Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1050/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-09-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję w części i poprzedzającą ją decyzję w części
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a, art. 135, art. 145 par. 3,  art. 239 par. 1 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Małgorzata Boniecka - Płaczkowska Sędziowie WSA Iwona Kosińska (spr.) WSA Bożena Marciniak Protokolant referent stażysta Aneta Suchecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 września 2019 r. sprawy ze skargi [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] marca 2019 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] lutego 2019 r. nr [...] obie w częściach dotyczących odmowy przyznania świadczenia wychowawczego; 2. umarza postępowanie administracyjne w częściach określonych w punkcie 1 sentencji.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] marca 2019 r., nr [...], po rozpatrzeniu odwołania [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] lutego 2019 r., nr [...] w sprawie ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego.

Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że [...] złożyła wniosek o przyznanie świadczenia wychowawczego na syna jako pierwsze dziecko w rodzinie. Z treści wniosku oraz akt sprawy wynika, że wnioskodawczyni jest obywatelką [...]. Po rozpatrzeniu złożonego wniosku Prezydent [...] decyzją z dnia [...] lutego 2019 r. przyznał [...] świadczenie wychowawcze na syna, w kwocie 500,00 zł miesięcznie, na okres od dnia 1 lutego do dnia 31 marca 2019 r. Równocześnie organ I instancji odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia w okresie od dnia 1 kwietnia do dnia 30 września 2019 r. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wyjaśnił, że wnioskodawczyni jest obywatelką [...], legitymuje się kartą pobytu zawierającą adnotację "dostęp do rynku pracy", ważną do dnia [...] marca 2019 r. Zgodnie z art. 1 ust. 1 pkt 2 lit. d ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci prawo do świadczenia wychowawczego przysługuje cudzoziemcom posiadającym kartę pobytu z adnotacją "dostęp do rynku pracy", jeżeli zamieszkują z członkami rodzin na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z wyłączeniem obywateli państw trzecich, którzy uzyskali zezwolenie na pracę na terytorium państwa członkowskiego na okres nieprzekraczający sześciu miesięcy, obywateli państw trzecich przyjętych w celu podjęcia studiów lub pracy sezonowej oraz obywateli państw trzecich, którzy mają prawo do wykonywania pracy na podstawie wizy.

W ocenie organu I instancji z przepisu tego wynika, że po upływie ważności karty pobytu, od dnia 1 kwietnia 2019 r. do dnia 30 września 2019 r. świadczenie wychowawcze nie przysługuje.

Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem w części odmawiającej przyznania świadczenia wychowawczego, wnioskodawczyni złożyła odwołanie. W uzasadnieniu skarżąca zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie art. 18 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci poprzez niewłaściwe zastosowanie. W jej ocenie świadczenie wychowawcze winno być przyznane do końca okresu zasiłkowego, tj. do dnia 30 września 2019 r. Odwołująca się poinformowała, że posiadana przez nią forma ochrony międzynarodowej przyznawana jest na czas nieokreślony, a jedynie karta pobytu wydawana jest na okres 2 lat, co wynika z art. 89i ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (t.j. z 2018 r. Dz. U. poz. 1109, ze zm.). Wyjaśniła, że w dniu 5 marca złożyła wniosek o wydanie nowej karty pobytu, na dowód czego załączyła kopię wniosku.

Rozpatrując odwołanie, Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło, że nie może ono zostać uwzględnione. W uzasadnieniu organ odwoławczy stanął na stanowisku, że decyzja organu I instancji jest zgodna z obowiązującym w tej materii prawem. Organ II instancji przywołał treść art. 1 pkt 2 lit. d oraz art. 13 ust. 3 i 4 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.j. z 2018 r. Dz. U. poz. 2134, ze zm.) i uznał, że odwołująca się posiada ważną kartę pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej do dnia 31 marca 2019 r.

Następnie organ odwoławczy przywołał treść art. 3 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 89i ust. 2 i 2a ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (t.j. z 2018 r. Dz. U. poz. 1109, ze zm.) i stwierdził, że nie można zgodzić się z twierdzeniem odwołującej się, że przysługują jej wymienione uprawnienia na czas nieokreślony. Organ wydający decyzję w sprawie świadczenia wychowawczego nie ma prawa do dowolnej interpretacji złożonego przez wnioskodawczynię dokumentu potwierdzającego jej prawo pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na czas określony i warunkującego przyznanie świadczenia, tym bardziej w sytuacji, gdy dokument ten wydawany jest przez inny organ. Organ rozpoznający wniosek o przyznanie świadczenia wychowawczego nie ma prawa domniemywać, jaka będzie przyszła treść dokumentu wydawanego przez inny organ.

Zdaniem organu II instancji przepisy ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci zawierają kategoryczne warunki, jakie uprawniają do świadczenia wychowawczego, jednym z nich jest kompletny pod względem formalnym wniosek o przyznanie świadczenia. Do wniosku o przyznanie świadczenia odwołująca się dołączyła kartę pobytu ważną do 31 marca 2019 r. Organ I instancji był zatem zobowiązany przyznać świadczenie wychowawcze do tego czasu. Organ odwoławczy wyjaśnił, że nie przesądza to o tym, że wnioskodawczyni nie ma prawa do świadczenia wychowawczego na dalszy okres. Odwołująca się może bowiem złożyć następny, kompletny pod względem formalnym, tj. z ważną kartą pobytu, wniosek o przyznanie świadczenia wychowawczego.

Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2019 r., nr [...], w części w jakiej organ I instancji odmówił przyznania świadczenia wychowawczego na okres od dnia 1 kwietnia do dnia 30 września 2019 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego złożyła [...]. W jej uzasadnieniu zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie:

I - przepisów prawa materialnego, czyli art. 18 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (t.j. z 2018 r. Dz. U. poz. 2134, ze zm.), poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, polegające na przyznaniu świadczenia wychowawczego tylko na okres ważności karty pobytu, w sytuacji gdy świadczenie winno zostać przyznane na cały okres zasiłkowy, czyli do dnia 30 września 2019 r.,

II - przepisów postępowania, czyli:

1 - art. 15 w związku z art. 107 § 1 pkt 6 oraz § 3 kpa poprzez nieodniesienie się do argumentów podniesionych przez skarżącą w odwołaniu od decyzji organu I instancji,

2 - art. 138 § 1 pkt 2 kpa poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji w części zaskarżonej przez stronę.

W uzasadnieniu skarżąca przedstawiła argumenty na poparcie zasadności postawionych zarzutów i wniosła o uchylenie we wskazanej części zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej oraz zasądzenie od organu zwrotu kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji, orzekając w sprawie, nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2018 r. Dz. U. poz. 1302, ze zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Analiza zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego wskazuje na zasadność skargi.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (t.j. z 2018 r. Dz. U. poz. 2134, ze zm.). Zgodnie z treścią art. 1 pkt 2 lit. d tej ustawy prawo do świadczenia wychowawczego przysługuje cudzoziemcom posiadającym kartę pobytu z adnotacją "dostęp do rynku pracy", jeżeli zamieszkują z dziećmi na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, z wyłączeniem obywateli państw trzecich, którzy uzyskali zezwolenie na pracę na terytorium państwa członkowskiego na okres nieprzekraczający sześciu miesięcy, obywateli państw trzecich przyjętych w celu podjęcia studiów lub pracy sezonowej oraz obywateli państw trzecich, którzy mają prawo do wykonywania pracy na podstawie wizy.

Jak wynika z akt sprawy, skarżąca jest obywatelką [...], przebywa legalnie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i na dzień wydania kwestionowanych decyzji posiadała kartę pobytu z adnotacją "dostęp do rynku pracy" ważną do dnia [...] marca 2019 r. Ze względu na datę ważności karty pobytu posiadanej przez skarżącą organy obu instancji uznały, że zobowiązane są przepisami powołanej ustawy przyznać świadczenie wychowawcze jedynie do terminu ważności tej karty, czyli do dnia [...] marca 2019 r.

Z takim stanowiskiem organów obu instancji nie można jednak się zgodzić. Prze-pisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci nie zawierają regulacji prawnej, jak to miało miejsce np. w przypadku dzieci niepełnosprawnych (art. 18 ust. 4 w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonych decyzji), która uzasadniałaby zmianę przez organ orzekający końcowej daty otrzymywania przez cudzoziemca świadczenia wychowawczego ze względu na termin ważności karty pobytu. Art. 18 ust. 1 i 2 omawianej ustawy w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania zaskarżonych decyzji jednoznacznie stanowi, że prawo do świadczenia wychowawczego ustalane jest na okres od dnia 1 października do dnia 30 września roku następnego. Prawo do świadczenia wychowawczego ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu, o którym mowa w ust. 1, nie wcześniej niż od dnia odpowiednio urodzenia się dziecka, objęcia dziecka opieką lub przysposobienia dziecka. Wbrew stanowisku organów, składając wniosek o przyznanie świadczenia wychowawczego, skarżąca dołączyła do niego wszystkie wymagane dokumenty (w tym i określone w art. 13 ust. 3 i 4 powołanej ustawy). Na dzień złożenia wniosku posiadana przez skarżącą karta pobytu była ważna, a sam fakt, że data ważności upływała w dniu [...] marca 2019 r., zwłaszcza wobec udokumentowania przez skarżącą, że wystąpiła do właściwego organu o nową kartę pobytu, nie niesie za sobą żadnej doniosłości prawnej w sprawie o uzyskanie świadczenia wychowawczego. Oznacza to, że posiadanie przez skarżącą karty pobytu ważnej do dnia [...] marca 2019 r. skutkuje jedynie tym, że na organie spoczął obowiązek sprawdzenia (np. poprzez wezwanie skarżącej do złożenia odpowiednich wyjaśnień i dokumentów), czy po upływie terminu ważności karty pobytu skarżąca uzyskała nową kartę pobytu z nowym okresem ważności. Jeśli skarżąca nie przedstawiłaby nowej karty pobytu, organ miałby możliwość skorzystania z możliwości wynikających z art. 27 ust. 1 powołanej ustawy. Zgodnie z treścią tego przepisu (w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonych decyzji) organ właściwy oraz wojewoda mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić prawo do świadczenia wychowawczego, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna mająca wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego, członek rodziny nabył prawo do świadczenia wychowawczego w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, osoba nienależnie pobrała świadczenie wychowawcze lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego. Norma prawna wynikająca z powołanego art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci stanowi samodzielną i wystarczającą podstawę uchylenia lub zmiany decyzji administracyjnej w przypadku ustalenia, że w okresie, na jaki przyznane zostało świadczenie wychowawcze, uległa zmianie sytuacja rodziny mająca wpływ na prawo do przyznanego świadczenia. Dodatkowo zwrócić należy uwagę, że zgodnie z treścią art. 20 ust. 1 omawianej ustawy w przypadku wystąpienia zmian mających wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego osoba otrzymująca świadczenie wychowawcze także jest obowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu właściwego wypłacającego to świadczenie. W przypadku, gdy osoba pobierająca świadczenie nie poinformuje organu o zaistniałych zmianach, które mają wpływ na prawo do świadczeń, stosownie do treści przepisu art. 25 ust. 3 i 7 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonych decyzji) pobrane świadczenie wychowawcze uznawane jest za nienależnie pobrane i podlega zwrotowi wraz z odsetkami za opóźnienie.

Przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci zawierają zatem mechanizm umożliwiający organowi weryfikację uprawnień w przypadku powstania jakichkolwiek wątpliwości co do zasadności dalszego wypłacania świadczenia wychowawczego. Nie zawierają one natomiast podstawy prawnej do skrócenia przez organ orzekający końcowego okresu wypłaty świadczenia jedynie ze względu na okres ważności posiadanej przez cudzoziemca karty pobytu. Przypomnieć zatem należy, że zgodnie z zawartą w art. 6 kpa zasadą praworządności organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa.

Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd uznał, że zapadłe w rozpatrywanej sprawie decyzje wydane zostały z naruszeniem art. 1 pkt 2 lit. d oraz art. 18 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy.

Zgodnie z treścią art. 145 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w przypadku o którym mowa w § 1 pkt 1 i 2 art. 145 sąd, stwierdzając podstawę do umorzenia postępowania administracyjnego, umarza jednocześnie to postępowanie. Dostrzegając zatem podstawę do umorzenia postępowania administracyjnego, Sąd jest obowiązany orzec o takim umorzeniu. W rozpatrywanej sprawie Sąd orzekający dopatrzył się przesłanki bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego w rozumieniu art. 105 § 1 kpa w części dotyczącej odmowy przyznania skarżącej świadczenia wychowawczego na okres od 1 kwietnia do 30 września 2019 r. Nie jest bowiem dopuszczalne ponowne prowadzenie postępowania administracyjnego przed organem w sytuacji, w której Prezydent [...] ostateczną decyzją z dnia [...] kwietnia 2019 r., nr [...] rozstrzygnął po raz wtóry sporną kwestę przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia na okres od 1 kwietnia do 30 września 2019 r. Jak wynika z treści tej decyzji, uwzględnia ona w całości wniosek skarżącej, czyli przyznaje jej wnioskowane świadczenie na wskazany okres. Ponowne zatem orzekanie w tym zakresie, wobec ostateczności decyzji organu I instancji, jest niedopuszczalne (pismo Urzędu m.st. Warszawy, k-13 akt sądowych).

Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, art. 135 oraz art. 145 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2018 r. Dz. U. poz. 1302, ze zm.) orzekł jak w sentencji. Sąd nie orzekł na postawie art. 200 powołanej wyżej ustawy o zwrocie kosztów postępowania, ponieważ zgodnie z treścią art. 239 § 1 pkt 1 lit. a tej ustawy nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej. Poniesienia natomiast innych kosztów niezbędnych do celowego dochodzenia praw skarżąca nie wykazała.