stanowią koszty egzekucyjne, w orzecznictwie i doktrynie przyjmuje się, że umorzenie należności organu egzekucyjnego z tytułu poniesionych kosztów egzekucyjnych może nastąpić jedynie w wyjątkowych przypadkach, gdy występuje rzeczywista niemożność zapłaty tych należności. Niemożność ta powinna charakteryzować się trwałością. Podnoszona przez wierzyciela okoliczność, iż jest on jednostką budżetową z ograniczonymi środkami finansowymi nie może powodować niemożności ponoszenia kosztów postępowania egzekucyjnego, tym bardziej, iż wierzyciel kierując tytuł wykonawczy do egzekucji ma świadomość jakie są koszty prowadzenia postępowania egzekucyjnego wskazane w art. 64 § 1 u.p.e.a. Ponadto DIAS przypomniał, że to na wnioskodawcę ustawodawca nałożył obowiązek wykazania, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej. Podstawą umorzenia kosztów egzekucyjnych może być przy tym wyłącznie obawa wystąpienia uszczerbku o charakterze istotnym, znacznym, czy też szczególnie dotkliwym, pozostającym jednocześnie w bezpośrednim związku przyczynowym z wymiarem kosztów egzekucyjnych. Z taką sytuacją nie mamy do czynienia na gruncie niniejszej sprawy, ponieważ wierzyciel nie wykazał bezpośredniego związku przyczynowego między ewentualnym znacznym uszczerbkiem dla swojej sytuacji finansowej, a wymiarem kosztów egzekucyjnych.

Biorąc powyższe pod uwagę DIAS doszedł także do wniosku, że nie zachodzi ponadto przesłanka istnienia ważnego interesu publicznego, który przemawiałby za umorzeniem kosztów egzekucyjnych (art. 64e § 2 pkt 2 u.p.e.a.). Zauważył, że w literaturze i orzecznictwie podnosi się, iż interpretując pojęcie "ważny interes publiczny" należy mieć świadomość, że w poszczególnych przypadkach może ono uwzględniać różne aspekty. W każdym przypadku wskazuje na wyjątkowość instytucji umorzenia kosztów egzekucyjnych ze względu na ważny interes publiczny. Organ egzekucyjny jest zobowiązany, dokonując interpretacji tego pojęcia, nie tylko uwzględnić interes zobowiązanego, ale także wziąć pod uwagę okoliczności dotyczące aspektu publicznego, tj. m.in. wartości wspólne dla całego społeczeństwa, takie jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie do organów państwa, stan finansów państwa. Zatem interes publiczny nie może być utożsamiany z subiektywnym przekonaniem wnioskodawcy o zasadności umorzenia kosztów egzekucyjnych. Przy jego ocenie należy uwzględnić zasadność obciążenia państwa, a w rezultacie całego społeczeństwa, kosztami udzielonej w ten sposób pomocy. W orzecznictwie w sprawie umorzenia kosztów egzekucyjnych na podstawie art. 64e u.p.e.a. przez interes publiczny należy rozumieć m.in. zapewnienie wpływu należnych kosztów do organu egzekucyjnego. Nie oznacza to jednak, że dla oceny tej przesłanki obojętne są przyczyny powstania zaległości.

DIAS zauważył, że wierzyciel powołuje się na przesłankę ważnego interesu publicznego poprzez wskazanie, iż jest jednostką budżetową i podmiotem leczniczym finansowanym z budżetu państwa, który ma ograniczone środki finansowe. Wskazał przy tym, że przesłanka ważnego interesu publicznego nie odnosi się do statusu przysługującego poszczególnym wierzycielom, którymi przecież w postępowaniu egzekucyjnym w administracji są przede wszystkim podmioty finansowane ze środków publicznych i wykonujące zadania publiczne. Powołanie się przez wierzyciela na fakt bycia jednostką budżetową i podmiotem leczniczym finansowanym z budżetu państwa nie jest okolicznością wyjątkową spełniającą przesłankę interesu publicznego. W egzekucji administracyjnej, co do zasady wierzyciel jest takim podmiotem, a mimo to ustawodawca przewidział obciążenie go kosztami w określonych sytuacjach (w szczególności, gdy koszty te nie mogą być ściągnięte od zobowiązanego). Uznanie wskazanych argumentów wierzyciela prowadziłoby do przyjmowania realizacji przesłanki interesu publicznego w każdej sprawie z udziałem tego wierzyciela i doprowadziłoby do umarzania kosztów egzekucyjnych względem tego podmiotu w każdej analogicznej sprawie, a zatem skutkowałoby nieobciążaniem go kosztami egzekucyjnymi w każdej sprawie. Ustawodawca tymczasem nie wprowadził ani przedmiotowych, ani podmiotowych zwolnień lub innych regulacji, które zdjęłyby z powiatowego państwowego inspektora sanitarnego obowiązku ponoszenia kosztów egzekucji. W tym zakresie pozycja wnioskodawcy nie różni się od pozycji innych wierzycieli. Tym samym gdyby ustawodawca w sposób szczególny traktował na gruncie postępowań egzekucyjnych w administracji należności powiatowej stacji sanitarno-epidemiologicznej to niewątpliwie znalazłoby to wyraz w zwolnieniu wierzyciela z ponoszenia kosztów związanych z egzekucją. Ustawodawca przyznając powiatowej stacji sanitarno-epidemiologicznej określony status i zadania publiczne, które niewątpliwie są społecznie istotne, wiedział iż będzie się z tym wiązał obowiązek uiszczenia kosztów egzekucyjnych.

Dalej DIAS wskazał, że określenie "gospodarczego uzasadnienia", użyte w art. 64e § 3 u.p.e.a. nie może być utożsamiane z subiektywnym przekonaniem wnioskodawcy o zasadności przyznania mu ulgi. Brak gospodarczego uzasadnienia dla obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi odnosi się do kondycji finansowej wierzyciela, którą należy utożsamiać z sytuacją, gdy wierzyciel znajduje się w takiej kondycji finansowej, która uniemożliwia zapłatę należności lub wyegzekwowanie ich może doprowadzić do trudnych do odwrócenia skutków np. upadłości lub likwidacji podmiotu. W przedmiotowej sprawie wierzyciel wskazuje, że powiatowa stacja sanitarno-epidemiologiczna, jako jednostka budżetowa finansowana z budżetu państwa nie dysponuje w swoim budżecie środkami na zapłatę kosztów postępowania egzekucyjnego. DIAS ponowne zatem wskazał, że wierzyciel kierując tytuł wykonawczy do egzekucji ma świadomość jakie mogą być koszty prowadzenia postępowania egzekucyjnego, które zostały wymienione w art. 64 § 1 u.p.e.a. Podsumował, że w kontekście przedstawionej wyżej wykładni przepisów, okoliczności stanu faktycznego nie potwierdzają zaistnienia w badanej sprawie ważnego interesu publicznego.

Tym samym mając powyższe na uwadze, DIAS stwierdził, że również w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi ostatnia z przesłanek, unormowana art. 64e § 3 u.p.e.a. zgodnie z którą koszty egzekucyjne mogą zostać umorzone jeżeli obciążenie wierzyciela obowiązkiem uiszczenia tych kosztów byłoby gospodarczo nieuzasadnione.

3.1. W skardze wierzyciel zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 64e § 3 w związku z art. 64e § 2 pkt 1 i 2 u.p.e.a., które miało wpływ na wynik sprawy, poprzez jego niewłaściwą interpretację polegającą na utożsamianiu przesłanek umorzenia kosztów egzekucyjnych opisanych w powołanych przepisach z konstrukcyjnymi zasadami egzekucji administracyjnej i wiązanego z tym statusu wierzyciela jako podmiotu publicznego, co konsekwencji doprowadziło do przyjęcia, że przesłanki te nie zostały w niniejszej sprawie spełnione i w dalszej kolejności do zaaprobowania odmowy umorzenia kosztów egzekucyjnych zgodnie z wnioskiem wierzyciela.

Wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości wraz z poprzedzającym je postanowieniem NUS oraz o zasądzenie na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania sądowego.

W uzasadnieniu skargi wierzyciel podtrzymał argumentację zawartą we wniosku o umorzenie kosztów oraz w zażaleniu na postanowienie NUS. Podkreślił, że powiatowa stacja sanitarno-epidemiologiczna jest jednostką budżetową i podmiotem leczniczym finansowanym z budżetu państwa. Konieczność poniesienia kosztów egzekucyjnych w niniejszej sprawie prowadziłaby do wydatkowania środków pieniężnych w celu przekazania ich do budżetu Państwa, co byłoby ekonomicznie nieracjonalne i gospodarczo nieuzasadnione. Zapłata tych kosztów nie zwiększy wpływów budżetu Państwa, a doprowadzi jedynie do przesunięć pomiędzy poszczególnymi jednostkami. Jako organ administracji rządowej państwowy powiatowy inspektor sanitarny nie osiąga zysków, a otrzymywane wpływy przekazuje do budżetu Państwa. Z kolei nie można było odstąpić od skierowania do egzekucji należności objętych tytułem wykonawczym, gdyż skuteczna egzekucja - a możliwość takowej należało brać pod uwagę - w rezultacie powodowałaby zwiększenie dochodów budżetowych. Wierzyciel wskazał dodatkowo, że interes publiczny, o jakim mowa w art. 64e § 2 pkt 2 u.p.e.a. należy odnieść do wartości wspólnych dla ogółu społeczeństwa. Wartością ochronie której służyło postępowanie, w wyniku którego powstały należności przekazane następnie do egzekucji w niniejszym postępowaniu, była ochrona zdrowia publicznego związana ze sprawowanym przez organy państwowej inspekcji sanitarnej nadzorem nad przestrzeganiem zakazów wytwarzania i wprowadzania do obrotu środków zastępczych. Konsekwencje wynikające z używania środków zastępczych są bardzo poważne, dlatego też środki zastępcze uznaje się za substancje zagrażające życiu i zdrowiu ludzkiemu. Sytuacja powstała po umorzeniu postępowania egzekucyjnego godzi w interes publiczny, bo organ zobowiązany do zwalczania patologii zmuszony jest ponosić negatywne skutki wynikające z realizacji swoich ustawowych obowiązków. Zatem obciążanie dodatkowo wierzyciela kosztami bezskutecznej egzekucji jest sprzeczne z ważnym interesem publicznym. Zapłata bowiem kosztów egzekucyjnych przez wierzyciela musiałaby się wiązać z uszczupleniem sytuacji finansowej Powiatowej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej w B., której budżet jest skromny, zaś zadania, jakie powierzono państwowym powiatowym inspektorom sanitarnym, obejmują szeroki zakres i dotykają istotnych sfer, w tym z punktu widzenia interesu publicznego, zaś w zakresie nadzoru dotyczącego środków zastępczych obejmuje - wraz z ponoszeniem kosztów - pobieranie próbek środków zastępczych i przeprowadzanie ich badań, których koszty zazwyczaj nie są zwracane, pomimo obciążenia nimi strony, z uwagi na bezskuteczność egzekucji wszczynanej przeciwko zobowiązanemu. Ponadto wierzyciel wskazał, że NUS powołuje się na konstrukcję uznania administracyjnego i wywodzi, że stwierdzenie przez organ egzekucyjny istnienia określonych przesłanek może lecz nie musi prowadzić do rozstrzygnięcia uwzględniającego wniosek strony, pomijając okoliczności przedmiotowej sprawy, że wierzyciel jest jednostką budżetową i podmiotem leczniczym finansowanym z budżetu Państwa.

3.2. W odpowiedzi na skargę DIAS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

4. Zaskarżone postanowienie nie narusza prawa, a zatem skarga podlega oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325, ze zm.).

5. W rozpoznawanej sprawie jest niesporne, że zaistniała przesłanka uzasadniająca, w świetle art. 64c § 4 u.p.e.a., obciążenie kosztami egzekucyjnymi wierzyciela. Zgodnie bowiem z tym przepisem wierzyciel pokrywa koszty egzekucyjne, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego. Jako że w tym przypadku nie było możliwe ściągnięcie kosztów egzekucyjnych od zobowiązanego, ponieważ postępowanie egzekucyjne zostało umorzone z uwagi na brak majątku zobowiązanego (art. 59 § 2 u.p.e.a.), zaistniała przesłanka do zastosowania art. 64c § 4 u.p.e.a.

W dalszej kolejności należy zauważyć, że organ egzekucyjny pismem z [...] r. zawiadomił wierzyciela o wysokości kosztów egzekucyjnych. Działał przy tym na podstawie art. 64c § 6a pkt 2 u.p.e.a. Z akt sprawy nie wynika, aby wierzyciel złożył wniosek o wydanie w tej sprawie postanowienia, na które służy zażalenie (art. 64c § 7 u.p.e.a.).

Wierzyciel złożył zaś wniosek o umorzenie kosztów egzekucyjnych, powołując się na art. 64e § 3 w zw. z art. 64e § 2 pkt 1 i 2 u.p.e.a. i tego typu sprawa administracyjna jest obecnie przedmiotem kontroli sądu.

Zgodnie z art. 64 § 1-3 u.p.e.a. organ egzekucyjny może umorzyć w całości lub w części przypadające na jego rzecz koszty egzekucyjne (§ 1).

Koszty egzekucyjne mogą być umorzone, jeżeli:

1) stwierdzono nieściągalność od zobowiązanego dochodzonego obowiązku lub gdy zobowiązany wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej;

2) za umorzeniem przemawia ważny interes publiczny;

3) ściągnięcie tylko kosztów egzekucyjnych spowodowałoby niewspółmierne wydatki egzekucyjne (§ 2).

Koszty egzekucyjne powstałe w egzekucji należności pieniężnych mogą być umorzone w przypadkach określonych w § 2 pkt 1, jeżeli obciążenie wierzyciela obowiązkiem uiszczenia tych kosztów byłoby gospodarczo nieuzasadnione (§ 3).

Komplementarnie należy też zauważyć, że użyte w art. 64e § 1 u.p.e.a. sformułowanie "może" wskazuje, iż działanie organu egzekucyjnego jest oparte na uznaniu administracyjnym. Konstrukcja ta oznacza, że stwierdzenie przez organ egzekucyjny istnienia określonych przesłanek może, lecz nie musi prowadzić do uwzględnienia wniosku strony. Wskazać bowiem trzeba, że uznaniowość wyraża się w dopuszczalności wyboru konsekwencji prawnych w przypadku stwierdzenia, iż w sprawie występuje którakolwiek z przesłanek określonych w art. 64e § 2 i 3 u.p.e.a. Wówczas organ w ramach uznania administracyjnego podejmuje decyzję: czy przyznać wnioskującemu ulgę w spłacie kosztów egzekucyjnych, czy też nie.

Jednocześnie należy dodać, że niewystąpienie żadnej z przesłanek umorzenia prowadzi do koniczności negatywnego rozstrzygnięcia wniosku. W tym przypadku organ nie ma wyboru.

Poza tym, przyjęta w art. 64e u.p.e.a. regulacja prawna wskazuje, że samo ustalenie istnienia przesłanek określonych w art. 64e § 2 i 3 u.p.e.a. nie jest oparte na uznaniu organu administracji.

W realiach tej sprawy organy obu instancji stwierdziły, że nie występuje w niej ani ważny interes publiczny ani brak uzasadnienia gospodarczego - dla uwolnienia wierzyciela od obowiązku poniesienia kosztów egzekucyjnych, poprzez ich umorzenie. Powyższe oznacza, ze przy podejmowaniu zaskarżonego rozstrzygnięcia DIAS nie działał w ramach uznania administracyjnego. Tym samym, sporem nie jest objęte rozstrzygnięcie organu oparte na uznaniu administracyjnym, lecz interpretacja i zastosowanie w tej sprawie, przepisów statuujących przesłanki umorzenia kosztów egzekucyjnych.

6. Wierzyciel domaga się umorzenia kosztów egzekucyjnych wskazując, że za umorzeniem przemawia ważny interes publiczny. Wskazuje także na brak gospodarczego uzasadnienia dla obciążania kosztami podmiotu będącego instytucją Skarbu Państwa oraz na okoliczność powstania kosztów w wyniku wykonywania przez skarżącego czynności związanych z ochroną życia i zdrowia.

Nie budzi wątpliwości, że w orzecznictwie sposób rozumienia pojęcia "ważny interes publiczny" został wyłożony jako respektowanie interesów wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak np. poczucie sprawiedliwości, bezpieczeństwa, zaufanie obywateli do organów władzy publicznej i sprawność ich działania itp. – które jednak zawsze muszą być odnoszone do realiów każdej konkretnej sprawy (por. wyrok NSA z 21 października 2011 r., II FSK 774/10). Dodatkowo określenie, iż tak rozumiany interes publiczny ma być "ważny" oznacza taki, od którego wiele zależy, mający dużą wagę, duże znaczenie, znaczący, doniosły, cenny (por. "Mały słownik języka polskiego", pod red. S. Skorupki, wyd. PWN, Warszawa 1968 r., s. 880). Określenie to wymaga zatem dodatkowo wykazania, że ustalenie istnienia tej przesłanki musiało mieć szczególnie doniosłe znaczenie z uwagi na wartości respektowane przez ogół społeczeństwa. Tak rozumianym celom nie można przeciwstawiać subiektywnie rozumianego interesu podmiotu obowiązanego do uiszczenia kosztów.

Także określenie "gospodarczo nieuzasadnione" nie może być utożsamiane z subiektywnym przekonaniem wierzyciela o zasadności udzielenia ulgi. Sąd podziela stanowisko, że wystąpienie przesłanki gospodarczego nieuzasadnienia w obciążeniu wierzyciela kosztami egzekucyjnymi odnosi się do sytuacji finansowej wierzyciela, ale skoro umorzenie jest instytucją nadzwyczajną, to należy to utożsamiać z sytuacją, gdy wierzyciel znajduje się w takiej pozycji finansowej, która uniemożliwia zapłatę należności, a jej wyegzekwowanie może doprowadzić do trudnych do odwrócenia skutków np. upadłości lub likwidacji podmiotu (por. wyrok NSA z 29 marca 2019 r., I GSK 990/18; wyrok WSA w Łodzi z 21 lutego 2020 r., III SA/Łd 968/19).

7. Odnosząc się do argumentów skarżącego Sąd stoi na stanowisku, że nie potwierdzają one spełnienia przez niego przesłanki, o jakiej mowa w 64e § 2 pkt 2 u.p.e.a., ani w art. 64e § 3 w zw. z § 2 pkt 1 u.p.e.a.

Sąd stwierdza, że przesłanki ważnego interesu publicznego nie można oceniać z perspektywy funkcji społecznych spełnianych przez podmiot, na wniosek którego prowadzone jest postępowanie egzekucyjne. W egzekucji administracyjnej, co do zasady wierzyciel jest podmiotem publicznym spełniającym określone funkcje społeczne, a mimo to ustawodawca zawarł obowiązek obciążenia go kosztami. W tym kontekście przesłanka "ważnego interesu publicznego", o której mowa w art. 64e § 2 pkt 2 u.p.e.a. nie odnosi się do sfery działalności instytucji publicznej, lecz do zasadności umorzenia kosztów egzekucyjnych. Odmawiając ich umorzenia organ nie zanegował wagi zadań pełnionych przez państwowy powiatowy inspektorat sanitarny. Zauważyć należy, że z zasady wszystkie instytucje publiczne, do których skarżący się zalicza, podejmują działania w celu realizowania ważnego interesu publicznego. Nie ulega wątpliwości, że wierzyciel wykonuje nałożone na niego zadania w celu dbałości o ważny interes publiczny. Na tym tle słusznie jednak DIAS zwrócił uwagę, że przyjęcie stanowiska skarżącego, iż za umorzeniem kosztów egzekucyjnych przemawia ważny interes publiczny, realizowany w toku działalności tego podmiotu, prowadziłoby w istocie do przyjęcia, że przesłanka ta występuje w każdej sprawie z udziałem państwowej instytucji publicznoprawnej, a tym samym do konieczności umarzania kosztów egzekucyjnych w każdej analogicznej sprawie. Tymczasem w przepisach u.p.e.a. nie ma generalnego zwolnienia od kosztów egzekucyjnych dla instytucji publicznych. Wręcz przeciwnie, z art. 64c § 4 u.p.e.a. należy wywieść zasadę ponoszenia kosztów egzekucyjnych przez wierzyciela niezależnie od tego kim jest i jak istotne działania publiczne wykonuje, jeżeli koszty egzekucyjne nie mogą być ściągnięte od zobowiązanego. W tym zakresie pozycja skarżącego nie różni się od innych wierzycieli.

Ponadto należy zauważyć, że skarżący i organ egzekucyjny, są odrębnie rozliczani z gospodarowania środkami uzyskanymi z budżetu państwa. Każdy z tych podmiotów zobowiązany jest zatem do dbania, by należne tym podmiotom środki finansowe były pozyskiwane. Nie można zgodzić się w takiej sytuacji ze skarżącym, że za umorzeniem kosztów egzekucyjnych przemawia materialnoprawna konstrukcja zakładająca jednolitość Skarbu Państwa, jako osoby prawnej, bowiem zapłata kosztów nie zwiększy wpływów budżetu Państwa, a doprowadzi jedynie do przesunięć pomiędzy poszczególnymi jednostkami (por. wyrok NSA z 24 listopada 2016 r., II FSK 1851/16).

Zdaniem Sądu przesłankę ważnego interesu publicznego odnieść należy do wyłącznie do sfery ponoszenia kosztów egzekucyjnych, w wyłączeniem wagi realizowanych przez ten podmiot zadań. W tym kontekście, należy uznać, że skarżący powinien ponosić ryzyko obciążenia kosztami egzekucyjnymi nieściągniętymi od zobowiązanego. W rezultacie wierzyciel kierując tytuły wykonawcze do realizacji organowi egzekucyjnemu powinien mieć świadomość, że w przypadku umorzenia postępowania egzekucyjnego i braku możliwości uregulowania kosztów egzekucyjnych przez zobowiązanego, zostanie obciążony tymi kosztami i powinien zabezpieczyć środki pozwalające na ewentualne pokrycie tych kosztów. Nie ma przy tym znaczenia, że wierzyciel został zobowiązany przez ustawodawcę do podejmowania działań skutkujących wymierzaniem kar pieniężnych, a następnie kierowania tytułów wykonawczych (obejmujących te kary) do organu egzekucyjnego celem wszczęcia egzekucji. Nie można bowiem zapominać, że z tymi potencjalnymi obowiązkami państwowego powiatowego inspektora sanitarnego, łączy się przecież potencjalne uprawnienie do pozyskania egzekwowanych należności pieniężnych, w tym przypadku kwoty [...] zł. W razie skuteczności egzekucji ta kwota byłaby wpłacona na konto wierzyciela (por. rubryki 43, 44 i 51 tytułu wykonawczego). Dla przypomnienia można tylko zasygnalizować, że wysokość kosztów egzekucyjnych wynosi zaś [...] zł.

Podkreślić należy również, że w rozpoznawanej sprawie koszty egzekucyjne nie powstały na skutek nadzwyczajnych, niemożliwych do przewidzenia w momencie planowania budżetu zdarzeń, które wymagały działań ze strony wierzyciela. Przeciwnie były efektem wykonywania przez ten podmiot zwykłych czynności należących do jego zadań, które - w związku z zakresem jego kompetencji - obejmują w przeważającej części działania związane z ochroną życia lub zdrowia.

Wreszcie sąd zauważa, że wierzyciel nawet nie podjął próby wykazania, że uiszczenie kwoty [...] zł mogłoby zachwiać na tyle jego budżetem, że spowodowałoby to np. trudne do odwrócenia skutki i uszczerbek dla realizacji jego ustawowych zadań.

Na marginesie Sąd orzekający zauważa, że Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 17 listopada 2016 r., II GSK 2958/16 zawarł następującą uwagę: "(...) budzi dosyć daleko idące wątpliwości uciekanie się przez (...) organ administracji rządowej, do ochrony sądowej – angażowanie sądów administracyjnych obydwu instancji w sprawę, w której koszty egzekucyjne wynoszą [...] złotych. Poza tym, że uiszczenie takiej kwoty na rzecz organu egzekucyjnego, z obiektywnych przyczyn, nie może przekraczać możliwości płatniczych (...), to trudno w takiej sytuacji powoływać się na ważny interes publiczny, inicjując przy tym sprawę sądową, która pociąga za sobą dodatkowe koszty".

W tym miejscu można też zasygnalizować, że Sąd - mając na uwadze art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - z urzędu rozważał, czy wysokość kosztów nie jest nadmiernie wygórowana, mając na uwadze standardy wynikające z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP. W tym wątku sprawy, Sąd stwierdza, że w toku postępowania egzekucyjnego podjęto następujące czynności. Zawiadomieniem z [...] r. NUS dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego zobowiązanego w A S.A. Poborca skarbowy [...] r. spisał protokół o stanie majątkowym zobowiązanego, w miejscu jego zamieszkania i przy udziale zobowiązanego. NUS zawiadomieniem z [...] r. dokonał zajęcia wynagrodzenia za pracę zobowiązanego. Zawiadomieniem z [...] r. NUS dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego zobowiązanego w B S.A. Zawiadomieniem z [...] r. NUS dokonał zajęcia innej wierzytelności pieniężnej z tytułu wszelkich wierzytelności zobowiązanego w [...] Urzędzie Skarbowym w B. Postępowanie egzekucyjne zostało jednak umorzone postanowieniem NUS z [...] r., a pismem z [...] r. NUS zawiadomił wierzyciela o wysokości kosztów egzekucyjnych. Jednocześnie Sąd zauważa, że wysokość egzekwowanych należności to [...] zł, a kwota kosztów egzekucyjnych wynosi [...] zł.

Biorąc to wszystko pod uwagę, w analizowanym przypadku, zdaniem Sądu, można przyjąć, że istnieje racjonalna zależność pomiędzy wysokością spornych kosztów, a realiami tej sprawy. Taki wniosek wynika z uwzględnienia: a) poziomu skomplikowania podejmowanych przez organ egzekucyjny czynności, b) poniesionego przezeń nakładu pracy, c) wysokości egzekwowanych należności, d) skuteczności egzekucji wobec zobowiązanego, e) funkcji realizowanej przez opłaty egzekucyjne, czyli ich udział w finansowaniu funkcjonowania aparatu egzekucyjnego.

Co prawda egzekucja nie była skuteczna, czynności egzekucyjne nie były skomplikowane i bardzo czasochłonne, ale z drugiej strony, koszty egzekucyjne są niewysokie i adekwatnie jednak - w kontekście tej sprawy - przyczyniają się do finansowania działalności aparatu egzekucji administracyjnej.

8. Finalnie należy stwierdzić, że organy prawidłowo oceniły, iż w sprawie poddanej sądowej kontroli, nie zachodzą przesłanki umorzenia kosztów egzekucyjnych, o których mowa w art. 64e § 2 pkt 2 oraz art. 64e § 3 w zw. z § 2 pkt 1 u.p.e.a. Skarżący nie wykazał bowiem, że zachodzi w sprawie przesłanka ważnego interesu publicznego. Nie wykazał też, że obciążenie kosztami wierzyciela byłoby gospodarczo nieuzasadnione. Podniesione w skardze argumenty odnosiły się przede wszystkim do istotności wykonywanych zadań i obowiązku ich realizacji przez wierzyciela oraz braku szkody w ogólnym budżecie Państwa w razie ewentualnego umorzenia kosztów egzekucyjnych. Nie negując w tym zakresie znaczenia, jakie ma państwowy powiatowy inspektorat sanitarny nie można jednak uznać, że zakres działania skarżącego wypełnia przesłankę ważnego interesu publicznego, jak również, że umorzenie tych kosztów byłoby gospodarczo uzasadnione, a finalnie, że na tych podstawach skarżący może się skutecznie domagać umorzenia kosztów egzekucyjnych.

Takie stanowisko jest już zresztą prezentowane w orzecznictwie sądów administracyjnych. Obciążenia - jako wierzyciela - kosztami egzekucyjnymi państwowego powiatowego inspektora sanitarnego dotyczy np. wyrok WSA we Wrocławiu z 14 grudnia 2017 r., III SA/Wr 671/17; wyrok WSA w Kielcach z 25 lipca 2019 r., I SA/Ke 235/19; wyrok WSA w Poznaniu z 17 maja 2018 r., I SA/Po 294/18; czy wyrok WSA w Poznaniu z 18 maja 2017 r., I SA/Po 1606/16. Analogiczne stanowisko prezentuje się w odniesieniu do obciążenia kosztami egzekucyjnymi – także, jako wierzyciela - innego organu administracji rządowej (np. wojewódzkiego inspektora transportu drogowego – wyrok NSA z 7 czerwca 2018 r., I GSK 727/18), czy jednostkę samorządu terytorialnego (por. wyrok NSA z 29 marca 2019 r., I GSK 990/18).

9. Z tych wszystkich powodów skargę należało oddalić.