Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 1175/10
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2011-06-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6053 Obywatelstwo
Hasła tematyczne: Obywatelstwo
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 13 ust. 1
journal: Dz.U. 1962 nr 10 poz 49
law: Ustawa z dnia 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz sędzia NSA Małgorzata Stahl (spr.) sędzia del. WSA Marzenna Linska-Wawrzon Protokolant Karolina Kubik po rozpoznaniu w dniu 29 czerwca 2011 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej A. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 stycznia 2010 r. sygn. akt IV SA/Wa 1578/09 w sprawie ze skargi A. P. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] lipca 2009 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 21 stycznia 2010 r., sygn. akt IV SA/Wa 1578/09, oddalił skargę A. P. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] lipca 2009 r.,

nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji.

W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że w dniu [...] maja 2002 r. Prezes Urzędu do Spraw Repatriacji i Cudzoziemców wszczął z urzędu postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody P. z dnia [...] września 2000 r., nr [...], stwierdzającej posiadanie obywatelstwa polskiego przez A. P., wydanej w trybie art. 17 ust. 4 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim (Dz.U. Nr 10, poz. 49 ze zm.). Po rozpatrzeniu sprawy Prezes Urzędu decyzją z dnia [...] maja 2002 r., nr [...], stwierdził nieważność decyzji Wojewody P. z dnia [...] września 2000 r. W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy Prezes Urzędu decyzją z dnia [...] grudnia 2002 r., nr [...], utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] maja 2002 r.

Na skutek skargi wniesionej przez A. P. na przedmiotową decyzję Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 24 września 2003 r., sygn. akt V SA 3921/02, uchylił zaskarżoną decyzję Prezesa Urzędu do Spraw Repatriacji i Cudzoziemców z dnia [...] grudnia 2002 r. oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] maja 2002 r. W wyroku tym wskazano, iż "rozważania Prezesa Urzędu oparte na ustaleniach Ministra Spraw Zagranicznych, a dotyczące skutecznej zmiany obywatelstwa przez A. P., w świetle powyższych ustaleń stały się nieaktualne i sprawa wymaga przeprowadzenia dalszego postępowania wyjaśniającego".

Z dniem 20 lipca 2007 r., na podstawie art. 20 ustawy z dnia 24 maja 2007r. o zmianie ustawy o cudzoziemcach oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 120, poz. 818), kompetencje Prezesa Urzędu do Spraw Repatriacji i Cudzoziemców w sprawach o stwierdzenie posiadania oraz nabycie obywatelstwa polskiego przejął Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy decyzją z dnia [...] czerwca 2009 r. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji, działając na podstawie art.156 § 1 pkt 2 i art. 157 § 1 oraz art. 158 § 1 k.p.a., stwierdził nieważność decyzji Wojewody P. z dnia [...] września 2000 r. W uzasadnieniu decyzji Minister wskazał, że z przeprowadzonego w sprawie postępowania wyjaśniającego wynika, iż A. B. P., syn W. i T. z domu H., urodził się w dniu [...] października 1947 r. w G. W dniu [...] grudnia 1971 r. nabył obywatelstwo kanadyjskie (kopia poświadczenia posiadania obywatelstwa kanadyjskiego oraz paszportu w aktach sprawy). Decyzją z dnia [...] lutego 1976 r., nr [...], Kierownik Wydziału Konsularnego Ambasady PRL w Ottawie udzielił A. P. - na jego wniosek z dnia [...] listopada 1974 r. - zezwolenia na zmianę obywatelstwa polskiego na kanadyjskie. O wystąpieniu z wnioskiem o zezwolenie na zmianę obywatelstwa polskiego na kanadyjskie i o uzyskaniu takiego zezwolenia A. P. nie poinformował Wojewody P., który prowadził na jego wniosek postępowanie w sprawie stwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego. Faktu tego nie ustalił również Wojewoda w trakcie prowadzonego postępowania. Minister wskazał, że zgodnie z art. 17 ust. 4 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim, posiadanie i utratę obywatelstwa polskiego stwierdza w drodze decyzji administracyjnej wojewoda. Decyzja ta ma charakter deklaratoryjny i stanowi oświadczenie właściwego organu, tj. wojewody, z którego wynika, że według jego oceny stanu faktycznego i prawnego osoba zainteresowana ma lub nie ma obywatelstwo polskie. Dla stwierdzenia posiadania przez wnioskodawcę obywatelstwa polskiego na podstawie art. 1 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim, zgodnie z zasadą ciągłości obywatelstwa polskiego, niezbędne było zatem ustalenie przez Wojewodę, czy i w jakiej dacie oraz na jakiej podstawie prawnej ww. nabył obywatelstwo polskie, i że nie utracił tego obywatelstwa do dnia wydania decyzji.

Jak stwierdził organ, w sprawie bezsprzecznym jest, iż A. P. nabył i posiadał obywatelstwo polskie co najmniej do opuszczenia Polski w 1956/57r. Zgodnie natomiast z art. 13 ust. 1 ustawy o obywatelstwie polskim, w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 1998 r., tj. w dacie wydania decyzji przez Kierownika Wydziału Konsularnego Ambasady PRL w Ottawie, obywatel polski tracił obywatelstwo, jeżeli spełnione zostały jednocześnie dwa warunki: uzyskał zezwolenie właściwego organu polskiego na zmianę obywatelstwa polskiego i nabycie obywatelstwa obcego. Stosownie do art. 16 ust. 1 ustawy z dnia o obywatelstwie polskim w brzmieniu z dnia [...] lutego 1976 r. (data wydania decyzji o zezwoleniu na zmianę obywatelstwa polskiego przez A. P.) o zezwoleniu na zmianę obywatelstwa polskiego orzekała Rada Państwa. Przepis ust. 3 cyt. artykułu zezwalał Radzie Państwa na upoważnienie Ministra Spraw Zagranicznych do udzielania zezwoleń na zmianę obywatelstwa polskiego osobom zamieszkałym za granicą, jak również Rada Państwa mogła wyrazić zgodę na przekazanie przez Ministra Spraw Zagranicznych decyzji w tych sprawach kierownikom niektórych urzędów konsularnych. Upoważnienie takie w sprawach wydawania zezwoleń na zmianę obywatelstwa polskiego na kanadyjskie posiadał Kierownik Wydziału Konsularnego Ambasady PRL w Ottawie.

Minister podkreślił, iż w przedmiotowej sprawie nie budzi wątpliwości fakt wydania decyzji przez Kierownika Wydziału Konsularnego Ambasady PRL w Ottawie zezwalającej A. P. na zmianę obywatelstwa z polskiego na kanadyjskie. Tym samym spełniona została pierwsza przesłanka utraty obywatelstwa polskiego wskazana w art. 13 ustawy o obywatelstwie polskim. Powyższe wynika wprost z treści samej decyzji Kierownika Wydziału Konsularnego Ambasady PRL w Ottawie jak również z decyzji Ministra Spraw Zagranicznych z dnia [...] sierpnia 2006r. utrzymującej w mocy własną decyzję z dnia [...] kwietnia 2006 r. odmawiającą stwierdzenia nieważności przedmiotowej decyzji Kierownika Wydziału Konsularnego Ambasady PRL w Ottawie. Przedmiotowe decyzje stały się prawomocne z związku z wyrokami Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 lutego 2007r., sygn. akt IV SA/Wa 1997/06, oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 grudnia 2008r., sygn. akt II OSK 903/07, oddalającymi skargi A. P. na przedmiotową decyzję Ministra Spraw Zagranicznych. Podkreślono ponadto, że Minister Spraw Zagranicznych ostateczną decyzją z dnia [...] stycznia 2005 r. odmówił wznowienia postępowania prowadzonego przez Kierownika Wydziału Konsularnego Ambasady w Ottawie, zakończonego wydaniem w dniu [...] lutego 1976r. decyzji zezwalającej A. P. na zmianę obywatelstwa polskiego na kanadyjskie.

Minister wskazał również, iż bezspornym w przedmiotowej sprawie jest spełnienie przez A. P. drugiego warunku utraty obywatelstwa polskiego, tj. nabycie obywatelstwa kanadyjskiego.

W ocenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, A. P. spełnił przesłanki wskazane w art. 13 ustawy o obywatelstwie polskim. Z uwagi na to, iż uzyskał on obywatelstwo kanadyjskie w 1971 r. przed wydaniem decyzji o zezwoleniu na zmianę obywatelstwa polskiego na kanadyjskie, to przyjąć należało, że obywatelstwo polskie utracił w dniu [...] lutego 1976 r. - z dniem wydania przez Kierownika Wydziału Konsularnego Ambasady PRL w Ottawie decyzji o zezwolenie na zmianę obywatelstwa polskiego na kanadyjskie - tzn. z chwilą spełnienia drugiej przesłanki z art.13 ustawy o obywatelstwie polskim.

Odnosząc się do wniosku dowodowego pełnomocnika strony o przeprowadzanie dowodów z informacji oraz dokumentów Instytutu Pamięci Narodowej dotyczących pp. T. i W. P. - rodziców A. P., na okoliczność, że "(...) T. P. w 1974 r. sfałszowała podpis swojego syna oraz bez jego wiedzy złożyła wniosek o wyrażenie zgody na zrzeczenie się obywatelska", Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji stwierdził, że w obrocie prawnym pozostaje decyzja Kierownika Wydziału Konsularnego Ambasady PRL w Ottawie w sprawie udzielenia zezwolenia na zmianę obywatelstwa polskiego na kanadyjskie, której to decyzji organy administracji prowadzące postępowanie w sprawie stwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego nie mogą pominąć. Powyższy wniosek dowodowy strona złożyła już w postępowaniu przed Ministrem Spraw Zagranicznych o stwierdzenie nieważności decyzji Kierownika Wydziału Konsularnego Ambasady PRL w Ottawie. W tym zakresie Minister Spraw Zagranicznych, jak również Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oraz Naczelny Sąd Administracyjny – rozpoznając przedmiotowe sprawy - uznały zarzut sfałszowania wniosku o udzielnie zezwolenia na zmianę obywatelstwa za bezpodstawny. Powyższa okoliczność była również przedmiotem postępowania prowadzonego przez Prokuraturę Rejonową Warszawa-Śródmieście, która umorzyła postępowanie w sprawie sfałszowania podpisu na wniosku o zezwolenie na zmianę obywatelstwa .

Wskazując na powyższe Minister stwierdził, że Wojewoda P. wydając w dniu [...] września 2000 r. decyzję stwierdzającą posiadanie obywatelstwa polskiego przez A. B. P. w sposób rażący naruszył przepisy prawa materialnego tj. art. 1 i art. 13 ustawy o obywatelstwie polskim.

Po rozpoznaniu wniosku A. P. o ponowne rozpatrzenie sprawy Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z dnia [...] lipca 2009 r., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 156 § 1 pkt 2 i art. 157 § 1 oraz art. 158 § 1 k.p.a., orzekł o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji. Organ stwierdził, że z zebranego w sprawie materiału dowodowego jednoznacznie wynika, iż Wojewoda P. wydając w dniu [...] września 2000 r. decyzję stwierdzającą posiadanie obywatelstwa polskiego przez A. P. w sposób rażący naruszył przepisy prawa materialnego tj. art. 1 i 13 ustawy o obywatelstwie polskim. Bezspornym w przedmiotowej sprawie jest bowiem spełnienie przez A. P. warunków utraty obywatelstwa polskiego określonych w art. 13 ustawy o obywatelstwie polskim, tj. nabycie obywatelstwa kanadyjskiego.

Powyższą decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie A. P. wnosząc o jej uchylenie, ewentualnie o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] czerwca 2009 r. jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu przedstawionej sprawy stwierdził, że skarga A. P. nie może zostać uwzględniona ponieważ zaskarżona decyzja nie narusza prawa.

W uzasadnieniu wyroku Sąd podkreślił, że przesłanką stwierdzenia nieważności decyzji, którą rozważano w stanie faktycznym sprawy była przesłanka z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., wydania decyzji z rażącym naruszeniem prawa. Rażące naruszenie prawa oznacza zaś wadliwość decyzji będącą skutkiem naruszenia norm prawnych regulujących działania administracji publicznej w indywidualnych sprawach, w szczególności przepisów prawa procesowego oraz materialnego, o szczególnie dużym ciężarze gatunkowym. W ocenie Sądu pierwszej instancji w rozpoznawanej sprawie Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji stwierdzając nieważność decyzji Wojewody P. z dnia [...] września 2000 r. potwierdzającej posiadanie obywatelstwa polskiego przez A. P. - nie naruszył prawa.

Podstawę wydania decyzji Wojewody Pomorskiego z dnia [...] września 2000r. stwierdzającej posiadanie obywatelstwa polskiego przez A. P., stanowił art. 17 ust.4 ustawy o obywatelstwie polskim, zgodnie z którym posiadanie i utratę obywatelstwa polskiego stwierdza wojewoda. Stwierdzenie posiadania obywatelstwa polskiego lub jego utraty następuje w drodze decyzji administracyjnej. Dla stwierdzenia posiadania przez wnioskodawcę obywatelstwa polskiego na podstawie art. 1 ustawy o obywatelstwie polskim, zgodnie z zasadą ciągłości obywatelstwa polskiego niezbędne było zatem ustalenie, czy i w jakiej dacie oraz na jakiej podstawie prawnej ww. nabył obywatelstwo polskie i że nie utracił tego obywatelstwa do dnia wydania decyzji. W przedmiotowej sprawie bezsprzecznym jest, iż A. P. nabył i posiadał obywatelstwo polskie co najmniej do opuszczenia Polski w 1956/57 r.

Sąd podkreślił, iż w niniejszej sprawie decyzją z dnia [...] lutego 1976 r. Kierownik Wydziału Konsularnego Ambasady PRL w Ottawie zezwolił A. P. na zmianę obywatelstwa z polskiego na kanadyjskie, co oznacza, iż spełniona została pierwsza przesłanka utraty obywatelstwa polskiego wskazana w art. 13 ustawy o obywatelstwie polskim. Z uwagi na fakt, iż A. P. uzyskał obywatelstwo kanadyjskie w 1971 r., przed wydaniem decyzji o zezwoleniu na zmianę obywatelstwa polskiego na kanadyjskie, to obywatelstwo polskie utracił w dniu [...] lutego 1976 r. - z dniem wydania przez Kierownika Wydziału Konsularnego Ambasady PRL w Ottawie decyzji o zezwolenie na zmianę obywatelstwa polskiego na kanadyjskie - tzn. z chwilą spełnienia drugiej przesłanki z art. 13 ustawy o obywatelstwie polskim.

W świetle powyższego, zdaniem Sądu, Wojewoda Pomorski wydając w dniu [...] września 2000 r. decyzję stwierdzającą posiadanie obywatelstwa polskiego przez A. B. P., w sposób rażący naruszył przepisy prawa materialnego tj. art. 1 i art. 13 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim. Mimo, iż decyzja Kierownika Wydziału Konsularnego Ambasady PRL z dnia [...] lutego 1976 r. nie była z jakichś powodów znana Wojewodzie w dacie podejmowania decyzji stwierdzającej posiadanie obywatelstwa polskiego, to mając na uwadze fakt, iż utrata obywatelstwa następowała z mocy samego prawa w przypadku spełnienia warunków określonych w art. 13 ww. ustawy o obywatelstwie, należało uznać, że decyzja stwierdzająca posiadanie przez A. P. obywatelstwa polskiego - rażąco naruszała prawo.

Wobec powyższego, w ocenie Sądu, Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji nie naruszył prawa wybierając tryb stwierdzenia nieważności w celu wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji Wojewody P. z dnia [...] września 2000 r. Tym samym Sąd nie podzielił zarzutów skargi dotyczących naruszenia art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez jego błędną wykładnię i w konsekwencji nieprawidłowe zastosowanie, polegające na pochopnym przeprowadzeniu kontroli merytorycznej decyzji Wojewody P. - ustalenie odmiennego od Wojewody stanu faktycznego i stwierdzenie na tej podstawie nieważności decyzji Wojewody oraz art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. poprzez pozorne przeprowadzenie postępowania nieważnościowego, które nosi cechy wznowienia postępowania, w ramach postępowania toczącego się z urzędu w trybie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej, co jest niedopuszczalne z uwagi na obowiązywanie zakazu stwierdzania nieważności decyzji w oparciu o przesłanki wznowieniowe.

W ocenie Sądu I instancji zastosowany przez Ministra tryb nadzwyczajny był prawidłowy z uwagi na skutki jakie niesie za sobą jego zastosowanie, oznacza bowiem, iż stwierdzając nieważność organ administracji wskazuje na ciężką wadliwość decyzji istniejącą od dnia jej wydania czyli ze skutkiem ex tunc. W ocenie Sądu nie budzi wątpliwości, iż decyzja Wojewody P. z dnia [...] września 2000 r., była nieważna od dnia jej wydania.

Odnosząc się do zarzutów naruszenia przepisów postępowania Sąd stwierdził, że poczynione przez organ zarówno I jak i II instancji ustalenia wynikają z zebranego w sprawie materiału dowodowego, zaś dokonana przez ten organ ocena tego materiału w kontekście zastosowanych przepisów ustawy nie budzi zastrzeżeń. Organy obu instancji wyczerpująco zbadały wszystkie okoliczności faktyczne związane z niniejszą sprawą służące ustaleniu stanu faktycznego zgodnie z zasadami prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a. i art. 77 k.p.a.) oraz zasadą pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa (art. 8 k.p.a.). Nie doszło również do naruszenia praw skarżącego jako strony toczącego się postępowania.

Sąd wskazał również, że decyzja Kierownika Wydziału Konsularnego Ambasady PRL w Ottawie w sprawie udzielenia zezwolenia na zmianę obywatelstwa, oraz okoliczność, czy wniosek o zezwolenie na zmianę obywatelstwa został złożony i podpisany przez skarżącego A. P. były już przedmiotem rozstrzygnięcia zarówno przez organy administracji publicznej jak i sądów administracyjnych w odrębnym postępowaniu dotyczącym stwierdzenia nieważności decyzji Kierownika Wydziału Konsularnego Ambasady PRL w Ottawie.

Na uwzględnienie, w ocenie Sądu, nie zasługuje również zarzut naruszenia art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a., gdyż zarówno zaskarżona decyzja jak i poprzedzająca ją decyzja Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji wydane zostały przez różne osoby działające w imieniu Ministra.

W skardze kasacyjnej wniesionej od powyższego wyroku A. P., reprezentowany przez adwokata, podniósł następujące zarzuty:

I. naruszenia prawa materialnego poprzez:

1. błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 13 ust. 1 ustawy o obywatelstwie polskim polegające na przyjęciu, że nabycie przez A. P. obywatelstwa kanadyjskiego w 1971 r. pociągnęło za sobą utratę obywatelstwa polskiego w dniu [...] lutego 1976 r., tj. w dacie wydania przez Kierownika Wydziału Konsularnego Ambasady PRL w Ottawie zezwolenia na zmianę obywatelstwa polskiego na obywatelstwo kanadyjskie, podczas gdy w treści art. 13 ust. 1 ww. ustawy jednoznacznie wynika, że nabycie obywatelstwa obcego powoduje utratę obywatelstwa polskiego tylko wtedy, gdy następuje po uprzednim zezwoleniu właściwego organu polskiego na zmianę obywatelstwa;

2. niezastosowanie art. 34 w zw. z art. 7 i 8 Konstytucji RP oraz art. 6 i 7 k.p.a., poprzez uznanie za prawidłową decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji stwierdzającą nieważność decyzji Wojewody P. z dnia [...] września 2000 r. wydanej w sprawie stwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego przez A. P., a w konsekwencji pozbawienie skarżącego obywatelstwa polskiego w sytuacji, gdy A. P. nie zrzekł się obywatelstwa polskiego zarówno po wejściu w życie Konstytucji, jak również wcześniej (w szczególności nie można uznać za takie zrzeczenie się obywatelstwa wniosku o zgodę na zmianę obywatelstwa, zwłaszcza w sytuacji, gdy skarżący konsekwentnie kwestionuje fakt, że wniosek ten rzeczywiście pochodzi od niego), ani też nigdy nie utracił obywatelstwa polskiego z mocy samego prawa.

Wskazując na powyższe skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz uchylenie w całości zaskarżonej decyzji wraz z decyzją ją poprzedzającą oraz zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania.

II. naruszenia następujących przepisów postępowania:

1. art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) poprzez oddalenie skargi w wyniku przyjęcia za ustalone prawomocnie, że decyzja Kierownika Wydziału Konsularnego Ambasady PRL w Ottawie z dnia [...] lutego 1976 r. pozostaje w obrocie prawnym, choć decyzja ta nie została doręczona stronie, w szczególności brak jest w aktach administracyjnych nawet dowodu nadania tej decyzji do skarżącego, a co za tym idzie decyzja ta, stosownie do art. 110 k.p.a. powinna być traktowana jako akt administracyjny nieistniejący, co z kolei implikuje wniosek, iż A. P. w dalszym ciągu posiada obywatelstwo polskie i słusznie ten fakt potwierdził Wojewoda P. w decyzji z dnia [...] września 2000 r.

2. art. 151 p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi w wyniku przyjęcia, że decyzja Wojewody P. z dnia [...] września 2000 r. rażąco narusza prawo w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., pomimo tego, iż na gruncie orzecznictwa sądów administracyjnych jest wątpliwe, czy postępowanie w sprawie zezwolenia na zrzeczenie się obywatelstwa polskiego toczące się w stosunku do skarżącego przed Kierownikiem Wydziału Konsularnego Ambasady PRL w Ottawie było skuteczne (w wyniku wydania "następczego" zezwolenia, po uzyskaniu przez skarżącego obywatelstwa kanadyjskiego) – a co za tym idzie decyzja Wojewody P. z dnia [...] września 2000 r. może uchodzić co najwyżej za naruszająca prawo, jednakże nie w sposób rażący, wobec wskazanej powyżej wątpliwości interpretacyjnej, to zaś oznacza, że Minister naruszył prawo stwierdzając nieważność decyzji Wojewody P. i tym samym Wojewódzki Sąd Administracyjny skargę powinien uwzględnić;

3. art. 151 p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi w sytuacji, gdy zaskarżony akt administracyjny naruszał prawo, w wyniku wydania go po przeprowadzeniu postępowania w niewłaściwym trybie tj. w trybie stwierdzenia nieważności zamiast w trybie wznowienia postępowania, choć przyczyną, dla której postępowanie wszczęto, było wykrycie przez Ministra nowego powodu świadczącego o tym, że w stosunku do skarżącego została wydana decyzja Kierownika Urzędu Konsularnego Ambasady RP w Ottawie z dnia [...] lutego 1976 r. zezwalająca na zrzeczenie się przez skarżącego obywatelstwa polskiego;

4. art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. poprzez nieuzasadnione jego zastosowanie w sytuacji, gdy zaskarżony przez stronę akt administracyjny dotknięty był wadą określoną w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. tj. był wydany z rażącym naruszeniem prawa, polegającym na naruszeniu art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. w zw. z art. 2 i art. 78 Konstytucji RP poprzez rozpoznanie sprawy przy udziale urzędnika, który podlegał wyłączeniu z mocy prawa od rozpoznania wniosku skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy przez Ministra, złożonego w wyniku wydania negatywnej dla skarżącego decyzji przy pierwszym rozpoznaniu sprawy przez Ministra.

Wskazując na powyższe uchybienia prawa procesowego wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenie na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania.

Ewentualnie wniesiono, na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 w zw. z art. 192 i art. 193 p.p.s.a., o zawieszenie postępowania kasacyjnego do czasu rozpatrzenia podania skarżącego cofającego wniosek do Kierownika Wydziału Konsularnego Ambasady PRL w Ottawie o zezwolenie na zmianę obywatelstwa, złożony w dniu [...] listopada 1974 r. w Toronto, gdyż rozstrzygnięcie tej sprawy będzie zależeć od sposobu rozpatrzenia wniosku skarżącego, w szczególności od tego, czy organ umorzy postępowanie w sprawie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie ma uzasadnionych podstaw. Ponieważ zarzuty procesowe mają, zgodnie z intencjami skargi kasacyjnej, charakter uzupełniający należy najpierw rozważyć zarzuty dotyczące naruszenia przepisów prawa materialnego – art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim (Dz.U. Nr 10, poz. 49 ze zm.) poprzez błędną wykładnię i w efekcie niewłaściwe zastosowanie oraz art. 34 w zw. z art. 7 i 8 Konstytucji RP przez uznanie za prawidłową decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji stwierdzającej nieważność decyzji Wojewody P. z dnia [...] września 2000 r. wydanej w sprawie stwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego przez A. P., a w konsekwencji pozbawienie skarżącego obywatelstwa polskiego w sytuacji, gdy A. P. nie zrzekł się obywatelstwa polskiego zarówno po wejściu w życie Konstytucji jak i wcześniej, ani też nigdy nie utracił obywatelstwa polskiego z mocy samego prawa.

W dacie wydawania przez Kierownika Wydziału Konsularnego Ambasady PRL w Ottawie zezwolenia z dnia [...] lutego 1976 r. na zmianę obywatelstwa polskiego przepis art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim miał brzmienie następujące: "Z zastrzeżeniem wyjątków w ustawie przewidzianych obywatel polski może nabyć obywatelstwo obce jedynie za zezwoleniem właściwego organu polskiego na zmianę obywatelstwa. Nabycie obywatelstwa obcego pociąga za sobą utratę obywatelstwa polskiego." Dodać należy, że w obrocie prawnym znajduje się prawomocna decyzja Ministra Spraw Zagranicznych z dnia [...] sierpnia 2006 r. w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji zezwalającej na zmianę obywatelstwa polskiego (wyrokiem NSA z dnia 23 grudnia 2008 r., sygn. akt II OSK 903/07 oddalono skargę kasacyjną od wyroku WSA w Warszawie z 12 grudnia 2007 r., IV SA/Wa 1997/06 w sprawie ze skargi na wskazaną decyzję Ministra Spraw Zagranicznych). Z powołanego przepisu nie wynika, by nabycie obywatelstwa obcego powodowało utratę obywatelstwa polskiego tylko wtedy, gdy następuje po uprzednim zezwoleniu właściwego organu. W świetle ustawy o obywatelstwie polskim - w jej ówczesnym brzmieniu - można było nabyć obywatelstwo obce "za zezwoleniem". Oznacza to jedynie, że zezwolenie otwierało drogę do nabycia obywatelstwa obcego, nie zamykało natomiast tej możliwości w sytuacji gdy obywatelstwo obce zostało nabyte wcześniej, przed jego uzyskaniem. Jeśli - na gruncie prawa obcego - obywatelstwo obce zostało nabyte wcześniej (w rozpoznawanej sprawie w 1971 r.) – to dla uznania tego faktu na gruncie prawa polskiego konieczne było zezwolenie i takie zezwolenie zostało udzielone w 1976 r. Dopiero z chwilą wydania i uprawomocnienia się zezwolenia doszło do utraty obywatelstwa polskiego. W tej sytuacji zarzut naruszenia poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 13 ust. 1 pow. ustawy nie jest zasadny. Należy także wskazać, że do rozważanej kwestii odniósł się już Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku sygn. akt II OSK 903/07. Nieuzasadniony jest także zarzut drugi. Ustawa z dnia 2 kwietnia 1997 r. – Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. Nr 78, poz. 483 ze zm.) weszła w życie 3 miesiące od jej ogłoszenia, z dniem 17 października 1997 r. i jej postanowień nie można stosować do sytuacji, która miała miejsce w roku 1976. Nie jest zatem zasadne powoływanie – jako naruszonych poprzez niezastosowanie – przepisów Konstytucji RP – art. 34 (mającego dwie jednostki redakcyjne, bez wskazania o którą chodzi) i art. 7 i 8. Dopiero w 1998 r.

(po nowelizacji Dz.U. z 1998 r. Nr 106, poz. 668) doszło do zmiany przepisu art. 13 ust. 1 ustawy z 1962 r. ("obywatel polski traci obywatelstwo polskie na swój wniosek po uzyskaniu zgody Prezydenta RP na zrzeczenie się obywatelstwa polskiego"), podczas gdy w sprawie skarżącego miały zastosowanie przepisy tej ustawy w brzmieniu obowiązującym w 1976 r. i gdy odmówiono prawomocną decyzją stwierdzenia nieważności wydanej wówczas decyzji zezwalającej na zmianę obywatelstwa polskiego. W dacie wydawania tego zezwolenia nie miały też zastosowania przepisy art. 7 i 8 Konstytucji RP, a prawomocna odmowa stwierdzenia nieważności wydanego A. P. w 1976 r. zezwolenia na zmianę obywatelstwa potwierdza jej niewadliwość w świetle obowiązującego wówczas prawa. Nie ma też znaczenia prawnego fakt, że skarżący konsekwentnie podnosi sprawę fałszerstwa podpisu na wniosku o zezwolenie w sytuacji, gdy ten fakt był już podnoszony i badany przez sądy administracyjne, odniósł się do tej kwestii Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 23 grudnia 2008 r., sygn. akt II OSK 903/07, a wcześniej WSA w Warszawie w uzasadnieniu wyroku z 12 lutego 2007 r., sygn. akt IV SA/Wa 1997/06.

Nie są też uzasadnione zarzuty naruszenia prawa procesowego – w rozpoznawanej obecnie sprawie zarzut naruszenia art. 151 i art. 171 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez przyjęcie za prawomocnie ustalone, iż decyzja z dnia [...] lutego 1976 r. pozostaje w obrocie prawnym (podczas gdy zdaniem skarżącego powinna być traktowana jako akt nieistniejący) i że była prawidłowo doręczona, nie może być przedmiotem oceny. Kwestie te były już bowiem badane w postępowaniach zakończonych prawomocnymi wyrokami (OSK 106/04 i OSK 903/07) i Naczelny Sąd Administracyjny – rozpoznając obecną skargę kasacyjną wniesioną od wyroku w sprawie ze skargi na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji stwierdzającą nieważność decyzji Wojewody z dnia [...] września 2000 r. stwierdzającej posiadanie obywatelstwa polskiego przez A. P. – jest tymi wyrokami i zajętym tam stanowiskiem związany (zgodnie z art.170 p.p.s.a. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby). Nie są zasadne także pozostałe zarzuty – naruszenia art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez uznanie, że decyzja Wojewody P. z dnia [...] września 2000 r. rażąco narusza prawo "pomimo tego, że na gruncie orzecznictwa sądów administracyjnych jest wątpliwe", czy postępowanie w sprawie zezwolenia na zrzeczenie się obywatelstwa było skuteczne w sytuacji, gdy odbywało się już po uzyskaniu przez skarżącego obywatelstwa kanadyjskiego, a w konsekwencji decyzja Wojewody P. co najwyżej naruszała prawo, ale nie w sposób rażący. Jak już wskazano, kwestie ewentualnej wadliwości postępowania w sprawie zezwolenia na zmianę obywatelstwa i jego prawidłowości (a nie zgody na zrzeczenie się obywatelstwa) były już badane w postępowaniach zakończonych prawomocnymi wyrokami i pozostawanie w obrocie prawnym zezwolenia z dnia [...] lutego 1976 r. na tym etapie nie może być ponownie przedmiotem zarzutu. W sytuacji zatem, gdy decyzja Wojewody P. z dnia [...] września 2000 r. rażąco naruszała przepisy art. 1 w związku z art. 13 ust.1 i z art. 17 ust. 4 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. uzasadnione było stwierdzenie jej nieważności w trybie art. 156 §1 pkt 2 kodeksu postępowania administracyjnego. Była to wada decyzji, co w pełni potwierdzało zasadność stwierdzenia jej nieważności, a nie wada postępowania, która skutkuje wznowieniem postępowania. Nie ma podstaw także zarzut naruszenia art. 145 §1 pkt 2 p.p.s.a., bo w świetle utrwalonego orzecznictwa stanowisko zajęte przez Wojewódzki Sąd Administracyjny jest w pełni uzasadnione. Postępowanie z wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy nie jest postępowaniem instancyjnym i nawet wydanie decyzji przez tę samą osobę – Ministra, nie prowadziłoby do nieważności jego decyzji, ale w rozpoznawanej sprawie decyzje wydały dwie różne osoby działające w imieniu Ministra – M. S. (decyzja z [...] czerwca 2009 r.) i B. C. (decyzja z dnia [...] lipca 2009 r.).

Zważywszy zatem, że zarzuty skargi kasacyjnej nie miały uzasadnionych podstaw, w oparciu o art. 184 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzeczono jak w sentencji.