Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 1137/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2022-04-01 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję II i I instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit a i c
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Jacek Hyla, Sędziowie: Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak, Sędzia WSA Jolanta Sudoł (spr.), po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 1 kwietnia 2022 r. sprawy ze skargi Ł.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w G. z dnia 19 października 2021 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy S. z dnia 24 maja 2021 r., nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w G. na rzecz skarżącego Ł. S. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 19 października 2021 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w G. utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy S. z dnia 24 maja 2021 r. o odmowie przyznawania Ł. S. (dalej również jako "strona", "wnioskodawca" lub "skarżący") świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką sprawowaną nad żoną - W. S.

Z akt sprawy wynikają następujące okoliczności faktyczne i prawne:

Ł. S., działając przez profesjonalnego pełnomocnika złożył w dniu 25 marca 2021 r. w Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej w S. wniosek o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną żoną W. S.. Do wniosku dołączono dokumenty, obejmujące m.in.:

- orzeczenie Powiatowego Zespołu do spraw Orzekania o Niepełnosprawności w W. z dnia 26 września 2018 r. (nr [...]) o znacznym stopniu niepełnosprawności, gdzie wskazano, że niepełnosprawność W. S. istnieje od 15 roku życia, a znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od 1 sierpnia 2018 r.,

- decyzję Wójta Gminy S. z dnia 28 października 2020 r. o przyznaniu Ł. S. zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad żoną na okres od 1 listopada 2020 r. do 31 października 2021 r.,

- oświadczenie wnioskodawcy o rezygnacji z zasiłku opiekuńczego,

- zaświadczenie Ł. S. z dnia 24 marca 2021 r. o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego i pracy w gospodarstwie rolnym w dniu 1 sierpnia 2018 r.,

- oświadczenie wnioskodawcy z dnia 24 marca 2021 r. o rodzaju i częstotliwości czynności wykonywanych w związku z opieką nad żoną,

- decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia 30 listopada 2018 r. o objęciu Ł. S. ubezpieczeniem emerytalno-rentowym,

- kartę informacyjną leczenia szpitalnego W. S. nr [...]

- kartę informacyjną leczenia szpitalnego, wskazówki i zalecania pielęgniarskie nr [...]

- kartę informacyjną leczenia szpitalnego W. S. nr [...]

- kartę informacyjną leczenia szpitalnego W. S. nr [...]

- kartę informacyjną leczenia szpitalnego W. S. nr [...]

- kartę informacyjną leczenia szpitalnego W. S. nr [...]

- kartę informacyjną leczenia szpitalnego W. S. nr [...].

Decyzją z dnia 24 maja 20121 r. (nr [...]) Wójt Gminy S. odmówił wnioskodawcy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego na żonę - W. S.

Jako podstawę prawną wydania decyzji wskazano art. 17 ust. 1 pkt 4 oraz art. 17 ust. 5 pkt 2a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz.U. z 2020 r., poz. 111 ze zm., dalej jako "u.ś.r.").

W uzasadnieniu w pierwszej kolejności podniesiono, że zgodnie zaś z art. 17 ust. 5 pkt 2a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W toku sprawy na podstawie skróconego aktu małżeństwa oraz informacji z Elektronicznego Krajowego Systemu Monitoringu Orzekania o Niepełnosprawności ustalono natomiast, że Ł. S. jest mężem W. S. i w odróżnieniu od żony nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Brak posiadania wskazanego orzeczenia przez wnioskodawcę został uznany przez organ pierwszej instancji jako przesadzający o tym, że w sprawie nie została spełniona przesłanka warunkująca przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

Następnie wskazano, że w dniu 19 kwietnia 2021 r. organ wystąpił do Ł. S. o wskazanie czynności opiekuńczych związanych wyłącznie z W. S., jakie wykonuje wnioskodawca. W odpowiedzi na wezwanie wnioskodawca wskazał, że czynności te obejmują pomoc przy porannej oraz wieczornej toalecie, mierzenie cukru, przygotowywanie posiłków, podawanie leków, pranie, prasowanie, gotowanie, czytanie książek i słuchanie radia, wyjazdy do lekarza, załatwianie spraw urzędowych. Mając na uwadze powyższe organ pierwszej instancji stwierdził, że w jego ocenie wskazane czynności nie wychodzą poza zakres czynności, które zgodnie z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego zobowiązują małżonków do wzajemnej pomocy. Ponadto, opieka osoby ubiegającej się o świadczenie pielęgnacyjne nad osobą niepełnosprawną musi być związana wyłącznie z osobą chorego, a nie polegać na prowadzeniu gospodarstwa domowego (to jest na sprzątaniu, gotowaniu itd.), gdyż prowadzenie gospodarstwa domowego nie wyklucza podjęcia zatrudnienia. Odnosząc się do wyników przeprowadzonego w sprawie w maju 2021 r. wywiadu środowiskowego organ wskazał, że W. S. przyznała, że "samodzielnie porusza się po mieszkaniu". Z tego względu organ pierwszej instancji uznał, że niepełnosprawność W. S. nie wymaga opieki w takim wymiarze, która uniemożliwiłaby wnioskodawcy podjęcie aktywności zawodowej. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest bowiem świadczeniem należnym jedynie w związku z opieką nad niepełnosprawną osobą, lecz świadczeniem które przysługuje w związku z wymuszoną koniecznością sprawowania całodobowej opieki nad najbliższą osobą. Z powyższych względów organ pierwszej instancji stwierdził, że w sprawie nie została spełniona wynikająca z art. 17 ust. 1 u.ś.r. przesłanka rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

W odwołaniu od decyzji pełnomocnik Ł. S. zakwestionował obie wskazane przez organ pierwszej instancji podstawy odmowy przyznania świadczenia.

Wskazał, że art. 17 ust. 5 pkt 2a u.ś.r. w ogóle nie ma zastosowania w sprawach, których przedmiotem jest przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz współmałżonka. Ponadto, zdaniem pełnomocnika strony organ błędnie ustalił, że w sprawie nie została spełniona wynikająca z art. 17 ust. 1 u.ś.r. przesłanka rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia z uwagi na opiekę na sprawowaną nad osobą niepełnosprawną.

Decyzją z dnia 19 października 2021 r. (nr [...]) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w G. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz.U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.) utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji o odmowie przyznania wnioskodawcy świadczenia pielęgnacyjnego.

Organ odwoławczy uwzględnił zarzut strony, że odmowa przyznania Ł. S. świadczenia pielęgnacyjnego nie może opierać się na podstawie z art. 17 ust. 5 pkt 2a u.ś.r., który ma zastosowanie do sytuacji, gdy o świadczenie ubiega się osoba niebędąca małżonkiem osoby niepełnosprawnej. Małżonek osoby niepełnosprawnej z uwagi na ciążący na nim w pierwszej kolejności obowiązek alimentacji jest bowiem osobą uprawnioną do świadczenia pielęgnacyjnego, wymienioną w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.

Niemniej, w ocenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w G. w przedmiotowej sprawie świadczenie nie mogło zostać przyznane z uwagi na wskazany przez organ pierwszej instancji brak związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem pracy przez wnioskodawcę, a koniecznością sprawowania opieki nad żoną, a zatem z uwagi na niespełnienie podstawowej przesłanki przyznania świadczenia, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Kolegium podkreśliło, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest świadczeniem należnym za samo sprawowanie opieki, ale jest to świadczenie należne za rezygnację z aktywności zawodowej wymuszoną koniecznością sprawowania opieki nad najbliższą osobą. Treść art. 17 ust. 1 u.ś.r. ustanawia szereg przesłanek, które muszą zostać spełnione łącznie, aby wnioskodawca mógł otrzymać świadczenie. Główną przesłanką spośród nich jest jednak właśnie istnienie związku przyczynowego pomiędzy sprawowaniem opieki a rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej osoby sprawującej opiekę, na co wskazują słowa "w celu sprawowania opieki". W świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r. rezygnacja z aktywności zawodowej musi być wymuszona przez konieczność sprawowania opieki nad chorym, zaś rozmiar tej opieki musi być na tyle duży by uniemożliwiał on podjęcie lub wykonywanie pracy zarobkowej. Jeżeli zatem sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną nie koliduje z wykonywaniem pracy lub potencjalnym podjęciem zatrudnienia, a także w sytuacji, gdy rezygnacja z zatrudnienia nie ma faktycznego związku ze sprawowaniem opieki, bądź osoba sprawująca opiekę nie podejmowała zatrudnienia z innych przyczyn, jak np. brak pracy czy swój stan zdrowia, to świadczenie takie nie będzie przysługiwało. Nie każda bowiem rezygnacja z zatrudnienia lub zaniechanie podjęcia pracy będzie podstawą do przyznania świadczenia, lecz wyłącznie takie, których celem jest sprawowanie opieki.

Odnosząc powyższe do realiów przedmiotowej sprawie Kolegium wskazało, że z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, że żona wnioskodawcy jest osobą niepełnosprawną ze względu na problemy z oczami i prawie całkowicie straciła wzrok. Ustalono przy tym jednak, że W. S. samodzielnie porusza się po mieszkaniu, a opieka wnioskodawcy nad żoną polega na podawaniu insuliny, sprzątaniu, zapewnieniu kontaktów z lekarzem i paleniu w piecu. Oceniając te ustalenia Kolegium doszło do przekonania, że większość czynności jakie wykonuje wnioskodawca wynika z faktu wspólnego zamieszkiwania z żoną. Czynności wchodzące w zakres opieki związanej wyłącznie z osobą niepełnosprawnej nie są zaś w tym przypadku zdaniem organu na tyle czasochłonne by stanowić przeszkodę w podjęciu pracy zawodowej. Zgadzając się zatem z konkluzją organu pierwszej instancji, Kolegium uznało, że w sprawie nie występuje przesłanka polegająca na niepodejmowaniu lub rezygnacji z zatrudnienia celem sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Kolegium podkreśliło, że w sprawie nie zachodzi w szczególności związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez Ł. S. zatrudnienia a sprawowaną przez niego opieką nad żoną z uwagi na opisany w wywiadzie zakres czynności wynikających ze sprawowanej opieki, związanej wyłącznie z osobą niepełnosprawnej W. S.

Uznając, że wnioskodawca nie spełnia warunków uprawniających do nabycia świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej Kolegium, pomimo tego, że powodem odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego przez organ pierwszej instancji było także niespełnienie warunków wynikających z art. 17 ust. 5 pkt 2a u.ś.r., uznało, że zaskarżona decyzja, co do zasady była słuszna i utrzymało ją w mocy.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, działający przez pełnomocnika Ł. S. wniósł o uchylenie opisanej wyżej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w G. i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji i orzeczenia co do istoty sprawy, ewentualnie o przekazanie organowi pierwszej instancji sprawy do ponownego rozpoznania. W skardze zawarto ponadto wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym.

Względem zaskarżonej decyzji podniesiono zarzut naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. i przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

W uzasadnieniu skargi zakwestionowano prawidłowość przyjętego przez Kolegium stanowiska, aby w przedmiotowej sprawie zachodziła przesłanka uniemożliwiająca przyznanie skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, a mianowicie brak związku przyzynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaniem opieki.

W ocenie strony skarżącej z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że Ł. S. ze względu na sprawowaną nad żoną opiekę nie jest w stanie podjąć zatrudnienia nawet w najmniejszym wymiarze czasowym.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w G. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2021 r., poz.137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Kontrola ta polega na zbadaniu zgodności z prawem (legalności) określonego przejawu działalności administracji publicznej.

Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2022 r., poz. 329 - dalej powoływanej jako "p.p.s.a.") uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc sprawy merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji, postanowień i innych aktów podejmowanych przez organy administracji publicznej z przepisami prawa, to jest czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia jego nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy albo naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy

Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Natomiast stosownie do art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Dokonując kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia w oparciu o wskazane wyżej kryterium Sąd uznał, że złożona skarga zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie wyjaśnienia wymaga, że niniejsza skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym. Zgodnie z art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie spawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażądała przeprowadzenia rozprawy. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.). W niniejszej sprawie spełnione zostały przesłanki, o których mowa w art. 119 pkt 2 p.p.s.a.

Przedmiotem skargi strona uczyniła decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w G. z dnia 19 października 2021 r. utrzymującą w mocy decyzję Wójta Gminy S. z dnia 24 maja 2021 r., którą odmówiono skarżącemu przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną żoną.

Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm. - dalej powoływanej w skrócie jako: "u.ś.r."), a w szczególności art. 17 tej ustawy, w którym określono wymogi, od spełnienia których uzależnione jest pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, mającego w określonym stopniu rekompensować brak możliwości świadczenia pracy w związku z opieką, jaką sprawuje nad osobą niepełnosprawną. Wskazane przez ustawodawcę przesłanki muszą być spełnione kumulatywnie.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce lub ojcu;

2) opiekunowi faktycznemu dziecka;

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej;

4) innym osobom na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W tym miejscu wyjaśnienia wymaga, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w G. prawidłowo wskazało, że małżonek osoby niepełnosprawnej z uwagi na ciążący na nim w pierwszej kolejności obowiązek alimentacji jest osobą uprawnioną do świadczenia pielęgnacyjnego, wymienioną w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Z treści art. 23 i art. 24 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (tekst jednolity: Dz.U. z 2020 r., poz.1359, dalej w skrócie - "k.r.io.") wynika bowiem, że wśród obowiązków małżeńskich istnieje obowiązek wzajemnej alimentacji, który sprowadza się również do obowiązku opieki nad chorym czy niepełnosprawnym małżonkiem. Nie można zatem przyjąć, że kwestie obowiązku alimentacyjnego, należy wyłącznie rozpoznawać w kontekście art. 128 k.r.io. Przyjąć zatem należy, że kategoria innych osób, na których zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., ciąży obowiązek alimentacyjny obejmuje właśnie przede wszystkim współmałżonka osoby wymagającej opieki. Z tych względów w zaskarżonej decyzji prawidłowo zakwestionowano poczynioną przez organ pierwszej instancji wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. oraz dopuszczalność odmowy przyznania wnioskodawcy świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o przedmiotową podstawę prawną.

Za prawidłową i zgodną z celem ustawy wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. należy bowiem przyjąć takie rozumienie wskazanego przepisu, że pozostawanie osoby niepełnosprawnej wymagającej opieki w związku małżeńskim, gdy małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wyklucza - co do zasady - z kręgu uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego krewnych zobowiązanych do świadczenia alimentacyjnego w dalszej kolejności po małżonku. Ustawodawca w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. wyraźnie wskazał bowiem, że zobowiązanym do opieki nad małżonkiem w pierwszej kolejności jest jego współmałżonek, chyba że sam jest niepełnosprawny w stopniu znacznym (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2022 r., sygn. akt I OSK 1212/21).

Mając zatem na uwadze, że osobą wnioskującą o przyznanie świadczenia jest mąż niepełnosprawnej W. S., nie budzi wątpliwości Sądu, że w sprawie nie było podstaw do odmowy przyznania świadczenia z tej przyczyny, że wnioskodawca nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W przedmiotowej sprawie istota sporu sprowadza się zatem do rozstrzygnięcia, czy Samorządowe Kolegium Odwoławcze w G. i Wójt Gminy S. zasadnie odmówiły skarżącemu przyznania świadczenia na podstawie art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Z treści przytoczonego wyżej art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika jednoznacznie, że warunkiem uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego musi być rezygnacja/niepodejmowanie przez opiekuna (wnioskodawcę) zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) pozostające w związku ze sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną w zakresie niepozwalającym na podjęcie jakiejkolwiek pracy, a między tymi obiema okolicznościami (rezygnacją/niepodejmowaniem pracy a koniecznością sprawowania wymaganej i koniecznej opieki) zachodzi bezpośredni związek przyczynowo - skutkowy.

Sąd rozpoznający przedmiotową sprawę w pełni zgadza się z tym, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest kierowane do wszystkich opiekunów osób niepełnosprawnych, lecz tylko do tych z nich, którzy sprawując opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, czynią to w tak dużym - a wynikającym ze stopnia niepełnosprawności osoby, którą się opiekują - zakresie i rozmiarze, że opieka ta nie pozwala im na podjęcie pracy. Świadczenie pielęgnacyjne ma być bowiem rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga. Ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki. Jednak z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że aby można było mówić o opiece w rozumieniu analizowanego przepisu, musi być to opieka stała i długoterminowa.

Sąd wskazuje, że o istnieniu związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki przesądza zatem to, jaki jest rzeczywisty zakres tej opieki i jednocześnie jakie są potrzeby danej osoby niepełnosprawnej, wynikające z posiadanych przez nią konkretnych schorzeń. W ocenie Sądu, oczywistym jest przy tym, że dla wykazania wystąpienia tego rodzaju związku lub też jego braku, poza ustaleniem że wnioskodawca sprawuje opiekę w określonym rozmiarze i rodzaju nad osobą niepełnosprawną, jest zatem jednoznaczne ustalenie, czy wnioskodawca rzeczywiście nie podejmuje się wykonywania innej pracy zarobkowej (nie podejmuje pracy) lub z niej wcześniej zrezygnował.

Mając na uwadze całość dokumentacji zawartej w aktach administracyjnych przedmiotowej sprawy, nie budzi wątpliwości Sądu, że powyższe ustalenia w przedmiotowej sprawie w wyczerpujący sposób można było poczynić na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, obejmującego nie tylko orzeczenie o stopniu niepełnosprawności i wywiad środowiskowy, ale także dodatkowe oświadczenia wnioskodawcy wskazujące na zakres i rodzaj opieki jaki sprawuje nad żoną, obszerną dokumentację medyczną dotyczącą stanu zdrowia W. S., jak i oświadczenie skarżącego o rezygnacji z prowadzenia i pracy w gospodarstwie rolnym

Pomimo tego, w ocenie Sądu, orzekające w obu instancjach organy w istocie nie ustaliły prawidłowo ważnych z punktu widzenia rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy okoliczności. Z treści uzasadnień zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji wynika bowiem po pierwsze, że zgromadzone w sprawie dokumenty nie zostały kompleksowo przeanalizowane. W tym część z nich i wynikające z nich istotne informacje (dokumentacja medyczna W. S., oświadczenie skarżącego o rezygnacji z prowadzenia i pracy w gospodarstwie rolnym) zostały w ogóle pominięte przez organy.

Przede wszystkim dostrzec trzeba, że organy wskazały na brak związku pomiędzy opieką a "niepodejmowaniem" pracy przez skarżącego, akcentując, że przy takim zakresie obowiązków i stanie zdrowia żony, mógłby podjąć pracę. Faktycznie zaś skarżący wystąpił o przyznanie mu świadczenia wskazując na to, że w związku z rozpoczęciem opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym żoną zrezygnował z zatrudnienia (lub innej pracy zarobkowej), a nie, że powstrzymuje się od zatrudnienia. Organy nie odniosły się w ogóle do przedmiotowej okoliczności, nie uwzględniając jej w opisanym w decyzjach stanie faktycznym sprawy i dalszych rozważaniach. Z wydanych w sprawie decyzji nie wynika bowiem w szczególności, aby organy dokonały analizy treści i wiarygodności oświadczenia skarżącego z dnia 24 marca 2021 r., w którym wskazał, że będąc świadomy odpowiedzialności karnej za składanie fałszywego oświadczenia oświadcza, że zaprzestał prowadzania gospodarstwa rolnego w dniu 1 sierpnia 2018 r. i z tą też datą zaprzestał pracy w gospodarstwie rolnym.

Okoliczność rezygnacji z prowadzenia gospodarstwa rolnego została przez skarżącego podniesiona także w trakcie wywiadu środowiskowego z 5 maja 2021 r., w treści którego pracownik socjalny ustalił, że Ł. S. dzierżawił od teściowej gospodarstwo rolne, jednak jak informuje ze względu na konieczność opieki nad żoną zrezygnował z jego prowadzenia. Jak wynika z akt sprawy organy dysponowały przy tym dodatkowym materiałem dowodowym pozwalającym na ustalenie okoliczności rezygnacji skarżącego z pracy, w tym m.in. decyzją Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia 30 listopada 2018 r. o objęciu Ł. S. ubezpieczeniem emerytalno-rentowym. W decyzji tej wskazano m.in., że zgodnie z art. 16 ust. 2 pkt 4 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, ubezpieczeniem emerytalno-rentowym na wniosek obejmuje się osobę, która podlegała ubezpieczeniu jako rolnik lub domownik i zaprzestała prowadzenia działalności rolniczej oraz uwzględniono wniosek Ł. S. o objęcie ubezpieczeniem od dnia 1 sierpnia 2018 r. Jak zaś dodatkowo wynika z orzeczenia Powiatowego Zespołu do spraw Orzekania o Niepełnosprawności w W. z dnia 26 września 2018 r. (nr [...]) znaczny stopień niepełnosprawności W. S. datuje się od dnia 1 sierpnia 2018 r.

Zgodnie z art. 17b ust. 1 i 2 u.ś.r. w przypadku, gdy o świadczenia, o których mowa w art. 16a i art. 17 ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenia te przysługują odpowiednio:

1) rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego;

2) małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym.

Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego (lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym), o których mowa w ust. 1, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli: "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia." Klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. W aktualnym stanie prawnym możliwe jest uzyskanie przez rolnika świadczenia pielęgnacyjnego.

Należy podzielić stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarte w wyrokach z 13 stycznia 2015 r., sygn. akt I OSK 905/14: "Samo posiadanie lub własność gospodarstwa nie mogą być kwalifikowane jako jego prowadzenie, jeżeli nie wiąże się z nimi wykonywanie określonej działalności rolniczej. Wniosek taki wynika wprost z legalnej definicji "rolnika" w art. 6 pkt 1 ustawy z 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, która posiadanie lub własność gospodarstwa sytuuje jako jeden z elementów pojęcia rolnika, jak i - na przykład - z domniemania zawartego w art. 38 pkt 1, sprowadzającego się do stwierdzenia, że właściciel gruntów prowadzi działalność rolniczą. Nie ma wątpliwości, że domniemanie takie nie byłoby potrzebne, gdyby sama własność gospodarstwa wystarczała do uznania właściciela za rolnika" oraz z 5 listopada 2015 r., sygn. akt I OSK 980/14 "Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, o których mowa w ust. 1 art. 17b u.ś.r., potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań".

Ciężar dowodu wykazania zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego ciąży na rolniku. Odpowiedzialność za złożenie oświadczenia przerzucana jest na osobę, która dane oświadczenie składa. Ustawodawca ściśle określił, jaki rodzaj dowodu będzie służyć temu celowi. Takim środkiem dowodowym, podlegającym ocenie na zasadach ogólnych, jest oświadczenie składane w trybie art. 17b ust. 2 u.ś.r. Oświadczenie winno wskazywać na całkowite zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego czy wykonywania w nim pracy. Zakres oświadczenia winien być zgodny z zakresem przewidzianym w art. 17b ust. 2 u.ś.r. i oświadczenie winno być złożone w przewidzianej przez przepisy formie, aby mogło być uwzględnione przez organy orzekające w sprawie.

Organy w niniejszej sprawie nie wykazały by istniały jakiekolwiek wątpliwości odnośnie prawdziwości złożonego przez skarżącego oświadczenia. Twierdzenia skarżącego w tym zakresie nie były przez organy w żaden sposób weryfikowane. Warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest złożenie oświadczenia o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa, pod rygorem odpowiedzialności za składanie fałszywych zeznań. Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego celem sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny stanowi o spełnieniu przesłanki "rezygnacji", z którą u.ś.r. wiąże przyznanie wnioskowanego świadczenia. Można na marginesie dodać, że co do zasady nie ma obowiązku badania treści tego oświadczenia przez organy, co nie wyklucza możliwości oceny prawdziwości oświadczenia jako dowodu, która to ocena powinna się odbywać z poszanowaniem ogólnych reguł swobodnej oceny dowodów.

Po drugie, dokonując analizy innych dokumentów - to jest przede wszystkim wywiadu środowiskowego - organy niezwykle wybiórczo odniosły się to wynikających z nich treści. Wydane w sprawie rozstrzygnięcia oparto bowiem de facto na wskazaniu, że skoro W. S. przyznała, że samodzielnie porusza się po mieszkaniu, to nie wymaga takiego rozmiaru opieki, który uniemożliwiałby podjęcie pracy zawodowej jej opiekunowi, ponieważ zakres czynności związanych ściśle z jej osobą wykonywanych przez wnioskodawcę obejmuje tylko podawanie leków (insuliny). Co istotne, Kolegium w zaskarżonej decyzji z jednej strony wskazało, że W. S. prawie całkowicie straciła wzrok. Organ nie uznał jednak wskazanego faktu jako mogącego istotnie wpływać na zakres opieki sprawowanej przez wnioskodawcę nad żoną.

Zdaniem Sądu całokształt informacji wynikających z dokumentów zgromadzanych w sprawie (dotyczących nie tylko problemów z oczami ale też innych schorzeń i przebytych hospitalizacji), podważa założenie organu, że W. S. pomimo orzeczonego znaczonego stopnia niepełnosprawności, jest w dużej mierze samodzielna.

Z dołączonej do wniosku o przyznanie świadczenia dokumentacji medycznej (karty leczenia szpitalnego z lat 2019-2020) wynika, że W. S. była wielokrotnie hospitalizowana oraz że poza cukrzycą typu 1, cierpi na wiele powiązanych z tą chorobą, a także samoistnie występujących schorzeń, takich jak zaćma obu oczu, retinopatia cukrzycowa, enteropatia cukrzycowa, niedokrwistość z niedoboru żelaza, makultopatia cukrzycowa obu oczu, nawrotowe wylewy krwi do oczu, neuropatia cukrzycowa, gastropareza. W złożonych w toku postępowania oświadczeniach (z dnia 24 marca 2021 r. oraz 4 maja 2021 r.) skarżący wskazał, że w ramach czynności opiekuńczych mierzy ciśnienie, wielokrotnie w ciągu dnia mierzy i koryguje poziom cukru, podaje insulinę i inne leki, a także, że żona skarżącego często cierpi na nietrzymanie stolca i silne biegunki, kiedy to wymaga szczególnej pomocy skarżącego polegającej na częstym prowadzeniu do toalety, zmianie zabrudzonej pościeli, kąpieli. Analiza przedłożonej dokumentacji medycznej potwierdza przy tym, że hospitalizacje W. S. nie miały miejsca tylko w związku z operacjami oczu (jak wskazano w wywiadzie środowiskowym w sumie 6 operacji), ale ich przyczyną bywały także wskazane przez wnioskodawcę problemy gastrologiczne (silne biegunki). Z oświadczenia skarżącego z dnia 4 maja 2021 r. wynika ponadto, że poza wyżej wymienionymi chorobami W. S. choruje także na astmę oskrzelową. Skarżący wyjaśnił jednocześnie, że stan jego żony w istotny sposób pogorszył się w 2018 r. kiedy w maju straciła wzrok w lewym oku, a w lipcu straciła wzrok w oku prawnym na skutek oderwania siatkówki. W wywiadzie środowiskowym potwierdzono również, że problemy zdrowotne W. S. wynikają z wielu różnych schorzeń. Ustalono bowiem, że na stałe leczy się ona w poradni hematologicznej, gastrologicznej, okulistycznej, diabetologicznej i ortopedycznej, z którego to powodu jeździ z towarzyszeniem męża na wizyty do G. do lekarzy specjalistów 3 - 4 razy w miesiącu.

Reasumując, podkreślić trzeba, że organy rozpoznające wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego miały obowiązek wyjaśnić wszystkie wskazane wyżej i istotne z punktu widzenia art. 17 ust. 1 u.ś.r. kwestie przeprowadzając w tym celu postępowanie dowodowe respektujące podstawowe zasady postępowania administracyjnego wynikające z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.

Zgodnie z ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego, organ administracji publicznej stoi na straży praworządności i podejmuje kroki niezbędne do dokładnego ustalenia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.) i dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.).

Przyjmując stanowisko o braku zaistnienia związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją z pracy, a opieką nad osobą niepełnosprawną organy naruszyły zdaniem Sądu zasadę swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.) i w konsekwencji błędnie ustaliły stan faktyczny sprawy naruszając tym samym zasadę prawdy obiektywnej (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.). W sprawie nie dokonano rozważenia całokształtu zebranego w sprawie materiału dowodowego i wszystkich wynikających z niego okoliczności faktycznych w ich wzajemnym powiązaniu i całokształcie.

Mając na uwadze powyższe w konfrontacji z treścią uzasadnień wydanych w sprawie decyzji, w ocenie Sądu w sprawie doszło także do istotnego naruszenia art. 107 § 3 k.p.a., zgodnie z którym uzasadnienie faktyczne decyzji powinno zwierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów na których się oparł oraz przyczyn, z powodu którym innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. W przedmiotowej sprawie nie wykazano bowiem w istocie, z jakich względów odmówiono wiarygodności składanym przez skarżącego oświadczeniom, że zrezygnował z prowadzenia gospodarstwa rolnego w celu sprawowania opieki nad żoną. Okoliczność ta w ogóle nie była bowiem przedmiotem rozważań organów.

Nie przeanalizowano również w wyczerpujący sposób dokumentów dotyczących sytuacji zdrowotnej W. S., w tym nie wyjaśniono bliżej, z jakich względów - poza tym, że żona skarżącego wskazała, że porusza się samodzielnie po mieszkaniu - jej sytuacja zdrowotna została oceniona przez organy jako niewpływająca w istotny sposób na jej samodzielność. W sprawie pominięto, że skarżąca poza tym, że jest praktycznie niewidoma, choruje także na inne schorzenia i nie rozważono ich wpływu na funkcjonowanie skarżącej, a tym samym wpływu tych schorzeń na zakres opieki jakiej W. S. wymaga ze strony opiekuna.

Wskazane uchybienia natury procesowej powodują, zdaniem Sądu, że orzeczenie o odmowie przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego przez organy było co najmniej przedwczesne, przez co w sprawie naruszono art. 17 ust. u.ś.r. Rozstrzygnięcie w sprawie podjęto bowiem w istocie bez ustalenia, czy Ł. S. zrezygnował z pracy w gospodarstwie rolnym oraz na jakie schorzenia i problemy zdrowotne cierpi niepełnosprawna W. S. - w tym co ważne - jaki rozmiar koniecznej opieki one determinują. Mając zaś na uwadze treść art. 17 ust. 1 u.ś.r. poczynienie wskazanych ustaleń jest konieczne, aby odnieść się do kluczowej w przedmiotowej sprawie kwestii, to jest tego, czy skarżący zrezygnował z prowadzenia gospodarstwa rolnego w celu sprawowania opieki nad żoną.

Jak wskazano wyżej, Sąd orzekający w przedmiotowej sprawie stoi jednocześnie na stanowisku, że zgromadzone w sprawie dowody pozwalały na ustalanie wszystkich wskazanych i istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności. Z treści wydanych w sprawie decyzji nie wynika natomiast, aby zebrane w sprawie dowody zostały właściwie i kompleksowo przeanalizowane i ocenione przez organy.

Z powyższych względów Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a., zasądzając od organu odwoławczego na rzecz skarżącego 480 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania, na które składa się wynagrodzenie reprezentującego skarżącego adwokata ustalone zgodnie z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.).

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy uwzględnią powyżej przedstawioną wykładnię przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. badając, czy stan faktyczny sprawy wypełnia dyspozycję normy prawnej wynikającej z omawianego przepisu. Wcześniej jednak organy dokonają w sprawie nie budzących wątpliwości ustaleń stanu faktycznego związanych z rezygnacją z pracy w gospodarstwie rolnym przez skarżącego w celu sprawowania opieki nad żoną oraz jej zakresu, dokonując prawidłowej i pełnej oceny obszernie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. Uwzględnią przy tym posiadanie przez W. S. licznych i poważnych schorzeń, które wielokrotnie były już przyczyną jej hospitalizacji i mają wpływ na stopień jej codziennej samodzielności i samowystarczalności.

Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Internetowej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).