Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 838/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2011-03-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargi
Powołane przepisy: article: art. 510 § 1, art. 693 pkt 4
journal: Dz.U. 1964 nr 43 poz 296
law: Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elwira Brychcy (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Danuta Rzyminiak - Owczarczak Sędzia WSA Tomasz Świstak Protokolant Starszy sekretarz sądowy Monika Pancewicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 marca 2011 r. sprawy ze skarg I.B., A. W., Miasta P. na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] 2010r. Nr [...] w przedmiocie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość oddala skargi. /-/ T. Świstak /-/ E. Brychcy /-/ D. Rzyminiak - Owczarczak


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] 2009 r. Nr [...] Wojewoda Wielkopolski na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 kpa po rozpatrzeniu odwołań Miasta P. oraz I. B. od decyzji Starosty P. z dnia [...] 2009 r. znak [...] orzekającej o:

I. zwrocie na rzecz I. B. w ½ części, A. W. w ½ części, nieruchomości położonej w P. przy ul. D., obręb G., arkusz mapy [...], działka nr [...] o pow. 226 m2, jako własność Miasta P.,

II. odmowie I. B. i A. W. zwrotu nieruchomości położonej w P. przy ul. D., obręb G., arkusz mapy [...], działka nr [...] i nr [...], jako własność Miasta P.,

III. umorzeniu jako bezprzedmiotowego postępowania o zwrot nieruchomości położonej w P. przy ul. D., obręb G., arkusz mapy [...], działka nr [...], jako własność Miasta P.,

IV. zobowiązaniu ww. osób do zwrotu na rzecz Miasta P. łącznej kwoty 1806,41 zł (po 903,21 zł każda)

- uchylił punkt IV zaskarżonej decyzji oraz orzekł o zobowiązaniu I. B. do zwrotu kwoty 917,29 zł oraz A. W. do zwrotu kwoty 917,29 zł, czyli łącznie kwoty 1834,59 zł.

Wskutek skargi Miasta P., I. B. i A. W. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 27 maja 2010 r. sygn. akt IV SA/Po 13/10 uchylił punkt IV powyższej decyzji Wojewody Wielkopolskiego, w pozostałym zakresie oddalając skargi.

Sąd w pierwszej kolejności przedstawił przebieg zakończonego postępowania.

Wskazał, iż Starosta P. wydając decyzję z dnia [...] 2009 r. stwierdził, iż zgodnie z art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli:

- pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo

- pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany.

Starosta wyjaśnił, iż nieruchomość stanowiąca dawniej własność S. M. i Z. R. w połowie, oznaczona obecnie jako działki nr [...] (dawnej działki nr [...]), z ark. mapy [...], obrębu G. wywłaszczono na podstawie art. 1, 14, 22 i 47 ustawy z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości (Dz.U. z 196I r. Nr 18 poz. 94), ponieważ została zabudowana przez byłe władze okupacyjne segmentem bloku mieszkalnego. Art. 47 ustawy z dnia 12 marca 1958r. stanowił, że w okresie do dnia 31 grudnia 1964 r. mogą być wywłaszczone grunty wraz z budowlami na tych gruntach, o ile budowle te zostały wzniesione lub nadbudowane przez instytucje lub przedsiębiorstwa lub przez byłe władze okupacyjne, a wartość tych budowli lub nadbudowy przekracza pozostałą wartość nieruchomości.

Wskazał, iż przedmiotowa nieruchomość została wywłaszczona ze względu na znajdujący się na jej części segment budynku mieszkalnego wzniesionego przez byłe władze okupacyjne. Obecnie zabudowana część gruntu wraz z terenem przylegającym do budynku stanowi odrębną działkę nr [...] o pow. 220 m . Dostęp do budynku zapewniony jest z ulicy D., w skład której wchodzi działka nr [...]. Organ podniósł, iż powyższe okoliczności dają podstawę do uznania, że cel wywłaszczenia tej części nieruchomości jest nadal aktualny, a co za tym idzie - nie istnieje przesłanka zbędności.

Organ podniósł, iż w stosunku do działki [...] wniosek został cofnięty i z tego powodu postępowanie należało umorzyć.

Zdaniem organu, w stosunku do działki nr [...] spełnione zostały obie przesłanki zbędności określone w art. 137 ust. l u.g.n., bowiem w terminach przewidzianych w ww. przepisie nie rozpoczęto prac związanych z realizacją celu wywłaszczenia ani celu tego nie zrealizowano. Organ wyjaśnił, iż Zarząd Zieleni Miejskiej nigdy nie administrował przedmiotową nieruchomością. Na działce nr [...] nie podjęto również żadnych prac budowlanych.

Dalej stwierdził, iż przepis art. 140 ust. l u.g.n. stanowi, iż w razie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, poprzedni właściciel lub jego spadkobierca zwraca Skarbowi Państwa lub właściwej jednostce samorządu terytorialnego, w zależności od tego, kto jest właścicielem nieruchomości w dniu zwrotu, ustalone w decyzji odszkodowanie, a także nieruchomość zamienną, jeżeli była przyznana w ramach odszkodowania. Jeżeli zwrotowi podlega część wywłaszczonej nieruchomości, zwracaną kwotę odszkodowania ustala się proporcjonalnie do powierzchni tej części nieruchomości. Odszkodowanie pieniężne podlega waloryzacji, z tym że jego wysokość po waloryzacji, nie może być wyższa niż wartość rynkowa nieruchomości w dniu zwrotu, a jeżeli ze względu na rodzaj nieruchomości nie można określić jej wartości rynkowej, nie może być wyższa niż jej wartość odtworzeniowa. Jednocześnie zgodnie z art. 217 ust. 2 ww. ustawy osoby, które zostały pozbawione własności nieruchomości w wyniku wywłaszczenia dokonanego przed dniem 5. grudnia 1990 r., w razie zwrotu tych nieruchomości, zwracają odszkodowanie zwaloryzowane, w wysokości nie większej niż 50% aktualnej wartości tych nieruchomości. W razie zmniejszenia się albo zwiększenia wartości nieruchomości wskutek działań podjętych na nieruchomości po jej wywłaszczeniu, zwaloryzowane odszkodowanie podlega odpowiednio zmniejszeniu lub zwiększeniu o kwotę równą różnicy wartości ustalonej na dzień zwrotu. Przy ustalaniu różnicy wartości przyjmuje się stan nieruchomości z dnia wywłaszczenia oraz stan nieruchomości z dnia zwrotu (art. 140 ust.3 u.g.n.).

Starosta wyjaśnił, że orzeczeniem z dnia [...] 1964 r. przyznano Z. R. i S. M. odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość - grunt w kwocie 6.908 zł. Od w/w orzeczenia odwołali się właściciele. Komisja Odwoławcza do Spraw Wywłaszczenia decyzją z dnia [...] 1964 r. odwołania nie uwzględniła i zaskarżoną decyzję utrzymała w mocy. Odszkodowanie za drzewa i krzewy ustalono orzeczeniem z dnia [...] 1964r., w wysokości 6.052,90 zł. Proporcjonalnie odszkodowanie za grunt wypłacone w 1965r. za działkę nr [...] o powierzchni 226 m2 wynosiłoby 2 843,73 zł. Zgodnie z oświadczeniem złożonym przez wnioskodawczynię I. B. do protokołu spisanego w trakcie wizji lokalnej, przeprowadzonej przez rzeczoznawcę majątkowego, na części parceli odpowiadającej przedmiotowej działce nr [...] przeznaczonej do zwrotu, znajdowała się całość nasadzeń drzew i krzewów owocowych oraz bylin kwiatowych objętych odszkodowaniem. Zatem odszkodowanie za drzewa i krzewy ustalone orzeczeniem z dnia [...] 1964 r. w wysokości 6.052,90 zł. należy w całości odnieść do działki nr [...] przeznaczonej do zwrotu.

Organ wskazał, iż wypłacone odszkodowanie tj. 8 896,63 zł - suma proporcjonalnie wyliczonego odszkodowanie za grunt plus odszkodowanie za składniki roślinne, podlega waloryzacji przy zastosowaniu wskaźnika za okres od 1965 r. do dnia [...] 2009 r. - 4902,312591463 i wynosi 43614061,27 zł, po denominacji 4 361,41 zł. Aktualna wartość rynkowa nieruchomości, zgodnie z operatem szacunkowym, określona została na kwotę 157 165 zł. Ponadto rzeczoznawca majątkowy uznał, że nastąpiło zmniejszenie wartości nieruchomości. Różnica między wartością nieruchomości wg stanu z dnia wywłaszczenia i cen na dzień wyceny - 198 899 zł, a wartością nieruchomości wg stanu na datę zwrotu i cen na dzień wyceny - 196 344 zł, wynosi - 2 555 zł. W uzasadnieniu podano, że wynika ona z nakładów roślinnych znajdujących się na obecnej działce nr [...] w dniu wywłaszczenia. Aktualna wartość rynkowa nieruchomości, zgodnie z operatem szacunkowym, określona została na kwotę 157 165 zł, Wobec powyższego zwaloryzowana kwota odszkodowania nie jest większa niż 50% aktualnej wartości nieruchomości.

Wojewoda decyzją z dnia [...] 2009 r. uchylił punkt IV powyższej decyzji Starosty P. oraz zobowiązał I. B. i A. W. do zwrotu po 917,29 zł. Stwierdził, że zgodnie z art. 140 ust. 1 u.g.n., w razie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości poprzedni właściciel lub jego spadkobierca zwraca Skarbowi Państwa lub właściwej jednostce samorządu terytorialnego, w zależności od tego, kto jest właścicielem nieruchomości w dniu zwrotu ustalone w decyzji odszkodowanie, a także nieruchomość zamienną, jeżeli była przyznana w ramach odszkodowania. Wskazał, iż Starosta P. ustalił, że wysokość ustalonego odszkodowania za nabytą na rzecz Skarbu Państwa nieruchomość o pow. 226 m2, stanowiącą część działki [...] obecnie działkę nr [...], wyniosła łącznie 8896,63 zł. Zdaniem organu odwoławczego, waloryzacja ta została oparta na błędnych założeniach, bowiem z twierdzeń odwołującej potwierdzonych oględzinami dokonanymi 3 sierpnia 1994 r. wynika, iż orzech włoski, nie znajduje się na obecnej działce nr [...], lecz na działce nr [...]. Stąd, od kwoty waloryzowanego odszkodowania ustalonego za składniki roślinne w wysokości 6052,90 zł należało odjąć kwotę równą wartości orzecha włoskiego nieznajdującego się na zwracanej działce tj. kwotę 434,20 zł. Z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, a w szczególności z przeprowadzonych w sprawie oględzin nie wynika, iż powyższa okoliczność dotyczy również wskazanej w odwołaniu jabłoni. Rzeczoznawcy majątkowi J. W. i B. W. podali w sporządzonym 5 października 2009 r., przed organem drugiej instancji, operacie szacunkowym, iż zmniejszenie wartości przedmiotowej nieruchomości po jej wywłaszczeniu wyniosło 2.330 zł. Kwota ta różni się od kwoty przyjętej przez Starostę P. na podstawie operatu szacunkowego sporządzonego 18 grudnia 2008 r., w którym przyjęto, iż wspomniany orzech znajduje się na działce nr [...], o 255 zł.

Organ odwoławczy wskazał także, że przy orzekaniu o obowiązku zwrotu nie ma znaczenia, iż część (większość) ustalonego w decyzjach Prezydium Rady Narodowej m. P. odszkodowania prawdopodobnie nie została wywłaszczonym wypłacona, bowiem zgodnie z przytoczonym wyżej art. 140 u.g.n., przy zwrocie odszkodowania liczy się jedynie sam fakt istnienia w obrocie prawnym decyzji o jego ustaleniu, o czym świadczy użyty przez ustawodawcę zwrot: "poprzedni właściciel lub jego spadkobierca zwraca Skarbowi Państwa (...) ustalone w decyzji odszkodowanie (...)."

Wojewódzki Sąd Administracyjny podzielił stanowisko organu odwoławczego co do zwrotu nieruchomości nr [...], odmowy zwrotu nieruchomości nr [...] oraz umorzeniu postępowania o zwrot nieruchomości nr [...]. Uznał zaś za wadliwe rozstrzygnięcie co do zobowiązania I. B. i A. W. do zwrotu na rzecz Miasta P. wyliczonej kwoty 917,29 zł. Wątpliwości Sądu wzbudziła dokonana w sprawie waloryzacja odszkodowania. Sąd nie podzielił poglądu Wojewody, że kwestia, czy zostało wypłacone odszkodowanie, nie ma znaczenia w sprawie. Zgodnie z art. 140 ust. 1 u.g.n., w razie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, poprzedni właściciel lub jego spadkobierca zwraca Skarbowi Państwa lub właściwej jednostce samorządu terytorialnego, w zależności od tego, kto jest właścicielem nieruchomości w dniu zwrotu, ustalone w decyzji odszkodowanie, a także nieruchomość zamienną, jeżeli była przyznana w ramach odszkodowania. Odszkodowanie pieniężne podlega waloryzacji, z tym że jego wysokość po zwaloryzowaniu, z zastrzeżeniem art. 217 ust. 2 nie może być wyższa niż jej wartość odtworzeniowa (art. 140 ust. 2). Osoby, które zostały pozbawione własności nieruchomości w wyniku wywłaszczenia dokonanego przed dniem 5 grudnia 1990 r., w razie zwrotu tych nieruchomości, zwracają odszkodowanie zwaloryzowane, w wysokości nie większej niż 50% aktualnej wartości nieruchomości (art. 217 ust. 2). Jeżeli zwrotowi podlega część wywłaszczonej nieruchomości, zwracaną kwotę odszkodowania ustala się proporcjonalnie do powierzchni tej części nieruchomości (art. 140 ust. 3). W ocenie Sądu z powyższego przepisu jednoznacznie wynika, iż organ orzekając o zwrocie obowiązany jest orzec o jednoczesnym rozliczeniu odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość, ustalonego w decyzji. Sąd nie zaaprobował stanowiska Wojewody, iż obecne brzmienie art. 140 u.g.n. nie daje podstaw do badania przez organ prowadzący postępowanie, czy odszkodowanie rzeczywiście pobrane zostało przez właściciela wywłaszczonej nieruchomości.

Sąd podzielił pogląd wyrażony w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 października 2009 r. (I OSK 1499/08, LexPolonica nr 2094103) wskazując, że wywłaszczenie ma charakter wyjątkowy i jest dopuszczalne pod warunkiem ustanowienia jego ekwiwalentności w postaci słusznego odszkodowania. Ze względu na powyższe odszkodowanie, które podlegać ma zwrotowi musiało być uprzednio nie tylko ustalone stosowną decyzją, lecz również pobrane (faktycznie lub w drodze zastosowania fikcji prawnej, na którą zezwala brzmienie art. 470 kc, według którego ważne złożenie do depozytu sądowego ma takie same skutki jak spełnienie świadczenia). W ocenie Sądu, dopiero zatem wyjaśnienie przedstawionych wyżej wątpliwości wszelkimi dostępnymi w postępowaniu administracyjnym środkami pozwoli na ustalenie prawidłowego stanu faktycznego, a w konsekwencji umożliwi właściwe zastosowanie przepisów prawa materialnego i rozstrzygnięcie niniejszej sprawy.

W wyniku ponownie przeprowadzonego postępowania Wojewoda Wielkopolski decyzją z dnia [...] 2010 r. Nr [...] uchylił punkt IV decyzji Starosty P. z dnia [...] 2009 r. znak [...] i orzekł o nieobowiązywaniu I. B. i A. W. do zwrotu na rzecz Miasta P. zwaloryzowanej kwoty odszkodowania ustalonego za wskazaną wyżej nieruchomość nr [...].

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż stosując się do wyroku WSA w Poznaniu z dnia 27 maja 2010 r. sygn. akt IV SA/Po 13/10 stwierdził, ze odszkodowanie ustalone orzeczeniami Prezydium Rady Narodowej m. P. ze [...] 1964 r. (6.545 zł) oraz z [...] 1964 r. (6.052,90 zł) w zdecydowanej części nigdy nie zostało wypłacone wywłaszczonym współwłaścicielom przedmiotowej nieruchomości. Z oświadczeń Z. R. z 20 listopada 1994 r . oraz I. B. z [...] 1994 r. wynika, ze S. M. nie otrzymał żadnego wynagrodzenia za wywłaszczoną nieruchomość, zaś Z. R. z ustalonego odszkodowania otrzymała wyłącznie 454 zł. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika też, że w Sądzie Rejonowym w P. nie odnaleziono depozytu sądowego ustanowionego na rzecz S. M., ani Z. M. (lata 1964-1975). Wojewoda uznał, że z uwagi na fakt, iż zwrotowi podlega jedynie część wywłaszczonej nieruchomości (działka nr [...]) o pow. 226 m2, wypłacone Z. R. odszkodowanie (454 zł) należało zmniejszyć proporcjonalnie do powierzchni zwracanej nieruchomości. W wyniku przeprowadzonych obliczeń uzyskano kwotę 100,10 zł (po denominacji). Zgodnie zaś z art. 140 ust. 4 u.g.n. w razie zmniejszenia się albo zwiększenia wartości nieruchomości wskutek działań podjętych bezpośrednio na nieruchomości po jej wywłaszczeniu, odszkodowanie, ustalone stosownie do ust. 2, pomniejsza się albo powiększa o kwotę różnicy wartości określonej na dzień zwrotu. Przy określaniu wartości nieruchomości przyjmuje się stan nieruchomości z dnia wywłaszczenia oraz stan nieruchomości z dnia zwrotu. Nie uwzględnia się skutków wynikających ze zmiany przeznaczenia w planie miejscowym i zmian w otoczeniu nieruchomości.

Mając powołane przepisy na względzie organ II instancji wskazał, że w operacie szacunkowym z 5 października 2009 r. rzeczoznawcy majątkowi podali, iż zmniejszenie wartości przedmiotowej nieruchomości (po dacie wywłaszczeni) wynosi 2.330 zł. Ze względu zatem na fakt, że kwota stanowiąca wartości przedmiotowej nieruchomości jest wyższa od kwoty zwaloryzowanego odszkodowania wypłaconego Z. R. Wojewoda stwierdził, że zwrot przedmiotowej działki nie będzie związany z obowiązkiem zwrotu zwaloryzowanego odszkodowania.

Skargi na powyższą decyzje Wojewody wnieśli Miasto P. oraz I. B. i A. W.

Miasto P. w swej skardze złożonej do Sądu zarzuciło organowi II instancji naruszenie art. 140 u.g.n., art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 kpa. Podniesiono, że ze zgromadzonego materiału dowodowego nie wynika, że odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość nie zostało w pełni wypłacone, a w depozytach sądowych nie odnaleziono potwierdzenia, iż kwota przyznana w ramach odszkodowania została złożona do depozytu. Zastrzeżenia skarżącej strony budzi fakt, że organ oparł się jedynie na badaniu rejestru nazwisk ujawnionych w depozytach, a nie sum depozytowych Sądu Rejonowego w P. Ponadto Wojewoda oparł się na lakonicznym oświadczeniach złożonym przez Z. R. i I. B., z których wynika, że S. M. nie otrzymał żądnego wynagrodzenia za wywłaszczoną nieruchomość. Zdaniem skarżącej wyjaśnienia wymaga kwestia wypłaty odszkodowania, ponieważ - według autora skargi - nie ulega wątpliwości, że organ, który ustalał odszkodowanie przekazywał je na konto książeczki oszczędnościowej założonej w PKO. Wyjaśnienia wymaga więc, czy na podane w decyzji ustalającej odszkodowanie nazwiska takie książeczki oszczędnościowe nie zostały założone, a na ich konto nie zostało przekazane odszkodowanie.

I. B. i A. W. w skardze złożonej do sądu wniosły o ustalenie, że wnioskodawcom należy się odszkodowanie za wywłaszczone nieruchomości – dz. nr [...]. Wskazały, iż skoro Prezydium Miejskiej Rady Narodowej m. P. w 1962 r. wywłaszczyło S. M. na rzecz Skarbu Państwa wskazane działki, zaś zarówno S. M., jak i jego spadkobiercy nie odebrali odszkodowania za wywłaszczone działki, to konieczne jest orzeczenie tego odszkodowania.

W odpowiedzi na skargi Wojewoda Wielkopolski wniósł o ich oddalenie. Odnosząc się do zarzutów I. B. i A. W. wskazał, że postępowanie zakończone wydaniem zaskarżonej decyzji jako swój przedmiot miał zwrot wywłaszczonych nieruchomości, nie zaś zwaloryzowanie ustalonego przy wywłaszczeniu odszkodowania. Dopiero pismem z dnia 28 września 2010 r. skarżące wniosły m.in. o odszkodowanie za niesłuszne wywłaszczenie działek nr [...] wskazując, że wysokość odszkodowania ustalają na kwotę 300.000 zł Wojewoda wyjaśnił, że wniosek ten został przekazany wg właściwości Prezydentowi Miasta P. i będzie podlegał ocenie.

Ustosunkowując się zaś do zarzutów Miasta P. organ II instancji wskazał, że z akt postępowania jednoznacznie wynika, że ustalone za wywłaszczoną nieruchomość (za część podlegającą zwrotowi) odszkodowanie nie zostało wypłacone byłym właścicielom oraz nie została zastosowana fikcja prawna polegająca na złożeniu odszkodowania do depozytu sądowego.

Sąd postanowieniem z dnia 30 grudnia 2010 r. połączył sprawy ze skarg Miasta P. oraz I. B. i A. W. do łącznego rozpoznania i rozstrzygnięcia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skargi I. B. i A. W. oraz Miasta P. należy uznać za bezzasadne.

Rozpoznając niniejszą sprawę tutejszy Sąd związany był prawomocnym wyrokiem z dnia 27 maja 2010 r. sygn. akt IV SA/Po 13/10. Przepis art. 170 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., stanowi bowiem, że orzeczenie prawomocne wiąże strony i sąd, który je wydał. Oznacza to, że Sąd musi przyjąć, iż kwestia prawna oceniona w powołanym powyżej wyroku kształtuje się tak, jak w nim stwierdzono. Zatem w niniejszym postępowaniu nie może być już kwestia ta ponownie badana (B. Dauter [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2006, s. 365). Nadto zgodnie z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Przez ocenę prawną rozumie się powszechnie wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w rozpoznawanej sprawie. Wskazania co do dalszego postępowania stanowią zaś konsekwencje oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpatrzenia sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postacie braków np. w materiale dowodowym (B Dauter, op. cit., s. 324).

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, iż w wyroku z 27 maja 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu podzielił stanowisko Wojewody Wielkopolskiego zawarte w decyzji z dnia [...] 2009 r. Nr [...] co do zasadności:

1) zwrotu na rzecz I. B. w 1/2 części oraz na rzecz A. W. w tej samej części nieruchomości przy ul. D. w P. dz. nr [...],

2) odmowy zwrotu nieruchomości nr [...] położonych w P. przy ul. D.,

3) umorzenia jako bezprzedmiotowego postępowania o zwrot działki nr [...] położonej przy tej samej ulicy.

Jednocześnie Sąd stwierdził, że wspomniana decyzja jest wadliwa w punkcie w jakim uchylono punkt IV decyzji Starosty P. z dnia [...] 2009 r. Nr [...] i zobowiązano I. B. i A. W. do zwrotu po 917,29 zł tytułem zwrotu ustalonego odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość – obecnie działkę nr [...] przy ul. D. w P.. Sąd stwierdził, że nie podziela poglądu Wojewody, że kwestia, czy zostało wypłacone odszkodowanie, nie ma znaczenia w sprawie. Zgodnie z art. 140 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami (dalej: u.g.n.) w razie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, poprzedni właściciel lub jego spadkobierca zwraca Skarbowi Państwa lub właściwej jednostce samorządu terytorialnego, w zależności od tego, kto jest właścicielem nieruchomości w dniu zwrotu, ustalone w decyzji odszkodowanie, a także nieruchomość zamienną, jeżeli była przyznana w ramach odszkodowania. Odszkodowanie pieniężne podlega waloryzacji, z tym że jego wysokość po zwaloryzowaniu, z zastrzeżeniem art. 217 ust. 2 nie może być wyższa niż jej wartość odtworzeniowa (art. 140 ust. 2 u.g.n..) Sąd stwierdził, że nie aprobuje stanowiska Wojewody, iż obecne brzmienie art. 140 u.g.n. nie daje podstaw do badania przez organ prowadzący postępowanie, czy odszkodowanie rzeczywiście pobrane zostało przez właściciela wywłaszczonej nieruchomości. Sąd wskazał, że odszkodowanie, które podlegać ma zwrotowi musiało być uprzednio nie tylko ustalone stosowną decyzją, lecz również pobrane (faktycznie lub w drodze zastosowania fikcji prawnej, na którą zezwala brzmienie art. 470 Kc, według którego ważne złożenie do depozytu sądowego ma takie same skutki jak spełnienie świadczenia). Sąd uznał, że dopiero wyjaśnienie przedstawionych wątpliwości wszelkimi dostępnymi w postępowaniu administracyjnym środkami pozwoli na ustalenie prawidłowego stanu faktycznego, a w konsekwencji umożliwi właściwe zastosowanie przepisów prawa materialnego i rozstrzygnięcie niniejszej sprawy.

Orzekając w niniejszej sprawie Sąd stwierdza, że ponownie rozpoznając sprawę organ odwoławczy rzetelnie zbadał materiał dowodowy i prawidłowo orzekł o niezobowiązywaniu I. B. i A. W. do zwrotu na rzecz Miasta P. zwaloryzowanej kwoty odszkodowania ustalonego za nieruchomość nr [...] przy ul. D. w P. W ocenie Sądu całokształt zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego pozwalał organowi II instancji na stwierdzenie, że byłym właścicielom działek nr [...] ZM.i S.M. niewypłacono orzeczonej kwoty odszkodowania, wypłacając jedynie Z.R. (z d. R.) kwotę 454 zł.

Bezsporne jest, że decyzją z dnia [...]1964 r. znak [...]Prezydium Rady Narodowej m. P.orzekło o przyznaniu Z.M.i S.M.odszkodowania w kwocie 6.098 zł za tę nieruchomość. W decyzji tej stwierdzono, że odszkodowanie zostanie wypłacone w ciągu 3 miesięcy od uprawomocnienia się orzeczenia w kwocie 6.000 zł (Z.M.– 3.000 zł i S.M.– 3.000 zł), zaś pozostała kwota 908 zł będzie płatna w ciągu roku, licząc od dnia wypłaty kwoty 6.000 zł. Wskazano, że z kwoty tej przypada po 454 zł dla Z.M.i S.M.

Organ prawidłowo ustalił, że S.M.zmarł i na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w P.z dnia [...]1980 r. sygn. akt [...] spadek po nim nabyli po połowie żona E.M.i córka I.B. E.M.również zmarła, a spadek po niej nabyła córka I.B.na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w P.z dnia [...]1991 r. sygn. akt [...] Z wnioskami o zwrot m.in. przedmiotowej działki nr [...]wystąpiły I.B.i Z.R.(z domu M.. W toku postępowania Z.R.zmarła, a spadek po niej nabyła – na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w P.z dnia [...]2003 r. sygn. akt [...]w całości A.B.(obecnie W., która wystąpiła w dniu 4 listopada 2004 r. o zwrot tej działki.

W ocenie Sądu, wbrew twierdzeniom skarżącego Miasta P. uprawnione było oparcie się przez organ na dowodach w postaci oświadczeń Z.R.z dnia 20 listopada 1994 r. oraz I.B.z dnia 19 listopada 1994 r.(k. 93 i 94 akt adm. I instancji t. I) oraz wynikach kwerendy w rejestrach depozytów sądowych w Sądzie Rejonowym w P.przeprowadzonej przez pracowników Urzędu Rejonowego w P.(k. 110-112 akt adm. I instancji, t. I). Według oświadczenia Z.R.wyplacono jej 454 zł tytułem odszkodowania (wpłata na książeczkę oszczędnościową w P.K.O. z dnia 4.09.1964 r. – k. 92 akt adm. I instancji t. I), nie wypłacając kwoty 3.000 zł. Z kolei I.B.podała, że jej ojcu S.M.nie wypłacono odszkodowania w kwocie 3.454 zł i nie wie, czy kwota ta została przekazana do depozytu sądowego. Z kwerendy w rejestrze depozytów sądowych za okresy 1964-1970 (k. 110 akt adm. I instancji t. I), 1971-1975 (k. 112 akt adm. I instancji t. I) oraz 1976-1980 (k. 111 akt adm. I instancji, t. I) wynika, że nie złożono do depozytu sądowego przedmiotowego świadczenia dla Z.M.i S.M.

Uznać przy tym należy, że stanowisko skarżącego Miasta P. iż organ odwoławczy powinien był zbadać nie tylko rejestr nazwisk (wierzycieli) ujawnionych w depozytach, lecz również złożone sumy w depozycie, abstrahując od nazwisk wierzycieli, jest chybione.

Na dzień wydania decyzji odszkodowawczej, tj. [...]1964 r., obowiązywał dekret z dnia 20 grudnia 1946 r. o postępowaniu dotyczącym złożenia przedmiotu świadczenia do depozytu sądowego lub na zachowanie (Dz. U. z 1947 r. Nr 8, poz. 41). Zgodnie z art. 3 pkt 4 tego dekretu wniosek o zezwolenie na złożenie przedmiotu świadczenia do depozytu sądowego winien prócz danych ogólnych zawierać wskazanie osoby, której przedmiot ma być wydany, a więc wierzyciela. Postępowanie w sprawie złożenia przedmiotu świadczenia do depozytu sądowego, według art. 1 dekretu, było postępowaniem niespornym, do którego zastosowanie miały przepisy dekretu z dnia 18 lipca 1945 r. Kodeks postępowania niespornego (Dz. U. Nr 27, poz. 169 ze zm.). Zgodnie z art. 13 § 1 tego dekretu każdy, czyich praw dotyka wynik postępowania (wierzyciel), jest zainteresowany w sprawie. Ma on prawo wziąć udział w sprawie w każdym jej stanie. Nadto stosownie do przepisu art. 8 dekretu z 1946 r. na wniosek wierzyciela, jeżeli zachodzą warunki, oznaczone we wniosku o zezwolenie na złożenie, sąd postanowi wydanie mu depozytu. Podobnie postępowanie w sprawie złożenia przedmiotu świadczenia do depozytu sądowego zostało unormowane w ustawie z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296 ze zm.), obowiązującej od 1 stycznia 1965 r. Stosownie do przepisu art. 693 pkt 4 kpc wniosek o zezwolenie na złożenie przedmiotu świadczenia do depozytu sądowego winien prócz danych ogólnych zawierać wskazanie osoby, której przedmiot ma być wydany. Zgodnie zaś z art. 510 § 1 kpc zainteresowanym w sprawie jest każdy, czyich praw dotyczy wynik postępowania, może on wziąć udział w każdym stanie sprawy. Z powołanych przepisów wynika, że uczestnikami postępowania w sprawie o złożenie przedmiotu świadczenia do depozytu sądowego są strony stosunku zobowiązaniowego – dłużnik oraz wierzyciel, jeśli zaś po stronie zobowiązanej lub uprawnionej występuje kilka osób – wszystkie te osoby; jeżeli natomiast na podstawie przepisów szczególnych złożenie przedmiotu świadczenia następuje na wniosek organu administracji publicznej lub samorządowej, uczestnikiem przedmiotowego postępowania jest również ten organ (por. orzeczenie SW w Katowicach z dnia 20 sierpnia 1976 r., II CR 1074/76, OSP 1977, z. 2, poz. 32, z częściowo krytyczną glosą J. Ziomka). W związku z tym oczywistym jest, że jeżeli rejestr depozytów sądowych Sądu Rejonowego w P.nie zawiera zapisów o depozytach złożonych na rzecz S.M.i Z.M.to takich depozytów dłużnik nie złożył.

Ponadto w ocenie Sądu twierdzenia skarżącego Miasta P.w tym zakresie należało uznać za gołosłowne, bowiem skarżący – jako strona postępowania miał prawo zarówno przedstawić własne dowody (np. dokumenty), jak i zgłaszać wnioski dowodowe (art. 78 kpa), lecz z prawa tego nie korzystał.

W konsekwencji stwierdzić należy, iż przy wydaniu zaskarżonej decyzji Wojewoda nie dopuścił się zarówno naruszenia przepisów postępowania (art. 7, 77 i 80 kpa), jak i przepisu art. 140 ust. 1 u.g.n.

Wyjaśnić przy tym należy, iż rację miał organ II instancji wydając zaskarżoną decyzję, iż odstąpił od zobowiązania I.B.i A.W.do zapłaty zwaloryzowanego odszkodowania. Skoro bowiem zgodnie z ustaleniami operatu szacunkowego z dnia 5 października 2009 r. zmniejszenie wartości przedmiotowej nieruchomości wyniosło 2.3300 zł, a kwota ta jest wyższa od kwoty wypłaconej Z.R.części odszkodowania (454 zł), zmniejszonej proporcjonalnie do powierzchni zwracanej nieruchomości (pow. 226 m2) tj. kwoty 100,10 zł (po denominacji) to zwrot działki nr [...]nie powinien być związany z obowiązkiem zwrotu zwaloryzowanego odszkodowania.

Ustosunkowując się do zarzutów skargi I.B.i A.W.stwierdzić należy, iż przedstawione w niej zarzuty dotyczące odmowy przyznania odszkodowania za wywłaszczone działki nr [...]wychodzą poza przedmiot niniejszej sprawy, w tym zaskarżonej decyzji. Wyjaśnić należy, iż przedmiotem zaskarżonej decyzji był zwrot wywłaszczonych (wskazanych przez skarżące) nieruchomości, a nie – jak mylnie skarżące przyjęły – zwaloryzowanie ustalonego odszkodowania. Jak wynika z postanowienia Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...]2010 r. Nr [...](k. 126 akt adm. II instancji) wniosek skarżących w tej sprawie został w oparciu o przepis art. 65 § 1 kpa przekazany Prezydentowi Miasta P.jako prezydentowi miasta na prawach powiatu celem rozpoznania go w odrębnym postępowaniu zgodnie z art. 129 § 1 u.g.n.W tym stanie rzeczy żądanie skarżących sformułowane w skardze muszą być w pierwszej kolejności rozpoznane w odrębnej decyzji administracyjnej przez właściwy organ.

Mając na względzie powyższe sąd nie znalazł żadnych przesłanek ani do uwzględnienia skargi miasta P., ani skargi I.B.i A.W.wobec czego na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł o oddaleniu obu skarg.

/-/ T.Świstak /-/ E.Brychcy /-/ D.Rzyminiak-Owczarczak