Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 554/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-09-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 214 b
journal: Dz.U. 2020 poz 65
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz, sędzia WSA Jolanta Dargas, asesor WSA Iwona Ścieszka (spr.), , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 16 września 2021 r. sprawy ze skargi B. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] stycznia 2021 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania oddala skargę.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z [...] stycznia 2021 r., podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256, ze zm., dalej: k.p.a.) w zw. z art. 214b ust. 1 i 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2020 r. poz. 1990 ze zm., dalej: u.g.n.), po rozpatrzeniu odwołania B. W., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] z [...] października 2020 r. orzekającą o umorzeniu na podstawie art. 214b ust. 1 i 2 u.g.n. postępowania wszczętego wnioskiem adwokatów K. D. i dr E. W., pełnomocników F. P. z dnia [...] lutego 1949 r. (data wpływu do Urzędu [...] lutego 1949 r.) o przyznanie prawa wieczystej dzierżawy (obecnie prawa użytkowania wieczystego) do nieruchomości położonej w [...] przy dawnej ul. [...], oznaczonej dawniej nr hip. [...] dz. [...], stanowiącej obecnie część działek ewidencyjnych o numerach [...], [...] i [...] z obrębu [...], o ogólnej powierzchni [...] m2.

W sprawie ustalono następujący stan faktyczny.

Nieruchomość ozn. nr hip. [...], położona przy ul. [...]

w [...], znajduje się na terenie objętym działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. z 1945 r. Nr 50, poz. 279, dalej: dekret). Z dniem [...] listopada 1945 r. grunt przedmiotowej nieruchomości, na podstawie art. 1 dekretu, przeszedł na własność Gminy [...], a w dniu [...] kwietnia 1950 r. tj. z chwilą likwidacji gmin, stał się własnością Skarbu Państwa.

Wnioskiem złożonym w dniu [...] lutego 1949 r. pełnomocnicy F. P., wystąpili o przyznanie prawa wieczystej dzierżawy (obecnie prawa użytkowania wieczystego) do nieruchomości położonej w [...] przy

ul. [...]. Do wniosku został załączony odpis zaświadczenia Sądu Grodzkiego w [...] Oddział Ksiąg Wieczystych z dnia [...] czerwca 1948 r. Nr [...], wedle którego jawnymi z wykazu hipotecznego właścicielami co do działki gruntu Nr [...] z nieruchomości Nr [...] w [...] na [...] byli M. i F. małżonkowie D. w równych częściach co do 55 % i F. P. w 45 % wszyscy niepodzielnie.

W bazie PESEL nie figuruje osoba o nazwisku F. P..

Z uwagi na fakt, że poza wnioskiem dekretowym do sprawy nie wpłynęło żadne inne pismo pochodzące od strony. Prezydent [...] działając na podstawie art. 214b ust. 2 u.g.n., w dniu [...] lipca 2017 r. opublikował ogłoszenie o następującej treści:

"W myśl art. 214b ust. 2 i 4 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz, 2147 ze zm.), ogłasza się, co następuje: W Biurze Spraw Dekretowych Urzędu miasta [...] (zwanym dalej "Urzędem") z wniosku z dnia [...] lutego 1949 r., złożonego przez adwokatów K. D. i Dr. E. W., pełnomocników F. P. (zwanej dalej "Wnioskodawcą"), zamieszkałej w [...], [...] [...], [...] (ostatnie znane Urzędowi miejsce zamieszkania Wnioskodawcy) toczy się postępowanie administracyjne o ustanowienie prawa użytkowania wieczystego w trybie art. 7 ust. 1 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze miasta stołecznego Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279, zwane dalej "Postępowaniem dekretowym") dla nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], nr hip. [...] dz. [...] (zwanej dalej "Nieruchomością"). W sprawie nie wpłynęło żadne inne pismo oprócz ww. wniosku. Prezydent [...] wzywa Wnioskodawcę lub jego następców prawnych; aby w terminie sześciu miesięcy od dnia ukazania się niniejszego ogłoszenia zgłosili się do Urzędu, podając swój aktualny adres zamieszkania, a następnie w terminie kolejnych trzech miesięcy udowodnili swe prawa do Nieruchomości, pod rygorem umorzenia Postępowania dekretowego. W przypadku bezskutecznego upływu sześciomiesięcznego terminu do zgłoszenia swojego udziału w sprawie i podania aktualnego adresu, a w razie zgłoszenia swych praw i podania adresu – po bezskutecznym upływie terminu kolejnych trzech miesięcy, Postępowanie dekretowe zostanie umorzone, stosownie do art, 214b ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami."

Ww. ogłoszenie zostało opublikowane w dzienniku o zasięgu ogólnopolskim "[...]", w "Gazecie [...]" i w "[...]" oraz zamieszczono je na okres 30 dni na stronie internetowej - Biuletynie Informacji Publicznej Urzędu [...] pod adresem http://bip. [...].

W dniu [...] stycznia 2018 r. upłynął termin sześciu miesięcy od dnia ogłoszenia.

W piśmie z [...] stycznia 2018 r. r.pr. G. D., działając jako pełnomocnik B. W., wskazał go jako następcę prawnego M. W. z domu P. (F. P.). Następnie przy piśmie z dnia [...] kwietnia 2018 r. pełnomocnik wniósł o dopuszczenie wnioskodawcy B. W. do udziału na prawach strony do niniejszego postępowania oraz przedłożył potwierdzone za zgodność z oryginałem (wraz z tłumaczeniem przysięgłym z języka [...]) następujące dokumenty: testament M. W. z dnia [...] lutego 1994 r., postanowienie o stwierdzeniu ważności testamentu M. W. z dnia [...] lutego 1999 r., wyrok dotyczący ostatecznego podziału majątku z dnia [...] listopada 2000 r., akt zgonu M. W. z dnia [...] grudnia 2017 r., ogłoszenie o ślubach zawartych w lutym 1939 r. z czasopisma "[...]", akt urodzenia B. W. z dnia [...] grudnia 2017 r., wniosek o stwierdzenie nabycia spadku z dnia [...] kwietnia 2018 r.

Termin na udokumentowanie swych praw do przedmiotowej nieruchomości upłynął w dniu [...] kwietnia 2018 r.

Decyzją z [...] października 2020 r. Prezydent [...], działając na podstawie art. 214b ust. 1 i 2 u.g.n. oraz art. 7 ust. 1 i 2 dekretu, orzekł o umorzeniu postępowania wszczętego wnioskiem adwokatów K. D. i dr E. W., pełnomocników F. P., z dnia [...] lutego 1949 r. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że B. W., zgłosił się jako następca prawny F. P. - dawnej współwłaścicielki hipotecznej przedmiotowej nieruchomości przed upływem 6-miesięcznego terminu od dnia ogłoszenia, o którym mowa w art. 214b ust. 2 u.g.n., jednak żaden z przedłożonych przez niego dokumentów nie potwierdza nabycia praw do spadku po wnioskodawczyni. Do chwili wydania decyzji nie przedłożono stosownego dokumentu na tę okoliczność. Oznacza to w konsekwencji, że zgłaszający się nie udowodnił swojego następstwa prawnego po F. P. (dawnej właścicielce nieruchomości). Ponadto, w toku postępowania ustalono, że w bazie PESEL nie figuruje nikt o nazwisku F. P.. Z powyższego wynika, że w niniejszej sprawie zostały spełnione przesłanki do umorzenia postępowania wskazane w art. 214b ust. 1 i 2 u.g.n.

Rozpoznając sprawę na skutek wniesionego przez B. W. odwołania od powyższej decyzji, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] podkreśliło, że dla zastosowania art. 214b u.g.n. i obligatoryjnego umorzenia postępowania dekretowego, niezbędne jest spełnienie pięciu warunków:

1) nieruchomość objęta musi być działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r.;

2) zgłoszony został względem niej wniosek, o którym mowa w art. 7 dekretu;

3) organ poprzez ogłoszenie o treści wskazanej wart. 214b ust. 3 u.g.n. wezwał wnioskodawcę lub jego następców prawnych do udziału w sprawie;

4) do dnia publikacji owego ogłoszenia do sprawy nie wpłynęło żadne pismo pochodzące od strony;

5) upłynęły bezskutecznie terminy, o których mowa w zd. drugim ust. 2 art. 214b u.g.n.

Kolegium podkreśliło, że terminy wskazane w art. 214b ust. 2 u.g.n. są terminami zawitymi prawa materialnego; nie ulegają ani przywróceniu ani zawieszeniu. Jak wynika z zebranego w sprawie materiału dowodowego, ogłoszenie, o którym mowa w art. 214b ust. 2 u.g.n., zostało opublikowane w dniu [...] lipca 2017 r. w dzienniku o zasięgu ogólnopolskim "[...]", w "Gazecie [...]" i w "[...]" oraz zamieszczone na okres 30 dni na stronie internetowej – Biuletynie Informacji Publicznej Urzędu [...]. Termin 6 miesięczny upłynął w dniu 27 stycznia 2018 r. Pismem z dnia [...] stycznia 2018 r. (data wpływu do Urzędu [...]- 24 stycznia 2018 r.) swój udział w postępowaniu, jako następca prawny F. P., zgłosił B. W. reprezentowany przez r. pr. G. D.. Z powyższego wynika, że zgłoszenie zostało dokonane przed upływem 6 – miesięcznego terminu, o którym mowa w art. 214b ust. 2 u.g.n. W niniejszej sprawie sporną kwestią pozostaje ustalenie, czy dochowany został przez zgłaszającego się 3-miesięczny termin wskazany w art. 214b ust. 2 ww. ustawy. Termin 3-miesięczny upłynął w dniu 24 kwietnia 2018 r. Z art. 214b ust. 2 u.g.n. wynika, że osoba, która w terminie 6 miesięcy od ogłoszenia zgłosiła się, ma wykazać w kolejnych trzech miesiącach swe prawa i wskazać adres. Jeżeli tego nie uczyni organ ma obowiązek (a nie uprawnienie), umorzyć postępowanie dekretowe.

W ocenie Kolegium, analiza materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie prowadzi do wniosku, że w niniejszej sprawie bezspornie w terminie 3-miesięcznym, określonym w art. 214b ust. 2 u.g.n. B. W., zgłaszający się jako następca prawny wnioskodawczyni F. P., nie udowodnił swoich praw. Wprawdzie przy piśmie z [...] kwietnia 2018 r. (które wpłynęło do Urzędu [...] w dniu 24 kwietnia 2018 r.) przedłożył potwierdzone za zgodność z oryginałem (wraz z tłumaczeniem przysięgłym z języka [...]) dokumenty, jednak żaden z nich nie potwierdza następstwa prawnego zgłaszającego się po F. P. i spełnienia warunków z art. 1027 k.c. Organ podkreślił, że względem osoby trzeciej spadkobierca może udowodnić swoje prawa wynikające z dziedziczenia tylko prawomocnym postanowieniem sądu stwierdzającym nabycie spadku albo zarejestrowanym aktem poświadczenia dziedziczenia. Domniemywa się, że spadkobiercą jest osoba, która uzyskała stwierdzenie nabycia spadku albo poświadczenie dziedziczenia (art. 1025 § 2 k.c.).

Wskazując na powyższe Kolegium zaznaczyło, że do akt nie wpłynęło prawomocne postanowienie sądu stwierdzające nabycie spadku po F. P.. Zagadnienie spadkobrania jest zaś domeną prawa cywilnego. Nie jest więc prawnie skuteczne domaganie się ustalenia w postępowaniu administracyjnym kręgu spadkobierców zmarłej strony na podstawie oświadczeń osób, które twierdzą, że są spadkobiercami, nawet wówczas gdyby te oświadczenia były w znacznym stopniu uprawdopodobnione innymi niż wymienione w art. 1027 k.c. dokumentami. W konsekwencji organ I instancji prawidłowo umorzył postępowanie wszczęte wnioskiem pełnomocników F. P. z dnia [...] lutego 1949 r. (data wpływu do urzędu [...] lutego 1949 r.) o przyznanie prawa wieczystej dzierżawy (obecnie prawa użytkowania wieczystego) do nieruchomości położonej w [...] przy dawnej ul. [...], oznaczonej dawniej nr hip. [...] dz. [...]. Zdaniem Kolegium, w niniejszej sprawie brak było również podstaw do zawieszenia postępowania administracyjnego do czasu prawomocnego zakończenia postępowania spadkowego przed sądem polskim, z uwagi na materialnoprawny charakter terminów ustanowionych przepisem art. 214b u.g.n. W tej sytuacji, jak to już wyżej zostało wskazane, termin 3 miesięczny wskazany w art. 214b ust. 2 u.g.n. (podobnie jak termin 6 miesięczny) jest terminem zawitym prawa materialnego, a jego bezskuteczny upływ obligował organ do wydania decyzji o umorzeniu postępowania dekretowego. W tym przypadku wykluczone jest działanie organu w ramach uznania administracyjnego.

W skardze wniesionej na powyższą decyzję B. W., reprezentowany przez radcę prawnego, podniósł zarzuty naruszenia następujących przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy:

1) art. 109 § 1 k.p.a. w zw. z art. 28 k.p.a. oraz art. 214b § 1, 2 oraz 6 u.g.n. i art. 8 § 1 k.p.a., poprzez uznanie, że skarżący nie udowodnił swoich praw w toczącym się postępowaniu wywołanym wnioskiem dekretowym, przy jednoczesnym doręczeniu mu decyzji przez Prezydenta, a więc tym samym uznaniu go za stronę ww. postępowania dekretowego zgodnie z art. 109 § 1 k.p.a., które to uznanie uniemożliwiało wydanie decyzji w przedmiocie umorzenia postępowania dekretowego na podstawie art. 214b ust. 1 i 2 u.g.n.;

b) art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., poprzez wydanie przez SKO decyzji utrzymującej w mocy decyzję organu I instancji, co w konsekwencji stanowiło naruszenie dyspozycji art. 214b ust. 1 i 2 u.g.n. z uwagi na zgłoszenie przez skarżącego swojego udziału w postępowaniu, wykazanie następstwa prawnego oraz podanie swojego adresu, a więc spełnienie wymogów ustawowych stawianych stronie zgłaszającej się;

c) art. 214b ust. 1 i 2 u.g.n. poprzez bezzasadne jego zastosowanie, pomimo że nie zostały spełnione przesłanki umorzenia postępowania, tj. w sytuacji gdy skarżący jako spadkobierca pierwotnego wnioskodawcy w terminie wynikającym z ogłoszenia zgłosił swój udział w postępowaniu, wykazując następstwo prawne oraz podając swój adres, w związku z czym nie zaszła podstawa do umorzenia postępowania dekretowego, o której mowa ust. 1 tego przepisu, gdyż ustalenie stron tego postępowania było możliwe;

d) art. 30 § 4 k.p.a. w zw. z art. 75 § 1 k.p.a. oraz art. 76 § 1 i 3 k.p.a. i art. 91 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej poprzez uznanie, że fakt następstwa prawnego w postępowaniu administracyjnym można wykazać jedynie za pomocą dokumentów, o których mowa w art. 1027 Kodeksu cywilnego, z pominięciem zagranicznych dokumentów spadkowych i ich mocy prawnej zgodnie z Konwencją haską z 1961 r. o zniesieniu wymogu legalizacji zagranicznych dokumentów urzędowych, przy braku przeprowadzenia przeciwdowodu na prawdziwość ich treści;

e) art. 7 oraz 77 k.p.a. w zw. z art. 61 § 4 k.p.a. oraz 8 § 1 k.p.a. oraz art. 9 k.p.a. i art. 10 § 1 k.p.a., tj. zasady pogłębiania zaufania jednostki do organów, zasady informowania stron oraz wyjaśnienia wszelkich okoliczności faktycznych sprawy zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej, poprzez zamknięcie skarżącemu, jako następcy prawnemu przedwojennej współwłaścicielki nieruchomości [...], której dotyczy przedmiotowe postępowanie, prawa do dochodzenia swoich praw w tym postępowaniu w zaufaniu do władzy publicznej.

Wskazując na powyższe skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu podniesionych zarzutów skarżący zauważył, że organy zgodnie przyjęły, iż skarżący nie udowodnił w terminie określonym w art. 214b ust. 2 u.g.n. swojego następstwa prawnego po F. P., które to następstwo umożliwiałoby kontynuowanie postępowania wywołanego wnioskiem dekretowym ze skarżącym jako stroną tego postępowania. Jednocześnie, Prezydent zgodnie z art. 109 § 1 k.p.a. doręczył skarżącemu decyzję, przyjmując zatem, że jest on stroną tego postępowania. Jeśli więc Prezydent, a w ślad zanim SKO, uznał, że skarżący nie udowodnił swojego następstwa prawnego w przedmiotowej sprawie, powinien zaniechać jej doręczenia skarżącemu i z uwagi na brak zgłoszenia się stron dokonać jej ogłoszenia stosownie do art. 214b ust. 6 u.g.n., co też Prezydent wielokrotnie robił w podobnych sprawach dekretowych. Bezsporne jest, że organ nie mógł doręczyć decyzji osobie, której nie uznaje za stronę tego postępowania. Organ nie może więc w jednym postępowaniu uznawać daną osobę za stronę i równocześnie odmawiać jej tego przymiotu. Ocena organu, czy zgłaszająca się w postępowaniu osoba jest jego stroną pociąga za sobą istotne dla tej osoby skutki, w tym w szczególności możliwość udziału w toczącym się postępowaniu i obrony w nim swoich praw jak i poddawania rozstrzygnięć organu kontroli instancyjnej i sądowoadministracyjnej. Doręczenie decyzji oznacza zaś zakomunikowanie stronie zawartego w tym akcie rozstrzygnięcia. W ocenie skarżącego, udowodnił on swoje następstwo prawne zagranicznymi dokumentami spadkowymi. Bezsporne jest, że przedłożone przez skarżącego dokumenty zagraniczne, w szczególności postanowienie sądu o stwierdzeniu ważności testamentu, potwierdzają, że jest on jedynym spadkobiercą F. P. - przedwojennej współwłaścicielki nieruchomości oraz że dokumenty te są prawdziwym, dokładnym, zupełnym oraz niezmienionym poświadczeniem zawartej w nim treści. Skarżący przedstawił więc dokument, któremu przepisy prawa międzynarodowego przyznają status dokumentu urzędowego.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 – dalej: p.p.s.a.) uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Oznacza to, że sąd bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze.

Sąd uznał, że skarga złożona w niniejszej sprawie nie zasługuje na uwzględnienie.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił przepis art. 214b ust. 1 i 2 u.g.n. Zgodnie z jego treścią, w sprawach dotyczących rozpatrzenia wniosków, o których mowa w art. 7 ust. 1 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy umarza się postępowanie, jeżeli nie jest możliwe ustalenie stron postępowania lub ich adresów (ust. 1). Podstawa umorzenia o której mowa w ust. 1 zachodzi, gdy organ wezwał wnioskodawcę oraz jego ewentualnych następców prawnych do uczestnictwa w postępowaniu przez ogłoszenie, a w sprawie nie wpłynęło żadne inne pismo pochodzące od strony oprócz wniosku o którym mowa w ust. 1. Organ wydaje decyzję o umorzeniu postępowania, jeżeli w terminie sześciu miesięcy od dnia ogłoszenia nikt nie zgłosił swych praw albo zgłosiwszy je, nie udowodnił ich w terminie kolejnych trzech miesięcy lub nie wskazał swego adresu (ust. 2).

Przepis art. 214b u.g.n. jest regulacją szczególną umożliwiającą zakończenie wszczętego ponad siedemdziesiąt lat temu postępowania dekretowego w sytuacji, gdy – jak ma to miejsce w okolicznościach rozpoznawanej sprawy - w aktach sprawy nie znajduje się żadne pismo strony poza wnioskiem dekretowym, który wszczął postępowanie. Z przytoczonego przepisu wynika, że umorzenie postępowania dekretowego na jego podstawie następuje w przypadku, jeżeli w terminie sześciu miesięcy od dnia ogłoszenia nikt nie zgłosił swych praw albo zgłosiwszy je, nie udowodnił ich w terminie kolejnych trzech miesięcy lub nie wskazał swego adresu. Skutkiem takiego umorzenia postępowania jest utrata przez byłego właściciela lub jego następców prawnych możliwości uzyskania prawa użytkowania wieczystego do nieruchomości [...], wynikającej z art. 7 dekretu, pomimo złożenia w ustawowym terminie wniosku dekretowego i braku jego merytorycznego rozpatrzenia.

Wypada również podkreślić, że przepis będący podstawą prawną zaskarżonej decyzji podlegał badaniu przez Trybunał Konstytucyjny, który w wyroku z 19 lipca 2016 r., sygn. Kp 3/15 stwierdził, iż "art. 1 pkt 3 ustawy z 25 czerwca 2015 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy, w części dotyczącej dodawanego do ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami art. 214b, w związku z art. 3 ust. 1 ustawy z 25 czerwca 2015 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy, jest zgodny z art. 64 ust. 1 i 2 w związku z art. 31 ust. 3 i art. 2 Konstytucji". W uzasadnieniu tego wyroku Trybunał wyjaśnił, że "(...) art. 214b u.g.n., także służy realizacji wartości konstytucyjnych w postaci bezpieczeństwa prawnego i stabilizacji stosunków własnościowych. Wprowadza on nowe rozwiązanie proceduralne w postępowaniach w sprawach dekretowych. Przepis ten przewiduje umorzenie postępowania w sprawach dotyczących rozpatrzenia wniosków o ustanowienie użytkowania wieczystego, jeśli nie jest możliwe ustalenie stron tego postępowania. Rozwiązanie przyjęte w art. 214b u.g.n. zmierza do usunięcia, trwającego od kilkudziesięciu lat, stanu zawieszenia co do sytuacji prawnej nieruchomości. Umorzenie postępowań wszczętych w okresie powojennym nie następuje z mocy prawa, w sposób automatyczny. Ustawodawca nakazuje organowi podjąć realne działania mające na celu ustalenie osoby wnioskodawcy lub jego następców prawnych i powiadomienie uprawnionych o toczącym się postępowaniu. W sytuacji, gdy nie są znane strony lub ich adresy, a sprawy zawisły często od kilkudziesięciu lat, poszukiwanie zainteresowanych przez ogłoszenie w prasie i internecie jest środkiem prawnym dobranym bardzo trafnie do zamierzonego celu. Należy przyjąć, że bierność osób potencjalnie uprawnionych dostatecznie wyraża brak woli ubiegania się o restytucję. Przewidziany w art. 214b ust. 2 u.g.n. termin sześciu miesięcy jest wystarczający do podjęcia ewentualnych działań przez osoby uprawnione. Umorzenie postępowania nie będzie zatem naruszać praw strony, która przez bardzo długi okres nie podejmuje działań we własnej sprawie, a realne starania organu w celu ustalenia miejsca jej pobytu nie przyniosły skutku. W konsekwencji TK uznał, że kontrolowany przepis jest zgodny z powołanymi wzorcami kontroli konstytucyjnej."

W treści art. 214b ust. 1 u.g.n. ustawodawca jednoznacznie zatem przyjął, że

w sprawach dotyczących rozpatrzenia wniosków, o których mowa w art. 7 ust. 1 dekretu, umarza się postępowanie, jeżeli nie jest możliwe ustalenie stron postępowania lub ich adresów. Natomiast w art. 214b ust. 2 u.g.n. doprecyzowano,

że umorzenie może nastąpić, gdy organ wezwał wnioskodawcę oraz jego ewentualnych następców prawnych do uczestnictwa w postępowaniu przez ogłoszenie, a w sprawie nie wpłynęło żadne inne pismo pochodzące od strony oprócz złożonego niegdyś wniosku. Przesądzono także, że organ wydaje decyzję

o umorzeniu postępowania, jeżeli w terminie sześciu miesięcy od dnia ogłoszenia nikt nie zgłosił swych praw albo zgłosiwszy je, nie udowodnił ich w terminie kolejnych trzech miesięcy lub nie wskazał swego adresu. Innymi słowy, organ nie może podjąć decyzji o umorzeniu postępowania, jeżeli nie minęły wskazane w art. 214b ust. 2 u.g.n. terminy, a w razie zgłoszenia się osób zainteresowanych w terminie 6 miesięcy, jeżeli w kolejnych trzech miesiącach, osoby te zgłosiwszy się, udowodniły swe prawa i wskazały adresy.

W niniejszej sprawie niesporne jest, że wymagane omawianym przepisem ogłoszenie ukazało się [...] lipca 2017 r., zatem termin na zgłoszenie się wnioskodawców lub ich następców prawnych upływał 27 stycznia 2018 r. Nie budzi wątpliwości, że dochowując terminu 6 miesięcy na zgłoszenie się zainteresowanego, radca prawny G. D. wskazał jako następcę prawnego przedwojennej współwłaścicielki nieruchomości – F. P., B. W.. Nastąpiło zatem zgłoszenie się zainteresowanego w wymaganym terminie.

Spór w sprawie dotyczy natomiast tego, czy zgłaszająca się osoba w kolejnych 3 miesiącach wykazała należycie następstwo prawne po dawnej współwłaścicielce nieruchomości, którą – co wynika z przedłożonego zaświadczenia Sądu Grodzkiego w [...] z [...] czerwca 1948 r. – była F. P. w udziale wynoszącym 45 %. (k. 5). Jak wynika z akt sprawy wniosek dekretowy został złożony przez pełnomocników F. P. w dniu [...] lutego 1949 r. Skarżący wskazywał, że jego poprzedniczka prawna F. P., emigrowała do [...] i posługiwała się nazwiskiem: M. W.. Przedłożył szereg dokumentów, które w jego ocenie świadczą o tym, że jest jedynym spadkobiercą po zmarłej [...] listopada 1998 r. współwłaścicielce nieruchomości dekretowej.

W ocenie Sądu, prawidłowo przyjęły organy, że żaden z przedłożonych

w sprawie dokumentów nie potwierdza, by doszło do "wykazania prawa", o jakim mowa w art. 124b ust. 2 u.g.n. Wykazaniu następstwa prawnego po byłej właścicielce nie mógł posłużyć testament M. W. z dnia [...] lutego 1994 r. (k. 182, wraz z tłumaczeniem k. 108), postanowienie o stwierdzeniu jego ważności (k. 171 wraz z tłumaczeniem k. 174), czy wreszcie wyrok dotyczący ostatecznego podziału majątku z dnia [...] listopada 2000 r. (k. 160 wraz z tłumaczeniem k. 167). Stosownie do art. 1145 k.p.c., orzeczenia sądów państw obcych wydane w sprawach cywilnych podlegają uznaniu z mocy prawa, chyba że istnieją przeszkody określone w art. 1146. Należało jednak uwzględnić, że przedłożone orzeczenia – pomijając ich treść oraz wynikający z nich zakres przedmiotowy przeprowadzonego postępowania spadkowego - zostały wydane przed 1 lipca 2009 r., a zatem stosownie do art. 8 ust. 5 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 roku o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z dnia 30 grudnia 2008 r.), która weszła w życie z dniem 1 lipca 2009 r., do orzeczeń zagranicznych organów właściwych w sprawach spadkowych ma zastosowanie art. 1145 k.p.c. w dotychczasowej wersji. Stosownie do art. 1145 k.p.c. w poprzednim brzmieniu, skuteczność na obszarze Polski nie nadających się do wykonania w drodze egzekucji orzeczeń sądów zagranicznych w sprawach cywilnych, które należą w Polsce do drogi sądowej, zależy od uznania ich przez sąd polski. Nie wymagają uznania, prawomocne orzeczenia sądu zagranicznego w sprawach niemajątkowych obywateli obcych, wydane przez sąd właściwy według ich prawa ojczystego, chyba że orzeczenie takie ma być podstawą zawarcia związku małżeńskiego albo stanowić podstawę wpisu w księdze stanu cywilnego, w księdze wieczystej lub innym rejestrze w Polsce.

Skuteczność zatem na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej przedłożonego przez skarżącego wyroku Sądu Wyższej Instancji [...] w [...] i dla [...] z [...] listopada 2000 r., jak również postanowienia Sądu Rejonowego [...] [...] z [...] lutego 1999 r. o stwierdzeniu ważności testamentu, zależała od uznania ich przez sąd polski. Orzeczenia zostały bowiem wydane przed 1 lipca 2009 r. Przy czym, przez pojęcie "orzeczenie", o który mowa w art. 1145-1146 k.p.c., należy rozumieć nie tylko rozstrzygnięcie sądu obcego, które co do swej formy odpowiada pojęciu orzeczeń przewidzianych w prawie polskim, lecz wszelkiego rodzaju rozstrzygnięcia, które według prawa państwa, w którym zostały wydane, wywołują pozaprocesowe skutki prawne. Odmienność prawa obcego bowiem nie pozbawia dokumentu wystawionego przez sąd obcy cech orzeczenia sądowego, jeżeli dokument ten ze względu na zawartą w nim treść pociąga za sobą skutki, jakie według prawa polskiego pociąga za sobą orzeczenie sądowe. Takie stanowisko zajął Sąd Najwyższy w postanowieniu z 25.XI.1977 r. I CR 9/77 (OSNCP 1978, z. 9, poz. 162).

Sąd zauważa również, że zaopatrzenie dokumentu wydanego przez państwo: [...] w klauzulę Apostille nie wyłącza konieczności uznania go, gdy wymagają tego odrębne przepisy. Przywołana w skardze konwencja znosząca wymóg legalizacji zagranicznych dokumentów urzędowych sporządzona w Hadze dnia 5 października 1961 r. (Dz. U. z 2005 r. Nr 112, poz. 938) weszła w życie 14 sierpnia 2006 r. Konwencja ta zastąpiła dotychczas obowiązujący wymóg legalizacji konsularnej zagranicznych dokumentów obowiązkiem poświadczenia klauzulą Apostille. Zakresem terytorialnym Konwencji objęte są wszystkie państwa będące jej stronami. Zgodnie z art. 1 Konwencji, ma ona zastosowanie do dokumentów urzędowych, które zostały sporządzone na terytorium jednego z państw będących stronami Konwencji i które mają być przedłożone na terytorium innego z tych państw. Za takie dokumenty dla celów Konwencji uważane są m.in. dokumenty pochodzące od organu lub urzędnika sądowego, włączając w to dokumenty pochodzące od prokuratora, sekretarza sądowego lub urzędnika dokonującego doręczeń; dokumenty administracyjne; akty notarialne z wyłączeniem dokumentów sporządzonych przez przedstawicieli dyplomatycznych lub urzędników konsularnych oraz dokumentów administracyjnych dotyczących bezpośrednio transakcji handlowych lub operacji celnych. Na zasadzie art. 2 Konwencji każde państwo zwolni z legalizacji powyższe dokumenty. Dla celów Konwencji legalizacja oznacza jedynie czynność, poprzez którą przedstawiciel dyplomatyczny lub urzędnik konsularny państwa, w którym dokument ma być przedłożony, poświadcza autentyczność podpisu, charakter, w jakim działała osoba podpisująca dokument, i, w razie potrzeby, tożsamość pieczęci lub stempla, którym jest on opatrzony. Konwencja Haska dotyczy więc innych kwestii niż uznanie orzeczenia sądu zagranicznego i sam fakt zaopatrzenia dokumentu w klauzulę Apostille nie znosi wymogu jego uznania.

Niezależnie od powyższego, skarżący powołał się na wszczęte przed sądem polskim postępowanie spadkowe po zmarłej jego poprzedniczce prawnej. Okoliczność ta nie mogła jednak stanowić potwierdzenia przysługującego spadkobiercy byłej współwłaścicielki nieruchomości dekretowej prawa do występowania w charakterze strony postępowania prowadzonego w trybie art. 7 dekretu. Zauważyć trzeba, że przepis art. 214b u.g.n. posługuje się terminem "udowodnienia praw". Udowodnić to inaczej wykazać prawdziwość czegoś, przytaczając dowody (Słownik języka polskiego. PWN). Informacja o złożeniu wniosku o stwierdzenie nabycia spadku po matce wnioskodawcy, złożonego przez skarżącego w dniu [...] kwietnia 2018 r. do Sądu Rejonowego dla [...] w [...], nie mogła służyć wykazaniu przysługującego skarżącemu roszczenia o ustanowienie prawa użytkowania wieczystego. Co prawda uprawnienia tego nie należy mylić z prawem rzeczowym do nieruchomości (patrz: wyrok WSA w Warszawie z dnia 18 stycznia 2007 r., sygn. akt I SA/Wa 2066/04, od którego wywiedziona skarga kasacyjna została oddalona wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 stycznia 2007 r., sygn. akt I OSK 300/06), jednakże nawet najlepiej uprawdopodobniony wniosek o nabycie praw spadkowych nie mógł stać się wystarczającym dokumentem stanowiącym o posiadaniu legitymacji do występowania z roszczeniem o ustanowienie prawa użytkowania wieczystego.

W powyższych okolicznościach Sąd podzielił spostrzeżenia i ocenę organów, że skarżący nie wykazał, by był on rzeczywiście spadkobiercą F. P.. Powyższe stwierdzenie było przesłanką do zastosowania art. 214b ust. 2 u.g.n. czyli do umorzenia postępowania.

Podnoszona w skardze kwestia trudności wykazania w przepisanych terminach uprawnienia do złożenia wniosku dekretowego, nie mogła stanowić wystarczającego argumentu dla uznania skargi za uzasadnioną. Analizując tę kwestię Sąd dostrzega, że w doktrynie (patrz: Wiśniewski R. Konstytucyjne prawo własności – sposoby naruszenia i środki ochrony. Constitutional right to property – methods of violation and means of protection. prof. UR dr hab. B. Stępień-Załucka, 2021) zauważa się, iż wskutek dodanych do u.g.n. art. 214a i art. 214b nie tylko dochodzi do wygaszenia ekspektatywy prawa do gruntu, ale również ma miejsce odjęcie własności budynków dekretowych i to bez żadnej rekompensaty, w szczególności w tych przypadkach, w których wnioski dekretowe nie zostały nigdy rozpatrzone. Następuje to poprzez upływ nierealnych do zachowania terminów na zgromadzenie niezbędnych dokumentów wykazujących następstwo prawne po właścicielach budynku. Zauważa się zatem, że takie współcześnie wprowadzone rozwiązania proceduralne w obliczu 70-letniej bezczynności władzy publicznej oraz w kontekście kryterium proporcjonalności i obowiązków pozytywnych państwa-strony Europejskiej Konwencji Praw Człowieka ocenić należy jako budzące liczne wątpliwości co do zgodności zarówno z art. 21 ust. 2 Konstytucji, jak i art. 1 Protokołu dodatkowego do Konwencji.

Tym niemniej z uwagi na jednoznaczną treść art. 214b ust. 2 u.g.n. oraz ocenę konstytucyjności tego przepisu dokonaną przez Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z 19 lipca 2015 r., sygn. akt Kp 3/15 Sąd uznał, że w warunkach rozpoznawanej sprawy nie doszło do jego naruszenia, a zaskarżona decyzja odpowiada obowiązującemu prawu.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.

Sąd rozpoznał sprawę na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ww. ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1842).