Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 332/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2010-11-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6342 Przyznanie uprawnień kombatanckich oraz przyznanie uprawnień dla wdów /wdowców/ po kombatantach
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 1, art. 4, art. 8
journal: Dz.U. 2002 nr 42 poz 371
law: Ustawa z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego - tekst jednolity.
article: par. 5
journal: Dz.U. 2001 nr 106 poz 1154
law: Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 września 2001 r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Janina Guść (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Tamara Dziełakowska Sędzia WSA Jolanta Górska Protokolant Starszy sekretarz sądowy Agnieszka Kowalczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 listopada 2010 r. sprawy ze skargi J. F. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw [...] z dnia 9 marca 2010 r., nr [...] w przedmiocie przyznania uprawnień kombatanckich oddala skargę.


UZASADNIENIE

II SA/Gd 332/10

Uzasadnienie

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia 11 lutego 2010 r. Nr [...], wydaną na podstawie art. 1 - 4 oraz art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. 2002 r., Nr 42, poz. 371 ze zm.), odmówił przyznania J.F. uprawnień kombatanckich.

W uzasadnieniu organ wskazał, iż J. F. wystąpiła z wnioskiem o przyznanie uprawnień kombatanckich na podstawie ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, powołując się na wysiedlenie z rodzinnej miejscowości oraz pracę przymusową w gospodarstwie niemieckiego osadnika na terenie Generalnej Guberni. Organ stwierdził, iż ustawa z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego enumeratywnie określa tytuły, które stanowią podstawę przyznania uprawnień kombatanckich. Praca przymusowa nie została przewidziana jako tytuł uprawniający do nabycia uprawnień kombatanckich. Organ wskazał, iż zagadnienia prac przymusowych reguluje ustawa z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej (Dz. U. Nr 87, poz. 395 ze zm.) i skarżącej przyznano świadczenie na jej podstawie.

J. F. pismem z dnia 24 lutego 2010 r. wystąpiła do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. We wniosku wskazała ona na ciężkie przeżycia i trudne warunki w okresie pracy przymusowej i zasadność zrównania jej uprawnień z uprawnieniami osób zesłanych na Syberię.

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia 9 marca 2010 r. Nr [...] utrzymał w mocy decyzję własną z dnia 11 lutego 2010 r., nr [...].

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy strona nie wskazała, aby w przedmiotowej sprawie zaistniały nowe okoliczności faktyczne i prawne uzasadniające uchylenie wydanej decyzji. Organ stwierdził, iż zgodnie z art. 6 k.p.a. organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa i wszelkie podejmowane przez nie decyzje muszą znaleźć oparcie w treści obowiązujących przepisów, a w niniejszej sprawie przepisów ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. Ten akt prawny enumeratywnie wylicza tytuły, które mogą być uznane za działalność kombatancką lub działalność z nią równoważną uzasadniającą przyznanie uprawnień kombatanckich. Wskazywana przez stronę okoliczność deportacji do prac przymusowych do III Rzeszy nie została przewidziana przez ustawodawcę polskiego, jako tytuł uprawniający do przyznania uprawnień kombatanckich. Organ wskazał, iż nie negując dotkliwości przeżyć skarżącej, jest on związany brzmieniem przepisów ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego i nie jest uprawniony do samodzielnego ustalania nowych tytułów stanowiących podstawę przyznania uprawnień.

J. F. wniosła skargę na powyższą decyzję. Skarżąca zarzuciła, że ustawa z dnia 21 kwietnia 1991 r. oraz ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. dyskryminuje osoby represjonowane przez III Rzeszę, co w zakresie konstytucyjnej zasady równości praw jest niezgodne z art. 2 i 32 Konstytucji RP. Skarżąca wskazała, iż jej rodzina została deportowana na teren III Rzeszy do prac przymusowych, kilka dni jechali oni w wagonach bydlęcych, oznaczeni zostali literą "P", którą pod groźbą śmierci musieli nosić Polacy. Pozbawiono ją dzieciństwa, gdyż musiała ciężko pracować pod nadzorem gestapo. Z powodu ciężkiej, ponad siły pracy utraciła ona zdrowie i słuch, dziś jest inwalidką w stopniu znacznym i wymaga opieki drugiej osoby.

W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej.

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa.

Ustawa z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tj.: Dz.U. z 2002 r., nr 42, poz. 371 ze zm.), zwana dalej ustawą, reguluje uprawnienia kombatantów - osób które brały udział w wojnach, działaniach zbrojnych i powstaniach narodowych, wchodząc w skład formacji wojskowych lub organizacji walczących o suwerenność i niepodległość Rzeczypospolitej Polskiej. (art. 1 ust. 1 ustawy) oraz, co wynika z jej nazwy, uprawnienia niektórych osób będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. Art. 4 ust. 1 ustawy stanowi, iż przepisy ustawy stosuje się również do osób, które podlegały represjom wojennymi oraz okresu powojennego. Ustawodawca w treści tego przepisu sprecyzował, iż represjami w rozumieniu ustawy są okresy przebywania:

1) z przyczyn politycznych, narodowościowych, religijnych i rasowych:

a) w hitlerowskich więzieniach, obozach koncentracyjnych i ośrodkach zagłady,

b) w innych miejscach odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa,

c) w innych miejscach odosobnienia, w których pobyt dzieci do lat 14 miał charakter eksterminacyjny, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa,

2) z przyczyn narodowościowych i rasowych w gettach,

3) z przyczyn politycznych, religijnych i narodowościowych:

a) w więzieniach oraz poprawczych obozach pracy i poprawczych koloniach pracy podległych Głównemu Zarządowi Obozów i Kolonii Poprawczych NKWD, a od marca 1946 r. MWD ZSRR,

b) na przymusowych zesłaniach i deportacji w ZSRR,

4) w więzieniach lub innych miejscach odosobnienia na terytorium Polski na mocy skazania w latach 1944-1956, na podstawie przepisów wydanych przez władze polskie, przez sądy powszechne, wojskowe i specjalne albo w latach 1944-1956 bez wyroku - za działalność polityczną bądź religijną, związaną z walką o suwerenność i niepodległość.

Pojęcie represji wojennych zostało przez ustawodawcę uregulowane w sposób enumeratywny – przez ich wyczerpujące wyszczególnienie. Ustawodawca do represji zrównanych z działalnością kombatancką nie zaliczył represji związanych z wywiezieniem do Niemiec na roboty przymusowe. Deportacja na roboty przymusowe stanowiła niewątpliwie represję wojenną, niemniej z woli ustawodawcy uprawnienia przysługujące z tego tytułu nie zostały zrównane z uprawnieniami kombatanckimi. Uprawnienia te zostały uregulowane w innym akcie prawnym - ustawie z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395 ze zm.). Art. 2 tej ustawy stanowi, iż represją w rozumieniu ustawy jest:

1) osadzenie w obozach pracy przymusowej w okresie wojny w latach 1939-1945 z przyczyn politycznych, narodowościowych, rasowych i religijnych,

2) deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939 r., na terytorium:

a) III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945,

b) Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich i terenów przez niego okupowanych w okresie od dnia 17 września 1939 r. do dnia 5 lutego 1946 r. oraz po tym okresie do końca 1948 r. z terytorium państwa polskiego w jego obecnych granicach.

Osobie deportowanej do pracy przymusowej w czasie II wojny światowej nie przysługują zatem świadczenia na podstawie ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego lecz świadczenia na podstawie ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich. Interpretacja taka wynika z treści powołanych przepisów.

W szczególności skarżącej, nie przysługuje prawo nabycia uprawnień na podstawie art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy. Przepis ten stanowi, iż represjami w rozumieniu ustawy są okresy przebywania z przyczyn politycznych, narodowościowych, religijnych i rasowych w innych miejscach odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa. Dyspozycja tego przepisu nie obejmuje deportacji do prac przymusowych. Warunkiem zastosowania tej normy jest przebywanie w miejscu odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych oraz pozostawanie w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa. Zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy, miejsca odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa, zostały określone rozporządzeniem Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 września 2001 r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości. (Dz. U. z 2001 nr 106 poz.1154 ze zm.), w § 5 tego rozporządzenia. Z okoliczności sprawy nie wynika, by skarżąca przebywała w takim miejscu odosobnienia.

Stanowisko, iż norma art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy nie obejmuje represji w postaci deportacji do pracy przymusowej zajął Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 31 października 2001 r. sygn. VSA 454/01 Lex nr 84445), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w wyroku z dnia 15 stycznia 2009 r. sygn. akt IV SA/Gl 517/08 (http: orzeczenia.nsa.gov.pl/doc/56AF8D7D98), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w wyroku z dnia 29 września 2005 r. sygn. II SA/Sz 1320/04 (http: orzeczenia. nsa.gov.pl/doc/E370558E0B), oraz Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w wyroku z dnia 13 sierpnia 2009 r. sygn. II SA/Po 428/09 (http: orzeczenia. nsa.gov.pl/doc/E041CCEDE8).

Zarzut skarżącej, iż w ustawie o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, uprawnienia osób deportowanych do pracy na teren Niemiec i osób przebywających na zesłaniu na terenie Związku Radzieckiego zostały uregulowane odmiennie, w sposób dyskryminujący osoby represjonowane przez III Rzeszę i sprzeczny z art. 2 i 32 Konstytucji, nie jest w ocenie Sądu uzasadniony. W art. 4 ust. 1 pkt 3 lit. b ustawy ustawodawca wskazał, iż represjami w rozumieniu ustawy są okresy przebywania z przyczyn politycznych, religijnych i narodowościowych na przymusowych zesłaniach i deportacji w ZSRR. Zaliczenie przez ustawodawcę okresów przebywania z przyczyn politycznych, religijnych i narodowościowych na przymusowych zesłaniach i deportacji w ZSRR do represji wojennych, zrównanych z działalnością kombatancką, znajduje swoje uzasadnienie w celu ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. Z preambuły do ustawy wynika, iż została ona uchwalona w uznaniu za szczególne zasługi dla Polski tych wszystkich obywateli polskich, którzy walczyli o suwerenność i niepodległość Ojczyzny, nie szczędząc życia i zdrowia na polach walki zbrojnej - w formacjach Wojska Polskiego, armii sojuszniczych, a także w podziemnych organizacjach niepodległościowych i w działalności cywilnej - z narażeniem na represje. W premabule stwierdzono, że władze III Rzeszy Niemieckiej, ówczesne władze Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich i komunistyczny aparat represji w Polsce są winni cierpień zadanych wielu obywatelom Państwa Polskiego ze względów narodowościowych, politycznych i religijnych. W ustawie tej uregulowano sytuację osób, które walczyły o niepodległość i suwerenność Polski oraz przewidziano świadczenia dla osób, którym władze III Rzeszy oraz władze Związku Radzieckiego i komunistyczny aparat represji w Polsce zadały represje ze względów narodowościowych, politycznych i religijnych. Ustawodawca zrównał z działalnością kombatancką, zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy, jedynie takie represje, które wynikały ze szczególnych powodów - z przyczyn politycznych, religijnych i narodowościowych i były podejmowane w szczególnym celu, związanym z zamiarem zniszczenia istotnych dla narodu polskiego, a wskazanych w preambule, wartości. Z art. 4 ust. 1 pkt 3 lit. b ustawy wynika, iż podstawą nabycia uprawnień kombatanckich jest deportacja do ZSRR z przyczyn politycznych, religijnych i narodowościowych, przepis ten nie obejmuje natomiast deportacji do pracy przymusowej. Niewątpliwie deportacja na teren Niemiec w celu pracy przymusowej miała charakter represji wojennej. Co do zasady, miała ona jednak inny cel i wynikała z innych okoliczności niż represje przewidziane w art. 4 ust. 1 pkt 3 lit. b ustawy. Celem tym było bowiem uzyskanie przez okupanta taniej siły roboczej, kosztem okupowanego społeczeństwa. Uregulowania - art. 4 ust. 1 pkt 3 lit. b ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, przewidujące uprawnienia kombatanckie i art. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich, dotyczą innego kręgu podmiotów. Takie uregulowanie ustawy, w cenie Sądu, nie narusza konstytucyjnej zasady równości, ani zasady sprawiedliwości społecznej, wynikających z art. 32 ust. 1 i art. 2 Konstytucji. Zróżnicowanie uprawnień adresatów obu tych norm prawnych znajduje bowiem uzasadnienie w odmiennej sytuacji tych osób, związanej z ustawowymi przyczynami i charakterem deportacji.

Podkreślić należy, iż uprawnienia z tytułu deportacji do pracy przymusowej zarówno na terenie Niemiec jak i Związku Radzieckiego zostały uregulowane w ustawie o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich, w taki sam sposób. Ustawodawca w tym zakresie, wbrew stanowisku skarżącej, nie poczynił rozróżnienia w uprawnieniach osób podlegających represjom tego samego rodzaju, w obu tych krajach. Brak jest zatem podstaw do uznania, iż ustawodawca w odmienny sposób potraktował osoby deportowane do pracy przymusowej na teren ZSRR i III Rzeszy oraz terenów przez nią okupowanych. Niewątpliwie represja polegająca na pracy przymusowej, co do zakresu doznanych cierpień jak i skutków dla zdrowia dotkniętych nią osób, mogła, w konkretnych sytuacjach, być tak samo dotkliwa jak inne represje wymienione przez ustawodawcę w treści art. 4 ust. 1 ustawy. Niemniej jednak, represja ta nie stanowi represji kombatanckiej związanej z walką o suwerenność i niepodległość Rzeczypospolitej Polskiej, ani represji wynikającej z deportacji z przyczyn politycznych, religijnych i narodowościowych zrównanej z działalnością kombatancką.

Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2001 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.), oddalił skargę jako bezzasadną.