Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 589/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2021-09-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1, ust. 2 lit. a,  5 pkt 1 lit. a, art. 27 ust.5
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 37
journal: Dz.U. 2020 poz 1876
law: Usatwa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - t.j.
article: art. 7, art. 9, art. 77, art. 79a, art. 80, art. 107 § 3
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 135, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c, art. 200, art. 205
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Adam Jutrzenka-Trzebiatowski Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Rogalski Asesor WSA Kamila Karwatowicz (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 17 września 2021 r. sprawy ze skargi J.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza z dnia [...] r., nr [...], II. zasądza od Samorządowe Kolegium Odwoławcze na rzecz skarżącego J.B. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] lutego 2021 r., nr [...], działający z upoważnienia Burmistrza Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej, powołując się na art. 1 ust. 1, art. 2 pkt 2, art. 3 pkt 4, pkt 11, pkt 21, pkt 22, art.17, art. 23 ust. 1-4, art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (j.t. Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm., zwanej dalej u.ś.r.), oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (j. t. z 2020 r., poz. 256 ze zm., dalej jako k.p.a.) odmówił J.B. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., w związku z opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym żoną W.B..

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż 30 grudnia 2020 r. wpłynął do organu wniosek J.B. o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną żoną W.B., legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia [...] grudnia 2018 r. przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności nr [...], z którego wynika, że niepełnosprawność istnieje od 38 - go roku życia, ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...] listopada 2018 r. i zgodnie z pkt.III orzeczenia, wydane zostało ono do 31 grudnia 2020 r.

Organ wyjaśnił, iż w aktach sprawy W.B. dotyczących wypłaty zasiłku pielęgnacyjnego znajduje się informacja z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Inspektorat (pismo znak: [...] z dnia [...] marca 2020 r.), z której wynika, że w/w posiada orzeczenie lekarza orzecznika ZUS, na podstawie którego od 1 listopada 2019 r. nabyła prawo do dodatku pielęgnacyjnego. Do akt sprawy nie zostało dołączone to orzeczenie, pomimo wezwania o uzupełnienie wniosku wystosowanego przez tutejszy organ (pismo z dnia [...] stycznia 2021 r.). Organ stwierdził, iż w związku z posiadaniem nowego orzeczenia o niepełnosprawności, orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności nr [...], które zalicza W.B. do znacznego stopnia niepełnosprawności nie zachowuje ważności do upływu 60. dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, o czym mowa w art. 15 h ust.1 pkt 2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych, z przyczyn związanych z przeciwdziałaniem COVID-19. W związku z powyższym organ podał, iż rozpatrzył wniosek na podstawie orzeczenia wydanego do 31 grudnia 2020 r.

Następnie organ wskazał, że W.B. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności do 31 grudnia 2020 r. i z uwagi na stan zdrowia wymaga stałej opieki i pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Stosownie do uzasadnienia wniosku J.B. sprawuje opiekę nad swoją żoną. Wnioskodawca jest osobą, na której zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny. Stosownie do art. 27 K.r.o. oboje małżonkowie zobowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczynić się do zaspokajania potrzeb rodziny, która przez swój związek założyli. Zgodnie z art. 23 K.r.o małżonkowie mają równe prawa i obowiązki w małżeństwie. Są obowiązani do wspólnego pożycia, do wzajemnej pomocy i wierności oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli. Organ przyjął, że zgodnie z przepisami kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, ciąży na stronie obowiązek alimentacyjny względem żony.

Dalej organ ustalił, że w sprawie występują cztery przesłanki negatywne, uniemożliwiająca przyznanie stronie prawa do wnioskowanego świadczenia. Pierwszą z negatywnych przesłanek, w ocenie organu, jest fakt, że strona nie spełnia warunku ustalonego w art. 17 ust. 1 u.ś.r., który stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Strona nie pracuje i tym samym w tym momencie nie rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Drugą negatywna przesłanką jest posiadanie przez stronę prawa do zasiłku stałego. Ośrodek Pomocy Społecznej decyzją nr [...] z dnia [...] kwietnia 2017 r., zmienioną następnie decyzją nr [...] z dnia [...] marca 2019 r. i decyzją nr [...] z dnia [...] grudnia 2019 r. przyznał J.B. prawo do zasiłku stałego. Zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego, świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w .ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym.

Zgodnie z art. 17 ust. 1b u.ś.r. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego zostało uzależnione od dodatkowego wymogu, w świetle którego niepełnosprawność u osoby wymagającej opieki musi powstać nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. W ocenie organu w przedmiotowej sprawie warunek ten nie został spełniony. Organ stwierdził, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 zajął stanowisko, iż art. 17 ust. 1b u.ś.r w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu, na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Organ podkreślił, że zgodnie z zasadą legalizmu wyrażoną w art. 6 k.p.a., organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. W związku z tym biorąc pod uwagę wskazane wyżej skutki wyroku przez sam Trybunał Konstytucyjny, niezależnie od różnych rozstrzygnięć organów odwoławczych, orzeczeń Sądów Administracyjnych (które są podejmowane i wiążące w indywidualnych sprawach, w których zostały wydane), przytoczony wyżej art. 17 ust. 1b u.ś.r., pozostaje obowiązującym przepisem prawa przy rozstrzyganiu uprawnień do świadczeń rodzinnych. Skutkiem wejścia w życie niniejszego wyroku nie jest ani uchylenie art. 17 ust. 1b u.ś.r., ani uchylenie decyzji przyznających świadczenia, ani "wykreowanie prawa" do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa. Trybunał Konstytucyjny orzekł ostatecznie o niekonstytucyjności jedynie części normy wynikającej z art. 17 ust. 1b u.ś.r.. Zdaniem organu wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., nie może mieć wpływu na przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z pominięciem artykułu 17 ust. 1b u.ś.r. przez organ właściwy, który jest zobowiązany do jego zastosowania wprost, jako obowiązujący przy wydawaniu decyzji.

Czwartą negatywną przesłanką, która zdaniem organu ma wpływ na ustalenie J.B. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, jest niespełnienie warunku zawartego w art. 17 ust. 5 pkt 2a u.ś.r., zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W.B. pozostaje w związku małżeńskim, natomiast J.B. legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności i nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. W aktach sprawy znajduje się orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, wydane przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...] marca 2017 r., kwalifikujące J.B. do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności oraz decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2020 r. odmawiającą prawa do świadczenia uzupełniającego, ponieważ nie jest osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji.

Od w/w decyzji odwołanie złożył J.B. zastępowany przez profesjonalnego pełnomocnika. Odwołujący zarzucił organowi naruszenie art. 17 ust. 5 u.ś.r. poprzez jego błędną interpretację oraz wskazał, że organ oparł decyzję o niekonstytucyjny art. 17 ust. 1b u.ś.r.

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2021 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze działając na podstawie art. 1, 2 i 2a ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz. U. z 2018 r., poz. 570), oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., art. 17 ust. 1, ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

SKO uznało rozstrzygnięcie zaskarżonej decyzji za prawidłowe, mimo stwierdzenia częściowej wadliwości uzasadnienia zaskarżonej decyzji.

Za nieprawidłowe uznało Kolegium oparcie odmownego załatwienia wniosku skarżącego o ustalenie braku spełnienia warunku, o którym mowa w art. 17 ust. 1b u.ś.r.. W tym zakresie SKO wskazało na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13 (Dz. U. z dnia 23 października 2014 r. poz. 1443) zgodnie z którym art. 17 ust. 1b u.ś.r., w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Kwestia skutków powyższego wyroku była już wielokrotnie analizowana w orzecznictwie sądów administracyjnych, zaś Kolegium podało, iż w pełni podziela ugruntowaną w tym zakresie linię orzeczniczą . W orzecznictwie zgodnie podnosi się, że wskazany wyrok Trybunału ma charakter zakresowy, co oznacza, że wprawdzie nie wywołuje skutku określonego w art. 190 ust. 1 i 3 Konstytucji, tj. utraty mocy obowiązującej zakwestionowanego przepisu, rodzi on jednak obowiązek prokonstytucyjnej wykładni tej regulacji, tak aby rezultat tej wykładni nie był sprzeczny ze stanowiskiem wyrażonym w wyroku Trybunału, nawet takiego, który nie wywołał bezpośredniego skutku w zakresie powszechnego obowiązywania analizowanej normy prawnej. Zatem w świetle powyższego zdaniem SKO należy przyjąć, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później, niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do 25 roku życia, przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest zgodny z Konstytucją i brak jest przeszkód prawnych do jego stosowania. W stosunku zaś do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności i w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.

W tym stanie rzeczy, Kolegium uznało, że orzekający w sprawie organ pierwszej instancji zastosował art. 17 ust. Ib u.ś.r. bez uwzględnienia faktu, iż doszło do zmiany stanu prawnego wskutek wejścia w życie przywołanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego eliminującego z porządku prawnego niekonstytucyjny fragment tego przepisu.

Kolegium nie podzieliło też stanowiska organu I instancji w zakresie interpretacji art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W.B. pozostaje w związku małżeńskim, natomiast J.B. legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności i nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. W aktach sprawy znajduje się orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, wydane przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...] marca 2017 r., kwalifikujące skarżącego do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności oraz decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2020 r. odmawiającą prawa do świadczenia uzupełniającego, ponieważ nie jest osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji. SKO zauważyło, że wykładnia celowościowa i systemowa art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. obecnie dominują w orzecznictwie sądów administracyjnych, w którym trafnie przyjmuje się, że pozostawanie w związku małżeńskim przez osobę wymagającą opieki nie powinno być uważane za przesłankę odmowy świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy współmałżonek tej osoby nie jest w stanie takiej opieki sprawować. Powyższe wywiedziono interpretując przepisy art. 17 ust. 1 i ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. łącznie z odpowiednimi przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (art. 23, art. 27 i art. 130 k.r.o.), a także nawiązując do istoty świadczenia pielęgnacyjnego, z której wynika, że świadczenie to przysługuje nie osobie wymagającej opieki, ale osobie, która tę opiekę sprawuje. Stąd też pozostawanie w związku małżeńskim przez osoby wymagające opieki nie może być uważane za przesłankę odmowy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, gdy małżonek obowiązany do sprawowania opieki nie jest obiektywnie zdolny tego obowiązku wypełnić, a zrealizować tę pomoc jest w stanie - w zastępstwie współmałżonka nie mającego takiej możliwości - osoba zobowiązana do alimentacji w dalszej kolejności.

Dalej niezależnie od powyższego SKO zauważyło, że spór w sprawie dotyczy również oceny spełnienia przesłanki pozytywnej warunkującej przyznanie skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. (związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy sprawowaną opieką a niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej) oraz oceny wystąpienia negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. SKO podkreśliło, że celem świadczenia, o przyznanie którego ubiega się skarżący jest częściowe pokrycie wydatków ponoszonych przez rodzinę w związku z koniecznością zapewnienia opieki i pielęgnacji osobie niepełnosprawnej. Organ podął, iż przez rezygnację z zatrudnienia, w znaczeniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy więc rozumieć faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Omawiany przepis należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej, bądź wymusza na osobie sprawującej opiekę rezygnację z wykonywanej pracy. Związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką musi być bezpośredni.

Zdaniem Kolegium organ I instancji słusznie przyjął, że w sprawie nie zaistniała przesłanka pozytywna, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Organ ustalił, że strona nie pracuje i tym samym w tym momencie nie rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Również z akt sprawy w tym z treści uzasadnienia decyzji z dnia [...] kwietnia 2017 r., decyzji z dnia [...] marca 2019 r. oraz z decyzji dnia [...] grudnia 2019 r. o ustaleniu prawa do zasiłku stałego na rzecz skarżącego wynika, że strona nie pracowała, zatem nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1 u.ś.r. dotycząca rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Nadto organ odwoławczy uznał, iż wnioskowane przez skarżącego świadczenie nie mogło zostać przyznane również z tego względu, że skarżący jest beneficjentem zasiłku stałego. W aktach sprawy znajdują się już wcześniej wymienione decyzje dotyczące przyznania zasiłku stałego skarżącemu. Zgodnie natomiast z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo m.in. do zasiłku stałego. Zgodnie z art. 37 ust. 4 u.p.s. w przypadku zbiegu uprawnień do zasiłku stałego i renty socjalnej, świadczenia pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka i utraty prawa do zasiłku dla bezrobotnych na skutek upływu ustawowego okresu jego pobierania lub zasiłku dla opiekuna, zasiłek stały nie przysługuje. SKO zwróciło jednak uwagę, że przepis ten znajduje zastosowanie w przypadku ustalania prawa do zasiłku stałego, a nie świadczenia pielęgnacyjnego. Zasady i tryb przyznawania świadczeń pielęgnacyjnych zostały wyczerpująco uregulowane w u.ś.r. i to przepisy tej ustawy stanowiły dla organów punkt odniesienia do oceny, czy świadczenie wnioskowane przez skarżącego w niniejszej sprawie może zostać przyznane. Z kolei odnosząc się do argumentów, że skarżący powinien mieć prawo wyboru świadczenia najbardziej dla niego korzystnego, Kolegium podkreśliło, że zagwarantowanie stronie wyboru świadczenia (art. 27 ust. 5 u.ś.r.) dotyczy tylko świadczeń wymienionych w tym przepisie. Zasiłek stały, który został przyznany skarżącemu na podstawie ustawy o pomocy społecznej nie został objęty hipotezą art. 27 ust. 5 u.ś.r. Stosowanie tej regulacji per analogiam do sytuacji skarżącego jest nieuprawnione zdaniem Kolegium. Organ stwierdził, że zasiłek stały nie jest uprawnieniem, które w zbiegu z uprawnieniem do świadczenia pielęgnacyjnego dawałby stronie możliwość wyboru świadczenia korzystniejszego.

Wobec powyższego Kolegium uznało, że wydanie kwestionowanej decyzji poprzedziło dokładne wyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności mających znaczenie dla podejmowanego w sprawie rozstrzygnięcia (art. 7 i 77 § 1 K.p.a.). Organ I instancji zasadnie ocenił, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje skarżącemu z dwóch powodów, po pierwsze z uwagi na niespełnienie przesłanki z art. 17 ust. 1 u.ś.r. (brak związku przyczynowo- skutkowego pomiędzy sprawowaną opieką a niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej), po drugie zaś z powodu ziszczenia się przesłanki negatywnej z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. (skarżący ma ustalone prawo do zasiłku stałego).

Od powyższej decyzji J.B., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie:

1) art. 7 i art. 77 k.p.a. poprzez brak wyczerpującego ustalenia stanu faktycznego i brak zebrania całego materiału dowodowego, co z kolei skutkuje wadliwym — tj. do niedostatecznie wyjaśnionego stanu faktycznego, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy;

2) art. 7 k.p.a. poprzez brak uwzględnienia w zaskarżonej decyzji słusznego interesu strony;

3) art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. poprzez przyjęcie, że okoliczność pobierania przez skarżącego zasiłku stałego stanowi kryterium negatywne dla przyznania świadczenia, a konsekwencji błędne uznanie, że fakt pobierania przez skarżącą zasiłku ma istotne znaczenie dla oceny jej wniosku,

4) art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez uznanie, że nie została spełniona przesłanka uzależniająca przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od rezygnacji z zatrudnienia z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym.

Mając na uwadze powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji w całości oraz decyzji organu I instancji oraz o zwrot kosztów postępowania wedle norm przepisanych od organu na rzecz skarżącego, w tym kosztów zastępstwa procesowego radcy prawnego.

Zdaniem strony skarżącej w sytuacji zbiegu uprawnienia świadczenia pielęgnacyjnego z zasiłkiem stałym, tak jak to ma miejsce w niniejszej sprawie, organ administracji powinien podjąć takie działania, aby osoba uprawniona do różnych świadczeń nie została pozbawiona realnej możliwości wyboru świadczenia, skoro może jej przysługiwać tylko jedno z nich. Nie może być przy tym tak, że korzystniejsze świadczenie przyznawane jest stronie dopiero po dacie złożenia rezygnacji ze świadczenia dotychczasowego. W orzecznictwie wskazuje się, że sam wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego powinien być potraktowany jako skorzystanie przez stronę z prawa wyboru świadczenia korzystniejszego, a więc świadczenia pielęgnacyjnego. Aby wybór mógł zostać skutecznie dokonany, nie zachodzi konieczność rezygnacji z przyznanego już świadczenia przed otrzymaniem zapewnienia organu, że drugie z tych świadczeń rzeczywiście zostanie przyznane.

Ponadto zdaniem skarżącego nie budzi wątpliwości, że rezygnacja z zatrudnienia jest związana z koniecznością sprawowania opieki nad żoną. Jak wynika z orzeczenia o niepełnosprawności z dnia [...] marca 2021r. (w załączeniu) W.B. wymaga stałej opieki innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Tym samym nie budzi wątpliwości, że wnioskodawca nie może podjąć dodatkowego choćby dorywczego zatrudnienia.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie w całości podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji .

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Na wstępie wyjaśnić należy, iż Sąd rozpoznał przedmiotową sprawę w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów, na podstawie art. 119 pkt 2 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2020 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej jako p.p.s.a.). Zgodnie z treścią cyt. art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Wniosek o rozpoznanie przedmiotowej sprawy w trybie uproszczonym złożył organ, a poinformowana o tym strona skarżąca nie wniosła o przeprowadzenie rozprawy.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2021 r. poz. 137 ze zm.) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej zwana p.p.s.a.), sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo też do naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania albo stwierdzenia nieważności decyzji. Nadto zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Przedmiot tak rozumianej kontroli stanowiła decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2021 r. utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza z [...] lutego 2021 r. o odmowie przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawna w stopniu znacznym żoną.

Podstawę materialnoprawną zaskarżonego aktu stanowią przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 111, dalej jako u.ś.r.). Zgodnie z treścią art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności -jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Stosownie do art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w, pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Zgodnie z art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Przy czym od razu zaznaczyć należy, iż wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 Trybunał Konstytucyjny orzekł, iż art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji.

Z kolei zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym. Przy czym wyrokiem z dnia 26 czerwca 2019 r. sygn. akt SK 2/17 (który wszedł w życie w dniu 9 stycznia 2020 r., Dz. U. z 2019 r., poz. 1257) Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

W przedmiotowej sprawie bezspornym jest, iż skarżący sprawuje opiekę nad żoną – W.B., która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności istniejącej od 38-go roku życia. Z akt sprawy wynika także, iż skarżący ma przyznany zasiłek stały, decyzjami: z [...] kwietnia 2017 r. (od 1 marca 2017 r. do odwołania), z dnia [...] marca 2019 r. zmieniającą decyzję z [...] listopada 2018r. i z dniem [...] marca 2019 r. przyznającą zasiłek stały do odwołania w kwocie 52,70 zł miesięcznie oraz z dnia [...] grudnia 2019 r. zmieniającą decyzję z dnia [...] marca 2019 r. i z dniem [...] grudnia 2019 r. przyznającą zasiłek stały od 1 grudnia 2019 r. do odwołania w kwocie 30,00 zł miesięcznie. Powyższe okoliczności nie były przez strony kwestionowane.

W tak ustalonym stanie faktycznym organ I instancji odmówił skarżącemu wnioskowanego świadczenia stwierdzając wystąpienie łącznie czterech negatywnych przesłanek: 1) wiek osoby wymagającej opieki, w którym powstała jej niepełnosprawność (art. 17 ust. 1 b u.ś.r.), 2) brak rezygnacji przez wnioskodawcę z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej (art. 17 ust. 1 u.ś.r.), 3) posiadanie przez wnioskodawcę prawa do zasiłku stałego (art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r.), 4) osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.).

Natomiast SKO utrzymując w mocy decyzję organu I instancji uznało, iż w przedmiotowej sprawie występują wyłącznie dwie przesłanki negatywne uniemożliwiające przyznanie skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, a mianowicie: 1) brak rezygnacji przez wnioskodawcę z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej (art. 17 ust. 1 u.ś.r.), 2) posiadanie przez wnioskodawcę prawa do zasiłku stałego (art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r.).

Niewątpliwie słusznie SKO uznało, iż organ I instancji błędnie zinterpretował i zastosowała przepis art. 17 ust. 1 b u.ś.r., nie uwzględniając zmiany stanu prawnego wskutek wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13. Wyrokiem tym cytowany przepis, w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. W związku z tym w orzecznictwie utrwalone jest stanowisko, iż nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., której niekonstytucyjność została stwierdzona powyższym wyrokiem (por. wyrok NSA z dnia 26 kwietnia 2019 r., I OSK 8/19, wyrok WSA w Rzeszowie z 11 kwietnia 2018 r., II SA/Rz 298/18, wyrok WSA w Szczecinie z 19 czerwca 2019 r., II SA/Sz 450/19, wyrok WSA w Łodzi z 16 czerwca 2020 r., II SA/Łd 303/20). Wobec tego organ odwoławczy prawidłowo rozpoznając przedmiotową sprawę uznał, iż przesłanka określona w art. 17 ust. 1 b u.ś.r. nie może stanowić podstawy odmowy wnioskowanego świadczenia i orzekając pominął ją.

Słusznie także SKO nie podzieliło interpretacji organu I instancji dotyczącej art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., choć Kolegium także błędnie zinterpretowało w/w przepis na gruncie przedmiotowej sprawy. Organ I instancji uznał, iż sam fakt pozostawania osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim, przy braku legitymowania się małżonka orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności uniemożliwia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wnioskodawcy. Natomiast SKO wskazało na konieczność uwzględnienia braku możliwości sprawowania opieki przez małżonka, mimo nieposiadanego orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, z uwagi na wiek, stan zdrowia itp. Rzeczywiście przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Podkreślić jednak należy, iż cytowany przepis znajduje zastosowanie w sytuacji, w której o świadczenie pielęgnacyjne ubiega się inna osoba - niż właśnie współmałżonek - na której to ciąży obowiązek alimentacyjny (np. syn, córka, wnuk). W przepisie tym ustawodawca sankcjonuje właśnie wartość wynikającą z małżeństwa, zgodnie z którą obowiązek małżonka opieki i pielęgnacji względem niepełnosprawnego współmałżonka, wyprzedza obowiązek innych osób zobowiązanych do alimentacji niepełnosprawnego, chyba, że współmałżonek niepełnosprawnego sam nie jest w stanie zrealizować swego obowiązku opieki i pielęgnacji, ponieważ legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, co oznacza że sam wymaga pomocy i opieki osób trzecich (por. wyrok WSA w Białymstoku z dnia 18 maja 2021 r., sygn. akt II SA/Bk 359/21). W orzecznictwie sądów administracyjnych jest przyjęte, że małżonek osoby niepełnosprawnej, sprawujący nad niepełnosprawnym opiekę należy do osób wymienionych w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Ciąży bowiem nad nim swoisty obowiązek alimentacyjny względem współmałżonka wynikający z art. 23 i 27 zd. pierwsze Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Obowiązek ten może polegać albo na świadczeniu określonych sum pieniężnych albo na dostarczaniu w naturze określonej ilości produktów potrzebnych do życia albo na osobistych staraniach. W sytuacji, gdy zobowiązany do alimentacji wybiera ten ostatni sposób wspomagania potrzebującej osoby mu bliskiej, polegający na rezygnacji z zatrudnienia po to, by osobistym staraniem wspierać tę osobę, z pomocą przychodzi mu Państwo. Osoba zobowiązana do alimentacji może otrzymać w zaistniałej sytuacji pomoc polegającą na przyznaniu jej świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyrok WSA w Gdańsku z 17 czerwca 2021 r., III SA/Gd 310/21).

Z kolei brak spełnienia przez skarżącego na gruncie przedmiotowej sprawy pozytywnej przesłanki określonej w art. 17 ust. 1 u.ś.r., SKO uzasadniło faktem ustalenia, że strona nie pracuje i tym samym w tym momencie nie rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Dodatkowo organ wskazał, iż z treści decyzji z dnia [...] kwietnia 2017 r. i kolejnych dotyczących przyznania zasiłku stałego, wynika, że strona nie pracowała, co przemawia za uznaniem, że nie doszło do rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. W pierwszej kolejności zwrócić należy uwagę, iż organ jedynie odniósł się do kwestii rezygnacji z zatrudnienia przez skarżącego pomijając, iż w treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. mowa jest nie tylko o rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad osobą legitymująca się znacznym stopnie niepełnosprawności, ale także o niepodejmowaniu zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, z uwagi na konieczność sprawowania takiej opieki. Zauważyć należy, iż skarżący co prawda posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności jednakże z jego treści wynika, iż może być on zatrudniony w warunkach chronionych, a zatem może podjąć zatrudnienie, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Z decyzji z dnia [...] kwietnia 2017 r. o przyznaniu skarżącemu zasiłku stałego wynika co prawda, że jest on osobą całkowicie niezdolną do pracy, jednak, iż zgodnie z art. 6 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn.: Dz. U. z 2019 r., poz. 1507 ze zm., dalej jako u.p.s.) całkowita niezdolność do pracy to całkowita niezdolność do pracy w rozumieniu przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych albo zaliczenie do I lub II grupy inwalidów lub legitymowanie się znacznym lub umiarkowanym stopniem niepełnosprawności w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Osobą całkowicie niezdolną do pracy w rozumieniu u.p.s. nie jest zatem wyłącznie osoba legitymująca się znacznym stopniem niepełnosprawności lub zaliczona do I grupy inwalidów, czy całkowicie niezdolna do pracy w rozumieniu przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Jest nią także osoba legitymująca się umiarkowanym stopniem niepełnosprawności i częściowo zdolna do pracy. Z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z [...] marca 2017 r., a więc wydanego niespełna miesiąc wcześniej niż decyzja z [...] kwietnia 2017 r., wynika, że skarżący został zaliczony do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności i może pracować w warunkach pracy chronionej. To znaczy, że powinien być traktowany jako osoba potencjalnie zdolna do świadczenia pracy, a tym samym posiadająca możliwość wyboru tj. rezygnacji z wykonywania pracy czy też jej nie podejmowania. Powyższych kwestii w szczególności w kontekście niepodejmowania zatrudnienia przez skarżącego z uwagi na sprawowanie opieki nad żoną organ się nie poddał rozważaniom. Zauważyć należy przy tym, iż zbadanie czy niepodejmowanie zatrudnienia przez skarżącego jest związane z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną żoną może wymagać uzupełnienia materiału dowodowego w sprawie poprzez przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, który w sprawie nie został przeprowadzony, celem ustalenia czy zakres opieki stanowi przeszkodę przed podjęciem zatrudnienia przez skarżącego.

Ponadto w uzasadnieniu decyzji SKO lakonicznie jedynie stwierdziło, iż z decyzji o przyznaniu zasiłku stałego z [...] kwietnia 2017 r. wynika, iż skarżący nie pracował i z tego wywiódł brak spełnienia przesłanki z art. 17 ust. 1 u.ś.r., szerzej nie argumentując swojego stanowiska. Zdaniem Sądu w w/w zakresie uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie spełnia wymogów określonych w art. 107 § 3 k.p.a. Wskazać należy przy tym, iż w orzecznictwie sądowoadministracyjnym wyrażany jest pogląd, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie zakreśla żadnych ram czasowych, co do wykazania rezygnacji z zatrudnienia (czy też jego niepodejmowania) z powodu konieczności sprawowania opieki. Jest to świadczenie przyznawane na wniosek i to od wnioskodawcy zależy, czy i w jakim czasie po wystąpieniu przesłanek do przyznania świadczenia wystąpi on o to świadczenie. Nie ma podstaw do kwestionowania prawa strony do wyboru momentu, w którym chce wystąpić z wnioskiem o przyznanie przedmiotowego świadczenia (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 24 czerwca 2020 r., sygn. akt II SA/Łd 218/20).

Odnosząc się natomiast do kwestii możliwości domagania się, przez osobę posiadającą ustalone prawo do zasiłku stałego, przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w świetle art. 17ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., Sąd nie podziela stanowiska wyrażonego przez organ odwoławczy w zaskarżonej decyzji, uznając je za nieprawidłowe.

Instytucja zasiłku stałego uregulowana jest w przepisach u.p.s. W myśl art. 37 tej ustawy, przysługuje on osobie niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy. Jak już wcześniej była mowa osoba całkowicie niezdolna do pracy może podjąć zatrudnienie i uzyskiwać dochody, w tym zatrudnienie w zakładzie pracy chronionej. Zgodnie z art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych Dz. U z 2021 r. poz. 573), do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej lub wymagającą czasowej albo częściowej pomocy innych osób w celu pełnienia ról społecznych. Zaliczenie do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności nie wyklucza przy tym możliwości zatrudnienia u pracodawcy niezapewniającego warunków pracy chronionej, w przypadkach przystosowania przez pracodawcę stanowiska pracy do potrzeb osoby niepełnosprawnej lub zatrudnienia w formie telepracy (art. 4 ust. 5 cytowanej ustawy).

Skarżącego w orzeczeniu z dnia [...] marca 2017 r. zaliczono do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, wskazując jako odpowiednie zatrudnienie w warunkach chronionych. W orzeczeniu nie stwierdzono niezdolności do samodzielnej egzystencji.

W orzecznictwie wielokrotnie analizowano kwestię, czy wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną może być uwzględniony, gdy strona posiada prawo do świadczenia emerytalnego, o którym (podobnie jak w przypadku zasiłku stałego) jest mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. W ocenie Sądu, co do zasady, z uwzględnieniem opisanej wyżej odmienności, wynikającej z przesłanek przyznania zasiłku, rozważania dotyczące zbiegu świadczenia pielęgnacyjnego i prawa do emerytury oraz renty należy odnieść do innych uprawnień wymienionych w 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., w tym zasiłku stałego. Naczelny Sąd Administracyjny, pierwotnie opowiedział się za wykładnią językową przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., wykluczającą zarówno możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie mającej ustalone prawo do świadczenia w postaci emerytury czy renty, jak i możliwość wyboru korzystniejszego w danym momencie świadczenia. Stanowisko to uległo jednak zmianie, czego wyrazem jest argumentacja przedstawiona w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8 stycznia 2020 r. sygn. akt I OSK 2392/19, z 30 kwietnia 2020 r. sygn. akt I OSK 1546/19, z 27 maja 2020 r. sygn. akt I OSK 2375/19, z 18 czerwca 2020 r. sygn. akt I OSK 254/20, z 28 czerwca 2019 r. sygn. akt I OSK 757/19 i z 11 sierpnia 2020 r. sygn. akt I OSK 764/20. W orzeczeniach tych wskazano na potrzebę uzupełnienia wyników wykładni językowej przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. wynikami wykładni celowościowej, funkcjonalnej i systemowej. Mimo, że proces wykładni prawa zaczyna się zawsze od dyrektyw językowych, to nie można się jedynie do nich ograniczać i uprawnione jest odstąpienie od prima facie jasnych rezultatów wykładni językowej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., na rzecz takiego sposobu jego rozumienia, które koreluje z efektami stosowania dyrektyw wykładni systemowej oraz celowościowej i funkcjonalnej.

Naczelny Sąd Administracyjny wskazywał, że potrzeba takiego działania wynika między innymi ze zmiany relacji między wysokością świadczenia pielęgnacyjnego a wysokością świadczeń, których pobieranie wyłącza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Uchwalając w 2003 r. ustawę o świadczeniach rodzinnych ustawodawca wyłączył możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego opiekunom, którzy mają prawo do określonych świadczeń, i jednocześnie określił wysokość świadczenia pielęgnacyjnego na 420 zł miesięcznie. Wówczas była to kwota niższa niż wysokość najniższej emerytury i innych świadczeń wyłączających prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Taka relacja utrzymywała się aż do 1 maja 2014 r. kiedy to świadczenie pielęgnacyjne wzrosło do 800 zł i stało się nieznacznie wyższe od najniższej emerytury, a następnie wynosiło 1.583 zł, podczas gdy najniższa emerytura wynosiła 878 zł. W 2021 r., zgodnie z art. 17 ust. 3 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne wynosi 1.971 zł, zgodnie z obwieszczeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z 4 listopada 2020 r. (M.P. z 2020 r., poz. 1031).

Wysokość zasiłku stałego jest znacznie niższa od świadczenia pielęgnacyjnego (art. 37 ust. 2 oraz art. 8 ust. 1 pkt 1 i 2 u.p.s.). Intencją ustawodawcy wprowadzającego wyłączenie możliwości pobierania świadczenia w przypadku innych uprawnień było, aby opiekun nie pobierał świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy otrzymuje świadczenie wyższe. Dlatego też, w obecnych warunkach ograniczenie się wyłącznie do wykładni językowej przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. prowadzi do rezultatów zdecydowanie odmiennych niż rezultaty wykładni językowej w dacie uchwalania ustawy, stąd też konieczne jest sięgnięcie do dyrektywy wykładni systemowej oraz funkcjonalnej i celowościowej, celem zweryfikowania wyników wykładni językowej.

Wyłącznie literalna wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. zdaniem Sądu naruszałaby konstytucyjną zasadę równości, zgodnie z którą wszystkie podmioty prawa (adresaci norm prawnych), charakteryzujące się daną cechą istotną (relewantną) w równym stopniu, mają być traktowane równo, a więc według jednakowej miary, bez różnicowań zarówno dyskryminujących, jak i faworyzujących. Odstępstwa od nakazu równego traktowania podmiotów podobnych muszą zawsze znajdować podstawę w odpowiednio przekonywujących argumentach. Ustawodawca jest obowiązany precyzyjnie ustalić racjonalne przesłanki, od których uzależni zróżnicowany poziom świadczenia, przyjmując za punkt wyjścia jednakowe traktowanie takich opiekunów.

W uzasadnieniu wyroku z 21 października 2015 r. sygn. akt K 38/13 Trybunał Konstytucyjny wskazał, że ustawodawca jest obowiązany precyzyjnie ustalić racjonalne przesłanki, od których uzależni zróżnicowany poziom świadczenia, przyjmując za punkt wyjścia jednakowe traktowanie takich opiekunów. Sytuacja osób, których istotną cechą wspólną jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, została w u.ś.r. zróżnicowana w ten sposób, że te podmiotom, które mają prawo do świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. pozbawiono świadczenia pielęgnacyjnego. Jednocześnie, tym którzy mają prawo do świadczeń wymienionych w art. 27 ust. 5 u.ś.r. umożliwiono wybór świadczenia pielęgnacyjnego. Przyznano natomiast prawo do świadczenia pielęgnacyjnego bez ograniczeń tym, którzy otrzymują inne dochody niż wymienione w tych przepisach.

W wyroku z dnia 18 czerwca 2020 r. sygn. akt I OSK 254/20 Naczelny Sąd Administracyjny wyraził pogląd, iż nie sposób znaleźć przekonujących argumentów uzasadniających zróżnicowanie sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych, polegające na wyłączeniu w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tych opiekunów, którzy mają ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., w sytuacji gdy to świadczenie jest niższe niż świadczenie pielęgnacyjne. W szczególności za zróżnicowaniem sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych, polegającym na pozbawieniu świadczenia pielęgnacyjnego tych z nich, którzy otrzymują świadczenia niższe, wymienione w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., nie przemawia stan finansów państwa. NSA zwrócił uwagę, że celem świadczenia pielęgnacyjnego jest rekompensowanie braku dochodów z pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Pozbawienie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osób pobierających świadczenia w niższej wysokości niż świadczenie pielęgnacyjne powoduje, że ten cel nie jest w stosunku do tej grupy opiekunów realizowany, mimo że z powodu sprawowania opieki opiekun nie może podjąć pracy zarobkowej.

W świetle powyższych rozważań należy stwierdzić, iż całkowite wykluczenie opiekunów, którym przyznano zasiłek stały, z kręgu podmiotów uprawnionych do świadczeń pielęgnacyjnych wskazuje na sprzeczność z konstytucyjną zasadą równości. Przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do zasiłku, należy, zgodnie z konstytucyjną zasadą równości interpretować w taki sposób, że wyłącza on możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jedynie w sytuacji, gdy osoba uprawniona do świadczenia pobiera zasiłek stały i nie chce zrezygnować z jego pobierania.

Podkreślić należy przy tym, iż wskazana powyżej interpretacja odnosi się to tylko do tych osób pobierających zasiłek stały, które zrezygnowały z zatrudnienia w celu sprawowana opieki nad bliskimi, lub pracy tej z tego powodu nie podjęły.

W orzecznictwie wskazuje się, że celem regulacji określonej w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. jest niewątpliwie uniemożliwienie osobom uprawnionym równoczesnego pobierania tych świadczeń. Do zagadnienia tego odnosi się art. 27 ust. 5 u.ś.r., który przyznaje uprawnionemu prawo wyboru świadczenia w sytuacji zbiegu wymienionych w tym przepisie świadczeń (tj. świadczenia rodzicielskiego lub świadczenia pielęgnacyjnego, lub specjalnego zasiłku opiekuńczego lub dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów), przepis ten jednak nie wymienia zasiłku stałego. Jednak kwestia zbiegu zasiłku stałego ze świadczeniem pielęgnacyjnym została uregulowana w art. 37 ust. 4 u.p.s., w myśl którego, że w przypadku zbiegu uprawnień do zasiłku stałego i świadczenia pielęgnacyjnego zasiłek stały nie przysługuje. Z wykładni literalnej tego przepisu wynika zatem jednoznacznie, że ustawodawca uznał, że zbieg ww. uprawnień wyłącza prawo do zasiłku stałego w sytuacji przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (zob. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 22 kwietnia 2021 r., sygn. akt II SA/Po 740/20 oraz wyrok WSA w Gdańsku z 17 czerwca 2021 r., III SA/Gd 310/21).

Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że w sytuacji zbiegu uprawnienia świadczenia pielęgnacyjnego z zasiłkiem stałym, organ administracji powinien podjąć takie działania, aby osoba uprawniona do różnych świadczeń nie została pozbawiona realnej możliwości wyboru świadczenia, skoro może jej przysługiwać tylko jedno z nich. Zatem osoba, która spełnia warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera zasiłek stały powinna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń, przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego.

Podobne stanowisko wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 18 maja 2021 r., sygn. akt I OSK 273/21 (por. także wyrok WSA w Gdańsku z 17 czerwca 2021 r., III SA/Gd 310/21 i z 15 kwietnia 2021 r., III SA/Gd 61/21, wyrok WSA w Łodzi z 21 kwietnia 2021 r., sygn. akt II SA/Łd 118/21wyrok WSA w Gliwicach z 20 maja 2021 r., sygn. akt II SA/Gl 144/21).

Odnośnie możliwości dokonania wyboru, o którym mowa powyżej, wskazać należy, iż organ winien stronę poinformować zgodnie z obowiązek wynikającym z art. 9 k.p.a. Zgodnie natomiast z art. 79a k.p.a. w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Podkreślić należy, iż informacja, o której mowa powyżej powinna zostać skierowana do strony dopiero wówczas, gdy postępowanie z wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wykaże, że zachodzą przesłanki umożliwiające uwzględnienie wniosku a jedyną przeszkodą jest pobieranie zasiłku stałego. Konieczna jest taka organizacja działań organu przyznającego świadczenia rodzinne i świadczenia z pomocy społecznej, by nie pozostawić osoby uprawnionej bez należnego jej świadczenia nawet przez krótki czas.

W tych okolicznościach zdaniem Sądu orzeczenie przez organy o odmowie świadczenia pielęgnacyjnego uznać należało za przedwczesne.

W ponownie prowadzonym postępowaniu organy uwzględnią poczynione wyżej rozważania Sądu i wyrażoną w nim ocenę prawną, kierując się zgodnie z art. 153 p.p.s.a. wskazaniami zawartymi w uzasadnieniu wyroku. W szczególności organ administracji rozważy zasadność uzupełnienia materiału dowodowego w sprawie poprzez przeprowadzenie wywiadu środowiskowego oraz ponownie dokona analizy i oceny przesłanek ustawowych dotyczących przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, kierując się oceną prawną zawarta w niniejszym uzasadnieniu wyroku, a następnie wydając decyzję uwzględni wymogi określone w art. 107 § 3 k.p.a.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił decyzje organów obu instancji.

O kosztach orzeczono na zasadzie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 i art. 210p.p.s.a. Na zasądzone koszty w wysokości 480 zł składają się koszty zastępstwa procesowego określone na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. tj. z 2018 r. poz. 265 ze zm.).