Wyrok NSA, sygn. akt II FSK 267/17
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2018-04-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6112 Podatek dochodowy od osób fizycznych, w tym zryczałtowane formy opodatkowania
6560
Hasła tematyczne: Podatek dochodowy od osób fizycznych
Interpretacje podatkowe
Skarżony organ: Minister Finansów~Minister Finansów
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 10 ust. 1 pkt 7, art. 11, art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. a), art. 20 ust. 1, art. 24 ust. 11
journal: Dz.U. 2012 poz 361
law: Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych - tekst jednolity
article: art. 184
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący – Sędzia NSA Małgorzata Wolf- Kalamala, Sędzia NSA Jan Grzęda, Sędzia WSA (del.) Mirosław Surma (sprawozdawca), Protokolant Anna Rembowska, po rozpoznaniu w dniu 26 kwietnia 2018 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu działającego z upoważnienia Ministra Rozwoju i Finansów od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 12 października 2016 r. sygn. akt I SA/Po 2348/15 w sprawie ze skargi J[...] sp. z o.o. z siedzibą w [...] na interpretację indywidualną Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu działającego z upoważnienia Ministra Rozwoju i Finansów z dnia 31 sierpnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od Szefa Krajowej Administracji Skarbowej na rzecz J[...] sp. z o.o. z siedzibą w [...] kwotę 180 (słownie: sto osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

1. Wyrok Sądu pierwszej instancji i przedstawiony przez ten Sąd tok postępowania przed organami podatkowymi.

1.1. Wyrokiem z 12 października 2016 r. sygn. akt I SA/Po 2348/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, na podstawie art. 146 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j. t. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", po rozpoznaniu skargi J[...] Sp. z o.o. w [...] uchylił interpretację indywidualną Ministra Finansów z 31 sierpnia 2015 r., nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych.

1.2. Sąd pierwszej instancji podał, że 29 maja 2015 r. J[...] Sp. z o.o. w [...] (wnioskodawca, spółka), złożyła wniosek o wydanie interpretacji przepisów prawa podatkowego w indywidualnej sprawie dotyczącej podatku dochodowego od osób fizycznych w zakresie obowiązków płatnika. Przedstawiając stan faktyczny oraz zdarzenie przyszłe spółka wskazała, że jest częścią międzynarodowej grupy kapitałowej J[...] (dalej: grupa). Jedynym udziałowcem spółki, posiadającym 100% udziałów w jej kapitale zakładowym jest podmiot amerykański - [...] (dalej: DC). Grupa wdrożyła program motywacyjny (ang. long-term incentive), którego celem jest m.in. powiązanie wynagrodzenia kluczowych pracowników z interesami udziałowców grupy, powiązanie łącznej wartości wynagrodzeń w grupie z kulturą promującą wyższą wydajność, umożliwienie pracownikom osiągania korzyści ze wzrostu wartości rynkowej grupy oraz wsparcie celu w postaci pozyskiwania i utrzymywania osób o różnych talentach poprzez udostępnienie im potencjału otrzymywania ponadprzeciętnego wynagrodzenia. Wybrani pracownicy spółki zostali objęci oraz będą obejmowani w przyszłości wspomnianym powyżej programem motywacyjnym (dalej: program) zyskując status jego uczestników (dalej: uczestnicy lub uczestnik). Zasady oraz możliwość uczestnictwa w programie nie wynikają z zapisów umów

o pracę, które łączą uczestników ze spółką. Aby przystąpić do program uczestnik musi być zatrudniony przez podmiot wchodzący w skład grupy oraz zajmować odpowiednią pozycję w jej strukturze. Podstawowym założeniem programu jest gratyfikacja uczestnika, która polega na przyznaniu uczestnikowi opcji na akcje DC (dalej: opcje). Opcje te uprawniają uczestnika do zakupu akcji DC (dalej: akcje) po określonej cenie i w określonym czasie. Do czasu realizacji opcji, tj. do czasu nabycia akcji, uczestnik nie posiada w rzeczywistości akcji (ani nimi nie dysponuje), lecz jedynie uzyskuje prawo do nabycia akcji w przyszłości po określonej na dzień otrzymania opcji cenie, tj. tzw. grant price. Otrzymane opcje są niezbywalne, bowiem uczestnicy nie mogą przenieść prawa do uczestnictwa w programie, ani opcji na rzecz podmiotów trzecich (w szczególności nie mogą sprzedać, podarować, lub pożyczyć opcji). Ewentualnie, niektóre korzyści wynikające z programu mogą zostać przeniesione na uprawnione osoby w następstwie śmierci uczestnika albo orzeczenia sądu. Innymi słowy, przystąpienie do programu nie daje uczestnikom żadnych natychmiastowych korzyści, ani też gwarancji uzyskania ich w przyszłości (z uwagi na niepewność co do przyszłego rynkowego kursu akcji). Zasady programu określają, że bazowa wartość gratyfikacji w postaci opcji może ulegać zwiększeniu lub zmniejszeniu w zależności od zmiennych czynników, takich jak indywidualne osiągnięcia uczestników albo zmiana wartości rynkowej akcji. Łączna wartość przyznanych opcji zależy również od przyporządkowania uczestnika do odpowiedniego szczebla (poziomu) wynagrodzenia. Jednocześnie, w celu wyznaczenia liczby przyznanych opcji ich łączna wartość dzielona jest przez tzw. cenę wskazaną w opcjach, tj. cenę po której uczestnicy będą mogli w przyszłości nabyć akcje (tj. grant price). Po przyznaniu opcji, uczestnik może je zrealizować

w określonym czasie (co do zasady w okresie 10 lat od ich przyznania). Niezrealizowanie opcji w określonym czasie może skutkować ich anulowaniem. Otrzymywanie przez uczestnika opcji jest procesem rozłożonym w czasie. Realizacja opcji może nastąpić m.in. poprzez rozliczenie bez konieczności fizycznego przelewania środków pieniężnych przez uczestnika. W takiej sytuacji uczestnik realizuje opcje poprzez nabycie akcji po cenie ustalonej w opcjach (grant price)

- w związku z tym, po stronie uczestnika powstaje zobowiązanie do zapłaty wynagrodzenia z tytułu nabytych akcji. Jednocześnie, uczestnik natychmiastowo sprzedaje akcje po bieżącej cenie rynkowej - z tytułu tej sprzedaży po stronie uczestnika powstaje należność. W kolejnym kroku, wspomniane powyżej zobowiązanie uczestnika jest kompensowane ze wspomnianą powyżej należnością, a nadwyżka należności pozostająca po tej kompensacie (wynikająca z tego,

że bieżąca cena rynkowa akcji jest wyższa niż grant price ustalona w momencie przyznania opcji uczestnikowi) jest przekazywana na rzecz uczestnika. W programie zastrzeżono, że wykonanie opcji może nastąpić tylko wtedy, gdy cena rynkowa akcji jest wyższa niż cena akcji określona w opcjach (grant price). Ponadto, w związku

z realizacją opcji i sprzedażą akcji uczestnik jest obciążany kosztami transakcyjnymi. Jeżeli zatrudnienie uczestnika przez grupę ustanie z jakiegokolwiek powodu innego niż jego śmierć, przejście na emeryturę lub niezdolność do pracy, wszystkie posiadane przez niego opcje są anulowane. Wypłata wszelkich należności uczestnika z tytułu realizacji opcji następuje w następnym miesiącu po realizacji opcji w opisany powyżej sposób. Płatności na rzecz uczestników w związku z realizacją opcji są dokonywane przez spółkę. Obsługą techniczną programu zajmuje się podmiot zewnętrzny - bank. W opinii spółki, opcje będące przedmiotem niniejszego wniosku stanowią pochodne instrumenty finansowe w rozumieniu art. 5a pkt 13 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych

(j.t. Dz.U.2012.361 ze zm.), zwanej dalej "u.p.d.o.f." w związku z art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy z 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi (j.t. Dz.U. z 2014 r., poz. 94, ze zm.).

1.3. W związku z powyższym opisem zadano następujące pytania:

1) Czy w momencie przyznania uczestnikom opcji reprezentujących prawo do nabycia akcji po określonej cenie (grant price) w przyszłości po ich stronie powstanie przychód (dochód) podlegający opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych i czy w tym momencie na spółce ciążą jakiekolwiek obowiązki wynikające z przepisów u.p.d.o.f.?

2) Czy w momencie realizacji praw wynikających z opcji, tj. w momencie nabycia akcji po ustalonej w przeszłości cenie (grant price), po stronie uczestników powstaje przychód (dochód) podlegający opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych i czy w tym momencie na spółce ciążą jakiekolwiek obowiązki wynikające z przepisów u.p.d.o.f.?

3) W przypadku stwierdzenia, że stanowisko spółki w zakresie pytania nr 2) jest prawidłowe, to czy przychód (dochód) po stronie uczestników powstaje

w momencie zbycia akcji nabytych w wyniku realizacji opcji i przychód (dochód) ten należy kwalifikować jako przychód (dochód) z kapitałów pieniężnych (o których mowa w art. 10 ust. 1 pkt 7 oraz art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. a) u.p.d.o.f.) ustalany jako różnica pomiędzy: (i) ceną rynkową akcji z dnia realizacji opcji (ceną sprzedaży akcji) a (ii) ceną akcji wskazaną w opcjach (tj. grant price) oraz czy w takim przypadku na spółce będą ciążyły jakiekolwiek obowiązki wynikające z przepisów u.p.d.o.f. inne niż obowiązek przygotowania informacji PIT-8C?

4) W przypadku stwierdzenia, że stanowisko spółki w zakresie pytania nr 2) jest nieprawidłowe i uznaniu, że w momencie realizacji praw wynikających z opcji (nabycia akcji) po stronie uczestników powstaje przychód (dochód) podlegający opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych, to czy powinien zostać on uznany za przychód (dochód) z kapitałów pieniężnych (o którym mowa w art. 10 ust. 1 pkt 7 oraz art. 17 ust. 1 pkt 10 u.p.d.o.f.) oraz czy dochód (przychód) ten powinien zostać ustalony jako różnica pomiędzy: (i) ceną rynkową akcji z dnia realizacji opcji (ceną sprzedaży akcji) a (ii) ceną akcji wskazaną w opcjach (tj. grant price, po której uczestnicy nabywają akcje) oraz czy w takim przypadku na spółce będą ciążyły jakiekolwiek obowiązki wynikające z przepisów u.p.d.o.f. inne niż obowiązek przygotowania informacji PIT-8C?

5) Czy w przypadku stwierdzenia, że stanowisko spółki w zakresie pytania nr 2) jest nieprawidłowe, to czy w momencie zbycia przez uczestnika akcji nabytych w wyniku realizacji opcji po stronie uczestnika nie będzie powstawał przychód (dochód),

z art. 10 ust. 1 pkt 7 oraz art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. a) u.p.d.o.f., ustalany jako różnica pomiędzy: (i) ceną rynkową akcji z dnia realizacji opcji (ceną sprzedaży akcji) a

(ii) ceną akcji wskazaną w opcjach (tj. grant price) oraz czy w takim przypadku na spółce nie będą ciążyły jakiekolwiek obowiązki wynikające z przepisów u.p.d.o.f.?

1.4. Zdaniem wnioskodawczyni, w momencie przyznania uczestnikom opcji reprezentującym prawo do nabycia akcji w przyszłości po z góry ustalonej cenie po ich stronie nie powstaje przychód (dochód) podlegający opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych. W konsekwencji, na spółce nie ciążą jakiekolwiek obowiązki wynikające z przepisów u.p.d.o.f., w związku z otrzymaniem opcji przez uczestników. Zdaniem spółki, również w momencie realizacji przez uczestników opcji, tj. nabycia akcji po cenie ustalonej w przeszłości (grant price), nie powstaje

po ich stronie przychód (dochód) podlegający opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych. Tym samym, na spółce nie ciążą jakiekolwiek obowiązki wynikające z przepisów u.p.d.o.f., w związku z realizacją opcji/nabyciem akcji przez uczestników. W przypadku stwierdzenia, że stanowisko spółki w zakresie pytania nr 2) jest prawidłowe należy uznać, że odpowiedź na pytanie nr 3) powinna być twierdząca. W konsekwencji, przychód (dochód) podlegający opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych powstaje po stronie uczestników

w momencie zbycia akcji i jest to przychód (dochód) ze źródła kapitały pieniężne, który powinien zostać ustalony jako różnica pomiędzy: wynagrodzeniem z tytułu sprzedaży akcji przez uczestników ustalonym w oparciu o cenę rynkową akcji z dnia realizacji opcji a kosztami związanymi z nabyciem i zbyciem tych akcji przez uczestników obejmującymi: (i) poniesione przez uczestników wynagrodzenie z tytułu nabycia przez nich akcji ustalone w oparciu określoną w opcjach cenę (grant price) oraz (ii) poniesione przez uczestników koszty transakcyjne. Tak ustalony dochód będzie podlegał opodatkowaniu według 19% stawki podatku zgodnie z art. 30b ust. 1 u.p.d.o.f. W efekcie, w związku z osiągnięciem przez uczestników omawianych dochodów na spółce nie będą ciążyć jakiekolwiek obowiązki wynikające z przepisów u.p.d.o.f. inne niż przygotowanie informacji PIT-8C. Jednocześnie, w przypadku stwierdzenia, że stanowisko spółki w zakresie pytania nr 2) jest nieprawidłowe

i uznaniu, że w momencie realizacji praw wynikających z opcji (nabycia akcji) po stronie uczestników powstaje przychód (dochód) podlegający opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych odpowiedź na pytanie nr 4) powinna być twierdząca. W konsekwencji po stronie uczestników powstaje przychód (dochód) podlegający opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych, który powinien zostać uznany za przychód (dochód) z kapitałów pieniężnych (o którym mowa w art. 10 ust. 1 pkt 7 oraz art. 17 ust. 1 pkt 10 u.p.d.o.f.) oraz ustalony jako różnica pomiędzy: (i) ceną rynkową akcji z dnia realizacji opcji (cena sprzedaży akcji) a (ii) ceną akcji wskazaną w opcjach (tj. grant price, po której uczestnicy nabywają akcje), a na spółce nie ciążą żadne obowiązki wynikające z przepisów u.p.d.o.f. inne niż obowiązek przygotowania informacji PIT-8C. Ponadto, w przypadku stwierdzenia, że stanowisko spółki w zakresie pytania nr 2) jest nieprawidłowe, należy uznać,

że w momencie zbycia przez uczestnika akcji nabytych w wyniku realizacji opcji,

po stronie uczestnika nie będzie powstawał przychód (dochód), o którym mowa w art. 10 ust. 1 pkt 7 i 17 ust. 1 pkt 6 lit. a) u.p.d.o.f., stanowiący różnicę pomiędzy; (i) ceną rynkową akcji z dnia realizacji opcji (ceną sprzedaży akcji) a (ii) ceną akcji wskazaną

w opcjach (tj. grant price po której uczestnicy nabywają akcje), gdyż dochód ten podlega opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych jako dochód

z tytułu realizacji opcji (o którym mowa w art. 17 ust. 1 pkt 10 u.p.d.o.f.) i nie może on zostać opodatkowany ponownie jako dochód ze sprzedaży akcji (o którym mowa

w art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. a) u.p.d.o.f.). W konsekwencji, w omawianej sytuacji na spółce nie będą ciążyły jakiekolwiek obowiązki wynikające z przepisów u.p.d.o.f.

1.5. Minister Finansów uznał stanowisko wnioskodawczyni za prawidłowe

w odniesieniu do pytania nr 1 i nr 4; bezprzedmiotowe - w odniesieniu do pytania

nr 3; nieprawidłowe - w pozostałym zakresie.

1.6. W ocenie organu przyznanie uczestnikom pochodnych instrumentów finansowych w postaci opcji umożliwiających nabycie akcji, nie będzie stanowić źródła przychodu w podatku dochodowym od osób fizycznych, w związku z czym na wnioskodawcy nie będą ciążyły obowiązki płatnika, ani obowiązki informacyjne

w rozumieniu art. 39 ust. 3 u.p.d.o.f.;

1.7. Z kolei w momencie realizacji opcji stanowiących pochodne instrumenty finansowe uczestnicy osiągną przychód z realizacji praw wynikających z pochodnych instrumentów finansowych, o którym mowa w art. 17 ust. 1 pkt 10 u.p.d.o.f. Przychodem tym będzie wartość nabytych akcji w części, za którą uczestnicy nie ponosili odpłatności. Z uwagi na brak odpłatności za opcje uczestnicy nie mają prawa do rozpoznania kosztów uzyskania przychodów. W związku z tym na wnioskodawczyni nie będą ciążyły obowiązki płatnika. Zastrzeżono jednak, że na wnioskodawczyni będą ciążyć obowiązki informacyjne (obowiązek wystawienia informacji PIT-8C) w rozumieniu art. 39 ust. 3 u.p.d.o.f.;

1.8. Zdaniem organu ponadto dochód z ewentualnego odpłatnego zbycia

akcji nabytych przez uczestników w wykonaniu opcji stanowiących pochodne instrumenty finansowe, będzie podlegał opodatkowaniu jako przychód z kapitałów pieniężnych ustalany jako różnica pomiędzy przychodem ustalonym zgodnie

z art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. a) u.p.d.o.f. a kosztami uzyskania przychodów określonymi

w myśl art. 23 ust. 1 pkt 38 tej ustawy i opodatkowany zgodnie z art. 30b ust. 1 powoływanej ustawy. W takim przypadku na spółce nie będą ciążyły obowiązki płatnika inne niż obowiązek przygotowania informacji PIT-8C.

2. Skarga do Sądu pierwszej instancji.

2.1. W skardze na powyższą interpretację do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu spółka wniosła o uchylenie interpretacji w całości oraz zasądzenie kosztów, zarzucając naruszenie:

- art. 39 ust. 3 w związku z art. 17 ust. 1 pkt 10 u.p.d.of. - poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 pkt 10 polegającą na uznaniu, że realizacja opcji (zakup akcji) powoduje powstanie przychodów z tytułu realizacji praw wynikających z pochodnych instrumentów finansowych, a w konsekwencji - uznaniu, że na spółce ciąży obowiązek uwzględnienia przychodów powstałych w związku z realizacją opcji

w informacji PIT-8C; co w konsekwencji powyższego doprowadziło do niewłaściwej oceny co do zastosowania wspomnianych powyżej przepisów, tj. przyjęcia, że przepisy te znajdują zastosowanie w stanie faktycznym i zdarzeniu przyszłym będącym podstawą do wydania interpretacji;

– art. 17 ust. 1 pkt 10 i art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. a) w związku z art. 30b ust. 1 i ust. 2 pkt 3 u.p.d.o.f. w związku z art. 2 w związku z art. 84, art. 21 ust. 1, art. 32, oraz art. 217 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U.1997.78.483 ze zm.) dalej: "Konstytucja", poprzez błędną wykładnię powołanych przepisów u.p.d.o.f., skutkującą podwójnym opodatkowaniem podatkiem dochodowym od osób fizycznych tego samego przysporzenia po stronie uczestników programu organizowanego przez Spółkę oraz sytuacją, w której podatek może zostać pobrany według efektywnej stawki wyższej niż przewidziana w u.p.d.o.f., co narusza:

art. 2 w zw. z art. 84 Konstytucji, które wyrażają zasadę sprawiedliwości opodatkowania, poprzez podwójne opodatkowanie tego samego przysporzenia;

• art. 21 ust. 1 Konstytucji, nakazującego ochronę własności, poprzez konieczność zapłaty podatku w wysokości wyższej niż podatek należny od wartości faktycznie uzyskanego przysporzenia (co w istocie prowadzi do wywłaszczenia);

• art. 217 Konstytucji, który stanowi, że nakładanie podatków, innych danin publicznych, określanie podmiotów, przedmiotów opodatkowania i stawek podatkowych, a także zasad przyznawania ulg i umorzeń oraz kategorii podmiotów zwolnionych od podatków następuje w drodze ustawy - poprzez zastosowanie wyższej stawki podatkowej niż maksymalna stawka przewidziana przepisami u.p.d.o.f.

• art. 32 Konstytucji, ustanawiającego prawo do równego traktowania oraz zakaz stosowania dyskryminacji w życiu gospodarczym, poprzez dyskryminację uczestników programu organizowanego przez spółkę w stosunku do podmiotów, które uczestniczą w podobnych programach motywacyjnych, lecz rozliczają się bez nabywania instrumentu bazowego, tj. akcji;

oraz naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 120 i 121 § 1 w związku z art. 14h Ordynacji podatkowej, poprzez oparcie rozstrzygnięcia o normę prawną niewynikającą z przepisów u.p.d.o.f. oraz dokonanie wykładni przepisów tej ustawy, która w maksymalny sposób realizuje interes fiskalny Skarbu Państwa, pomijając interesy podatnika.

2.2. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

3. Uzasadnienie rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji.

3.1. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uchylił zaskarżoną interpretację. Powołał się na treść art. 11 ust. 1 oraz art. 17 ust. 1 u.p.d.o.f. i wskazał na podwójne opodatkowanie dochodu z tego samego źródła (przychód z kapitałów pieniężnych). W uzasadnieniu odwołał się do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 grudnia 2013 r. sygn. akt II FSK 111/12 (LEX nr 1500732). Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że uznanie, iż przychód powstaje już w momencie objęcia akcji jako równowartość ceny rynkowej nabytych nieodpłatnie papierów wartościowych prowadziłoby do podwójnego opodatkowania części dochodu. Nabycie akcji nieodpłatnie oznacza bowiem niemożność uwzględnienia w podstawie opodatkowania kosztów uzyskania przychodów. Ustalając podstawę opodatkowania podatnik może bowiem wyłącznie obniżyć przychód o koszty nabycia papierów wartościowych (art. 23 ust. 1 pkt 38 u.p.d.o.f.), a tych przecież nie ponosi. Nie jest bowiem kosztem uzyskania przychodów przychód z tytułu nieodpłatnego świadczenia.

3.2. Niebezpieczeństwo podwójnego opodatkowania w zbliżonej sytuacji zauważył ustawodawca, wprowadzając wyraźną regulację dotyczącą momentu powstania dochodu z tytułu objęcia lub nabycia akcji w spółce przez osoby uprawnione na podstawie uchwały walnego zgromadzenia przy poniesieniu wydatków niższych niż wartość rynkowa akcji (art. 24 ust. 11 u.p.d.o.f.) i stwierdzając w uzasadnieniu do projektu ustawy (druk nr 1955 Sejmu III kadencji), że przepis ten ma wyeliminować podwójne opodatkowanie z tytułu nabycia, a następnie zbycia akcji. Uznanie, że w sytuacji nieodpłatnego nabycia akcji (udziałów) dochód powstaje dopiero w momencie ich zbycia powoduje również jednakowe obciążenie podatkowe podatników nabywających akcje nieodpłatnie i podatników nabywających akcje odpłatnie. Każdy z nich zapłaci podatek wyłącznie od faktycznego przyrostu majątku w wyniku zbycia akcji.

3.3. Sąd pierwszej instancji podkreślił, że art. 24 ust. 11 u.p.d.o.f. nie stanowi definitywnego zwolnienia podatkowego, a jedynie przesuwa w czasie datę powstania obowiązku podatkowego z tytułu objęcia akcji. W myśl bowiem art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. a u.p.d.o.f. z chwilą zbycia tych akcji powstaje obowiązek opodatkowania przychodu z kapitałów pieniężnych, co w konsekwencji spowoduje opodatkowanie ostatecznego przysporzenia. Jest rzeczą oczywistą, że wartość akcji z dnia objęcia jest jedynie wyceną ich wartości, która się zmienia wraz ze zmianą kursu akcji. Cechą papierów wartościowych, jakimi są akcje, jest to, że generują dochód w przyszłości w postaci dywidendy, czy też w przypadku ich odpłatnego zbycia - w postaci różnicy pomiędzy przychodem ze sprzedaży a kosztami poniesionymi na ich nabycie. Oznacza to, że

w momencie otrzymania akcji przysporzenie jest potencjalne.

3.4. Odnośnie kwestii opodatkowania dochodu z realizacji tzw. akcyjnych planów motywacyjnych NSA wskazał ponadto, że opodatkowanie preferencyjnie nabywanych akcji już w momencie ich nabycia, nie wyłączy spod opodatkowania sprzedaży akcji. Nie ulega bowiem wątpliwości, że osoby uczestniczące w programie motywacyjnym, w sytuacji sprzedaży akcji uzyskają przychody z kapitałów pieniężnych i będą zobowiązane do określenia podstawy opodatkowania, jaką jest różnica pomiędzy kwotą uzyskaną ze sprzedaży a kwotą, po jakiej te akcje zostały nabyte

3.5. Zdaniem Sądu pierwszej instancji, rację ma skarżąca, że konsekwencją przyjęcia interpretacji organu jako prawidłowej byłoby podwójne opodatkowanie tego samego dochodu. Uczestnik nie miałby żadnego prawnego instrumentu do wyłączenia z podstawy opodatkowania przy ustalaniu dochodu ze zbycia akcji przychodu już opodatkowanego w momencie uzyskania pełni praw właścicielskich. Podwójne opodatkowanie tego samego dochodu podatkiem dochodowym od osób fizycznych naruszałoby wskazane w skardze przepisy Konstytucji RP.

3.6. Zgodna z Konstytucją wykładnia językowa art. 17 ust. 1 pkt 10 i ust. 1b u.p.d.o.f. pozwala na jednoznaczne rezultaty, bez konieczności sięgania do wykładni systemowej wewnętrznej. Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 10 u.p.d.o.f. za przychody

z kapitałów pieniężnych uważa się przychody z realizacji praw wynikających

z pochodnych instrumentów finansowych, jakimi są opcje (art. 5a pkt 13 tej ustawy). Stosownie do przepisu art. 17 ust. 1b przychód określony w ust. 1 pkt 10 powstaje

w momencie realizacji praw wynikających z pochodnych instrumentów finansowych. W rozpoznawanej sprawie beneficjent nie mógł uzyskać innych korzyści z tytułu nabycia akcji (np. prawa do dywidendy) niż osiągnięcie dochodu z ich sprzedaży. Zgodnie bowiem z art. 11 ust. 1 u.p.d.o.f. przychodami, z zastrzeżeniem art. 14-15, art. 17 ust. 1 pkt 6, 9 i 10 w zakresie realizacji praw wynikających z pochodnych instrumentów finansowych, art. 19, art. 20 ust. 3 i art. 30f, są otrzymane lub postawione do dyspozycji podatnika w roku kalendarzowym pieniądze i wartości pieniężne oraz wartość otrzymanych świadczeń w naturze i innych nieodpłatnych świadczeń. Realizacja opcji nie skutkuje – po stronie uczestnika programu powstaniem przychodu. Jak wynika z tego przepisu przychód w zakresie realizacji praw wynikających z pochodnych instrumentów finansowych, stanowią otrzymane lub postawione do dyspozycji pieniądze i wartości pieniężne. Nie ulega wątpliwości, że akcje to nie pieniądze ani też wartości pieniężne, które mogą pełnić funkcje płatniczą. Należało zatem przyjąć, że realizacja praw wynikających z opcji polegała na uzyskaniu opodatkowanego dochodu dopiero w momencie sprzedaży akcji.

3.7. Sąd stwierdził, że Minister Finansów dopuścił się naruszenia prawa materialnego (art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. a i pkt 10 w zw. z art. 30b ust. 1 i ust. 2 pkt 3 u.p.d.o.f.), a w konsekwencji art. 2 w zw. z art. 84, art. 21 ust. 1, art. 32, art. 217 Konstytucji.

4. Skarga kasacyjna.

4.1. W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku Minister Rozwoju i Finansów wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi, ewentualnie o przekazanie sprawy WSA do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a., zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

1) art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. a) i pkt 10 u.p.d.o.f. w związku z art. 30b ust. 1 i ust. 2 pkt 3 u.p.d.o.f. w związku z art. 2, w zw. z art. 84, art. 21 ust. 1, art. 32 i art. 217 Konstytucji, przez błędną ich wykładnię polegającą na uznaniu, że w stanie faktycznym i zdarzeniu przyszłym opisanym we wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej dochodzi do podwójnego opodatkowania tego samego przysporzenia, gdy tymczasem, realizacja pochodnego instrumentu finansowego oraz zbycie akcji otrzymanych w wyniku realizacji tego instrumentu, to dwa odrębne źródła przychodów, a przez to do podwójnego opodatkowania tego samego przysporzenia nie dochodzi;

2) art. 17 ust. 1 pkt 10 i ust. 1b u.p.d.o.f. przez błędną ich wykładnię polegającą

na uznaniu, że realizacja opcji w stanie faktycznym i zdarzeniu przyszłym opisanym we wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej, nie skutkuje po stronie uczestnika programu powstaniem przychodu, albowiem uzyskane w ten sposób akcje nie stanowią pieniędzy, ani wartości pieniężnych, gdy tymczasem dokonując realizacji pochodnych instrumentów finansowych uczestnik programu uzyskuje przychód odpowiadający wartości otrzymanych świadczeń, które równe są wartościom pieniężnym.

5. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

5.1. Skarga kasacyjna pozbawiona jest usprawiedliwionych podstaw.

Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej i z urzędu bierze pod rozwagę jedynie nieważność postępowania, która w rozpatrywanej sprawie nie zachodzi.

Rozpoznanie sprawy w granicach skargi kasacyjnej oznacza, że Naczelny Sąd Administracyjny związany jest także wskazanymi w niej podstawami. W myśl art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

5.2. Strona skarżąca podniosła zarzuty oparte na podstawie kasacyjnej, o której mowa w art. 174 pkt 1 p.p.s.a. Zarzuty te nie zasługują na uwzględnienie.

Jednocześnie wskazać należy, że stanowisko w tym zakresie zajmował wielokrotnie Naczelny Sąd Administracyjny, m.in. w wyrokach z: 21 lipca 2016 r., sygn. akt II FSK 1725/14; z 23 listopada 2016 r. II FSK 3313/14; z 10 listopada 2016 r. II FSK 2209/14 oraz z 2 lutego 2018 r. II FSK 258/16, II FSK 163/16, II FSK 142/16 (dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Stanowisko wyrażone w tych wyrokach Sąd w niniejszej sprawie przyjmuje za własne i argumentację na jego poparcie przedstawia poniżej.

5.3. W niniejszej sprawie należało rozstrzygnąć następującą kwestię, czy

w momencie nieodpłatnego nabycia akcji spółki po stronie uczestników powstaje przychód do opodatkowania w rozumieniu art. 11 ust. 1 u.p.d.o.f., czy też przychód powstanie dopiero w momencie, gdy dokonają ich zbycia. W ocenie skarżącej fakt otrzymania przez uczestników akcji w związku z udziałem w programie motywacyjnym, w podanych realiach sprawy, nie doprowadził do powstania po ich stronie przychodu podatkowego na moment ich otrzymania. Przeciwnego zdania jest organ interpretacyjny, który twierdzi, że w momencie otrzymania akcji spółki po stronie uczestników będzie miało miejsce przysporzenie majątkowe, stanowiące przychód w rozumieniu art. 11 ust. 1 u.p.d.o.f.

5.4. Zdaniem NSA Sąd pierwszej instancji prawidłowo zaaprobował stanowisko skarżącej, że dochód do opodatkowania w przedstawionym stanie faktycznym powstaje tylko raz - w chwili zbycia akcji.

W pierwszej kolejności należy wskazać, że zgodnie art. 11 ust. 1 u.p.d.o.f., przychodami - z zastrzeżeniem art. 14-16 oraz art. 17 ust. 1 pkt 6 i 9, art. 19 i art. 20 ust. 3 - są otrzymane lub postawione do dyspozycji podatnika w roku kalendarzowym pieniądze i wartości pieniężne oraz wartość otrzymanych świadczeń w naturze i innych nieodpłatnych świadczeń. Nie ulega zatem wątpliwości, że aby powstał przychód (opodatkowanie) muszą zostać spełnione łącznie dwa warunki:

1) świadczenie musi mieć wymierną korzyść dla podatnika oraz

2) podatnik musi tę korzyść (świadczenie) "otrzymać".

W przypadku świadczeń częściowo odpłatnych, przychodem podatnika jest różnica pomiędzy wartością tych świadczeń, ustaloną według zasad określonych w ust. 2 lub 2a a odpłatnością ponoszoną przez podatnika (art. 11 ust. 2b u.p.d.o.f.).

W przypadku nabycia rzeczy i praw jest to różnica między ceną rynkową, stosowaną w obrocie rzeczami lub prawami tego samego rodzaju i gatunku, z uwzględnieniem ich stanu i stopnia zużycia oraz czasu i miejsca ich uzyskania (art. 11 ust. 2 u.p.d.o.f.).

Na podstawie art. 20 ust. 1 u.p.d.o.f., za przychody z innych źródeł, o których mowa w art. 10 ust. 1 pkt 9, uważa się w szczególności: kwoty wypłacone po śmierci członka otwartego funduszu emerytalnego wskazanej przez niego osobie lub członkowi jego najbliższej rodziny, w rozumieniu przepisów o organizacji

i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych, zasiłki pieniężne z ubezpieczenia społecznego, alimenty, stypendia, dotacje (subwencje) inne niż wymienione

w art. 14, dopłaty, nagrody i inne nieodpłatne świadczenia nienależące do przychodów określonych w art. 12-14 i 17 oraz przychody nieznajdujące pokrycia

w ujawnionych źródłach.

Pojęcie "nieodpłatnego świadczenia" użyte w art. 20 ust. 1 u.p.d.o.f., jak również w art. 11 ust. 1, nie zostało zdefiniowane w tej ustawie. Analiza judykatury, jak i piśmiennictwa na kanwie tych przepisów, raczej nie nasuwa wątpliwości, że pojęcie to ma szerszy zakres niż w prawie cywilnym. Obejmuje ono nie tylko świadczenie w cywilistycznym znaczeniu (działanie lub zaniechanie na rzecz innej strony - art. 353 Kodeksu cywilnego), ale w jego zakres wchodzą także wszystkie zjawiska gospodarcze i zdarzenia prawne, których następstwem jest uzyskanie korzyści kosztem innego podmiotu. Dla uznania więc, że dane świadczenie jest nieodpłatne bądź częściowo nieodpłatne, konieczne jest stwierdzenie, że w wyniku zdarzenia prawnego czy zjawiska gospodarczego podatnik uzyskał korzyść majątkową kosztem innego podmiotu lub też uzyskał nieodpłatne (częściowo nieodpłatne), to jest niezwiązane z kosztami (całkowitymi kosztami) lub inną formą ekwiwalentu przysporzenie majątku, mające konkretny wymiar finansowy (por. uchwała NSA z 16 października 2006 r., sygn. akt II FPS 1/06 – dostępna na www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

5.5. Ponadto akcje są papierami wartościowymi inkorporującymi zarówno prawa, jak i obowiązki akcjonariusza w stosunku do spółki będącej emitentem akcji. Moment uzyskania dochodu z akcji nie jest tożsamy z momentem ich nabycia, bez względu na formę tego nabycia. Cechą papierów wartościowych, jakimi są akcje, jest to, iż generują dochód w przyszłości: w postaci dywidendy, czy też, w przypadku ich odpłatnego zbycia, w postaci różnicy pomiędzy przychodem ze sprzedaży a kosztami poniesionymi na nabycie akcji. W momencie zaś otrzymania akcji na preferencyjnych warunkach przysporzenie, jakie z tego tytułu uzyskuje dana osoba, niezależnie od źródła i przyczyny uzyskania tego przysporzenia, jest jedynie potencjalne. Uznanie, że przychód powstaje w momencie nieodpłatnego nabycia akcji w ramach programu motywacyjnego oraz że dochodem z tej czynności jest wartość rynkowa akcji prowadziłoby do opodatkowania wartości wyrażonej w pieniądzu, której podatnik w momencie uzyskania akcji nie osiągnął. Otrzymanie akcji nie daje żadnych korzyści, ponieważ akcje są takim składnikiem majątku, który przychód może dać dopiero w momencie ich zbycia w drodze sprzedaży lub zamiany, ewentualnie innych czynności. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, dopiero zbycie akcji pozwala ustalić, jaki dochód podatnik osiągnął przez to, że nabył akcje w drodze programu motywacyjnego, a następnie zbył te akcje. Nabycie akcji samo przez się nie daje żadnego przychodu. W praktyce wygląda to tak, że w chwili nabycia akcji podatnik nie wie, jaki uzyska przychód, bowiem okaże się to dopiero w przyszłości.

5.6. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia zarysowanej wyżej kwestii spornej ma także zakaz podwójnego opodatkowania tożsamych wartości tym samym podatkiem. Zasada ta, wypływająca również z norm konstytucyjnych, w powiązaniu z szerszym kontekstem systemowym (wymagającym oceny przepisów regulujących opodatkowanie przychodów z tytułu zbycia papierów wartościowych oraz rozliczania kosztów uzyskania przychodów) winna być uwzględniona przy dokonywaniu wykładni mających w sprawie zastosowanie przepisów prawa materialnego. Na tle prawa podatkowego konstytucyjna zasada równości oznacza postulat zachowania równomierności

w opodatkowaniu podatkami przez wprowadzenie powszechnego i proporcjonalnego opodatkowania. Powszechność opodatkowania oznacza opodatkowanie wszystkich podatników na tych samych zasadach (por. postanowienie NSA z 5 kwietnia 2011 r., I FSK 525/10 - dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego (por. wyrok z dnia 22 maja 2002 r. sygn. akt K 6/02) i Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyrok z 11 czerwca 2010 r., I FSK 972/09 - dostępny na www.orzeczenia.nsa.gov.pl) wskazuje się, że podwójne opodatkowanie stoi też w sprzeczności z zasadami wyrażonymi w art. 84 i art. 217 Konstytucji RP. Nie sposób nie zauważyć, że aprobata wykładni dokonanej przez Ministra Finansów skutkowałaby tym, że przychód z tytułu nabycia akcji w ramach programu motywacyjnego opodatkowany byłby dwukrotnie: po raz pierwszy

w momencie ich nieodpłatnego nabycia, po raz drugi z momentem odpłatnego zbycia tychże akcji.

5.7. Rozpatrujący sprawę skład orzekający podziela pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego prezentowany w wyroku z 25 lutego 2015 r., II FSK 96/13 (dostępny na www.orzeczenia.nsa.gov.pl), że obowiązujące przepisy nie pozwalały w takim przypadku ustalić kosztów uzyskania przychodów na podstawie art. 22 ust. 1 pkt 2 u.p.d.o.f. Z kolei w art. 30b ust. 2 u.p.d.o.f. (stanowiącym lex specialis) zdefiniowano dochód z odpłatnego zbycia papierów wartościowych (a takim są akcje, stosownie do art. 5a pkt 1 u.p.d.o.f.) jako różnicę między sumą przychodów uzyskanych z odpłatnego zbycia a kosztami uzyskania przychodów określonymi na podstawie art. 22 ust. 1f lub 1g lub art. 23 ust. 1 pkt 38, z zastrzeżeniem art. 24 ust. 13 i 14 u.p.d.o.f. Przepis art. 22 ust. 1f lub 1g u.p.d.o.f. dotyczące nabycia akcji w zamian za wkład niepieniężny, nie miałyby zatem zastosowania we wskazanym we wniosku stanie faktycznym. Przepis art. 23 ust. 1 pkt 38 u.p.d.o.f. pozwala natomiast na odliczenie jedynie wydatków poniesionych na nabycie akcji. Skoro ustawodawca używa w tym przypadku określenia "wydatki", a nie koszty, to znaczy, że pozwala na uznanie za koszt uzyskania przychodów jedynie rozchód środków pieniężnych, stanowiący faktyczne zmniejszenie aktywów podatnika. Tym samym nie jest możliwe uwzględnienie jako kosztu uzyskania przychodów wartości przychodu z tytułu nieodpłatnego świadczenia, o którym mowa w art. 22 ust. 1d pkt 2 u.p.d.o.f., do którego to przepisu ani art. 30b ust. 2, ani art. 23 ust. 1 pkt 38 u.p.d.o.f. nie odsyłają.

5.8. Wobec powyższego stwierdzić należy, że przychód podatkowy powstanie dopiero w momencie sprzedaży przez uczestnika omawianych akcji. Przychód uzyskany z tego tytułu należy zakwalifikować jako przychód z kapitałów pieniężnych. Stosownie bowiem do treści art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. a) u.p.d.o.f., za przychody

z kapitałów pieniężnych uważa się należne - choćby nie zostały faktycznie otrzymane - przychody z odpłatnego zbycia udziałów w spółkach mających osobowość prawną oraz papierów wartościowych.

5.9. Końcowo Naczelny Sąd Administracyjny zwraca uwagę, że o prawidłowości prezentowanej powyżej argumentacji świadczą również wprowadzone zmiany do ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych od 2018 r. - por. ustawa z dnia 27 października 2017 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych oraz ustawy

o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne (Dz.U.2017.2175). Jak wynika z uzasadnienia zmiany przepisów (Sejm RP VIII Kadencji, nr druku 1878): "Obecnie opodatkowaniu podlegają dochody uzyskane ze zbycia akcji otrzymanych na podstawie uchwały walnego zgromadzenia spółki. Nie ustala się dochodu na moment otrzymania akcji. Wprowadzone regulacje doprecyzowują (bold NSA) powyższe rozwiązanie, wskazując, że w przypadku otrzymania przychodu w ramach realizacji programu motywacyjnego, przychód powstaje tylko w momencie odpłatnego zbycia akcji. Wszystkie zatem zdarzenia zaistniałe w ramach realizacji programu motywacyjnego (np. objęcie pochodnego instrumentu finansowego, jako nieodpłatne świadczenie, realizacja praw z tego instrumentu wykonana poprzez nabycie akcji) są obojętne podatkowo. Jednakże warunkiem takiej szczególnej formy opodatkowania jest, że akcje te muszą być nabyte w ramach programów motywacyjnych (które są tworzone na podstawie uchwały walnego zgromadzenia). W ramach doprecyzowania zdefiniowano pojęcie programu motywacyjnego oraz pojęcie spółki dominującej."

5.10. Powyższe rozważania prowadzą do wniosku, że nie zasługują na uwzględnienie sformułowane w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. a) i pkt 10 u.p.d.o.f. w związku z art. 30b ust. 1 i ust. 2 pkt 3 u.p.d.o.f.

w związku z art. 2, w zw. z art. 84, art. 21 ust. 1, art. 32 i art. 217 Konstytucji oraz

art. 17 ust. 1 pkt 10 i ust. 1b u.p.d.o.f.

5.11. W konsekwencji Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w punkcie pierwszym sentencji. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 209 w zw. z art. 204 pkt 2

i art. 205 § 2 i § 4 tej ustawy.