Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 287/19
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-06-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6042 Gry losowe i zakłady wzajemne
Hasła tematyczne: Gry losowe
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 89 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 14 ust. 1 oraz art. 6 ust. 4;
journal: Dz.U. 2009 nr 201 poz 1540
law: Ustawa z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych.
article: art. 121 § 1, art. 191;
journal: Dz.U. 2017 poz 201
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - tekst jedn.
article: art. 141 § 4;
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Zbigniew Czarnik Sędzia NSA Joanna Kabat-Rembelska (spr.) Sędzia del. WSA Jacek Czaja po rozpoznaniu w dniu 9 czerwca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej K. R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 29 listopada 2018 r., sygn. akt III SA/Po 563/18 w sprawie ze skargi K. R. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu z dnia [...], nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od K. R. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu 2700 (dwa tysiące siedemset) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu (dalej: WSA, Sąd lub Sąd pierwszej instancji), wyrokiem z 29 listopada 2018 r., sygn. akt III SA/Po 563/18, oddalił skargę K.R. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu z 12 lipca 2018 r., nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiódł K.R., zaskarżając go w całości, wnosząc o: 1) rozpoznanie, na podstawie art. 179a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302, ze zm.; dalej: p.p.s.a.), skargi kasacyjnej w trybie autokontroli przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu; 2) uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz w trybie art. 188 p.p.s.a. orzeczenie reformatoryjne, poprzez rozpoznanie skargi oraz uchylenie decyzji obu instancji w stosunku do skarżącego; ewentualnie 3) uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi, który wydał orzeczenie, a gdyby sąd ten nie mógł rozpoznać jej w innym składzie – innemu sądowi (art. 185 § 1 p.p.s.a.); 4) na podstawie art. 203 p.p.s.a., zasądzenie od organu na swoją rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym wynagrodzenia za czynności adwokata.

Ponadto, stosownie do art. 176 § 2 p.p.s.a., skarżący wniósł o rozpoznanie sprawy na rozprawie.

I. Na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a., zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego:

i) art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w związku z art. 89 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 14 ust. 1 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz. U. Nr 201, poz. 1540, ze zm.; dalej: u.g.h.), poprzez niewłaściwe zastosowanie prawa polegające na pociągnięciu skarżącego do odpowiedzialności administracyjnej oraz wymierzeniu mu kary pieniężnej za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry, w sytuacji gdy prawidłowa wykładnia tych przepisów w świetle dokonanych ustaleń faktycznych, powinna skutkować odstąpieniem od wymierzenia kary na skutek stwierdzenia, że skarżący nie jest urządzającym gry na automatach poza kasynem gry, w rozumieniu art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h., z uwagi na to, że samo wynajęcie/wydzierżawienie części lokalu nie jest równoznaczne z urządzaniem gier na automatach poza kasynem gry, wobec braku wykazania przez organy dokonywania jakichkolwiek innych czynności przez skarżącego;

ii) art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w związku z art. 89 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 14 ust. 1 u.g.h., poprzez niewłaściwe zastosowanie prawa polegające na pociągnięciu skarżącego do odpowiedzialności administracyjnej oraz wymierzeniu mu kary pieniężnej za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry, jako na podmiot "współurządzający" gry na automatach w przypadku, gdy brak było w stanie prawnym obowiązującym w czasie rozstrzygania przepisu prawa umożliwiającego w zaistniałych okolicznościach faktycznych nałożenie na skarżącego przedmiotowej sankcji;

iii) art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w związku z art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. w związku z art. 6 ust. 4 u.g.h., poprzez błędną ich wykładnię oraz skierowanie decyzji wymierzającej karę za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry do podmiotu niebędącego zobowiązanym do uzyskania zezwolenia na prowadzenie kasyna gry, bowiem urządzenia nie były własnością skarżącego ani skarżący nie był ich posiadaczem zależnym, jak również nigdy nie miał zamiaru prowadzenia gier hazardowych, a tym samym nie może ponosić sankcji administracyjnej w postaci kary pieniężnej na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h., co wynika jednoznacznie z treści umowy zawartej przez skarżącego z podmiotem trzecim, z uwagi na to, że to podmiot trzeci prowadził działalność rozrywkową, przy czym podkreślić należy, że organ w całości pominął zakres prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej, tj. sklasyfikowanej jako: 47.30.Z - sprzedaż detaliczna paliw do pojazdów silnikowych na stacjach paliw;

iv) art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w związku z art. 2 ust. 3, art. 3, art. 14 ust. 1, art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. w związku z art. 115 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2018 r. poz. 800, ze zm.; dalej: O.p.), poprzez uznanie, że działania skarżącego polegające na zawarciu umowy najmu części powierzchni lokalu użytkowego ze Spółką B.G. sp. z o.o. oznaczały, że skarżący powierzchnię tę faktycznie przeznaczył pod urządzenia do gier hazardowych, co nie znalazło odzwierciedlenia w pozostałym materiale dowodowym, a doprowadziło do błędnego uznania, że skarżący wypełnił swoim zachowaniem znamiona deliktu administracyjnego, tj. urządzania gier na automatach poza kasynem gry, podczas gdy analiza powołanych przepisów odnoszących się do "urządzania gier hazardowych", a więc – zgodnie z wykładnią literalną – przedsięwzięcia, zorganizowania szeregu czynności – wykluczają uznanie za trafne zaproponowanego przez organ rozumienia czasownika "urządzać", wiążą się one bowiem z planowym podjęciem szeregu czynności, zapewnieniem każdego elementu przedsięwzięcia nakierowanym na osiągnięcie danego rezultatu, co wskazuje, że nawet w oparciu o niekompletne oraz błędne ustalenia faktyczne dokonane przez organ drugiej instancji w przedmiotowej sprawie, nie sposób uznać, aby zachowanie skarżącego wypełniało znamiona "urządzania gier hazardowych", szczególnie że organ nie wykazał, że umowa była w ogóle wykonywana; a dokonane ustalenia faktyczne sprowadzały się do stwierdzenia, że w wyniku kontroli przeprowadzonej przez funkcjonariuszy celnych w lokalu tym eksploatowano automaty do gier typu HOT SPOT Admirał bez numeru oraz Multi Gaminator o numerze [...];

v) art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. oraz art. 6 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka (EKPC) oraz art. 42 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r., poprzez brak wypełnienia gwarancji w nich zawartych oraz pociągnięcie do odpowiedzialności za popełnienie deliktu administracyjnego, podczas gdy brak przekonywających dowodów na jego popełnienie;

II. na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a., zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy:

i) art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 121 § 1 i art. 122 O.p. w związku z art. 89 ust. 1 pkt 2 oraz art. 91 u.g.h., polegające na niepodjęciu przez organ pierwszej instancji, jak i organ drugiej instancji wszelkich działań mających na celu wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, co w konsekwencji doprowadziło do ustalenia, że skarżący jest podmiotem urządzającym gry na automatach poza kasynem, podczas gdy skarżący nie dokonywał żadnych czynności związanych z organizowaniem gier, objaśnianiem ich zasad i obsługiwaniem samych urządzeń;

ii) art. 141 § 4 p.p.s.a., poprzez brak odniesienia się do prawidłowości wymiaru kary pieniężnej w aspekcie nałożenia jej przez organ pierwszej instancji na podmiot "współurządzający" gry na automatach oraz rozważenia w kontekście art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. możliwości nałożenia na skarżącego sankcji administracyjnej, jako na podmiot "współurządzający";

iii) art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 210 § 1 pkt 4 O.p., poprzez brak wszechstronnego rozważenia wydania decyzji administracyjnej przez organy, w których wskazana podstawa prawna nie odpowiada uzasadnieniu prawnemu, wobec braku wskazania w podstawie prawnej decyzji, według którego brzmienia ustawy o grach hazardowych organ dokonał rozstrzygnięcia sprawy, a tym samym prowadzenia postępowania w sposób budzący wątpliwości strony, tj. z naruszeniem art. 121 § 1 O.p.;

iv) art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 151 p.p.s.a., poprzez oddalenie skargi mimo naruszenia przez organy podatkowe art. 121 i art. 122 O.p. w związku z art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. oraz art. 91 u.g.h., art. 187 § 1 O.p., art. 191 O.p., poprzez przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów oraz dowolne przyjęcie, że skarżący urządzał gry na automatach poza kasynem gry, tj. w sytuacji błędnego zidentyfikowania podmiotu ponoszącego odpowiedzialność administracyjną w rozumieniu art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h.;

v) art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 187 § 1 O.p. i art. 122 O.p., poprzez naruszenie fundamentalnej zasady prawdy obiektywnej polegające na zaniechaniu dokonania ustaleń co do rzeczywistych czynności podejmowanych przez skarżącego w stosunku do kwestionowanych urządzeń, a w konsekwencji wadliwym przyjęciu, że skarżący urządzał gry na automatach poza kasynem gry;

vi) art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 120 O.p., art. 121 § 1 O.p., art. 122 O.p., art. 180 O.p., art. 187 O.p. oraz art. 188 O.p. w związku z art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. oraz art. 91 u.g.h., polegające na niepodjęciu przez WSA wszelkich działań mających na celu dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, przejawiające się w braku zebrania oraz braku rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, w szczególności poprzez:

- błędne przyjęcie, że otrzymywanie przez skarżącego wynagrodzenia w wysokości 40% przychodów z urządzeń stanowi przejaw partycypowania przez niego w zyskach z urządzania gier na automatach poza kasynem gry, podczas gdy stanowi to przychód ze stosunku najmu, od którego skarżący odprowadzał podatek dochodowy, a nadto niewzięcie pod rozwagę, że najemca mógł zagospodarować dowolnie wynajętą od skarżącego powierzchnię usługową, np. choćby pod automat z napojami/przekąskami, a skarżący również w tym wypadku pobierałby czynsz określony w umowach, jako część pożytków;

- konstatację, że "skarżący jest urządzającym gry na automatach poza kasynem gry, ponieważ był zobowiązany do stałego dostarczania energii elektrycznej pozwalającej na niezakłóconą pracę urządzenia; zapewnienia osobom wyznaczonym i upoważnionym przez spółkę oraz klientom lokalu do swobodnego dostępu do urządzenia w godzinach otwarcia lokalu; powiadamiania o wszelkich awariach, uszkodzeniach, nieprawidłowościach w pracach urządzenia, próbach ingerencji w konstrukcję urządzenia przez osoby nieupoważnione oraz zmianie danych dotyczących lokalu", podczas gdy jedynym realnym zobowiązaniem skarżącego było dostarczanie energii elektrycznej do urządzeń oraz pokrywanie w ramach czynszu opłat eksploatacyjnych za energię elektryczną;

- przyjęcie, że skarżący zapewniał ciągłość urządzania gier na automatach, podczas gdy zasadniczą i wyłączną rolę miały w tym osoby trzecie, tj. najemca, ponieważ to te podmioty wstawiły oraz serwisowały automaty do gier znajdujące się na wynajmowanej od skarżącego powierzchni usługowej;

- poprzez brak uwzględnienia, że pomimo braku urządzeń na wynajmowanej powierzchni skarżącemu w dalszym ciągu przysługiwał czynsz ustalony ryczałtowo, niższy niż podczas eksploatowania urządzeń, z uwagi na brak ponoszenia przez skarżącego kosztów udostępnianej zgodnie z umową najmu energii elektrycznej.

Powyższe naruszenia doprowadziły do błędnego ustalenia, że skarżący jest podmiotem urządzającym gry na automatach poza kasynem gry, w sytuacji gdy jedynie wynajmował powierzchnię w lokalu innemu podmiotowi, wobec czego postępowanie dowodowe prowadzone było niezgodnie z zasadami wyrażonymi w Ordynacji podatkowej (tj. art. 121 § 1 O.p.; art. 122 O.p., art. 124 O.p.);

i) art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 8 Konstytucji RP w związku z art. 120 O.p., tj.: zasady nakazującej sądom, zgodnie z art. 3 § 1 i 2 p.p.s.a., w ramach kontroli aktów organów administracji, egzekwowanie od organów podatkowych stosowania zasady praworządności (legalności), nakazującej organom podatkowym orzekanie na podstawie oraz w granicach prawa;

ii) art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 121 § 1 w związku z art. 124 O.p., tj.: zasady nakazującej sądom, zgodnie z art. 3 § 1 i 2 p.p.s.a., zgodnie z art. 134 § 1 i 2 p.p.s.a., w ramach kontroli aktów organów administracji, egzekwowanie od organów podatkowych stosowania postulatu orzekania w razie wątpliwości na korzyść podatnika (in dubio pro tributario) oraz stosowania zasady zaufania obywatela do organów państwa, nakazującej organom podatkowym orzekanie zgodnie z prawem bez względu na doraźne korzyści dla fiskusa;

iii) art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 217 § 2 O.p., poprzez wydanie zaskarżonej decyzji bez rzetelnego uzasadnienia faktycznego oraz prawnego przejawiające się w powielaniu wydawanych decyzji zarówno przez organ pierwszej instancji, jak i organ drugiej instancji, jak i nie wskazaniu, na podstawie której wersji ustawy o grach hazardowych organ drugiej instancji orzekł.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny w postępowaniu wywołanym skargą kasacyjną nie rozpoznaje więc sprawy ponownie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych.

Wychodząc z tego założenia, należy zaznaczyć, że wobec niestwierdzenia z urzędu nieważności postępowania (art. 183 § 2 p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny ogranicza swoje rozważania do oceny postawionych w skardze kasacyjnej zarzutów, które oparte zostały na obydwu podstawach określonych w art. 174 p.p.s.a. Podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia prawa materialnego w istocie koncentrują się na zarzucie błędnej wykładni i niewłaściwego zastosowania art. 89 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 14 ust. 1 oraz art. 6 ust. 4 u.g.h., co miało doprowadzić do wymierzenia skarżącemu kary pieniężnej za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry w sytuacji, gdy prawidłowa wykładnia tych przepisów winna prowadzić do wniosku, że działanie skarżącego nie może być kwalifikowane jako wypełniające pojęcie urządzania gier na automatach poza kasynem gry. Zarzuty naruszenia przepisów postępowania koncentrują się z kolei na kwestii bezpodstawnego uznania skarżącego za podmiot urządzający gry na automatach poza kasynem gry, wskutek wadliwej oceny, opartej jedynie na podstawie błędnie zinterpretowanych zobowiązań skarżącego, wynikających z zawartej umowy najmu.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, stanowisko wyrażone w kontrolowanym wyroku jest prawidłowe, a zarzuty skargi kasacyjnej nie zostały oparte na usprawiedliwionych podstawach.

Charakter tych zarzutów i ich uzasadnienie przedstawiono w taki sposób, że zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego ściśle powiązano (uzasadniano) z naruszeniem przepisów postępowania i odwrotnie – potencjalne błędy proceduralne prowadziły w ocenie autora skargi kasacyjnej do naruszenia prawa materialnego. Ten sposób argumentacji uzasadnia łączne rozpoznanie zarzutów materialnych i procesowych. Wbrew zarzutom skargi kasacyjnej, brak jest uzasadnionych podstaw do zakwestionowania trafności stanowiska Sądu pierwszej instancji co do charakteru kontrolowanych urządzeń jako automatów do gier, a nadto do wyłączenia odpowiedzialności skarżącego za urządzanie gier na tym automacie poza kasynem gry.

W pierwszej kolejności należy odnieść się do najdalej idącego zarzutu, tj. naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 141 § 4 p.p.s.a.

W tym miejscu należy zauważyć, że art. 141 § 4 p.p.s.a. określa elementy, jakie powinno zawierać uzasadnienie wyroku. Powołany przepis zawiera dyrektywę skierowaną pod adresem sądu sporządzającego uzasadnienie wyroku, by zawierało ono zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Podkreślenia wymaga, że do naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. może dojść wówczas, gdy uzasadnienie wyroku nie zawiera wszystkich istotnych elementów i w związku z tym zaskarżony wyrok nie poddaje się kontroli instancyjnej. W rozpoznawanej sprawie strona wnosząca skargę kasacyjną nie wykazała, by taka sytuacja miała miejsce. Dodać także należy, że Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale składu siedmiu sędziów z 15 lutego 2010 r. wyjaśnił, że przepis art. 141 § 4 p.p.s.a. może stanowić samodzielną podstawę kasacyjną (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.), jeżeli uzasadnienie wojewódzkiego sądu administracyjnego nie zawiera stanowiska co do stanu faktycznego przyjętego jako podstawa skarżonego rozstrzygnięcia (uchwała NSA z 15 lutego 2010 r., II FPS 8/09, ONSAiWSA 2010 r., Nr 3, poz. 39). Uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie jest dotknięte tego rodzaju wadą. Sąd pierwszej instancji uznał za prawidłowe ustalenia faktyczne poczynione w toku postępowania administracyjnego, a tym samym przyjął je za podstawę orzeczenia.

W orzecznictwie i piśmiennictwie nie budzi wątpliwości, że przewidziany w art. 141 § 4 p.p.s.a. wymóg przedstawienia w uzasadnieniu wyroku zarzutów podniesionych w skardze nie może ograniczać się jedynie do ich przytoczenia, ale oznacza także konieczność odniesienia się do nich przy wyjaśnianiu podstawy prawnej rozstrzygnięcia. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku spełnia te warunki. Sąd przedstawił istotę zarzutów podniesionych w skardze, a następnie odniósł się do nich, przedstawiając argumenty, które w jego ocenie dawały podstawy do uznania ich za zasadne. Podkreślić należy, że nie można mylić dostateczności uzasadnienia z siłą jego przekonywania i trafnością wskazanych w nim argumentów. Celem uzasadnienia jest wprawdzie przekonanie stron postępowania o trafności rozstrzygnięcia, ewentualna wadliwość argumentacji bądź prezentowanie przez stronę innego poglądu niż przedstawiony w uzasadnieniu nie stanowi jednak o naruszeniu przez sąd art. 141 § 4 p.p.s.a., gdy uzasadnienie zawiera odniesienie się do wszystkich zarzutów poprzez odwołanie się do treści przepisów prawa i wyjaśnienie ich zastosowania w konkretnej sprawie. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego część analityczna uzasadnienia zaskarżonego wyroku pozwala na odtworzenie toku rozumowania Sądu, który doprowadził do stanowiska o zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, a tym samym możliwa jest kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku.

Za niezasadne należy uznać zarzuty kwestionujące prawidłowość ustaleń dokonanych w sprawie przez organy, a zaakceptowanych przez Sąd pierwszej instancji. Wbrew zarzutom skargi kasacyjnej, w kontrolowanej sprawie organy podjęły wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy. Zebrały i rozpatrzyły materiał dowodowy wystarczający do podjęcia rozstrzygnięcia. Z wyrażonej w art. 191 O.p. zasady swobodnej oceny dowodów wynika, że organ, przy ocenie stanu faktycznego, nie jest skrępowany żadnymi regułami ustalającymi wartość poszczególnych dowodów. Organ ten, według swej wiedzy, doświadczenia oraz wewnętrznego przekonania ocenia wartość dowodową poszczególnych środków dowodowych i wpływ udowodnienia jednej okoliczności na inne. W rozpoznawanej sprawie wnioski wyciągnięte przez organy są logicznie poprawne i merytorycznie uzasadnione, przy czym zaskarżona decyzja zawiera wyczerpujące uzasadnienie faktyczne i prawne.

Wbrew zarzutowi skarżącego, nie ma podstaw do przyjęcia, że doszło do naruszenia zasady zaufania do organów podatkowych (art. 121 § 1 O.p.). Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, podstawa materialnoprawna nałożenia kary pieniężnej w rozpoznawanej sprawie (art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h.) została sformułowana w sposób jasny, pozwalający na jednoznaczne ustalenie, że karze podlega działanie polegające na urządzaniu gier na automatach w miejscu innym niż kasyno gry. Obowiązkiem Sądu pierwszej instancji, z którego Sąd ten, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, prawidłowo się wywiązał, była ocena wydanych w sprawie decyzji administracyjnych i prowadzonego postępowania administracyjnego pod względem zgodności z prawem.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, brak jest podstaw do skutecznego zakwestionowania stanowiska Sądu pierwszej instancji odnośnie do zasadności uznania skarżącego za podmiot urządzający gry poza kasynem gry i przypisania mu z tego tytułu odpowiedzialności.

Podstawą materialnoprawną nałożenia na skarżącego kary pieniężnej był art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. Powołany przepis (w stanie prawnym mającym zastosowanie w sprawie) przewidywał, że karze pieniężnej podlega urządzający gry na automatach poza kasynem gry. Na gruncie regulacji prawnej zawartej w art. 89 ust. 1 pkt 2 w związku z ust. 2 pkt 2 u.g.h., Naczelny Sąd Administracyjny konsekwentnie przyjmuje, że określona tam sankcja administracyjna może zostać zastosowana wobec kilku podmiotów, o ile każdemu z nich można przypisać zachowanie spełniające kryteria urządzania gry na tym samym automacie, w tym samym miejscu i czasie. Wynika to z szerokiego zakresu definicji podmiotu "urządzającego gry na automatach", a taki kierunek wykładni tego pojęcia odpowiada wymogom spójności systemu reglamentacji tego rodzaju działalności gospodarczej oraz kontroli tego systemu, zgodnie z wymogami efektywności w zapobieganiu nadużycia prawa (zob. np. wyroki NSA z: 22 lutego 2019 r., sygn. akt II GSK 228/17; 9 listopada 2016 r., sygn. akt II GSK 2736/16). Zauważyć przy tym należy, że wykładnia normy prawnej z art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h., uwzględniająca racjonalność ustawodawcy, bezsprzecznie prowadzi do wniosku, że nie jest wykluczona wielopodmiotowa odpowiedzialność za naruszenie prawa, o ile można w sprawie ustalić i przypisać określonym podmiotom współdziałanie w zakresie urządzania gier na automatach poza kasynem (por. wyrok NSA z 21 czerwca 2017 r., sygn. akt II GSK 892/17). Wymaga to oczywiście dokonania prawidłowej oceny wszystkich istotnych okoliczności faktycznych sprawy (np. wyroki NSA z: 20 kwietnia 2017 r. sygn. akt II GSK 5233/16, 27 czerwca 2019 r. sygn. akt II GSK 1660/17), co zdaniem Sądu pierwszej instancji zostało w sprawie właściwie przeprowadzone przez organy, a ocenie tej Sąd dał wyraz w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku.

Przypomnieć należy, że w myśl art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. karze pieniężnej podlega urządzający gry na automatach poza kasynem gry i jakkolwiek ustawa o grach hazardowych nie zawiera legalnej definicji "urządzającego gry", to w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjęto, że "urządzanie gier hazardowych na automatach" stanowi ogół czynności i działań umożliwiających przeprowadzenie takich gier, a w szczególności: udostępnienie potencjalnym graczom automatów do gier; zorganizowanie i pozyskanie odpowiedniego miejsca na zamontowanie urządzeń oraz przystosowanie go do danego rodzaju działalności; umożliwienie dostępu do takiego miejsca nieograniczonej ilości graczy; utrzymywanie automatów w stanie stałej aktywności, umożliwiającej ich sprawne funkcjonowanie; wypłacanie wygranych; obsługa urządzeń; zatrudnienie i odpowiednie przeszkolenie personelu, zapewniające graczom możliwość uczestniczenia w grze (np. wyroki NSA z: 14 marca 2019 r., sygn. akt II GSK 125/17; 9 stycznia 2019 r., sygn. akt II GSK 4236/16; 2 sierpnia 2018 r., sygn. akt II GSK 132/18; 19 lipca 2018 r., sygn. akt II GSK 4707/16).

W świetle powyższego stwierdzić należy, że ustalenia w sprawie jasno wskazują, że zawarta przez skarżącego umowa najmu miała na celu zapewnienie warunków do zainstalowania automatów do gier i urządzania na nich gier losowych w celu osiągnięcia korzyści materialnej. Jak wskazuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych, warunkiem odpowiedzialności administracyjnoprawnej na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. jest wykazanie, że dany podmiot aktywnie uczestniczył w procesie urządzania nielegalnych gier, a więc podejmował określone czynności nie tylko związane z procesem udostępniania automatów, lecz także z ich obsługą oraz stwarzaniem technicznych, ekonomicznych i organizacyjnych warunków umożliwiających sprawne i niezakłócone funkcjonowanie samego urządzania oraz jego używanie do celów związanych z zasadniczo komercyjnym procesem organizowania gier hazardowych. Nie wyklucza to oczywiście możliwości współdziałania wielu podmiotów w nielegalnym procederze urządzania gier, np. właściciela automatu i właściciela bądź dysponenta lokalu, którzy umownie dokonują podziału zadań i funkcji związanych z procesem organizacji gier (zob. wyroki NSA z: 26 czerwca 2019 r., sygn. akt II GSK 1775/17; 13 marca 2018 r., sygn. akt II GSK 3745/17). W rezultacie, za urządzanie gier hazardowych uznaje się takie zachowanie, które ma na celu umożliwienie sprawnego funkcjonowania automatu lub automatów do gier hazardowych, zgodnie z ich przeznaczeniem, w miejscu dostępnym dla potencjalnych odbiorców tego rodzaju rozrywki (por. wyrok NSA z 21 maja 2019 r., sygn. akt II GSK 1140/17).

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, dokonane przez organ ustalenia faktyczne w sprawie wskazują, że skarżący był podmiotem "urządzającym gry" w rozumieniu przepisów ustawy o grach hazardowych i prawidłowo z tego tytułu nałożona została na niego kara na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 u.g.h. W rozpoznawanej sprawie organy i Sąd pierwszej instancji nie miały wątpliwości, że postępowanie zostało prawidłowo wszczęte wobec skarżącego, którego w świetle zgromadzonego w aktach sprawy materiału dowodowego należało uznać za podmiot urządzający gry na automatach poza kasynem gry. Tego stanowiska, uzasadnionego dokonanymi przez organy i zaakceptowanymi przez Sąd pierwszej instancji ustaleniami, skarżący skutecznie nie podważył.

W świetle powyższego stwierdzić należy, że wbrew twierdzeniom skarżącego, ustalenia w sprawie jasno wskazują, że zawarta przez skarżącego umowa najmu miała na celu zapewnienie warunków do zainstalowania automatów do gier i urządzania na nich gier losowych w celu osiągnięcia korzyści materialnej. Umowa ta nie sprowadzała się bowiem jedynie do wynajęcia dysponentowi automatu części powierzchni lokalu, lecz nakładała na skarżącego szereg obowiązków związanych z prawidłowym funkcjonowaniem automatów zainstalowanych na wynajmowanej powierzchni lokalu (2 m²), w tym zapewnienie stałego dostępu do urządzenia w godzinach otwarcia lokalu, stałe dostarczanie energii elektrycznej do urządzenia, nadzór nad urządzeniem i informowanie jego właściciela o wszelkich awariach, uszkodzeniach, nieprawidłowościach w pracach urządzenia, a także próbach ingerencji w konstrukcję urządzenia przez osoby nieupoważnione. W zamian skarżący uzyskiwał prawo do czynszu, którego wysokość stanowiła określony procent zysku (40%), jaki przynosiły automaty. Skarżący osiągał zatem korzyści nie tyle z samego najmu części powierzchni lokalu, ale przede wszystkim z tytułu ilości urządzanych gier.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, WSA prawidłowo ocenił, że powyższe okoliczności wskazują, że umowa najmu miała charakter umowy o wspólnym przedsięwzięciu, gdyż skarżący m.in. ponosił ryzyko ekonomiczne związane z procesem urządzania gier, skoro wysokość jego wynagrodzenia była uzależniona od zysku osiąganego z automatów.

W nawiązaniu do zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej odnośnie do braku podstaw do przyjęcia, że umowa najmu była w ogóle przez skarżącego wykonywana, oraz że był on "urządzającym gry na automatach", należy zauważyć, że taką podstawę stanowią zeznania skarżącego przesłuchanego 8 grudnia 2014 r. w charakterze świadka, na które powołały się organy obu instancji (protokół przesłuchania świadka nr [...]). Z protokołu przesłuchania K.R. wynika, że automaty zostały wstawione ok. 1 listopada 2014 r. W związku z tym, że nie wypłacają one wygranych skarżący, a pod jego nieobecność pracownicy, zapisywali osoby i wysokość wygranych na kartce, która była przechowywana w kasie oraz dokonywali wypłat. Rozliczenie z właścicielem automatów miało miejsce raz w tygodniu, za pośrednictwem jego przedstawiciela, który na podstawie zapisków o wygranych, zwracał wypłacone pieniądze. Wobec powyższego nie ulega wątpliwości, że umowa najmu z 19 lipca 2014 r. była wykonywana, a skarżący aktywnie uczestniczył w procesie urządzania gier na automatach.

Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono stosownie do art. 204 pkt 1 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a) i § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 265). Koszty zasądzone na rzecz organu obejmują wynagrodzenie jego pełnomocnika, który nie prowadził sprawy przed Sądem pierwszej instancji, a w terminie określonym w art. 179 p.p.s.a. sporządził odpowiedź na skargę kasacyjną.