Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 3456/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2017-09-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6119 Inne o symbolu podstawowym 611
Hasła tematyczne: Podatkowe postępowanie
Skarżony organ: Minister Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 116
journal: Dz.U. 2017 poz 201
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Aneta Trochim-Tuchorska, Sędziowie sędzia WSA Katarzyna Owsiak, sędzia WSA Radosław Teresiak (sprawozdawca), Protokolant referent Michał Strzałkowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 września 2017 r. sprawy ze skargi R. B. na decyzję M. R., P. i P. S. z dnia [...] września 2016 r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności prezesa zarządu wraz ze spółką za zaległości podatkowe spółki z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych za maj i czerwiec 2011 r. 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) zasądza od M. R., P. i P. S. na rzecz R. B. kwotę 100 zł (słownie: sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Jak wynika z akt sprawy, Prezes Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (zwany dalej: "organem pierwszej instancji") decyzją z dnia [...] października 2015 r. ustalił, że odpowiedzialność za zaległości "B.K." Sp. z o. o. (zwanej dalej: "Spółką") z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (zwany dalej: "PFRON") na następujące okresy: 1) maj 2011 r. w kwocie 3.082 zł wraz z odsetkami za zwłokę w kwocie 1.478 zł, 2) czerwiec 2011 r. w kwocie głównej 3.107 zł wraz z odsetkami za zwłokę w kwocie 1.455 zł, naliczonych na dzień wydania decyzji oraz koszty egzekucji w kwocie 34 zł ponosi Prezes Zarządu ww. Spółki - R.B. (zwany dalej: "Skarżącym") solidarnie ze Spółką.

Skarżący złożył następnie pismem z dnia 20 października 2015 r. odwołanie od powyższej decyzji organu pierwszej instancji, wnosząc w nim o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości. W uzasadnieniu odwołania Skarżący przyznał, że pełnił w Spółce funkcję Prezesa Zarządu w czasie gdy powstały zaległości wobec PFRON. Wyjaśnił jednak, że we właściwym czasie złożył wniosek o ogłoszenie upadłości Spółki, tj. w dniu 28 lipca 2011 r. w Sądzie Rejonowym [...] w [...] Wydział Upadłościowo-Naprawczy, który w postanowieniu z dnia 31 stycznia 2012 r., sygn. akt [...] stwierdził, że niewykonywanie zobowiązań przez Spółkę ma charakter trwały od lipca 2011 r. Skarżący wskazał też, że Spółka posiada nieruchomości, z których może być prowadzona egzekucja.

Po rozpatrzeniu powyższego odwołania Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej (zwany dalej: "organem odwoławczym") decyzją z dnia [...] września 2016 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. Przytaczając motywy swojego rozstrzygnięcia organ odwoławczy powołał się na treść przepisów: art. 107 § 1 oraz art. 116 § 1, § 2 i § 4 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2017 r., poz. 201 ze zm.) – zwanej dalej: "O.p.", wskazując że warunkiem przeniesienia odpowiedzialności na osobę trzecią jest - w odniesieniu do członków zarządu spółek z ograniczoną odpowiedzialnością - jest wykazanie dwóch przesłanek pozytywnych, tj. faktu pełnienia przez daną osobę obowiązków członka zarządu w okresie powstania zaległości we wpłatach na PFRON oraz bezskuteczności egzekucji z majątku spółki, przy jednoczesnym braku przesłanek negatywnych uzasadniających przeniesienie tej odpowiedzialności, wymienionych w art. 116 § 1 i § 2 O.p. Tymi przesłankami negatywnymi są wykazanie przez członka zarządu, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie zapobiegające upadłości (postępowanie układowe) albo, że niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości bądź niewszczęcie postępowania układowego nastąpiło bez jego winy, bądź też wskazanie przez członka zarządu mienia spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości we wpłatach spółki na PFRON w znacznej części.

Organ odwoławczy dokonał następnie analizy kwestii spełnienia przesłanek przypisania Skarżącemu odpowiedzialności za zaległości we wpłatach na PFRON. Organ odwoławczy zauważył, że na podstawie danych z odpisu Krajowego Rejestru Sądowego nr [...] oraz pisma z dnia 27 stycznia 2015 r. informującego o rezygnacji z funkcji Prezesa Zarządu - ustalono, że Skarżący w okresie objętym zaskarżoną decyzją, tj. od dnia 6 listopada 2001 r. do 12 sierpnia 2015 r., pełnił funkcję Prezesa Zarządu w Spółce i w tym zakresie odpowiada za powstałe zaległości zgodnie z art. 116 § 1 i § 2 O.p. Nawiązując następnie do przesłanki bezskuteczności egzekucji prowadzonej wobec Spółki organ odwoławczy wskazał, że bezskuteczność egzekucji została wykazana na podstawie postanowienia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w [...] z dnia 7 maja 2014 r., sygn. akt [...], którym Komornik umorzył postępowanie egzekucyjne wszczęte na wniosek Prezesa Zarządu PFRON jako wierzyciela, stwierdzając bezskuteczność egzekucji z majątku Spółki. Postępowanie egzekucyjne prowadzone było na podstawie tytułu wykonawczego z dnia 20 września 2013 r. nr [...] obejmującego zaległości we wpłatach PFRON za maj 2011 r. oraz czerwiec 2011 r. Wskazany tytuł wykonawczy został wystawiony na podstawie decyzji organu pierwszej instancji z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...] określającej wysokość zobowiązań Spółki z tytułu wpłat na PFRON za maj i czerwiec 2011 r. Organ odwoławczy zauważył również, że w uzasadnieniu ww. postanowienia Komornik Sądowy wskazał, iż wierzyciel nie złożył w zakreślonym terminie dalszych wniosków w zakresie prowadzenia przedmiotowej egzekucji, o które był wezwany pismem z dnia 15 stycznia 2014 r., w którym to piśmie przedstawiono wszystkie ustalenia faktyczne uzasadniające stwierdzenie bezskuteczności egzekucji prowadzonej wobec Spółki. Komornik Sądowy poinformował, że przeciwko Spółce prowadzone jest postępowanie egzekucyjne w około 60 sprawach. Spółka nie prowadzi działalności gospodarczej w Sosnowcu przy ul. Żeromskiego 1. Znajdują się tam hale wykorzystywane uprzednio przez Spółkę do celów przemysłowych. Przedmiotowa nieruchomość należy do Spółki (księga wieczysta [...]) i była przedmiotem egzekucji - zostały przeprowadzone nieskutecznie dwie licytacje nieruchomości. Ponadto egzekucja przeprowadzona z rachunków bankowych Spółki okazała się również nieskuteczna oraz brak jest majątku (oprócz ww. nieruchomości), z którego można prowadzić egzekucję.

Organ odwoławczy odniósł się również do twierdzeń Skarżącego, który w piśmie z dnia 27 kwietnia 2016 r. wskazywał na pozostającą nadal we własności Spółki nieruchomość oraz podnosił, że w sprawie toczącej się przed Sądem Okręgowym w [...] Wydział [...] Gospodarczy (sygn. akt [...]), wskazany Sąd postanowił dopuścić dowód z opinii biegłego księgowego, celem ustalenia czy wniosek o upadłość Spółki został złożony w terminie. Organ odwoławczy powołując się na poglądy wyrażone w orzecznictwie sądów wskazał, że możliwość uwolnienia się członka zarządu od odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki z o.o., poprzez wskazanie mienia spółki umożliwiającego zaspokojenie znacznej części zaległości podatkowych, wymaga wskazania takiego mienia, z którego egzekucja faktycznie jest możliwa. Pojęcie bezskutecznej egzekucji nie zostało zdefiniowane ani w przepisach prawa podatkowego, ani w przepisach o postępowaniu egzekucyjnym. Bezskuteczność egzekucji w rozumieniu art. 116 § 1 O.p. oznacza zdaniem tego organu, że w wyniku wszczęcia i przeprowadzenia przez organ egzekucyjny egzekucji skierowanej do majątku spółki nie doszło do przymusowego zaspokojenia wierzyciela. Pod pojęciem bezskutecznej egzekucji należy zatem rozumieć sytuację, w której nie ma wątpliwości, że nie zachodzi żadna możliwość zaspokojenia egzekwowanej wierzytelności z jakiejkolwiek części majątku spółki. Bezskuteczność egzekucji może być wykazana nie tylko na podstawie postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, ale także w inny sposób, który nie podaje w wątpliwość oceny, że środki majątkowe podmiotu, który wszczął procedurę upadłościową nie wystarczą na zaspokojenie istotnej części jego długów. Ponadto dla ustalenia bezskuteczności egzekucji nie ma znaczenia rynkowa wartość majątku podlegającego egzekucji, lecz to, czy w wyniku przeprowadzonej z niego egzekucji udało się uzyskać zaspokojenie wierzyciela.

Biorąc powyższe pod uwagę organ odwoławczy stwierdził, że nie można uznać, iż Skarżący celem uwolnienia się od odpowiedzialności za zaległości Spółki wskazał należące do niej mienie umożliwiające zaspokojenie znacznej części zaległości we wpłatach na PFRON. Bowiem jak już wcześniej wskazano, Komornik Sądowy w piśmie 15 stycznia 2014 r. stwierdził bezskuteczność egzekucji prowadzonej z majątku Spółki, w tym z należącej do niej nieruchomości. W ocenie organu odwoławczego, nie można również uznać argumentu Skarżącego, iż we właściwym czasie złożył wniosek o ogłoszenie upadłości Spółki. Organ odwoławczy zauważył, że organ pierwszej instancji w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wyjaśniał, iż wymagalnym zobowiązaniem pieniężnym w czasie pełnienia obowiązków Prezesa Zarządu Spółki przez Skarżącego była już płatność zobowiązania za luty 2011 r., którego termin płatności upływał w dniu 20 marca 2011r., a które nie zostało uiszczone. W tej sytuacji termin zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości określony w art. 21 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz. U. z 2012 r., poz. 1112 ze zm.) – zwanej dalej: "u.p.u.n.", upływał w dniu 4 kwietnia 2011 r., a zatem nie można zdaniem organu odwoławczego uznać, że wniosek o ogłoszenie upadłości złożony w dniu 28 lipca 2011 r., został zgłoszony we właściwym czasie. Sąd Rejonowy [...] w [...] Wydział [...] Gospodarczy postanowieniem z dnia 31 stycznia 2012 r., sygn. akt [...] oddalił bowiem wniosek o ogłoszenie upadłości Spółki z powodu braku majątku na zaspokojenie kosztów postępowania. Tym samym zgłoszony wniosek o upadłość należało uznać zdaniem tego organu za spóźniony w stosunku do "właściwego czasu", o którym mowa w art. 116 § 1 pkt 1 lit. a) O.p. Brak majątku dłużnika na zaspokojenie kosztów postępowania uniemożliwia bowiem spełnienie celu postępowania upadłościowego, a co za tym idzie uzasadnia uznanie wniosku dłużnika za spóźniony. Organ odwoławczy podkreślił też, że samo złożenie takiego wniosku nie może stanowić przesłanki uwalniającej członków zarządu od odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki. Zgłoszenie wniosku musi być skuteczne i powinno zainicjować wszczęcie postępowania upadłościowego lub układowego. Przesłanki uwolnienia się przez członków zarządu od odpowiedzialności za zobowiązania spółki sprowadzają się do wykazania należytej staranności w działaniu zmierzającym do wszczęcia postępowania upadłościowego w celu ochrony wierzycieli.

Reasumując organ odwoławczy stwierdził, że Skarżący nie wykazał w niniejszej sprawie, iż jako Prezes Zarządu Spółki podjął działania zmierzające do zaspokojenia wierzyciela - Prezesa Zarządu PFRON. Skarżący nie wykazał, iż zgłoszono we właściwym czasie wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie zapobiegające ogłoszeniu upadłości, a także, że niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości lub niewszczęcie postępowania zapobiegającego ogłoszeniu upadłości nastąpiło bez winy Skarżącego.

W skardze na powyższą decyzję organu odwoławczego Skarżący zarzucił jej naruszenie następujących przepisów:

1) art. 116 § 1 pkt 1 lit. a i b) O.p. w zw. z art. 49 § 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2011 r., Nr 127, poz. 721 ze zm.) – zwanej dalej: "ustawą o rehabilitacji", poprzez niewłaściwą interpretację wyrażającą się w przyjęciu, że organ podatkowy ma jedynie wykazać pozytywne przesłanki odpowiedzialności członka zarządu, bez jednoczesnego ustalania, czy zachodziły przesłanki wyłączające tę odpowiedzialność, oraz w jakim czasie wniosek o ogłoszenie upadłości winien być zgłoszony, gdy przyjęta przez organ interpretacja przeczy ustaleniom faktycznym,

2) art. 120 O.p. w zw. z art 49 § 1 ustawy o rehabilitacji, poprzez jego niezastosowanie i stosowanie przepisów prawa jedynie w ograniczonym zakresie z pominięciem podstawowych zasad postępowania podatkowego,

3) art. 121 § 1 O.p. w zw. z art. 49 § 1 ustawy o rehabilitacji, poprzez nierówne traktowanie interesu Skarżącego i Skarbu Państwa, polegające na niestarannym prowadzeniu postępowania i wyciąganiu wniosków, wyłącznie w oparciu o wcześniejsze ustalenia organu pierwszej instancji, bez przeprowadzania postępowania dowodowego oraz wszechstronnej i rzeczowej analizy materiału dowodowego, zebranego w sprawie, oraz przerzucenie całej odpowiedzialności na Skarżącego, mimo że z materiału dowodowego jednoznacznie wynika m.in., iż gdyby egzekucja była prowadzona powtórnie, nie byłaby bezskuteczna, oraz pominiecie faktu, że przez cały czas prowadzenia postępowania - także i w chwili składania skargi - Spółka posiada majątek - nieruchomość, z której można prowadzić egzekucję i która obecnie - po kilku latach od pierwszej egzekucji - może być skuteczna,

4) art. 122 O.p. w zw. z art. 49 § 1 ustawy o rehabilitacji, poprzez nie podjęcie niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i nie przeprowadzenie postępowania dowodowego w kwestii złożenia w terminie wniosku o ogłoszenie upadłości,

5) art. 187 § 1 O.p. w zw. z art. 49 § 1 ustawy o rehabilitacji, mające istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na wybiórczym potraktowaniu materiału dowodowego, z ograniczeniem do twierdzeń Prezesa Zarządu PFRON, tj. kwestii złożenia w terminie wniosku o ogłoszenie upadłości, zgłoszenie bowiem zostało złożone przed wystąpieniem podstaw ogłoszenia upadłości.

Wskazując na powyższe zarzuty Skarżący wniósł w swojej skardze o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości wraz z poprzedzającą decyzją organu pierwszej instancji, a także zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi Skarżący wskazał, że jego zdaniem w niniejszej sprawie zaistniały przesłanki określone w art. 116 § 1 O.p. wyłączające jego odpowiedzialność za zaległości podatkowe Spółki, jednakże zostały one nieprawidłowo zinterpretowane przez organy administracji. Skarżący zauważył, że stosownie do treści powołanego przepisu członek zarządu może się uwolnić od odpowiedzialności za zobowiązania spółki jeśli wykaże, że we właściwym czasie złożył wniosek o ogłoszenie upadłości. Taki wniosek został natomiast złożony w dniu 28 lipca 2011 r. w Sądzie Rejonowym [...] w K. Wydział Upadłościowo Naprawczy. Sąd ten po zbadaniu sprawy stwierdził w treści postanowienia, że niewykonywanie zobowiązań przez Spółkę ma charakter trwały dopiero od lipca 2011 r. (str. 3, czwarty akapit uzasadnienia postanowienia) a właśnie w lipcu tego roku Skarżący złożył przedmiotowy wniosek o upadłość. Termin lipiec 2011 r. nie jest terminem ciągłym a więc kończy się z końcem miesiąca (art 112 K.c.) zatem złożenie wniosku o upadłość w którymkolwiek dniu lipca 2011 r. spełniało w ocenie Skarżącego przesłankę złożenia wniosku we właściwym terminie. Przepis ten mówi o zgłoszeniu wniosku o upadłość we właściwym czasie, nie zaś o zgłoszeniu wniosku w razie niewypłacalności. Właściwy czas jest taki aby można było przeprowadzić postępowanie upadłościowe. Fakt, że wniosek oddalono wynikał zdaniem Skarżącego nie z jego spóźnionego złożenia i nie z braku majątku Spółki, ale jedynie z braku gotówki na bieżące wydatki. Wynika to bezpośrednio z treści postanowienia. W świetle treści art. 21 ust. 1 i ust. 2 obowiązującej wówczas ustawy Prawo upadłościowe i układowe, wniosek został złożony w terminie, a więc w czasie o którym mowa w art. 116 § 1 O.p.

Skarżący zauważył też, że we wspomnianym postanowieniu Sądu Rejonowego [...] w K. wskazano majątek Spółka posiadała w chwili gdy składano wniosek o jej upadłość. Wynika z niego, że poza nieruchomościami Spółka ta posiadała znaczne kwoty pieniężne (ponad 700 tys. zł) w tzw. kaucjach gwarancyjnych z tytułu prowadzonych robót instalacyjnych na różnych budowach. Zatem egzekucja przeciwko Spółce mogła być skuteczna i była skuteczna dla innych podmiotów, które wszczęły egzekucje z tych środków finansowych. Zdaniem Skarżącego, powyższe okoliczności oraz fakt, iż zobowiązania finansowe, których dotyczy przedmiotowe postępowanie powstały bezpośrednio przed zaistnieniem niewypłacalności Spółki, uzasadniają konieczność uchylenia decyzji organów obu instancji.

W piśmie z dnia 15 listopada 2016 r. stanowiącym odpowiedź na powyższą skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie oraz uznając zarzuty skargi za niezasadne.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1066), sąd administracyjny przeprowadza kontrolę pod względem zgodności z prawem aktów wydawanych przez organy administracji publicznej. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Skarga analizowana według powyższych kryteriów zasługiwała na uwzględnienie.

Na wstępie należy zauważyć, że wyjątkowa odpowiedzialność osób trzecich, jest instytucją prawną wiążącą skutki istnienia zobowiązania podatkowego z podmiotem innym niż podatnik. Osoby trzecie ponoszą więc odpowiedzialność za cudzy dług, a orzeczenie o odpowiedzialności osób trzecich co do zasady nie uwalnia dłużnika (podatnika) od odpowiedzialności. Odpowiedzialność tej osoby ma zatem charakter posiłkowy i występuje w dalszej kolejności, co uzasadnia szczególną staranność w ustalaniu istnienia jej przesłanek.

W orzecznictwie sądowym utrwalony jest pogląd, że w postępowaniu w przedmiocie odpowiedzialności podatkowej członka zarządu spółki kapitałowej organy podatkowe obowiązane są wykazać jedynie, że zaległości podatkowe spółki istnieją, a termin płatności zobowiązań podatkowych, których dotyczą, upływał w okresie pełnienia funkcji przez tego członka zarządu oraz że egzekucja wobec spółki okazała się bezskuteczna. Członka zarządu obciąża natomiast obowiązek wykazania istnienia przesłanek wyłączających jego odpowiedzialność (zob. wyrok NSA z 20 marca 2014r. II FSK 1211/12; CBOSA). Sąd pogląd ten w pełni podziela.

W rozpoznanej sprawie organy podatkowe wykazały, że Skarżący pełnił funkcję członka zarządu Spółki w okresie, gdy z uwagi na upływ terminu płatności powstały zaległości z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (PFRON). Tym samym za spełnioną należało uznać przesłankę odpowiedzialności, o której mowa w art. 116 § 2 O.p.

Kolejnym warunkiem orzeczenia o odpowiedzialności podatkowej Skarżącego było wykazanie przez organy podatkowe, że egzekucja wobec Spółki okazała się bezskuteczna.

Bezskuteczność egzekucji w całości lub w części, o której mowa w art. 116 § 1 O.p., oznacza stan, gdy wierzyciel podatkowy nie uzyskał zaspokojenia mimo przeprowadzonego postępowania egzekucyjnego. Może być ona stwierdzona każdym prawnie dopuszczalnym dowodem i świadczyć o niej może również brak skuteczności czynności egzekucyjnych dokonanych w toku innego postępowania egzekucyjnego (uchwała NSA z 8 grudnia 2008r. sygn. akt II FPS 6/08; ONSAiWSA 2009/2/19, CBOSA). Może ona wynikać po prostu z szeregu nieskutecznych czynności egzekucyjnych. W świetle tej uchwały samo niewydanie postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec spółki nie ma wpływu na odpowiedzialność członka zarządu i w rezultacie na wynik sprawy.

W przedmiotowej sprawie Organ wskazał na postanowienie Komornika Sądowego w którym to piśmie przedstawiono ustalenia wskazujące na bezskuteczność egzekucji. W szczególności wskazano, że przeprowadzono nieskutecznie dwie licytacje dotyczące nieruchomości zlokalizowanej w Sosnowcu przy ul. Żeromskiego 1 należącej do dłużnika – Spółki.

Zdaniem Sądu, w rozpoznanej sprawie Organ wykazał istnienie przesłanki bezskuteczności egzekucji wobec Spółki.

Z akt sprawy wynika, że Sąd Rejonowy [...] w K. Wydział X Gospodarczy postanowieniem z dnia 31 stycznia 2012 r. sygn. akt [...] oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości z powodu braku majątku na zaspokojenie kosztów postępowania. Wniosek został złożony w dniu 28 lipca 2011 r.

Zważyć jednakże należy, że aby członkowi zarządu spółki kapitałowej można było przypisać odpowiedzialność za zaległości z tytułu wpłat na PEFRON powstałe w okresie pełnienia przez niego funkcji, spółka w okresie tym musi znajdować się w stanie uzasadniającym wystąpienie o ogłoszenie upadłości lub wszczęcie postępowania układowego. Wynika to z treści uchwały z 10 sierpnia 2009r. sygn. akt II FPS 3/09 (ONSAiWSA 2009/6/103, ZNSA 2009/5/113, PP 2009/10/53), w której Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że:

1) w każdym przypadku orzekania o odpowiedzialności członka zarządu organ podatkowy jest zobowiązany zbadać, czy i kiedy wystąpiły przesłanki do ogłoszenia upadłości, gdyż tylko niezłożenie wniosku o upadłość w terminie czyni otwartą kwestię odpowiedzialności członka zarządu na podstawie art. 116 § 1 O.p.;

2) odpowiedzialność członka zarządu może wchodzić w rachubę tylko w sytuacji, gdy w stosunku do spółki wystąpiły przesłanki upadłości;

3) z kolei członek zarządu tylko wtedy ponosi odpowiedzialność, kiedy obowiązku w zakresie złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości lub wszczęcia postępowania układowego nie wypełnił w terminie lub też, że ponosi winę za jego niewypełnienie; w każdym przypadku należy zatem ustalić, że taki obowiązek w ogóle na członku zarządu ciążył oraz kiedy powinien być dopełniony;

4) jeśli w okresie pełnienia funkcji przez członka zarządu nie zachodziły przesłanki do ogłoszenia upadłości, to późniejsze pogorszenie się sytuacji finansowej spółki w okresie, kiedy już tej funkcji nie pełnił, powoduje uwolnienie tego członka zarządu od odpowiedzialności ukształtowanej w art. 116 § 1 O.p.;

5) w decyzji podjętej na podstawie art. 116 § 1 O.p. organ podatkowy zobowiązany jest wskazać istnienie przesłanek odpowiedzialności członka zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością za jej zaległości podatkowe oraz zbadać, czy nie zachodziły przesłanki wyłączające tę odpowiedzialność. W przypadku orzeczenia odpowiedzialności byłych członków zarządu tych spółek, badanie przesłanek wyłączających tę odpowiedzialność z uwagi na podstawy ogłoszenia upadłości lub wszczęcia postępowania układowego może dotyczyć wyłącznie okresu, w którym osoby te pełniły obowiązki członka zarządu i dotyczyć zobowiązań podatkowych powstałych w tym okresie (art. 116 § 2 O.p.);

6) badanie przez organ podatkowy "właściwego czasu" na zgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości jest przesłanką obiektywną, ustaloną w oparciu o okoliczności faktyczne każdej sprawy.

Z powyższego wynika m.in., że Organ tylko wtedy może wydać decyzję o odpowiedzialności członka zarządu, gdy wykaże, że w czasie gdy dana osoba piastowała tę funkcję wystąpiły okoliczności uzasadniające złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości i z winy członka zarządu taki wniosek nie został złożony.

Tak więc Organ aby móc orzec o odpowiedzialności Skarżącego za zobowiązania podatkowe Spółki, winien wykazać w sposób niewątpliwy, że wniosek o ogłoszenie upadłości powinien zostać złożony w okresie, kiedy Skarżący pełnił funkcję członka zarządu Spółki.

W ocenie Organu w świetle przepisów prawa upadłościowego termin zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości mijał 4 kwietnia 2011 r., a zatem nie można uznać, że wniosek o ogłoszenie upadłości z dnia 28 lipca 2011 r. został zgłoszony we właściwym czasie.

Niewątpliwie Spółka nie dokonała wpłat na PEFRON za maj i czerwiec 2011 r. a jak wynika ze skarżonej decyzji również za luty 2011 r.

Sąd nie podziela jednakże poglądu Organu, że obowiązek złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości powstaje już w momencie niezapłacenia jednego czy kliku długów. Wprawdzie literalna wykładnia art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003r. Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz. U. z 2012r. poz. 1112) może doprowadzić do wniosku, że niezapłacenie choćby jednego wymagalnego zobowiązania pieniężnego powoduje niewypłacalność dłużnika w rozumieniu tego przepisu, to jednak wykładnia celowościowa wskazuje na to, że niewykonywanie zobowiązań, prowadzące do uznania dłużnika za niewypłacalnego winno mieć charakter trwały i dotyczyć przeważającej części zobowiązań. Świadczy o tym użycie przez ustawodawcę wyrażeń "niewykonywanie", a nie "niewykonanie" i użycie liczby mnogiej "zobowiązań", a nie pojedynczej "zobowiązania" (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawie o sygn. akt II FSK 1743/12; wyrok Sądu Najwyższego z 19 stycznia 2011r., CSK 211/10, LEX 738136, Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z 27 czerwca 2013r., III AUa 1293/12, LEX nr 1342231).

Użyty w art. 11 § 1 u.p.u.n. zwrot "nie wykonuje" świadczy o ciągłym (trwającym) takim właśnie stanie rzeczy, uzasadniającym zgłoszenie wniosku o upadłość. Ustawodawca nie posłużył się zwrotem "nie wykonał" zobowiązania. W wyroku z 19 stycznia 2011r. sygn. akt V CSK 211/10 Sąd Najwyższy wyraził pogląd, że o niewypłacalności w rozumieniu powyższego przepisu można mówić dopiero wtedy, gdy dłużnik z braku środków przez dłuższy czas nie wykonuje przeważającej części swoich zobowiązań (Lex nr 738136).

Takie też stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 22 października 2014r. (I FSK 1603/13) stwierdzając, że niewypłacalność w rozumieniu przepisu art. 11 u.p.u.n. istnieje wtedy gdy dłużnik z braku środków nie wykonuje przeważającej części swoich zobowiązań (LEX nr 1590710).

Natomiast Sąd Najwyższy w wyroku z 4 października 2011r. (sygn. akt I UK 113/11, OSNP 2012/23-24/293, LEX 1230275) wskazał m.in., że trwałe zaprzestanie płacenia długów oznacza, iż dłużnik nie tylko obecnie nie płaci długów, ale także nie będzie tego czynił w przyszłości z powodu braku niezbędnych środków. Zaprzestanie płacenia długów zachodzi wtedy, gdy dłużnik z braku środków płatniczych nie płaci przeważającej części swoich wymagalnych długów. Sytuacja taka będzie mieć miejsce także wówczas, gdy dłużnik nie zaspokaja jednego tylko wierzyciela posiadającego znaczną wierzytelność (por. też wyrok Sądu Najwyższego z 19 marca 2010r., II UK 258/09, LEX nr 599776).

Trwałego niewykonywania wymagalnych zobowiązań pieniężnych nie można utożsamiać z nieuiszczeniem jednego długu ani też z sytuacją, gdy pomimo nieuiszczenia kilku długów zachodzi tylko wstrzymanie wypłat. W każdym przypadku należy ustalić, kiedy doszło do zaprzestania płacenia długów, a kiedy zachodziło jeszcze tylko przejściowe wstrzymanie wypłat (tak: M. Allerhand, Prawo upadłościowe z komentarzem, Wydawnictwo Sto, Bielsko-Biała, 1994). Zwłaszcza sytuacja, w której trudności płatnicze wynikają z braku zapłaty ze strony kontrahentów dłużnika może być uznana za trudność o charakterze przejściowym. Ustawowy termin, w którym przedsiębiorca jest zobowiązany złożyć wniosek o ogłoszenie upadłości jest bardzo krótki, wynosi bowiem 2 tygodnie. Mając na względzie specyfikę działalności gospodarczej nieracjonalne byłoby wymaganie, aby natychmiast ogłaszać upadłość, gdy pogorszeniu ulegają wskaźniki płynności finansowej i nie wszystkie zobowiązania są regulowane w terminach płatności. Nie każda trudna sytuacja podmiotu gospodarczego uzasadnia złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości, a jedynie taka, która wiąże się ze stanem niewypłacalności. Co więcej, niewypłacalność przedsiębiorcy jest stanem dynamicznym. Przedsiębiorca, np. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością może popaść w stan niewypłacalności uzasadniający zgłoszenie przez zarząd wniosku o ogłoszenie upadłości a następnie podjąć wykonywanie wymagalnych zobowiązań, co powoduje odpadnięcie przesłanek zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości.

Zdaniem Sądu Organ nie dokonał analizy sytuacji finansowej Spółki w okresie poprzedzającym zgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości tj do lipca 2011 roku w szczególności za okres luty 2011 roku. Dopiero analiza sytuacji finansowej Spółki pozwoliłaby na ustalenie czy stwierdzenie Organu, że wniosek o ogłoszeniu upadłości powinien być zgłoszony w dniu 4 kwietnia 2011 roku jest zasadne. Bez stosownej analizy finansowej wskazany powyżej termin oparty jest wyłącznie na językowej wykładni przepisów prawa upadłościowego w oderwaniu od wykładni celowościowej.

Skarżona decyzji nie pozwala na ustalenie, czy sytuacja finansowa Spółki już w lutym 2011 r. była na tyle trudna, że w kwietniu uzasadniała zgłoszenie wniosku o ogłoszenie, czy też uległa pogorszeniu na tyle istotnie, że w lipcu zgłoszono wniosek o ogłoszeniu upadłości.

Brak zatem analizy finansowej sytuacji Spółki uniemożliwia ocenę zasadności twierdzenie Organu, że wniosek o ogłoszeniu upadłości powinien zostać złożony w dniu 4 kwietnia 2011 r.

Reasumując w ocenie Sądu, Organ nie wykazał, że w okresie pełnienia przez Skarżącego funkcji członka zarządu Spółka w sposób trwały nie wykonywała przeważającej części swoich zobowiązań. Jak już podniesiono, w przypadku orzekania o odpowiedzialności członka zarządu to do organu należy wykazanie, że Spółka, w czasie sprawowania przez daną osobę funkcji członka zarządu, znajdowała się w stanie uzasadniającym złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości bądź wszczęcia postępowania zapobiegającego upadłości.

Z tych powodów Sąd uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c) p.p.s.a. przy zastosowaniu art. 152 p.p.s.a. oraz zasądził zgodnie z art. 200 p.p.s.a. na rzecz Skarżącego zwrot kosztów postępowania sądowego odpowiadającą kwocie uiszczonego wpisu od skargi.