Wyrok NSA, sygn. akt I GSK 368/08
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2009-02-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6300 Weryfikacja zgłoszeń celnych co do wartości celnej towaru, pochodzenia, klasyfikacji taryfowej; wymiar należności celny
Hasła tematyczne: Celne prawo
Pełnomocnik procesowy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 183 par. 1, art. 183 par. 2 pkt 5, art. 109.
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 25 par. 2, art. 25 par. 3, art. 77 ust. 2.
journal: Dz.U. 2002 nr 123 poz 1058
law: Ustawa z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Myślińska (spr.) Sędzia del. NSA Piotr Piszczek Sędzia NSA Marzenna Zielińska Protokolant Konrad Piasecki po rozpoznaniu w dniu 4 lutego 2009 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej A. A., Z. G. – S. G. s.c. w G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. z dnia 4 lipca 2007 r. sygn. akt III SAGd 313/06 w sprawie ze skargi A. A., Z. G. – S. G. s.c. w G. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w G. z dnia [...] marca 2006 r. nr [...] w przedmiocie uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w G. do ponownego rozpoznania, 2. zasądza od Dyrektora Izby Celnej w G. na rzecz A. A., Z. G. – S. G. s.c. w G. kwotę 600 (sześćset) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 4 lipca 2007 r., sygn. akt III SA/Gd 313/06 Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę A. A. i Z. G. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w G. z dnia [...] marca 2006 r., nr [...] w przedmiocie uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe.

Na podstawie zgłoszeń celnych z dnia [...] maja 2002 r. objęto procedurą dopuszczenia do obrotu obuwie objęte zgłoszeniem celnym SAD nr [...] i koce objęte zgłoszeniem celnym SAD nr [...] sprowadzone do Polski przez A. A. i Z. G. wspólników spółki cywilnej S. G.. Strony wskazały, iż towary posiadały wietnamskie niepreferencyjne pochodzenie, zaś kwoty wynikające z długu celnego określone przez zgłaszającego przy zastosowaniu stawek celnych konwencyjnych wynosiły 17% - obuwie i 18% - koce od wartości celnej. Do zgłoszeń celnych strona załączyła w szczególności wystawione przez Izbę Handlowo-Przemysłową Socjalistycznej Republiki Wietnamu z siedzibą w H. świadectwa pochodzenia FORM A o numerach [...] i [...].

Naczelnik Urzędu Celnego w G. [...] października 2004 r. wydał decyzje uznające przedmiotowe zgłoszenia celne za nieprawidłowe.

Wobec uchybień formalnoprawnych decyzji, organ odwoławczy uchylił je i przekazał sprawy do ponownego rozpatrzenia.

Po ponownym rozpatrzeniu spraw, organ I instancji decyzjami z dnia [...] stycznia 2006 r. nr [...] i [...] uznał zgłoszenia celne za nieprawidłowe w części dotyczącej zastosowanej stawki celnej oraz kwot wynikających z długu celnego; ustalając jednocześnie kwoty wynikające z długu celnego w wyższej wysokości. Podstawą rozstrzygnięć była okoliczność, iż w odpowiedzi na wniosek weryfikacyjny polskiej administracji celnej z dnia [...] stycznia 2005 r. Wietnamska Izba Handlowo-Przemysłowa pismem z dnia [...] marca 2005 r. stwierdziła, iż przedmiotowe świadectwa pochodzenia nie zostały wystawione przez nią zaś podpisy i pieczęcie w rubryce 11 są sfałszowane. Organ celny uznał w związku z powyższym, że załączone do zgłoszeń celnych świadectwa podchodzenia FORM A nie mogą być uznane za dokumenty potwierdzające pochodzenie towarów.

Postanowieniem z dnia [...] lutego 2006 r. organ celny odwoławczy połączył do wspólnego rozpatrzenia i rozstrzygnięcia sprawy odwołań od powyższych decyzji organu I instancji.

Decyzją z dnia [...] marca 2006 r., nr [...] Dyrektor Izby Celnej w G. utrzymał w mocy obydwie decyzje Naczelnika Urzędu Celnego w G. z dnia [...] stycznia 2006 r. o numerach [...] i [...] dotyczące uznania za nieprawidłowe zgłoszeń celnych i określające kwoty wynikające z długu celnego.

W motywach organ odwoławczy zwrócił uwagę, iż prawidłowe określenie kwoty wynikającej z długu celnego wymaga ustalenia elementów kalkulacyjnych, w szczególności takich jak: wartość celna, klasyfikacja taryfowa i pochodzenie towaru. Przedmiotowe zgłoszenia celne nastąpiły przed akcesją Polski do Unii Europejskiej, kiedy obowiązywała ustawa z dnia 9 stycznia 1997 r. Kodeks celny oraz wydane na jego podstawie rozporządzenia, miedzy innymi taryfa celna stanowiąca załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 grudnia 2001 r. w sprawie ustanowienia Taryfy Celnej. Organ zwrócił uwagę, że w Taryfie celnej w ogóle nie określono preferencyjnych stawek celnych dla towarów klasyfikowanych do kodów PCN 640219000 i 630140900. Organ odwoławczy stwierdził również, że zgodnie z art. 19 § 1 Kodeksu celnego ustalenie pochodzenia towaru dokonuje się na podstawie dowodu pochodzenia. Z kolei art. 19 § 3 Kodeksu celnego zawiera delegację, na podstawie której Rada Ministrów wydała rozporządzenie z 15 października 1997 r. w sprawie określenia szczegółowych zasad i trybu ustanawiania niepreferencyjnego pochodzenia towarów, sposobu jego dokumentowania oraz listy towarów, których pochodzenie musi być udokumentowane świadectwem pochodzenia. W myśl § 13 tego aktu prawnego dowodem pochodzenia może być świadectwo, które: zostało sporządzone przez organ upoważniony w danym kraju do wydawania świadectw pochodzenia oraz dający gwarancję rzetelności kontroli podchodzenia towarów, zawiera dane niezbędnie do identyfikacji towarów objętych świadectwem, poświadcza, iż towar pochodzi z określonego kraju. § 20a ust. 1 w/w rozporządzenia, w celu sprawdzenia autentyczności świadectwa pochodzenia towarów oraz prawdziwości danych w nim zawartych, upoważnia organ celny do weryfikacji świadectwa. Nieprawidłowe określenie kwoty długu celnego wynikało z zastosowania niewłaściwej stawki celnej, w oparciu o dokument, który nie mógł być uznany za świadectwo pochodzenia towaru z Wietnamu. Stwierdzenie przez Izbę Handlowo-Przemysłową w H., że nie wystawiła wskazanych świadectw pochodzenia stanowiło wystarczającą, przewidzianą prawem, przesłankę do odrzucenia ich jako dokumentów potwierdzających pochodzenie towarów z Wietnamu. Ponadto organ odwoławczy wskazał, że Izba Handlowo-Przemysłowa w H. była legitymowana do zweryfikowania formalnej i materialnej wiarygodności świadectw.

Jako, że na podstawie załączonych do zgłoszeń celnych dokumentów nie można ustalić kraju pochodzenia towaru, organ I instancji zasadnie odrzucił możliwość zastosowania wobec towarów stawki celnej autonomicznej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. oddalając skargę wskazał, że kwestię sporną w rozpatrywanej sprawie stanowiła procedura sprawdzenia autentyczności świadectw pochodzenia towarów. Poza sporem pozostawała kwestia, iż w sprawie chodzi o potwierdzenie niepreferencyjnego pochodzenia butów oraz kocy.

Sąd pierwszej instancji wskazał, że zgodnie z art. 19 § 1 Kodeksu celnego ustalenie pochodzenia towaru dokonywane jest przez organ celny na podstawie dowodu pochodzenia. W przypadku towarów, których pochodzenie musi zostać udokumentowane wyłącznie świadectwem pochodzenia, formą zweryfikowania pochodzenia towaru jest sprawdzenie autentyczności świadectwa pochodzenia towarów lub prawidłowości danych w nim zawartych. W tym celu, zgodnie z § 20a ust. 1 rozporządzenia z 15 października 1997 r. w sprawie określenia szczegółowych zasad i trybu ustanawiania niepreferencyjnego pochodzenia towarów, sposobu jego dokumentowania oraz listy towarów, których pochodzenie musi być udokumentowane świadectwem pochodzenia, organ celny może skierować takie świadectwo do weryfikacji do organu je wystawiającego. Postępowanie weryfikacyjne prowadzone jest przez organ, który wystawił świadectwo pochodzenia. Polski organ celny nie ma podstaw do jakiejkolwiek ingerencji w to postępowanie. Możliwość uznania świadectwa pochodzenia za prawidłowe zależy wyłącznie od odpowiedzi udzielonej przez organ, do którego skierowano świadectwo celem weryfikacji. Skoro polski organ celny nie dokonuje weryfikacji świadectwa pochodzenia nie jest możliwe przeprowadzenie przez ten organ jakiegokolwiek dowodu z opinii biegłych na okoliczność autentyczności tego dokumentu.

W rozpatrywanej sprawie Izba Handlowo - Przemysłowa Republiki Wietnamu w H. w odpowiedzi na pismo polskich organów celnych podała, że przedstawione do weryfikacji świadectwa pochodzenia nie zostały przez nią wystawione, a kolejne numery referencyjne, podpisy i pieczęcie w rubryce 11 są sfałszowane. Taki wynik weryfikacji świadectwa pochodzenia musiał skutkować tym, że weryfikowane świadectwa nie mogły zostać uznane przez polskie organy celne za autentyczne.

Zdaniem Sądu pierwszej instancji, przepis § 20a ust. 1 rozporządzenia nie ogranicza uprawnień organu celnego do prowadzenia postępowania zgodnie z zasadami ogólnymi. Weryfikacji świadectwa pochodzenia może dokonać, zgodnie z międzynarodowymi regułami prawa celnego, tylko organ wystawiający ten dokument. Wobec tego skoro weryfikacji nie dokonuje polski organ celny nie można mówić o ograniczeniu stosowania zasad postępowania administracyjnego skoro postępowanie weryfikacyjne toczy się przed organem państwa obcego.

Za chybiony Sąd pierwszej instancji uznał zarzut skargi naruszenia oświadczenia Rządowego z dnia 30 listopada 1982 r. o przyjęciu załącznika D-3 do Międzynarodowej konwencji dotyczącej uproszczenia i harmonizacji postępowania celnego, sporządzonej w Kyoto dnia 18 maja 1973 r., dotyczącego kontroli dokumentów stwierdzających pochodzenie towarów. Odpowiedni organ wietnamski udzielił odpowiedzi na postawione pytanie w sprawie weryfikacji świadectw pochodzenia. W odpowiedzi wskazano, które elementy świadectw pochodzenia zostały sfałszowane nie potwierdzając w związku tym autentyczności tych dokumentów tym samym organ wietnamski udzielił wystarczającej odpowiedzi na pytanie polskich organów celnych.

Za niezasadny Sąd pierwszej instancji uznał zarzut naruszenia art. 242 § 7 i art. 244 pkt 3 Kodeksu celnego w związku z art. 2 § 1 pkt 1, art. 13 § 1 pkt 2 i art. 68 § 1 Ordynacji podatkowej gdyż mający zastosowanie w sprawie Kodeks celny zawiera odrębną regulację dotyczącą należności celnych i wobec tego do należności celnych nie mają zastosowania przepisu działu III Ordynacji podatkowej, którego regulacja dotyczy zobowiązań podatkowych.

Sąd pierwszej instancji uznał, że organy celne zasadnie uznały, że nie upłynął okres trzyletni od dnia przyjęcia zgłoszenia celnego uprawniający organ do uznania zgłoszeń celnych za nieprawidłowe, gdyż w sprawie w związku z postępowaniem odwoławczym bieg tego terminu uległ zawieszeniu (art. 65 § 5 i 5a w zw. z art. 230 § 5 i 6 Kodeksu celnego).

W ocenie Sądu pierwszej instancji nie doszło również do naruszenia art. 210 § 1 pkt 8 Ordynacji podatkowej. Przepis niniejszy nie zawiera bowiem wymagania, aby osoba podpisująca decyzję z upoważnienia organu, zamieszczała przy podpisie adnotację o posiadanym upoważnieniu poprzez powołanie się na dokument, którym upoważnienie zostało jej udzielone. Z pieczęci umieszczonej na zaskarżonej decyzji wynika zaś, że została ona wydana z upoważnienia Dyrektora Izby Celnej w G. przez zastępcę Dyrektora. W tej sytuacji brak jest podstaw, aby kwestionować wydanie decyzji przez osobę uprawnioną.

Wobec okoliczności, iż na rozprawie w dniu 4 lipca 2007 r. za stronę skarżącą stawił się aplikant adwokacki T. Z. z substytucji pełnomocnika skarżących adwokata L. T. Sąd pierwszej instancji wskazał na postanowienie Naczelny Sąd Administracyjny z dnia 12 marca 2007 r., sygn. akt I GZ 276/06, w którym Sąd ten zajął stanowisko, że udzielenie przez adwokata "substytucji" aplikantowi adwokackiemu jest prawnie nieskuteczne, wobec tego aplikant adwokacki nie mógł występować na rozprawie w imieniu skarżących.

Skargą kasacyjną A. A. i Z. G. zaskarżyli powyższy wyrok w całości wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w G. oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Wnoszący skargę kasacyjna zarzucili wyrokowi:

1. naruszenie art. 262 Kodeksu celnego poprzez niezastosowanie, w konsekwencji naruszenie art. 180 § 1, 181, 187 § 1, 188, 189 § 1, 191 oraz art. 197 § 1 Ordynacji podatkowej polegające na:

- niedopuszczeniu wszystkich dowodów, zwłaszcza opinii biegłego grafologa, na okoliczność prawdziwości świadectw pochodzenia towarów w przedmiotowej sprawie,

- rozstrzyganiu bez usunięcia wyraźnych rozbieżności w istniejącym materiale dowodowym między stanowiskiem strony, a stanowiskiem wietnamskiego organu,

- arbitralnym przyznaniu wiarygodności stanowisku obcego organu z pominięciem innych dowodów w efekcie powołania się na błędną podstawę prawną § 20 a ust. 2 rozporządzenia z dnia 15 października 1997 r. w sprawie określenia szczegółowych zasad i trybu ustanawiania niepreferencyjnego pochodzenia towarów, sposobu jego dokumentowania oraz listy towarów, których pochodzenie musi być udokumentowane świadectwem pochodzenia,

2. naruszenia art. 2 i 45 ust. 1 Konstytucji RP polegające na niezastosowaniu tego artykułu, skutecznego wprost i zastosowaniu niezgodnego z nim § 20 a ust. 2 powołanego rozporządzenia. Niekonstytucyjność przepisu polega na:

- uregulowaniu weryfikacji świadectwa pochodzenia towarów w sposób uniemożliwiający obywatelowi skontrolowanie i odwołanie się od decyzji państwa pochodzenia towaru, która to decyzja warunkuje sytuację prawna obywatela ,

- arbitralnym kwalifikowaniu oświadczeń skarżącego o pochodzeniu towaru za nieprawdziwe na podstawie decyzji weryfikującej świadectwo pochodzenia towaru,

- arbitralnym, nie podlegającym sprawdzeniu uznaniu za prawidłową i poprawną decyzję weryfikującą świadectwo pochodzenia,

3. naruszenie konstytucyjnego systemu źródeł prawa (art. 87 Konstytucji RP) poprzez zastosowanie cytowanego rozporządzenia z pominięciem art. 262 Kodeksu celnego i wyżej wymienionych artykułów ordynacji podatkowej,

4. nieważność na podstawie art. 183 § 2 pkt 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej p.p.s.a., wynikającą z pozbawienia strony możliwości obrony swoich praw wskutek naruszenia art. 77 ust. 2 Prawa o adwokaturze poprzez bezpodstawne niedopuszczenie pełnomocnika skarżących do reprezentowania ich w toku rozprawy przed WSA w G..

W uzasadnieniu wnoszący skargę kasacyjną podnieśli miedzy innymi, iż przepisy rozporządzenia z dnia z dnia 15 października 1997 r. w sprawie określenia szczegółowych zasad i trybu ustanawiania niepreferencyjnego pochodzenia towarów, sposobu jego dokumentowania oraz listy towarów, których pochodzenie musi być udokumentowane świadectwem pochodzenia nie tylko rażąco naruszają postanowienia ordynacji podatkowej godząc w jej przepisy dotyczące postępowania dowodowego ale również naruszają Konstytucję RP gdyż uniemożliwiają obywatelowi skontrolowanie i odwołanie się od decyzji państwa pochodzenia towaru, uzależniając tym samym sytuację prawną obywatela od swobodnej nieweryfikowalnej decyzji organu państwa dokonującego weryfikacji świadectwa pochodzenia. Nadto podniesiono, iż wobec kwestionowania prawdziwości przedstawionych przez stronę dokumentów przez organ państwa obcego ich autentyczność powinna być oceniona przez biegłego. W sprawie powinny być dopuszczone wszystkie możliwe dowody tak aby całkowicie wyjaśnić sprawę, natomiast WSA orzekając zgodnie z treścią przepisów rozporządzenia z pominięciem art. 262 Kodeksu celnego oraz przepisów Ordynacji podatkowej, jej działu IV oraz przepisów Konstytucji naruszył konstytucyjny system hierarchii źródeł prawa.

W odniesieni do niedopuszczenia aplikanta umocowanego przez pełnomocnika skarżących do zastąpienia go na rozprawie, podniesiono, iż orzeczenie, na które powołał się Sąd pierwszej instancji odnosiło się do kwestii podpisywania przez aplikanta pism procesowych. Nie zakwestionowano w nim natomiast możliwości zastępowania adwokata na rozprawie przez aplikanta adwokackiego. Wobec treści art. 77 ust. 2 ustawy z dnia 26 maja 1985 r. Prawa o adwokaturze (Dz. U. z 2002 Nr 123, poz. 1058 t.j.) Wojewódzki Sąd Administracyjny pozbawił skarżących prawa do obrony, a tym samym naruszył art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Celnej w G. wniósł o jej oddalenie i zasądzenie od skarżących kosztów według norm przepisanych. Organ wskazał, iż skarga kasacyjna nie zawiera podstaw kasacyjnych mających oparcie w ustawie o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a jedynie zawiera polemikę z przepisami prawa celnego i ordynacji podatkowej nie zaś z zaskarżonym wyrokiem. Ponadto organ uznał zaskarżony wyrok za prawidłowy oraz podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie w zakresie w jakim zarzucono w niej nieważność, o której mowa w art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. co sprawia, że na obecnym etapie postępowania zbędna stała się ocena zasadności pozostałych podstaw i zarzutów kasacyjnych.

Wskazać należy, iż niezależnie od zarzutu kasacyjnego zgodnie z treścią przepisu art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze pod uwagę z urzędu nieważność postępowania. Przyczyny tej nieważności zostały wymienione enumeratywnie w § 2 tego przepisu, zaś pkt 5, § 2 art. 183 p.p.s.a. stanowi, że nieważność postępowania zachodzi jeśli strona została pobawiona możności obrony swoich praw. Pozbawienie możliwości obrony zachodzi wówczas, gdy strona wskutek naruszenia przez Sąd pierwszej instancji przepisów nie uczestniczyła w postępowaniu, nie była zawiadamiana bądź została pozbawiona możliwości przedstawienia swojego stanowiska w sprawie (patrz wyrok NSA z dnia 5 grudnia 2006 r., sygn. akt I OSK 473/06). Właśnie uniemożliwienie stronie skarżącej uczestniczenia w postępowaniu oraz uniemożliwienie jej przedstawienia swojego stanowiska spowodowało w okolicznościach niniejszej sprawy, iż zaszła nieważność postępowania, o której mowa w powołanym art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a.

Na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjny w G., która odbyła się w dniu 4 lipca 2007 r. w imieniu strony skarżącej stawił się aplikant adwokacki T. Z. z substytucji adwokata L. T.. Przewodniczący powołując się na stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone w postanowieniu z dnia 12 marca 2007 r., sygn. akt I GZ 276/06, poinformował, że aplikant adwokacki nie może reprezentować strony skarżącej z substytucji adwokata L. T. i stwierdził, iż w imieniu strony skarżącej nikt się nie stawił zaś powiadomienie o terminie rozprawy doręczone zostało prawidłowo.

Wskazać należy, iż powyżej powołane postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego odnosiło się do kwestii prawidłowości wniesionego do tego sądu zażalenia na postanowienie Sądu pierwszej instancji w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy stronie skarżącej, które to zażalenie podpisane zostało przez aplikanta adwokackiego działającego z substytucji pełnomocnika strony skarżącej, gdzie Naczelny Sąd Administracyjny uznał, iż takie pismo procesowe jest nieskuteczne i niedopuszczalne z uwagi na brak podstawy prawnej do dokonywania tego rodzaju czynności przez aplikanta adwokackiego w imieniu adwokata będącego pełnomocnikiem strony skarżącej. Ponadto Naczelny Sąd Administracyjny wskazał na odmienność instytucji substytucji, o której mowa w art. 25 § 3 ustawy Prawo o adwokaturze i instytucji zastępstwa, o której mowa w art. 77 ust. 2 tej ustawy, zaznaczając, że nie jest skuteczne udzielenie przez adwokata substytucji aplikantowi adwokackiemu, a tym bardziej podpisanie przez niego zażalenie, o czym mowa powyżej.

Interpretacja tego postanowienia jakiej dokonał Sąd pierwszej instancji konsekwencją, której było niedopuszczenie do udziału w rozprawie aplikanta adwokackiego T. Z. jest nietrafna w szczególności z uwagi na przepis art. 77 ust. 2 ustawy Prawo o adwokaturze, który stanowi, że po roku i sześciu miesiącach aplikacji adwokackiej aplikant adwokacki może także zastępować adwokata przed innymi sądami, z wyjątkiem Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz Trybunału Konstytucyjnego i Trybunału Stanu. Przepis ten przewiduje zatem możliwość zastępowania adwokata przez aplikanta adwokackiego przed sądami, w tym Wojewódzkimi Sądami Administracyjnymi po spełnieniu wymogu odbycia przewidzianego w tym przepisie odpowiedniego okresu aplikacji.

Zatem w sytuacji spełnienia wymogu odbycia co najmniej półtorarocznej aplikacji adwokackiej, aplikant adwokacki ma prawo zastępowania adwokata przed sądami z wyłączeniem sądów ściśle wymienionych w powyższym przepisie.

Istotne jest również, iż w substytucji z dnia [...] czerwca 2006 r. użyte zostało sformułowanie "...udzielam apl. adw. T. Z. pełnomocnictwa substytucyjnego do zastępowania mnie przed wszystkimi instancjami sądowymi..". Taka konstrukcja powinna nasuwać Sądowi pierwszej instancji co najmniej wątpliwości, co do tego czy T. Z. udzielono substytucji w rozumieniu art. 25 § 3 Prawa o adwokaturze, czy miał on prawo zastępować adwokata L. T. w trybie przewidzianym art. 77 ust. 2 tej ustawy.

Wobec klarownej sytuacji co do możliwości udzielenia substytucji aplikantowi adwokackiemu przez adwokata, wyjaśnionej w powołanym postanowieniu NSA z dnia 12 marca 2007 r., oraz treści obowiązujących przepisów ustawy Prawo o adwokaturze odnośnie zastępowania adwokata przez aplikanta adwokackiego, Sąd pierwszej instancji błędnie przyjął, że udzielone "pełnomocnictwo substytucyjne do zastępowania" nie uprawniało T. Z. do zastępowania, zgodnie z art. 77 ust. 2 ustawy, pełnomocnika strony skarżącej na rozprawie w dniu 4 lipca 2007 r. Osobisty udział pełnomocnika na rozprawie nie jest jedyną formą reprezentowania strony w postępowaniu, co związane jest z realizacją prawa strony do obrony swoich spraw, lecz pełnomocnik ten może skorzystać z instytucji ustanowienia substytucji, w szczególności gdy osobiście nie może reprezentować strony na danym etapie postępowania przed sądem lub może, w przypadku jak w niniejszej sprawie, wyznaczyć aplikanta adwokackiego do zastępowania go przed sądem. Obecność T. Z. na rozprawie w dniu 4 lipca 2007 r. wskazywała, iż prawidłowo powiadomiony o terminie rozprawy pełnomocnik skarżących wyrażał chęć reprezentowania, a więc i obrony praw strony skarżącej w ramach posiadanego pełnomocnictwa, która to miała zostać zrealizowana poprzez zastąpienie go na rozprawie przez aplikanta adwokackiego. W celu usunięcia wątpliwości co do charakteru "pełnomocnictwa substytucyjnego do zastępowania" i roli w jakiej miał występować aplikant adwokacki T. Z. oraz w celu umożliwienia realizacji prawa do obrony praw strony, Sąd pierwszej instancji powinien odroczyć rozprawę w oparciu o przepis art. 109 p.p.s.a. i aby umożliwić pełnomocnikowi strony osobisty udział w rozprawie.

Z informacji nadesłanej przez pełnomocnika strony w dniu [...] lutego 2009 r. wynikało, że aplikant adwokacki T. Z. w dniu rozprawy spełniał wymogi, o których mowa w art. 77 ust. 2 ustawy Prawo o adwokaturze co oznacza prawo do zastępowania adwokata przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o przepis art. 185 § 1 p.p.s.a. orzekł jak w punkcie pierwszym wyroku.

O kosztach orzeczono w oparciu o art. 203 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z § 18 pkt 2 lit b rozporządzenia Ministra sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).