Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 1902/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2007-12-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 156 § 1, art. 7.
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 3, art. 2, art. 2 ust. 2
journal: Dz.U. 1957 nr 39 poz 174
law: Ustawa z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym.
article: art. 9 ust. 1
journal: Dz.U. 1958 nr 17 poz 71
law: Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw, związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego.
journal: Dz.U. 1989 nr 10 poz 56
law: Ustawa z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego.
article: art. 10 ust. 1 pkt. 1, art. 14 ust. 1 pkt. 1
journal: Dz.U. 1953 nr 11 poz 40
law: Dekret z dnia 9 lutego 1953 r. o całkowitym zagospodarowaniu użytków rolnych.
article: art. 73 ust. 1
journal: Dz.U. 1998 nr 133 poz 872
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną.
article: art. 30 ust. 3
journal: Dz.U. 1997 nr 102 poz 643
law: Ustawa z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym.
article: art. 7, art. 21 ust. 2
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Linkowski, Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Czerwiński (spr.), asesor WSA Agnieszka Wójcik, Protokolant Artur Dral, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 grudnia 2007 r. sprawy ze skarg E. D. i H. J. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia (...) sierpnia 2007 r. nr (...) w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji - skargi oddala -


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2001 roku, Nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. z dnia [...] maja 1961 roku, Nr [...] utrzymującej w mocy decyzję Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w W. z dnia [...] marca 1961 roku, Nr [...].

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2007 roku, Nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi po rozpoznaniu odwołania H. J. utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] kwietnia 2001 roku.

W uzasadnieniu decyzji Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi stwierdził,

iż Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie, wyrokiem z dnia 7 maja 2002 roku sygn. akt IV SA 3305/01 uchylił decyzję z dnia [...] lipca 2001 roku podnosząc

w uzasadnieniu, iż w sprawie tej nie wyjaśniono wielu okoliczności istotnych dla wyniku sprawy.

Następnie, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] lipca 2003 roku po rozpatrzeniu sprawy z wniosku H. J. w pkt 1 stwierdził nieważność decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. z dnia [...] maja 1961 roku oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej

w W. z dnia [...] marca 1961 roku w części dotyczącej przejętego na rzecz Skarbu Państwa gospodarstwa rolnego składającego się z działek gruntowych oznaczonych numerami: [...].

W pkt 2 w/w decyzji Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi stwierdził zaś,

iż wymienione w pkt 1 decyzje, tj. decyzja Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. z dnia [...] maja 1961 roku jak i decyzja Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w W. z dnia [...] marca 1961 roku, w części dotyczącej działek gruntu oznaczonych numerami: [...] zostały wydane z naruszeniem prawa, lecz z uwagi na nieodwracalne skutki prawne odmówił stwierdzenia nieważności.

Z wnioskiem o ponowne rozpoznanie sprawy zakończonej w/w decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi wystąpili: E. D., H. J. oraz Starostwo Powiatowe w W.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] marca 2004 roku, znak: [...] w pkt 1 utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia

[...] lipca 2003 r., w części dotyczącej działek gruntu oznaczonych numerami: [...], natomiast w części dot. działek gruntu o numerach: [...] orzekł, iż decyzje o przejęciu zostały wydane z naruszeniem prawa, lecz z uwagi na nieodwracalne skutki prawne – odmówił stwierdzenia ich nieważności. W pkt 2 Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi uchylił swoją decyzję z dnia [...] lipca 2003 roku w części dotyczącej działek oznaczonych numerami: [...], na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 Kpa stwierdził nieważność decyzji terenowych organów administracji państwowej w odniesieniu do działki

nr [...], zaś co do działki nr [...] stwierdził, że w tej części decyzje Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. i decyzje Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w W. zostały wydane z naruszeniem prawa, lecz z uwagi

na nieodwracalne skutki prawne odmówił stwierdzenia ich nieważności.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 20 kwietnia 2005 r. sygn. akt IV SA/Wa 1301/05 - po rozpoznaniu sprawy z wniosku E. D., R. K., R. K., J. E., J. S., [...] Spółdzielni [...] w G. oraz Miasta

i Gminy G. stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji Ministra Rolnictwa

i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2004 roku oraz poprzedzającej jej decyzji z dnia

[...] lipca 2003 roku. W uzasadnieniu orzeczenia Sąd podniósł, iż Minister Rolnictwa

i Rozwoju Wsi wydając decyzję z dnia [...] lipca 2003 roku całkowicie zignorował fakt, iż w obrocie prawnym pozostała decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia

[...] kwietnia 2001 roku oraz wniosek Pani H. J. o ponowne rozpoznanie sprawy, stąd też postępowanie w niniejszej sprawie stało się trójinstancyjne.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] lutego 2006 roku, znak: [...] po rozpatrzeniu wniosku Pani H. J. o ponowne rozpoznanie sprawy zakończonej decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia

[...] kwietnia 2001 roku uchylił zaskarżoną decyzję w całości i umorzył postępowanie administracyjne toczące się przed Ministrem Rolnictwa i Rozwoju Wsi, podnosząc

w uzasadnieniu decyzji, iż zgodnie z obowiązującym orzecznictwem sądowo

– administracyjnym, organami właściwymi do badania legalności orzeczeń wydanych w tego typu sprawach przez prezydia rad narodowych są samorządowe kolegia odwoławcze.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 9 listopada 2006 roku, sygn. akt IV SA/Wa 875/06 uchylił zaskarżoną decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lutego 2006 roku, podnosząc w uzasadnieniu wyroku,

iż skoro ani Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 7 maja 2002 roku sygn. akt IV SA 3305/01 ani Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie z dnia wyrokiem z dnia 20 kwietnia 2005 roku, sygn. akt IV SA/Wa 130/05 nie zakwestionowali właściwości Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi do badania legalności zaskarżonych orzeczeń, to tym samym Minister ten jest organem właściwym

w przedmiotowej sprawie.

Stwierdzenie nieważności decyzji jest nadzwyczajnym środkiem kontroli, stosowanym w razie wyjątkowo ciężkiego naruszenia prawa. W przedmiotowej sprawie spór dotyczy tego, czy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej

w P. decyzją z dnia [...] maja 1961 roku, nr [...], utrzymującą

w mocy decyzję Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w W. z dnia

[...] marca 1961 r., nr [...] dopuściło się naruszenia prawa, które może być zakwalifikowane jako rażące naruszenie prawa.

O rażącym naruszeniu prawa można mówić w sytuacji, gdy określona decyzja wydana została wbrew nakazowi lub zakazowi ustanowionemu w przepisie prawnym, wbrew wszystkim przesłankom przepisu nadano prawo albo go odmówiono. Cechą rażącego naruszenia prawa jest to, że treść decyzji pozostaje w sprzeczności

z treścią przepisu przez proste ich zestawienie ze sobą (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego, z dnia 1 grudnia 2003 roku, sygn. akt. IV S.A. 2626-2628/03). Sprawa toczy się bowiem już nie w trybie zwykłym, gdzie dla uchylenia decyzji wystarczy stwierdzenie "naruszenia prawa", mającego wpływ na wynik rozstrzygnięcia, a w trybie nadzoru - w trybie nadzwyczajnym (ponad czterdzieści lat po wydaniu decyzji w trybie zwykłym), kiedy to tylko wyjątkowo, wbrew zasadom trwałości decyzji ostatecznych z enumeratywnie wyliczonych ustawowo przyczyn, można uznać decyzję ostateczną za dotkniętą tak ciężką wadą, iż zachodzi konieczność uznania jej za nieważną.

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 5 lutego 1998 roku, sygn. akt IV S.A. 948/87 podniósł, iż stwierdzenie nieważności ostatecznej decyzji administracyjnej może nastąpić tylko w przypadku bezspornego ustalenia,

że uchylona decyzja jest dotknięta jedną z wad określonych w art. 156 § 1 Kpa.

W konsekwencji tego postępowanie o stwierdzenie nieważności nie ma wykazać,

iż zaskarżona decyzja odpowiada prawu, lecz czy je narusza w sposób określony w art. 156 § 1 Kpa.

Organ administracji nie jest natomiast zwolniony od przeprowadzenia kontroli decyzji w pełnym zakresie, pod względem występowania przesłanek określonych w art. 156 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego mimo, iż wniosek dotyczy zbadania tylko wadliwości decyzji z art. 156 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 kwietnia 2001 roku, sygn. akt IV SA 645/99). Zatem w niniejszej sprawie organ nadzoru zobligowany jest do zbadania, czy w rozstrzyganej sprawie występuje jakakolwiek

z wymienionych w tym przepisie przesłanek.

Przy rozpatrzeniu wniosku Pani H. J. o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] kwietnia 2001 roku organ naczelny związany jest zapadłym w tej sprawie wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 maja 2002 roku, sygn. akt IV SA 3305/01 oraz wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 kwietnia 2005 roku, sygn. akt IV SA/Wa 130/05. NSA w uzasadnieniu wyroku podniósł, iż należy dokładnie przeanalizować treść wniosku J. M., którym wystąpił o przejęcie gospodarstwa rolnego o pow. 83,9938 ha na własność Państwa. Sąd podniósł, iż wniosek ten nie został dołączony do akt sprawy, a znajomość jego treści jest niezbędna do prawidłowego zbadania legalności zaskarżonych orzeczeń Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w W. oraz Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. Przywołany bowiem w tych decyzjach art. 9 ustawy z dnia 12 marca 1958 roku o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej

i osadnictwa rolnego w ust 2. stanowił, iż przepis ust. 1 nie dotyczy gruntów wymienionych w art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 roku o uchyleniu dekretu z dnia

9 lutego 1953 roku o całkowitym zagospodarowaniu użytków rolnych (Dz. U Nr 39, poz. 173).

Jak wynika z akt przedmiotowej sprawy, oświadczeniem do protokołu spisanym w dniu [...] marca 1953 roku J. M. zrzekł się swojego gospodarstwa rolnego o pow. 83,9938 ha. W protokole znajduje się zapis o treści: "Zgłaszam niniejszym wniosek o przejęcie mego gospodarstwa rolnego wraz z inwentarzem żywym i martwym na własność Państwa, wraz z budynkami mieszkalnymi i gospodarczymi (.. .)". W dalszej części wniosku J. M. podniósł, iż nie żąda pełnego odszkodowania za zdane gospodarstwo, a gospodarstwo to opuści natychmiast po wskazaniu mu gospodarstwa zamiennego o pow. 7-9 ha wraz z przydziałem ze zdawanego gospodarstwa w postaci 2 koni, 2 krów, 4 sztuk świń oraz drobiu.

Gospodarstwo rolne położone w G., stanowiące własność J. M. o pow. 83,9930 ha, przejęte zostało na jego wniosek na własność Skarbu Państwa decyzją Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. z dnia [...] marca 1955 roku. Podstawę prawną przejęcia stanowiły przepisy art. 14 dekretu z dnia 9 lutego 1953 r. o całkowitym zagospodarowaniu użytków rolnych (Dz. U. nr 11, poz. 40) oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1954 roku w sprawie przyjmowania na własność Państwa gospodarstw rolnych niecałkowicie lub nienależycie zagospodarowanych, na wniosek ich właścicieli oraz w sprawie odszkodowania za te gospodarstwa (Dz. U. nr 8, poz. 26).

Jak wynika z treści tego orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. przejęło na własność Państwa za odszkodowaniem pieniężnym gospodarstwo rolne J. M. w całości, ustaliło wysokość odszkodowania pieniężnego oraz ustaliło termin przejęcia gospodarstwa na 14 dni od dnia uprawomocnienia się tego orzeczenia.

Ze znajdującego się w aktach sprawy pisma Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. z dnia [...] września 1955 roku skierowanego do Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w W. wynika, iż Wojewódzki Zarząd Rolnictwa PWRN w P. poddał rewizji orzeczenie z dnia [...] marca 1955 roku, podnosząc w uzasadnieniu iż orzeczenie to zostało wydane niezgodnie z wnioskiem J. M., który wystąpił o przydzielenie mu mniejszego gospodarstwa rolnego, co jednak tym orzeczeniem nie nastąpiło.

Ponieważ J. M. nie wyraził zgody na treść orzeczenia PWRN z dnia

[...] marca 1955 roku orzeczenie to stało się niewykonalne. Zgodnie z § 2.1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1954 roku w sprawie przyjmowania na własność Państwa gospodarstw rolnych niecałkowicie lub nienależycie zagospodarowanych, na wniosek ich właścicieli oraz w sprawie odszkodowania za te gospodarstwa, przyjęcie gospodarstwa na własność Państwa nie może nastąpić w przypadku, gdy właściciel odmówił zgody na ustalone odszkodowanie. Zgodnie natomiast z art. 3 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o uchyleniu dekretu z dnia 9 lutego 1953 roku o całkowitym zagospodarowaniu użytków rolnych

– wszczęte na podstawie tego dekretu postępowanie w sprawie przejęcia

na własność Państwa gruntów umarza się, jeżeli do dnia wejścia w życie tej ustawy nie zostało wydane w tym postępowaniu wykonalne orzeczenie.

Z uwagi na powyższe, część przejętej nieruchomości o pow. 65 ha została J. M. zwrócona. Nie zwrócono jedynie gruntu o pow. 18,5229 ha

z uwagi na fakt, iż grunty te znajdowały się w dyspozycji P. w G., który na tym terenie dokonał już przebudowy budynków gospodarczych, domu mieszkalnego oraz dokonał innych inwestycji.

Decyzją Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w W. z dnia

[...] marca 1961 roku, a następnie decyzją Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. z dnia [...] maja 1961 roku przedmiotowe gospodarstwo rolne o pow. 18,5229 ha, przejęte zostało na własność Skarbu Państwa w oparciu o przepisy art. 9 ustawy z dnia 12 marca 1958 roku o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego, gdyż nieruchomość ta w dniu wejścia w życie w/w ustawy, tj. w dniu 5 kwietnia 1958 roku pozostawała we władaniu Państwa.

Zgodnie z treścią art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 roku, nieruchomości rolne i leśne objęte we władanie Państwa do dnia wejścia w życie tej ustawy należało przejąć na własność Państwa bez względu na ich obszar, jeżeli znajdowały się nadal we władaniu Państwa lub zostały przekazane przez Państwo

w użytkowanie innym osobom fizycznym lub prawnym. Jak stanowi natomiast art. 9 ust. 2 tej ustawy, przepis ust. 1 nie dotyczy gruntów wymienionych w art. 2 ustawy

z dnia 13 lipca 1957 roku o uchyleniu dekretu z dnia 9 lutego 1953 roku o całkowitym zagospodarowaniu użytków rolnych.

Jak wynika z treści przepisu art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 roku, grunty które zostały na podstawie dekretu z dnia 9 lutego 1953 roku przekazane

w użytkowanie zwraca się poprzedniemu posiadaczowi po upływie terminu na jaki zostały oddane w użytkowanie (zagospodarowanie). Przed upływem tego terminu grunt mógł być zwrócony za zgodą użytkownika i poprzedniego posiadacza.

W dalszej części tego przepisu jest mowa o tym, że jeżeli jednostki gospodarki uspołecznionej dokonały inwestycji budowlanych na gruntach otrzymanych

w użytkowanie na podstawie dekretu, grunty te mogą być przejęte na własność Państwa, wolne od obciążeń w zamian za przyznanie właścicielowi innych gruntów

o przybliżonej wartości.

Przepis art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 1958 roku o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego nie ma zastosowania w przedmiotowej sprawie, gdyż J. M. nie oddał przedmiotowego gospodarstwa rolnego w przejściowe zagospodarowanie lecz chciał się go pozbyć

w sposób trwały przenosząc własność na rzecz Państwa o czym bezspornie świadczy treść jego wniosku złożonego do protokołu dnia [...] marca 1953 roku.

Jak wynika z przepisów ustawy z dnia 9 lutego 1953 roku o całkowitym zagospodarowaniu użytków rolnych, w trybie przepisów tej ustawy grunt rolny mógł być przekazany w użytkowanie (art. 6) bądź też na własność Państwa – co miało miejsce w niniejszym przypadku (art. 12 i nast.).

Ponadto należy mieć na uwadze fakt, iż przepis art. 9 ust. 1 ustawy z dnia

12 marca 1958 roku o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej

i osadnictwa rolnego – stanowiący podstawę prawną wydania zaskarżonych orzeczeń – był przedmiotem wykładni Trybunału Konstytucyjnego. Trybunał

w uchwale z dnia 20 lutego 1991 roku (Dz. U. Nr 20, poz. 88) stwierdził, iż o przejęciu na podstawie tego przepisu decydowały wyłącznie przesłanki wymienione w tym przepisie. Chodzi więc o objęcie nieruchomości we władanie Państwa do dnia wejścia w życie ustawy, czyli do dnia 5 kwietnia 1958 roku, bez względu

na okoliczności, w jakich doszło do objęcia nieruchomości przez Państwo, ponadto

w dniu wydania decyzji nieruchomość ta powinna nadal znajdować się

we władaniu Państwa lub zostać przekazana przez Państwo w użytkowanie innym osobom fizycznym lub prawnym.

Z akt sprawy bezspornie wynika, iż przedmiotowa nieruchomość w dniu

5 kwietnia 1958 roku jak i w dniu wydania zaskarżonych decyzji prezydium była

we władaniu Państwa, stąd też przedmiotowa nieruchomość zgodnie

z obowiązującymi wówczas przepisami przejęta została na własność Państwa.

Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego złożyła E. D.

Zdaniem skarżącej niesporne jest, że J. M. nie wyrażał zgody na treść orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. z dnia [...] marca 1955 roku. Tym samym zdaniem skarżącej orzeczenie to stało się niewykonalne zgodnie z treścią art. 3 ustawy z dnia 13 lipca 1957 roku (Dz. U. z 1957 roku Nr 39, poz. 173) i na podstawie tej ustawy nieruchomość podlegała zwrotowi. Dnia

[...] kwietnia 1958 roku dokonano zwrotu 63 ha natomiast nie zwrócono gruntu wraz

z budynkami o powierzchni 18,5229 ha. Skoro orzeczenie z dnia [...] marca 1955 roku było niewykonalne, to przejęcie było bezprawne. Akt objęcia przez Skarb Państwa nieruchomości w sposób bezprawny jest sprzeczny z zasadami państwa prawa

i prawa własności. W konsekwencji nie wypełnia dyspozycji art. 9 ust. 1 ustawy

z dnia 12 marca 1958 roku w sprawie sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych. Obejmując nieruchomość w sposób bezprawny Skarb Państwa nie może powoływać się na jakikolwiek przepis prawny.

Powoływanie się na uchwałę Trybunału Konstytucyjnego z dnia 22 lutego 1991 roku jest zdaniem skarżącej błędne, gdyż przepis art. 9 ustawy z dnia 12 marca 1958 roku jest sprzeczny z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej z 1997 roku. Uchwała Trybunału podjęta była natomiast pod rządami Konstytucji stalinowskiej

z 1952 roku nie zawierającej gwarancji poszanowania prawa własności. Uznawanie komunistycznego bezprawia jest zdaniem skarżącej rażącym naruszeniem przepisów obecnie obowiązującej Konstytucji.

Oddawanie nieruchomości przez J. M. odbywało się etapami. Uzależniał on oddanie gospodarstwa od przyznania mu gospodarstwa zamiennego

z przydziałem 2 koni. Świadczy to zdaniem skarżącej, iż oddanie nieruchomości miało charakter przejściowy. Zdaniem skarżącej nie może być dowodem na chęć pozbycia się przez J. M. treść protokołu z dnia [...] marca 1953 roku, gdyż został on zmuszony do jego podpisania poprzez aresztowanie. Protokół ten nie może więc być wartościowym materiałem dowodowym w sprawie.

Nadto z art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 roku wynika, iż przejęcie gruntów na własność Państwa uwarunkowane było od przyznania właścicielowi innych gruntów o przybliżonej wartości. Tymczasem władze usunęły J. M. z dworku składającego się z 10 pokoi znajdującego się na działce o powierzchni 18,5229 ha do budynku składającego się z 1 pokoju i kuchni z glinianą podłogą o powierzchni działki 0,2449 ha. Nie został więc spełniony warunek przyznania J. M. gruntów o przybliżonej wartości.

Skargę na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2007 roku złożyła również H. J. podnosząc zarzut, iż w toku postępowania nie uwzględniono słusznego interesu strony opierając się na interesie społecznym. Nadto zdaniem skarżącej błędnie przyjęto, iż art. 9 ust.1 ustawy z dnia 12 marca 1958 roku o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego (Dz. U. Nr 17, poz. 71) miał zastosowanie do gospodarstwa rolnego należącego do J. M. W konsekwencji zdaniem skarżącej Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi naruszył art. 156 § 1 pkt 2 kpa poprzez niestwierdzenie przesłanki rażącego naruszenia prawa i niestwierdzenie nieważności decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. z dnia [...] maja 1961 roku, Nr [...] utrzymującej w mocy decyzję Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w W. z dnia [...] marca 1961 roku, Nr [...]. Skarżąca powołując się na orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego podniosła, że rażące naruszenie prawa ma miejsce wówczas, gdy wywołuje ono skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia praworządności. Zdaniem skarżącej z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, ze decyzje z dnia [...] marca 1961 roku oraz z dnia [...] maja 1961 roku wydane zostały z rażącym naruszeniem prawa.

Zdaniem skarżącej ponieważ przejęcie gospodarstwa rolnego należącego

do J. M. na mocy art. 14 dekretu z dnia 9 lutego 1953 roku o całkowitym zagospodarowaniu użytków rolnych (Dz. U. Nr 11, poz. 40) nie doszło do skutku,

to na mocy art. 3 ustawy z dnia 13 lipca 1957 roku o uchyleniu dekretu z dnia

9 lutego 1953 roku postępowanie wszczęte na podstawie tego dekretu podlegało umorzeniu. W konsekwencji przejęta nieruchomość winna być J. M. zwrócona co jednak nie nastąpiło. Tym samym zdaniem skarżącej art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 roku nie miał zastosowania.

Nadto zdaniem skarżącej oddanie nieruchomości przez J. M. miało charakter przejściowy, a wniosek o przejęcie gospodarstwa, na który powołuje się Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi został podpisany w wyniku zmuszenia go poprzez aresztowanie. Po zwolnieniu z aresztu J. M. składał wniosek o zwrot gospodarstwa w całości ale go nie uzyskał. Nie uzyskał tez gruntów zamiennych ani świadczenia emerytalnego. Organ administracji nieuwzględniajac tych okoliczności naruszył zdaniem skarżących zasadę dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego.

W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Skargi nie zasługują na uwzględnienie. Wojewódzki Sąd Administracyjny kontroluje zgodność zaskarżonej decyzji z prawem materialnym i procesowym. Zdaniem Sądu brak jest podstaw

do uchylenia zaskarżonej decyzji.

Za nieuzasadnione zdaniem Sądu uznać należy zarzuty podniesione przez skarżącą E. D. Z akt sprawy wynika, że gospodarstwo rolne należące do J. M. przeszło we władanie Państwa. Podstawą przejęcia tego gospodarstwa było orzeczenie wydane na mocy art. 14 dekretu z dnia 9 lutego 1953 roku o całkowitym zagospodarowaniu użytków rolnych (Dz. U. nr 11, poz. 40). Orzeczenie to stało się jednak niewykonalne co spowodowało, iż na podstawie art. 3 ustawy z dnia 13 lipca 1957 roku o uchyleniu dekretu z dnia 9 lutego 1953 roku o całkowitym zagospodarowaniu użytków rolnych spowodowało umorzenie postępowania prowadzonego w sprawie przejęcia na własność Państwa gospodarstwa należącego do J. M. W konsekwencji całe gospodarstwo winno zostać J. M. zwrócone. Tak się jednak nie stało. J. M. zwrócono część przejętej nieruchomości o pow. 65 ha. Nie zwrócono natomiast wchodzącej w skład tego gospodarstwa nieruchomości o powierzchni 18,5229 ha motywując to tym, że grunty te znajdowały się w dyspozycji P. w G., który na tym terenie dokonał już przebudowy budynków gospodarczych, domu mieszkalnego oraz dokonał innych inwestycji.

Niewątpliwie niezwrócenie J. M. wchodzącej w skład jego gospodarstwa nieruchomości o powierzchni 18,5229 ha było działaniem bezprawnym. Okoliczność ta nie ma jednak znaczenia dla oceny prawidłowości decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. z dnia [...] maja 1961 roku, Nr [...] utrzymującej w mocy decyzję Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w W. z dnia [...] marca 1961 roku, Nr [...]. Na mocy tych decyzji nie została zwrócona J. M. część gospodarstwa o powierzchni 18,5229 ha, która została przejęta na własność Państwa. Podstawą prawną wydanych decyzji był art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 roku o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw, związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego (Dz. U. Nr 17, poz. 71 z późn. zm.). Zgodnie z treścią tego przepisu (w brzmieniu na datę wydawania wymienionych wyżej orzeczeń) nieruchomości rolne i leśne, objęte we władanie Państwa do dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, przyjmowane były na własność Państwa bez względu na ich obszar, jeżeli znajdowały się one nadal we władaniu Państwa lub zostały przekazane przez Państwo w użytkowanie innym osobom fizycznym lub prawnym. Nieruchomości te przejmowane były bez odszkodowania, a długi i ciężary zabezpieczone na tych nieruchomościach były umarzane, z wyjątkiem służebności gruntowych, których utrzymanie w mocy uznane zostało za niezbędne.

Nie ulega wątpliwości, iż wchodząca w skład gospodarstwa J. M. nieruchomość o powierzchni 18,5229 ha w dacie wydawania decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. z dnia [...] maja 1961 roku, oraz decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w W. z dnia [...] marca 1961 roku znajdowała się we władaniu Państwa. Nie ma znaczenia okoliczność, iż Państwo weszło we władanie tej nieruchomości bezprawnie. Przepis art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 roku nie dzielił nieruchomości znajdujących się we władaniu Państwa na nieruchomości, które we władaniu Państwa znalazły się legalnie i na nieruchomości znajdujące się we władaniu Państwa nielegalnie. Przepis ten nie wyłączał możliwości przejęcia na własność Państwa nieruchomości, których władanie Państwo uzyskało bezprawnie. Jak słusznie wskazał Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi przepis ten był przedmiotem wykładni dokonanej przez Trybunał Konstytucyjny, który w uchwale z dnia 20 lutego 1991 roku (Dz. U. z 1991 roku, Nr 20, poz. 88) stwierdził, że "W świetle art. 16 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży nieruchomości Państwowego Funduszu Ziemi oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego (Dz. U. z 1989 r. Nr 58, poz. 348 oraz z 1990 r. Nr 34, poz. 198) o przejęciu na własność Państwa nieruchomości rolnych i leśnych (z wyjątkiem określonym w art. 16 ust. 2 ustawy) decydują wyłącznie przesłanki wymienione w powołanym przepisie, a mianowicie:

a) objęcie nieruchomości we władanie Państwa do dnia wejścia w życie ustawy, czyli do dnia 5 kwietnia 1958 roku, oraz

b) pozostawanie tych nieruchomości nadal we władaniu Państwa lub przekazanie ich w użytkowanie innym osobom fizycznym lub prawnym – bez względu na okoliczności, w jakich doszło do objęcia nieruchomości przez Państwo. Przejęciu na własność Państwa podlegają także te nieruchomości, których właściciele do dnia 5 kwietnia 1958 r. dawali wyraz woli odzyskania swej nieruchomości bądź z przyczyn obiektywnych od siebie niezależnych nie mieli możliwości dochodzenia swoich praw".

W tym miejscu nadmienić należy, iż Trybunał Konstytucyjny wypowiadał się

na temat art. 16 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży nieruchomości Państwowego Funduszu Ziemi oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych

z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego, gdyż tytuł ustawy oraz numeracja artykułów uległa zmianie wprowadzonej ustawą z dnia 24 lutego 1989 roku o zmianie ustawy o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej

i osadnictwa rolnego (Dz. U. z 1989 roku, Nr 10, poz. 56).

Zarzut skarżącej, iż bezprawne wejście przez Państwo we władanie nieruchomości nie mogło być podstawą jej przejęcia w trybie art. 9 ust. 1 ustawy

z dnia 12 marca 1958 roku nie znajduje więc żadnego uzasadnienia.

Zarzut skarżącej, że obejmując nieruchomość w sposób bezprawny Skarb Państwa nie może powoływać się na jakikolwiek przepis prawny jest również nieuzasadniony. Wbrew twierdzeniom skarżącej bezprawne wejście we władanie nieruchomością nie wyklucza nabycia jej własności przez podmiot władający nieruchomością. Wskazać chociażby należy na przepisy kodeksu cywilnego, które przewidują, iż posiadacz nieruchomości nie będący jej właścicielem nabywa własność po upływie lat trzydziestu choćby uzyskał posiadanie w złej wierze.

Zarzut, iż uchwała Trybunału Konstytucyjnego podjęta została w pod rządami Konstytucji stalinowskiej z 1952 roku nie zawierającej gwarancji poszanowania prawa własności, zaś uznawanie komunistycznego bezprawia jest rażącym naruszeniem przepisów obecnie obowiązującej Konstytucji, jest zarzutem demagogicznym. Skarżąca ignoruje fakt, iż Konstytucja z 1952 roku była wielokrotnie nowelizowana. Ustawą z dnia 29 grudnia 1989 roku (Dz. U. Nr 75, poz. 444 z poźn. zm.) nadano art. 7 Konstytucji z 1952 roku brzmienie: "Rzeczpospolita Polska chroni własność

i prawo dziedziczenia oraz poręcza całkowitą ochronę własności osobistej. Wywłaszczenie jest dopuszczalne wyłącznie na cele publiczne i za słusznym odszkodowaniem". Identyczną treść ma art. 21 obecnie obowiązującej Konstytucji

z 1997 roku.

Zarzut naruszenia art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 roku o uchyleniu dekretu z dnia 9 lutego 1953 r. o całkowitym zagospodarowaniu użytków rolnych (Dz. U. Nr 39, poz. 173) poprzez nieprzyznanie J. M. gruntów o przybliżonej własności jest nieuzasadniony. Przepis ten nie był bowiem podstawą wydania decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. z dnia [...] maja 1961 roku,

Nr [...] oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w W. z dnia [...] marca 1961 roku, Nr [...] na mocy których przejęto na własność Państwa 18,5229 ha, które nie zostały zwrócone J. M. Podstawą prawną wydania tych decyzji był art. 9 ustawy z dnia 12 marca 1958 roku o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego.

Nie może być podstawą uchylenia zaskarżonej decyzji zarzut skarżącej,

iż J. M. został zmuszony do podpisania protokołu z dnia [...] marca 1953 roku,

i protokół ten nie może więc być wartościowym materiałem dowodowym w sprawie. Nawet gdyby przyjąć, iż J. M. zmuszony został do podpisania protokołu,

w którym wnosił on o przejęcie gospodarstwa rolnego przez Państwo na podstawie art. 14 dekretu z dnia 9 lutego 1953 roku o całkowitym zagospodarowaniu użytków rolnych i pominąć ten dokument jako dowód, to nie zmieniłoby to oceny prawnej prawidłowości zaskarżonej decyzji. Oznaczałoby to bowiem, że Państwo od początku weszło we władanie gospodarstwa rolnego J. M. w sposób bezprawny,

a następnie oddało J. M. ponad 50 ha zaś 18,5229 ha bezprawnie zatrzymując. Jak to już wyżej wskazano bezprawne wejście przez Państwo

we władanie nieruchomością nie stanowiło przeszkody do jej przejęcia na własność Państwa na podstawie art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 roku.

Zgodnie z treścią art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 1958 roku przepis ust. 1 nie dotyczył gruntów wymienionych w art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 roku

o uchyleniu dekretu z dnia 9 lutego 1953 roku o całkowitym zagospodarowaniu użytków rolnych (Dz. U. Nr 39, poz. 173). Z art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 roku wynikało, że chodziło o grunty, które zostały na podstawie dekretu z dnia 9 lutego 1953 roku przekazane w użytkowanie. Grunty takie podlegały zwrotowi poprzedniemu posiadaczowi po upływie terminu, na jaki zostały oddane w użytkowanie (zagospodarowanie). Przed upływem tego terminu grunt może być zwrócony za zgodą użytkownika i poprzedniego posiadacza.

Przepis ten jednak nie miał zastosowania w stosunku do gospodarstwa rolnego należącego do J. M. Ze zgromadzanego w sprawie materiału dowodowego nie wynika, by gospodarstwo rolne zostało przejęte w celu oddania

go w użytkowanie. Gdyby tak było, to Prezydium powiatowej rady narodowej zgodnie z treścią art. 10 ust. 1 pkt 1 dekretu z dnia 9 lutego 1953 roku o całkowitym zagospodarowaniu nieużytków rolnych (Dz. U. Nr 11, poz. 40) musiałoby wydać orzeczenie o przekazaniu gruntu lub jego części w użytkowanie na okres co najmniej 3 lat zespołowi uprawowemu, spółdzielni produkcyjnej, mało- i średniorolnym chłopom albo innym osobom fizycznym. Tymczasem wydane zostało orzeczenie

na podstawie art. 14 ust. 1 pkt 1 tego dekretu o przejęciu na własność Państwa gospodarstwa rolnego wnioskodawcy i przydzieleniu mu na własność gospodarstwa rolnego o mniejszych rozmiarach.

Żaden dowód zgromadzony w aktach nie wskazuje, by J. M. zamierzał oddać gospodarstwo rolne w użytkowanie w oparciu o przepisy dekretu z dnia

9 lutego 1953 roku o całkowitym zagospodarowaniu nieużytków rolnych. Treść protokołu wskazuje, iż wniosek dotyczył przejęcia gospodarstwa na własność Państwa i skutkiem tego było wydanie orzeczenia o przejęciu. Okoliczność, iż J. M. nie wyrażał zgody na zaproponowane mu gospodarstwo zastępcze spowodował, iż orzeczenie to stało się niewykonalne. Mogłoby to świadczyć o tym, ze J. M. próbował odwlec moment wyzbycia się gospodarstwa. Nie świadczy to jednak o tym, że jego celem było oddanie gospodarstwa w użytkowanie.

Z kolei, gdyby przyjąć koncepcję skarżącej, iż J. M. został zmuszony do złożenia oświadczenia, iż chce się wyzbyć gospodarstwa na rzecz Państwa wówczas stwierdzić należy, że okoliczność ta również nie daje podstaw do przyjęcia, iż celem J. M. było oddanie gospodarstwa w użytkowanie. Mogłoby to co najwyżej uzasadniać przyjęcie twierdzenia, iż J. M. nie zamierzał w ogóle wyzbywać się własności i posiadania gospodarstwa rolnego i całe gospodarstwo zostało przejęte przez Państwo we władanie bezprawnie. Skutki przyjęcia takiego poglądu zostały już wcześniej omówione. Bezprawne przejecie całości gospodarstwa, a następnie bezprawne zatrzymanie we władaniu jego części nie wykluczało zastosowania art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 roku co do tej części, która pozostała we władaniu Państwa.

Odnosząc się do zarzutów skarżącej Sąd rozważył również zarzut niezgodności art. 9 ustawy z dnia 12 marca 1958 roku z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej z 1997 roku. W ocenie Sądu zarzut ten nie może być podstawą uchylenia zaskarżonej decyzji.

Na wstępie stwierdzić należy, iż zdaniem Sądu jest możliwe dokonanie oceny zgodności z obecnie obowiązującą Konstytucją przepisów powstałych przed jej uchwaleniem. Sąd podziela w tej kwestii pogląd wyrażony przez sędziego Trybunału Konstytucyjnego Lecha Garlickiego w zdaniu odrębnym do postanowienia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 listopada 2001 roku, SK 5/01 (OTK 2001/8/266). Orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego dotyczyło zgodności art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 roku

o przeprowadzeniu reformy rolnej (tekst jednolity Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13 ze zm.) z art. 2, art. 21, art. 64, i art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Trybunał Konstytucyjny umorzył postępowanie uznając, iż dekret utracił moc obowiązującą. Sędzia Lech Garlicki w zdaniu odrębnym wyraził następujący pogląd: "Wydaje się,

że mówiąc o obowiązywaniu przepisu prawa powinniśmy mieć na myśli coś więcej niż - najprostszą intelektualnie - sytuację, gdy na podstawie tego przepisu kształtują się nowe stosunki prawne na tle nowo powstających sytuacji faktycznych. O obowiązywaniu prawa można mówić także w tych wszystkich wypadkach, gdy przepis został już wprawdzie uchylony lub - co jest bardziej dyskusyjne - wyczerpał swe praktyczne zastosowanie, ale nadal służy jako przesłanka rozstrzygania spraw przed sądami. Tak długo zaś, jak przepis zachowuje - choćby szczątkową - moc obowiązującą, może być przedmiotem oceny przez Trybunał Konstytucyjny.

Przedmiotem tej oceny nie jest ustalanie, czy przepis w chwili swego wydania był - w swej treści - zgodny z konstytucją, bo wymagałoby to od TK przyjmowania dawno nieobowiązujących przepisów konstytucyjnych za wzorce orzekania, a w praktyce mogłoby prowadzić do zasadniczych trudności (bo nader trudno np. ustalić, czy i jakie przepisy konstytucyjne obowiązywały w 1944 r.). Przedmiotem oceny jest natomiast pytanie, czy przepisy dzisiaj obowiązującej Konstytucji dopuszczają stosowanie dawniejszych przepisów prawa przez orzekające dzisiaj sądy. Innymi słowy, TK musi dać odpowiedź na pytanie, czy zastosowanie dawnego przepisu jako podstawy dzisiejszego orzeczenia sądowego nie narusza Konstytucji".

W ocenie Sądu stosownie art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 roku

o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw, związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego (Dz. U. Nr 17, poz. 71 z późn. zm.) w tej części, w której pozwalał na przejęcie na własność Państwa znajdujących się we władaniu Państwa nieruchomości nie narusza przepisów aktualnie obowiązującej Konstytucji. Brak jest wiec zdaniem Sądu podstaw do występowania z pytaniem prawnym do Trybunału Konstytucyjnego w tym przedmiocie.

Przepis ten zdaniem Sądu zawiera w sobie dwie normy prawne:

1. uprawnienie do przejęcia na własność Państwa nieruchomości rolnych

i leśnych objętych we władanie Państwa do dnia wejścia w życie ustawy,

2. uprawnienie do przejęcia własności tych nieruchomości przez Państwo bez odszkodowania.

Przejęcie nieruchomości na własność przez Państwo na podstawie wymienionego wyżej przepisu jest w istocie formą wywłaszczenia zaś Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej przewiduje możliwość wywłaszczenia. Wskazać również należy, iż przedmiotem oceny Trybunału Konstytucyjnego był przepis o podobnym charakterze, który wszedł w życie w okresie obowiązywania Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z 1997 roku. Zgodnie z treścią art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 roku Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. z 1998 roku, Nr 133, poz. 872 z późn. zm.) nieruchomości pozostające w dniu 31 grudnia 1998 roku we władaniu Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, nie stanowiące ich własności,

a zajęte pod drogi publiczne, z dniem 1 stycznia 1999 roku stają się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa lub właściwych jednostek samorządu terytorialnego

za odszkodowaniem. Na mocy tego przepisu Skarb Państwa uzyskał własność nieruchomości zarówno tych, które zajął pod drogi w dobrej wierze, jedynie zaniedbał uregulowania kwestii własnościowych jak i te, które zajął pod drogi bezprawnie bez zgody ich właściciela.

Wyrokiem z dnia 20 lipca 2004 roku, sygn. akt SK 11/02 (OTK – A 2004/7/66) Trybunał Konstytucyjny uznał, iż jest on zgodny z art. 21 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W uzasadnieniu tego wyroku Trybunał Konstytucyjny stwierdził co następuje:

"Trybunał Konstytucyjny uważa, że – jak to sformułowano w szczególności

w uzasadnieniu wyroku w sprawie o sygn. K 3/01 (wyrok TK z 3 lipca 2001 roku,

K. 3/01, OTK ZU nr 5/2001, poz. 125) – prawa konstytucyjnie chronione nie mają charakteru absolutnego. Dopuszczalne jest zatem ze względu na ważny interes publiczny ograniczenie prawa własności (art. 21 ust. 2 Konstytucji). Istotne jest przy tym wskazanie przyczyny ograniczenia oraz zachowanie zasady proporcjonalności. Trybunał Konstytucyjny wielokrotnie podkreślał, że pojmowanie własności jako prawa absolutnego prowadziłoby w wielu wypadkach do naruszenia praw innych podmiotów. Własność nie stanowi "prawa nieskończonego" (ius infinitum), tzn. wartości absolutnej nie podlegającej żadnym ograniczeniom. Mogłoby to także obrócić się przeciwko samym właścicielom rzeczy (wyrok TK z 25 maja 1999 r., SK 9/98, OTK ZU nr 4/1999, poz. 78). Treść prawa własności oraz zakres ochrony tego prawa – jak stwierdził Trybunał Konstytucyjny w orzeczeniu w sprawie K. 1/91 (wyrok TK z 28 maja 1991 r., K. 1/91, OTK w 1991 r., poz. 4) – zamykają się w określonych przez prawo granicach, mających swoją podstawę w przepisach ustawy zasadniczej, w szczególności w zasadzie dobra ogółu, a zatem także dobra wszystkich właścicieli. Istotne znaczenie dla granic prawa własności i zakresu ochrony tego prawa mają też zasady demokratycznego państwa prawnego.

Przepisy ustawowe określające ograniczenia prawa własności, będąc koniecznym składnikiem porządku prawnego, powinny we właściwy sposób równoważyć interesy właścicieli i interes publiczny. Trybunał Konstytucyjny podziela wyrażone w doktrynie przekonanie, że chociaż "dobro człowieka jest podstawowym celem działania administracji", to jednak "określone dobro pozostałych jednostek jako grupy społecznej może ważyć na sposobie i rozmiarze ochrony określonego interesu indywidualnego", przy czym "w pewnych obszarach nie ma innego sposobu zapewnienia interesów indywidualnych niż przez uprzednią ochronę interesu społecznego", choć zarazem "interes społeczny sprzyjać ma realizacji interesu indywidualnego" (J. Boć, Obywatel wobec ingerencji współczesnej administracji, Wrocław 1985, s. 54 i n.). Dotyczy to w szczególności zagadnienia regulowanego

w kwestionowanej ustawie, w której podjęto próbę zrównoważenia szczególnego interesu publicznego, jakim jest budowa dróg i interesu właścicieli gruntów.

Oceniając zgodność z Konstytucją zaskarżonych postanowień ustawy Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną należy mieć

na względzie szczególny charakter przewidzianego wywłaszczenia. Zaskarżona ustawa podejmuje próbę uporządkowania stosunków własnościowych nieuregulowanych przez wiele lat, jest wyrazem dążenia do wzmocnienia

i niewzruszalności powstałych stosunków, które – jak to stwierdził Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku w sprawie o sygn. SK 9/98 – "uzasadnia wprowadzenie pewnych ograniczeń prawa własności". Kwestionowana regulacja jest aktem jednorazowym, którego działanie zostało ograniczone w czasie (nie będzie więc obowiązywać w przyszłości). Ważnym celem, jakim kierował się ustawodawca w przypadku niniejszych uregulowań była konieczność uregulowania stanu prawnego dróg, a właściwie uzgodnienie stanu prawnego ze stanem faktycznym. Zaskarżone przepisy dotyczą specyficznych nieruchomości, jakimi są grunty wykorzystane

na drogi publiczne, a to wymaga zastosowania rozwiązań odbiegających od reguł przewidzianych w ustawie o gospodarce nieruchomościami. Tego rodzaju rozwiązania znane są w państwach demokratycznych".

Celem art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 roku o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw, związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego (Dz. U. Nr 17, poz. 71 z późn. zm.) było uporządkowanie stosunków własnościowych nieuregulowanych przez wiele lat. Regulacja ta jest również aktem jednorazowym, którego działanie zostało ograniczone w czasie.

Zgodnie z treścią art. 21 ust. 2 Konstytucji RP wywłaszczenie jest dopuszczalne jedynie wówczas, gdy jest dokonywane na cele publiczne i za słusznym odszkodowaniem. Wymieniony wyżej przepis stanowił, że przejęcie nieruchomości następuje bez odszkodowania. Okoliczność ta nie ma jednak znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Ocenie podlega okoliczność, czy spełnione zostały wymienione w tym przepisie przesłanki do przejęcia nieruchomości na własność Państwa nie zaś to czy za przejecie to wypłacone zostało odszkodowanie. Nie jest więc możliwe wystąpienie przez Sąd do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem o zgodność z Konstytucją przepisu przewidującego, że za przejęcie nieruchomości nie należy się odszkodowanie. Zgodnie z treścią art. 32 ust. 3 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 roku o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643 z poźn. zm.) pytanie prawne powinno wskazywać, w jakim zakresie odpowiedź na pytanie może mieć wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, w związku z którą pytanie zostało podstawione. Wystąpienie z takim pytaniem byłoby teoretycznie możliwe w sytuacji, gdyby strona postępowania wystąpiła o odszkodowanie za nieruchomość przejętą na podstawie art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 roku i odmówiono by jej wypłaty odszkodowania powołując się na to, iż przepis ten nie przewidywał wypłaty odszkodowania za przejęte na jego podstawie nieruchomości.

Za bezzasadne zdaniem Sądu uznać również należy zarzuty podniesione przez H. J.

Bezzasadny jest zarzut skarżącej, iż w toku postępowania nie uwzględniono słusznego interesu strony opierając się na interesie społecznym. Z art. 7 kpa wynika, że w toku postępowania organy administracji publicznej załatwiając sprawę winny mieć na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Przepis ten nie może być jednak rozumiany jako podstawa prawna upoważniająca organy administracji do odstąpienia od zastosowania określonej normy obowiązujących przepisów prawa. W przedmiotowej sprawie Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi miał ocenić czy przy wydawaniu na podstawie art. 9 ust.1 ustawy z dnia 12 marca 1958 roku decyzji o przejęciu na własność Państwa znajdującej się w jego władaniu nieruchomości nie doszło do naruszenia prawa. Jak już wyżej wskazano Minister trafnie wykazał, iż spełnione zostały przesłanki do przejęcia tej nieruchomości w oparciu o ten przepis. Tym samym brak było podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji.

Odnosząc się do kolejnego zarzutu skarżącej stwierdzić należy, iż aby można było mówić o naruszeniu prawa, które wywołuje skutki niemożliwe

do zaakceptowania z punktu widzenia praworządności najpierw stwierdzić należy,

czy prawo to zostało w jakikolwiek sposób naruszone. Tymczasem w niniejszej sprawie po raz kolejny stwierdzić należy, iż art. 9 ust.1 ustawy z dnia 12 marca 1958 roku, w oparciu o który przejęta została na własność Państwa nieruchomość należącą do J. M., został przez organy administracji zastosowany prawidłowo. Brak więc było podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji wydanych w oparciu o ten przepis.

Nie jest kwestionowany w sprawie fakt, iż po tym jak przejęcie gospodarstwa rolnego należącego do J. M. na mocy art. 14 dekretu z dnia 9 lutego 1953 roku o całkowitym zagospodarowaniu użytków rolnych (Dz. U. Nr 11, poz. 40) nie doszło do skutku całe gospodarstwo winno być J. M. zwrócone. Jednakże Państwo nie zwróciło nieruchomości o pow. 18,5229 ha, zaś w oparciu o art. 9 ust.1 ustawy z dnia 12 marca 1958 roku możliwe stało się przejęcie przez Państwo tej nieruchomości na własność, gdyż przepis ten dotyczył każdej nieruchomości, która znalazła się we władaniu Państwa w tym także takiej, której władanie Państwo uzyskało bezprawnie.

Kwestia w jakim celu J. M. przekazał Państwu swoje gospodarstwo

w 1953 roku oraz kwestia zmuszenia J. M. do podpisania wniosku

o przejęcie gospodarstwa zostały omówione w związku z analizą zarzutów podniesionych przez E. D. Ponowne przytaczanie argumentów Sądu w tym przedmiocie jest więc niecelowe.

Z powyższych względów na podstawie art. 151 Ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 roku Nr 153 poz. 1270 ze zm.) Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak

w sentencji wyroku.