Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1831/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2011-04-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Gospodarka gruntami
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 98 ust. 1 i 3
journal: Dz.U. 2010 nr 102 poz 651
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska Sędziowie WSA Marta Kołtun-Kulik WSA Przemysław Żmich (spr.) Protokolant Zbigniew Dzierzęcki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 kwietnia 2011 r. sprawy ze skargi E. G. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2010 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego 1. oddala skargę; 2. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz radcy prawnego Z. J. tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, w tym: tytułem opłaty kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych, tytułem 23% podatku od towarów i usług kwotę 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych.


UZASADNIENIE

Wojewoda [...], po rozpatrzeniu odwołania E. G., decyzją z dnia [...] lipca 2010 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję Starosty G. nr [...] z dnia [...] marca 2010 r. orzekającą o umorzeniu postępowania w sprawie dotyczącej ustalenia w trybie art. 98 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, odszkodowania za nieruchomość przejętą pod drogę publiczną nr [...] - ul. [...] w J., oznaczoną jako działka nr [...] o pow. [...] m2.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy.

Wnioskiem z dnia 20 listopada 2009 r. E. G. wystąpiła do Starosty G. o ustalenie w trybie art. 98 ustawy o gospodarce nieruchomościami odszkodowania za nieruchomość położoną w Gminie J., oznaczoną jako działka ewidencyjna nr [...] o pow. [...] m2 przejętą pod drogę publiczną - ul. [...] w J.

Decyzją z dnia [...] marca 2010 r., nr [...] Starosta G. umorzył na podstawie art. 105 § 1 Kpa postępowanie w sprawie jako bezprzedmiotowe.

Od powyższej decyzji E. G. wniosła odwołanie domagając się zmiany zaskarżonej decyzji poprzez zobowiązanie Starosty G. do wypłaty odszkodowania za przedmiotową nieruchomość oraz zwrot wszystkich poniesionych dotychczas kosztów związanych z wydzieleniem gruntu pod drogę wraz z kosztami dochodzenia należnych z tego tytułu roszczeń odszkodowawczych właścicielowi. Skarżąca zarzuciła decyzji naruszenie przepisów Kpa, w tym art. 105 § 2 oraz naruszenie przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] lipca 2010 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję Starosty G. nr [...] z dnia [...] marca 2010 r. W uzasadnieniu organ wskazał, że przedmiotowa nieruchomość w dniu 31 grudnia 2008 r. stanowiła współwłasność B. B., M. B., E. G. i pozostawała we władaniu Dyrekcji Okręgowej Dróg Publicznych w W. - Zarząd Dróg w S. Nabycie prawa własności przedmiotowej nieruchomości przez Powiat G. nastąpiło z mocy prawa w trybie art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 133, poz. 872 ze zm.) z dniem 1 stycznia 1999 r. Powyższe zostało potwierdzone w decyzji nr [...] z dnia [...] października 2009 r. wydanej przez Wojewodę [...]. Decyzja ta stała się ostateczna dnia 13 listopada 2009 r.

Zdaniem organu odwoławczego, ostateczna decyzja wojewody stwierdzająca nabycie własności ex lege jest dokumentem stanowiącym zgodnie z art. 73 ust. 3 Przepisów wprowadzających (...) podstawę do ujawnienia w księdze wieczystej przejścia na własność Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego nieruchomości i stanowi wyłączny dowód nabycia własności. Decyzja ta wydana na podstawie tego przepisu ma charakter deklaratoryjny, a więc nie zmienia ona istniejącego stanu prawnego, a jedynie potwierdza stan wynikający z przepisów ustawy, który nastąpił z mocy prawa (por. uchwała SN z dnia 21 stycznia 2003 r., sygn. akt II CZP 77/02, LEX nr 57067).

Wojewoda zaznaczył, że na mocy decyzji Wójta Gminy J. nr [...] z dnia [...] lipca 2009 r., wydanej na podstawie art. 94 ust. 1 i art. 96 ust. 1 ugn dokonano podziału nieruchomości położonej w obrębie J., gmina J., uregulowanej w księdze wieczystej [...] stanowiącej współwłasność B. B., M. B., E. G. oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr [...] o pow. [...] m2 na trzy działki: nr [...] o pow. [...] m2, nr [...] o pow. [...] m2, nr [...] o pow. [...] m2. Teren działki nr [...] przedstawiony jest na mapie podziałowej jako teren zajęty pod drogę, a więc nie przeszedł na własność Powiatu G. w trybie podziału zatwierdzonego decyzją Wójta Gminy J.

Zdaniem Wojewody, w zaistniałej sytuacji nie może mieć więc zastosowania art. 98 ugn ponieważ wydzielony grunt stanowiący działkę nr [...] już w momencie podziału stanowił własność Powiatu G. jako grunt zajęty pod drogę publiczną - ul. [...] (część drogi nr [...]).

Wojewoda wskazał, że zasadne jest rozstrzygnięcie organu I instancji, bowiem skoro własność przedmiotowej działki przeszła w trybie art. 73 Pwurap na własność Powiatu G. z dniem 1 stycznia 1999 r. to należało uznać, że wniosek złożony przez E. G. na podstawie art. 98 ugn spowodował, że postępowanie stało się bezprzedmiotowe zgodnie z art. 105 § 1 Kpa.

Wojewoda zauważył, że nawet jeśli wniosek zostałby złożony w trybie art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 r. – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną to strona i tak nie mogła by skutecznie dochodzić odszkodowania, ponieważ zgodnie z ustępem 4 tego przepisu odszkodowanie, o którym mowa w ust. 1 będzie ustalane i wypłacane według zasad i trybu określonych w przepisach o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości, na wniosek właściciela nieruchomości złożony w okresie od dnia 1 stycznia 2001 r. do dnia 31 grudnia 2005 r. Po upływie tego okresu roszczenie wygasa.

Od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2010 r. oraz poprzedzającej ją decyzji Starosty G. z dnia [...] marca 2010 r. E. G. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu administracyjnego w Warszawie. W skardze skarżąca wniosła o: 1) zmianę zaskarżonych decyzji poprzez zobowiązanie Starostę G. do wypłaty odszkodowania na rzecz skarżącej, za przejętą nieruchomość pod drogę publiczną; 2) zwrot wszystkich dotychczasowych poniesionych kosztów związanych z wydzieleniem gruntu pod drogę publiczną wraz z kosztami dochodzenia należnych z tego tytułu roszczeń odszkodowawczych właścicielowi. Zaskarżonym decyzjom zarzuciła: 1) naruszenie przepisów Kpa, w szczególności art. 105 § 2, który przewiduje przesłanki umorzenia postępowania administracyjnego, a które to przesłanki nie były spełnione w tym postępowaniu; 2) naruszenie przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami i złą kwalifikację prawną, celem nie przyznania należnego odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość; 3) niezgodność ustaleń podanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji ze stanem faktycznym i materiałem dowodowym (w tym dowodów z dokumentu - a przede wszystkim wypisu z Kw przedmiotowej nieruchomości, w którym podana jest data wpisu nowego właściciela przejętej działki - Wojewody); 4) błędną ocenę materiału dowodowego poprzez przyjęcie innej daty przejścia na własność Wojewody nieruchomości od faktycznego skutecznego powiadomienia o tym fakcie wywłaszczonej E. G. jako zbywcy i właściciela wpisanego w Księdze Wieczystej; 5) celowe narażenie właściciela utraconej - przejętej nieruchomości, na utratę praw do odszkodowania, co narusza przesłanki prawne w tym zakresie i prawa ochrony prawnej obywatela. W uzasadnieniu podniosła, że zgodnie z przepisem art. 98 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r., Nr 261, poz. 2603 ze zm.) z dniem wydzielenia decyzją organu administracji działki o nr [...] z przeznaczeniem na drogę gminną (publiczną) przeszła ona na własność tego organu z dniem w którym decyzja staje się ostateczna. Zgodnie z ust. 3 tego przepisu, za działki gruntu, o których mowa w ustępie 1 przysługuje odszkodowanie w wysokości uzgodnionej między właścicielem, a właściwym organem, przepis art. 131 stosuje się odpowiednio.

Skarżąca podkreśliła, że wszelkie działania organu samorządowego i udzielane informacje, co do tego, że nie może być wypłacone odszkodowanie i rozliczone koszty, gdyż nie jest prawomocna decyzja o rozgraniczeniu i wydzieleniu działki pod drogę publiczną (w tym zawiadomienie z dnia 30 października 2008 r. o czynnościach ustalenia granic zajęcia nieruchomości pod drogę publiczną przesłane do skarżącej), wskazywały na fakt nie zakończonego postępowania w tej sprawie, a zwłoka organu nie może stanowić przyczyny przedawnienia dochodzonego roszczenia odszkodowawczego. O tym, że nieruchomość ta nie przeszła formalnie wcześniej we władanie organu samorządowego (który to fakt - zdaniem skarżącej - pozbawia ją poprzez przedawnienie roszczenia odszkodowawczego) może chociażby świadczyć to, iż cały czas naliczane były skarżącej i opłacane przez nią podatki od tego gruntu, jak również gmina żądała od skarżącej jak od właściciela porządkowania tego (wywłaszczonego) terenu, nie dokonując np. jego odśnieżania w okresie zimowym.

Zdaniem skarżącej, działania organów samorządowych i wydane decyzje oraz zawarte w nich kwalifikacje prawne są celowe i niezgodne ze stanem faktycznym i zmierzają do pozbawienia skarżącej roszczeń odszkodowawczych za wywłaszczony grunt.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie i jednocześnie podtrzymał stanowisko prezentowane dotychczas w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga nie jest uzasadniona.

Poza sporem jest, że wnioskiem z dnia 20 listopada 2009 r. E. G. wystąpiła o ustalenie odszkodowania za działkę gruntu oznaczoną nr [...] nabytą przez Powiat G. pod drogę publiczną powiatową. Wniosek ten skarżąca oparła na przepisie art. 98 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Nie budzi też wątpliwości, że Wójt Gminy J. ostateczną decyzją z dnia [...] lipca 2007 r., nr [...] wydzielił m.in. działkę nr [...] o pow. [...] m2 z gruntu oznaczonego jako działka nr [...] z obrębu ewidencyjnego [...], a grunt ten na mapie z projektem podziału nieruchomości oznaczono jako grunt drogowy.

Uszło jednak uwadze skarżącej, że w dniu 13 listopada 2009 r. stała się ostateczna decyzja Wojewody [...] z dnia [...] października 2009 r., nr [...], stwierdzająca, że z dniem 1 stycznia 1999 r. Powiat G. nabył z mocy samego prawa własność nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] o pow. [...] m2 z obrębu ewidencyjnego [...], ponieważ organ ustalił, że grunt ten w dniu 31 grudnia 1998 r. - mimo, że stanowił własność osób fizycznych – to zajęty był pod drogę publiczną – drogę powiatową w J.

W tej sytuacji Starosta G. w decyzji z dnia [...] marca 2010 r., nr [...] prawidłowo uznał, że w niniejszej sprawie nie ma podstaw do zastosowania art. 98 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, ponieważ przedmiotowy grunt nie został nabyty przez Powiat G. – tak jak tego wymaga art. 98 ust. 1 ugn – z mocy prawa, z dniem, w którym stała się ostateczna decyzja zatwierdzająca podział nieruchomości.

Przy ocenie niniejszej sprawy nie można pominąć tego, że decyzja Wojewody [..] z dnia [...] października 2009 r., nr [...] potwierdza zmianę stanu własnościowego gruntu oznaczonego jako działka nr [...], która nastąpiła na długo przed dniem, w którym stała się ostateczna decyzja Wójta Gminy J. z dnia [...] lipca 2007 r., nr [...].

Sąd zwraca uwagę, że ostateczna decyzja wydana na podstawie art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (zwanej dalej uPwurap) potwierdzała jedynie to, że w dniu 1 stycznia 1999 r. Powiat G. nabył część działki nr [...] oznaczoną obecnie jako działka nr [...], na podstawie tego przepisu, a decyzja ta stanowi dowód nabycia spornej nieruchomości przez podmiot publicznoprawny (por. wyrok SN z dnia 16 maja 2002 r., sygn. akt IV CKN 1071/2000, OSNC 2003/9/120). Z dniem, w którym stała się ostateczna powyższa decyzja Powiat G mógł wykazać się w obrocie zewnętrznym tytułem prawnym do wspomnianego gruntu. Nabycie gruntu w trybie art. 73 ust. 1 uPwurap nie było bowiem uzależnione od dokonania wpisu w księdze wieczystej (wpis do księgi wieczystej przejścia prawa własności ma znaczenie deklaratoryjne), jak również w takim przypadku (nabycia prawa własności nieruchomości z mocy prawa) nie działało domniemanie prawne wynikające z art. 3 ustawy o księgach wieczystych i hipotece (por. wyrok SN z dnia 8 lutego 2008 r., sygn. akt I CSK 371/07, LEX nr 457845; wyrok NSA z dnia 26 kwietnia 2010 r., sygn. akt I OSK 99/10, opubl. CBOSA).

W tej sytuacji Starosta G. wydając w dniu [...] marca 2010 r. decyzję nr [...] i Wojewoda [...] wydając decyzję z dnia [...] lipca 2010 r., nr [...] w sprawie o odszkodowanie związani byli stanem prawnym ukształtowanym ostateczną decyzją Wojewody [...] z dnia [...] października 2009 r., nr [...]. Skoro ta ostatnia decyzja znajduje się w obrocie prawnym, to osoba wywłaszczona na podstawie tej decyzji (składając wniosek najpóźniej w dniu 31 grudnia 2005 r.) mogła domagać się ustalenia odszkodowania na podstawie art. 73 ust. 4 uPwurap, a nie ustalenia odszkodowania na podstawie przepisu art. 98 ust. 3 ugn. Wnioskowi o odszkodowanie złożonemu na podstawie art. 73 ust. 4 uPwurap nie stał bowiem na przeszkodzie fakt niewydania decyzji stwierdzającej przejście na własność podmiotu publicznoprawnego gruntu zajętego pod drogę publiczną (art. 73 ust. 1 i 3 uPwurap). W takim przypadku organ po otrzymaniu wniosku o odszkodowanie obowiązany był do zawieszenia postępowania odszkodowawczego, do czasu uzyskania ostatecznej decyzji wojewody stwierdzającej nabycie gruntu zajętego pod drogę publiczną (por. wyrok TK z dnia 15 września 2009 r., sygn. akt P 33/07, OTK-A 2009/8/123).

Wobec tego Sąd uznał, że w niniejszej sprawie zarówno Wojewoda [...] jak i Starosta G. wydając swe decyzje w sprawie o odszkodowanie nie naruszyli prawa w stopniu uzasadniającym ich wycofanie z obrotu prawnego. Co prawda Starosta G. stwierdzając brak przesłanek do ustalenia odszkodowania w trybie przepisu art. 98 ust. 3 ugn winien wydać decyzję odmawiającą ustalenia odszkodowania, a nie decyzję o umorzeniu postępowania w sprawie o odszkodowanie, jednakże naruszenie przez organ art. 105 § 1 Kpa nie mogło mieć istotnego wpływu na wynik sprawy, ponieważ decyzja odmowna była by również decyzją, która negatywnie załatwiła wniosek E. G. z dnia 20 listopada 2009 r. o odszkodowanie.

Odnosząc się do zarzutów skargi Sąd zauważa, że w niniejszej sprawie nie miały znaczenia powoływane w skardze argumenty dotyczące nie wystąpienia przesłanki władania gruntem przez jednostkę samorządu terytorialnego. Argumenty skarżącej wskazujące, że to ona opłacała podatki za nieruchomość i porządkowała teren działki nr [...] nie dotyczą tej sprawy, ale sprawy zakończonej decyzją Wojewody [...] z dnia [...] października 2009 r., nr [...]. Niniejszej sprawy nie dotyczy również zarzut braku przedawnienia roszczenia odszkodowawczego, ponieważ powodem wydania negatywnej dla strony decyzji nie był fakt przedawnienia roszczenia o odszkodowanie, ale to, że – wobec nabycia gruntu w trybie art. 73 ust. 1 i 3 Pwurap – nie było podstaw do ubiegania się o odszkodowanie na podstawie art. 98 ust. 1 i 3 ugn. To zaś, że skarżąca nie wnosiła o odszkodowanie na podstawie art. 73 ust. 4 Pwurap i w związku z tym jej roszczenie wygasło jest zagadnieniem wykraczającym poza przedmiot sprawy rozstrzygniętej decyzją Wojewoda [...] wydając decyzję z dnia [...] lipca 2010 r., nr [...].

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji.

O zwrocie należnych pełnomocnikowi kosztów zastępstwa prawnego orzeczono na podstawie art. 250 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c i § 15 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).