Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2095/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2022-11-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 17 ust. 16
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Bożena Marciniak, Sędziowie: sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska, sędzia WSA Monika Sawa (spr.), , Protokolant referent Anna Kaczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 listopada 2022 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ostrołęce z dnia 21 czerwca 2022 r. nr SKO/4111/316/2022 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z 21 czerwca 2022 r. nr SKO/4111/316/2022 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ostrołęce (SKO/organ), po rozpatrzeniu odwołania M.S. uchyliło w całości decyzję wydaną z upoważnienia Burmistrza [...] z dnia [...] marca 2022 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z tytułu opieki nad matką – M. S. i orzekło o przyznaniu M. S. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną - matką M. S., w wysokości miesięcznej 2.119,00 zl (słownie: dwa tysiące sto dziewiętnaście złotych 00/100), w okresie od dnia 1 kwietnia 2022 r. bezterminowo (na czas nieokreślony).

Decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym:

Decyzją, wydaną z upoważnienia Burmistrza [...] z dnia [...] marca 2022 r., nr [...] odmówiono M. S. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z tytułu opieki nad matką – M. S., legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia [...].05.2016 r., nr [...], wydanym przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...]. Zgodnie z treścią tego orzeczenia M. S. jest osobą wymagającą stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, której przedmiotowe orzeczenie wydano na stałe. SKO wskazało, że z ustaleń organu I instancji wynika, że M. S. nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad matką. M. S. jest wdową. Na podstawie zebranego w sprawie materiału organ I instancji uznał, że nie został spełniony warunek z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a ustawy o świadczeniach rodzinnych, gdyż M. S. pobiera specjalny zasiłek opiekuńczy przyznany na matkę, w związku z czym organ odmówił skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad matką – M. S.. Nadto, organ I instancji wskazał, że w przedmiotowym stanie faktycznym zachodzi negatywna przesłanka określona w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Z tym rozstrzygnięciem nie zgodził się skarżący M. S. wskazując w odwołaniu, że przedmiotowe rozstrzygnięcie jest dla niego krzywdzące. Skarżący zarzucił organowi I instancji naruszenie przepisów prawa materialnego mające istotny wpływ na wynik sprawy poprzez błędne zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b pkt 1 i 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, tj. nieuwzględnienie okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej wyżej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną, ze względu na datę powstania niepełnosprawności, przez co naruszenie art. 7 i art. 190 ust. 1 Konstytucji RP. Ponadto, skarżący zarzucił organowi I instancji naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w związku z art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i bezpośrednie przyznanie jemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze rozpoznając odwołanie na wstępie wskazało, że forma pomocy, której dotyczy zaskarżona decyzja nie ma charakteru uznaniowego i przysługuje ona w sytuacji dokładnie określonej w obowiązujących przepisach prawa odwołując się do treści art. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Organ wskazał następnie, że stosowanie do treści art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności -jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Natomiast zgodnie z art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Artykuł 17 ust. 1a pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych jednoznacznie wskazuje, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje innym osobom, na których ciąży obowiązek alimentacyjny pod warunkiem, że rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Natomiast, zgodnie z ust. 1b przywołanego wyżej przepisu świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Stosownie zaś do art. 17 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli: 1) osoba sprawująca opiekę: a) ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym, b) ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów; 2) osoba wymagająca opieki: a) pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, b) została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu.

Organ wskazał jednocześnie, że w wyroku z dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. akt SK 2/ 17, Trybunał Konstytucyjny uznał art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, za niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Odnosząc się następnie do przedmiotowego stanu faktycznego, organ wskazał, że organ I instancji błędnie uznał, że nie została spełniona przesłanka wieku powstania niepełnosprawności określona w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych gdyż zgodnie z treścią Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, przepis art. 17 ust. 1b w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Organ podniósł, że zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 z póżn. zm.) orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Wyposażenie przez ustawodawcę orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego w moc powszechnie obowiązującą oznacza związanie ich treścią nie tylko uczestników konkretnego postępowania zakończonego wydaniem przez sąd konstytucyjny rozstrzygnięcia co do istoty sprawy, ale również wszystkich innych podmiotów prawa. Powoduje to również, że nikt - a w szczególności żaden organ władzy publicznej - nie może w kwestii rozstrzygniętej przez Trybunał Konstytucyjny zająć stanowiska odmiennego niż wyrażone w orzeczeniu sądu konstytucyjnego. SKO wskazało, że w orzecznictwie sądowym podkreśla się zarazem, że norma wyrażona w art. 190 ust. 1 ma charakter samowykonalny, co w konsekwencji oznacza obowiązek uwzględniania z urzędu treści orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego w toku rozpoznawanej sprawy (por. Wyrok NSA z dnia 22 lutego 2008 r., sygn. akt II OSK 1004/06). Podporządkowanie się orzeczeniu Trybunału Konstytucyjnego oznacza zakaz podejmowania przez kogokolwiek aktów i działań sprzecznych z jego treścią. Jego naruszenie oznacza złamanie norm konstytucyjnych, skutkujące stosowną odpowiedzialnością organów i osób urzędowych. Konstytucyjny atrybut ostateczności orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego oznacza natomiast niepodważalność, niezaskarżalność i niewzruszalność judykatów sądu konstytucyjnego przez jakikolwiek inny organ państwa, w tym przez sam Trybunał Konstytucyjny. Organ podniósł, że wraz z publicznym ogłoszeniem wyroku przepisy uznane za niezgodne z Konstytucją Rzeczpospolitej Polskiej tracą domniemanie konstytucyjności. Oznacza to, że w przypadku orzeczenia o niezgodności z Konstytucją, następuje obalenie domniemania konstytucyjności zakwestionowanej regulacji prawnej, co wpływa na praktykę dalszego stosowania danej regulacji prawnej. Orzeczenie niekonstytucyjności aktu normatywnego powoduje zmianę stanu prawnego, natomiast wszystkie organy państwowe mają obowiązek powstrzymania się od stosowania niekonstytucyjnych przepisów ustawy, ponieważ muszą respektować charakter prawotwórczy orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego. Charakter prawotwórczy orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego polega na tym, że w razie stwierdzenia przez Trybunał Konstytucyjny niezgodności przepisu prawnego z Konstytucją Rzeczpospolitej Polskiej, wskazana przez Trybunał Konstytucyjny regulacja prawna traci moc obowiązującą w zakresie stwierdzonej niezgodności (por. wyrok WSA z dnia 20 maja 2021 r., sygn. akt III SA/Kr 85/21, wyrok WSA z dnia 7 lipca 2020 r., sygn. akt II SA/Rz 343/20, wyrok WSA z dnia 28 maja 2020 r., sygn. akt II SA/Po 1145/18, wyrok NSA z dnia 8 lutego 2017 r., sygn. akt II OSK 1331/15). Trybunał Konstytucyjny derogując w powołanym wyżej zakresie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych nie odroczył utraty mocy obowiązującej wskazanego przepisu. Trybunał Konstytucyjny nie może uzasadnieniem swego wyroku przesądzić o tym, że jednoznaczna sentencja wyroku może obowiązywać w innym zakresie, niż wynika to z jej brzmienia lub z zasad prawa konstytucyjnego (art. 190 Konstytucji RP), które obowiązują także Trybunał, stojący na straży ich przestrzegania. Treść uzasadnienia wyroku, a tym bardziej interpretacja fragmentu uzasadnienia nie może modyfikować treści sentencji wyroku, ani też zmieniać wynikających z przepisów prawa skutków orzeczeń wydawanych przez Trybunał Konstytucyjny. Konsekwencją powyższego jest ugruntowane w orzecznictwie sądów administracyjnych stanowisko, że w stosunku do osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec czego, w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem kryterium określonego w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Skutkuje to tym, że we wskazanym przypadku świadczenie pielęgnacyjne przysługuje niezależnie od momentu powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki (por. wyrok WSAz dnia 30 czerwca 2021 r., sygn. akt II SA/Rz 899/21, wyrok WSA z dnia 9 lipca 2020 r., sygn. akt III SA/Gd 473/20, wyrok WSA z dnia 9 lipca 2020 r., sygn. akt I SA/Wa 2305/ 19, wyrok WSA z dnia 7 lipca 2020 r., sygn. akt II SA/Bd 364/20, wyrok WSA z dnia 25 czerwca 2020 r., sygn. akt III SA/Gd 519/20, wyrok WSA z dnia 16 czerwca 2020 r., sygn. akt II SA/Łd 303/20, wyrok WSA z dnia 5 grudnia 2019 r., sygn. akt VIII SA/Wa 603/19, wyrok WSA z dnia 8 listopada 2018 r., sygn. III SA/Kr 884/18, wyrok WSA z dnia 7 grudnia 2017 r., sygn. akt II SA/Rz 1144/17). Takie też stanowisko prezentował Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na kanwie spraw rozpatrywanych przez tut. Kolegium (wyroki z dnia 23.01.2019 r., sygn.. akt I SA/Wa 1955/18, z 23.05.2019 r., sygn.. akt I SA/Wa 576/19). Mając na względzie powyższe, organ wskazał, że data powstania niepełnosprawności wymagającej opieki M. S., nie mogła stanowić samoistnej podstawy wydania decyzji odmownej. Organ wskazał następnie, że na M. S. ciąży obowiązek alimentacyjny względem matki, która jest wdową. Skarżący jest jedyną osobą udzielającą pomocy i opieki niepełnosprawnej matce. Organ podał, że w trakcie prowadzonego postępowania Kolegium, wykonując dyspozycję art. 9a także mając na względzie regulację art. 79a Kpa poinformowało odwołującego się, że osoba, która spełnia warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera świadczenie w formie specjalnego zasiłku opiekuńczego, powinna dokonać wyboru jednego z tych świadczeń poprzez rezygnację z pobierania jednego z tych świadczeń. Wybór może zrealizować przez złożenie do organu właściwego wniosku o uchylenie prawa do świadczenia w formie specjalnego zasiłku opiekuńczego. Uchylenie prawa do świadczenia w formie specjalnego zasiłku opiekuńczego skutkuje wstrzymaniem jego wypłaty, co z kolei eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, wyłączającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, który stanowił podstawę odmowy przez organ I instancji. W odpowiedzi, w piśmie z 20.04.2022 r. M. S., poinformował, że złoży wniosek w organie (MOPS w [...]) o uchylenie decyzji przyznającej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, dowód na tę okoliczność został dołączony do ww. pisma. Następnie w dniu 17.05.2022 r. (data wpływu) skarżący przesłał decyzję organu MOPS w [...], która stanowi o uchyleniu decyzji nr [...] z dnia [...].10.2021 r., przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy na M. S., od miesiąca kwietnia 2022 r. (decyzja z dnia [...].04.2022 r., nr [...]). Zdaniem organu w przedmiotowej sprawie należało zwrócić uwagę na dokumenty służące weryfikacji danych odnoszących się do osoby ubiegającej się o świadczenie, jak i osoby wymagającej opieki uzyskane przez organ I instancji, a także na dokumenty przedłożone przez stronę. Istotne są także oświadczenia składne przez stronę w toku postępowania, w tym stosowne do treści art. 23 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych, oświadczenie skarżącego o świadomości ponoszenia odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Z wszystkich wyżej wskazanych dokumentów wynika, w ocenie SKO, że skarżący spełnił niezbędne warunki do skutecznego ubiegania się o przedmiotowe świadczenie. Z dokumentacji sprawy jednoznacznie wynika, że skarżący sprawuje faktyczną i stałą opiekę nad niepełnosprawną matką i w związku z tym nie podejmuje zatrudnienia. Organ wskazał, że wymagająca opieki matka skarżącego – M.S. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia [...] maja 2016 r., nr [...], wydanym przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] stanowiącym, że M. S. jest osobą wymagającą stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, której przedmiotowe orzeczenie wydano na stałe. Ponadto M. S. nie ma ustalonego prawa do zasiłku, prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego (uchylono od miesiąca kwietnia 2022 r.), świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna. Na osobę wymagającą opieki inna osoba nie ma ustalonego prawa do wcześniejszej emerytury, prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego, prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, prawa do świadczenia pielęgnacyjnego lub prawa do zasiłku dla opiekuna. Osoba wymagająca opieki nie została umieszczona w placówce zapewniającej całodobową opiekę. Ponadto, organ ustalił, że skarżący zawnioskował do organu I instancji o uchylenie decyzji przyznającej mu specjalny zasiłek opiekuńczy na matkę, w skutek czego decyzją z dnia [...].04.2022 r., nr [...] uchylono decyzję nr [...] z dnia [...].10.2021 r., przyznającą specjalny zasiłek opiekuńczy na M. S. od miesiąca kwietnia 2022 r. W związku z powyższym, zdaniem organu, w niniejszej sprawie nie zaistniały negatywne przesłanki, które ustawa o świadczeniach rodzinnych wymienia w art. 17 ust. 5. Z tego względu SKO orzekło o uchyleniu kwestionowanej decyzji organu I instancji z dnia [...].03.2022 r. w całości i w tym zakresie orzekło co do istoty sprawy. Zgodnie z art. 24 ust. 1, ust. 2 i ust. 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych prawo do świadczeń rodzinnych ustala się na okres zasiłkowy, z wyjątkiem świadczeń, o których mowa w art. 9, art. 14, art. 15, art. 15a, art. 15b, art. 16, art. 17 i art. 17c wskazywanej ustawy. Prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, co do zasady, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami na czas nieokreślony, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. W przypadku wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności na czas określony, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia. W przedmiotowej sprawie z wnioskiem o ustalenie prawa do przedmiotowego świadczenia skarżący zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] w dniu [...].02.2022 r. (data wpływu wniosku do organu I instancji). Skarżący przedłożył decyzję z dnia [...].04.2022 r., nr [...], którą uchylono decyzję nr [...] z dnia [...].10.2021 r., przyznającą specjalny zasiłek opiekuńczy na M. S. od miesiąca kwietnia 2022 r. Matka skarżącego legitymuje orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia [...].05.2016 r., nr [...], wydanym przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] stanowiącym, że M.S. jest osobą wymagającą stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością, samodzielnej egzystencji, której przedmiotowe orzeczenie wydano na stałe. Zdaniem organu przedmiotowe świadczenie przysługuje począwszy od 01.04.2022 r. (od miesiąca, w którym uchylono decyzję przyznającą prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego) bezterminowo (na czas nieokreślony).

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył M. S. (skarżący) zaskarżając ją w części tj.- w zakresie nieprzyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego za okres od dnia 01.02.2022 r. do 31.03.2022 r.

Zaskarżonej decyzji zarzucił:

1. naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy poprzez:

a) naruszenie przepisu art. 24 ust 2 ustawy z dnia 28.11.2003 r. o świadczeniach rodzinnych poprzez niezastosowanie na gruncie niniejszej sprawy jego - niebudzącej wątpliwości interpretacyjnych - dyspozycji, zgodnie z którą prawo do świadczeń rodzinnych (w tym świadczenia pielęgnacyjnego) ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek o przyznanie w/w świadczenia z prawidłowo wypełnionymi dokumentami i w konsekwencji odmowę przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego za okres od 01.02.2022 r. do 31.03.2022 r. pomimo złożenia spełniającego wszelkie wymogi do rozpoznania sprawy wniosku w lutym 2022 r., zawierającego między innymi oświadczenie skarżącego o wyborze świadczenia i woli uchylenia wcześniejszej decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy.

b) dokonanie błędnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych, polegającą na pominięciu celów ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych i przyjęcie, że okoliczność pobierania przez skarżącego specjalnego zasiłku opiekuńczego stanowi negatywną przesłankę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego począwszy od pierwszego dnia miesiąca złożenia prawidłowego wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i wyklucza możliwość zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz specjalnego zasiłku opiekuńczego.

c) naruszenie przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b w zw. z art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez nieuwzględnienie normy prawnej określonej w artykule 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, co w konsekwencji: - skutkowało nieprzyjęciem, że w sytuacji skarżącego nastąpił zbieg prawa do świadczenie pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego implikujący prawo do dokonania wyboru jednego ze świadczeń i przesądziło o braku prawa skarżącego do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na pobieranie specjalnego zasiłku opiekuńczego. - doprowadziło do błędnej konstatacji, że nie jest możliwe przyznanie skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na wniosek złożony w trakcie pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego i ostatecznie skutkowało załatwieniem sprawy w sposób kolidujący ze słusznym interesem skarżącego, pomimo dokonania przez niego wyboru świadczenia korzystniejszego.

Wskazując na powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie decyzji w zaskarżonej części, zobowiązanie organów I i II instancji do przyjęcia oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w orzeczeniu sądu wydanym w niniejszej sprawie oraz zasądzenie kosztów postępowania administracyjnego, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych. Wniósł także o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie w całości.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

W niniejszej sprawie istota sprawy sprowadza się wyłącznie do określenia daty początkowej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, a mianowicie, czy świadczenie to przysługuje skarżącemu począwszy od miesiąca, w którym został złożony wniosek o przyznanie tego świadczenia, czy też od daty uchylenia decyzji o przyznaniu specjalnego zasiłku opiekuńczego, jak wskazuje SKO. Sąd w tym zakresie podziela stanowisko SKO. Z uwagi na treść decyzji organu II instancji Sąd zaznacza, że podziela wyrażone, tam a ukształtowane w orzecznictwie sądów administracyjnych stanowisko zgodnie z którym przepis art. 17 ust 1b w związku z wyrokiem TK z 21 października 2014 r. (K 38/13), ma zastosowanie niezależnie od daty powstania niepełnosprawności. Sąd podziela także wyrażony w orzecznictwie pogląd, że jeżeli przepisy prawa umożliwiają stronie wybór świadczenia, to organ nie powinien czynić przeszkód w uzyskaniu przez stronę świadczenia korzystniejszego, a wręcz przeciwnie, powinien przedsięwziąć takie czynności, by strona mogła z tego prawa wyboru skorzystać. Zgodnie z zasadą pogłębiania zaufania do władzy publicznej organ obowiązany jest poszukiwać rozwiązań proceduralnych gwarantujących stronie przewidziane w art. 27 ust. 5 ustawowe prawo wyboru świadczenia (m.in wyrok NSA z 10 grudnia 2019 r., I OSK 200/19).

W niniejszej sprawie poza sporem była okoliczność, że w dacie składania wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego skarżący miał ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, w związku z opieką nad matką M. S. na podstawie decyzji Burmistrza [...] nr [...] z dnia [...].10.2021 r., przyznającą specjalny zasiłek opiekuńczy na M. S. Nie jest również sporne, że w dniu 11 lutego 2022 r.. skarżący złożył wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, w którym wniósł o uchylenie powołanej wyżej decyzji Burmistrza przyznającej mu prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego ze skutkiem na ostatni dzień miesiąca poprzedzającego złożeniu wniosku tj. na dzień 31 stycznia 2022 r.

W ocenie sądu dokonanie wyboru świadczenia przez skarżącego, w oparciu o art. 27 ust. 5 u.ś.r., poprzez złożenie wniosku o uchylenie decyzji o przyznaniu prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego nie skutkowało automatycznie zaprzestaniem korzystania przez skarżącego ze specjalnego zasiłku opiekuńczego od daty złożenia wniosku i nie mogło nastąpić wstecz. Warunkiem koniecznym do ustalenia świadczenia pielęgnacyjnego było bowiem ostateczne uchylenie decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy, co nastąpiło decyzją Burmistrza [...] z dnia [...].04.2022 r., nr [...]. co skutkowało uchyleniem prawa do pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego od kwietnia 2022 r. Sąd podziela stanowisko organu, że w świetle art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.b, w zw. z art. 27 ust. 5 u.ś.r., skarżącemu nie mogło być przyznane świadczenie pielęgnacyjne za okres, na który miał już przyznane wcześniejszą decyzją ostateczną prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego i za który to świadczenie zostało wypłacone. Stosownie bowiem do treści art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo m.in. do specjalnego zasiłku opiekuńczego. W myśl tego unormowania nie można w tym samym czasie korzystać z prawa do obu wymienionych świadczeń. Dyspozycja art. 27 ust. 5 u.ś.r. potwierdza, że uprawnionemu przysługuje tylko jedno z tych świadczeń, zgodnie z wyborem (nie przewiduje również wyrównania świadczenia). Unormowania te mają zapobiec kumulatywnemu pobieraniu świadczeń. Zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń ustala się od miesiąca, w którym wpłynął wniosek. Jeśli jednak nie jest możliwe kumulatywne pobieranie obu świadczeń, to warunkiem przyznania nowego świadczenia jest rezygnacja z uprzednio przyznanego świadczenia, zmaterializowana w prawem przewidzianej procedurze. Rezygnacja taka musi znaleźć odzwierciedlenie w decyzji o uchyleniu pobieranego świadczenia. Konieczne jest, aby przed rozstrzygnięciem o prawie do wyższego świadczenia pielęgnacyjnego, prawo do świadczenia niższego zostało w odpowiedniej procedurze "wstrzymane" albo uchylone (por. ww. wyrok NSA z 19 maja I OSK 209/21).

Tym samym, nie jest możliwe przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na okres, w którym skarżący posiadał jednocześnie prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, określone wcześniejszą decyzją, która nie została wzruszona za ten okres. Dopiero uchylenie lub zmiana decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy za dany okres, w przepisanym trybie, pozwalała na przyznanie w miejsce poprzednio wybranego świadczenia (specjalnego zasiłku opiekuńczego) nowo wybranego (świadczenia pielęgnacyjnego).

Wobec powyższego, odnosząc się do wskazanej spornej w sprawie kwestii, tj. możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego począwszy od miesiąca złożenia wniosku, tj. od 1 lutego 2022 r. do 31 marca 2022 r., a więc za okres, w którym obowiązywała decyzja ustalająca na rzecz skarżącego prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, podzielić należy stanowisko organu, że mając na uwadze, że decyzja przyznająca specjalny zasiłek opiekuńczy nie została wzruszona za wskazany wyżej okres, przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie było możliwe. Datą początkową przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest data wyłączenia z funkcjonowania w obrocie prawnym decyzji ustalającej na rzecz skarżącego prawa do świadczenia konkurencyjnego, w tym przypadku specjalnego zasiłku opiekuńczego. W okolicznościach niniejszej sprawy taka sytuacja miała miejsce od 1 kwietnia 2022 r.

Zawarte w art. 24 ust. 2 u.ś.r. sformułowanie "ustala się" można utożsamiać z "przyznaje się" tylko w sytuacji stwierdzenia spełnienia w miesiącu złożenia wniosku wszystkich przesłanek pozytywnych i braku występowania przesłanek negatywnych do uwzględnienia wniosku. Skoro zaś nie jest możliwe kumulatywne pobieranie obu świadczeń, to warunkiem przyznania nowego świadczenia jest rezygnacja z uprzednio przyznanego świadczenia, która nie może sprowadzać się tylko do deklaracji, ale jej wyrazem musi być ustanie dotychczasowego prawa poprzez uchylenie lub zmianę wcześniejszej decyzji. Ograniczenie ustawowe do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r., w zw. z art. 27 ust. 3 u.ś.r. należy stosować w pierwszeństwie przed warunkami określonymi w art. 24 ust. 2 u.ś.r., mającymi zastosowanie tylko w sytuacji stwierdzenia spełnienia w miesiącu złożenia wniosku wszystkich przesłanek pozytywnych i braku występowania przesłanek negatywnych do uwzględnienia wniosku, a zatem spełnienia przesłanek materialnoprawnych. Przepis art. 24 ust. 2 u.ś.r. odnosi się bowiem do okoliczności formalnoprawnych, a nie materialnoprawnych. Nie ma żadnego uzasadnienia do wycinkowego stosowania przepisów prawa, skoro oczywistą przeszkodą do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest korzystanie ze świadczenia w postaci specjalnego zasiłku opiekuńczego. Dopiero zniesienie w formie prawnej negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.b u.ś.r. daje możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W związku z tym, dopóki w przedmiotowej sprawie istniała w obrocie prawnym decyzja o przyznaniu skarżącemu specjalnego zasiłku opiekuńczego, dopóty niemożliwe było przyznanie skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego na okres w którym skarżący był uprawniony i pobierał zasiłek dla opiekuna. Ograniczenia ustawowe wynikające z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.b u.ś.r. we wskazanych powyżej okolicznościach faktycznych sprawy ustały dopiero od dnia uchylenia decyzji przyznającej skarżącemu specjalny zasiłek opiekuńczy (1 kwietnia 2022 r.), która to decyzja nie została zakwestionowana. Osoba, która spełnia warunki z art. 17 ust. 1 u.ś.r. do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymywać, a pobiera specjalny zasiłek opiekuńczy, winna móc zgodnie z art. 27 ust. 5 u.ś.r. dokonać wyboru jednego z tych świadczeń, niemniej wybór ten nie może zostać urzeczywistniony w sposób naruszający przepisy prawa. Konsekwencją dokonania tego wyboru, nie może być zaistnienie sytuacji, w której osoba otrzymywałaby dwa świadczenia za ten sam okres. Dlatego koniecznym warunkiem do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest usunięcie w sposób zgodny z prawem przeszkody z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.b u.ś.r.

Wobec powyższego należy uznać, że SKO prawidłowo przyznało skarżącemu świadczenie pielęgnacyjne począwszy od dnia 1 kwietnia 2022 r., gdyż skarżący dopiero od tego momentu spełnił przesłanki materialnoprawne do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

W konsekwencji sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił.