Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1057/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-04-02 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Skarbu Państwa
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 136,  art. 138  par. 2
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 145  par. 1  pkt 1  lit. c
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Apostolidis (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Małgorzata Boniecka - Płaczkowska Sędzia WSA Bożena Marciniak Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 kwietnia 2014 r. sprawy ze skargi E. B. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] marca 2013 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Skarbu Państwa na rzecz skarżącej E. B. kwotę 440 (czterysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] marca 2013 r., nr [...] Minister Skarbu Państwa po rozpatrzeniu odwołania E. B. Prokuratora Prokuratury Okręgowej w K. uchylił decyzję Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2013 r., nr [...] i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania organowi I instancji oraz uchylił poprzedzające decyzję Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2013 r., postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2008r., nr [...].

Powyższe rozstrzygnięcie zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

Pismem z dnia 23 stycznia 1980 r. E. B. złożyła do Urzędu Dzielnicowego w K. wniosek o przyznanie ekwiwalentu za mienie pozostawione przez jej ojca L. K. we L. tj. poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Wojewoda [...] wezwał stronę do uzupełnienia wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty, poprzez dostarczenie dowodów wymaganych przez przepisy ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2005 r., nr 169, poz. 1418) – dalej jako ustawa, pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. Strona została poinformowana o możliwości złożenia oświadczeń przez dwóch świadków na podstawie ustawy oraz o wymogach, które muszą spełniać te oświadczenia.

Następnie Wojewoda [...] postanowieniem z dnia [...] grudnia 2008 r., nr [...] uznał, iż w przedmiotowej sprawie zostały spełnione wymogi, o których mowa w art. 2, art. 3 i art. 5 ust. 1 i 2 ustawy wskazując m.in., że "opis mienia pozostawionego" wystawiony L. K. przez Rejonowego Pełnomocnika ds. Ewakuacji w L. z dnia [...] października 1945 r. dowodzi, iż posiadał on nieruchomości w L. Organ wezwał E. B. do wskazania jednej z wybranych form realizacji prawa do rekompensaty, jak również zobowiązał do dołączenia do wniosku operatu szacunkowego sporządzonego przez rzeczoznawcę majątkowego, w którym określona zostanie wartość pozostawionej nieruchomości.

Pismem z dnia 17 czerwca 2011 r. nr [...], Wojewoda [...] na podstawie art. 61 § 1 k.p.a. w związku z art. 183 § 2 k.p.a. zawiadomił i wezwał do udziału w przedmiotowym postępowaniu administracyjnym Prokuraturę Okręgową w K. W piśmie tym wyjaśnił, że po wydaniu postanowienia z dnia [...] grudnia 2008 r. uznał, że błędnie ocenił zgromadzony materiał dowodowy, a w szczególności stwierdził, że dokumenty mające służyć za dowód potwierdzający posiadanie przez L. K. prawa własności do nieruchomości, nie spełniają wymogów wynikających z ustawy.

Następnie decyzją z dnia [...] sierpnia 2011 r. nr [...], Wojewoda [...] odmówił E. B. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez L. K. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej położonej w L. przy ul. [...] - dawne województwo [...]. W uzasadnieniu ww. decyzji Wojewoda [...] stwierdził, że w przedmiotowym postępowaniu nie udowodniono pozostawienia przez L. K. nieruchomości poza obecnymi granicami RP. W szczególności "opis mienia pozostawionego" wystawiony L. K. przez Rejonowego Pełnomocnika ds. Ewakuacji w L. z dnia [...] października 1945 r. nie może stanowić dowodu świadczącego o posiadaniu przez L. K. nieruchomości w L., a oświadczenia świadków E. B. i A. A. również nie spełniają wymogów ustawowych, bowiem nie zostały złożone pod rygorem odpowiedzialności za składania fałszywych zeznań przed notariuszem.

E. B. wniosła do Ministra Skarbu Państwa, za pośrednictwem Wojewody [...] odwołanie od przedmiotowej decyzji, a Prokurator Prokuratury Okręgowej w K. pismem z dnia 23 listopada 2011 r. nr [...], wniósł o utrzymanie zaskarżonej decyzji Wojewody [...] w mocy.

Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] grudnia 2011 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2011 r. W uzasadnieniu organ zgodził się ze stanowiskiem organu pierwszej instancji, iż "opis mienia pozostawionego" wystawiony L. K. przez Rejonowego Pełnomocnika ds. Ewakuacji w L. z dnia [...] października 1945 r. nie może stanowić dowodu świadczącego o posiadaniu nieruchomości poza obecnymi granicami RP, bowiem dokument ten nie poświadcza prawa własności L. K. do wymienionej w nim nieruchomości, a jedynie zaświadcza, że L. K. zgłosił w ww. piśmie nieruchomość do oszacowania. Minister Skarbu Państwa uznał, że również z oświadczeń A. A. i E. B. nie wynika fakt posiadania przez L. K. prawa własności nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami RP, gdyż ich oświadczenia nie spełniają wymogów określonych w art. 6 ust. 5 ustawy. Nie zostały bowiem złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Za dowód pozostawienia nieruchomości nie mogą świadczyć również oświadczenia M. K., będącej spadkobierczynią L. K., jak również oświadczenie A. B., ponieważ jest osobą bliską w stosunku do M. K. Organ odwoławczy przyznał, że Wojewoda [...] najpierw postanowieniem z dnia [...] grudnia 2008 r. uznał, iż w przedmiotowej sprawie zostały spełnione wymogi do realizacji prawa do rekompensaty, a następnie decyzją z dnia [...] sierpnia 2011 r. odmówił potwierdzenia tego prawa. Jednakże zauważył również, że organ ten w piśmie z dnia 17 czerwca 2011 r. wyjaśnił, że dopiero po wydaniu postanowienia z dnia [...] grudnia 2009 r. ustalił, że "opis mienia pozostawionego" z dnia 20 października 1945 r., który miał potwierdzać posiadanie przez L. K. prawa własności do nieruchomości położonej w L., nie spełnia wymogów ustawowych. Minister Skarbu Państwa zaznaczył również, że Wojewoda [...] chcąc dokładnie ustalić stan faktyczny zwracał się m.in. do Archiwum [...] i Archiwum Państwowego w K., jak również Konsulatu Generalnego RP w L. o odszukanie i przesłanie dokumentów mogących zaświadczyć o pozostawieniu nieruchomości przez L. K. Jednak wyżej wymienione czynności nie doprowadziły do odnalezienia stosownych dokumentów.

Skargę na powyższą decyzję Ministra Skarbu Państwa wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie E. B. domagając się jej uchylenia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 23 maja 2012 r., sygn. akt I SA/WA 510/12 uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2011 r. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że w rozpoznawanej sprawie Wojewoda [...] wydając decyzję z dnia [...] sierpnia 2011 r. o odmowie, odmówił potwierdzenia E. B. prawa do rekompensaty, był związany własnym postanowieniem z dnia [...] grudnia 2008 r., w którym przesądził w przedmiotowej sprawie zostały spełnione wymogi, o których mowa w art. 2, art. 3 i art. 5 ust. 1 i 2 ustawy. Wojewoda m.in. uznał, że opis mienia pozostawionego wystawiony L. K. przez Rejonowego Pełnomocnika ds. Ewakuacji w L. z dnia 25 października 1945 r. stanowi dowód świadczący o pozostawieniu przez L. K. nieruchomości w L. W ocenie Sądu Wojewoda [...] był związany własnym postanowieniem z dnia [...] grudnia 2008 r., które to związanie wynika z art. 110 w zw. z art. 126 k.p.a. Postanowienie takie nie ma bowiem charakteru dowodowego i nie może być w każdym czasie zmienione bądź uchylone (art. 77 § 2 k.p.a.). Sąd podkreślił również, że postanowienie wydane w trybie art. 7 ust. 1 ustawy jest niezaskarżalne zażaleniem, jednakże zgodnie z art. 142 k.p.a. postanowienie, na które nie służy zażalenie, strona może zaskarżyć w odwołaniu od decyzji. W interesie Skarbu Państwa zaś odwołanie może wnieść np. prokurator. W ocenie Sądu Wojewoda [...] będąc związany własnym postanowieniem z dnia [...] grudnia 2008 r., nie mógł następnie w decyzji z dnia [...] sierpnia 2011 r. przyjąć odmiennie niż w postanowieniu, że nie udowodniono, iż L. K. pozostawił mienie poza obecnymi granicami państwa polskiego. Nie mógł także uczynić tego organ II instancji bez zaskarżenia w odwołaniu również postanowienia. Zdaniem Sądu bez wcześniejszego wyeliminowania z obrotu prawnego postanowienia z dnia [...] grudnia 2008 r. taka odmienna ocena dowodów zgromadzonych w sprawie, nie była możliwa, bowiem ustalenie faktu pozostawienia nieruchomości przez L. K. poza obecnymi granicami RP musiało być i było przedmiotem oceny Wojewody wyrażonej w postanowieniu. Reasumując Sąd uznał, że po pozytywnej ocenie przesłanek dokonanej w trybie art. 7 ust. 1 ustawy nie można następnie w trybie art. 7 ust. 2 ustawy odmówić potwierdzenia prawa do rekompensaty bez uprzedniego zaskarżenia w drodze odwołania postanowienia wydanego w trybie przepisu art. 7 ust. 1 ustawy.

Ponownie rozpoznając sprawę i dokonując analizy i weryfikacji materiału dowodowego pod kątem - czy zostały spełnione ustawowe przesłanki do wydania decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty, organ pierwszej instancji wskazał na dokumenty, które miałby świadczyć o posiadaniu przez L. K. nieruchomości w L. przy ul. [...]. Oceniając zaś moc dowodową opisu mienia organ zakwestionował, iż potwierdza on prawa własności L. K. do ww. nieruchomości. W ocenie Wojewody [...] opis ten wskazuje jedynie, że ww. zgłosił te nieruchomość do oszacowania, jak również, że zamieszkiwał przed ewakuacją w L. przy ul. [...]. Wojewoda [...] zakwestionował również oświadczenia świadków E. B. i A. A. wskazując, że nie zostały one złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań przed notariuszem lub organem prowadzącym postępowanie. Zauważył również, że w oświadczeniu E. B. brak jest informacji wskazującej czy jest ona osobą bliską w stosunku do właściciela nieruchomości lub jego spadkobierców, a A. A. nie zamieszkiwał w L. Organ pierwszej instancji zaznaczył również, że w wyniku kwerendy przeprowadzonej w Archiwum Państwowym w K., Archiwum [...] i Konsulatu Generalnego Rzeczypospolitej Polskiej w L. nie odnaleziono żadnych dokumentów, które mogłyby świadczyć o pozostawieniu przez L. K. w związku z wojną nieruchomości. Uwzględniając powyższe Wojewoda [...] uznał, że nie zostało udowodnione, iż L. K. pozostawił nieruchomość poza obecnymi granicami państwa polskiego. Niezależnie od powyższych ustaleń organ pierwszej instancji wskazał jednakże na fakt związania zapadłym wcześniej w sprawie wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 maja 2012 r., sygn. akt I SA/Wa 510/12, w myśl przepisu art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r., Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270), co spowodowało, iż w jego ocenie zasadne stało się uwzględnienie wniosku E. B. o potwierdzenie prawa do rekompensaty.

Mając na uwadze powyższe Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] stycznia 2103 r., nr [...] potwierdził, iż prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości przez L. K. poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w L. przysługuje E. B. w całości, ustalił wartość nieruchomości położonej poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w L. przy ul. [...], na kwotę [...] zł oraz ustalił wysokość przysługującej wnioskodawczyni rekompensaty na kwotę [...] zł.

Od decyzji organu pierwszej instancji E. B. Prokurator Prokuratury Okręgowej w K. złożyła odwołanie zarzucając organowi zaniechanie obowiązku wyczerpującego zebrania materiału dowodowego i jego wnikliwej oceny, a w konsekwencji przyjęcie, że wnioskodawcy przysługuje prawo do rekompensaty.

W toku postępowania odwoławczego Minister Skarbu Państwa potwierdził, że z przepisów ustawy o realizacji prawa do rekompensaty wynika, że warunkiem koniecznym do wydania decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty jest kumulatywne spełnienie przesłanek wskazanych w dyspozycji art. 2 i 3 ustawy, a jedną z nich jest przysługiwanie prawa własności nieruchomości w chwili opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Analizując pod tym kątem materiał dowodowy zgromadzony w sprawie Minister Skarbu Państwa uznał, że nie może on stanowić dowodów na pozostawienie przez L. K. nieruchomości we L. W szczególności organ zakwestionował oświadczenia E. B. z dnia 4 grudnia 1989 r. oraz A. A. z dnia 31 marca 1989 r., wskazując, że nie zostały one złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań, a także oświadczenia A. B. z dnia 12 listopada 2008 r., i M. K. z dnia 27 listopada 2008 r., uznając, że nie spełniają wymogów ustawowych, bowiem ci świadkowie byli osobami bliskimi właściciela nieruchomości i spadkobiercy ubiegającego się o potwierdzenie prawa do rekompensaty. Zdaniem organu odwoławczego dowodu na pozostawienie przez L. K. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w L. nie może stanowić opis mienia pozostawionego z dnia 20 października 1945 r., wystawiony przez Rejonowego Pełnomocnika ds. Ewakuacji w L., gdyż dokument ten nie poświadcza prawa własności L. K. do wymienionej nieruchomości, a jedynie zaświadcza, że ww. zgłosił nieruchomość do oszacowania. Minister Skarbu Państwa uznał, że wskazane wyżej okoliczności świadczą o nieprawidłowości postanowienia Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2008 r., gdyż potwierdzają fakt posiadania przez L. K. nieruchomości w L. w oparciu o dowody, które de facto nie mogą tej okoliczności potwierdzać. W związku z dokonanymi ustaleniami organ odwoławczy stwierdził, że w przedmiotowej sprawie nie przedstawiono dowodów, które świadczyłyby o fakcie posiadania i pozostawienia przez L. K. nieruchomości poza obecnymi granicami RP w L. przy ul. [...] oraz dowodów świadczących o powierzchni i rodzaju nieruchomości pozostawionej. Dokumenty, które miały potwierdzać powyższe w wyniku analizy materiału dowodowego okazały się wadliwe. W ocenie Ministra Skarbu Państwa organ I instancji nie podjął czynności mających na celu konwalidację wadliwych oświadczeń świadków. Ponadto w przedmiotowej sprawie brak jest pisma skierowanego do właściwego archiwum celem zgromadzenia dowodów istotnych dla sprawy, mogących potwierdzić bądź nie - fakt pozostawienia przez L. K. nieruchomości poza obecnymi granicami RP, w wyniku wojny rozpoczętej w 1939 r. W szczególności na karcie ewakuacyjnej z dnia [...] czerwca 1946 r., widnieje adnotacja wskazująca na to, że dokumenty dotyczące repatriacji L. K. mogą znajdować się w Archiwum Państwowym w K., Oddział w T. co uzasadnia zwrócenie się bezpośrednio do tego ośrodka zamiejscowego o kwerendę zgromadzonych tam dokumentów jak również zwrócenie się do właściwych archiwów państwowych o informacje dotyczące przedmiotowej nieruchomości.

Mając na uwadze powyższe Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] marca 2013 r., nr [...] uchylił decyzję Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2013 r., nr [...] i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji oraz uchylił poprzedzające decyzję Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2013 r., postanowienie Wojewody [...] z dnia[...] grudnia 2008 r., nr [...].

Na powyższą decyzję E. B. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie domagając się jej uchylenia. Wydanemu rozstrzygnięciu skarżąca zarzuciła naruszenie:

- art. 10 k.p.a. w związku z art. 40 § 2 k.p.a. i 188 k.p.a. poprzez uniemożliwienie jej przed wydaniem decyzji wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, w szczególności złożenie odpowiedzi na odwołanie Prokuratora Okręgowego w K. z dnia 13 lutego 2013 r.,

- art. 138 § 2 k.p.a. wobec niespełnienia wskazanych tam przesłanek uchylenia decyzji organu I instancji przez organ II instancji,

- art. 8 k.p.a. w związku z art. 12 § 1 k.p.a. w związku z art. 35 § 1 i 3 k.p.a. wskutek prowadzenia przedmiotowego postępowania w sposób nie budzący jej zaufania do władzy publicznej,

- art. 9 k.p.a. poprzez naruszenie obowiązku należytego i wyczerpującego informowania jej o okolicznościach faktycznych i prawnych, które miały wpływ na ustalenie jej prawa do rekompensaty na stosownym etapie postępowania i w stosownym czasie,

- art. 76 § 1 i 3 k.p.a. w związku z art. 6 ust. 4 pkt 1 ustawy wskutek wykładni zaprzeczającej literalnej treści dokumentu urzędowego "Opis mienia pozostawionego z dnia 20 października 1945 r." jako dokumentu, któremu ustawodawca nadał szczególną moc dowodową w oparciu o art. 6 ust. 4 pkt 1 ustawy bez przeprowadzenia dowodu przeciw jego osnowie,

- art. 77 § 1 k.p.a. w związku z art. 6 ust. 5 ustawy wskutek przyjęcia, iż w sprawie brak dowodu, o którym mowa w art. 6 ust. 5 ustawy wskutek przyjęcia, iż w sprawie brak dowodu, o którym mowa w art. 6 ust. 4 pkt 1 ustawy i nakazania organowi I instancji konwalidację zeznań świadków w trybie art. 6 ust. 5 ustawy,

- art. 75 § 1 k.p.a. w związku z art. 80 k.p.a. i art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy wskutek założenia, iż dokumenty obejmujące złożone przed notariuszem oświadczenia nie stanowią dowodu w przedmiotowej sprawie,

- art. 86 k.p.a. w związku z art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy wskutek przyjęcia, iż zeznania strony nie stanowią dowodu w przedmiotowej sprawie.

W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, że Minister Skarbu Państwa nie umożliwił jej wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów, a ocena materiału dowodowego jest sprzeczna z treścią decyzji, która uwzględnia jej prawo do rekompensaty. Jakkolwiek sprzeczność ta wynika z zasady związania prawomocnym wyrokiem sądu administracyjnego, jednakże nie może być utożsamiana z naruszeniem art. 138 § 2 k.p.a., lecz z postępowaniem organów I i II instancji skoncentrowanych na zaprzeczeniu treści dokumentu urzędowego to jest opisu mienia pozostawionego bez przeprowadzenia dowodu ponad lub przeciw jego osnowie. Skarżąca uważa, że skoro nie zachodziły przesłanki uchylenia decyzji w trybie art. 138 § 2 k.p.a. organ winien orzec co do istoty sprawy w odniesieniu zarówno do postanowienia jak i decyzji Wojewody [...]. Skarżąca zwróciła uwagę na niekonsekwencję w stanowisku Ministra Skarbu Państwa co do oceny czynności podjętych przez organ I instancji. Wskazała, że w decyzji z dnia [...] grudnia 2011 r., Minister uznał, że Wojewoda [...] podjął czynności służące wyjaśnieniu stanu faktycznego, a w zaskarżonej decyzji zmienił stanowisko, co narusza zasadę wyrażoną w art. 8 k.p.a. Skarżąca zauważyła, że świadkowie, których zeznań pod rygorem odpowiedzialności karnej domagają się obecnie organy, zmarli – A. A. w roku 2006, zaś E. B. w 2000 roku. Gdyby więc organ prowadzący postępowanie stosował się do treści art. 9 k.p.a., zgromadziłby te zeznania w aktach sprawy za życia w/w osób. E. B. dodała również, że instrukcja dotycząca wystawiania orzeczeń odszkodowawczych wydana przez Zarząd Centralny Państwowego Urzędu [...] dnia 30 listopada 1946 r. nr dz. [...] nie jest źródłem prawa i co do tego spór nie istnieje. Nadto, instrukcja została wydana później aniżeli opis mienia pozostawionego przez L. K., tj. 20 października 1945 r. Jeśli zatem jednostronny opis mienia pozostawionego stanowił podstawę do wystawienia orzeczenia repatriacyjnego PUR, zaś w przedmiotowej sprawie L. K. nie wystąpił o wydanie takowego do PUR (lub nie ma na to dostatecznych dowodów), równocześnie zaś ustawodawca mocą art. 6 ust. 4 pkt 1 i 2 zrównał moc dowodową wspomnianych dokumentów, zastosować należy zasadę bezpośredniego działania ustawy zabużańskiej oraz zasadę uchylenia przepisu ogólnego, przez przepis szczególny. Skarżąca zauważyła, że organom z urzędu wiadomo jest, że uchwałą Rady Ministrów z 28 kwietnia 1960 r. zniesiono Urząd Pełnomocnika Rządu ds. Repatriacji. Część kompetencji Państwowego Urzędu Repatriacyjnego w zakresie koordynacji pomocy dla repatriantów przyznano Ministrowi Spraw Wewnętrznych. Te zatem obowiązki (koordynacja pomocy), jak i wszystkie pozostałe, stały się przedmiotem sukcesji po PUR w odniesieniu do osób repatriowanych (w istocie depatriowanych) na rzecz Państwa Polskiego, reprezentowanego przez właściwe statio fisci Skarbu Państwa. Na mocy przepisu szczególnego, jakim jest ustawa zabużańska, nie ma obecnie obowiązku i potrzeby występowania o wydanie orzeczenia odszkodowawczego, ponieważ wniosek strony o przyznanie prawa do rekompensaty (nie zaś odszkodowania) jest załatwiany w formie decyzji wydanej już w trybie w/w ustawy. Nie istnieje zatem w dzisiejszym stanie prawnym pojęcie odszkodowania na rzecz osób repatriowanych w rozumieniu ustawy zabużańskiej, lecz prawo do rekompensaty - badane i realizowane przez Skarb Państwa. Zdaniem skarżącej logicznym jest, że jeśli nieruchomość - willa z ogrodem, została wybudowana w roku 1936 nie mogła być ujawniona w dokumencie administracyjnym, jakim jest Księga Adresowa [...] na lata [...]. Reasumując zdaniem skarżącej organy administracji nie sprostały wymogowi dowodu ponad osnowę dokumentu urzędowego - opisu mienia pozostawionego, ograniczając się do jego wykładni w sposób sprzeczny z jego brzmieniem, w wyniku czego przyjęto, iż skarżąca nie przedłożyła do akt sprawy dowodu pozostawienia nieruchomości w rozumieniu art. 6 ust. 4 pkt 1 ustawy. Skarżąca uważa również, że żądanie Ministra Skarbu Państwa, aby strona postępowania przedstawiła dowód świadczący o pozostawieniu nieruchomości poza obecnymi granicami RP, o którym mowa w art. 6 ust. 4 pkt 1 ustawy, narusza jej prawa ponieważ, przedłożyła ona dowód w postaci opisu mienia pozostawionego i nie jest zobowiązana (choć ma do tego prawo) do dowodzenia okoliczności pozostawienia mienia w drodze oświadczeń świadków, w trybie art. 6 ust. 5 ustawy. Ten bowiem przepis stosuje się verba legis: "w przypadku braku dokumentów, o których mowa w ust. 4 pkt 1 i 2". Skarżąca podkreśla, że zaoferowała, w ramach służącej jej inicjatywy dowodowej dowody dodatkowe, w tej liczbie oświadczenia świadków z podpisami notarialnie poświadczonymi oraz zeznania strony - na okoliczność pozostawienia i stanu mienia. Dowody powołane są istotne z punktu widzenia rozstrzygnięcia sprawy, rozwiewają bowiem ewentualne wątpliwości organów, czy L. K. w ramach opisu mienia pozostawionego, przedstawił do oszacowania nieruchomość stanowiącą jego własność, czy też własność osób trzecich. Jednak organ uznał, że dowody powyższe, nie spełniają wymogów przewidzianych w art. 6 ust. 5 ustawy. Skarżąca podkreśliła, że jej zdaniem nie ma podstaw do dalszego prowadzenia postępowania dowodowego w kierunku wyznaczonym zaskarżoną decyzją Ministra Skarbu Państwa. W przedmiotowej sprawie Minister Skarbu Państwa nie ocenił w ogóle przydatności w/w dowodów zgłoszonych przez stronę w kontekście przepisów k.p.a., uznając a priori, iż nie spełniając wymogów art. 6 ust. 5 ustawy nie są przydatne w sprawie. Tymczasem jako dowody akcesoryjne w stosunku do dokumentu urzędowego "opis mienia pozostawionego", potwierdzały jedynie treść wspomnianego dokumentu w zakresie badanym przez organy. Zdaniem E. B., pogląd organu II instancji jest chybiony o czym świadczy orzeczenie WSA w Warszawie z dnia 11 października 2011 r. sygn. akt I SA/Wa 619/11 (Lex nr 1235942).

W odpowiedzi na skargę Minister Skarbu Państwa wniósł o jej oddalenie i powtórzył ustalenia zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

Skarga jest zasadna bowiem zaskarżona decyzja dotknięta jest wadą prawną uzasadniającą konieczność jej wyeliminowania z obrotu prawnego.

W pierwszej kolejności należy zauważyć, że w kontrolowanej sprawie w toku postępowania sądowego, niezależnie od poczynionych ustaleń, zarówno Wojewoda [...] jak i Minister Skarbu Państwa z uwagi na zapadły w sprawie wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia z dnia 23 maja 2012 r., sygn. akt I SA/Wa 510/12 mieli obowiązek uwzględnienia w toku postępowania przepisu art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm. dalej "p.p.s.a."). Stanowi on, że ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu Sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia. Przepis art. 153 p.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, wobec czego ani organ administracji publicznej, ani sąd administracyjny orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie może pominąć oceny prawnej wyrażonej wcześniej w orzeczeniu sądowym, jak również odstąpić od realizacji wskazanego trybu postępowania tj. podjęcia konkretnych czynności procesowych i dowodowych zmierzających do pełnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy.

Z treści zaskarżonej decyzji wynika, iż Minister Skarbu Państwa prowadził postępowanie odwoławcze w trybie art. 138 § 2 k.p.a. Zauważyć należy, że ten tryb postępowania, skutkujący wydaniem decyzji kasacyjnej, może być zastosowany wtedy, gdy organ odwoławczy stwierdzi istnienie podstaw do merytorycznego rozstrzygnięcia danej sprawy przez organ pierwszej instancji. Dopuszczalność wydania przez organ odwoławczy tego typu decyzji kasacyjnej jest ograniczona przez to, że art. 138 § 2 w związku z art. 136 przyjmuje jako przesłankę wydania tego typu decyzji określony zakres czynności postępowania wyjaśniającego, a mianowicie "rozstrzygniecie sprawy wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości lub w znacznej części". Jednocześnie w w/w przepisie wskazano, że przekazując sprawę do ponownego rozpatrzenia, organ odwoławczy powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. (por. B. Adamiak, J. Borkowski Kodeks postępowania administracyjnego Komentarz, Wydawnictwo C.H. Beck, 12. Wydanie str. 512-527). Wynika z powyższego, że decyzja kasacyjna powodująca przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji nie może być podjęta w sytuacjach innych niż te, które zostały określone w art. 138 § 2 k.p.a. Innymi słowy ten rodzaj decyzji jest dopuszczony wyjątkowo, stanowiąc wyłom od zasady merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy przez organ odwoławczy, nie jest zatem dopuszczalna wykładnia rozszerzająca. Samo uzupełnienie dowodów nie jest wystarczającą przesłanką do kasacji decyzji i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Nawet konieczność przeprowadzenia kilku dowodów mieści się w kompetencji organu odwoławczego do uzupełnienia postępowania wyjaśniającego (art.136 k.p.a.), wyłączając dopuszczalność kasacji decyzji. Nałożenie na organ odwoławczy obowiązku wykazania, jakie okoliczności organ I instancji powinien wziąć pod uwagę jest istotnym ograniczeniem dopuszczalności wydania tego rodzaju decyzji. Wymaga to od organu odwoławczego wyprowadzenia wadliwości w zakresie ustalenia stanu faktycznego a zwłaszcza przeprowadzenia wykładni przepisu prawa materialnego w zakresie odkodowania hipotetycznego stanu faktycznego i w konsekwencji wskazania okoliczności faktycznych wymagających ustalenia.

Przechodząc na grunt przedmiotowej sprawy zważyć należy, że organ I instancji przeprowadził wyczerpujące postępowanie dowodowe w zakresie dowodów z dokumentów, a jego uzupełnienie (konwalidacja braków) w zakresie złożonych oświadczeń - wobec faktu śmierci świadków, stało się niemożliwe. Podkreślenia wymaga, że organ odwoławczy dokonując uchylenia postanowienia Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2008 r., dokonał jednocześnie oceny prawnej zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i zastosował się do wytycznych WSA zamieszczonych w uzasadnieniu wyroku tegoż Sądu z dnia 23 maja 2012 r. sygn. akt I SA/Wa 510/12. Wobec złożenia wniosku o uchylenie postanowienia z dnia [...] grudnia 2008 r. zamieszczonego w odwołaniu Prokuratora Okręgowego w K., organ odwoławczy wyeliminował je z obrotu prawnego i otworzył możliwość do przeprowadzenia odmiennej oceny prawnej ustalonego stanu faktycznego. Analizując prawidłowość wydanych decyzji w kontekście poczynionych wyżej uwag Sąd dostrzegł, iż organy obu instancji, jakkolwiek związane ww. wyrokiem, wydały odmienne rozstrzygnięcia. Biorąc pod uwagę czynności podjęte przez Wojewodę [...] należy stwierdzić, że organ ten przeprowadził postępowanie dowodowe w pełnym zakresie, dokonując zebrania materiału dowodowego w zgodzie z wymogami wynikającymi z norm kodeksu postępowania administracyjnego. Organ kierował bowiem prośbę o przeprowadzenie kwerendy do Archiwum Państwowego w K., Archiwum [...] i Konsulatu Generalnego Rzeczypospolitej Polskiej w L. Oczywistym jest również, że w odniesieniu do oświadczenia A. A. złożonego w Państwowym Biurze Notarialnym w M. [...] marca 1989 r., Rep A nr [...] i oświadczenia E. B. złożonego w Państwowym Biurze Notarialnym w K. z dnia 19 grudnia 1989 r. nie możliwym było zastosowanie trybu konwalidacji, skoro w dacie orzekania osoby, które je złożyły zmarły. Skoro zatem organ I instancji na nowo i wyczerpująco przeprowadził postępowanie dowodowe oraz szczegółowo odniósł się do wszystkich elementów istotnych dla oceny wystąpienia przesłanek warunkujących przyznanie prawa do rekompensaty za mienie pozostawione poza byłymi granicami RP, to powstaje uzasadniona wątpliwość, czy Minister Skarbu Państwa prawidłowo zastosował tryb, o którym mowa w art. 138 § 2 k.p.a.

W ocenie składu orzekającego mając na uwadze czynności podjęte przez organ pierwszej instancji, to jest dogłębne przeprowadzenie postępowania dowodowego Minister Skarbu Państwa błędnie uznał, że Wojewoda [...] powinien ponownie podjąć inicjatywę dowodową i zwrócić się do właściwych archiwów państwowych o informacje dotyczące pozostawianej nieruchomości, jak również podjąć czynności zmierzające do konwalidowania zeznań zmarłych świadków. Sąd stoi na stanowisku, że organ odwoławczy, wobec prawidłowych działań organu pierwszej instancji, dokonując ich oceny winien w rezultacie orzec merytorycznie, tym bardziej, że na etapie postępowania odwoławczego strona zgłosiła żądanie uchylenia postanowienia Wojewody [...] z dnia [....] grudnia 2008 r. Ocena legalności tego postanowienia jest możliwa wyłącznie w postępowaniu odwoławczym, gdyż postanowienie to wydane w trybie art. 7 ust. 1 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty jest niezaskarżalne zażaleniem, na co zwrócił uwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 23 maja 2012 r., sygn. akt I SA/Wa 510/12. Ponadto jak słusznie zaakcentował Sąd w powołanym wyroku Wojewoda [...] był związany własnym postanowieniem z dnia [...] grudnia 2008 r., w którym przesądził zasadę - pozytywna opinia o spełnieniu przesłanek do uzyskania prawa do rekompensaty, tym samym będąc związany własnym postanowieniem z dnia 23 grudnia 2008 r., nie mógł następnie w decyzji z dnia [...] sierpnia 2011 r. przyjąć odmiennie niż w postanowieniu, że nie udowodniono, iż L. K. pozostawił mienie poza obecnymi granicami państwa polskiego, bowiem taka odmienna ocena dowodów zgromadzonych w sprawie nie była możliwa bez wcześniejszego wyeliminowania z obrotu prawnego postanowienia z dnia [...] grudnia 2008 r.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ będzie musiał odnieść się do tych kwestii przy uwzględnieniu faktu związania przepisem art. 153 p.p.s.a. Wobec poczynionych przez Sąd ustaleń badanie słuszności pozostałych zarzutów skarżącej jest przedwczesne.

Wobec powyższego Sąd uznał, że naruszenie prawa przez organ II instancji skutkować winno uchyleniem zaskarżonej decyzji w oparciu o przepis art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.).