Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 458/10
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2011-04-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Hasła tematyczne: Zawody prawnicze
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 24 ust. 1 pkt 5, art. 25 ust. 1
journal: Dz.U. 2010 nr 10 poz 65
law: Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Drachal Sędzia NSA Cezary Pryca Sędzia del. WSA Wojciech Czajkowski (spr.) Protokolant Grzegorz Heleniak po rozpoznaniu w dniu 15 kwietnia 2011 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej D. N. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 22 października 2009 r. sygn. akt VI SA/Wa 1073/09 w sprawie ze skargi D. N. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] kwietnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wpisu na listę radców prawnych oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 22 października 2009r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. oddalił skargę D. N. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] kwietnia 2009r. nr [...], którą utrzymano w mocy uchwałę Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych w W. z dnia [...] stycznia 2009 r., Nr [...], utrzymującą w mocy uchwałę Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w K. z dnia [...] listopada 2008 r., w przedmiocie odmowy wpisu na listę radców prawnych.

Ze stanu faktycznego sprawy ustalonego przez Sąd I instancji wynika, że w dniu 1 września 2008 r. D. N. złożył w Radzie Okręgowej Izby Radców Prawnych w K. wniosek o wpis na listę radców prawnych na podstawie art. 24 w zw. z art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (tekst jedn. Dz. U. z 2010 r., Nr 10, poz. 65 ze zm.), dołączając wymagane dokumenty.

Uchwałą z dnia [...] listopada 2008 r. Nr [...] Rada OIRP w K., działając na podstawie art. 24 ust. 1 i art. 25 ust. 1 pkt 2 tej ustawy, odmówiła D. N. wpisu na listę radców prawnych. Uznała bowiem, że swym dotychczasowym zachowaniem kandydat nie daje rękojmi należytego wykonywania zawodu. Wątpliwa jest w szczególności nieskazitelność charakteru wnioskodawcy, który podawał nieprawdę we wcześniejszym postępowaniu o wpis na listę adwokatów, jak też w rozmowie z Zespołem Rady OIRP. Pytany przez ten Zespół w dniu 12 września 2008r., o przyczynę odmowy wpisu na listę adwokatów D. N. wyjaśnił, że było nią orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego, które zamknęło drogę na tę listę. W związku z pytaniem o inne przyczyny odmowy wpisu na listę adwokatów stwierdził zaś, że ich nie pamięta, a otrzymaną w tej sprawie uchwałę podarł. Z dołączonego do akt pisma Okręgowej Rady Adwokackiej w K. z dnia 13 stycznia 2006r. informującego D. N. o odmowie wpisu na listę adwokatów wynikało tymczasem, że w toku postępowania w tej sprawie ustalono, iż pełniący od 1 czerwca 2000 r. funkcję asesora sądowego Sądzie Rejonowym w D. P. D. N., został zwolniony z tego stanowiska na podstawie pisma Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 września 2001 r., nr [...]. Z kolei Prezes Sądu Okręgowego w K., z dniem 18 września 2001 r. zarządził natychmiastową przerwę w czynnościach służbowych D. N. w związku z ujawnionymi czynami, które są nie do pogodzenia z pełnieniem czynności sędziowskich. W dniu 24 września 2001r. D. N. zwrócił się do Ministra Sprawiedliwości o skrócenie okresu wypowiedzenia, po czym organ ten pismem z 27 września 2001 r., z dniem 28 września 2001 r. zwolnił go ze stanowiska asesora sądowego.

Na zadane przez Zespół Rady OIRP w K. pytanie co do charakteru czynów wskazanych w zarządzeniu Prezesa Sądu Okręgowego z dnia 18 września 2001 r., D. N. podał, że "przyczyną była nieciekawa atmosfera w pracy". Dostawał sprawy trudniejsze i skomplikowane. Podał również: "była taka sędzia z którą miałem nieporozumienia. Dochodziło do scysji i ostrej wymiany słów. ....doszło do rozmów, w których używałem słów niecenzuralnych.... Pani Sędzia zawiadomiła o tych sytuacjach Prezesa. Nie chciałem pracować z taką osobą jak Pani Sędzia." Natomiast w związku z wysłuchaniem przez Radę Okręgowej Izby Radców Prawnych w K. w dniu 7 października 2008 r., ubiegający się o wpis D. N. pytany o to, dlaczego nie podał prawdziwej przyczyny odejścia z Sądu, wyjaśnił, że nie chciał ułatwiać Komisji Adwokackiej przyczyn odmowy wpisu na listę adwokatów, a udzielił wtedy nieprawdziwej odpowiedzi.

Uznając wobec powyższych ustaleń, że nie został spełniony przez skarżącego warunek nieskazitelności charakteru, w uchwale z dnia [...] listopada 2008 r. odmawiającej wpisu na listę Rada Okręgowa Izby Radców Prawnych w K. podniosła, że przedstawione przez D. N. wyjaśnienia są co najmniej niewiarygodne. Wnioskodawca podał nieprawdę w postępowaniu przed Okręgową Radą Adwokacką w K. Nieprawdziwa była też odpowiedź dotycząca przyczyn odmowy wpisu na listę adwokacką, jakiej udzielił w czasie rozmowy z Zespołem. Nie można również uznać za prawdopodobną, podanej przed tym Zespołem przyczyny zwolnienia z Sądu. Zasady doświadczenia życiowego dają podstawy stwierdzić, że nieporozumienia pomiędzy sędziami nie spotkałyby się z tak gwałtowną reakcją Prezesa Sądu Okręgowego i Ministra Sprawiedliwości. Tak w postępowaniu przed Okręgową Radą Adwokacką w K., jak i Radą Okręgowej Izby Radców Prawnych nie udało się ustalić w sposób bezsporny przyczyn zwolnienia skarżącego z Sądu. Okoliczności te nie pozwalają uznać w sposób nie budzący wątpliwości, że jest on osobą o nieskazitelnym charakterze.

Uzasadniając uchwałę podniesiono, że skarżący ukrywa czyny, które były podstawą zwolnienia go z Sądu, a dodatkowo przyznaje się do kłamstw. Nie można zatem uznać, że jest nieskazitelnego charakteru. Tym samym nie daje rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego.

Stanowisko to podtrzymane zostało w uchwale Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych z dnia [...] stycznia 2009 r., Nr [...], w związku z wniesionym przez D. N. odwołaniem.

Nie zgadzając się z utrzymującą to stanowisko w mocy, uchwałą Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych z dnia [...] stycznia 2009 r., w odwołaniu do Ministra Sprawiedliwości skarżący podniósł m.in., że sprawa wpisu na listę radców prawnych nie ma nic wspólnego ze sprawą prowadzoną przed Okręgową Radą Adwokacką prawie trzy lata wcześniej. Dlatego wyciąganie jakichkolwiek ujemnych konsekwencji z tamtego postępowania jest niezgodne nie tylko z literą prawa, ale także z zasadami współżycia społecznego. Nie wyjaśnione zostało zdaniem skarżącego, dlaczego przyczyną odmowy wpisu wnioskodawcy w przedmiotowej sprawie było jego zachowanie sprzed wielu lat podczas pracy w Sądzie, czy podczas rozmowy kwalifikacyjnej przed Okręgową Radą Adwokacką w K., skoro zachowania te z punktu widzenia postaw etycznych i moralnych zostały już prawomocnie ocenione. Skarżący podał, że od 1 grudnia 2001 r. prowadzi w D. P. własną działalność gospodarczą - Biuro Pisania Pism Procesowych. Jej przedmiotem jest udzielanie porad prawnych indywidualnym klientom, redagowanie na wniosek klientów pism do sądów, prokuratur, samorządowych czy państwowych urzędów administracji, czy też podmiotów prawa. Od kilku lat prowadzi także obsługę prawną kilku firm i osób fizycznych. Umowy zlecenia stałego ze stałymi klientami były już kilkakrotnie przedłużane, co potwierdza wysokie kompetencje w zakresie wykonywanego zawodu prawniczego i należyte wywiązywanie się z nałożonych obowiązków. Skarżący podniósł przy tym, że na utrzymaniu ma żonę i dwuletnie dziecko. Cały czas od ukończenia studiów wykonuje wyłącznie pracę prawnika i umożliwienie pełnego wykonywania tego zawodu jest priorytetem i najwyższym celem życia zawodowego.

Nie uwzględniając złożonego przez D. N. odwołania, w wymienionej wyżej decyzji z dnia [...] kwietnia 2009 r. Minister Sprawiedliwości uznał, że zarówno Prezydium Krajowej Izby Radców Prawnych w W., jak i Rada Okręgowej Izby Radców Prawnych w K. poczyniły prawidłowe ustalenia faktyczne i dokonały prawidłowej oceny prawnej.

Organ podkreślił, że zgodnie z art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy o radcach prawnych, przedmiotem oceny rękojmi do wykonywania zawodu jest nieskazitelność charakteru i dotychczasowe zachowanie kandydata. W ocenie Ministra Sprawiedliwości skarżący posiada doświadczenie zawodowe w zakresie świadczenia pomocy prawnej, nabyte po zdanym egzaminie sędziowskim, niemniej jednak poprzez dotychczasowe zachowanie nie daje rękojmi należytego wykonywania zawodu radcy prawnego. Według ustaleń poczynionych przez Prezesa Sądu Okręgowego w K. dopuszczał się on czynów niezgodnych z etyką zawodową sędziego, w związku z czym decyzją Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 września 2001 r., Nr [...] zwolniony został ze stanowiska asesora Sądu Rejonowego w D. P. Zdaniem organu, ustalenia dokonane przez organy samorządu radcowskiego w zakresie okoliczności dotyczących zatajenia tej kwestii w toku postępowania o wpis wymienionego na listę radców prawnych są prawidłowe. Skarżący nie spełnił zatem przesłanki określonej w art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy o radcach prawnych.

W skardze na to rozstrzygnięcie wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W., D. N. ponownie zarzucił naruszenie art. 24 ust. 1 pkt 5 oraz art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych i błąd w ustaleniach faktycznych mający istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia i polegający na przyjęciu, że nie daje rękojmi należytego wykonywania zawodu radcy prawnego, podczas gdy zgromadzony w sprawie materiał dowodowy powinien prowadzić do odmiennych wniosków.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. uznając skargę za bezzasadną, w uzasadnieniu wyroku z dnia 22 października 2009r. zwrócił uwagę, że art. 24 ust. 1 ustawy o radcach prawnych określa szereg przesłanek, jakie osoba składająca wniosek o wpis winna spełniać, w tym wymóg nieskazitelnego charakteru i rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego, którą winna swym dotychczasowym zachowaniem dawać. Natomiast podnoszony przez skarżącego fakt zdania egzaminu sędziowskiego, stanowi jedynie o tym, że nie stosuje się w tym przypadku wymogu odbycia aplikacji radcowskiej i złożenia egzaminu radcowskiego.

Sąd I instancji podzielił przyjęte przez organy rozumienie nieskazitelnego charakteru i rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego. Wskazując na orzecznictwo sądów administracyjnych podniósł, iż o rękojmi stanowią cechy charakteru i dotychczasowe zachowanie osoby ubiegającej się o wpis na listę radców prawnych, tj. do czasu wpisania na tę listę i chodzi tu o zachowanie odpowiadające ocenom moralnym i etycznym gwarantujące właściwe wykonywanie zawodu. Brak rękojmi jest zaś skutkiem braku nieskazitelnego charakteru.

W tym zakresie Sąd stwierdził, że dokonana przez organy ocena zgromadzonego materiału dowodowego jest prawidłowa. Z punktu widzenia przesłanki z art. 24 ust. 1 pkt 5 powołanej ustawy, Rada OIRP nie była w swych działaniach ograniczona wyłącznie do analizy przedstawionych przez skarżącego dokumentów. Ocenie podlegało bowiem dotychczasowe zachowanie wnioskodawcy. Nie było zatem naruszeniem prawa żądanie wyjaśnienia przez skarżącego zarówno okoliczności związanych z odejściem z Sądu, jak i ze sprawą odmowy wpisu na listę adwokatów.

Niekwestionowanym ustaleniem jest, iż pytany o przyczynę odmowy wpisu na listę adwokatów wnioskodawca wyjaśnił, że nie pamięta jaka była jej przyczyna, bo podarł decyzję, ale prawdopodobnie był to wyrok Trybunału Konstytucyjnego. Sąd zauważył, że decyzja w przedmiocie odmowy wpisu na listę adwokatów została podjęta w 2005 r., a więc w okresie nieodległym, przy czym sprawa wpisu na listę adwokatów była dla skarżącego sprawą niewątpliwie ważną, podobnie jak wpisu na listę radców prawnych. Doświadczenie życiowe, do którego w tym względzie odwołało się Prezydium KRRP, a także wiek skarżącego i jego kwalifikacje wskazują, iż to nie brak pamięci co do przyczyn odmowy wpisu był przyczyną ich niewskazania, lecz zamiar ich zatajenia. Trudno bowiem przyjąć, by w pamięci skarżącego całkowicie "zatarło" się uzasadnienie odmowy i zostało przez niego skojarzone z przeszkodą w postaci wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Taki stan rzeczy został zasadnie oceniony, jako uzasadnienie, iż skarżący nie spełnia przesłanki, o której mowa w art. 24 ust. 1 pkt 5 pow. ustawy.

Zdaniem Sądu I instancji, wyjaśnienia skarżącego brzmią niewiarygodnie. Zawód radcy prawnego, jest zawodem zaufania publicznego i postawa oraz zachowanie osoby ubiegającej się o wpis nie może budzić jakiejkolwiek wątpliwości pod względem etycznym. W tym przypadku wątpliwości takie, co zostało przez organy ustalone, istnieją.

Sąd zwrócił uwagę, że z niekwestionowanych ustaleń poczynionych na podstawie akt osobowych prowadzonych przez Sąd Okręgowy wynika, iż skarżący został odsunięty od wykonywania obowiązków służbowych asesora "w związku z ujawnionymi czynami, które są nie do pogodzenia z pełnieniem czynności sędziowskich". Taki zapis, nawet w sytuacji, gdy nie było prowadzone przeciwko niemu postępowanie dyscyplinarne i stosunek pracy został rozwiązany za porozumieniem stron, wymagał jednak wyjaśnienia. Skarżący wyjaśnień przed Okręgową Radą Adwokacką jednak odmówił. Wskazując zaś, iż przyczyną zwolnienia z Sądu była atmosfera w pracy i scysje z Sędzią, o których powiadomiono Prezesa Sądu, stwierdził, że Radzie Adwokackiej nie podał prawdziwych przyczyn odejścia z Sądu, bo nie chciał ułatwić Komisji Adwokackiej przyczyn odmowy wpisu na listę adwokatów, a udzielił wtedy nieprawdziwej odpowiedzi.

Taka postawa, niezależnie od tego, jakie były przyczyny odejścia skarżącego z Sądu potwierdza, że nie mając woli złożenia rzetelnych wyjaśnień kieruje się on wyłącznie swoim interesem, nie uwzględniając potrzeby działania etycznego, nawet w sytuacji, gdyby rzeczywisty stan rzeczy stanowił przeszkodę wpisu na listę radców prawnych. Stwierdzenie udzielenia nieprawdziwej odpowiedzi jest działaniem w tym względzie dyskwalifikującym.

Bez istotnego znaczenia pozostają natomiast, zdaniem Sadu I instancji, podnoszone przez skarżącego okoliczności dotyczące jego doświadczenia zawodowego, sytuacji rodzinnej i determinacji w dążeniu do uzyskania uprawnień do wykonywania zawodu radcy prawnego. Kwestia zasad współżycia społecznego, których naruszenie skarżący zarzuca i jego sytuacja w jakiej znalazł się w związku z odmową wpisu, pozostaje, mając na uwadze treść art. 1 § 2 ustawy prawo o ustroju sądów administracyjnych, poza kontrolą Sądu. Poza tą kontrolą pozostaje również ocena, czy i kiedy dochodzi do "zatarcia w czasie" skutków negatywnej oceny z punktu widzenia art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy.

W skardze kasacyjnej D. N. wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W. oraz o zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania.

Na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., wyrokowi temu zarzucił naruszenie przepisów:

- art. 24 ust 1 pkt 5 ustawy z dnia 6 lipca 1982 roku o radcach prawnych oraz

- art. 25 ust 1 pkt 2 tej ustawy w brzmieniu nadanym przez art. 2 punkt 6 lit. "a" ustawy z dnia 30 czerwca 2005 roku o zmianie ustawy prawo o adwokaturze i niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2005 r., Nr 163, poz. 1361), obowiązującym na dzień 1 września 2008 roku.

Zarzucił ponadto błąd w ustaleniach faktycznych mający istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia i polegający na przyjęciu, że D. N. nie daje rękojmi należytego wykonywania zawodu radcy prawnego, podczas gdy zgromadzony w sprawie materiał dowodowy powinien prowadzić do odmiennych wniosków.

Jak podniesiono w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, dokonując oceny merytorycznej uchwał organów korporacji radców prawnych obu instancji, decyzji Ministra Sprawiedliwości oraz zaskarżonego wyroku nie trudno oprzeć się wrażeniu, że są one niezgodne z treścią ustawy o radcach prawnych. Ocena, czy ubiegający się o wpis daje rękojmię należytego wykonywania zawodu radcy prawnego nie może być dowolna i powinna podlegać kontroli sądowoadministracyjnej co do jej zgodności z prawem. Tymczasem Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. przed wydaniem wyroku takiej dokładnej kontroli nie przeprowadził. Poszukiwanie negatywnych postaw skarżącego w odniesieniu do zachowania przed Okręgową Radą Adwokacką, jakie miało miejsce w listopadzie 2005 roku, jest niedopuszczalne i stanowi nic innego jak tylko szukanie przysłowiowej "dziury w całym", aby znaleźć jakikolwiek pretekst do wydania odmownego rozstrzygnięcia. Sprawa w przedmiocie wpisu na listę radców prawnych nie ma nic wspólnego ze sprawą prowadzoną przed Okręgową Radą Adwokacką prawie trzy lata wcześniej i dlatego wyciąganie jakichkolwiek ujemnych konsekwencji z tamtego postępowania jest niezgodne nie tylko z literą prawa, ale także z zasadami współżycia społecznego. Nawet jeśli ten związek miałby dotyczyć udzielenia informacji przed Radą Okręgowej Izby Radców Prawnych co do przyczyn wcześniejszej odmowy wpisu wnioskodawcy na listę adwokatów, to także w tym aspekcie nie można przyjąć, jakoby D. N. skłamał. Nie można za kłamcę uznać osoby, która podaje przyczynę odmowy wpisu zastrzegając, iż z uwagi na luki w pamięci przyczyna ta może nie być prawdziwa, przy czym jednocześnie zastrzega, że od tego czasu upłynęło kilka lat, a uchwałę ORA w K. czytał tylko jeden raz i dlatego pewnych szczegółów nie pamięta.

Zdaniem autora skargi kasacyjnej, nie sposób podzielić stanowiska WSA w W. jakoby instytucja zatarcia w czasie czynu niemoralnego z punktu widzenia oceny rękojmiowej nie podlegała kognicji tegoż Sądu. Skoro ocena moralna D. N. jest jedyną przyczyną odmowy wpisu i tym samym złożenia skargi do Sądu, to pominięcie w swoich rozważaniach, czy takie zachowania po latach powinno mieć wpływ na ocenę postawy moralnej wnioskodawcy, stanowi w gruncie rzeczy nie rozpoznaniu istoty sprawy. Przesłanka, o której mowa wart. 24 ust 1 punkt 5 ustawy o radcach prawnych, z uwagi na jej ocenny charakter, wymaga w każdej sprawie nie tylko odniesienia do określonych następstw, lecz także do powodujących je okoliczności. Tak więc organy administracyjne i WSA w W. negatywnie oceniając kandydata nie powinny brać pod uwagę tylko skutków w postaci odsunięcia od wykonywania zawodu, ale także tego przyczyny. Skarżący podczas rozmowy kwalifikacyjnej wyjaśnił przyczyny odejścia z pracy w sądownictwie - konflikt z innym sędzią oraz problemy rodzinne. Zwolnienie ze stanowiska asesora sądowego w Sądzie Rejonowym w D. P. nastąpiło na jego prywatną prośbę, przy czym w związku z tym zdarzeniem nie wymierzono kary dyscyplinarnej i nie jest przesądzone, że taka kara zostałaby orzeczona.

Kasator ponowił podnoszoną we wcześniejszym postępowaniu argumentację związaną z posiadaniem wysokich kompetencji w zakresie wykonywanego zawodu prawniczego i należytym wywiązywaniem się z nałożonych obowiązków. Jak podał, potwierdzeniem powyższego są pozytywne opinie różnych podmiotów i instytucji, w tym Prezesa Sądu Rejonowego w D. P. z dnia 20 października 2005 roku, czy adwokata R. M. z Kancelarii Adwokackiej w S. Prokurator Rejonowy w K. z dniem 1 kwietnia 2003 roku powierzył zaś D. N. funkcję prezesa zarządu Fundacji "P. O. P. D. W. Z." w D. P., którą pełni On do dnia dzisiejszego. Ze środków fundacji udzielana jest majątkowa i rzeczowa pomoc najuboższym ofiarom przestępstw drogowych zamieszkałym na terenie całego kraju. Pomimo tego zarówno w postępowaniu przed organami korporacji, jak i przed WSA w W. stwierdzono brak rękojmi należytego wykonywania przez skarżącego, zawodu radcy prawnego.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie podnosząc, że Sąd I instancji prawidłowo uznał, iż nie ma wadliwości w działaniu zarówno Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w K., Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych w W., jak i Ministra Sprawiedliwości. Organy te prawidłowo bowiem ustaliły, po przeprowadzeniu wyczerpującego postępowania wyjaśniającego i zapoznaniu się z całym materiałem dołączonym do akt sprawy (w tym z aktami osobowymi D. N.), iż nie spełnia On przesłanek wynikających z art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy o radcach prawnych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie.

Stosownie do przepisu art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270, ze zm. - zwanej dalej p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania.

W niniejszej sprawie nieważność postępowania w ujęciu art. 183 § 2 p.p.s.a. nie występowała, co sprawia, iż sprawę należało rozpoznać w zakresie wyznaczonym treścią skargi kasacyjnej.

W związku ze sposobem jej zredagowania zauważyć na wstępie należy, że związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 183 p.p.s.a.) granicami skargi kasacyjnej pociąga za sobą konieczność prawidłowego określenia w skardze podstaw kasacyjnych. Zostały one wymienione w art. 174 cyt. ustawy i sprowadzają się do naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie oraz naruszenia przepisów postępowania, o ile uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W złożonej w niniejszej sprawie skardze kasacyjnej jej autor, jako podstawę kasacyjną wskazał art. 174 pkt 1 p.p.s.a.. Zarzucając Sądowi I instancji naruszenie przepisów prawa materialnego, oprócz powołania art. 24 ust. 1 pkt 5 oraz art. 25 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 roku o radcach prawnych, podniósł natomiast, iż w związku z wyrokiem Sądu I instancji wystąpił błąd w ustaleniach faktycznych mający istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia (poprzez przyjęcie, że D. N. nie daje rękojmi należytego wykonywania zawodu radcy prawnego, podczas gdy zgromadzony w sprawie materiał dowodowy powinien prowadzić do odmiennych wniosków).

Taki sposób zredagowania zarzutu jest wadliwy, skoro błędne ustalenie stanu faktycznego zawsze jest konsekwencją naruszenia przepisów prawa procesowego. Słusznie przy tym zauważono w odpowiedzi na skargę kasacyjną, iż w petitum skargi do Naczelnego Sądu Administracyjnego kasator nie sprecyzował na czym polega naruszenie wskazanych w niej przepisów prawa, co znacznie utrudnia odniesienie się do tak sformułowanych zarzutów.

Mając powyższe na względzie stwierdzić należało, iż wniesiona w niniejszej sprawie skarga zawiera wymagające zwrócenia uwagi uchybienia formalne, które jednak nie uniemożliwiły kontroli zaskarżonego orzeczenia.

Dokonując oceny zarzutu dotyczącego naruszenia art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy o radcach prawnych, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że jest on niezasadny.

Zgodnie z tym przepisem, na listę radców prawnych może być wpisany ten, kto jest nieskazitelnego charakteru i swym dotychczasowym zachowaniem daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego. Pojęcie "nieskazitelnego charakteru", nie zostało przez ustawodawcę dookreślone. Dlatego też, wielokrotnie było przedmiotem analizy w orzecznictwie, zarówno w odniesieniu do powołanego przepisu, jak i przepisów innych ustaw, w których użyto tego sformułowania (art. 61 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 27 lipca 2001r. Prawo o ustroju sądów powszechnych – Dz. U. z 2001r. Nr 98 poz.1070, art. 65 pkt 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze - t.j. Dz.U. z 2002 r., Nr 123, poz.1058 ze zm., czy art. 11 pkt 2 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie, t.j. Dz.U., z 2002 r., Nr 42, poz. 369 ze zm.). W uzasadnieniu wyroku z dnia 18 czerwca 2001 r. o sygn. akt: II SA 1610/00 (LEX nr 53475) Naczelny Sąd Administracyjny wskazał m.in., iż przez nieskazitelność należy rozumieć takie cechy charakteru, jak szlachetność, prawość, uczciwość. Są to zatem cechy wartościujące konkretną osobę nie w sferze intelektualnej i profesjonalnej, lecz wyłącznie etyczno-moralnej. O posiadaniu tego rodzaju przymiotów mogą świadczyć opinie i okresy dotychczasowego zatrudnienia, aplikacji jak i wymagane rekomendacje. Ocenie winno podlegać postępowanie i zachowanie danej osoby zarówno w sferze zawodowej, jak i prywatnej w dłuższym okresie czasu. W innym orzeczeniu, z dnia 5 kwietnia 2001 r. o sygn. akt: II SA 725/00, (LEX nr 53476) NSA stwierdził z kolei, że o nieskazitelności charakteru świadczą takie przymioty osobiste jak: uczciwość w życiu prywatnym i zawodowym, uczynność, pracowitość, poczucie odpowiedzialności za własne słowa i czyny, stanowczość, odwaga cywilna, samokrytycyzm, umiejętność zgodnego współżycia z otoczeniem. Wobec braku określenia przez ustawodawcę cech dotyczących "nieskazitelnego charakteru", o tym, czy dana osoba ubiegająca się o wpis na listę radców prawnych spełnia tę przesłankę, rozstrzygają każdorazowo organy właściwe w sprawie.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w zaskarżonym wyroku organy samorządu radców prawnych, Minister Sprawiedliwości, a następnie Sąd pierwszej instancji w sposób przekonywujący wykazali powody dla których uznano, iż ubiegający się wpis D. N. nie jest "nieskazitelnego charakteru", w rozumieniu w art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy o radcach prawnych.

Podkreślić należy, iż określone w art. 24 i art. 25 ustawy warunki wpisu na listę radcy prawnego oparte są na szczególnych wymogach zarówno w zakresie kwalifikacji zawodowych, jak i cechach charakteru wykonujących go osób. Pomoc prawna świadczona przez radcę prawnego jest realizowana samodzielnie, bez istniejących w systemie hierarchicznego podporządkowania elementów weryfikujących czynności pracownika. Jest to w dodatku zawód zaufania publicznego wykonywany z poszanowaniem istniejącego systemu prawnego w sposób wiarygodny, rzetelny i odpowiedzialny (p. wyrok NSA z dnia 21 stycznia 2009r. o sygn. akt: II GSK 660/08 publ. CBOIS). Do cech tego zawodu, oprócz wysokich kwalifikacji i kompetencji zawodowych popartych przygotowaniem praktycznym zalicza się również wysoki poziom moralny wykonawcy, wynikający z etosu zawodowego, jak też osobistą odpowiedzialność za należyte wykonanie świadczeń na rzecz odbiorców.

W świetle tych kryteriów oceny w zakresie prawa wykonywania zawodu radcy prawnego, słuszną jest argumentacja Sądu I instancji, iż w okolicznościach niniejszej sprawy, działaniem dyskwalifikującym ubiegającego się o wpis na listę było jego zachowanie w postępowaniu prowadzonym przez Radę Okręgową Izby Radców Prawnych w K. Z akt wynika, że w toku przeprowadzonej w dniu 12 września 2008r. rozmowy z powołanym w tym celu Zespołem, D. N. podał nieprawdę co do rzeczywistych powodów odmowy wpisu na listę adwokatów w postępowaniu przed Okręgową Radą Adwokacką w K., w listopadzie 2005r.. Zapytany o okoliczności złożenia wniosku do Okręgowej Rady Adwokackiej wyjaśnił bowiem, że przyczyną odmówienia mu wpisu było orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego, które zamknęło drogę na listę adwokatów. Podał również, że nie pamięta innych przyczyn odmowy wpisu na tę listę. Tymczasem w pełni uprawnionym jest twierdzenie Rady OIRP, że w chwili prowadzenia rozmowy ubiegający się wpis D. N. znał rzeczywisty powód tej odmowy, związany z nieudzieleniem Okręgowej Radzie Adwokackiej wyjaśnień odnośnie okoliczności odwołania z funkcji asesora sądowego. Zgodzić należy się z argumentacją organów samorządowych radców prawnych oraz Sądu I instancji, że trudno przyjąć by uzasadnienie odmowy wpisu, co jest niewątpliwie szczególnie istotne w życiu zawodowym prawnika, uległo całkowitemu "zatarciu" w jego pamięci, już po upływie okresu niewiele przekraczającego dwa lata i sześć miesięcy oraz było przez niego skojarzone z przeszkodą w postaci wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Złożone w tej kwestii przez D. N. wyjaśnienia słusznie uznane zostały za niewiarygodne zarówno przez organy samorządu radcowskiego, jak i Sąd pierwszej instancji.

Prawidłowo oceniony został również fakt nieujawnienia okoliczności stanowiących podstawę zwolnienia D. N. z funkcji asesora sądowego. Jak wynika z materiałów sprawy, wskazanie przez D. N. powodów odejścia z pracy w sądownictwie nastąpiło dopiero po przedstawieniu przez zespół kwalifikacyjny Rady OIRP, konkretnych faktów związanych z odsunięciem od wykonywania czynności sądowych na skutek ujawnienia czynów, które okazały się nie do pogodzenia z pełnieniem tych czynności. Ich konsekwencją było zaś skrócenie okresu wypowiedzenia, a następnie zwolnienie skarżącego z dniem 28 września 2001r., ze stanowiska asesora sądowego. Złożone przez D .N. wyjaśnienia w tej kwestii, sprowadzające się do wskazania na atmosferę w pracy i konflikt z sędzią, wobec wyjątkowo szybkiego zakończenia procedury odwołania z funkcji asesora, budzą wątpliwości. Trudno jednocześnie uznać za wiarygodne wyjaśnienia, że powodem tak doniosłej w skutkach dla asesora sądowego decyzji Prezesa Sądu Okręgowego i Ministra Sprawiedliwości, były jedynie nieporozumienia pomiędzy sędziami.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, organy samorządu radcowskiego, a następnie Sąd I instancji słusznie przyjęły, że okoliczności dotyczące:

- podania nieprawdy w postępowaniu prowadzonym przez Radę Okręgową Izby Radców Prawnych co do rzeczywistych powodów odmowy wpisu na listę adwokatów

- odmowy podania przed Okręgową Radą Adwokacką przyczyn zwolnienia z Sądu, (ponieważ, jak podniósł skarżący w toku postępowania, "nie chciał ułatwić Komisji Adwokackiej przyczyn odmowy wpisu na listę adwokatów, a udzielił wtedy nieprawdziwej odpowiedzi") oraz

- budzących wątpliwości, wyjaśnień odnośnie rzeczywistego powodu odwołania z funkcji asesora sądowego,

dawały podstawę do uznania, iż skarżący nie spełnia wymagań dla wpisu na listę radców prawnych przewidzianych w art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy o radcach prawnych.

Rację ma również Sąd I instancji podnosząc, że w przedstawionym stanie rzeczy bez istotnego znaczenia pozostają podnoszone przez skarżącego okoliczności związane z jego zawodowym doświadczeniem, pracą w fundacji, sytuacją rodzinną, czy determinacją w dążeniu do uzyskania uprawnień do wykonywania zawodu radcy prawnego. Nie budzi też zastrzeżeń stanowisko, iż poza kontrolą Sądu, w świetle treści art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz. U. z 2002 r., Nr 153, poz. 1269 ze zm.), pozostają kwestie naruszonych zdaniem skarżącego, zasad współżycia społecznego.

W świetle powyższych uwag nie można natomiast podzielić argumentacji skargi kasacyjnej, że kognicji Sądu podlegała "instytucja zatarcia w czasie czynu niemoralnego" oraz, że naganne zachowanie sprzed wielu lat, nie powinno mieć wpływu na ocenę postawy moralnej wnioskodawcy. W okolicznościach niniejszej sprawy związanych w swej istocie z podaniem nieprawdy przez ubiegającego się o wpis, bądź odmową ujawnienia istotnych faktów w postępowaniu przed organami samorządu radcowskiego, ocena kwestii nieskazitelności jego charakteru wynikała z tych właśnie zdarzeń. Ocena taka może być odmienna, przy ewentualnym ponownym złożeniu wniosku wpisowego, w zależności od przebiegu kolejnego postępowania i poczynionych ustaleń, w szczególności wówczas, gdy dotychczasowe przeszkody zostaną wyeliminowane.

Analizując akta sprawy Naczelny Sąd Administracyjny nie dopatrzył się naruszenia przez Sąd I instancji, powołanego w skardze kasacyjnej art. 25 ust 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych. Jak wskazano wyżej, formułując ten zarzut kasator nie sprecyzował na czym polega naruszenie tego przepisu. To zaś powoduje, iż szersze odniesienie się do tego zarzutu, stało się niemożliwe.

Reasumując stwierdzić należało, że WSA w W. badając legalność zaskarżonej decyzji Ministra Sprawiedliwości w świetle wymogów z art. 24 ust. 1 pkt 5 u.r.p., słusznie uznał za prawidłową ocenę organu, iż działania skarżącego w związku z ubieganiem się o wpis na listę radców prawnych były nieetyczne i nieprofesjonalne. To zaś dawało podstawy do stwierdzenia, iż skarżący nie jest osobą o nieskazitelnym charakterze oraz, że nie daje rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego.

Z tych wszystkich względów, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw, stosownie do treści art. 184 p.p.s.a.