Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 28/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2016-06-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6321 Zasiłki stałe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: |Art. 6 pkt 16. art. 37 ust. 1  pkt 1, art. 104  ust. 1, 3 i 8, art. 109 w zw. z art. 98
journal: Dz.U. 2013 poz 182
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity
article: Art. 151
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Czeluśniak (spr.) Sędziowie NSA Krystyna Kutzner WSA Maria Zawadzka Protokolant Małgorzata Krasowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 czerwca 2016 r. sprawy ze skargi M. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 4 listopada 2015 r. nr [...] w przedmiocie uznania zasiłku stałego za świadczenie nienależnie pobrane i wezwanie do zwrotu świadczenia skargę oddala.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] 2015 r., po rozpatrzeniu sprawy z urzędu, na podstawie art. 6 pkt 16, art. 37 ust. 1 pkt 1, art. 104 ust. 1, 3 i 8, art. 109 w związku z art. 98 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r. poz. 182 ze zm.), Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej z upoważnienia Wójta Gminy:

1.uznał zasiłek stały wypłacony M. M., zgodnie z decyzją [...] z dnia [...] 2014 r. w następujących okresach: za maj 2014 r. – w kwocie 389,00zł, za czerwiec 2014 r. – w kwocie 389,00zł, za lipiec 2014 r. – w kwocie 389,00zł, za sierpień 2014 r. – w kwocie 389,00zł, za wrzesień 2014 r. – w kwocie 300,09zł i za grudzień 2014 r. – w kwocie 389,00zł, za styczeń 2015 r. – w kwocie 389,00zł, łącznie 2.634,09 zł jako świadczenie nienależnie pobrane,

2. wezwał M. M. do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pieniężnego w formie zasiłku stałego w łącznej kwocie 2.634,09zł za okres od maja 2014 r. - do września 2014 r. oraz za grudzień 2014 r. i styczeń 2015 r. na rachunek Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej,

3. ustalił 30 dniowego terminu zwrotu od dnia uprawomocnienia się decyzji.

W uzasadnieniu organ podał, że na mocy decyzji [...] z dnia [...] 2014 r. Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej , przyznał M. M. zasiłek stały z powodu umiarkowanego stopnia niepełnosprawności w wysokości 389 zł uznając, że jedynym źródłem utrzymania M. M. w tym czasie był zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 153,00 zł. Przeprowadzając wywiad środowiskowy w dniu 30 stycznia 2015 r. pracownik socjalny został poinformowany, że M. M. uzyskała dochód należny za okres od 27 września 2013 r. do 23 lutego 2014 r. (dofinansowanie ze środków PFRON ) w ramach realizacji programu pomagającego uzyskać wykształcenie wyższe, z którego pierwsze środki uzyskała już w maju 2014 r. Organ podkreślił, że pracownik socjalny, który przeprowadzał wywiad aktualizacyjny w dniu 11 czerwca 2014 r. nie został o tym fakcie poinformowany, co więcej M. M. złożyła oświadczenie, iż w ciągu ostatnich 12 miesięcy nie osiągnęła ani dochodu należnego ani jednorazowego.

Dodatek na pokrycie kosztów kształcenia oraz czesne za naukę zostały wypłacone zgodnie z zawartymi umowami. Pierwsza umowa została zawarta w dniu 19 maja 2014 r. i na jej podstawie wypłacono środki finansowe w kwocie 3.000 zł za okres od 24 lutego do 21września 2014 r. Druga umowa została zawarta w dniu 26 czerwca 2014 r. i wtedy wypłacono kwotę 1.900 zł za okres od za okres od 27 września 2013 r. do 23 lutego 2014 r. Trzecia umowa została zawarta w dniu 2 grudnia 2014 r. i w grudniu 2014 r. wypłacono środki finansowe w wysokości: 4.100 zł za okres od 29 września 2014 r. do 22 lutego 2015 r.

W dniu 16 lutego 2015 r. Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej wszczął postępowanie w sprawie uchylenia decyzji. Wcześniej, tj.: dnia 10 lutego 2015 r. w ramach czynności M. M. oświadczyła, iż nie powiadomiła Ośrodka o dochodach z powodu jej nieświadomości, a nie z przyczyn celowych. Od wydanej w dniu [...] 2015 r. decyzji [....] M. M. złożyła odwołanie, a Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. W dniu 18 maja 2015 r. kierownik wszczął postępowanie, gdyż M. M. poinformowała Ośrodek, iż zostało jej przekazane na konto w dniu 12 maja 2015 r. dofinansowanie z PFRON za okres od 23 lutego 2015 r. do 20 września 2015 r. w wysokości 3.600 zł oraz, że zarejestrowała się 27 marca 2015 r. w Powiatowym Urzędzie Pracy jako bezrobotna i od 20 kwietnia 2015 r. odbywa staż. W dniu 11 czerwca 2015 r. pracownik socjalny przeprowadził wywiad środowiskowy, z którego wynika iż dochód M. M. w miesiącu maju 2015 r. wyniósł: 1.682,05 zł. Kwota dochodu jest sumą dochodów: staż - 997,40zł, zasiłek pielęgnacyjny - 153,00zł, dofinansowanie ze środków PFRON - 531,65 zł. W dniu 17czerwca 2015 r. kierownik GOPS uchylił z mocą od dnia 1czerwca 2015 r. decyzję [...] z dnia [...] 2014 r. przyznającą M. M. zasiłek stały. Od decyzji nie złożono odwołania.

W dniu 21 czerwca 2015 r. Kierownik GOPS wszczął postępowanie w sprawie ustalenia czy wypłacony zasiłek stały w okresie: maj 2014 r., czerwiec 2014 r., lipiec 2014 r., sierpień 2014 r., wrzesień 2014 r., grudzień 2014 r. i styczeń 2015 r. był świadczeniem nienależnie pobranym. W odpowiedzi na zawiadomienie o wszczęciu postępowania M. M. podtrzymała swoje dotychczasowe stanowisko, iż pobrane w powyższym okresie świadczenia nie są nienależnie pobranymi. Jednocześnie zwróciła się o odstąpienie od żądania zwrotu tych świadczeń z uwagi na znaną organowi jej faktyczną sytuację finansową i życiową.

Organ zwrócił uwagę, że zawarte w decyzji przyznającej zasiłek stały oraz oświadczeniu, które skarżąca złożyła w postępowaniu o przyznanie zasiłku stałego wyraźnie określa obowiązki uprawnionego z art. 109 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym osoby i rodziny korzystające ze świadczeń z pomocy społecznej są obowiązane niezwłocznie poinformować organ, który przyznał świadczenie, o każdej zmianie w ich sytuacji osobistej, dochodowej i majątkowej, która wiąże się z podstawą do przyznania świadczeń i podał, że w przypadku niepoinformowania o zmianie sytuacji materialnej i osobistej, świadczenia pieniężne pobrane na podstawie nieprawdziwych informacji uznaje się za świadczenia nienależnie pobrane (art. 6 pkt 16 ww. ustawy), a zgodnie z art. 98 świadczenia nienależnie pobrane podlegają zwrotowi od osoby lub rodziny korzystającej ze świadczeń z pomocy społecznej, niezależnie od dochodu rodziny.

W toku postępowania uznano, że nie zachodzą szczególnie uzasadnione przesłanki dające podstawę do zastosowania przepisu art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, a to zarówno ze względów majątkowych, dochodowych, jak i osobistych i rodzinnych M. M. Wg organu aktualna sytuacja majątkowa i dochodowa M. M. nie dają podstaw do przyjęcia, że zwrot nienależnie pobranego świadczenia stanowiłby nadmierne obciążenie. Z wywiadu przeprowadzonego bowiem w dniu 11 czerwca 2015 r. wynika, że miesięczny dochód M. M. wynosi: 1.682,05zł i zgodnie z przedstawionymi umowami będzie takie dochody posiadać przez dłuższy okres.

Po rozpatrzeniu odwołania M. M. od decyzji z dnia [...] 2015 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 4 listopada 2015 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu wskazało, że problematykę zasiłku stałego reguluje art. 37 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. 2013 r. poz. 182 ze zm.), zgodnie z którym zasiłek ten przysługuje:

1) pełnoletniej osobie samotnie gospodarującej, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej;

2) pełnoletniej osobie pozostającej w rodzinie, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód, jak również dochód na osobę w rodzinie są niższe od kryterium dochodowego na osobę w rodzinie.

Zgodnie natomiast z przepisem art. 8 ust. 3 i 4 ustawy o pomocy społecznej za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach, kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób, przy czy zgodnie z ust. 4 do dochodu ustalonego zgodnie z ust. 3 nie wlicza się m.in. jednorazowego pieniężnego świadczenia socjalnego.

Organ odwoławczy wskazał, że w świetle powyższej regulacji prawnej prawo do uzyskania świadczenia pieniężnego w postaci zasiłku stałego z pomocy społecznej, przysługuje tylko w przypadku łącznego spełniania przesłanek stwierdzenia niezdolności do pracy osoby pełnoletniej z powodu wieku lub niepełnosprawności oraz kryterium dochodowego. Pomimo pouczenia o obowiązku z art. 109 ustawy o pomocy społecznej i odebrania pierwszych środków z PFRON w maju 2014 r. M. M. nie poinformowała o tym ośrodka pomocy społecznej, a w dniu 11 czerwca 2014 r. złożyła oświadczenie, iż w okresie 12 miesięcy poprzedzających złożenie wniosku nie osiągnęła ani dochodu należnego ani jednorazowego.

Stwierdzając, że spór w sprawie dotyczy ustalenia, czy otrzymane ze środków PFRON dofinansowanie stanowi jednorazowe pieniężne świadczenie socjalne Kolegium uznało, że charakter tego świadczenia wynika z zawartych przez skarżącą umów, których analiza wskazuje, że świadczenie pieniężne uzyskane przez skarżącą nie ma charakteru jednorazowego wsparcia albowiem zostało przyznane nie jednorazowo , jak np. np. zapomoga z zakładowego funduszu świadczeń socjalnych ale na dłuższy okres czasu i de facto jest świadczeniem comiesięcznym. Otrzymywany zatem dochód przez skarżącą przekraczał kryterium dochodowe w związku z czym w miesiącach wskazanych w decyzji I instancji zasiłek stały skarżącej nie przysługiwał. W konsekwencji, z powodu przekroczenia kryterium dochodowego, organ I instancji wydał ostateczną decyzję z dnia [...] 2015 r. o uchyleniu decyzji o przyznaniu zasiłku stałego od dnia 1 czerwca 2015 r. oraz decyzję o zwrocie świadczeń nienależnie pobranych zgodnie z przepisem art. 104 ustawy o pomocy społecznej.

Ponadto SKO stwierdziło, że niewątpliwie wydanie decyzji orzekającej o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia powinno poprzedzić postępowanie wyjaśniające, w trakcie którego pracownik socjalny powinien dokonać analizy aktualnej sytuacji materialnej, życiowej i rodzinnej osoby zobowiązanej do zwrotu świadczenia oraz rozważyć możliwość wystąpienia ze stosownym wnioskiem, o jakim mowa w art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym w przypadkach szczególnie uzasadnionych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie, z tytułu opłat określonych w ustawie oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, właściwy organ, który wydał decyzję w sprawie zwrotu należności, o których mowa w ust. 1, na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej, może odstąpić od żądania takiego zwrotu, umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty.

Podkreślając, że decyzja wydana w trybie powołanego art. 104 ust. 4 ma charakter decyzji uznaniowej, Kolegium uznało, że organ I instancji nie przekroczył uznania administracyjnego, dokonując w jego ramach prawidłowej analizy sytuacji majątkowej, dochodowe, rodzinnej i osobistej odwołującej się. Organ I instancji orzekający w przedmiotowej sprawie uznał bowiem, że sytuacja odwołującej się jest na tyle dobra, że nie uzasadnia odstąpienia od żądania zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z pomocy społecznej, przy czym organ I instancji nie zakwestionował trudnej sytuacji życiowej M. M., ale wskazał, że uzyskuje ona dochód w wysokości 1682,05 zł, zamieszkuje w domu matki, nie ponosząc z tego tytułu opłat, w związku z czym możliwy jest zwrot świadczeń nienależnie pobranych.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na powyższą decyzję SKO M. M. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Kierownika GOPS oraz umorzenie postępowania z uwagi na brak podstaw do stwierdzenia, że pobrany w ww. okresie zasiłek ma charakter świadczenia nienależnie pobranego, ewentualnie o zmianę decyzji poprzez orzeczenie o odstąpieniu od obowiązku zwrotu świadczenia nienależnie pobranego, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Kierownika GOPS i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Wniosła też o dopuszczenie dowodu z karty informacyjnej szpitala na okoliczność jej sytuacji zdrowotnej i związanych z nią wydatków oraz z kserokopii rachunków związanych z remontem domu matki, w którym zamieszkuje na okoliczność wydatków związanych z utrzymaniem domu i konieczności jej partycypacji w tych wydatkach.

W uzasadnieniu skargi wskazała, że brak jest podstaw do stwierdzenia , iż pobrany w okresach wskazanych w decyzji zasiłek stały był świadczeniem nienależnie pobranym. W jej ocenie świadczenie otrzymane z Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych stanowiło jednorazowe świadczenie pieniężne w rozumieniu art. 8 ust 4 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, co wynika z § 2 umów i charakter programu, w ramach którego zostało przyznane. Podkreśliła, że stanowi realizację jednego zamierzenia w postaci dofinansowania kosztów kształcenia, cel tego świadczenia jest jeden, na zaspokojenie jednej potrzeby skarżącej – zdobycia wykształcenia, a jedynie doszło do jego wypłacenia w transzach. Podniosła, że utrata zasiłku stałego doprowadziłaby do sytuacji, w której skarżąca ma środki na naukę ale nie ma środków na jedzenie i leczenie. Podkreśliła też, że do niezgłoszenia zmiany jej sytuacji dochodowej doszło w sposób niezawiniony, a pracownik socjalny nie interesował się, jak osoba z zasiłkiem stałym i zasiłkiem pielęgnacyjnym jest w stanie uczęszczać na studia i opłacać proces edukacji. Podniosła, że nie miała świadomości, iż pobierane przez nią dofinansowanie może mieć wpływ na pobierany przez nią zasiłek, a z udzielonego jej pouczenia nie wynikało jakie świadczenia są istotne dla otrzymywania zasiłku stałego, a skoro miała informować organ o każdej zmianie w sytuacji osobistej i majątkowej , która wiąże się z podstawą do przyznania świadczeń, to nie była zobowiązana do informowania organu o każdej zmianie.

Skarżąca zwróciła też uwagę, że jej sytuacja osobista i życiowa jest bardzo ciężka, w związku z czym całe posiadane środki finansowe przeznacza na konieczne swoje utrzymanie i nie jest w stanie poczynić oszczędności.

Z ostrożności procesowej skarżąca wskazała na art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej i podniosła, że obciążenie jej zobowiązaniem wskazanym w decyzji GOPS byłoby nadmiernym obciążeniem, faktycznie nie do podołania. Dodatkowo w ostatnich miesiącach w domu przez nią zajmowanym doszło do awarii systemu ogrzewania, co spowodowało konieczność poniesienia na ten cel przez jej matkę wydatków rzędu kilku tysięcy złotych. Ponieważ skarżąca mieszka w tym domu i nie ponosi faktycznie kosztów jego utrzymania, winna partycypować w kosztach takich remontów, które zmierzają do zabezpieczenia funkcji mieszkalnych domu. Oczywistym jest natomiast, że w aktualnej sytuacji finansowej nie jest w stanie w tych kosztach uczestniczyć, gdyż z trudem wystarcza jej na zaspokojenie swoich koniecznych wydatków.

Zdaniem skarżącej, organ I instancji uchybił zasadom uregulowanym w art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 kpa, nakazującym wyczerpujące ustalenie stanu faktycznego sprawy i jego przedstawienie w uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia. W ocenie skarżącej nie zostały wyjaśnione wszystkie istotne okoliczności faktyczne, czym naruszono powyższe przepisy. Brak jakiejkolwiek weryfikacji postępowania organu I instancji i bezkrytyczne przyjęcie, że nie ma podstaw do odstąpienia od żądania zwrotu świadczenia sprawia, że organy naruszyły także art. 80 k.p.a. Nie dokonano żadnej oceny sytuacji życiowej, osobistej i majątkowej skarżącej przed wydaniem zaskarżonej decyzji. Fakt, iż braków tych nie dostrzegł organ odwoławczy świadczy z kolei o naruszeniu przez niego art. 138 § 1 pkt 1 kpa.

W odpowiedzi na skargę (k. 17-18 a.s.) organ wniósł o jej oddalenie.

W piśmie procesowym z dnia 21 stycznia 2016 r. podtrzymała swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie, a odnosząc się do odpowiedzi na skargę podniosła, że jest osobą samotnie gospodarującą w rozumieniu art. 6 pkt 19 ustawy o pomocy społecznej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r. poz. 1647) sądy administracyjne powołane są do kontroli zgodności z prawem działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego, nie będąc przy tym związanym granicami skargi, stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718), zwanej dalej "ppsa". Orzekanie - w myśl art. 135 ppsa - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Z istoty bowiem kontroli wynika, że zasadność zaskarżonej decyzji podlega ocenie przy uwzględnieniu stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie podejmowania zaskarżonego rozstrzygnięcia. Niezwiązanie zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że sąd administracyjny bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu, czynności, czy bezczynności organu administracji publicznej.

Wady skutkujące koniecznością uchylenia decyzji, stwierdzenia jej nieważności bądź wydania decyzji z naruszeniem prawa, przewidziane są w przepisie art. 145 § 1 ppsa. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 ppsa Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd ją oddala - art. 151 ppsa.

Dokonując kontroli zaskarżonego aktu prawnego, zgodnie z powołanymi wyżej przepisami stwierdzić należy, że skarga nie jest zasadna.

Zgodnie z art. 6 pkt 16 ustawy o pomocy społecznej świadczenie nienależnie pobrane to świadczenie pieniężne uzyskane na podstawie przedstawionych nieprawdziwych informacji lub niepoinformowania o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej.

Przeprowadzona analiza ustaleń dokonanych przez organy obu instancji wskazuje na to, że organy wyjaśniły wszystkie okoliczności mające istotne znaczenie dla stwierdzenia tego, czy w rozpatrywanym przypadku spełnione zostały ustawowe przesłanki do orzeczenia o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia.

Przede wszystkim zasadnie przyjęły, że otrzymane przez skarżącą ze środków PFRON dofinansowanie nie ma charakteru jednorazowego pieniężnego świadczenia socjalnego nie podlegającego, zgodnie z art. 8 ust. 4 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, zaliczeniu do dochodu strony. Jak prawidłowo wskazało Kolegium charakter przyznanego świadczenia wynika z zawartych przez skarżącą umów, których analiza wskazuje, że dofinansowanie nie zostało przyznane jeden raz, ale kilkakrotnie, na różne wskazane w nich okresy ( kolejne półrocza nauki w roku akademickim). To, że środki te zostały przyznane na ściśle określony cel - dofinansowanie kosztów nauki ze środków PFRON w ramach realizacji programu "Aktywny samorząd" nie oznacza, że jest to świadczenie jednorazowe. O takim charakterze nie świadczy też zapis zawarty w § 2, że przekazanie dofinansowania za cały okres poszczególnej umowy nastąpi w formie jednorazowej wypłaty. Dlatego prawidłowo organy uznały, że otrzymane przez skarżącą dofinansowanie podlega uwzględnieniu w sumie dochodów, zgodnie z art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej. Skoro natomiast dochód uzyskiwany przez skarżącą przekraczał kryterium dochodowe to oznacza to, że pobierany we wskazanych miesiącach zasiłek stały skarżącej nie przysługiwał. W konsekwencji organ I instancji wydał ostateczną decyzję z dnia 17 czerwca 2015 r. o uchyleniu decyzji o przyznaniu zasiłku stałego, a następnie decyzję o zwrocie świadczenia nienależnie pobranego utrzymaną w mocy zaskarżoną decyzją SKO.

Niezasadnie zatem zarzucono organom nieprawidłowe rozpatrzenie sprawy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze przeanalizowało materiał dowodowy zgromadzony przez organ I instancji, zrelacjonowało zarzuty podniesione w odwołaniu, a następnie na podstawie całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy wydało merytoryczne rozstrzygnięcie, wyjaśniając prawidłowo jego podstawę prawną oraz odnosząc się wyczerpująco do zarzutów odwołania.

W stanie faktycznym przedmiotowej sprawy, znajdującym podstawę w zgromadzonym materiale dowodowym, prawidłowo organy uznały, że pobrane przez M. M. zasiłki stałe w okresach i wysokościach wskazanych w decyzji były świadczeniem jej nienależnym i na podstawie podanej i wyjaśnionej podstawy prawnej wezwano do jego zwrotu.

Zwrócić należy uwagę, że prawidłowo organy uznały, że skarżąca została pouczona o obowiązku poinformowania GOPS o każdej zmianie w sytuacji materialno bytowej. Oprócz wskazanych bowiem przez organy pouczeń stwierdzić należy, że znajdują się one także w każdym protokole z wywiadu środowiskowego. (k. 18, 33, 45, a.a.) Zwrócić też należy uwagę, że w oświadczeniu o osiągniętych dochodach dodatkowych, np. z dnia 11 czerwca 2014 r., mowa jest o osiągnięciu zarówno dochodu jednorazowego, jaki i dochodu należnego.

Skoro w kontrolowanym postępowaniu spełnione zostały przesłanki do orzeczenia zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, to zasadnie organ i i II instancji rozważały możliwość skorzystania z możliwości przewidzianej w art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej.

Sąd uznał, że organ odwoławczy prawidłowo również ocenił, podzielając w tym zakresie ocenę organu I instancji, że brak było podstaw do odstąpienia od żądania zwrotu nienależnie pobranego świadczenia lub zastosowania innych form pomocy przewidzianej tym przepisem. Zwrócił zasadnie uwagę na uzyskiwany przez skarżącą miesięczny dochód oraz jej sytuację rodzinną – zamieszkiwanie w domu matki, która jak wynika z wywiadów środowiskowych pokrywa koszty utrzymania domu. Z protokołu z wywiadu przeprowadzonego 13 grudnia 2013 r. wynika, że ponosiła też koszty studiów córki w wysokości 1900 zł i zakup leków w wysokości 130 zł, jak również zapewnia jej żywność i odzież (k. 14, 17, 24, 46 akt adm.). Wprawdzie ani organ I instancji, ani organ odwoławczy (pomimo wątpliwości wyrażonych w odpowiedzi na skargę) nie uzasadniły, dlaczego uznały skarżącą zamieszkującą wspólnie z matką (i jej bratem) w jednym domu jednorodzinnym, przy oświadczeniu matki, że pokrywa koszty jego utrzymania i inne, wyżej wymienione, za osobę "samotnie gospodarującej" i na czym, w takiej sytuacji, to samotne gospodarowanie polega, jak również nie wyjaśniły dlaczego w rubryce IV cz. II kwestionariusza rodzinnego wywiadu środowiskowego z dnia 13 grudnia 2013 r. (k.12 akt adm.) wpisano "nie wskazano osób zobowiązanych do alimentacji" (co oznacza brak wyjaśnienia, czy skarżąca otrzymuje alimenty od ojca, a w wypadku jego śmierci - rentę), niemniej ustalone i wskazane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji okoliczności są wystarczające do poznania motywów, z powodu których organy nie znalazły podstawy do skorzystania z art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej. Ponadto podkreślić należy, że tzw. decyzje uznaniowe w świetle dotychczasowego orzecznictwa sądowego podlegają ograniczonej kontroli sądów administracyjnych. Kontroli nie podlega bowiem uznanie administracyjne samo w sobie, lecz kwestia, czy decyzja została podjęta zgodnie z podstawowymi regułami postępowania administracyjnego, a w szczególności, czy wydano ją w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oraz, czy ocena tego materiału została dokonana zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, czy też zawiera elementy dowolności. Decyzja uznaniowa może być przez sąd uchylona w wypadkach stwierdzenia, iż została wydana z takim naruszeniem przepisów prawa o postępowaniu lub prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. O tego rodzaju naruszeniach można mówić, gdyby organ pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał jego oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. W wyroku z dnia 16 listopada 1999 r. sygn. akt III SA 7900/98 (Lex omega nr 47243) Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż "w celu wydania prawidłowego orzeczenia w sytuacji uznania administracyjnego organ administracyjny obowiązany jest szczegółowo zbadać stan faktyczny i utrwalić w aktach wyniki badania. Obowiązki organu administracyjnego w zakresie postępowania dowodowego są nawet większe niż przy ustawowym skrępowaniu, gdyż w poszukiwaniu materialnego kryterium do wydania decyzji powinien on wszechstronnie zbadać stan faktyczny, w wymiarze wychodzącym poza okoliczności typowe w sytuacjach związania, mając na uwadze szczególną rolę w decyzji uznaniowej jej zgodności z interesem społecznym i słusznym interesem obywatela z art. 7 kpa". Z kolei w wyroku z 28 kwietnia 2003 r. sygn. akt II SA 2486/01 (Lex Omega nr 149543) NSA orzekł, iż "podejmując decyzję uznaniową organ administracji stosownie do art. 7 kpa., ma obowiązek kierowania się słusznym interesem obywatela, jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny ani nie przekracza to możliwości organu administracji publicznej wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków prawnych".

Podsumowując, stwierdzić trzeba, że rozstrzyganie w ramach uznania wymaga od organu nie tylko poczynienia ustaleń dokonanych w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 kpa), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 kpa), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku wydania decyzji o przekonującej treści (art. 11 kpa), ale także załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli (art. 7 kpa). Przez właściwe motywowanie decyzji organ realizuje również zasadę przekonywania, wyrażoną w art. 11 kpa. Zatem obowiązkiem organu administracji jest wyjaśnienie stronie zasadności przesłanek rozstrzygnięcia, czyli wytłumaczenie stronie, dlaczego organ dany przepis zastosował do konkretnych ustaleń faktycznych lub uznał go za niewłaściwy. Zasada przekonywania nie zostanie zrealizowana, gdy organ pominie milczeniem niektóre dowody zgromadzone w sprawie, czy też twierdzenia, wyjaśnienia strony, albo nie odniesie się do faktów istotnych dla sprawy bądź okoliczności podnoszonych przez stronę.

Odnosząc powyższe rozważania do kontrolowanego postępowania, Sąd nie stwierdził, aby organy obu instancji przekroczyły granice uznania administracyjnego. W ocenie Sądu prawidłowo organy orzekające w sprawie uznały, że na podstawie danych z wywiadów środowiskowych oraz innych dokumentów, na podstawie których obliczono miesięczny dochód skarżącej można ocenić, czy występuje przesłanka zawarta w art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej. Zdaniem Sądu organy prawidłowo uznały i dostatecznie uzasadniły, że zwrot nienależnie pobranego świadczenia nie stanowi dla skarżącej, w aktualnej sytuacji rodzinnej i dochodowej, nadmiernego obciążenia lub też nie zniweczy skutków udzielanej pomocy.

Podsumowując zatem, Sąd uznał, że organy obu instancji przy ocenie sytuacji majątkowej, dochodowej, rodzinnej i osobistej skarżącej wzięły pod uwagę wszystkie istotne okoliczności i nie można zarzucić im naruszenia art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 kpa. W konsekwencji należało więc przyjąć, że organy te nie przekroczyły granic uznania administracyjnego zakreślonych treścią art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji odpowiada wymogom z art. 107 § 3 kpa, ponieważ pozwala na zapoznanie się z ustaleniami dokonanymi przez organ oraz motywami podjętego rozstrzygnięcia. Wyjaśnić trzeba, że naruszenie art. 107 § 3 kpa nie polega na tym, że strona nie zgadza się z treścią uzasadnienia, lecz na braku elementów uzasadnienia wymaganych przez ten przepis. Tego rodzaju uchybień Sąd nie dopatrzył się w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W konsekwencji Sąd nie dopatrzył się również naruszenia art. 138 § 1 pkt 1 kpa, ponieważ organ odwoławczy dokonał prawidłowej oceny zgromadzonego materiału dowodowego, a następnie prawidłowo przyjął, że nie zachodziły podstawy do uchylenia decyzji wydanej w I instancji i umorzenia postępowania, o co w odwołaniu wnosiła skarżąca.

Odnosząc się do wniosków dowodowych skarżącej powtórzyć należy, że z istoty kontroli wynika, że zasadność zaskarżonej decyzji podlega ocenie przy uwzględnieniu stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie podejmowania zaskarżonego rozstrzygnięcia.

Mając na uwadze powyższe okoliczności, uznając, że zaskarżona decyzja nie narusza przepisów postępowania ani też prawa materialnego orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 151 ppsa.