Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 405/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2020-12-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 30 ust. 2, ust. 3, art. 27 ust. 1, ust. 1a, ust. 11,
journal: Dz.U. 2018 poz 554
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - tekst jedn.
article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Sokołowska Sędziowie Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz, Sędzia WSA Kazimierz Maczewski (spr.) po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym w dniu 18 grudnia 2020 r. sprawy ze skargi D. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2020 r. nr [...] w przedmiocie rozłożenia na raty spłaty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz umorzenia odsetek uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza W. z dnia 8 stycznia 2019 r. nr [...]


UZASADNIENIE

D. J. (dalej: "Strona", "Skarżący") wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skargę na decyzję z dnia [...] marca 2020 r. nr [...] Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. utrzymującą w mocy decyzję Burmistrza W. z dnia [...] stycznia 2019 r. nr [...] w przedmiocie rozłożenia na raty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz umorzenia odsetek.

W sprawie zaistniały następujące okoliczności faktyczne i prawne.

Wskazaną wyżej decyzją z [...] stycznia 2019 r. organ I instancji działając na podstawie art. 104, art. 162 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm.) – dalej: "k.p.a.", art. 27 ust. 1, ust. 1a, ust. 3, art. 28 ust. 1 i 2, art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2018 r. poz. 554 ze zm.) – dalej: "u.p.o.u.a.", po rozpatrzeniu wniosków Strony z [...] stycznia 2016 r., [...] listopada 2016 r. i z [...] czerwca 2017 r., rozłożył na raty spłatę należności z tytułu wypłaconych na rzecz S. J. i A. J. (dalej: "osoby uprawnione") świadczeń z funduszu alimentacyjnego w kwocie po [...] zł miesięcznie wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie do dnia 28 każdego miesiąca oraz odmówił umorzenia odsetek za opóźnienie.

Decyzja organu I instancji, po rozpoznaniu odwołania Strony, została utrzymana w mocy decyzją organu II instancji z [...] marca 2020 r. nr [...].

Wskazać należy, że postępowanie w sprawie zainicjowane zostało przez Stronę ww. wnioskiem z [...] stycznia 2016 r., w którym zwróciła się do organu I instancji o rozłożenie na raty zadłużenia powstałego z tytułu decyzji z [...] września 2015 r., dotyczącej świadczenia alimentacyjnego przyznanego osobom uprawionym za okres od [...] października 2015 r. do dnia [...] września 2016 r. (ww. decyzja została poprzedzona decyzją organu I instancji o przyznaniu osobom uprawnionym świadczeń alimentacyjnych za okres od [...] lipca 2015 r. do [...] września 2015 r.). Strona we wniosku zadeklarowała wpłaty po [...] zł miesięcznie do [...] dnia każdego miesiąca.

Decyzją z [...] lutego 2016 r. organ I instancji odmówił Stronie rozłożenia powstałego zadłużenia na raty, uzasadniając to tym, że wykonuje ona prace dorywcze, co nie daje pewności spłaty zadłużenia. Po rozpoznaniu odwołania Strony organ II instancji decyzją z [...] marca 2016 r. uchylił ww. decyzję i umorzył w całości postępowanie w sprawie.

Kolejną decyzją z [...] października 2016 r. organ I instancji przyznał osobom uprawnionym świadczenie z funduszu alimentacyjnego na okres od [...] października 2016 r. do [...] września 2017 r. w kwocie po [...] zł miesięcznie.

Wnioskiem z [...] listopada 2016 r. Strona zwróciła się do organu I instancji o rozłożenie zadłużenia powstałego z tytułu wypłaty świadczenia alimentacyjnego w ratach po [...] zł miesięcznie oraz o umorzenie odsetek naliczonych od powstałej zaległości.

Organ I instancji decyzją z [...] stycznia 2017 r. odmówił Stronie rozłożenia należności na raty i umorzenia odsetek naliczonych od powstałej zaległości. W uzasadnieniu wskazał, że zadłużenie Strony na dzień rozpoznawania sprawy obejmowało: z tytułu decyzji z [...] lipca 2015 r. (za okres od [...] lipca 2015 r.

do [...] września 2015 r.) zaległość wraz z odsetkami ustawowymi w kwocie [...]zł, z tytułu decyzji z [...] września 2015 r. (za okres od [...] października 2015 r.

do [...] września 2016 r.) zaległość wraz z odsetkami ustawowymi w kwocie [...]zł, z tytułu decyzji z [...] października 2016 r. (za okres od [...] października 2016 r.

do [...] września 2017 r.) zaległość wraz z odsetkami ustawowymi w kwocie [...]zł.

Następnie trzema decyzjami z [...] lutego 2017 r. organ I instancji zmienił wcześniejsze decyzje przyznające osobom uprawnionym świadczenie z funduszu alimentacyjnego, tj. z [...] lipca 2015 r., [...] września 2015 r. i [...] lipca 2015 r., ustalając wysokość świadczeń na kwoty po [...] zł miesięcznie (wcześniejsza kwota to [...] zł).

Wskutek złożonego przez Stronę odwołania, organ II instancji decyzją

z [...] marca 2016 r. uchylił decyzję organu I instancji z [...] stycznia 2017 r. i umorzył postępowanie w sprawie.

W dniu [...] stycznia 2017 r. organ I instancji wydał ponownie decyzję odmawiającą Stronie rozłożenia na raty zadłużenia powstałego w wyniku wypłaconych osobom uprawnionym świadczeń z funduszu alimentacyjnego i odmówił umorzenia odsetek naliczonych od powstałych zaległości.

Decyzją z [...] maja 2017 r. organ II instancji uchylił zaskarżoną decyzję organu I instancji w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia temu organowi. W uzasadnieniu wskazał, że organ I instancji nie ocenił należycie wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności. Skupił się bowiem głównie na wykazaniu, że praca dorywcza którą wykonuje Strona nie gwarantuje spłaty zadłużenia comiesięcznie oraz na przedstawieniu okresów wpłaty alimentów z funduszu i wysokości zadłużenia Strony z tego tytułu, które na dzień wydania decyzji wynosiło [...] zł plus odsetki ustawowe. Zdaniem organu II instancji należało ustalić sytuację materialną i rodzinną dłużnika i na podstawie tych danych uargumentować decyzję.

W dniu [...] czerwca 2017 r. wpłynął do organu I instancji wniosek Strony

(z tej samej daty) o rozłożenie na raty zadłużenia powstałego z tytułu wypłaty świadczenia alimentacyjnego i o umorzenie odsetek naliczonych od powstałej zaległości. W uzasadnieniu Strona podniosła, że umorzenie odsetek jest uzasadnione, ponieważ powstały one nie z jej winy.

Decyzją z [...] czerwca 2017 r. organ I instancji odmówił Stronie rozłożenia powstałej należności na raty i umorzenia odsetek ustawowych za opóźnienie naliczanych od [...] listopada 2016 r.

Natomiast decyzją z [...] czerwca 2017 r. organ I instancji umorzył postępowanie w całości jako bezprzedmiotowe w sprawie rozłożenia na raty zadłużenia powstałego z tytułu świadczeń wpłaconych z funduszu alimentacyjnego oraz umorzenia odsetek ustawowych za opóźnienie w wyniku wypłaconych świadczeń, a także odmówił umorzenia lub zawieszenia postępowania komorniczego.

W dniu [...] września 2017 r. organ I instancji przyznał świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz osób uprawnionych na okres od [...] października 2017 r.

do [...] września 2018 r. w kwocie [...]zł miesięcznie na każdego uprawnionego.

W dniu [...] września 2017 r. po rozpoznaniu skargi wywiedzionej przez Stronę na decyzję organu II instancji z [...] maja 2017 r. (uchylającą decyzję organu I instancji i przekazującą sprawę do ponownego rozpatrzenia temu organowi) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie skargę oddalił (sygn. akt II SA/Sz 740/17). Wyrok jest prawomocny.

Decyzją z [...] września 2017 r. organ II instancji stwierdził nieważność decyzji z [...] marca 2016 r. (uchylającej decyzję organu I instancji z [...] lutego 2016 r. odmawiającą Stronie rozłożenia zadłużenia na raty).

W dniu [...] września 2017 r. organ II instancji wydał dwie decyzje uchylające w całości odpowiednio decyzję z [...] czerwca 2017 r. i [...] czerwca 2017 r. i przekazał sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Natomiast decyzją

z [...] września 2017 r. uchylił w całości decyzję z [...] lutego 2016 r. (odmawiającą Stronie rozłożenia powstałego zadłużenia na raty) i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

Następnie organ I instancji postanowieniem z [...] października 2017 r. odmówił wszczęcia postępowania z wniosku Strony z [...] czerwca 2017 r. w sprawie rozłożenia na raty zadłużenia z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego oraz umorzenia odsetek. W uzasadnieniu wskazał, że na dzień rozstrzygania

toczą się dwa inne postępowania, tj. na podstawie wniosku z [...] stycznia 2016 r.

oraz na podstawie wniosku z [...] czerwca 2017 r. przedmiotowo tożsamych. W związku z tym właściwe jest prowadzenie postępowania z wniosku złożonego najwcześniej,

tj. z [...] stycznia 2016 r.

Decyzją z [...] października 2017 r. organ I instancji orzekł o umorzeniu postępowania wszczętego na podstawie wniosku Strony z 20 listopada 2016 r.,

w całości jako bezprzedmiotowego. Uznał, że właściwe jest prowadzenie postępowania z wniosku złożonego najwcześniej, tj. z [...] stycznia 2016 r.

Po rozpoznaniu środków odwoławczych, organ II instancji decyzjami z [...] listopada 2017 r. utrzymał w mocy odpowiednio postanowienie organu I instancji z [...] października 2017 r. (w sprawie odmowy wszczęcia postępowania z wniosku Strony z [...] czerwca 2017 r.), jak i decyzję poprzedzającą z [...] października 2017 r. (w sprawie umorzenia postępowania wszczętego na podstawie wniosku z [...] listopada 2016 r.).

Decyzją z [...] października 2017 r. organ I instancji rozłożył na raty (9 rat) wg ustalonego harmonogramu spłatę należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osób uprawnionych, które na dzień rozstrzygania wynosiło [...] zł, w tym należność główna [...] zł, odsetki ustawowe za opóźnienie [...] zł.

Po rozpoznaniu odwołania Strony organ II instancji decyzją z [...] listopada 2017 r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji z [...] października 2017 r. o rozłożeniu na raty zadłużenia. Wyrokiem z [...] marca 2018 r. sygn. akt II SA/Sz 113/18 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie uchylił ww. decyzję z [...] listopada 2017 r. oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji z [...] października 2017 r.

(w przedmiocie rozłożenia na raty zadłużenia). W uzasadnieniu wskazał, że organ nie ustalił, czy Strona będzie w rzeczywistości w stanie uiszczać raty i jednocześnie opłacać bieżące alimenty. Strona prezentowała we wniosku stanowisko, że zobowiązuje się spłacać zadłużenie w ratach po [...] zł miesięcznie, więc należało wezwać

ją do wyjaśnienia, w jaki sposób zamierza pogodzić te dwa obowiązki. W związku z tymi wątpliwościami należało rozważyć, jaką kwotę Strona byłaby w stanie uiszczać w jej sytuacji dochodowej. Ponadto sąd wskazał, że uzasadnienie decyzji nie przystawało do standardów rozstrzygnięcia wydanego w ramach uznania administracyjnego, co znalazło swój wyraz w treści skargi (Strona nie zrozumiała bowiem dlaczego, pomimo rozłożenia na raty zaległości nadal prowadzona była wobec niej egzekucja).

Natomiast po rozpoznaniu sprawy (sprzeciwu) dotyczącej decyzji organu II instancji z [...] września 2017 r. (uchylającej decyzję organu I instancji z [...] lutego 2016 r. odmawiającą Stronie rozłożenia powstałego zadłużenia na raty i przekazującej sprawę do ponownego rozpatrzenia) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyrokiem z 8 grudnia 2017 r., sygn. akt II SA/Sz 1345/17, oddalił sprzeciw. Nadto, wyrokiem z 15 marca 2018 r., sygn. akt II SA/Sz 112/18, sąd ten uchylił postanowienie

z [...] listopada 2017 r. oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji

z [...] października 2017 r. (w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie rozłożenia na raty zadłużenia oraz umorzenia odsetek). Wyroki są prawomocne.

Wyrokiem z 5 kwietnia 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie (sygn. akt II SA/Sz 114/18) uchylił decyzję organu II instancji z [...] listopada 2017 r. oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji z [...] października 2017 r.

(w przedmiocie umorzenia postępowania wszczętego na podstawie wniosku

z [...] listopada 2016 r. w sprawie rozłożenia na raty zadłużenia z tytułu wypłaconych świadczeń oraz umorzenia odsetek). Wyrok jest prawomocny.

Rozpoznając ponownie sprawę organ I instancji decyzją z [...] sierpnia 2018 r. orzekł o rozłożeniu na raty spłaty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osób uprawnionych z okresów zasiłkowych 2015/2016 i 2016/2017 w kwocie po [...] zł miesięcznie wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie do dnia 28 każdego miesiąca oraz odmówił umorzenia odsetek za opóźnienie.

W dniu [...] września 2018 r. organ I instancji wydał kolejną decyzję o przyznaniu osobom uprawnionym z funduszu alimentacyjnego za okres od [...] października 2018 r. do [...] sierpnia 2019 r. i za okres od [...] października 2018 r. do [...] września 2019 r.

Decyzją z [...] października 2018 r. organ II instancji uchylił decyzję organu I instancji z [...] sierpnia 2018 r. w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia temu organowi. W uzasadnieniu wskazał, że skoro zakwestionowaną decyzją organ rozłożył na raty spłatę należności z tytułu wypłaconych z funduszu alimentacyjnego na rzecz osób uprawnionych z okresów zasiłkowych 2015/2016 i 2016/2017 w kwocie po [...] zł miesięcznie, to oznaczało to, że dokonał rozłożenia na raty całego zadłużenia powstałego z tego tytułu. Tylko bowiem za zobowiązanie powstałe w okresie

od [...] lipca 2015 r. do [...] września 2017 r., czyli w okresach zasiłkowych 2015/2016 i 2016/2017 Strona odpowiada. Tym samym organ nie podzielił oczekiwań Strony,

co do brzmienia sentencji decyzji ("orzekam rozłożyć na raty całe zadłużenie powstałe z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz S. J. i A. J. w kwocie po minimum [...] zł miesięcznie

wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie do dnia 28 każdego miesiąca. Zawieszam postępowanie egzekucyjne prowadzone przez komornika sądowego").

Jednakże organ I instancji nie ustalił, czy Strona będzie w rzeczywistości w stanie uiszczać raty i jednocześnie opłacać bieżące alimenty, skoro deklarowała spłatę zadłużenia w ratach po [...] zł miesięcznie. Należało tym samym wezwać Stronę do wyjaśnienia, w jaki sposób zamierza pogodzić te dwa obowiązki. Okoliczności takie nie wynikały z uzasadnienia decyzji organu I instancji. Ponadto zdaniem organu II instancji zakwestionowana decyzja nie uwzględniała bieżącej sytuacji Strony, tj. stanu spłaty zadłużenia istniejącego bezpośrednio przed wydaniem decyzji w przedmiocie rozłożenia na raty. Nie uwzględniono, także zdarzeń zaistniałych po ustaleniu zobowiązania, czyli faktycznie dokonanej przez Stronę spłaty należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Dodatkowo organ wskazał, że kwesta umorzenia lub zawieszenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez komornika sądowego nie należy do właściwości organów administracji publicznej i stąd też pomimo wniosku w tym zakresie, nie podlegał on rozpoznaniu.

Po rozpoznaniu sprawy ponownie, wskazaną na wstępie decyzją

z [...] stycznia 2019 r. nr jw., organ I instancji rozłożył na raty spłatę należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osób uprawnionych w kwocie po [...] zł miesięcznie wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie

do dnia 28 każdego miesiąca oraz odmówił umorzenia odsetek za opóźnienie.

Z powyższą decyzją nie zgodziła się Strona, która w odwołaniu zarzuciła, że wysokość rat, łącznie wynosząca tysiąc złotych miesięcznie, znacznie przewyższa jej możliwości finansowe. Ponadto wskazała, że długotrwałe działanie organów spowodowało narośniecie odsetek ponad miarę. W tym zakresie Strona podtrzymała swój wniosek o umorzenie odsetek.

Decyzją z [...] marca 2019 r. organ II instancji uchylił zaskarżoną decyzję organu I instancji w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. W zakresie zgodności postępowania z wymogami przepisów organ II instancji uznał, że jakkolwiek prawidłowo zgromadzono w sprawie materiał dowodowy, to jednak nie dokonano podstawowej jego analizy. Organ I instancji uznał, że przy osiąganych przez Stronę dochodach rzędu [...] zł miesięcznie i wydatkach stałych na poziomie [...] zł miesięcznie, jest ona w stanie miesięcznie ponosić koszty związane ze spłatą zadłużenia w wysokości [...] zł plus odsetki. Zdaniem organu II instancji, taki wniosek jest jednak nieuprawniony, ponieważ Strona musi dokonywać zakupów żywnościowych, dysponować środkami na nieprzewidziane sytuacje życiowe. Dodatkowo zwrócił uwagę, że Strona korzysta z pomocy społecznej - co wymaga dodatkowego wyjaśnienia.

Wskutek złożonej przez Stronę skargi sprawę rozpoznał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, który wyrokiem z 2 października 2019 r.,

sygn. akt II SA/Sz 494/19, uchylił zaskarżoną decyzję organu II instancji w całości.

W uzasadnieniu wskazano, że pogląd wyrażony w uzasadnieniu decyzji organu II instancji należało uznać za wadliwy. Zarówno z rozstrzygnięcia decyzji organu I instancji, jak i uzasadnienia do tej decyzji z [...] stycznia 2019 r. wynika, że koszty związane ze spłatą zadłużenia wynoszą po [...] zł miesięcznie, a nie jak ustala organ II instancji po [...] zł miesięcznie. Nadto, ani organ I instancji w swojej decyzji, ani Skarżący nie wskazuje aby korzystał z opieki społecznej. W piśmie z [...] listopada 2018 r. Strona wyraźnie wskazała, że z takiej pomocy nie korzysta.

Zdaniem sądu administracyjnego, organ II instancji mając całościowo zgromadzony materiał dowodowy przez organ I instancji winien dokonać jego analizy i wydać stosowne rozstrzygnięcie w przedmiocie rozłożenia na raty spłaty należności z tytułu wpłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego osobom uprawnionym i umorzenia odsetek za opóźnienie.

Rozpoznając ponownie sprawę organ II instancji decyzją z [...] marca 2020 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji z [...] stycznia 2019 r. o rozłożeniu spłaty zadłużenia na raty i odmowie umorzenia odsetek za opóźnienie.

W uzasadnieniu wskazał, że stan majątkowy Strony nie budzi wątpliwości.

Nie budzi wątpliwości także wola spłaty przez Stronę całości zadłużenia. W zakresie umorzenia odsetek organ II instancji wskazał, że dla uzyskania takiej pomocy, trudna sytuacja majątkowa Strony powinna mieć charakter obiektywny (tj. obejmować sytuacje z którymi Strona mimo starań nie jest w stanie sobie poradzić). Tymczasem w analizowanej sprawie sytuacja majątkowa Strony nie budzi wątpliwości. Jest ona osobą zdolną do zarobkowania i ma możliwość uzyskania większych środków finansowych, co udowadniała dokonując większych spłat tym samym zmniejszając należność, od której naliczane są odsetki.

Zdaniem organu II instancji, po ponownej analizie stanu faktycznego brak

jest podstaw do uznania, że nastąpiła sytuacja tak szczególna, by uzasadniała ona zastosowanie pomocy polegającej na umorzeniu należności. Jednocześnie organ II instancji podkreślił, że sytuacja Strony jest na tyle trudna, że wymaga ona udzielenia pomocy w postaci rozłożenia należności na raty.

Skarżący zaskarżył decyzję organu II instancji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, wnosząc o sprostowanie uzasadnienia decyzji i ustaleń w niej zawartych w zakresie okoliczności uzasadniających umorzenia odsetek. Zwrócił uwagę, że organy nie wzięły pod uwagę przyczyn powstania odsetek,

które nie leżą po stronie Skarżącego. Wynikają natomiast z kilkuletniego postępowania w sprawie zainicjowanej wnioskiem z [...] stycznia 2016 r.

W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie,

a ponadto podtrzymał stanowisko wyrażone w uzasadnieniu decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje:

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2019 r., poz. 2167 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) – dalej: "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie.

Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 p.p.s.a. stanowiący, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Przedmiotem sądowej kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja organu II instancji, utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji z [...] stycznia 2019 r. w przedmiocie rozłożenia na raty spłaty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz umorzenia odsetek.

W pierwszej kolejności Sąd wskazuje, że Skarżący nie kwestionuje rozstrzygnięcia organów w części rozłożenia na raty spłaty przedmiotowego zadłużenia powstałego z tytułu kwot wypłaconych osobom uprawnionym w ramach świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Kwestią sporną jest natomiast zasadność odmowy umorzenia odsetek ustawowych za opóźnienie, w tym brak odniesienia w uzasadnieniu organu II instancji do okoliczności, które spowodowały powstanie odsetek.

Zdaniem Skarżącego, rozpoznając sprawę organy pominęły kwestię okoliczności, które wpłynęły na wysokość odsetek należnych za opóźnienie w spłacie przedmiotowych należności. Podkreślił, że żądanie przez organ odsetek, które nie powstały z winy Skarżącego jest nieuzasadnione. Ze względu na okoliczności narastania odsetek leżące po stronie organów, tj. przewlekłe rozpoznawanie sprawy, właściwe jest umorzenie należności w zakresie odsetek ustawowych za opóźnienie.

Organ II instancji w zakresie odmowy umorzenia odsetek wskazał,

że nie wystąpiły w sprawie szczególne okoliczności uzasadniające zastosowanie takiej pomocy. Zdaniem organu, umorzenie należności winno być związane z wystąpieniem sytuacji o charakterze obiektywnym, z którą Skarżący mimo starań, nie jest w stanie sobie poradzić. Tymczasem z prawidłowo zgromadzonego i kompletnego materiału dowodowego wynika, że sytuacja majątkowa Skarżącego nie budzi wątpliwości. Jest on zdolny do zarobkowania i ma możliwość uzyskania większych środków finansowych, co już wcześniej udowadniał, dokonując dodatkowych wpłat zmniejszających odsetki.

Materialnoprawną podstawą orzekania w niniejszej sprawie był art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a., który stanowi, że organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Umorzenie należności następuje w drodze decyzji administracyjnej (art. 30 ust. 3 u.p.o.u.a.).

Treść przywołanych przepisów nie pozostawia wątpliwości, że rozpoznając wniosek o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego (wraz z odsetkami) organ wydaje decyzję, która zapada w ramach tzw. uznania administracyjnego, o czym przesądza użyte przez ustawodawcę sformułowanie: "organ może umorzyć". Oznacza to sytuację, w której właściwy organ administracji ma możliwość wyboru rozstrzygnięcia, z jednej strony może bowiem umorzyć należności z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych (lub odsetki od tych należności, jeżeli zostały także objęte przez wnioskodawcę przedmiotem żądania) w całości lub w części, z drugiej zaś może odmówić zastosowania tego rodzaju ulgi.

Działanie w ramach uznania administracyjnego nie oznacza dowolności. Działanie organu doznaje bowiem ograniczenia już w samej normie prawnej wprowadzającej uznanie, poprzez wyznaczenie ram w konkretnej kategorii spraw, a także postanowieniami naczelnych zasad postępowania administracyjnego, w szczególności zasady prawdy obiektywnej, wyrażonej w art. 7 k.p.a., uzupełnionej postanowieniami art. 77 § 1 k.p.a., jak również zasadami i celami określonymi w u.p.o.u.a. (por. wyrok WSA w Łodzi z 19.11.2010 r., sygn. akt II SA/Łd 1048/10; wyrok WSA w Gdańsku z 21.03.2019 r., sygn. akt III SA/Gd 932/18). Przyjąć zatem należy, że stosownie do art. 30 ust. 2 in fine u.p.o.u.a., to sytuacja dochodowa i rodzinna wnioskodawcy stanowi co do zasady przesłankę umorzenia przez organ właściwy wierzyciela tego rodzaju należności, jednakże wybór rozstrzygnięcia po dokonaniu jej analizy, należy ostatecznie do organu administracji, który przedstawia swoje stanowisko w sposób wyczerpujący i logiczny, w oparciu o całokształt materiału dowodowego (zgodnie z art. 80 k.p.a.).

W orzecznictwie przyjmuje się, że pod pojęciem "sytuacji dochodowej" należy rozumieć sytuację finansową dłużnika alimentacyjnego, w tym zwłaszcza jego możliwości zarobkowe, skoro rozważeniu podlega umorzenie świadczeń pieniężnych. W związku z tym, należy oceniać obiektywną możliwość spłaty zadłużenia (chociażby przez pryzmat możliwości zdrowotnych), uwzględniając przy tym okoliczności jego powstania, a także biorąc pod uwagę zdarzenia zaistniałe po ustaleniu zobowiązania, które z przyczyn niezależnych od dłużnika alimentacyjnego uniemożliwiałyby mu zwrócenie długu (por. wyrok WSA w Gdańsku z 9.11.2017 r., sygn. akt III SA/Gd 728/17). Z kolei na "sytuację rodzinną" składa się ustalenie, czy dłużnik alimentacyjny prowadzi gospodarstwo samodzielnie, czy też wspólnie z innymi osobami oraz czy i jakie świadczenia ponosi na ich rzecz (por. wyrok WSA w Rzeszowie z 13.06.2018 r., sygn. akt II SA/Rz 407/18).

Kontrola decyzji uznaniowej dokonywana przez sąd w przedmiocie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego sprowadza się więc do badania czy organ przy wydaniu tej decyzji nie przekroczył granic uznania dozwolonego prawem oraz czy właściwie ocenił stan faktyczny sprawy. Kontrola musi wynikać z należycie zgromadzonego przez organ materiału dowodowego i uzasadniona z uwzględnieniem obowiązujących przepisów prawa.

Rolą sądu administracyjnego kontrolującego zgodność z prawem wydanej decyzji jest sprawdzenie prawidłowości wnioskowania organu administracji stwierdzającego, że w danej sytuacji faktycznej nie było możliwe uwzględnienie wniosku o udzielenie przedmiotowej ulgi, lub że udzielenie jej było uzasadnione. Wywody

w tym zakresie muszą być wewnętrznie spójne, a także zgodne z zasadami logiki i doświadczenia życiowego.

Sąd stwierdza, że dokonana przez organ II instancji w niniejszej sprawie ocena materiału dowodowego nie spełnia standardów wynikających z art. 7, art. 77 § 1

i art. 80 k.p.a., obligujących organ do podjęcia wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli oraz do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, a następnie oceny, na podstawie jego całokształtu, czy dana okoliczność została udowodniona. Te same wady zawiera decyzja organu I instancji.

Zdaniem Sądu analiza przesłanek określonych w art. 30 ust. 2 in fine u.p.o.u.a., a w szczególności przesłanki "sytuacji dochodowej" Skarżącego w zakresie jej prawidłowego ustalenia oraz przeprowadzonej oceny co do możliwości spłaty należności, nie została przeprowadzona zgodnie z przywołanymi regułami.

Organy orzekające w niniejszej sprawie uznały bowiem, że chociaż sytuacja dochodowa i rodzinna Skarżącego jest trudna, to nie uzasadnia umorzenia ciążących na nim należności z tytułu odsetek za opóźnienie (rozłożono na raty należność obejmującą kwotę zadłużenia oraz odsetki). W ocenie Sądu taki wniosek należało uznać za przedwczesny. Należy przyjąć, że przy rozstrzyganiu wniosku o umorzenie należności obejmującej odsetki za opóźnienie (to ten element pozostaje w sprawie sporny) ustalenia sytuacji dochodowej i rodzinnej powinny być dokonywane na podstawie bieżących (aktualnych) danych. Odzwierciedlać powinny aktualną sytuację wnioskującego o pomoc, tj. stan istniejący bezpośrednio przed wydaniem decyzji w przedmiocie umorzenia należności (por. wyrok NSA z 30.06.2011 r., sygn. akt I OSK 371/11).

Powyższe w niniejszej sprawie jest szczególnie aktualne, ponieważ postępowanie dotyczy wniosku z [...] stycznia 2016 r., ponawianego wnioskami z [...] listopada 2016 r. oraz [...] czerwca 2017 r. Postępowanie, jak to wynika z przedstawionego szczegółowo w stanie faktycznym (w układzie chronologicznym) przebiegu, obejmowało liczne rozstrzygnięcia organu I instancji, organu II instancji (w tym uchylające), a także rozstrzygnięcia stwierdzające nieważność postępowań administracyjnych prowadzonych w tym przedmiocie. Ponadto w toku postępowania o udzielenie wnioskowanej ulgi wypowiadały się, także kilkukrotnie sądy administracyjne.

Z treści decyzji organu I instancji, którego ustalenia zostały bezkrytycznie zaaprobowane przez organ II instancji, wynika, że Skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i poza osobami korzystającymi z funduszu alimentacyjnego nie ma innych osób na utrzymaniu. Ponadto ustalono, że Skarżący nie posiada środków finansowych ponad bieżące zarobki. Utrzymuje się z prac dorywczych i uzyskuje dochód w wysokości około [...] zł. Obciążają go wydatki w wysokości [...] zł

na najważniejsze potrzeby ([...] zł – zakup leków; [...] zł - zakup ubrań) oraz [...] zł na alimenty. Pozostała kwota wystarcza na żywność dla jednej osoby (zgodnie z oświadczeniem zamieszczonym w piśmie z [...] listopada 2018 r.). Tymczasem w skardze na decyzję organu II instancji Skarżący wskazał, że założył nową rodzinę, zawarł związek małżeński, ma na utrzymaniu dodatkowo dwoje dzieci obecnej żony, na które jest mu ciężko łożyć.

Sytuacja dochodowa Skarżącego przyjęta przez organy okazuje się nieaktualna. Wskazują na to nie tylko ww. dane. Przesądza o takiej okoliczności sam upływ czasu pomiędzy złożeniem pierwszego wniosku ([...] stycznia 2016 r.), datą rozpoznania sprawy przez organ I instancji ([...] stycznia 2019 r.), czy datą rozpatrzenia sprawy przez organ II instancji ([...] marca 2020 r.).

Jak już wyżej Sąd wskazywał, przyjęcie nieaktualnych danych jako stanowiących podstawę rozstrzygania o istnieniu lub nieistnieniu obiektywnych okoliczności przemawiających za udzieleniem ulgi było błędne. Jak bowiem stwierdzał sam organ II instancji, przyznanie ulgi polegającej na umorzeniu odsetek za opóźnienie w spłacie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wymaga wystąpienia sytuacji o charakterze obiektywnym. Zdaniem organu II instancji brak tych obiektywnych sytuacji przesądził o odmowie umorzenia należności.

Zdaniem Sądu, trudno jednak przyznać organom rację w sytuacji, gdy opierają swoje rozstrzygnięcie o nieaktualną sytuację dochodową i rodzinną Skarżącego. Ustalenia, w tym zakresie powinny być dokonywane na podstawie bieżących danych.

Podkreślić należy, że skoro ustawodawca uzależnił wydanie rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia należności związanych z kwotami wypłacanym z funduszu alimentacyjnego od uwzględnienia sytuacji dochodowej a jednocześnie rodzinnej dłużnika alimentacyjnego, a dłużnik ten prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z innymi osobami, sytuację dochodową w rozumieniu art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. musi kształtować rzeczywista sytuacja dochodowa wszystkich tych osób (np. członków rodziny wspólnie gospodarujących).

Mając powyższe na uwadze, organy nie sprostały należytemu wyjaśnieniu stanu faktycznego istotnego z punktu widzenia możliwości należytego dokonania przez nie oceny przesłanki sytuacji dochodowej, warunkującej prawidłowe rozpoznanie wniosku w zakresie umorzenia odsetek.

Sąd dostrzega ponadto podnoszone przez Skarżącego (w tym w odwołaniu oraz w skardze) argumenty dotyczące nieuwzględnienia przy rozpoznawaniu sprawy okoliczności powstania odsetek za opóźnienie z winy przewlekłego prowadzenia postępowania przez organy administracji. Skarżący wskazał, że nie ponosi winy za całą wysokość odsetek od należności podlegających zwrotowi do funduszu alimentacyjnego.

Analiza materiału dowodowego sprawy jednoznacznie wskazuje, że zainicjowane wnioskiem z [...] stycznia 2016 r. postępowanie administracyjne zakończyło się dopiero wydaniem decyzji przez organ II instancji w dniu [...] marca 2020 r. Ani w uzasadnieniu decyzji organu I instancji, ani organu II instancji nie została poddana ocenie okoliczność długotrwałego prowadzenia postępowania w zakresie wniosków o udzielenie ulgi w spłacie przedmiotowych należności. Nie ulega wątpliwości, że czas trwania postępowania administracyjnego miał swój wymierny wpływ na wysokość odsetek od należności podlegających zwrotowi przez Skarżącego do funduszu.

Dodatkowo należy wskazać, że z decyzji administracyjnej rozkładającej należność na raty nie wynika jaka jest rzeczywista wysokość odsetek za opóźnienie na dzień wydania tej decyzji. Wskazane zostały jedynie przepisy art. 27 ust. 1, ust. 1a

i ust. 11 u.p.o.u.a. Natomiast organ II instancji ograniczył się jedynie do wskazania,

że nie zaistniała w sprawie obiektywna sytuacja uzasadniająca umorzenie odsetek, Skarżący bowiem jest osobą zdolną do zarobkowania, a w przeszłości dokonywał dodatkowych wpłat powodujących obniżenie odsetek.

W rozpoznawanej sprawie organy obu instancji prezentują pogląd, że skoro umorzenie należności stanowi wyjątek od zasady ich zwrotu, to ulga taka powinna mieć zastosowanie w ostateczności (tj. gdy wystąpią obiektywne okoliczności potwierdzające, że Skarżący nie radzi sobie samodzielnie z taką sytuacją). Jakkolwiek zgodzić się należy ze stanowiskiem organów, że dłużnik alimentacyjny dopiero w ostateczności może liczyć na umorzenie należności, zaś w pierwszej kolejności powinien wykorzystać przysługującą mu możliwość rozłożenia spłaty na raty

to jednak brak w rozstrzygnięciach organów rzetelnej analizy wpływu długotrwałego postępowania administracyjnego na wysokość należnych odsetek za opóźnienie.

Mając powyższe na uwadze Sąd ponownie zauważa, że uznaniowy charakter decyzji podejmowanych w przedmiocie umorzenia należności oznacza, iż organ orzekający może, ale nie musi umorzyć należności, to jednak decyzje wydane w tym zakresie nie mogą być dowolne. Wymagają uzasadnienia odpowiadającego dyspozycji art. 107 § 3 k.p.a., który stanowi, że uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów na których się oparł oraz przyczyn z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Zaznaczenia wymaga, że w szczególności decyzje odmowne dla wnioskodawcy powinny być przekonująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do prawa tak, aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały wszechstronnie rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. Z decyzji musi wynikać między innymi, że organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy materiałów dowodowych lub nie dokonał oceny tych materiałów wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. Uzasadnienie winno realizować wyrażoną w art. 11 k.p.a. zasadę przekonywania, zgodnie z którą organy administracji publicznej powinny wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwieniu sprawy, aby w ten sposób w miarę możności doprowadzić do wykonania przez strony decyzji bez potrzeby stosowania środków przymusu.

Brak uwzględnienia w realiach rozpoznawanej sprawy wszystkich przywołanych powyżej okoliczności istotnych z punktu widzenia prawidłowego rozpoznania przedmiotowej sprawy, a przede wszystkim braku ustalenia aktualnej na dzień rozpoznawania wniosku Skarżącego i wydania zaskarżonych decyzji jego sytuacji dochodowej, wskazują że zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zostały wydane z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a., jak również art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy organ uwzględni ocenę prawną zawartą w niniejszym uzasadnieniu i wyda decyzję odpowiadająca prawu.

Z tych względów Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a., orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.