Wyrok NSA, sygn. akt II FSK 1302/17
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2017-11-29 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej~Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 40 par. 2
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący – Sędzia NSA Krzysztof Winiarski, Sędzia NSA Jerzy Rypina, Sędzia WSA (del.) Bogusław Woźniak (sprawozdawca), Protokolant Anna Rembowska, po rozpoznaniu w dniu 29 listopada 2017 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej K.S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 grudnia 2016 r. sygn. akt III SA/Wa 2748/14 w sprawie ze skargi K.S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z dnia 12 czerwca 2014 r. nr [...] w przedmiocie oddalenia zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym jako nieuzasadnionym 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od K.S. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie kwotę 180 (słownie: sto osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 9 grudnia 2016 r., sygn. akt III SA/Wa 2748/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę K.S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z 12 czerwca 2014 r. w przedmiocie oddalenia zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym w administracji jako nieuzasadnionych. Jako podstawę prawną orzeczenia Sąd I instancji wskazał art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) – dalej jako: "P.p.s.a."

Sąd I instancji przedstawił następujący stan sprawy.

Dyrektor Izby Celnej w Warszawie prowadzi postępowanie egzekucyjne wobec majątku osobistego zobowiązanej K.S. i majątku wspólnego małżonków S. K. i P., na podstawie tytułu wykonawczego z 5 grudnia 2013 r. obejmującego należności z tytułu podatku od towarów i usług za 2001 r. z odsetkami za zwłokę, wynikające z decyzji organu celnego pierwszej instancji z 6 maja 2004 r.

Skarżąca w zarzutach na prowadzone postępowanie egzekucyjne wniosła o umorzenie postępowania egzekucyjnego i "wycofanie" tytułu wykonawczego, na podstawie art. 33 § 1 pkt 1 i art. 59 § 1 pkt 2 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2012 r., poz. 1015 ze zm.) dalej jako: "u.p.e.a." w zw. z art. 59 § 1 pkt 9 i art. 70 § 1 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2012 r. poz. 745 ze zm., zwana dalej: "O.p."). Zdaniem skarżącej doszło do przedawnienia dochodzenia należności podatkowych, więc nie było podstaw prawnych do wszczęcia i prowadzenia egzekucji.

Dyrektor Izby Celnej postanowieniem z 14 stycznia 2014 r. oddalił ww. zarzuty jako nieuzasadnione, wskazując, że zobowiązanie podatkowe w VAT powstało w 2001 r., lecz z uwagi na zastosowanie środków egzekucyjnych, o których skarżącą powiadomiono, nastąpiło przerwanie terminu przedawnienia i nie doszło do przedawnienia zobowiązania podatkowego.

Dyrektor Izby Skarbowej w Warszawie po rozpatrzeniu zażalenia zobowiązanej postanowieniem z 12 czerwca 2014 r. utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Izby Celnej. W uzasadnieniu organ nadzoru wywiódł i stwierdził, że do skuteczności przerwania biegu terminu przedawnienia ww. zobowiązania należy stosować art. 70 § 4 O.p. w brzmieniu obowiązującym od 1 września 2005 r. Wskutek zastosowania 15 grudnia 2006 r. środka egzekucyjnego w postaci zajęcia prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego prowadzonego przez Bank PKO BP S. A. w Z., bieg terminu przedawnienia przerwano i na 31 grudnia 2006 r. zaległość nie przedawniła się. Po tej dacie, bieg terminu przedawnienia ww. zobowiązania był przerwany: 4 lutego 2008 r., 19 stycznia 2009 r. i 10 marca 2011 r. Od ostatnio zastosowanego środka egzekucyjnego - 11 marca 2011 r., termin ten zaczął biec na nowo i upłynie 11 marca 2016 r. Dyrektor Izby Skarbowej podniósł też, że umorzenie przez Dyrektora Izby Celnej postanowieniem z 13 listopada 2013 r. postępowania egzekucyjnego, na podstawie art. 59 § 1 pkt 9 u.p.e.a., wszczętego m. in. tytułem wykonawczym z dnia 25 października 2004 r. nie uchyliło skutków czynności egzekucyjne dokonanych w ramach tego postępowania, w postaci przerwania biegu terminu przedawnienia.

Dyrektor Izby Skarbowej DIS wskazał ponadto, że sądy administracyjne w wyrokach dotyczących skarżącej z: 11 marca 2011 r., sygn. akt III SA/Wa 1984/10 i 8 listopada 2012 r., sygn. akt III SA/Wa 386/12, podzieliły pogląd, że tytuły wykonawcze powinny być doręczone bezpośrednio zobowiązanemu, a nie jego pełnomocnikowi.

K.S. w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła o uchylenie ww. postanowień Dyrektora Izby Skarbowej i Dyrektora Izby Celnej, gdyż postanowienia te i dokonane czynności egzekucyjne są niezgodne z prawem, bo pominięto pełnomocnika działającego w okresie, który w sposób powiązany rzeczowo ma wpływ na ocenę postępowania egzekucyjnego (art. 40 § 2 k.p.a.).

Dyrektor Izby Skarbowej w Warszawie w odpowiedzi na skargę, wniósł o jej oddalenie.

Skarżąca w piśmie procesowym z 30 listopada 2016 r., podtrzymała zarzuty skargi i wniosła o wstrzymanie wykonania zaskarżonego postanowienia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę.

Sąd I instancji odnosząc się do zarzutu wadliwego doręczenia upomnienia i tytułu wykonawczego z 25 października 2004 r. nr 2246/04/AZ wskazał, że w tym zakresie wypowiedział się już Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalając skargi skarżącej prawomocnymi wyrokami z 11 marca 2011 r., sygn. akt III SA/Wa 1984/10 oraz z 8 listopada 2012 r., sygn. akt III SA/Wa 386/12, w całości podzielając pogląd organów, że tytuły wykonawcze powinny być doręczone bezpośrednio zobowiązanemu - skarżącej, a nie innej osobie - pełnomocnikowi zobowiązanego. Stanowiskiem tym – stosownie do art. 170 P.p.s.a. - związane były zarówno organy administracyjne rozpoznające zarzuty w niniejszej sprawie, jak również skarżąca. Wskazał ponadto, że problematyką doręczania tytułu wykonawczego, w sytuacji, gdy w innym postępowaniu (podatkowym czy egzekucyjnym) został ustanowiony pełnomocnik wielokrotnie zajmował się Naczelny Sąd Administracyjny zajmując odmienne stanowisko od prezentowanego przez Skarżącą (wyrok NSA z 23 października 2013 r. sygn. akt II FSK 2782/11, dostępny, podobnie jak pozostałe przywołane w treści niniejszego uzasadnienia wyroki na stronie: www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Zdaniem Sądu I instancji niezasadne były również pozostałe zarzuty skargi. Dyrektor Izby Skarbowej wydając zaskarżone postanowienie wziął pod rozwagę całokształt materiału dowodowego, który znajdował się w aktach sprawy i w szczegółowy sposób wyjaśnił, jakimi przesłankami kierował się nie podzielając stanowiska skarżącej.

Odnosząc się do zarzutu przedawnienia dochodzonej należności, Sąd I instancji stwierdził, że skoro na podstawie pierwotnie wystawionego w 2004 r. tytułu wykonawczego była prowadzona egzekucja, w odniesieniu do której możliwe było odrębne podnoszenie zarzutów przeciwegzekucyjnych, Sąd w rozpoznawanej sprawie, biorąc pod uwagę prawomocne wyroki WSA w Warszawie z: 11 marca 2011 r. sygn. akt III SA/Wa 1984/10 i 8 listopada 2012 r. sygn. akt III SA/Wa 386/12 oraz treść art. 170 P.p.s.a. nie mógł ponownie wypowiadać się w tej kwestii. Sąd w związku z tym przyjmuje, że zastosowanie pierwszego środka egzekucyjnego 18 grudnia 2006 r. w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego skarżącej w Banku PKO BP S. A. I Oddział w Z., zawiadomieniem z 1 grudnia 2006 r., spowodowało przerwanie biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego w VAT za 2001 r. Każdy następnie zastosowany środek egzekucyjny, o którym skarżąca została zawiadomiona, a wskazany w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, powodował kolejne przerwanie biegu terminu przedawnienia egzekwowanych zaległości w VAT za 2001 r. W tym kontekście na uwzględnienie nie zasługiwał zarzut naruszenia art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a.

Sąd I instancji, odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 59 § 1 pkt 9 u.p.e.a. wyjaśnił także, że umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 pkt 9 u.p.e.a. – do czego doszło w rozpoznawanej sprawie - nie powoduje uchylenia dokonanych czynności egzekucyjnych, więc przerwanie biegu terminu przedawnienia nie zostało zniweczone.

M.S. zaskarżyła powyższy wyrok skargą kasacyjną. Wniosła o:

1. uwzględnienie skargi kasacyjnej przez Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie i uchylenie w całości skarżonego wyroku oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, bowiem skarżony wyrok wydany został z naruszeniem przepisów postępowania , które to przesłanki naruszenia miały, a co najmniej mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy;

2. zasądzenie od Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Skarżonemu wyrokowi zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, które to naruszenia miało wpływ na wynik sprawy, tj. naruszenie przepisu art. 174 ust. 2 P.p.s.a. w zw. z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów. administracyjnych (dz. U. z 2016 r., poz. 1066 ze zm.) – dalej jako "P.u.s.a. oraz art. 3 § 2 pkt 2 P.p.s.a. pozostającym w zw. z art. 151 oraz art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c) P.p.s.a. oraz art. 134 P.p.s.a., bowiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyniku zaniechania postępowania nieprawidłowo wykonał swój ustrojowy obowiązek kontroli decyzji administracyjnej pod względem zgodności z prawem, gdyż w świetle zgromadzonych dowodów i istniejących przesłanek zadaniem Sądu było stwierdzenie naruszenia art. 40 § 2 Kpa. Zaniechanie działania Sądu w powyższym zakresie czyni wydany wyrok wadliwym i przeczy ocenie legalności dokonanej przez Sąd z brakiem uwzględnienia całego materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie.

Ponadto skarżonemu wyrokowi zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. naruszenie przepisu art. 174 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 1 § 2 P.u.s.a. i art. 3 § 2 P.p.s.a. pozostającymi w zw. z art. 141 § 4 oraz art. 151 pozostającym w zw. z art. 134 § 1 P.p.s.a., polegające na nierozpatrzeniu sprawy w jej granicach, a w szczególności na braku badania wszystkich okoliczności faktycznych i prawnych, w tym zbadaniu istnienia przesłanki interesu publicznego dla zastosowania przyjętego trybu postępowania.

Stający na rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w dniu 29 listopada 2017 r. pełnomocnik Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej oraz o zasądzenie na rzecz organu od strony przeciwnej zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, zatem podlega oddaleniu.

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) – dalej jako: "P.p.s.a." Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej. Z powyższego wynika, że Naczelny Sąd Administracyjny jest związany zawartymi w niej podstawami i wnioskami (art. 174 pkt 1 i 2 oraz art. 176 P.p.s.a.). Związanie wnioskami skargi kasacyjnej oznacza niemożność wyjścia poza tę część wyroku sądu pierwszej instancji, której strona nie zaskarżyła. Związanie natomiast podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że Naczelny Sąd Administracyjny jest władny badać naruszenie jedynie tych przepisów, które zostały wyraźnie wskazane przez stronę skarżącą. W tym zakresie sąd odwoławczy ma obowiązek odniesienia się do wszystkich zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej (uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 października 2009 r., sygn. akt I OPS 10/09, publ. ONSAiWSA 2010, nr 1 (34), poz. 1). Nie jest natomiast dopuszczalna wykładnia zakresu zaskarżenia i jego kierunków oraz konkretyzowanie zarzutów skargi kasacyjnej ani ich uściślanie.

W skardze kasacyjnej podniesione zostały tylko zarzuty naruszenia prawa procesowego. Należy zatem podkreślić, że obowiązkiem autora skargi kasacyjnej, który stawia zarzut naruszenia przepisów postępowania jest jego uzasadnienie (art. 176 pkt 2 P.p.s.a.) oraz wykazanie, że zarzucane uchybienie przepisom postępowania, mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 P.p.s.a.).

Skarżąca podnosi, że w świetle zgromadzonych dowodów i istniejących przesłanek zadaniem Sądu było stwierdzenie naruszenia art. 40 § 2 K.p.a. albowiem Sąd I instancji "dokonał nieprawidłowej oceny faktów i prawa oraz celów i skutków rozstrzygnięcia". Nie wyjaśniono jednak, na czym konkretnie opisywana wyżej wadliwość w sferze faktów miałby polegać. W takiej sytuacji ocena zarzutu naruszenia art. 40 § 2 K.p.a. może być dokonana tylko w oparciu o stan faktyczny przyjęty przez Sąd I instancji.

Zgodnie z art. 40 § 2 K.p.a., który stosuje się odpowiednio do postępowania egzekucyjnego w administracji na mocy art. 18 u.p.e.a. jeżeli strona ustanowiła pełnomocnika, pisma doręcza się pełnomocnikowi. Jeżeli ustanowiono kilku pełnomocników, doręcza się pisma tylko jednemu pełnomocnikowi. Strona może wskazać takiego pełnomocnika. W orzecznictwie sądowodministracyjnym jednolicie przyjmuje się pogląd, zgodnie z którym, dopiero po skutecznym wszczęciu czynności egzekucyjnych zobowiązany może ustanowić pełnomocnika w postępowaniu egzekucyjnym (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 marca 2011 r., sygn. akt II FSK 695/10). Ponadto stwierdza się, że organ administracji nie ma obowiązku poszukiwania pełnomocnictwa w aktach innych niż akta konkretnej sprawy (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24 października 2007 r., sygn. akt II FSK 1217/06, 11 września 2007 r., sygn. akt II FSK 990/06).

Zatem Sąd I instancji prawidłowo przyjął, że doręczenie odpisu tytułu wykonawczego powinno być dokonane bezpośrednio zobowiązanemu. Oznacza to, że prawidłowe było doręczenie upomnienia, jak również tytułu wykonawczego skarżącej w pierwotnie prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym, które spowodowało przerwanie bieg terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego w VAT za 2001 r. Dopiero po doręczeniu tytułu wykonawczego możliwe było ustanowienie i przystąpienie do sprawy pełnomocnika, który wówczas powinien dołączyć do akt tej sprawy oryginał lub urzędowo poświadczony odpis pełnomocnictwa. Sprawą jest bowiem konkretne postępowanie egzekucyjne, a złożone w toku innych spraw pełnomocnictwo nie uchyla obowiązku dołączenia go do akt innej sprawy.

Oczywiście niezasadny jest zarzut naruszenia art. 40 § 2 K.p.a. w zw. z art. 134, art. 141 § 4 art. 3 § 2 P.p.s.a. oraz art. 1 § 2 P.u.s.a. co miało polegać na tym, że Sąd I instancji nie poddał ocenie zgodności z prawem naruszenia przez organy administracji publicznej uchybienia art. 40 § 2 K.p.a. Rzecz bowiem w tym, że Sąd I instancji naruszenie art. 40 § 2 K.p.a. zdefiniował jako jedno z dwóch zarzucanych organowi administracyjnemu uchybień (str. 7 pkt 4 uzasadnienia wyroku) i w sposób wyczerpujący do tego zarzutu się odniósł (str. 8 - 10 uzasadnienia zaskarżonego wyroku).

Uzasadniając zarzut naruszenie art. 134 § 1 P.p.s.a. skarżący wywodzi, że "Sąd rozstrzygając skarżonym wyrokiem (...) winien zbadać, czy zaskarżony akt jest zgodny z prawem. Wyrażona w taki sposób norma prawna powoduje, iż brak jest uzasadnienia dla zaniechania działania Sądu w przedmiotowej sprawie, który wydał wyrok nie rozpatrując wniosków zawartych w skardze, co mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd I instancji rozpoznał sprawę w jej granicach, wyznaczonych przez podstawy prawne zaskarżonego aktu administracyjnego, w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku odniósł się zaś do wszelkich zawartych w skardze wniosków i zarzutów. W szczególności Sąd I instancji odniósł się do okoliczności faktycznych sprawy uznając, że organy administracji w sposób wyczerpujący i zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie przepisami ustaliły stan faktyczny sprawy. Z kolei w uzasadnieniu skargi kasacyjnej nie wskazano jakich to konkretnie uchybień przepisom postępowania dopuściły się organy a czego nie dostrzegł z kolei Sąd I instancji, i jaki wpływ to uchybienie miało na wynik sprawy.

Co do kwestii badania "istnienia przesłanki interesu publicznego dla zastosowania przyjętego trybu postępowania" należy stwierdzić, że zarówno przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji jak i ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie przewidują takiej możliwości. Dość zauważyć, że wszczęcie procedury zmierzającej do przymusowego wykonania obowiązku pieniężnego, o której mowa w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji uzależnione jest od zaistnienia ściśle zdefiniowanego w ustawie stanu faktycznego i w tym zakresie nie bada się, jako przesłanki dopuszczalności, istnienia przesłanki interesu publicznego. Skoro więc zobowiązana nie uiściła ciążących na niej, wymagalnych zobowiązań pieniężnych, obowiązkiem wierzyciela było skierowanie sprawy do egzekucji administracyjnej, obowiązkiem zaś organu egzekucyjnego prowadzenie egzekucji administracyjnej.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 P.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną jako niezasadną.

O kosztach postępowania orzeczono stosowanie do art. 204 pkt 2 w zw. z art. 205 § 2 oraz art. 209 P.p.s.a.