Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 1331/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2012-11-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Umorzenie postępowania
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję tegoż organu
Powołane przepisy: article: art. 28 w zw z art.30
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: art. 105 par 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Sygn. akt I SA/Kr 1331/12 | | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 8 listopada 2012 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Paweł Dąbek, Sędzia: WSA Grażyna Firek, Sędzia: WSA Nina Półtorak (spr.), Protokolant: Aleksandra Osipowicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 listopada 2012 r., sprawy ze skargi T. M., przy uczestnictwie B. Ł., na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z dnia 25 czerwca 2012 r. Nr [...], w przedmiocie umorzenia jako bezprzedmiotowego postępowania w sprawie ponownego rozpatrzenia wniosku o umorzenie należności z tytułu należnych składek zdrowotnych I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję z dnia 5 kwietnia 2012r., II. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz skarżącego koszty postępowania w kwocie 240 zł (dwieście czterdzieści złotych).


UZASADNIENIE

W dniu 8 lutego 2012 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wpłynął wniosek T.M. i B. Ł.- M. o umorzenie wszelkich należności wynikających z tytułów wykonawczych [...], [...] i innych.

W uzasadnieniu wnioskodawcy wskazali, iż T.M. nie prowadzi działalności gospodarczej i nie osiąga dochodów z tytułu zatrudnienia, zaś trudna sytuacja materialna oraz konieczność utrzymania trojga dzieci i wnuczki uniemożliwiają im spłatę zobowiązań egzekwowanych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych.

Decyzją nr [...] z dnia 5 kwietnia 2012 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych umorzył jako bezprzedmiotowe postępowanie w zakresie umorzenia należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych i należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika.

W uzasadnieniu organ podał, iż wnioskodawca zobowiązany był opłacać składki za ubezpieczonych niebędących płatnikami składek, wobec których, w myśl art. 30 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie stosuje się przepisu art. 28 tej ustawy. Oznacza to, że ZUS nie może umorzyć składki emerytalnej w części finansowanej przez ubezpieczonych, składki rentowej w części finansowanej przez ubezpieczonych oraz składki chorobowej, w całości finansowanej przez ubezpieczonych. Powyższą normę stosuje się również, zgodnie z art. 32 ustawy, do składek na ubezpieczenie zdrowotne, które w myśl ustawy z dnia 27 sierpnia 2004r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. Nr 210, poz. 2135 z późn. zm.) pobierane są z przychodu ubezpieczonego.

Ze względu na fakt, iż zadłużenie figurujące na koncie rozliczeniowym wnioskodawcy obejmuje również składki finansowane w części przez ubezpieczonych i należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika, organ umorzył postępowanie w sprawie jako bezprzedmiotowe na podstawie art. 105 § 1 k.p.a.

Pismem z dnia 23 kwietnia 2012 r. T.M. wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy, zakończonej powołanymi wyżej decyzją z dnia 5 kwietnia 2012 roku, podnosząc, iż nie ma ona pokrycia w dostarczonym materiale dowodowym. Wnioskodawca przedłożył także dwa postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego.

Decyzją nr [...] z dnia 25 czerwca 2012 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych umorzył jako bezprzedmiotowe postępowanie w sprawie ponownego rozpatrzenia wniosku o umorzenie należności z tytułu należnych składek zdrowotnych.

W uzasadnieniu organ wskazał ponownie, iż możliwość umarzania składek na ubezpieczenia zdrowotne wynika z ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. W art. 28 pkt 1 stwierdzono, że należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części, natomiast zgodnie z art. 30, do składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek nie stosuje się art. 28. Zastosowanie przepisów dotyczących składek na ubezpieczenia społeczne do należności z tytułu składki zdrowotnej wynika z art.32 powołanej ustawy.

W związku z powyższym należało umorzyć postępowanie, bowiem wniosek z uwagi na brak podstaw prawnych do umorzenia zaległości za ubezpieczonych, przy jednoczesnym braku zaległości w części finansowanej przez płatnika jest bezprzedmiotowy.

Skargę na decyzję nr [...] z dnia 25 czerwca 2012 roku złożyli, działając przez pełnomocnika, T. M. oraz B. Ł.-M.

Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucili naruszenie przepisów art. 77 w związku z art. 11 k.p.a. oraz art. 105 § 1 k.p.a., wnosząc o zmianę zaskarżonej decyzji i orzeczenie przez sąd co do istoty sprawy.

W uzasadnieniu skargi na decyzję skarżący wskazali, iż organ nie ustalił okoliczności mogących doprowadzić do jednoznacznego stwierdzenia, że wymagane należności nie podlegają umorzeniu, zaś zaskarżona decyzja nie spełnia warunków uzasadnienia prawnego. Organ powinien ustalić rodzaj składek, co pozwoliłoby na prawidłowe ustalenie podstawy materialno-prawnej, a tym samym zakreślenie granic postępowania dowodowego.

W odpowiedzi na obie skargi organ wniósł o ich oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko wraz z uzasadnieniem prawnym.

Na rozprawie w dniu 8 listopada 2012 r., Sąd dopuścił B. Ł.- M. jako uczestnika postępowania. Skarga na wydaną decyzję została złożona wspólnie przez małżonków T. M. i B. Ł..-M.. Ponieważ B. Ł. – M. nie brała udziału w postępowaniu administracyjnym toczącym się wobec T. M. (pomimo złożenia wspólnego wniosku), a na rozprawie T. M. działając z upoważnienia żony, złożył wniosek o dopuszczenie jej w charakterze uczestnika, Sąd na podstawie art. 33 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz.U. z 2012 r., poz. 270), dalej "p.p.s.a.", postanowił dopuścić ją jako uczestnika toczącego się postępowania sądowego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

1. Przede wszystkim należy wskazać, że wniosek do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Tarnowie o umorzenie należności z tytułu ubezpieczeń społecznych został złożony wspólnie przez małżonków T. M. i B. Ł..-M. Decyzja organu umarzająca jako bezprzedmiotowe postępowanie w zakresie umorzenia należności z tytułu składek została skierowana jedynie do T. M.. Z decyzji nie wynika, czy organ uznał, że złożony przez małżonków wniosek dotyczy w istocie należności z tytułu składek T. M., czy też z jakichkolwiek innych przyczyn nie rozpatruje wspólnie wniosku T. M. i B. Ł..-M. Nie wskazał także, czy postępowanie z wniosku B. Ł..-M (złożonego wraz z mężem) toczy się odrębnie przez tym organem, a z akt sprawy nie wynika ani, że zostało ono umorzone lub w jakikolwiek inny sposób zakończone, ani też, że jest prowadzone. Biorąc pod uwagę, że małżonkowie złożyli wspólnie wniosek o umorzenie należności z tytułu składek, organ winien był w uzasadnieniu decyzji wskazać, dlaczego postępowanie toczy się jedynie wobec T. M., a decyzja kierowana jest tylko do T. M. Powyższe wskazuje na wadliwość uzasadnienia decyzji, gdyż brak odniesienia się do tej kwestii czyni niemożliwym kontrolę co do prawidłowości prowadzenia postępowania i wydania decyzji jedynie wobec T. M., pomimo wspólnie złożonego wniosku małżonków.

2. Narusza prawo rozstrzygnięcie zawarte w zaskarżonej decyzji, w którym ZUS umorzył jako bezprzedmiotowe postępowanie w sprawie ponownego rozpatrzenia wniosku o umorzenie należności z tytułu należnych składek zdrowotnych. Zgodnie z art. 83 ust. 4 u.s.u.s, od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, a także od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, odwołanie nie przysługuje. Stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego.

Rozpatrując ponowie sprawę, organ jest więc zobowiązany stosować przepisy k.p.a odnoszące się do odwołań. Oznacza to, że rozstrzygając o wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, może wydać jedną z decyzji, o której mowa w art. 138 § 1 k.p.a., t.j. utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję albo, uchylić zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzec co do istoty sprawy albo uchylając tę decyzję - umarzyć postępowanie pierwszej instancji w całości albo w części, albo umarzyć postępowanie odwoławcze. Tymczasem w tej sprawie, organ umorzył postępowanie w sprawie ponownego rozpatrzenia sprawy nie z powodu bezprzedmiotowości tego postępowania (w sprawie ponownego rozpatrzenia sprawy), ale z powodu, jak wyjaśnił w uzasadnieniu, bezprzedmiotowości postępowania w sprawie umorzenia składek, a więc postępowania pierwszoinstancyjnego. W sytuacji, gdy organ nie znajduje podstaw do odmiennego rozstrzygnięcia niż dokonane w pierwotnej decyzji, winien ją utrzymać w mocy, a nie umarzać postępowanie w sprawie ponownego rozpatrzenia sprawy. Postępowanie w sprawie ponownego rozpatrzenia sprawy nie było bowiem bezprzedmiotowe.

3. Decyzja jest także wadliwa w zakresie jej rozstrzygnięcia. W rozstrzygnięciu zawartym w decyzji z dnia 5 kwietnia 2012 r. ([...]), ZUS wskazał, że umarza jako bezprzedmiotowe postępowanie w zakresie umorzenia należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych i należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia nie podał podstawy prawnej umorzenia postępowania co do należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika. Wskazany w uzasadnieniu decyzji art. 30 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity Dz.U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm., dalej zwanej "u.s.u.s."),odnosi się jedynie do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek, nie obejmuje natomiast składek finansowanych przez płatnika. Umorzenie postępowania w tym zakresie dokonane zostało zatem bez podstawy prawnej, a organ winien był w tym zakresie wydać rozstrzygnięcie merytoryczne (umarzające należności z tytułu składek lub odmawiające takiego umorzenia).

4. W rozstrzygnięciu i uzasadnieniu decyzji ZUS wydanej po ponownym rozpatrzeniu sprawy w dniu 25 czerwca 2012 r. mowa jest o umorzeniu postępowania w sprawie ponownego rozpatrzenia wniosku o umorzenie należności z tytułu składek zdrowotnych. Tymczasem pierwotna decyzja ZUS odnosiła się do należności z tytułu składek nie wskazując w jej sentencji o jakie składki chodzi, z samego zaś uzasadnienia tej decyzji wynikało, że obejmuje ona składki emerytalne, rentowe, chorobowe i zdrowotne. Pomiędzy decyzją pierwotną i wydaną przez ZUS po ponownym rozpatrzeniu sprawy, istnieje więc poważna rozbieżność co do rozstrzygnięcia i uzasadnienia.

Dla właściwego zastosowania ustawy znaczenie ma wcześniejsze, dokładne określenie rodzaju składek. Dopiero ustalenie z jakiego rodzaju składkami mamy w sprawie do czynienia i czy są to składki pracownicze finansowane przez płatnika czy przez samych ubezpieczonych, pozwoli na prawidłowe ustalenie podstawy materialno-prawnej rozstrzygnięcia, a tym samym zakreślenie granic postępowania. Wydając pierwotną decyzję, ZUS winien był wskazać w samym rozstrzygnięciu w sposób niebudzący wątpliwości w odniesieniu do jakich składek umarza postępowanie, a uzasadnieniu decyzji, wskazać jakie składki i w jakiej wysokości w tej sprawie nie mogą być, według organu, przedmiotem postępowania co do ich umorzenia. Tylko takie rozstrzygniecie i uzasadnienie spełnia podstawowe wymogi postępowania administracyjnego oraz pewności prawa (art. 6, art. 8, art. 9, art. 11 kodeksu postępowania administracyjnego).

5. Wydając zaskarżoną decyzję, organ naruszył także art. 30 u.s.u.s., zgodnie z którym, do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek, nie stosuje się art. 28 i 29 tej ustawy. Oznacza to, że wyłączenie możliwości zastosowania umorzenia, rozłożenia na raty lub odroczenia terminu płatności dotyczy tylko składek opłacanych przez pracodawcę za ubezpieczonego pracownika. Pojęcie "składka" nie można być jednak utożsamiane z pojęciem "należności z tytułu składek". To drugie pojęcie obejmuje, oprócz samych składek, pozostałe elementy należności z tytułu składek od zatrudnionego pracownika, w tym również odsetki od składek. Wyjątek od zasady dopuszczalności umarzania "należności z tytułu składek" objęty art. 30 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych jest ściśle określony: umorzenia nie stosuje się do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek. Wyjątki muszą być interpretowane ściśle, a to oznacza, że inne "należności z tytułu składek" (np. odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkowej opłaty), także powiązane ze składkami, które nie podlegają umorzeniu (składkami finansowanymi przez ubezpieczonych niebędących płatnikami tych składek), mogą być umarzane w całości lub w części na podstawie art. 28 tej ustawy. Zatem nawet wtedy, gdy umorzenie samych składek jest niedopuszczalne, możliwe jest, gdy zachodzą warunki umorzenia wymienione w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych, umorzenie innych "należności z tytułu składek" (por. wyrok NSA z dnia 9 września 2008 r., sygn. akt II GSK 322/08, wyrok NSA z dnia 21 stycznia 2009 r., II GSK 679/08, LEX nr 484061).

Jak przyjmuje się w orzecznictwie, właściwą formą orzeczenia w przypadku rozstrzygania wniosku o umorzenie składek za ubezpieczonego pracownika w części opłacanej przez ubezpieczonego, jest decyzja o umorzeniu postępowania jako bezprzedmiotowego, na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. (por. wyrok z 12 listopada 2008 r., V Sa/Wa 1544/08; wyrok z dnia 29 października 2009 r. sygn. akt III SA/Gl 686/09; z dnia 30 września 2010 r., I SA/Ol 118/10). Skoro bowiem nie ma prawnej możliwości orzeczenia takiej ulgi, ponieważ została ona wykluczona przez ustawodawcę, to znaczy, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie ma kompetencji do merytorycznego orzekania w tej kwestii, czyli ani do jej przyznania, ani odmowy przyznania. Jak wskazano wyżej, przepis art. 30 u.s.u.s. nie wyklucza jednak umorzenia w odniesieniu do innych należności z tytułu składek, jak np. odsetek od tych składek.

Organ nie był więc uprawniony do umorzenia postępowania w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych, gdyż umorzenie tego postępowania mogło dotyczyć jedynie składek, a nie należności z tytułu składek obejmujących inne należności niż sama składka, przede wszystkim odsetki – w tym zakresie organ winien był wydać rozstrzygnięcie merytoryczne.

6. W ponownie przeprowadzonym postępowaniu ZUS winien zatem precyzyjnie ustalić wysokość i kategorie zadłużenia skarżącego z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, a w następstwie tego dokonać prawidłowej subsumcji stanu faktycznego pod wskazane wyżej przepisy prawne z uwzględnieniem ich interpretacji wskazanej w niniejszym wyroku. Winien także w sposób czytelny i zupełny uzasadnić swoje stanowisko, z uwzględnieniem uwag wynikających z niniejszego wyroku

7. Mając na uwadze powyższe liczne naruszenia przepisów prawa, Sąd w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.

8. O kosztach Sąd rozstrzygnął na podstawie art. 200 p.p.s.a., zgodnie z którym w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Na podstawie art. 205 p.p.s.a. zasądzono zwrot kosztów obejmujący wynagrodzenie pełnomocnika ustalone w wysokości określonej w § 14 ust. 2 pkt 1 lit c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U. 2002 r. Nr 163 poz. 1349 ze zm.).