Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1697/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2015-11-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżone decyzje oraz poprzedzające decyzje I instancji
Powołane przepisy: article: Art. art. 11 ust. 2, 38, 107 ust. 5
journal: Dz.U. 2013 poz 182
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity
article: Art. 7, 77 par. 1, 107 par. 3
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: Art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 200 w zw. z art. 250
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Wojciech Jakimowicz Sędziowie WSA Janusz Kasprzycki (spr.) WSA Maria Zawadzka Protokolant Starszy referent Ewelina Kalita po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 listopada 2015 r. sprawy ze skarg G. K. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 25 lipca 2014 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego z dnia 25 lipca 2014 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego I. uchyla zaskarżone decyzje oraz poprzedzające je decyzje organu pierwszej instancji, II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na rzecz adwokat K. M. Kancelaria Adwokacka ul. [...] w K kwotę 480,00 (słownie: czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, podwyższoną o stawkę podatku od towarów i usług obowiązującą dla tego rodzaju czynności w dniu orzekania.


UZASADNIENIE

Na podstawie art. 111 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn., Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), Sąd na rozprawie w dniu 6 listopada 2015 r. postanowił połączyć niniejszą sprawę ze sprawą o sygn. akt III SA/Kr 1698/14 - do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia pod sygnaturą akt III SA/Kr 1697/14.

Zaskarżonymi decyzjami z dnia 25 lipca 2014 r. nr [...] oraz nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, działając na podstawie art. 2, art. 3, art. 8, art. 11, art. 38 ust. 1 pkt 2, ust. 3 pkt 2, art. 39, art. 107 ust. 5 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. jedn., z 2009 r., Dz. U. nr 175, poz. 1362 ze zm., zwanej dalej ustawą o pomocy społecznej), rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 lipca 2009 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (t. jedn., Dz. U. z 2009 r., nr 127 poz. 1055) oraz art. 138 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. jedn., Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm., dalej w skrócie K.p.a.), utrzymało w mocy decyzje Burmistrza: z dnia [...] 2014 r., znak: [...], odmawiającą przyznania G. K. zasiłku celowego z przeznaczeniem na pokrycie kosztów leczenia, jedzenia i mediów oraz z dnia [...] 2014 r., znak: [...], odmawiającą przyznania G. K. zasiłku okresowego.

Powyższe rozstrzygnięcia zapadły w następującym, analogicznym stanie faktycznym i prawnym:

Wnioskiem z dnia 15 marca 2012 r. G. K. zwróciła się do organu pomocy społecznej o przyznanie zasiłku stałego, celowego, okresowego z uwagi na brak środków do życia. Podała, że jest osobą przewlekle chorą, niepełnosprawną i ta pomoc jest jej niezbędna.

Burmistrz, po rozpatrzeniu ww. wniosku, w dniu [...] 2012 r. wydał następujące decyzje:

1) znak: [...], którą odmówił G. K. przyznania zasiłku okresowego;

2) znak: [...], którą odmówił G. K. przyznania zasiłku celowego na pokrycie kosztów leczenia, jedzenia i mediów.

Powyższe rozstrzygnięcia zostały utrzymane w mocy decyzjami Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] 2012 r., nr: [...], oraz nr: [...].

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 20 listopada 2013 r., sygn. akt III SA/Kr 1386/12, uchylił decyzje SKO z dnia [...] 2012 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego oraz nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oraz decyzje je poprzedzające.

W uzasadnieniu wyroku sąd stwierdził, naruszenie przez orzekające organy administracyjne przepisów postępowania oraz przepisów prawa materialnego, przede wszystkim z powodu braku ustaleń w zakresie istotnych dla rozstrzygnięcia okoliczności (...) Sąd wytknął organom, że prowadząc postępowanie w sprawie przyznania skarżącej zasiłku okresowego, zupełnie pominęły wynikający z treści art. 38 ust. 1 u.p.s. obligatoryjny charakter świadczenia w postaci zasiłku okresowego (...), bezpodstawnie oceniając istnienie przesłanek przyznania skarżącej tego zasiłku wyłącznie przez pryzmat regulacji zawartej w art. 4 u.p.s., nie ustalając przy tym dochodu skarżącej. Ponadto, organy nie tylko błędnie powołały się na negatywną przesłankę braku współdziałania skarżącej, ale także zupełnie błędnie przypisały skarżącej ów brak współdziałania w sytuacji, kiedy okoliczność tę można by odnieść ewentualnie do męża i synów skarżącej, w sytuacji niewątpliwego ustalenia, że stanowią oni wraz ze skarżącą rodzinę w rozumieniu art. 6 ust. 10 ustawy.

Zgodnie z wytycznymi sądu, zawartymi w ww. wyroku, organy powinny mieć na uwadze, że wniosek o udzielenie pomocy pochodził wyłącznie od skarżącej, a także uwzględnić istotę i przesłanki przyznania zasiłku okresowego, ustalić, czy skarżąca jest osobą samotnie gospodarującą, czy członkiem rodziny jest jej mąż, czy także dorośli synowie, bądź jeden z nich, ustalić w sposób wynikający z art. 107 ust. 5b ustawy dochód skarżącej jako osoby, bądź jako osoby w rodzinie, oraz sytuację osobistą rodzinną, dochodową i majątkową skarżącej, dokonać aktualnych ustaleń odnośnie stanu zdrowia skarżącej i potrzeb skarżącej z niego wynikających.

Ponownie rozpatrując sprawę z wniosku G. K. z dnia 15 marca 2012 r. , organ I instancji w dniu [...] 2014 r. wydał następujące decyzje:

1) znak: [...], którą odmówił G. K. przyznania zasiłku okresowego;

2) znak: [...], którą odmówił G. K. przyznania zasiłku celowego na pokrycie kosztów leczenia, jedzenia i mediów.

W uzasadnieniu tych decyzji organ I instancji podniósł, że na podstawie przeprowadzonego w toku postępowania administracyjnego rodzinnego wywiadu środowiskowego i innych załączonych dokumentów ustalono, że wnioskodawczyni prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem oraz synami.

Ustalono, że wnioskodawczyni jest osobą niepełnosprawną, posiada umiarkowany stopień niepełnosprawności, pozostaje w stałym, specjalistycznym leczeniu, a syn D. i mąż S. są osobami bezrobotnymi. Syn B. nie był zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy. W miesiącu lutym 2012 r. rodzina otrzymała pomoc społeczną w formie zasiłku okresowego w wys. 1228,50 zł (wyrównanie za miesiąc styczeń 2012 r. i świadczenie za miesiąc luty 2012 r.), zasiłku celowego w wys. 300,00 zł i zasiłku stałego w kwocie: 175,50 zł. Z posiadanej dokumentacji, aktualizacji wywiadu środowiskowego wynikało, iż pracownik socjalny nie jest w stanie ustalić aktualnej wysokości dochodu w rodzinie (oprócz otrzymywanej z tut. MOPS) do wniosku z dnia 15 marca 2012 r. z uwagi na brak współdziałania członków rodziny tj. męża oraz synów (...).

W konkluzji organ I instancji stwierdził, że zarówno G. K. (poprzez składanie niejednoznacznych oświadczeń z marca 2012 r. oraz z października 2012 r.) jak i członkowie jej rodziny tzn. mąż S. i synowie D. oraz B. nie współdziałali z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej (nie złożyli łych oświadczeń o sytuacji materialno-bytowej, które były niezbędne do ustalenia łącznego dochodu rodziny.) Ponadto stwierdzono, że w miesiącu lutym 2012 r. rodzina G. K. była w posiadaniu środków pieniężnych wypłaconych przez tut. MOPS, które mogły być wykorzystane na potrzeby zgłoszone we wniosku z dnia 15 marca 2012r., opiewające na łączną kwotę 1703,50 zł.

Od powyższych decyzji odwołanie wniosła G. K. wskazując, że nie zgadza się z zapadłymi w sprawie rozstrzygnięciami.

Opisanymi na wstępie, kwestionowanymi skargami decyzjami, Samorządowe Kolegium Odwoławcze, utrzymało w mocy decyzje organu I instancji z dnia [...] 2014 r., nr [...] oraz nr [...], odmawiające skarżącej przyznania żądanej przez nią pomocy.

W uzasadnieniach tak podjętych rozstrzygnięć, działające jako organ odwoławczy Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, że beneficjentem zasiłku okresowego może być osoba (znajdująca się w szczególnej sytuacji życiowej) samotnie gospodarująca albo rodzina. Oceny tego, czy wnioskodawca, pozostaje w rodzinie, czy też jest osobą samotnie gospodarującą należy dokonać w oparciu o ustawowe definicje "rodziny" i "osoby samotnie gospodarującej", zawarte w art. 6 pkt 14 i 10 ustawy. Przepis ten stanowi, że osoba samotnie gospodarująca to osoba prowadząca jednoosobowe gospodarstwo domowe (art. 6 pkt 10 ustawy), natomiast rodzina to osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie razem zamieszkujące i gospodarujące ( art. 6 pkt 14 ). Użyte w art. 6 pkt 14 ustawy pojęcie " wspólne gospodarowanie" nie zwiera w sobie pojęcia " wspólnego zamieszkiwania", lecz stanowi odrębną przesłankę, która musi być spełniona, aby uznać określoną grupę osób za rodzinę.

W oparciu o zgromadzony materiał dowodowy stwierdzono, że G. K. wraz z mężem i synem w badanym okresie spełniali ustawową definicję rodziny. Ustalenia Kolegium w tym zakresie, nie opierają się jedynie na fakcie wspólnego zamieszkiwania, ale na deklaracjach stron oraz fakcie pozostawania w takich relacjach, które świadczą o wspólnym gospodarowaniu (pobieranie świadczeń na syna przez G. K., wspólne zajmowanie pokoju wraz z mężem, zapewnienie posiłków nie tylko dla siebie ale również dla S. K.).

W przedmiotowej sprawie ustalono, że wnioskodawczyni jest osobą niepełnosprawną, posiada umiarkowany stopień niepełnosprawności i pozostaje w stałym, specjalistycznym leczeniu.

Zdaniem SKO, z analizy akt sprawy wynika, ze organ I instancji miał trudności ustaleniu istotnych dla rozstrzygnięcia kwestii, tj. dochodu rodziny z uwagi na uchylanie się przez nich od obowiązku współdziałania z organami pomocy społecznej (...).

Wreszcie zwrócono uwagę, że jak stanowi art. 107 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej, pracownik socjalny przeprowadzający rodzinny wywiad środowiskowy może domagać się od osoby lub rodziny ubiegającej się o pomoc złożenia oświadczenia o dochodach i stanie majątkowym. Odmowa złożenia oświadczenia jest podstawą wydania decyzji o odmowie przyznania świadczenia. Przepis ten daje pracownikowi socjalnemu uprawnienie do zażądania od osoby lub rodziny ubiegającej się o pomoc złożenia oświadczenia o dochodach i stanie majątkowym, a zatem nałożenie na stronę takiego obowiązku pozostawione jest ocenie organu. Skoro brak było możliwości ustalenia dochodu rodziny w inny sposób, organ I instancji zasadnie uznał za celowe złożenie takich oświadczeń. A rodzina wnosząca o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej miała obowiązek udzielenia wszelkich informacji dotyczących jej sytuacji materialno-bytowej.

Wskazano, że członkowie rodziny G. K. nie złożyli stosownych oświadczeń dotyczących uzyskiwanego dochodu, co uniemożliwiło ustalenie sytuacji materialno-bytowej rodziny, a w konsekwencji przyznanie wnioskowanego przez stronę świadczenia z pomocy społecznej.

Odnośnie wniosku o przyznanie świadczenia w formie zasiłku celowego na dofinansowanie kosztów leczenie, jedzenia i mediów SKO powtórzyło argumentację o braku współdziałania członków rodziny wnioskodawczyni w z zakresie ustalenia ich sytuacji materialno-bytowej. Następnie za organem I instancji wyjaśniono, że G. K. była w posiadaniu środków pieniężnych wypłaconych przez MOPS (1703,50- wraz z zasiłkiem okresowym za mc styczeń), które mogły zostać przeznaczone na potrzeby zgłaszane we wniosku.

Skargi na powyższe decyzje do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wniosła G. K. nie zgadzając się z zapadłymi w sprawie rozstrzygnięciami, w tym w szczególności ze stwierdzeniem, że jej rodzina uchylała się od złożenia oświadczeń (...). Skarżąca powołała w skargach szereg dowodów i okoliczności przemawiających za słusznością swoich racji.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało swoje stanowisko, wyrażone w uzasadnieniach kwestionowanych decyzji i wniosło o ich oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn., Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej w skrócie P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga, więc merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa.

Skargi zasługiwały na uwzględnienie.

Podkreślenia wymaga, że przedmiotem oceny Sądu co do zgodności z prawem były rozstrzygnięcia organów w ponownym rozpoznaniu sprawy na skutek uchylenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 20 listopada 2013 r., sygn. akt III SA/Kr 1386/12, decyzji SKO z dnia [...] 2012 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego oraz nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oraz decyzji je poprzedzających.

Wskazać zatem należy, ze zgodnie z art. 153 P.p.s.a., "Ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

Analiza uzasadnień decyzji, wydanych w przedmiocie zasiłku okresowego i celowego w ponownym rozpatrzeniu sprawy, doprowadziła Sąd do wniosków, że orzekające organy obu instancji nie zastosowały się do wszystkich wskazań sądu, zawartych we wskazanym wyroku wydanym w niniejszej sprawie.

Zdaniem Sądu organ I instancji w zakresie dotyczącym wspólnego gospodarowania skarżącej, jej męża oraz dwojga synów, nie przeprowadził żadnych ustaleń.

Skoro sąd miał w tym względzie wątpliwości, czemu dał wyraz w wiążącym organy stanowisku zawartym w ww. wyroku, to nie może organ I instancji ograniczać się w tym względzie tylko i wyłącznie do stwierdzenia: "Kwestie sporne dotyczące odrębności gospodarstw domowych w 2012 r. zostały ostatecznie rozstrzygnięte oświadczeniem wszystkich członków rodziny (oświadczenia złożone pod odpowiedzialnością karną) podczas przeprowadzonego w dniu 12 października 2012 r. wywiadu środowiskowego (...)." Nie wskazał organ I instancji, jakie okoliczności utwierdzają go w takim przekonaniu. Organ pomocy społecznej I instancji nie jest konsekwentny. Najpierw podnosi kategorycznie, że kwestia ta jest już rozstrzygnięta, po czym dodaje: "...choć wcześniej w oświadczeniu z dnia 22 marca 2012 r....skarżąca...złożyła oświadczenie, że żywi się sama; co sugerować by mogło prowadzenie jednoosobowego gospodarstwa ." Sam zatem nie jest pewien swoich ustaleń.

Także i SKO nie dokonało w tym względzie precyzyjnych ustaleń. Wspólne zamieszkiwanie pomieszczeń, czy też korzystanie wraz z mężem i synami z kuchni, łazienki, sprzętów gospodarstwa domowego, występowanie o pomoc społeczną na rzecz innych, jeszcze o niczym nie przesądza.

Przytoczyć więc należy stanowisko zawarte w wyroku Sądu Najwyższego

z 2 lutego 1996 r., sygn. akt II URN 56/95, gdzie stwierdzono, że "cechami charakterystycznymi dla prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego może być udział i wzajemna ścisła współpraca w załatwianiu codziennych spraw związanych z prowadzeniem domu, niezarobkowanie i pozostawanie w związku z tym na całkowitym lub częściowym utrzymaniu osoby, z którą się gospodarstwo domowe prowadzi, a wszystko dodatkowo uzupełnione cechami stałości, które tego typu sytuację charakteryzują." Osoby wspólnie gospodarujące muszą więc na stałe współdecydować o przeznaczeniu dochodu rodziny oraz wykonywać czynności związane z codziennymi zajęciami. Pojęcie wspólnego gospodarowania nie oznacza zatem wyłącznie wspólnego zamieszkiwania, a nawet świadczenie opieki drugiej osobie nie przesadza już o wspólnym gospodarowaniu. Możliwa jest bowiem sytuacja, że dana osoba może opiekować się drugą w pełnym tego słowa znaczeniu, nawet przez cały czas, ale opiekowana nie będzie decydować o wydatkach, zobowiązaniach, innych decyzjach, nie będzie wykonywać czynności niezbędnych do życia, co wykluczać będzie wspólne gospodarowanie. Współdecydowanie zatem o wszystkich aspektach życia codziennego członków rodziny, jako całości jest tą okolicznością przesądzającą o wspólnym ich gospodarowaniu.

Brak zatem w dalszym ciągu jednoznacznych ustaleń czy skarżąca gospodaruje samodzielnie, czy też wspólnie z pozostałymi członkami rodziny, oraz z którymi, przekłada się też na prawidłowość ustaleń sytuacji dochodowej beneficjenta.

Zwrócić także należy uwagę, że organy orzekają co prawda wobec wniosku z daty 15 marca 2012 r. , ale za miarodajny należy brać pod uwagę stan prawny występujący w chwili "decydowania" o uprawnieniach. SKO w podstawie powołało rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 29 lipca 2009 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (t. jedn., Dz. U. z 2009 r., Nr 127 poz. 1055), które w dacie rozstrzygnięcia nie obowiązywało, a aktualnym było rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (t. jedn., Dz. U. z 2012 r., Nr 127 poz. 823).

Rację mają orzekające organy tylko w jednym aspekcie - że rodzinny wywiad środowiskowy lub jego aktualizacja należy traktować jako szczególny środek dowodowy, w myśl art. 107 ustawy o pomocy społecznej. Oczywistym jest więc, że obowiązek współdziałania osoby z organem pomocowym powinien polegać na udzieleniu organowi wszelkich niezbędnych w tym zakresie informacji. Nie można jednak tracić z pola widzenia również i aspektu związanego z trudną relacją z niektórymi beneficjentami oraz pomijać celów i zasad pomocy społecznej. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się, że nawet bierna (czy negatywna) postawa wnioskodawcy na etapie sporządzania wywiadu środowiskowego nie zwalnia organu od obowiązku dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i nie może stanowić podstawy do instrumentalnego zastosowania art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. Oznacza to, że organ powinien w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 7 i 77 § 1 k.p.a.), w szczególności, w miarę możliwości, przeprowadzić wywiad z rodziną osoby korzystającej z pomocy, dokonać oględzin miejsca zamieszkania i zebrać dane posiadane z urzędu. Dopiero, gdy tak zebrane dane nie dają podstawy do stwierdzenia istnienia przesłanek przyznania świadczenia, możliwa jest odmowa jego przyznania z powołaniem na art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. Brak współdziałania osoby z pracownikiem organu nie może sam w sobie stanowić podstawy do wyprowadzania z tego faktu wniosków o nieistnieniu przesłanek do przyznania świadczenia (por. wyrok NSA z dnia 16 marca 2010 r., I OSK 1558/09, LEX nr 595200).

Powołany w uzasadnieniach podjętych rozstrzygnięć przez organy obu instancji brak współdziałania, o którym mowa w art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, nie jest obligatoryjną podstawą odmowy przyznania świadczenia, a jedynie może prowadzić do wydania decyzji o odmowie przyznania świadczenia. Możliwość tę należy rozpatrywać indywidualnie w każdym przypadku. W ocenie Sądu organy analizy takiej nie przeprowadziły, mimo że nie zakwestionowały ciężkiej sytuacji skarżącej, uwypuklając roszczeniową jej postawę i bierną męża i synów. Nie rozpatrzono więc czy pomimo braku współpracy sytuacja skarżącej wymaga przyznania świadczeń biorąc pod uwagę cele pomocy społecznej określone przepisem art. 3 ust. 1 ustawy, który stanowi, że pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Nie ulega też wątpliwości, że wywiad środowiskowy jest obligatoryjnym i podstawowym dowodem ustalania sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osoby ubiegającej się o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej. Jest to jednak specyficzny środek dowodowy, a obowiązek jego przeprowadzenia nie może pozostawać w sprzeczności z ustawowymi celami pomocy społecznej w sytuacji, jeżeli osoba wnioskująca o pomoc pozostaje w trudnej sytuacji życiowej, a zwłaszcza gdy składa wiele wniosków o przyznanie świadczeń. Brak współdziałania może wynikać z różnych przyczyn - "jednak nie będzie błędem stwierdzenie, że jest to działanie, u podstaw którego raczej leży zła wola w rozumieniu takim, że i tak pomoc społeczna jest obowiązana udzielić tej pomocy bez względu na zachowanie, postępowanie ubiegającego się o nią" (wyrok NSA z dnia 8 marca 2012 r., I OSK 1791/11, LEX nr 1145070).

Działania organów pomocy społecznej nie mogą zatem polegać na bezrefleksyjnym automatyzmie nawet w sytuacji, gdy relacja z beneficjentem jest utrudniona, a jego postawa tylko skupia się na żądaniu coraz to nowych świadczeń, udzielania mu "pomocy na wszystko", jest pełna uprzedzeń i nieufności. Organy nie mogą pomijać w "decydowaniu" o przyznaniu pomocy społecznej jej celów i zasad przyznawania.

Zupełnie nie odniosły się organy do kwestii związanej z udzielaniem pomocy beneficjentom w formie zasiłku okresowego, który w myśl art. 38 ustawy przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego. Same organy podnoszą, że skarżąca jest osobą pozostającą w stałym, specjalistycznym leczeniu. Nie odnoszą jednak tego zupełnie do celów i zasad pomocy, przywołując jednocześnie i treść przepisu art. 38, jak orzecznictwo sądowoadministracyjne podkreślające związany charakter decyzji wydawanej na podstawie tego przepisu, a skupiły się tylko na kwestii braku współpracy, nie wywiązując się więc z wytycznych sądu.

Istotnie, jak stanowi art. 107 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej, pracownik socjalny przeprowadzający rodzinny wywiad środowiskowy może domagać się od osoby lub rodziny ubiegającej się o pomoc złożenia oświadczenia o dochodach i stanie majątkowym. Odmowa złożenia oświadczenia może być podstawą wydania decyzji o odmowie przyznania świadczenia. Powtórzyć więc należy stanowisko tut. Sądu, wypowiedziane w wyroku z dnia 1 kwietnia 2014 r., sygn. akt III SA/Kr 1579/13; LEX nr 1526212, że: "Pamiętać jednak należy, że przepis ten daje pracownikowi socjalnemu uprawnienie do zażądania od osoby lub rodziny ubiegającej się o pomoc złożenia oświadczenia o dochodach i stanie majątkowym, a zatem nałożenie na stronę takiego obowiązku pozostawione jest ocenie organu. Skoro tak, to w uzasadnieniu decyzji organ winien wyjaśnić, dlaczego w danej sprawie uznał za celowe złożenie takiego oświadczenia zwłaszcza, że z odmową jego złożenia ustawa wiąże dolegliwe skutki prawne - jest to podstawa do wydania decyzji o odmowie przyznania świadczenia. Nadto, w razie wniesienia skargi na decyzję do Sądu administracyjnego, Sąd winien dysponować materiałem do oceny postępowania administracyjnego i legalności decyzji w tym zakresie."

Zarówno organ I instancji, jak i SKO powołując się na art. 107 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej nie wykazały, dlaczego w realiach niniejszej sprawie uznały za celowe domaganie się od skarżącej nie tylko oświadczenia o dochodach i stanie majątkowym, ale i udokumentowania zaszłości z 2012 r. ze skutkiem polegającym na odmowie przyznania wnioskowanej pomocy.

Organy w swych działaniach muszą być więc precyzyjne i konsekwentne. Niniejsza sprawa nie jest jedyną sprawą skarżącej, w której organy wydawały w odniesieniu do jej żądań decyzje administracyjne. Skarżąca jest stałym beneficjentem organów pomocy społecznej, a zatem jej sytuacja powinna być dobrze znana organom, podobnie jak i postawa skarżącej. Lektura akt administracyjnych utwierdza jednakże Sąd, że działania organów, zwłaszcza I instancji są chaotyczne, nieprecyzyjne i niekonsekwentne. Raz organy dostrzegają złożoność sytuacji skarżącej i jej rodziny, by "za chwilę" aspekty te pominąć i twierdzić o wysoce roszczeniowej tylko postawie skarżącej bez jej aktywności w ustaleniu rzeczywistej sytuacji i przezwyciężeniu trudności w której się znajduje. Zupełnie już absurdalną argumentacją jest to, jak podniósł organ I instancji, że o braku współdziałania ma świadczyć tylko obecność skarżącej podczas przeprowadzania wywiadu środowiskowego, gdy w tym czasie syna pracownicy socjalni spotkali "...na przystanku w J" , który odmówił złożenia oświadczenia.

Kontrolowane decyzje zostały zatem wydane z naruszeniem prawa, tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. Uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla sprawy przez kompetentny do tego organ przesądza o tym, że rozstrzygnięcie które w sprawie zapadło jest rozstrzygnięciem przedwczesnym.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn., Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), orzekł jak w punkcie I sentencji wyroku.

O kosztach Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 200 w zw. z art. 250 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) i § 18 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej z urzędu (tekst jednolity, Dz. U. z 2013 r., poz. 461), orzekł jak w punkcie II sentencji wyroku.