Postanowienie WSA w Opolu, sygn. akt I SA/Op 328/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2016-09-16 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy
Powołane przepisy: article: art. 246 par. 1 pkt 2,  art. 258 par. 2 pkt 7
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu - Krzysztof Błasiak, po rozpoznaniu w dniu 16 września 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Z. T. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 31 maja 2016 r. Nr [...] w przedmiocie określenia w podatku od towarów i usług za listopad 2009 r. kwoty nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do zwrotu na rachunek bankowy, p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi Z. T. (dalej jako skarżący) jest decyzja Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 31 maja 2016 r. Nr [...] uchylająca w całości decyzję Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w Opolu z dnia 6 listopada 2014 r. określającą w podatku od towarów i usług za listopad 2009 r. kwotę nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do zwrotu na rachunek bankowy. W związku z tym skarżący na etapie wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu zobowiązany jest - zgodnie z postanowieniami § 2 ust. 3 pkt 12 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193) – do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 500 zł. Na dalsze koszty w przedmiotowej sprawie składają się opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku – stosownie do zapisów § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych (Dz. U. Nr 221, poz. 2192) - w kwocie 100 zł oraz wpis od skargi kasacyjnej w kwocie 250 zł (§ 3 rozporządzenia w sprawie wysokości oraz szczególnych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi).

W dniu 3 sierpnia 2016 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu wpłynął wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy, sporządzony na urzędowym formularzu, o którym mowa w art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz.718) - zwanej dalej p.p.s.a. Przedmiotowym wnioskiem skarżący zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych w całości.

W uzasadnieniu wniosku skarżący podniósł, że od grudnia 2014 r. prowadzona jest wobec niego egzekucja pieniężna, co uniemożliwia mu "normalne prowadzenie działalności gospodarczej". Jednocześnie oświadczył, że w ramach gospodarstwa domowego, w którym pozostaje wspólnie z żoną, uzyskiwane są dochody miesięcznie netto w wysokości 2.795 zł (dochody z tytułu emerytury), które obciążają koszty w kwocie 1.868 zł ("potrącenia na rzecz Urzędu Skarbowego" – 850 zł, opłaty za czynsz, ogrzewanie i zużycie wody - 537 zł, koszty opłat za telewizję, Internet i telefon – 252 zł, koszty zużycia energii elektrycznej i gazu – 99 zł, prowadzenie rachunków bankowych – 130 zł). Poza tym skarżący wskazał, że posiada majątek w postaci lokalu mieszkalnego o powierzchni [...] m² (o wartości około 185.000 zł) oraz wierzytelność na kwotę 94.857 zł (według oświadczenia nieściągalną).

Rozpatrując na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a., wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy zważył, co następuje:

W pierwszej kolejności należy wskazać, iż instytucja prawa pomocy przewiduje dla skarżącego możliwość zwolnienia od kosztów sądowych w całości bądź w części oraz ustanowienia zawodowego pełnomocnika. Przy czym zastosowanie tej instytucji do konkretnego przypadku może mieć miejsce w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, bądź też w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 p.p.s.a.).

Przewidywana możliwość ubiegania się przez skarżącego o prawo pomocy w zakresie częściowym uwarunkowana jest spełnieniem przesłanki określonej w art. 246 § 1, pkt 2 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Tak ukształtowany charakter prawa pomocy wynika z tego, iż generalną zasadą postępowania sądowego, wyrażoną w art. 199 p.p.s.a., jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu.

Odstępstwo od tej zasady ma na celu zagwarantowanie prawa do sądu podmiotom, których obiektywnie nie stać na poniesienie kosztów postępowania. Zwolnienie od obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się więc jedynie do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8). W tym kontekście należy wskazać, że oceniana jest zasadność wniosku w dwóch aspektach – z jednej strony z uwzględnieniem wysokości obciążeń, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej zaś z uwzględnieniem jej możliwości finansowych (por. postanowienie NSA z 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05, niepubl.).

Nadto należy podkreślić, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Rozstrzygniecie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592).

Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających wobec niej zastosowanie prawa pomocy oraz dowodów na ich poparcie umożliwi wówczas sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny jej sytuacji finansowej i majątkowej. Nastąpić to może tylko w przypadku, gdy strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób przekonywujący, tj. spójny, nie budzący wątpliwości, że znajduje się w sytuacji umożliwiającej zasadność zastosowania wobec niej instytucji prawa pomocy.

Dokonując oceny sytuacji rodzinnej, finansowej i majątkowej skarżącego, poza informacjami zawartymi w treści przedmiotowego wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz danymi wynikającymi z przekazanych dodatkowo do tego wniosku dokumentów (deklaracje VAT-7 za czerwiec i lipiec 2016 r., wyciągi z rachunku bankowego), referendarz sądowy wykorzystał również materiał dowodowy przekazany w związku z rozpoznaniem złożonego przez niego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych przy sprawie o sygn. akt I SA/Op 274/16 (materiał dowodowy przekazany w odpowiedzi na wezwanie tut. Sądu z 12 lipca 2016 r.). Pismem tym wezwano skarżącego do przekazania:

• szczegółowej pisemnej informacji na temat kosztów ponoszonych przez niego i żonę w skali miesiąca na bieżące utrzymanie (z wyodrębnieniem na poszczególne pozycje, w tym pozycje dotyczące kosztów utrzymania mieszkania, zakupu wyżywienia, ubrania, środków czystości, higieny i innych kosztów niezbędnych dla utrzymania) wraz dokumentami potwierdzającymi fakt i wysokość poniesienia tych kosztów,

• dokumentów potwierdzających źródło i wielkość dochodów uzyskiwanych z tytułu emerytury,

• informacji na temat wielkości przychodów i dochodów uzyskiwanych przez żonę wraz z dokumentami potwierdzającymi tę informację,

• kserokopii zeznania o wysokości dochodów osiąganych przez niego i żonę w 2015 r. (PIT),

• kserokopii deklaracji podatkowych składanych dla celów opodatkowania działalności gospodarczej podatkiem dochodowym od osób fizycznych (PIT-5) oraz podatkiem od towarów i usług (VAT-7) za miesiące styczeń, luty, marzec, kwiecień, maj i czerwiec 2016 r.,

• szczegółowej informacji na temat aktualnie prowadzonej egzekucji pieniężnej wraz z dowodami uwiarygodniającymi tę informację,

• dokumentów potwierdzających informację o nieściągalności wierzytelności wykazanych w formularzu PPF,

• kserokopii wyciągów i odpisów z kont i lokat bankowych za ostatnie trzy miesiące.

W odpowiedzi skarżący przedłożył pismo (sporządzone 21 lipca 2016 r.), w którym oświadczył, że miesięczne koszty dotyczące zakupu żywności, lekarstw, środków czystości i higieny, utrzymania mieszkania oraz obsługi rachunków bankowych wynoszą łącznie 1.822,50 zł, że z tytułu emerytury (po potrąceniu podatku, składki na ubezpieczenie zdrowotne i kwoty objętej egzekucją pieniężną) uzyskuje dochody netto w wysokości 1.943,94 zł, że żona nie posiada jakiegokolwiek źródła dochodów, oraz że w wyniku decyzji organu podatkowego II instancji zaległości podatkowe będące przedmiotem egzekucji opiewają na kwotę 405.429 zł. W załączeniu do wymienionego pisma skarżący przekazał również wyciągi z rachunków bankowych oraz kserokopie: deklaracji podatkowych VAT-7 za okres od stycznia do maja 2016 r., rocznego obliczenia podatku przez organ rentowy za rok podatkowy 2015, dowodów wpłaty dotyczących zapłaty zaliczki na koszty zarządu nieruchomością, opłaty za nabycie energii elektrycznej, gazu i usług telekomunikacyjnych, decyzji o waloryzacji emerytury wojskowej, postanowienia w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego, odpowiedzi na zawiadomienie o zajęciu emerytury wojskowej. Kserokopie wymienionych dokumentów znajdują się w aktach sprawy o sygnaturze I SA/Op 274/16.

Mając do dyspozycji opisany wyżej materiał dowodowy referendarz uznał, iż nie ma podstaw do zastosowania wobec skarżącego instytucji prawa pomocy, która w swej istocie przeznaczona jest dla ludzi ubogich.

Z informacji tych wynika bowiem, iż potencjał finansowy skarżącego umożliwia mu realizację obowiązku związanego z opłaceniem wymaganych kosztów sądowych.

Otóż jak ustalono na podstawie przekazanych kopii deklaracji podatkowych VAT-7 za okres od stycznia do lipca 2016 r. skarżący prowadząc działalność gospodarczą posiadał znaczny potencjał finansowy przejawiający się w postaci uzyskiwanych przychodów. W orzecznictwie podkreśla się, że dla oceny zasadności wniosku ta okoliczność posiada większe znaczenie niż dochody czy też szeroko pojęta płynność finansowa firmy bądź jej rentowność. O potencjale do gromadzenia środków finansowych osób prowadzących działalność gospodarczą, a tym samym o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody z tytułu świadczonych usług bądź sprzedawanych towarów, a nie dochody (bądź strata) będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności, która z kolei jest skutkiem decyzji gospodarczych podejmowanych przez prowadzącego działalność gospodarczą. Jeżeli podmioty gospodarcze osiągają przychody, jest kwestią wyboru, czy przeznaczą uzyskane środki na cele związane z prowadzeniem działalności gospodarczej, czy pokrycie kosztów sądowych. Przy czym nakładom na działalność gospodarczą nie można przypisać pierwszeństwa przed kosztami sądowymi (por. postanowienie NSA z dnia 21 lipca 2014 r., I FZ 239/14; dostępne pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl; postanowienie NSA z dnia 15 października 2014 r., II FZ 1509/14, LEX nr 1519078; postanowienie z dnia 15 października 2014 r., II GZ 655/14, LEX nr 1530572).

Badając tę okoliczność, na podstawie wymienionych dokumentów, ustalono, że w ostatnim okresie, tj. w miesiącach styczeń, luty, marzec, kwiecień, maj, czerwiec i lipiec 2016 r. z tytułu sprzedanych towarów i usług skarżący pozyskał środki finansowe w wysokości 898.093 zł, z czego tylko w ostatnim z wymienionych miesięcy uzyskał środki w wysokości 127.021 zł (ponosząc zarazem koszty związane z nabyciem towarów i usług w wysokości 53.839 zł).

Zatem porównując wielkość kosztów sądowych ze skalą środków finansowych, którymi skarżący obracał w ostatnim okresie, nie sposób przyjąć, iż nie on jest w stanie dokonać zapłaty kosztów sądowych nie tylko w niniejszej sprawie, ale również w innych pozostałych zawisłych przed tut. Sądem.

Nadto należy wskazać, iż przedsiębiorca w ramach ryzyka prowadzenia działalności powinien liczyć się z możliwością albo koniecznością dochodzenia lub obrony swoich praw na drodze sądowej. Tym samym w przypadku wystąpienia na drogę sądową powinien się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych i przeznaczenia, z bieżącej działalności lub zgromadzonych zasobów pieniężnych, kwot niezbędnych do skutecznego wszczęcia procesu. Koszty związane z postępowaniem przed sądem należy traktować na równi z innymi kosztami prowadzonej działalności, takimi jak należności publicznoprawne, pieniężne zobowiązania umowne, czy wynagrodzenia pracownicze (zob. postanowienie NSA z dnia 4 sierpnia 2014 r., I FZ 252/14; dostępne pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Jednocześnie należy stwierdzić, iż z przekazanych dokumentów nie wynika, że prowadzona egzekucja pieniężna uniemożliwia skarżącemu partycypowanie w kosztach postępowania sądowego.

W tym względzie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się, iż sam fakt obciążenia komorniczego rachunków bankowych nie jest wystarczający do uznania, że podmiot prowadzący działalność gospodarczą spełnia przesłanki do przyznania mu prawa pomocy (postanowienie z 7 stycznia 2014 r., II FZ 1196/13, LEX 1410630; postanowienie z 15 stycznia 2014 r., II FZ 1527/13, LEX 1417310).

Przekazane dokumenty wskazują bowiem, że prowadzenie egzekucji pieniężnej nie pozbawiało skarżącego możliwości obracania, w ramach prowadzonej działalności gospodarczej, znacznymi środkami finansowymi. We wskazanym wyżej okresie siedmiu miesięcy skarżący dokonał bowiem sprzedaży towarów i usług na kwotę 898.093 zł (tylko w lipcu 2016 r. na kwotę127.021 zł), wydatkując zarazem środki finansowe na zakup towarów związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą na kwotę 380.823 zł netto (w lipcu 2016 r. na kwotę 53.839 zł).

Zatem pomimo pozyskiwania co miesiąc znacznych zasobów pieniężnych z prowadzonej działalności gospodarczej (dodatkowo zwiększonych o dochody z tytułu emerytury) skarżący nie podjął bowiem jakiejkolwiek próby uregulowania zobowiązania dotyczącego kosztów sądowych. Tym samym nasuwa się uwaga, iż skarżący, zamiast podjąć działania w celu realizacji obowiązku zapłaty wymaganych kosztów sądowych (ku czemu, jak wskazano, miał wiele okazji jak też możliwości), poczynił jedynie znaczne starania aby odniesiono wrażenie, że z tego obowiązku winien być zwolniony, oczekując tym samym, że koszty te pokryje Skarb Państwa, stawiając zarazem siebie w uprzywilejowanej pozycji wobec innych podatników.

Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a., orzeczono o odmowie przyznania prawa pomocy.