Postanowienie NSA, sygn. akt II GZ 158/13
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2013-04-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6033 Zajęcie pasa drogowego (zezwolenia, opłaty, kary z tym związane)
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono zażalenie
Powołane przepisy: article: art. 246 § 2 pkt 2, art. 252 § 1
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Maria Myślińska po rozpoznaniu w dniu 5 kwietnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia Z. I. B. – F. – Spółki jawnej w upadłości układowej w P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. z dnia 4 lutego 2013 r., sygn. akt II SA/Gl 1206/12 w zakresie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Z. I. B. – F. – Spółki jawnej w upadłości układowej w P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] lipca 2012 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego w sprawie zezwolenia na zajęcie pasa drogowego postanawia: oddalić zażalenie.


UZASADNIENIE

Postanowieniem objętym zażaleniem Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. odmówił Z. I. B. – F. – Spółce jawnej w upadłości układowej w P. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi tej Spółki na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] lipca 2012 r. w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego w sprawie zezwolenia na zajęcie pasa drogowego.

W uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca wskazała, iż Sąd Rejonowy w C. postanowieniem z dnia 26 lipca 2012 r., sygn. akt VIII GU 25/11, ogłosił jej upadłość z możliwością zawarcia układu. Dodatkowo, Spółka zaskarżyła 24 decyzje SKO w K., co wiąże się z koniecznością uiszczenia wpisów sądowych od skarg w kwocie 4.800 zł.

Na urzędowym formularzu PPPr wskazała, że niewielkie środki jakimi dysponuje są konieczne na pokrycie kosztów zawarcia układu i postępowania upadłościowego. Przedstawiając sytuację finansową, podała, że kapitał zakładowy wynosi 16.888 zł, środki trwałe – 778.450,84 zł, a poniesiona za ostatni rok obrotowy według bilansu strata ukształtowała się na poziomie 2.993.946,23 zł. Dodatkowo Spółka złożyła oświadczenie o stanie posiadanych rachunków bankowych (w sumie na kwotę 215,96 zł), jak również o środkach pieniężnych zgromadzonych w kasie w kwocie 25.000 zł. W dalszej korespondencji skarżąca podniosła, że środki zgromadzone w kasie są niezbędne do pokrycia kosztów postępowania upadłościowego i realizacji bieżących zobowiązań. Podkreśliła przy tym, że wydatki te mają dla niej priorytetowe znaczenie. Dalej skarżąca wyjaśniła, że posiadane środki trwałe są niezbędne przy prowadzonej działalności gospodarczej i nie jest możliwa ich sprzedaż celem pokrycia kosztów postępowania. Wskazała również na znaczny poziom osiągniętej w poprzednim roku straty, a także na stan rachunków bankowych, których salda są na poziomie niższym niż suma wpisów od skarg wniesionych do WSA w G.

Wezwaniem Sądu I instancji skarżąca zobowiązana została do uprawdopodobnienia ww. okoliczności poprzez wskazanie wysokości kosztów postępowania upadłościowego, poziomu bieżących zobowiązań i należności oraz terminów ich płatności, a także do przedłożenia dokumentów obrazujących jej sytuację finansową (bilansu, rachunku zysków i strat za rok 2010, 2011 oraz 2012 r.), jak również dokumentów, z których wynikałoby, jakie wierzytelności zostały zgłoszone w postępowaniu upadłościowym przez wierzycieli Spółki.

W odpowiedzi na powyższe skarżąca w piśmie z dnia 21 stycznia 2013 r. oświadczyła, że do dnia dzisiejszego nie została sporządzona kompletna lista wierzycieli, co uniemożliwia przekazanie pełnej informacji odnośnie wierzytelności dochodzonych w postępowaniu upadłościowym. Nadto z uwagi na krótki okres zakreślony w wezwaniu Spółka wystąpiła o przedłużenie terminu do przedstawienia dokumentów za okres 11 miesięcy 2012 r. Wniosła także o zwrócenie się przez Sąd bezpośrednio do osoby prowadzącej księgi rachunkowe spółki – osoby działającej jako odrębny podmiot gospodarczy – o nadesłanie wymaganych dokumentów finansowych obejmujących okres jedenastu miesięcy 2012 r. Do powyższego pisma strona załączyła bilans oraz rachunek zysków i strat za lata 2010 i 2011 oraz dane na dzień 31 grudnia 2012 r., dotyczące środków zgromadzonych przez Spółkę na trzech należących do niej rachunkach bankowych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w G., uzasadniając przyjęcie braku podstaw do przyznania skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, stwierdził, że nie można uznać, iż sytuacja finansowa Spółki, która posiada w kasie środki pieniężne w wysokości 25.000 zł – nawet przy uwzględnieniu faktu, że znajduje się ona w upadłości układowej – nie pozwala na poniesienie wpisu od skarg w łącznej kwocie około 5.000 zł, obliczonej dla wszystkich zainicjowanych przed Sądem postępowań.

W ocenie Sądu podane przez skarżącą okoliczności dotyczące jej sytuacji finansowej wymagały dodatkowych wyjaśnień, których strona mimo wezwania nie dostarczyła. Nie przedłożyła ani dokumentów zawierających dane dotyczące jej aktualnej sytuacji finansowej, co wykluczało możliwość prawidłowej oceny tej sytuacji, ani też dokumentów potwierdzających wysokość wydatków, na które powołała się w sprzeciwie (kosztów postępowania upadłościowego i poziomu bieżących zobowiązań). Zdaniem Sądu przygotowanie zestawienia zawierającego dane na temat bieżących zobowiązań, na uregulowanie których Spółka planuje przeznaczać zgromadzone środki pieniężne, nie powinno stanowić większych trudności. Ponadto Spółka dla prawidłowego obliczania zaliczki na podatek dochodowy winna przygotowywać dane umożliwiające dokonanie stosowanych wyliczeń, w tym dane za rok 2012. Bez wpływu na ten obowiązek pozostaje tutaj fakt, że prowadzenie ksiąg rachunkowych powierzono podmiotowi zewnętrznemu. Uzyskanie takich dokumentów źródłowych służy uzupełnieniu stanu wiedzy sądu o położeniu wnioskującego o prawo pomocy, a konsekwencją uchylenia się od tego obowiązku lub udzielenia niekompletnych informacji może być odmowa przyznania prawa pomocy. Szczególnie w sytuacji, kiedy strona powołuje się na obowiązek przeznaczenia posiadanych środków na określone cele i nie wykazuje wysokości takich zobowiązań. Nadto zdaniem Sądu nie można przyjąć, by w sytuacji ogłoszenia upadłości podmiotu z możliwością zawarcia układu, który kontynuuje prowadzenie działalności gospodarczej, możliwe było przedkładanie przez wnioskującego zobowiązań prywatnoprawnych ponad daniny publiczne.

Dodatkowo Sąd I instancji wskazał, w oparciu o treść uzasadnienia postanowienia Sądu Rejonowego w C. z dnia 26 lipca 2012 r., sygn. akt VIII GU 25/11, że w przedstawionych w postępowaniu upadłościowym propozycjach układowych skarżąca Spółka zaprezentowała plan uzyskania dodatkowych środków z tytułu sprzedaży nieproduktywnych składników majątku trwałego, których wartość wynosi między 300 a 500 tysięcy złotych, co przeczy twierdzeniom Spółki, że wszystkie środki trwałe są obecnie niezbędne dla prowadzenia działalności gospodarczej. Ponadto po złożeniu wniosku o upadłość Sąd Rejonowy w C. zabezpieczył majątek dłużnika poprzez zawieszenie egzekucji wszczętych przeciwko Spółce, uchylono również zajęcia rachunków bankowych.

Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła skarżąca, wnosząc o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w G., a także o przyznanie kosztów postępowania zażaleniowego. Postanowieniu zarzuciła naruszenie art. 246 § 2 p.p.s.a., polegające na braku wszechstronnego rozważenia dokumentów złożonych na uzasadnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy i w rezultacie uznaniu, że skarżąca posiada dostateczne środki na poniesienie kosztów wpisów od skarg na decyzje SKO w G.

W uzasadnieniu zażalenia Spółka podniosła, że w jej ocenie dokumenty przedłożone na uzasadnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy pozwalały na uznanie, że skarżąca nie dysponuje wolnymi środkami na pokrycie kosztów wpisów od skarg. Celem poparcia dotychczasowych twierdzeń Spółka przedłożyła listę operacji na dwóch rachunkach bankowych za okres od 1 lipca 2012 r. do 4 lutego 2013 r., opinię o kliencie wydaną przez Bank Spółdzielczy w S. wskazujący wysokość obrotów na rachunku w okresie 6 miesięcy wstecz licząc od dnia 5 lutego 2013 r. oraz deklarację o stanie gotówki w kasie złożoną w dniu 5 lutego 2013 r.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z treścią art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.

Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu.

Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, następuje w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z brzmienia powołanego przepisu jednoznacznie wynika, że ciężar dowodu w zakresie przesłanek warunkujących zwolnienie od kosztów sądowych obciąża stronę, która powinna wykazać i wyczerpująco uzasadnić okoliczności stanowiące podstawę żądania.

Powyższy wniosek znajduje dodatkowe potwierdzenie w treści przepisu art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku, uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe.

Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że skarżąca Spółka nie wykazała, że znajduje się w sytuacji materialnej kwalifikującej ją do przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od ponoszenia kosztów sądowych.

Należy zauważyć, że Sąd pierwszej instancji wzywał skarżącą do złożenia dokumentów, które miały umożliwić ustalenie jej stanu majątkowego. Zgodnie z treścią art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Skarżąca Spółka wezwanie Sądu wykonała jedynie częściowo. Przede wszystkim nie przedłożyła danych dotyczących jej aktualnej sytuacji finansowej, tj. nie przedstawiła bilansu za rok 2012, wykazu wierzytelności zgłoszonych w postępowaniu upadłościowym przez wierzycieli, wykazu wysokości kosztów postępowania upadłościowego oraz nie wskazała poziomu bieżących zobowiązań i bieżących należności i terminów ich płatności. Powyższych okoliczności – istotnych z punktu widzenia oceny zaistnienia przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie – Spółka nie wyjaśniła także w zażaleniu.

Wobec powyższego WSA w G. nie miał możliwości ustalenia, jaki jest rzeczywisty stan majątkowy skarżącego. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, iż niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06 niepubl.). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji trafnie ocenił powyższe okoliczności jako uzasadniające oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Nieujawnienie sytuacji majątkowej przez skarżącego poprzez nieprzedłożenie żądanych przez Sąd dokumentów nie pozwala na całościową ocenę jego rzeczywistej sytuacji materialnej w aspekcie spełnienia przesłanek do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

Ponadto, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego dokumenty załączone do zażalenia (tj. lista operacji na dwóch rachunkach bankowych, opinia o kliencie wydana przez Bank Spółdzielczy w Szczekocinach oraz oświadczenie o stanie gotówki w kasie z dnia 5 lutego 2013 r.) również nie obrazują pełnej, aktualnej sytuacji finansowej skarżącej. Trudno bowiem przyjąć, że obroty Spółki, która – jak wynika z akt sprawy – nadal prowadzi działalność gospodarczą i zatrudnia pracowników, w okresie od 1 lipca 2012 r. do 4 lutego 2013 r. wynosiły zaledwie kilkaset złotych. Oświadczenie zaś o posiadaniu w kasie Spółki kwoty 568 zł nie zostało poparte żadnym dokumentem źródłowym, należy je zatem uznać za gołosłowne i tym samym niewiarygodne.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.