Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 1893/06
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2008-01-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6014 Rozbiórka budowli lub innego obiektu budowlanego, dokonanie oceny stanu technicznego obiektu, doprowadzenie obiektu do s
Hasła tematyczne: Budowlane prawo
Skarżony organ: Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 37  ust. 1  pkt 1
journal: Dz.U. 2000 nr 106 poz 1126
law: Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Bożena Walentynowicz Sędziowie Sędzia NSA Alicja Plucińska – Filipowicz Sędzia NSA Henryk Ożóg (spr.) Protokolant Andżelika Borek po rozpoznaniu w dniu 18 stycznia 2008 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J. M. i B. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 29 sierpnia 2006 r. sygn. akt II SA/Rz 731/05 w sprawie ze skargi J. M. i B. M. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w R. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki obiektu budowlanego 1. uchyla zaskarżony wyrok oraz zaskarżoną decyzję i decyzję ją poprzedzającą; 2. zasądza od [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Rzeszowie na rzecz skarżących J. M. i B. M. kwotę 1210 (słownie: tysiąc dwieście dziesięć) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

[...] Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w R. decyzją z dnia [...] działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa oraz art. 37 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 24 października 1974 r. Prawo budowlane (Dz. U. nr 38, poz. 229 ze zm.; dalej Prawo budowlane z 1974 r.) w związku z art. 103 ust. 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (Dz. U. z 2003 r. nr 207, poz. 2016 ze zm.; dalej Prawo budowlane z 1994 r.) po rozpatrzeniu odwołania J. i B. M. utrzymał w mocy decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w L. z dnia [...] nr [...] nakazującą rozbiórkę obiektu budowlanego tj. budynku letniskowego o konstrukcji drewnianej usytuowanego na działce nr [...] w miejscowości R., stanowiącej własność Skarbu Państwa w użytkowaniu wieczystym [...] S.A. z siedzibą w S..

W odwołaniu skarżący wnieśli o zmianę decyzji organu I instancji i wydanie decyzji zezwalającej na wykorzystanie obiektu budowlanego do czasu uchwalenia miejscowego palcu zagospodarowania przestrzennego, ewentualnie zaskarżonej decyzji i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. Zarzucili naruszenie art. 37 ust. 1 pkt 1 Prawa budowlanego z 1974 r. wobec bezpodstawnego twierdzenia, że obiekt znajduje się na terenie, który zgodnie z przepisami o planowaniu przestrzennym nie jest przeznaczony pod zabudowę, gdyż w czasie wydania decyzji teren, na którym znajduje się domek letniskowy, będący przedmiotem rozbiórki nie posiada aktualnego planu zagospodarowania przestrzennego. W uzasadnieniu zarzucono, że organ mógłby się powołać na niezgodność wybudowanego obiektu z przepisami obowiązującymi w okresie jego budowy, gdyby podstawą prawną wydanej decyzji był art. 37 ust. 2 Prawa budowlanego z 1974 r. i jeśli byłoby to uzasadnione innymi ważnymi przyczynami poza wymienionymi w ust. 1 tego przepisu. Wobec tego, że podstawą prawną zaskarżonej decyzji jest art. 37 ust. 1 cytowanej ustawy, to organ winien zbadać czy wybudowany obiekt znajduje się na terenie, który zgodnie z aktualnymi przepisami o planowaniu przestrzennym nie jest przeznaczony pod zabudowę.

Organ odwoławczy nie podzielił argumentów odwołania i wymienioną na wstępie decyzją utrzymał nakaz rozbiórki.

W jej uzasadnieniu przytoczono ustalony przez organ I instancji stan faktyczny. Wskazano, że na dzierżawionej działce nr [...] w R. znajduje się obiekt budowlany tj. budynek letniskowy o konstrukcji drewnianej i wymiarach zewnętrznych 5,05m x 7,05m o wysokości 5m, wolnostojący, parterowy z poddaszem, wybudowany przed 1 stycznia 1995 r. Budynek posadowiono na stopach betonowych i elementach drewnianych, ściany wykonano z desek impregnowanych oraz taras konstrukcji drewnianej o szerokości 1,35m, przykryty dachem dwuspadowym, wyposażony w instalację wodno-kanalizacyjną i elektryczną.

Działka nr [...] w miejscowości R., w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego, zatwierdzonym uchwałą Gminnej Rady Narodowej w S. nr [...] oraz nr [...], obowiązującym w dacie wybudowania obiektu była oznaczona symbolem "RZ", który oznaczał adaptację istniejących łąk i pastwisk bez prawa zabudowy, a obowiązywał do [...] grudnia 1994 r. Zatwierdzony uchwałą Rady Gminy S. nr [...] w dniu [...] nowy plan zagospodarowania przestrzennego był ważny do [...] grudnia 2002 r. Zgodnie z tym planem działka znajdowała się w terenach oznaczonych symbolem RP- tereny rolne bez prawa zabudowy z wyjątkiem ujęć wodnych dla wsi i wyciągów narciarskich we wskazanych wsiach. Organ odwoławczy stwierdził, że zastosowany przez organ I instancji art. 37 ust. 1 pkt 1 Prawa budowlanego z 1974 r. jest w pełni uzasadniony. Przymusowej rozbiórce podlegają obiekty budowlane wybudowane bez wymaganego pozwolenia na budowę, wyłącznie w przypadku, gdy teren, na którym zlokalizowano obiekt nie jest przeznaczony pod zabudowę zgodnie z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego lub obiekt powoduje niebezpieczeństwo dla ludzi lub mienia albo niedopuszczalne pogorszenie warunków zdrowotnych lub użytkowych otoczenia. Cytowane plany zagospodarowania przestrzennego nie dopuszczały na tym terenie zabudowy letniskowej. Organ I instancji rozważył możliwość legalizacji przedmiotowego obiektu, ale ze względu na wystąpienie negatywnych przesłanek wymienionych w art. 37 Prawa budowlanego z 1974 r. nie było to możliwe.

W skardze do wojewódzkiego sądu administracyjnego skarżący zarzucili naruszenie art. 37 Prawa budowlanego z 1974 r. przez przyjęcie, że teren nie jest przeznaczony pod zabudowę, w sytuacji gdy dla działki nr [...] położonej w miejscowości R. brak jest planu zagospodarowania, a sąsiednia działka nr [...] oznaczona była symbolem [...]-istniejący ośrodek wypoczynkowy [...] [...] miejsc noclegowo-kempingowych, adaptacja na perspektywę; naruszenie art. 7 i 77 kpa przez niewyczerpujące zebranie materiału dowodowego poprzez nieuwzględnienie, że w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego dla gminy S. obowiązującym do [...] grudnia 1994 r., teren ten był przeznaczony na ośrodek kempingowy; art. 39 Prawa budowlanego z 1974 r. przez nierozpatrzenie możliwości odroczenia przymusowej rozbiórki do czasu uchwalenia nowego planu zagospodarowania i zezwolenia na czasowe wykorzystanie obiektu budowlanego. Z tych też względów skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie kosztów postępowania według spisu kosztów.

W uzasadnieniu skargi wskazali, że ustalenia organu, co do przeznaczenia terenu są bezpodstawne, bo od 1 stycznia 2003 r. dla tego terenu nie ma obowiązującego planu zagospodarowania przestrzennego. Z uzasadnienia decyzji z [...] przekazującej w zarząd [...] sąsiednią działkę nr [...] wynika, że teren ten w perspektywie miał być adaptowany na kemping, a aktualny wypis nr [...] określa działkę nr [...] jako pastwisko. Analiza funkcji i cech zabudowy dla działki nr [...] w miejscowości R. (wydana wprawdzie dla S. J.), ale dotycząca również dobudowanego barakowozu stwierdza, że przeznaczenie tych gruntów na cele budowlane może nastąpić dopiero po ich przeklasyfikowaniu zgodnie z ich stanem faktycznym. Taki wniosek do Starosty L. został złożony [...]. Skarżący dodali, że w dacie obowiązywania planu zagospodarowania przestrzennego z 1994 r. na działce nr [...] znajdowało się budownictwo rekreacyjne, a perspektywa z poprzedniego planu obejmowała przeznaczenie łąk na kemping. Mankamentem decyzji jest to, że organ nie wskazał konkretnie z jakimi przepisami o planowaniu przestrzennym kwestionowany obiekt jest niezgodny oraz okoliczności wymienionych w art. 37 ust. 1 pkt 2 Prawa budowlanego z 1974 r. Organ nie wziął też pod uwagę okoliczności przemawiających za celowością czasowego wykorzystania obiektu do czasu uchwalenia nowego planu zagospodarowania przestrzennego obejmującego działkę nr [...] w R..

W odpowiedzi na skargę [...] Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w R. wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wyrokiem z dnia 29 sierpnia 2006 r. II SA/ Rz 731/05 skargę tę oddalił.

W jego uzasadnieniu wskazano, iż bezspornym w sprawie jest, że obiekt, objęty nakazem rozbiórki został wzniesiony przed 1 stycznia 1995 r. W aktach sprawy znajdują się dwa oświadczenia J. G. – wykonawcy obiektu i pierwszego właściciela domku letniskowego, z których jednoznacznie wynika, że domek drewniany został postawiony w 1994 r. i wybudowany wbrew zawartej umowie dzierżawy z [...] w S. (k-23 i 24).

Prawidłowe ustalenie czasu, w którym został wzniesiony obiekt ma decydujące znaczenie dla przepisów prawnych, podług których oceniana jest samowola budowlana, co wynika z art. 103 ust. 2 Prawa budowlanego z 1994 r. Zgodnie z tym przepisem art. 48 tej ustawy nie stosuje się do obiektów, których budowa została zakończona przed dniem wejścia w życie ustawy (tj. 1 stycznia 1995 r.) lub w stosunku do których przed tym dniem zostało wszczęte postępowanie administracyjne. Do takich obiektów stosuje się przepisy dotychczasowe. W ustalonym stanie faktycznym Sąd uznał za prawidłowe prowadzenie postępowania przez organy nadzoru budowlanego na podstawie przepisów Prawa budowlanego z 1974 r.

Na podstawie powołanej ustawy można wyprowadzić regułę, że rzeczą organów prowadzących postępowanie w sprawie samowoli budowanej jest w pierwszym rzędzie wykluczenie przesłanek z art. 37 (zaistnienie którejkolwiek z nich nakłada na organ obowiązek orzeczenia rozbiórki), aby organy mogły podjąć czynności zmierzające do zalegalizowania samowoli budowlanej i zakończenia tego postępowania wydaniem decyzji o dopuszczeniu obiektu do użytkowania.

W rozpoznawanej sprawie organy zasadnie przyjęły i wykazały, że zaistniała przesłanka wymieniona w art. 37 ust. 1 pkt 1 Prawa budowlanego z 1974 r. obligująca organy do wydania nakazu rozbiórki. Stosownie do tego przepisu obiekty budowlane lub ich części, będące w budowie lub wybudowane niezgodnie z przepisami obowiązującymi w okresie budowy podlegają przymusowej rozbiórce albo przejęciu na własność Państwa bez odszkodowania w stanie wolnym od obciążeń, gdy organ administracji publicznej stwierdzi, że obiekt budowlany lub jego części znajduje się na terenie, który zgodnie z przepisami o planowaniu przestrzennym nie jest przeznaczony pod zabudowę albo przeznaczony pod innego rodzaju zabudowę.

Organy wykazały, że w 1994 r., to jest w okresie, w którym wzniesiono domek letniskowy obowiązywały na terenie gminy S. dwa plany zagospodarowania przestrzennego. Według planu zatwierdzonego uchwałą nr [...] (Dz. Urz. Województwa K. z [...] r., nr [...], poz. [...]), który obowiązywał do [...] grudnia 1994 r. był oznaczony symbolem RZ, który dopuszczał adaptację istniejących łąk i pastwisk bez prawa zabudowy. Natomiast według planu zatwierdzonego uchwałą Rady Gminy S. nr [...] (Dz. U. Woj. K. z [...] r., nr [...], poz. [...]), który obowiązywał do [...] grudnia 2002 r. teren, na którym znajduje się działka nr [...] był oznaczony symbolem RP – tereny rolne, bez prawa zabudowy (z wyjątkiem ujęć wody dla wsi i wyciągów narciarskich we wskazanych wsiach).

W postępowaniu wyjaśniającym organy ustaliły jedynie, w którym roku powstał domek letniskowy, nie precyzując bliżej tego czasokresu (np. miesiąc). Mając jednak na uwadze przytoczone teksty planów, odnośnie przeznaczenia terenu, na którym zlokalizowany został domek letniskowy nie miało znaczenia, gdyż według postanowień obydwu planów na terenie tym obowiązywał zakaz zabudowy. Zakaz ten został naruszony bowiem J. G. bez wymaganego zezwolenia wzniósł obiekt budowlany, jako pierwszy dzierżawca działki nr [...] położonej w R.. Zakaz zabudowy wynikał też z treści zawartej umowy dzierżawy.

Wobec naprowadzonych wyżej uwag nie można uznać za uzasadnione zarzuty pełnomocnika skarżących o naruszeniu art. 37 Prawa budowanego z 1974 r. Bez wpływu na treść rozstrzygnięcia pozostaje okoliczność, że dla terenu, na którym znajduje się kontrolowany obiekt w dacie wnoszenia skargi do Sądu nie był on objęty planem zagospodarowania przestrzennego ze względu na treść art. 103 ust. 2 powołanej ustawy. Zakaz zabudowy w dacie wznoszenia obiektu został przez organy udowodniony i Sąd uznał za uzasadnione argumenty zaprezentowane przez organy. Wobec prawidłowo ustalonego stanu faktycznego i prawnego dla działki nr [...] położonej w R. bez wpływu na rozstrzygnięcie należy uznać sposób zagospodarowania sąsiednich nieruchomości, gdyż kontroli poddana jest działka, na której wzniesiono sporny obiekt. W tekstach nie znajduje się zapis, z którego wynikałoby, że adaptacja na perspektywę ma dotyczyć przyszłości budownictwa letniskowego.

Mając na względzie powyższe argumenty Sąd doszedł do przekonania, że nietrafny jest zarzut skarżących naruszenia art. 7 i art. 77 kpa.

Nietrafny jest również zarzut naruszenia przepisu art. 39 Prawa budowlanego z 1974 r. odnośnie nierozpatrzenia możliwości odroczenia przymusowej rozbiórki do czasu uchwalenia nowego planu zagospodarowania przestrzennego. W myśl tego przepisu, jeżeli względy społeczne lub gospodarcze przemawiają za celowością czasowego wykorzystania obiektu budowlanego, co do którego wydany został nakaz przymusowej rozbiórki na podstawie art. 37 ust. 1 pkt 1 lub w wypadku, o którym mowa w art. 38 ust. 2 (pozwolenie czasowe), właściwy organ administracji publicznej może odroczyć wykonanie przymusowej rozbiórki na oznaczony czas i zezwolić na czasowe wykorzystanie obiektu budowlanego w sposób określony w decyzji.

W przepisie tym ustawodawca przewidział szczególne unormowanie, dotyczące terminu rozbiórki orzeczonej ostateczną decyzją administracyjną. Z treści tego przepisu jednoznacznie wynika, że co do zasady obowiązek przymusowej rozbiórki obiektu nałożony decyzją ostateczną powinien być wykonany niezwłocznie, jednak organ administracji ma prawo (może odroczyć) wykonanie przymusowej rozbiórki i zezwolić na czasowe wykorzystanie obiektu (określając czas i sposób korzystania z obiektu), przy czym wydanie takiej decyzji uzależnione jest od spełnienia przesłanek, takich jak względy społeczne lub gospodarcze. Zatem w postępowaniu administracyjnym, celem którego jest wykluczenie istnienia przesłanek do orzeczenia nakazu rozbiórki prowadzonego na podstawie art. 37 Prawa budowlanego z 1974 r. niemożliwym było wydanie decyzji o odroczeniu terminu rozbiórki (uchwała 7 sędziów NSA, sygn. akt OPS 4/01, ONSA 2002/2/58). Organ odwoławczy prawidłowo poinformował w uzasadnieniu decyzji, że wniosek taki nie może być rozpatrywany równolegle z postępowaniem o nakaz rozbiórki.

W aktach administracyjnych sprawy znajduje się umowa zawarta [...], mocą której J. G. przeniósł własność domku letniskowego, objętego skarżonym nakazem rozbiórki na J. i B. M.. W tej sytuacji orzeczenie nakazu rozbiórki w stosunku do nowych właścicieli odpowiada dyspozycji normy prawnej zawartej w art. 38 ust. 1 Prawa budowlanego z 1974 r. Stroną tego postępowania jest również były właściciel, bowiem postępowanie zostało wszczęte zawiadomieniem Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w L. z [...], nr [...]. Stroną tego postępowania jest też użytkownik wieczysty nieruchomości – [...] S.A. w S.. W ocenie Sądu na podstawie materiału dowodowego organy prawidłowo ustaliły krąg stron, w rozumieniu art. 28 kpa, prowadzonego postępowania o nakaz rozbiórki.

Mając na względzie przedstawiony stan rzeczy Sąd działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej p.p.s.a. ) skargę oddalił jako nieuzasadnioną.

W skardze kasacyjnej od tego wyroku pełnomocnik skarżących adw. B. N.- L. zaskarżyła go w całości i zarzuciła naruszenie prawa materialnego , tj. art. 37 ust. 1 pkt 1 Prawa budowlanego z 1974 r. przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, poprzez niewskazanie, z jakimi przepisami prawnymi obowiązującymi w okresie budowy, był niezgodny obiekt budowlany, znajdujący się na działce nr [...] w R., dla której nie ma aktualnego planu zagospodarowania przestrzennego i wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uchylenie decyzji organu I instancji i utrzymującej ją w mocy decyzji organu II instancji oraz o zasądzenie dla strony kosztów zastępstwa według spisu kosztów.

W uzasadnieniu skargi wskazano, że przesłankami przymusowej rozbiórki z art. 37 ust. 1 pkt 1 Prawa budowlanego z 1974 r. są: wybudowanie obiektu niezgodnie z przepisami obowiązującymi w okresie jego budowy oraz usytuowanie obiektu na terenie nieprzeznaczonym pod zabudowę.

Zdaniem skarżących druga przesłanka, a mianowicie położenie obiektu na terenie nieprzeznaczonym pod zabudowę, powinna wystąpić w okresie prowadzenia postępowania rozbiórkowego, gdy tymczasem w trakcie trwania postępowania rozbiórkowego, ta przesłanka nie została spełniona, ponieważ teren ten, tj. część działki nr [...] w R., na której znajduje się obiekt, nie posiada aktualnego planu zagospodarowania przestrzennego.

Sąd bezpodstawnie przyjął, że bez wpływu na treść jego rozstrzygnięcia jest fakt, że w dacie wydania zaskarżonych decyzji teren, na którym znajduje się obiekt nie był objęty planem zagospodarowania przestrzennego.

Takie stanowisko Sądu polegające na stosowaniu art. 103 ust. 2 nowego Prawa budowlanego, przez przyjęcie, że do orzeczenia rozbiórki wystarczy, by ten, na którym zlokalizowany jest obiekt, nie był przeznaczony pod zabudowę w okresie jego budowy, z pominięciem sytuacji dotyczącej aktualnego terenu w dacie orzekania (brak planu zagospodarowania przestrzennego) uniemożliwiałoby zalegalizowanie obiektu w przypadku zmiany miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego.

Na uwagę zasługuje fakt, że obiekt znajduje się na terenie faktycznie wykorzystywanym od lat pod zabudowę letniskową.

Ponadto organ I instancji wskazał tylko przesłankę z pkt 1 art. 37, ale nie został spełniony wymóg z art. 37 ust. 1 Prawa budowlanego tj. wykazanie niezgodności z przepisami prawa obowiązującymi w okresie budowy obiektu przez wskazanie konkretnych przepisów, które zostały naruszone przez poprzednika prawnego inwestora przy budowie obiektu.

Strona, której nakazano rozbiórkę obiektu nie została poinformowana zarówno przez organy I i II instancji, jak również przez Sąd, jaki przepis prawa naruszyła wznosząc budynek oraz że to naruszenie prawa skutkowało orzeczeniem rozbiórki obiektu.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do przepisu art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Strony mogą przytaczać nowe uzasadnienie podstaw kasacyjnych. Nieważność postępowania została określona w art. 183 § 2 p.p.s.a., ale żadna z jej postaci, w tym przepisie wyszczególnionych, tu nie występuje.

Skargę kasacyjną można oprzeć na naruszeniu prawa materialnego przez błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.) lub na naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.).

W skardze kasacyjnej, wniesionej w tej sprawie, zarzucono naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie przepisu art. 37 ust. 1 pkt 1 Prawa budowlanego z 1974 r., polegającą na niewykazaniu, z jakimi przepisami prawnymi obowiązującymi w okresie budowy, był niezgodny obiekt budowlany, znajdujący się na działce nr [...] w R., dla której nie ma aktualnego planu zagospodarowania przestrzennego oraz na przyjęciu, iż orzeczenie nakazu rozbiórki powinno nastąpić w sytuacji, gdy teren, na którym znajduje się obiekt budowlany nie był przeznaczony pod zabudowę w okresie jego budowy.

Zarzut naruszenia tego przepisu zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art.103 § 2 Prawa budowlanego z 1994 r. art. 48 nie stosuje się do obiektów, których budowa została zakończona przed dniem wejścia w życie ustawy (1 stycznia 1995 r.) lub w stosunku do których przed tym dniem zostało wszczęte postępowanie administracyjne. Do takich obiektów stosuje się przepisy dotychczasowe.

Nie było okolicznością sporną to, że obiekt budowlany, którego dotyczyło postępowanie w sprawie rozbiórki został wzniesiony w 1994 r., a zatem w przypadku stwierdzenia, że powstał w wyniku samowoli budowlanej wyłączone jest zastosowanie przepisu art. 48 Prawa budowlanego z 1994 r.

Przepis art. 37 ust. 1 Prawa budowlanego z 1974 r. stanowi, że obiekty budowlane lub ich części, będące w budowie lub wybudowane niezgodnie z przepisami obowiązującymi w okresie ich budowy, podlegają przymusowej rozbiórce albo przejęciu na własność Państwa bez odszkodowania i w stanie wolnym od obciążeń, gdy terenowy organ administracji państwowej stopnia powiatowego stwierdzi, że obiekt budowlany lub jego część: 1) znajduje się na terenie, który zgodnie z przepisami o planowaniu przestrzennym nie jest przeznaczony pod zabudowę albo przeznaczony jest pod innego rodzaju zabudowę, lub 2) powoduje bądź w razie wybudowania spowodowałby niebezpieczeństwo dla ludzi lub mienia albo niedopuszczalne pogorszenie warunków zdrowotnych lub użytkowych dla otoczenia.

Organy nadzoru budowlanego obu instancji oraz Sąd I instancji przyjęły, że decydujące znaczenie dla zastosowania przepisu art. 37 ust. 1 pkt 1 Prawa budowlanego z 1994 r. ma stwierdzenie, że teren na którym wzniesiono obiekt budowlany nie był przeznaczony pod zabudowę lub był przeznaczony pod zabudowę innego rodzaju w dacie budowy.

Poglądu tego nie można uznać za trafny.

W kwestii interpretacji tego przepisu Naczelny Sąd Administracyjny wypowiedział się w wyroku z dnia 8 października 2007 r. sygn. akt II OSK 1318/06 (podobnie w wyroku z dnia 6 listopada 20007 r., sygn. akt II OSK 1454/06). W wyroku tym podkreślono, że w przepisie art. 37 ust. 1 Prawa budowlanego z 1974 r. jest mowa o wybudowaniu obiektu niezgodnie z przepisami obowiązującymi w okresie budowy to jednak przesłanka określona w punkcie 1 tego przepisu została sformułowana w czasie teraźniejszym. Wobec tego przyjęto, iż zwrot "obiekt budowlany lub jego część znajduje się na terenie, który zgodnie z przepisami o planowaniu przestrzennym nie jest przeznaczony pod zabudowę albo przeznaczony jest pod innego rodzaju zabudowę" – sformułowany w czasie teraźniejszym – pozwala na postawienie tezy, iż skutki samowoli budowlanej na gruncie art. 37 ust. 1 pkt 1 Prawa budowlanego z 1974 r. oceniać należy w świetle przepisów o planowaniu przestrzennym obowiązujących w dacie wydawania decyzji. Z orzeczenia tego wynika, iż inną kwestią jest ocena, czy obiekt budowlany wymaga pozwolenia na budowę (tu decyduje prawo budowlane obowiązujące w czasie budowy), a inną kwestia oceny zgodności inwestycji z przepisami o planowaniu przestrzennym.

W wyroku tym zaprezentowano również stanowisko, iż powyższej wykładni art. 37 ust. 1 pkt 1 Prawa budowlanego z 1974 r. nie przeczy art. 103 ust. 2 Prawa budowlanego z 1994 r. nakazujący stosować przepisy dotychczasowe, albowiem przez przepisy dotychczasowe w rozumieniu tego przepisu należy rozumieć dotychczasowe przepisy Prawa budowlanego, nie zaś przepisy o planowaniu przestrzennym.

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpatrującym niniejszą sprawę podziela powyższe stanowisko.

W tej sytuacji słusznie zarzucono w skardze kasacyjnej, iż określona w pkt 1 ust. 1 art. 37 Prawa budowlanego z 1974 r. przesłanka przymusowej rozbiórki, dotycząca położenia obiektu budowlanego na terenie, który zgodnie z przepisami o planowaniu przestrzennym nie jest przeznaczony pod zabudowę albo przeznaczony jest pod innego rodzaju zabudowę – powinna wystąpić w okresie prowadzenia postępowania administracyjnego w sprawie nakazu rozbiórki. Potwierdza to powołany wyżej wyrok NSA z dnia 6 listopada 20007 r., sygn. akt II OSK 1454/06, zgodnie z którym organ nadzoru budowlanego powinien ustalić przeznaczenie terenu na którym położony jest obiekt budowlany będący przedmiotem postępowania według przepisów o planowaniu przestrzennym, w tym przepisów miejscowego planu przestrzennego obowiązujących w dacie rozstrzygania sprawy przez ten organ.

Zgodnie bowiem z art. 4 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (Dz. U. nr 80, poz. 717 ze zm.) ustalenie przeznaczenia terenu, rozmieszczenie inwestycji celu publicznego oraz określenie sposobów zagospodarowania i warunków zabudowy terenu następuje w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego.

W dacie orzekania przez organy nadzoru budowlanego na terenie, na którym znajduje się obiekt budowlany będący przedmiotem nakazu rozbiórki nie obowiązywał miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego. Odwoływanie się więc przez organy nadzoru budowlanego do ustaleń planu zagospodarowania, który już nie obowiązuje, w celu orzeczenia nakazu zbiorki, należy uznać za niezasadne.

Wobec niestwierdzenia istotnych naruszeń prawa procesowego przez Sąd I instancji, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy, zachodziły przesłanki do uchylenia zaskarżonego wyroku i rozpoznania sprawy na podstawie stanu faktycznego ustalonego przez Sąd na podstawie art. 188 p.p.s.a.

W świetle powyższego skarga zasługiwała na uwzględnienie, a zatem i decyzje organów administracji obu instancji podlegały z powyższych względów uchyleniu na podstawie art. 188 w związku z art. 145 § 1 pkt lit. "a" oraz 135 p.p.s.a. Organy te będą zobowiązane do zbadania, czy nie zachodzą inne przesłanki określone w art. 37 Prawa budowlanego z 1974 r., gdyż dopiero ich wykluczenie doprowadzi do możliwości zalegalizowania w stosownym trybie samowoli budowlanej.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 p.p.s.a.