Postanowienie WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 1900/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2012-09-14 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6139 Inne o symbolu podstawowym 613
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Sędzia WSA - Alina Balicka po rozpoznaniu w dniu 14 września 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu Stowarzyszenia [...] z siedzibą w W. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 sierpnia 2012 r. w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Stowarzyszenia [...] z siedzibą w W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] czerwca 2012 r. znak: [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania postanawia: - odmówić przyznania prawa pomocy.


UZASADNIENIE

Stowarzyszenie [...] w W. zwróciło się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.

Z treści złożonego na urzędowym formularzu wniosku z dnia 23 sierpnia 2012 r. oraz regulaminu Stowarzyszenia wynika, że wnioskodawca jest stowarzyszeniem zwykłym, które nie posiada majątku i nie ma rachunku bankowego. Jego działalność opiera się na pracy społecznej członków (pkt 7 regulaminu). Stowarzyszenie działa m.in. przez występowanie na prawach strony jako reprezentant interesu (faktycznego lub prawnego) o charakterze społecznym w postępowaniach administracyjnych i procesach sądowych (pkt 4.5 regulaminu stowarzyszenia).

Postanowieniem z dnia 29 sierpnia 2012 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił przyznania wnioskodawcy prawa pomocy.

Od wskazanego postanowienia, w przewidzianym prawem terminie Stowarzyszenie wniosło sprzeciw zarzucając, że w postanowieniu tym nie odniesiono się do argumentów przemawiających za zwolnieniem Stowarzyszenia od kosztów sądowych. Wnosząc o ponowne rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy wnioskodawca podniósł, że w bieżącym roku Stowarzyszenie poniosło wydatki w wysokości 1300 zł na koszt postępowań sądowych. Koszty te pochłonęły całe roczne przychody ze składek. Na inne cele wykorzystywane były dodatkowe prywatne środki finansowe poszczególnych członków stowarzyszenia. Dodatkowo wskazano, iż żądane od Stowarzyszenia opłaty sądowe są za wysokie. Ocenę tę potwierdzać ma raport wdrożeniowy Konwencji z Aarhus przedkładany w imieniu Rzeczpospolitej Polskiej przez Ministra Środowiska. Treść tego raportu wskazuje, iż opłaty sądowe za sprawy dotyczące środowiska wynoszą 100 zł.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Stosownie do art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270), zwanej dalej "p. p. s. a.", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie referendarza sądowego, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Jako że sprzeciw nie został odrzucony sprawa, zgodnie z powyższym przepisem, podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym.

Z regulacji prawnej zawartej w p. p. s. a. dotyczącej kosztów sądowych wynika, że zasadą jest ponoszenie kosztów sądowych przez każdego, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie, w tym skargę (art. 219 § 1 p. p. s. a., art. 220 § 1 p. p. s. a., art. 230 § 1 i 2 p. p. s. a.).

Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 1 i 2 p. p. s. a. jest możliwe zwolnienie osoby prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, od kosztów sądowych poprzez przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym w sytuacji gdy wykaże ona, iż nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania albo w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.

Zgodnie z art. 42 ust. 2 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 Prawo o stowarzyszeniach (t. j.: Dz. U. z 2001 r. nr 79, poz. 855 ze zm.), stowarzyszenie zwykłe - a w takiej formie prawnej działa wnioskodawca - uzyskuje środki na swoją działalność ze składek członkowskich. Ustawowe ograniczenie źródeł finansowania stowarzyszenia zwykłego nie oznacza jednak, że określając cele i formy działania jego założyciele nie mają obowiązku przewidzieć środków na jego działalność, zawierając w tym zakresie odpowiednie postanowienia w regulaminie. Realizując cele regulaminowe, np. poprzez wszczynanie postępowań przed sądami administracyjnymi, członkowie Stowarzyszenia powinni z kolei - w razie trudności w prowadzeniu działalności regulaminowej - podjąć odpowiednie kroki w celu uzyskania niezbędnych środków finansowych, np. poprzez zwiększenie liczby członków lub zwiększenie składki. Brak zapewnienia stałego źródła dochodów nie może przemawiać za uprzywilejowanym traktowaniem Stowarzyszenia przy rozpatrywaniu jego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Niezasadne byłoby zwolnienie strony od kosztów postępowania sądowego w sytuacji, kiedy sama strona pozbawia się możliwości uzyskania środków finansowych.

Przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie byłoby dopuszczalne w sytuacji, gdyby skarżący zasadniczo, poprzez wprowadzenie odpowiednich rozwiązań organizacyjnych (ustalenie składki członkowskiej na odpowiednio wysokim poziomie, zwiększenie liczby członków), zapewnił źródła finansowania swojej działalności, obejmującej także występowanie w postępowaniach sądowych. Możliwe jest również przekształcenie Stowarzyszenia w stowarzyszenie "statutowe", które oprócz składek członkowskich mogłoby zwiększać swój majątek z otrzymywanych darowizn, spadków i zapisów. Mogłoby także prowadzić działalność gospodarczą w celu uzyskania środków na działalność statutową.

Argumentacja przedstawiona przez skarżącego wskazuje tymczasem, że członkami Stowarzyszenia są osoby, które nie mając środków na realizację celów określonych w regulaminie, w istocie dążą do stworzenia sytuacji, w której działalność Stowarzyszenia realizowana będzie z budżetu Państwa. Przerzucenie części finansowego ciężaru funkcjonowania Stowarzyszenia na Państwo, np. poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, prowadziłoby do częściowego finansowania działalności Stowarzyszenia ze środków publicznych, co prowadziłoby do zaprzeczenia zasady, że stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku. Stowarzyszenie, nawet o niewielkiej liczbie członków i o niskich dochodach, musi liczyć się z trudną sytuacją w prowadzeniu działalności, dla której zostało utworzone i podjąć odpowiednie kroki w kierunku uzyskania majątku. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej przewiduje bowiem prawo obywateli do zrzeszania się m. in. w stowarzyszenia, jednakże nie gwarantuje wszystkim stowarzyszeniom prawa do finansowania ich działalności przez Państwo (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 grudnia 2006 r., sygn. akt II OZ 1433/06).

Odnosząc się do podnoszonej przez stronę kwestii żądania od niej zbyt wysokich opłat sądowych należy wyjaśnić, że podczas rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy przedmiotem oceny nie jest prawidłowość określenia wysokości opłaty sądowej, lecz ustalenie, czy zaistniały, wyczerpująco określone w art. 246 § 1 i § 2 p. p. s. a., przesłanki przyznania prawa pomocy. Konwencja z Aarhus, której dotyczy powoływany przez skarżącego raport wdrożeniowy, w art. 9 ust. 5 nie przewiduje generalnego obowiązku zwolnienia od kosztów sądowych w sprawach dotyczących ochrony środowiska, a wyłącznie zobowiązuje strony do rozważenia stworzenia odpowiedniego mechanizmu udzielania pomocy, aby zlikwidować lub zredukować finansowe i inne ograniczenia dostępu do wymiaru sprawiedliwości (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 czerwca 2005 r., sygn. akt II OZ 503/05). Mechanizmem takim bez wątpienia jest instytucja przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Jak jednak wykazano powyżej, Stowarzyszenie nie wykazało, że spełnia przesłanki zastosowania wobec niego tej instytucji. Z pewnością orzeczenia pozytywnego dla strony nie może uzasadnić sam w sobie fakt uiszczenia w bieżącym roku (do dnia 31.08.2012 r.) opłat sądowych w łącznej kwocie 1300 zł oraz ponoszenia innych wydatków, związanych z funkcjonowaniem Stowarzyszenia. Wbrew twierdzeniu zawartemu w sprzeciwie z dnia 10 września 2012 r. skarżący nie wykorzystuje wszelkich, dopuszczonych prawem możliwości, w celu pozyskania środków finansowych na pokrycie kosztów swojej działalności. Brak jest przy tym jakichkolwiek podstaw, by podczas oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy, traktować Stowarzyszenie w uprzywilejowany sposób w stosunku do innych jednostek organizacyjnych, czy też osób prawnych, którym prawo to może być przyznane w oparciu o art. 246 § 2 p. p. s. a. Wniosku takiego nie można wyprowadzić ani na podstawie zapisów Konwencji z Aarhus, ani tym bardziej na podstawie stanowiska organu administracji wyrażonego w raporcie wdrożeniowym do tej Konwencji.

Mając powyższe na względzie uznać należy, że wnioskodawca nie wykazał, iż została spełniona przesłanka z art. 246 § 2 pkt 2 p. p. s. a., pozwalająca na przyznanie mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.

Wobec powyższego na podstawie art. 260 p. p. s. a. w związku z art. 246 § 2 pkt 2 p. p. s. a. i art. 254 § 1 p. p. s. a. należało postanowić jak w sentencji.