Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 199/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2009-06-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6037 Transport drogowy i przewozy
Hasła tematyczne: Transport
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 5 w zw. z  art. 4 pkt 1 i 2,  art. 42 ust. 1 pkt 5
journal: Dz.U. 2007 nr 125 poz 874
law: Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Leszek Kiermaszek, Sędziowie Sędzia WSA Iwona Bogucka (spr.), Sędzia WSA Rafał Wolnik, Protokolant starszy sekretarz sądowy Magdalena Jankowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 czerwca 2009r. sprawy ze skargi M. C. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za wykonywanie transportu drogowego z naruszeniem przepisów 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Celnego w C. z dnia [...]r. nr [...] w częściach orzekających o nałożeniu na skarżącego kary pieniężnej powyżej kwoty [...] złotych, 2. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w części nakładającej karę pieniężna powyżej kwoty [...] złotych, 3. zasądza od Dyrektora Izby Celnej w K. na rzecz skarżącego kwotę 2.100 (dwa tysiące sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania


UZASADNIENIE

W dniu [...] r. funkcjonariusze Izby Celnej w K. przeprowadzili na drodze krajowej [...] kontrolę pojazdu marki [...] o nr rej [...]. Ustalono, że pojazd stanowi własność M. C. a kierował nim R. K. Kierowca podał, że jechał do miejscowości O. celem pozostawienia pojazdu na posesji właściciela. Pojazd poruszał się bez ładunku. Jego dopuszczalna masa całkowita, zgodnie z danymi ujawnionymi w dowodzie rejestracyjnym, wynosi [...] kg. W toku kontroli funkcjonariusze ustalili, że pojazd poruszał się bez karty opłaty drogowej.

Pismem z dnia [...] r. M. C. wyjaśnił, że samochód jest jego własnością i nie jest używany do wykonywania przewozów. Aktualnie jest testowany i przystosowywany do ewentualnego wykorzystania. W kolejnych wyjaśnieniach wskazał, że pojazd nie figuruje w ewidencji środków trwałych jakiejkolwiek firmy. Właściciel planuje wykorzystanie go, jako samochodu ciężarowego, przy budowie swojego domu a kierujący w dniu kontroli samochodem R. K. nie jest jego pracownikiem, lecz osobą zaprzyjaźnioną .

Organ I instancji ustalił, że M. C. jest przedsiębiorcą prowadzącym działalność gospodarczą wpisaną do ewidencji prowadzonej przez Prezydenta Miasta C. pod nr [...] [...] "A", jej przedmiotem jest handel hurtowy tworzywami sztucznymi, barwnikami i dodatkami, jest także zarejestrowanym w organie skarbowym podatnikiem VAT. M. C. w piśmie z [...] r. podał, że jego firma nie zajmuje się transportem, nie wykonuje przewozów na potrzeby własne i nie świadczy usług transportowych. Samochód stanowi jego własność prywatną.

Decyzją z dnia [...] r. Dyrektor Izby Celnej w K. nałożył na M. C. karę pieniężną w kwocie [...] złotych za wykonywanie transportu drogowego bez licencji ([...] zł) i za wykonywanie transportu drogowego bez uiszczenia opłaty za przejazd po drogach krajowych ([...] zł). W złożonym odwołaniu M. C. ponownie zaprzeczył, aby samochód był wykorzystywany w związku z działalnością gospodarczą. Dołączył umowę sprzedaży samochodu oraz zestawienie środków trwałych prowadzonego przez niego przedsiębiorstwa. Wynika z tych dokumentów, że samochód został kupiony przez niego w imieniu własnym za kwotę [...] zł i nie figuruje w ewidencji środków trwałych prowadzonej działalności.

Rozpoznając odwołanie ustalono w oparciu o informacje właściwych organów, że M. C. nie dokonał zgłoszenia przewozów drogowych na potrzeby własne. Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego w C. poinformował pismem z [...] r., że skontrolowano ewidencję środków trwałych oraz podatkową książkę przychodów i rozchodów za rok [...] a także za [...] r. oraz rejestry zakupów. Stwierdzono, że samochód nie figurował według stanu na [...] r. w ewidencji środków trwałych i nie figuruje w niej obecnie. Koszty eksploatacji samochodu i zakupu paliwa nie stanowiły kosztów działalności gospodarczej. Skonstatowano, że brak dokumentów potwierdzających, że podatnik wykorzystywał pojazd w prowadzonej działalności gospodarczej. Po rozpoznaniu odwołania Dyrektor Izby Celnej w K. decyzją z [...] r. utrzymał w mocy swą poprzednią decyzję.

Na skutek skargi M. C., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 23 października 2007 r., sygn. akt IV SA/Gl 311/07 stwierdził nieważność obu wydanych w sprawie decyzji, jako wydanych z naruszeniem zasady dwuinstancyjności i przepisów o właściwości.

Po przesłaniu akt sprawy Naczelnikowi Urzędu Celnego w C., zawiadomił on stronę o wszczęciu postępowania. M. C. w odpowiedzi podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko. Złożył także aktualne zaświadczenie o wpisie do ewidencji działalności gospodarczej z [...] r., z którego wynika, że aktualnie prowadzi działalność także w zakresie transportu drogowego pojazdami uniwersalnymi i transport drogowy towarów pojazdami specjalizowanymi.

Decyzją z dnia [...] r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w C. nałożył na stronę karę pieniężną w kwocie [...] złotych. W podstawie prawnej podano art. 93 ust. 1 ustawy z 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz. U. z 2007 r., nr 125, poz. 874 ze zm.). Przyjęto, że strona wykonywała transport drogowy bez wymaganej licencji a także bez uiszczenia opłaty drogowej za przejazd po drogach krajowych. W uzasadnieniu szczegółowo opisano przebieg postępowania. Stwierdzono, że ze względu na masą całkowitą pojazd nie korzysta ze zwolnienia przedmiotowego z art. 3 ust. 1 pkt 2 ustawy. Argument, że pojazd był wykorzystywany wyłącznie do celów prywatnych, nie ma znaczenia w sprawie. M. C. jest przedsiębiorcą i podlega przepisom ustawy o transporcie drogowym. Przejazd nie może być zakwalifikowany jako przewóz na potrzeby własne, albowiem kierujący pojazdem nie był pracownikiem przedsiębiorcy. Każdy przejazd drogowy wykonywany przez przedsiębiorcę pomocniczo w stosunku do podstawowej działalności gospodarczej, niespełniający warunków o których mowa w art. 4 pkt 4 ustawy, kwalifikowany jest jako transport drogowy i wymaga licencji. Zwrócono uwagę, że sam przedsiębiorca zadeklarował, że pojazd jest przygotowywany do przewozów. Nadto zgodnie z art. 42 ust. 1 ustawy, przedsiębiorca wykonujący transport drogowy na terytorium RP obowiązany jest do uiszczenia opłaty za przejazd. W przedmiotowej sprawie stwierdzono zarówno brak licencji, jak i brak opłaty za przejazd. Okoliczności te stanowią naruszenia wymienione w pkt 1.1.1 oraz 1.4.1 załącznika do ustawy i skutkują odpowiednio karą pieniężną w wysokości [...] i [...] złotych.

W odwołaniu od tej decyzji strona zarzuciła, że bezpodstawnie zastosowano przepisy ustawy o transporcie drogowym. Samochód nie należy do przedsiębiorcy lecz stanowi własność prywatną i nie jest wykorzystywany w działalności gospodarczej. Wadliwie zatem decyzję skierowano do przedsiębiorcy ( jako adresata decyzji oznaczono bowiem M. C. [...] "A"). Podniesiono także, że niedopuszczalne było wydanie decyzji przez organ, który nie przeprowadził w całości postępowania dowodowego.

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. Dyrektor Izby Celnej w K. utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. W uzasadnieniu szczegółowo opisano przebieg postępowania i podtrzymano wnioski organu I instancji dotyczące kwalifikacji prawnej ustalonego stanu faktycznego. Zgodnie z ustawą o transporcie drogowym, każdy przewóz drogowy pojazdem o masie całkowitej powyżej 3,5 tony jest albo krajowym albo międzynarodowym transportem drogowym albo krajowym lub międzynarodowym przewozem drogowym na potrzeby własne. Wykonywanie transportu wymaga licencji, zaś przewozy na potrzeby własne wymagają zaświadczenia potwierdzającego fakt ich zgłoszenia. M. C. jest przedsiębiorcą, zatem nie można do niego zastosować regulacji z art. 3 ust. 2 pkt 3 ustawy dotyczącej przewozu drogowego wykonywanego przez podmioty nie będące przedsiębiorcami. Zwrócono także uwagę, że w stosunku do osób nie będących przedsiębiorcami stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące niezarobkowego przewozu drogowego, co skutkuje obowiązkiem uiszczenia opłaty drogowej. Wykonywany przewóz nie był przewozem na potrzeby własne, albowiem kierowca nie był pracownikiem przedsiębiorcy. Prawidłowo wobec powyższego zakwalifikowano wykonany przewóz jako transport drogowy. Wykonywanie transportu drogowego wymaga licencji, zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy. Przepis art. 42 ust. 1 ustawy przewiduje natomiast, że podmioty wykonujące przewóz drogowy na terytorium RP są zobowiązane do uiszczenia opłaty drogowej. Odnośnie zarzutów dotyczących postępowania dowodowego wskazano, że nie ma znaczenia, który z organów zgromadził materiał dowodowy. Natomiast strona miała możliwość zapoznania się z tym materiałem.

W skardze do sądu administracyjnego M. C. zwrócił się o stwierdzenie nieważności decyzji organów obu instancji względnie o uchylenie decyzji zaskarżonej w całości oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. Zarzucił wydanie decyzji z naruszeniem art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. podczas gdy decyzja organu I instancji została wydana z rażącym naruszeniem zasady postępowania z art. 77 k.p.a. Podniósł, że bezpodstawnie nałożono karę na osobę fizyczną nie będącą przedsiębiorcą i wadliwie przyjęto, że samochód należał do przedsiębiorcy. Niewłaściwie zinterpretowano także art. 4 pkt 4 w związku z art. 3 ust. 2 pkt 3 ustawy o transporcie drogowym. W uzasadnieniu podkreślił, że po przekazaniu sprawy do rozpoznania przez Naczelnika Urzędu Celnego w C., organ ten nie przeprowadził samodzielnie postępowania dowodowego, lecz oparł się na ustaleniach innego organu, który nie był do ich poczynienia właściwy. Po przekazaniu sprawy postępowanie winno być prowadzone tak, jakby wcześniej żadnego postępowania nie było. Nadto postępowanie prowadzone było wobec osoby prywatnej, zaś decyzje są adresowane do przedsiębiorcy. Bezpodstawnie przyjęto, że całe mienie należące do osoby fizycznej prowadzącej działalność jest mieniem przedsiębiorstwa a wszystkie czynności wykonywane przez taką osobę mają związek z działalnością gospodarczą. Podkreślono dotychczasowe stanowisko dotyczące wykorzystywania pojazdu dla celów nie pozostających w związku z działalnością gospodarczą. W końcu zarzucono błędne zastosowanie art. 4 ust. 4 ustawy. Organy stosowały ten przepis wprost, podczas gdy warunki te winny być odnoszone do skarżącego odpowiednio, osoba fizyczna nie zatrudnia pracowników i ten wymóg nie może przesądzać o kwalifikacji przewozu.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Dodatkowo wskazał, że jako organ odwoławczy w toku postępowania odwoławczego nie miał kompetencji do stwierdzania nieważności decyzji organu I instancji, albowiem była ona nieostateczna. Natomiast materiał dowodowy został zgromadzony w sposób prawidłowy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach rozważył, co następuje:

Zarzut skarżącego dotyczący nieważności postępowania ze względu na naruszenia zasad procedury administracyjnej nie jest uzasadniony. Po wyroku sądu administracyjnego stwierdzającego nieważność decyzji obu instancji, prowadzone postępowanie administracyjne nie było postępowaniem nowym, lecz stanowiło kontynuację dotychczas prowadzonego. Można zauważyć, że organ I instancji, po otrzymaniu akt sprawy, wadliwie zawiadomił o wszczęciu postępowania, niewątpliwie bowiem było ono już w toku. Nie jest zatem zasadny zarzut, że decyzja została wydana w oparciu o materiał dowodowy wadliwie zgromadzony, bez dostatecznego ustalenia stanu faktycznego przez organ orzekający w sprawie. Organ ten miał podstawy do uwzględnienia wszystkich materiałów zgromadzonych w toku całego postępowania, a z akt sprawy wynika, że materiały te były stronie znane. Sąd nie podziela także stanowiska skarżącego, dotyczącego poprawności oznaczenia adresata decyzji. Istotnie, w decyzjach jako ich adresata wskazano podmiot zidentyfikowany jako M. C. [...] "A". Takie oznaczenie nie jest wadliwe i pozwala precyzyjnie określić adresata decyzji, jakim bez wątpienia jest M. C.. Prowadzenie osobistej działalności gospodarczej podlegającej wpisowi do ewidencji działalności gospodarczej nie prowadzi do powstania nowego podmiotu. Wadliwe byłoby wobec powyższego określanie jako adresata decyzji [...], podmiot taki bowiem nie istnieje. Wskazanie w decyzji, że adresat prowadzi działalność gospodarczą nie ma znaczenia dl jego identyfikacji, w dalszym ciągu przedsiębiorca jest osobą fizyczną i do takiej osoby decyzje zostały skierowane.

Niezależnie od powyższych uwag, skarga podlegała jednak częściowemu uwzględnieniu, zasadne bowiem okazały się zarzuty dotyczące wadliwości kwalifikacji prawnej ustalonego stanu faktycznego.

Wydanymi w sprawie decyzjami nałożono na skarżącego dwie kary pieniężne, z różnych tytułów. Jedna z nich dotyczyła wykonywania transportu drogowego bez licencji, druga zaś wykonywania przejazdu po drodze krajowej bez opłaty drogowej. Rozważenia zatem wymaga, czy stwierdzony stan faktyczny istotnie spełnia przesłanki skutkujące obowiązkiem posiadania licencji i uiszczenia opłaty drogowej.

Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz. U. z 2007 r., nr 125, poz. 874 ze zm.) w art. 5 stanowi, że posiadania licencji wymaga wykonywanie transportu drogowego. Transportem drogowym jest w rozumieniu ustawy wykonywanie działalności gospodarczej w zakresie przewozu osób lub rzeczy pojazdami samochodowymi (art. 4 pkt 1 i 2 ustawy). Niewątpliwie skarżący, w dacie kontroli był przedsiębiorcą i wykonywał działalność gospodarczą, działalność ta nie dotyczyła jednak przewozu osób lub rzeczy. Pojęcie transportu drogowego obejmuje jednak również inne przypadki, o jakich mowa w art. 4 pkt 3 ustawy. Transportem drogowym jest także każdy przejazd drogowy wykonywany przez przedsiębiorcę pomocniczo w stosunku do działalności gospodarczej, niespełniający warunków, o jakich mowa w art. 4 pkt 4 (przewóz na potrzeby własne). Organy przyjęły, że badany przypadek nie spełnia kryteriów przewozu na potrzeby własne, albowiem kierujący pojazdem nie był pracownikiem skarżącego. Tymczasem przewóz, aby być przewozem na potrzeby własne, musi być wykonywany przez przedsiębiorcę pomocniczo w stosunku do jego podstawowej działalności gospodarczej. W niniejszej sprawie w przekonaniu Sądu, w żadnej mierze nie zostało wykazane, aby przejazd samochodu miał jakikolwiek związek z działalności gospodarczą skarżącego. Pojazd nie figuruje w ewidencji środków trwałych, nie są od niego czynione odpisy amortyzacyjne, nie stanowią kosztów prowadzonej działalności wydatki z nim związane. Należy uznać słuszność stanowiska skarżącego, że nie można domniemywać, iż całe mienie osoby prowadzącej działalność gospodarczą pozostaje w związku z tą działalnością. W szczególności nie może wywrzeć żadnego wpływu argument organu, wskazujący, że skarżący sam przyznał, że testuje i przygotowuje samochód dla potrzeb prowadzonej działalności. Taki ewentualny etap nie świadczy o tym, że stwierdzony przejazd pojazdu pozostawał w związku z działalnością gospodarczą. Z tego względu przejazd będący przedmiotem kontroli i postępowania nie mógł być zakwalifikowany ani jako transport drogowy, ani nawet jako niezarobkowy przewóz drogowy, nie wykazano bowiem aby miał związek z jakąkolwiek działalnością gospodarczą skarżącego. Nie będąc przypadkiem transportu drogowego w rozumieniu ustawy, nie wymagał zatem licencji i jej brak nie mógł być podstawą do nałożenia kary. Jej nałożenie nastąpiło z naruszeniem prawa materialnego.

Jakkolwiek skarżący nie wykonywał transportu lub niezarobkowego przewozu drogowego, to jednak poruszał się po drodze publicznej pojazdem o masie całkowitej [...] kg. Przejazd taki nie jest zwolniony z rygorów ustawy. Do przewozów wykonywanych przez podmioty nie będące przedsiębiorcami, stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące niezarobkowego przewozu drogowego (art. 3 ust. 2 pkt 3 ustawy). Nie wykonując przewozu w ramach prowadzonej działalności ani w związku z działalnością gospodarczą, skarżący winien być na gruncie ustawy traktowany jako osoba wykonująca przewóz a nie będąca przedsiębiorcą. Odpowiednie zastosowanie przepisów o niezarobkowym przewozie drogowym nie oznacza stosowanie definicji legalnej, lecz przepisów, które regulują wykonywanie niezarobkowego przewozu drogowego. W tym zakresie istotne znaczenia ma przepis art. 42 ustawy o transporcie drogowym. Przewiduje on, że każdy, kto wykonuje na terytorium RP przewóz drogowy, zobowiązany jest do uiszczania opłaty za przejazd pojazdu samochodowego po drogach krajowych. Niezarobkowy przewóz drogowy jest przypadkiem przewozu drogowego, jego wykonywanie przez osoby nie będące przedsiębiorcami także podlega wobec powyższego opłacie. Zwolnienia od tego obowiązku przewidziane w art. 42 ust. 1 ustawy dotyczą m. in. pojazdów samochodowych o dopuszczalnej masie całkowitej poniżej 12 ton. Samochód skarżącego, zgodnie z danymi ujawnionymi w dowodzie rejestracyjnym, ma dopuszczalną masę całkowitą równą 12 tonom, nie korzysta zatem ze zwolnienia o jakim mowa w art. 42 ust. 1 pkt 5 ustawy. Nie było kwestionowane, że skarżący nie uiścił opłaty za wykonywany przejazd po drodze krajowej. Fakt ten uzasadnia nałożenie kary w wysokości określonej w pkt 4.1.1 załącznika do ustawy, wynoszącej [...] zł.

Ze względu na przedstawione argumenty, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach orzekł o uchyleniu wydanych w sprawie decyzji w częściach, w jakich orzekały o nałożeniu na skarżącego kary powyżej kwoty [...] zł, uznając że zarzuty skargi były zasadne w odniesieniu do kary nałożonej za wykonywanie transportu bez licencji, natomiast nie były uzasadnione w stosunku do tej części decyzji, którą nałożono karę za przewóz bez wymaganej opłaty drogowej. Jednocześnie Sąd zauważa, że w sentencji wyroku zaniechano umieszczenia rozstrzygnięcia dotyczącego oddalenia skargi w stosunku do tych rozstrzygnięć decyzji, które oceniono jako prawidłowe i w tym zakresie skarga nie została oddalona. Uchybienie to rodzi dla strony uprawnienie do złożenia w terminie 14 dni od doręczenia wyroku z urzędu wniosku o uzupełnienie wyroku. Podstawę dla takiego wniosku stanowi art. 157 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), zgodnie z którym strona może zgłosić wniosek o uzupełnienie wyroku, jeśli sąd nie orzekł o całości skargi.

Zawarte w wyroku rozstrzygnięcie zostało oparte na przepisach art. 145 § 1 pkt 1a w zw. z art. 135 i 152 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. O kosztach postępowania postanowiono na podstawie art. 200, 205 § 2 i 209 powołanej ustawy.