Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt I SA/Gd 202/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2022-05-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 31 zq ust. 3
journal: Dz.U. 2021 poz 423
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Kraus, Sędziowie Sędzia NSA Alicja Stępień, Sędzia NSA Małgorzata Gorzeń (spr.), , po rozpoznaniu w Wydziale I w trybie uproszczonym w dniu 10 maja 2022 r. sprawy ze skargi G. G. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 1 grudnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek za maj 2020 r. uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 1 grudnia 2021 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił G. G. (dalej jako "skarżący") prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenia zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres maj 2020 r.

W uzasadnieniu decyzji wskazano następujący stan faktyczny:

W dniu 14 kwietnia 2020 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wpłynął wniosek skarżącego o zwolnienie z opłacania składek za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r.

Decyzją z dnia 24 lipca 2020 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił skarżącemu prawa do zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za maj 2020 r. Organ administracyjny stwierdził, że strona nie złożyła wymaganej dokumentacji rozliczeniowej do dnia 30 czerwca 2020 r.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy strona wskazała, że miała problem ze złożeniem dokumentów rozliczeniowych za maj 2020 r. Deklaracja ZUS DRA została złożona 3 lipca 2020 r.

Po ponownej analizie sprawy Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia 14 stycznia 2021 r. utrzymał w mocy decyzję z dnia 24 lipca 2020 r. podtrzymując stanowisko organu wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Po rozpatrzeniu skargi skarżącego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z dnia 20 lipca 2021 r. sygn. akt I SA/Gd 718/21 uchylił decyzję organu z dnia 14 stycznia 2021 r. oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia 24 lipca 2020 r. oraz przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ administracyjny.

Uzasadniając wyrok Sąd dostrzegł w postępowaniu ZUS istotne naruszenie art. 9 k.p.a. w zw. z art. 8 i 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm., dalej "k.p.a."). Uznał bowiem, że organ powinien był czuwać nad tym, aby na skutek nieznajomości prawa strona nie poniosła szkody. W tym celu organ powinien w rozsądnym terminie udzielić skarżącemu należytego i wyczerpującego wyjaśnienia m. in. o okolicznościach prawnych, które mogły mieć wpływ na ustalenie praw i obowiązków, a więc konkretnie wskazać, jakich dokumentów brakuje, aby wniosek mógł zostać pozytywnie rozpatrzony. Tymczasem mimo upływu niemal 2 miesięcy od złożenia wniosku do upływu terminu na złożenie wymaganych dokumentów, organ nie udzielił stronie - przed dniem 30 czerwca 2020 r. - wyjaśnień, że warunkiem pozytywnego załatwienia jej wniosku jest złożenie brakujących dokumentów rozliczeniowych (deklaracje).

W ocenie Sądu, organ nie ustalił jednoznacznie stanu faktycznego sprawy - a przynajmniej taki w ogóle nie został w uzasadnieniu przedstawiony. Przy czym skarżący konsekwentnie wskazywał na błędy systemu informatycznego aplikacji ePłatnik i braku możliwości złożenia stosownych deklaracji w terminie, co w okolicznościach sprawy ma niebagatelne znaczenie. Rolą organu było bowiem ustalenie czy deklaracja ZUS DRA została złożona, w jakim terminie i z jakiego powodu doszło do jego uchybienia. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie wyjaśniono także precyzyjnie, ze wskazaniem podstawy prawnej z ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, z jakich powodów organ uznał, że skarżący nie był zwolniony z obowiązku złożenia deklaracji rozliczeniowych za maj 2020r.

WSA w Gdańsku zważył też, że przed wydaniem decyzji organ ani nie umożliwił stronie wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów (art. 10 § 1 k.p.a.), ani tym bardziej nie wyjaśnił jej przesłanek (takich jak wymóg złożenia deklaracji rozliczeniowych), które nie zostały spełnione lub wykazane, co może skutkować – i w tym wypadku skutkowało - wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem skarżącego.

W dniu 17 września 2021 r. skarżący został poinformowany o toczącym się postępowaniu w sprawie wniosku z dnia 7 kwietnia 2020 r. o zwolnieniu z opłacania składek za maj 2020 r. oraz o prawach przysługujących stronie zawartych w k.p.a.

W dniu 22 października zostało skierowane do strony zawiadomienie o zakończeniu postępowania w sprawie wniosku o zwolnienie z opłacania składek za maj 2020 r. Wypełniając zapisy art. 10 k.p.a. w zawiadomieniu o zakończeniu postępowania zawarta została informacja o możliwości wypowiedzenia się do zebranych dowodów i materiałów, stanowiących podstawę do podjęcia rozstrzygnięcia w sprawie. Zawiadomienie zostało odebrane przez dorosłego domownika przebywającego pod adresem, na który skierowana została korespondencja.

Oceniając zebrany materiał dowodowy Zakład, decyzją z dnia 1 grudnia 2021 r., odmówił prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek należnych za maj2020 r. Organ podniósł, że dzień 30 czerwca 2020 r. był ostatnim dniem, w którym skarżący mógł złożyć brakującą dokumentacje i uzyskać zwolnienie z opłacania składek. Ustawodawca nie przewidział w przepisach prawa wydłużenia tego terminu. Zdaniem organu termin ten jest terminem zawitym, charakteryzuje się dużym rygorem prawnym, przejawiającym się w tym, że niepodjęcie określonej czynności przez uprawniony podmiot w zakreślonym terminie, powoduje definitywne wygaśnięcie przysługującego podmiotowi prawa do tej czynności. W przedmiotowej sprawie czynność ta polegała na konieczności złożenia deklaracji rozliczeniowej za maj 2020 r.

Strona zaskarżyła powyższą decyzję w całości, zarzucając:

1. naruszenie przepisów prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy w postaci błędnej wykładni i niewłaściwego zastosowania przepisu art. 31zq ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (dalej: "ustawa o COVID") poprzez uznanie za bezwzględny warunek uzyskania zwolnienia z obowiązku opłacania składek złożenie deklaracji rozliczeniowych za miesiące objęte wnioskiem w sytuacji gdy w stanie faktycznym niniejszej sprawy skarżący obiektywnie nie mógł dochować tego warunku formalnego w przepisanym terminie do 30 czerwca 2020 r. z przyczyn przez siebie niezawinionych z uwagi na błędy w aplikacji Płatnik i w programie ePłatnik (stanowiącym element Platformy Usług Elektronicznych ZUS), które uniemożliwiły wysłanie dokumentów rozliczeniowych w terminie i te błędy nie mogą obciążać skarżącego albowiem w państwie prawa niedopuszczalne jest aby to obywatel ponosił negatywne skutki wadliwości systemu informatycznego dostarczanego przez organ administracji publicznej;

2. naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, w postaci naruszenia art. 7, art 77 § 1 i art 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 123 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez:

2.1 brak należytego wyjaśnienia przyczyn niezłożenia dokumentów rozliczeniowych w terminie do dnia 30 czerwca 2020 r. w obliczu powoływanych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy okoliczności, które wskazywały na brak obiektywnej możliwości złożenia wymaganych dokumentów rozliczeniowych z uwagi na błąd krytyczny aplikacji Płatnik i ePłatnik, które uniemożliwiały złożenie dokumentów w ZUS ze względu na zmianę stawki procentowej składki na ubezpieczenie wypadkowe;

2.2 brak przeprowadzenia dowodu z przesłuchania księgowych zajmujących się obsługą firmy skarżącego, na okoliczność wystąpienia błędów w aplikacji Płatnik, które uniemożliwiły wysłanie deklaracji rozliczeniowych w terminie do ZUS;

2.3 nie wzięcie przez ZUS pod uwagę, iż program Płatnik miał ustaloną stawkę składki na ubezpieczenie wypadkowe w wysokości 0,84%, tymczasem prawidłowa nowa wysokość stawki procentowej składki na ubezpieczenie wypadkowe powinna wynosić 1,67% powyższa rozbieżność w programie Płatnik powodowała jego blokadę i brak możliwości wysłania deklaracji rozliczeniowych, przy czym ręczne poprawianie wysokości stopy procentowej na ubezpieczenie wypadkowe nie pozwalało na wysłanie dokumentów. Każdorazowo przy próbach skorygowania deklaracji wyskakiwał komunikat - błąd krytyczny. Dopiero po wizytach skarżącego w ZUS w Kwidzynie i kolejnej aktualizacji danych, program Płatnik pozwolił na wysłanie deklaracji rozliczeniowych Płatnik pozwolił na wysłanie deklaracji rozliczeniowych dopiero w dniu 3 lipca 2020 r., czyli 3 dni po ustawowym terminie;

2.4 brak zwrócenia uwagi przez ZUS, że zgodnie z art 27 ustawy o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych stopę procentową składki na ubezpieczenie wypadkowe ustala się na rok składkowy i leży to w gestii organu rentowego. Owym rokiem składkowym, zgodnie z art 2 w/w ustawy, jest okres od dnia 1 kwietnia danego roku do dnia 31 marca następnego roku. Zatem błąd systemu z uwagi na zmianę przez ZUS stopy procentowej składki na ubezpieczenie wypadkowe i wprowadzenie nowej stawki procentowej na ubezpieczenie wypadkowe od dnia 1 kwietnia 2020 r. spowodowało, że program Płatnik nie mógł wczytać prawidłowych danych i zablokował jakąkolwiek możliwość wysłania deklaracji rozliczeniowych za okres kwiecień i maj 2020 r., tym samym ZUS przerzucił na skarżącego ryzyko związane z nieprawidłowo zsynchronizowanym programem Płatnik;

2.5 naruszenie domniemania uczciwości przedsiębiorcy i rozstrzygania wątpliwości faktycznych na korzyść przedsiębiorcy wyrażonych w przepisie art. 10 ust. 1 i 2 ustawy Prawo przedsiębiorców poprzez ich niezastosowanie a wręcz wypaczenie tych zasad i działanie przez ZUS z domniemaniem nieuczciwości przedsiębiorcy i rozstrzygania wątpliwości w zakresie stanu faktycznego na niekorzyść przedsiębiorcy;

naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, w postaci zastosowania przepisu art. 138 § 1 pkt 1 k.pa. i utrzymanie w mocy decyzji:

- z dnia 24 lipca 2020 r., znak: 100000/71/374213/2020/ZPWWO odmawiającej prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek za kwiecień 2020 r.

- z dnia 24 lipca 2020 r., znak: 100000/71/374214/2020/ZPWWO odmawiającej prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek za maj 2020 r. podczas gdy ZUS powinien był zastosować art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. i zmienić zaskarżone decyzje przyznając prawo do zwolnienia z opłacania należności składkowych za okres kwiecień i maj 2020 r.

Zdaniem strony w związku ze zmianą wskaźnika procentowego składki na ubezpieczenie wypadkowe z 0,84% na 1,67% program Płatnik zablokował możliwość wysłania deklaracji rozliczeniowej za wymagany okres w ustawowym terminie do 30 czerwca 2020 r. Dopiero po wyjaśnieniu sprawy w placówce ZUS udało się odblokować program Płatnik i złożyć deklaracje, co nastąpiło jednak z 3 dniowym opóźnieniem. Zmiana tej stawki przez ZUS spowodowała, że skarżący nie mógł w ogóle złożyć deklaracji rozliczeniowej.

Odmowa zwolnienia z obowiązku opłacania składek za miesiące kwiecień i maj 2020 r. z powodu 3-dniowego opóźnienia w złożeniu dokumentów rozliczeniowych do ZUS jest próbą przerzucenia odpowiedzialności za funkcjonowanie systemu informatycznego na skarżącego. Trzeba podkreślić, że skarżący wywiązał się ze wszelkich powinności i w związku z wadliwością systemu Płatnik podjął alternatywną próbę wykorzystanie aplikacji ePłatnik z pozycji PUE ZUS. W sytuacji gdy ta droga złożenia dokumentów rozliczeniowych również nie była możliwa skarżący zaczął wyjaśniać sprawę bezpośrednio w placówce ZUS Inspektorat w Kwidzynie.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., dalej "p.p.s.a."), uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa i dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Oznacza to, że sąd bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze - w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu. Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (art. 134 § 2 p.p.s.a.).

Dokonując oceny zaskarżonej decyzji w pierwszej kolejności wskazać należy, iż niniejsza sprawa była już przedmiotem rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku. Wobec powyższego, w myśl art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

Przepis ten w sposób wyczerpujący wyznacza zakres związania oceną i wskazaniami sformułowanymi w prawomocnym wyroku wojewódzkiego sądu administracyjnego. "Ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania", o których mowa w tym przepisie sformułowane zostają w uzasadnieniu orzeczenia, tak więc w tym zakresie uzasadnienie orzeczenia wykazuje moc wiążącą. Obowiązek zaś, o którym mowa w art. 153 p.p.s.a. może być wyłączony tylko w wypadku zmiany stanu prawnego lub istotnej zmiany okoliczności faktycznych, jak również po wzruszeniu wyroku zawierającego ocenę prawną, w przewidzianym do tego trybie. W doktrynie (v. Dauter B., Kabat A., Niezgódka-Medek M., Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. II, publ: LEX/el. 2021) podkreśla się, że ocena prawna o charakterze wiążącym musi dotyczyć właściwego zastosowania konkretnego przepisu czy też prawidłowej jego wykładni w odniesieniu do ściśle określonego rozstrzygnięcia podjętego w konkretnej sprawie. Musi ponadto pozostawać w logicznym związku z treścią orzeczenia sądu administracyjnego, w którym została sformułowana. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku 15 marca 2012 r., sygn. akt II OSK 2562/10 (ONSAiWSA 2013/1, poz. 8) stwierdził, że ocena prawna musi zostać w orzeczeniu wyrażona, co oznacza, że za przedmiot związania można uznać jedynie te elementy oceny odnoszącej się do przepisów prawa, które zostały zamieszczone w treści uzasadnienia orzeczenia. Muszą one mieć postać jednoznacznych twierdzeń, sformułowanych w sposób jasny, umożliwiający ustalenie treści związania bez potrzeby podejmowania skomplikowanych zabiegów interpretacyjnych. W powołanym wyroku podkreślono, że z zakresu związania wyłączyć należy oceny wyrażone w sposób niejednoznaczny, jak też oceny przybierające postać pośrednich wniosków, jakie można wywieść z podanych w uzasadnieniu orzeczenia rozważań.

Z powyższych względów wskazać należy, iż w uzasadnieniu wyroku z dnia 20 lipca 2021 r., sygn. akt I SA/Gd 718/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny, przede wszystkim wskazał, iż rolą organu, przed podjęciem merytorycznego rozstrzygnięcia, było wyczerpujące zbadanie i wyjaśnienie okoliczności faktycznych i prawnych (i jego prawidłowe uzasadnienie w decyzji), które mogły mieć wpływ na ustalenie praw i obowiązków strony, a także odniesienie się do argumentów strony dotyczących błędu systemu informatycznego aplikacji Płatnik i braku możliwości złożenie stosownych deklaracji w terminie przez skarżącego. Brak bowiem przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego co do najistotniejszej w sprawie okoliczności faktycznej (daty złożenia wniosku o zwolnienie z opłacania składek) narusza w sposób oczywisty: zasadę prawdy obiektywnej z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.), zasadę prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do władzy publicznej (art. 8 § 1 k.p.a.), zasadę informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych (art. 9 k.p.a.) i zasadę czynnego udziału strony w postępowaniu (art. 79a § 1 k.p.a.).

W przedmiotowej sprawie organ kolejny raz nie przestrzegał wymienionych zasad. Zatem podniesione w skardze zarzuty naruszenia tych przepisów są usprawiedliwione. Podkreślić bowiem należy, że o ewentualnych błędach systemu ePUAP nic więcej w sprawie nie wiadomo. Nie sposób stwierdzić nie tylko tego, czy strona próbowała w terminie złożyć deklarację rozliczeniową, czy miała jakąkolwiek możliwość uzyskania potwierdzenia jej wniesienia, ale także w jaki sposób miałaby wykazać, że do naruszenia terminu nie doszło z jej winy (strona podnosi, że kontaktowała się w tej sprawie bezpośrednio z Inspektoratem ZUS w Kwidzynie). W tej sytuacji samo stwierdzenie organu, odnośnie poczynionych wyjaśnień, co do niezłożenia przez skarżącego deklaracji, niepoparte żadnymi konkretnymi i weryfikowalnymi ustaleniami, uznać należy za niewystarczające. Tym bardziej, że organ nie potwierdza, ani nie zaprzecza, że doszło do wskazywanych przez skarżącego okoliczności. Nie wykazał też, aby twierdzenia strony były niezgodne ze stanem rzeczy.

W ślad za wyrokiem z dnia 20 lipca 2020 r., wskazać należy że zgodnie z art. 31zo ust. 1 ustawy COVID-19, na wniosek płatnika składek zwalnia się z obowiązku opłacania nieopłaconych należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub Fundusz Emerytur Pomostowych, należne za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., wykazanych w deklaracjach rozliczeniowych złożonych za ten okres (...).

W myśl zaś art. 31zq ust. 1-3 ustawy COVID-19:

- za marzec, kwiecień i maj 2020 r. (...) płatnik składek zobowiązany jest przesyłać deklaracje rozliczeniowe lub imienne raporty miesięczne na zasadach i terminach określonych w przepisach ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, chyba że zgodnie z tymi przepisami zwolniony jest z obowiązku ich składania (ust. 1);

- Zakład Ubezpieczeń Społecznych zwalnia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, w terminie nie dłuższym niż 30 dni od dnia przesłania deklaracji rozliczeniowej lub imiennych raportów miesięcznych należnych za ostatni miesiąc wskazany we wniosku o zwolnienie z opłacania składek, a w przypadku gdy płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania - w terminie nie dłuższym niż 30 dni od terminu, w którym powinna być opłacona składka za ostatni miesiąc wskazany we wniosku o zwolnienie z opłacania składek (ust. 2);

- warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r. (...) chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania (ust. 3).

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji myślą przewodnią jest pogląd, że zobowiązany z tytułu składek w ustawowym, zawitym terminie, tj. do dnia 30 czerwca 2020 r. nie złożył dokumentów rozliczeniowych i w związku z tym nie nabył prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek.

Wobec twierdzeń Zakładu, iż zobowiązany deklaracje rozliczeniową za maj 2020 r. złożył 3 lipca 2020 r. (a więc 3 dni po terminie), wskazać należy na treść art. 15zzr. ust. 1 ustawy COVID-19, z którego to przepisu wynika, że w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 bieg przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów: od zachowania których jest uzależnione udzielenie ochrony prawnej przed sądem lub organem (pkt 1), do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki (pkt 2), przedawnienia (pkt 3), których niezachowanie powoduje wygaśnięcie lub zmianę praw rzeczowych oraz roszczeń i wierzytelności, a także popadnięcie w opóźnienie (pkt 4), zawitych, z niezachowaniem których ustawa wiąże ujemne skutki dla strony (pkt 5), do dokonania przez podmioty lub jednostki organizacyjne podlegające wpisowi do właściwego rejestru czynności, które powodują obowiązek zgłoszenia do tego rejestru, a także terminów na wykonanie przez te podmioty obowiązków wynikających z przepisów o ich ustroju (pkt 6) - nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu na ten okres. Natomiast z art. 15 zrr ust. 5 ustawy o COVID-19 czynności dokonane w celu wykonania uprawnienia lub obowiązku w okresie wstrzymania rozpoczęcia albo zawieszenia biegu terminów, o których mowa w ust. 1, są skuteczne.

Analiza treści art. 15 zzr ust. 1 ustawy COVID, a w szczególności wszystkich przypadków zawieszenia biegu terminów, wskazanych w pkt 1-2 i pkt 4-6, prowadzi do wniosku, że zawieszenia te zostały wprowadzone z myślą o zabezpieczeniu interesów stron, a więc na ich korzyść. Zatem celem tych regulacji jest ochrona podmiotów wchodzących w relacje z organami, w relacje o charakterze publicznoprawnym, w tym relacje materialnoprawne w zakresie terminów z tych stosunków wynikających. Skoro zatem ze względu na epidemię ochrona zdrowia obywateli jest priorytetem i w tym celu wprowadzane są różnego rodzaju ograniczenia i obostrzenia, a celem prawodawcy było ustanowienie regulacji zapewniających skuteczną ochronę, to nie można tych przepisów interpretować w sposób zawężający. Winny one zatem znaleźć zastosowanie w zakresie terminów prawa materialnego, w tym terminów do składania deklaracji rozliczających należności z tytułu składek.

Skład orzekający w niniejszej sprawie podziela pogląd zawarty w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 września 2021 r. (sygn. akt I GSK 432/21; wszystkie powołane orzeczenia dostępne na orzeczenia.nsa.gov.pl), zgodnie z którym jeżeli okaże się, że na stronie spoczywał obowiązek przesyłania deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych na zasadach i w terminach określonych w przepisach ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, organ administracyjny powinien pominąć fakt opóźnienia strony w złożeniu dokumentów, co powinno nastąpić nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r. Podstawę prawną takiego ukształtowania przez sąd zasad procedowania przez organy administracyjne po uchyleniu zaskarżonych decyzji stanowi art. 2 Konstytucji RP, zgodnie z którym Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej w powiązaniu z zasadą pewności prawa i bezpieczeństwa obrotu prawnego. Otóż zasada sprawiedliwości społecznej w zestawieniu z zasadą pewności prawa i bezpieczeństwa obrotu prawnego prowadzą do wniosku, że strona postępowania administracyjnego nie może ponosić negatywnych konsekwencji związanych z wadliwym działaniem (zaniechaniem) organu administracyjnego, zwłaszcza w toku postępowania administracyjnego. W tej sprawie taką negatywną konsekwencją wadliwego działania organu administracyjnego, jakim było niezastosowanie w sprawie art. 79a k.p.a., okazał się upływ materialnoprawnego terminu 30 czerwca 2020 r., w którym powinno nastąpić przesłanie deklaracji rozliczeniowych. W konsekwencji należy dojść do wniosku, że w oparciu o przedstawione wyżej zasady przyjąć należy upadek skutków materialnoprawnych spowodowanych zaniechaniem organu administracyjnego w tej sprawie. Innymi słowy oznacza to, że niezastosowanie przez organ administracyjny art. 79a k.p.a. musi prowadzić do upadku powstałych w związku z powyższym zaniechaniem negatywnych konsekwencji o charakterze materialnoprawnym w postaci upływu terminu do przesłania deklaracji rozliczeniowych. W przeciwnym razie doszłoby bowiem do naruszenia zasady pewności i bezpieczeństwa prawnego oraz zasady zaufania do organów administracyjnych.

Dodatkowo wskazać należy, że wojewódzkie sądy administracyjne wielokrotnie wypowiadały się co do pominięcia faktu opóźnienia w złożeniu przez strony dokumentów wymaganych przepisem art. 31zq ust. 3 ustawy COVID-19, jako okoliczność wpływającą na rozstrzygnięcie o zasadności wniosku o zwolnienie z opłacania składek. Organ nie może odmówić zwolnienia wyłącznie z powodu tego opóźnienia, albowiem w prowadzonym postępowaniu sam dopuścił się uchybień, których skutki nie powinny obciążać skarżącego. Strona nie może ponosić negatywnych skutków wadliwego działania organu, który prowadził postępowanie z obrazą wymienionych przepisów postępowania (por. wyrok WSA Białystok z dnia 15 kwietnia 2022 r., I SA/Bk 48/22, WSA Wrocław z dnia 28 kwietnia 2022 r., III SA/Wr 12/22).

W ocenie Sądu, w rozpatrywanej całościowo sprawie doszło do istotnego naruszenia art. 9 k.p.a., którym to przepisem prawodawca nałożył na organy administracji publicznej obowiązek należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego; a także czuwania nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, a to poprzez udzielanie im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek.

Obowiązek udzielania informacji stronie obejmuje cały tok postępowania od wszczęcia do jego zakończenia decyzją. Zakres przedmiotowy udzielania informacji stronie obejmuje zarówno informowanie o przepisach prawa materialnego jak i przepisach prawa procesowego (por. wyrok NSA z dnia 15 grudnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1686/20). W toku postępowania organ administracji publicznej z urzędu udziela stronom i innym uczestnikom postępowania informacji, niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Natomiast oczekiwanie organu na odnośne wnioski stron i nieudzielenie takich informacji, wyjaśnień i wskazówek z powodu braku wniosku, narusza przepis art. 9 k.p.a., co należy traktować jako wystarczającą (samodzielną) przesłankę do uchylenia decyzji, nawet gdy jest ona zgodna z prawem materialnym (por. wyrok NSA z dnia 24 stycznia 2019 r., sygn. akt II OSK 790/18). Przepis art. 9 k.p.a., statuujący zasadę udzielania stronom informacji faktycznej i prawnej, nakłada na organ administracji państwowej obowiązek informowania strony, i to niezależnie od tego czy jest ona osobą fizyczną czy prawną, o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków, będących przedmiotem postępowania. Obowiązek ten obciąża organ z urzędu, a jego bierność stanowi naruszenie prawa, bez względu na to w jakiej fazie postępowania miało miejsce. Gdyby niespełnienie tego obowiązku mogło mieć wpływ na wynik sprawy, co dotyczy zwłaszcza stron działających bez pomocy profesjonalnego pełnomocnika, wówczas stanowi to wystarczającą podstawę do uchylenia aktu podjętego w takich warunkach (por. wyrok NSA z dnia 9 listopada 2006 r., sygn. akt I OSK 6/06).

Organ powinien z urzędu zwróci też uwagę na nowelizację ustawy COVID dokonaną ustawą z dnia 9 grudnia 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2020 r., poz. 2255). Na mocy ustawy nowelizującej do ustawy COVID dodany został przepis art. 15zzzzzn2, którego ust. 1 pkt 2 i ust. 2 stanowi, że w przypadku stwierdzenia uchybienia przez stronę w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki, organ administracji publicznej zawiadamia stronę o uchybieniu terminu. W zawiadomieniu, o którym mowa w ust. 1, organ administracji publicznej wyznacza stronie termin 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu. Przepis ten znajdzie zastosowanie w niniejszej sprawie skoro sprawa będzie rozpoznawana ponownie przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, a wskazana wyżej ustawa nowelizująca nie zawiera przepisu przejściowego, który wyłączyłby zastosowanie art. 15zzzzzn2 w niniejszej sprawie. W zawiadomieniu, o którym mowa w ust. 1, organ administracji publicznej wyznacza stronie termin 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu.

W świetle przedstawionych rozważań zarzuty skargi należało uznać za usprawiedliwione.

Z uwagi na powyższe, stwierdziwszy, że naruszenie wskazanych powyżej przepisów k.p.a. mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i art. 135 p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję.

[pic]