Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 96/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2022-04-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 75 par. 1, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 17 ust. 1 pkt 4, ust. 1a, ust. 5 pkt 2a, art. 23 ust. 4aa, art. 24 ust. 1 ust. 2
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 23, art. 27, art. 60 par. 1-3, art. 128, art. 132
journal: Dz.U. 2020 poz 1359
law: Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1359).
article: art. 71 ust. 1
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
article: art. 135, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c), art. 205 par. 2
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: par. 14 ust. 1 pkt 1 lit. c)
journal: Dz.U. 2018 poz 265
law: Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości  z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski Sędzia WSA Agata Sobieszek-Krzywicka Asesor WSA Tomasz Porczyński (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 27 kwietnia 2022 r. sprawy ze skargi J.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] r. nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. na rzecz J. M. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. dc


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r., nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2021 r. poz. 735) – dalej: k.p.a.; art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2020 r. poz. 111 ze zm.) – dalej: u.ś.r.; Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] r., znak [...] o odmowie przyznania J. M. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaną opieką nad matką A.M..

Z ustalonego w sprawie stanu faktycznego wynika, że o przyznanie przedmiotowego świadczenia skarżący, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wystąpił wnioskiem z dnia 17 sierpnia 2021 r. Do wniosku strona załączyła między innymi orzeczenie Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Ł. z dnia [...] kwietnia 2021 r. zaliczające A. M. do znacznego stopnia niepełnosprawności ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, wymagająca stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby; oświadczenie skarżącego z dnia 6 sierpnia 2021 r. o rezygnacji zatrudnienia w związku z pogarszającym się stanem zdrowia matki i wynikającą z powyższego koniecznością sprawowania nad nią opieki, jak również oświadczenie o posiadanym statusie osoby bezrobotnej z prawem do zasiłku z jednoczesną deklaracją rezygnacji z pobieranego zasiłku, w przypadku przyznania wnioskowanego świadczenia.

Z załączonego do akt sprawy wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 22 września 2021 r. wynika, że wymagająca opieki A.M. mieszka wspólnie ze skarżącym. Wyżej wymieniona wymaga stałej opieki i pomocy osób trzecich, ma problemy z poruszaniem się, nie może być pozostawiona sama w domu, kontakt z nią jest bardzo trudny. Ustalono także, że A.M. pozostaje w związku małżeńskim z M.M., który zgodnie z oświadczeniem skarżącego z dnia 1 października 2021 r. mieszka pod innym adresem i utrzymuje się z pobieranego świadczenia emerytalnego. Wyżej wymieniony nie jest osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności, jednakże uwagi na zły stan zdrowia nie jest w stanie zająć się małżonką.

Decyzją z dnia [...] r. Prezydent Miasta Ł. odmówił przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, z uwagi na wystąpienie negatywnej przesłanki, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 2a u.ś.r. Dodatkowo organ wskazał na brak spełnienia przesłanki z art. 17 ust. 1 b u.ś.r. , jak również na fakt, iż wnioskodawca pozostaje zarejestrowany jako osoba bezrobotna z prawem do zasiłku, co również wyklucza możliwość pozytywne rozpatrzenie jego żądania.

Kwestionując zasadność wydanego rozstrzygnięcia J.M., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wniósł odwołanie, w którym zarzucał błędne zastosowanie art. 17 ust. 1b u.ś.r. z pominięciem wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., K 38/13 uznającego powołany wyżej przepis za niekonstytucyjny w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki; a nadto art. 17 ust. 1 i ust. 1a u.ś.r. poprzez niezasadne uznanie, że skarżący jako syn niepełnosprawnej A.M. nie jest uprawniony do ubiegania się o przedmiotowe świadczenie w sytuacji, gdy jego ojciec, a jednocześnie mąż wymagającej opieki A.M., jako zobowiązany w pierwszej kolejności do alimentacji względem niepełnosprawnej żony, sam z przyczyn zdrowotnych nie jest w stanie wywiązać się z ciążącego na nim obowiązku, co potwierdza załączone do akt sprawy zaświadczenie z dnia [...] r. wystawione przez lekarza specjalistę medycyny rodzinnej. Strona zarzucała nadto wadliwe uznanie, iż fakt zarejestrowania jako osoba bezrobotna z prawem do zasiłku pozostaje be wpływu na uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego. Z uwagi na powyższe strona wnosiła o uchylenie decyzji organu I instancji oraz o przyznanie wnioskowanego świadczenia.

Zaskarżoną niniejszą skargą decyzją z dnia [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie Kolegium wskazało na przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. określający podmioty uprawnione do otrzymania przedmiotowego świadczenia, w tym pkt 4 przywołanego przepisu, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje między innymi osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Dalej wskazało, iż w myśl art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zgodnie natomiast z art. 17 ust. 5 pkt 2a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku w małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W ocenie organu odwoławczego na gruncie niniejszej sprawy bezspornym pozostaje, że A.M. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jak również to, że wnioskodawca – J.M. (syn wymagającej opieki) jest osobą zobowiązaną do alimentacji względem wyżej wymienionej. Jednakże jak wynika z dokonanych w sprawie ustaleń faktycznych A.M. pozostaje w związku małżeńskim z M.M., który nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Tym samym w/w jest zobowiązany w pierwszej kolejności do świadczenia opieki nad żoną, czy to w formie osobistej opieki, czy też w formie finansowej, to jest poprzez opłacenie osoby, która tę opiekę będzie sprawowała. Powyższe zdaniem organu oznacza, iż w sprawie wystąpiła negatywna przesłanka przyznania skarżącemu przedmiotowego świadczenia, określona w art. 17 ust. 5 pkt 2a u.ś.r. Przy czym, bez wpływu na powyższe stwierdzenia pozostają przedłożone do akt sprawy zarówno oświadczenie skarżącego, jak i zaświadczenie lekarza specjalisty medycyny rodzinnej z dnia [...] r. na okoliczność braku możliwości sprawowania przez M.M., z uwagi na stan zdrowia, opieki nad A.M. Jak wynika bowiem z treści przywołanego wyżej przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2a u.ś.r., jedynym dokumentem świadczącym o braku możliwości świadczenia opieki małżonka osoby wymagającej opieki, jest orzeczenie uprawnionego organu orzeczniczego stwierdzającego niepełnosprawność w stopniu znacznym. Wobec powyższego w ocenie organu odwoławczego kwestionowana decyzja organu I instancji odpowiada prawu.

Odnosząc się do zarzutów odwołania Kolegium wskazało, iż w sprawie brak jest podstaw do uznania, że doszło do naruszenia art. 17 ust. 1 ust. 1 a u.ś.r. Za uzasadniony natomiast zdaniem Kolegium uznać należało zarzut naruszenia art. 17 ust. 1b u.ś.r., jak również argumentację, co do braku wpływu na prawo do przedmiotowego świadczenia okoliczność zarejestrowania skarżącego jako osobę bezrobotną. Jednakże z uwagi na fakt wystąpienia negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 2a u.ś.r., powyższe pozostaje bez wpływu na wynik sprawy.

W skardze, wywiedzionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi J. M., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, zarzucał naruszenie art. 128, art. 23 i art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1a u.ś.r. poprzez ich błędną interpretację i uznanie, że skarżący nie jest uprawniony do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego; a nadto art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust 1a u.ś.r. oraz art. 17 ust. 5 pkt 2a u.ś.r. poprzez przyjęcie, że skarżący nie jest uprawniony do kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego nie zalicza się syna, będącego jednocześnie opiekunem faktycznie osoby niepełnosprawnej, z uwagi na to, iż opieka ta powinna być sprawowana przez męża niepełnosprawnej, który nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, podczas, gdy funkcjonalna wykładania ww. przepisów winna skutkować przyznaniem wnioskowanego świadczenia. Dodatkowo strona skarżąca zarzucała naruszenie art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 77, art. 80, art.107 § 3 k.p.a. poprzez nienależyte ustalenie stanku faktycznego sprawy, a w konsekwencji bezpodstawne uznanie, że mąż A.M. nie posiada orzeczenia o niepełnosprawności w stopniu znacznym, a co za tym idzie jest w stanie opiekować się niepełnosprawną żoną, podczas gdy z przedłożonego do akt sprawy zaświadczenia lekarskiego z dnia [...] r. wynika, iż z uwagi na swój stan zdrowia nie jest w stanie wywiązywać się z tego obowiązku. Z uwagi na powyższe skarżący wnosił o uchylenie zaskarżonej decyzji, poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz o przyznanie wnioskowanego świadczenia za okres od dnia 1 sierpnia 2021 r. do dnia 29 listopada 2021 r., to jest do dnia śmierci wymagającej opieki A.M. Strona wnosiła także o zasądzenie kosztów postępowania oraz o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, na posiedzeniu niejawnym.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wnosiło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że skarga J.M. została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) – dalej: p.p.s.a. W myśl powołanego przepisu sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.).

Jak wynika z akt rozpoznawanej sprawy wniosek taki został zawarty w skardze, a wezwany do wypowiedzenia się w powyższym zakresie organ administracji nie zażądał przeprowadzenia rozprawy.

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2021 r. poz. 137) w związku z art. 3 § 1 p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne. Uchylenie zaskarżonej decyzji lub postanowienia w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy, lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także w przypadku zaistnienia przesłanek do wznowienia postępowania - art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. W razie nieuwzględnienia skargi, podlega ona oddaleniu odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.). Ponadto, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Dokonując kontroli sądowoadministracyjnej w powyższym zakresie Sąd stwierdził, że zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji wydane zostały z naruszeniem prawa procesowego, które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co obligowało Sąd do ich wyeliminowania z obrotu prawnego na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.

W niniejszej sprawie, jak już wcześniej wskazano przedmiotem skargi J.M., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, uczynił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] r. utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] r. o odmowie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką A.M..

Podstawę prawną wydania kwestionowanej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2020 r. poz. 111)- dalej: u.ś.r.

Wskazać na wstępie wymaga, iż stosownie do treści art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Prawo do świadczeń rodzinnych ustala się na okres zasiłkowy, z wyjątkiem świadczeń, o których mowa w art. 9, art. 14, art. 15, art. 15a, art. 15b, art. 16, art. 17 i art. 17c (art. 24 ust. 1 u.ś.r.).

W niniejszej sprawie, jak wynika z treści wniesionej skargi wymagająca opieki A.M. zmarła w dniu [...] listopada 2021 r. Skarżący nie przedłożył do akt sprawy odpisu zgonu matki. Jednocześnie z akt sprawy nie wynika, aby procedujące w sprawie organy administracji kwestionowały poprawność formalną złożonego przez skarżącego wniosku z dnia 17 sierpnia 2021 r. Tym samym zasadniczą kwestią sporną pozostaje możliwość ustalenia prawa J.M. do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaną opieką nad niepełnosprawną matką w okresie od 1 sierpnia 2021 r. do dnia 29 listopada 2021 r.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Zgodnie zaś z art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W niniejszej sprawie bezspornym pozostaje, że legitymująca się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym A.M. była matką J.M., a co za tym idzie skarżący jest osobą, na której ciążył obowiązek alimentacyjny względem matki, na zasadach określonych przepisami ustawy z 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn.: Dz.U. z 2020 r. poz. 1359) - dalej: k.r.o. Bezspornym pomiędzy stronami jest także to, że skarżący nie jest osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Wobec powyższego uznać należy, że w dacie wystąpienia z wnioskiem o przyznanie przedmiotowego świadczenia skarżący należał do kategorii podmiotów, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. uprawnionych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

W sprawie bezspornym pozostaje również, że wymagająca opieki A.M. pozostawała w związku małżeńskim z M.M., który nie legitymował się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym. Powyższa okoliczność, jak słusznie wskazują procedujące w sprawie organy obu instancji może stanowić realizację określonej w art. 17 ust. 5 pkt 2a u.ś.r. negatywnej przesłanki przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką A.M., gdyż jak wynika z treści powołanego przepisu, to M.M. w pierwszej kolejności winien sprawować opiekę nad wymagającą opieki żoną.

Niemniej jednak w ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą skargę dokonane w sprawie ustalenia faktyczne nie są wystarczające do bezspornego stwierdzenia, iż M.M. był w stanie rzeczywiście sprawować opiekę nad A.M., co czyni wydane w sprawie rozstrzygnięcia, co najmniej przedwczesnymi.

Nie przesadzając w kwestii spełnienia przez stronę̨ ustawowych warunków uzyskania prawa do zadanego świadczenia wskazać́ należy, iż w orzecznictwie sądów administracyjnych jednolicie przyjmowane jest, że z uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego mogą skorzystać krewni spokrewnieni w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki dopiero wówczas, gdy małżonek osoby wymagającej opieki jest niepełnosprawny w stopniu znacznym albo z uwagi na stan zdrowia nie może wypełnić we właściwy sposób obowiązku alimentacyjnego (por. wyrok NSA z 14 grudnia 2018 r., I OSK 3539/18; www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Stosownie bowiem do art. 128 k.r.o. obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Podkreślenia wymaga, że przepisy k.r.o. regulują kolejność osób zobowiązanych do alimentacji, w ten sposób, iż obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności, albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi, lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami (art. 132 k.r.o.). Przy czym obowiązek alimentacyjny małżonka (także po rozwiązaniu lub unieważnieniu małżeństwa albo po orzeczeniu separacji) wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych (zob. art. 130, art. 60 § 1-3, art. 23 i art. 27 k.r.o.). Nie budzi bowiem wątpliwości, że małżonkowie są rodziną i łączą ich więzy wynikające z zawarcia związku małżeńskiego polegające na wzajemnym wsparciu, wspólnym zaspokajaniu różnorodnych potrzeb, wzajemnej opiece. Małżeństwo jest zatem podstawową komórką społeczną, która staje się "rodziną" bliższą niż krewni związani węzłami krwi.

Mając powyższe na uwadze stwierdzić zatem należy, iż w świetle art. 17 ust. 5 pkt 2a u.ś.r., zobowiązany do alimentacji w dalszej kolejności może ubiegać się oświadczenie pielęgnacyjne, jeżeli zobowiązany do alimentacji w pierwszej kolejności nie jest w stanie, z uwagi na swój stan zdrowia, taką pomoc świadczyć. Ustawodawca wskazał w tym przepisie konkretnie, że obiektywną przeszkodę do sprawowania opieki przez małżonka stanowi fakt legitymowania się przez niego orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela jednak pogląd prezentowany w orzecznictwie sądów administracyjnych, że przy dokonywaniu wykładni przepisów art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a i art. 17 ust. 5 pkt 2a u.ś.r. nie można ograniczać się jedynie do wykładni literalnej przywołanych przepisów, której zastosowanie prowadziłoby do przyjęcia, że zobowiązanemu do alimentacji w dalszej kolejności będzie przysługiwało prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, tylko w sytuacji, gdy zobowiązany do alimentacji w pierwszej kolejności legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Konieczne w tym zakresie jest również posiłkowanie się wykładnią celowościową i systemową omawianych przepisów, przemawiającą za uznaniem, że ograniczenia wynikające z regulacji art. 17 ust. 1a i art. 17 ust. 5 pkt 2a u.ś.r. nie powinny mieć zastosowania w sytuacji, gdy preferowany przez ustawodawcę opiekun z obiektywnych względów (a więc niezależnych od niego) nie jest w stanie sprawować opieki nad potrzebującym - tj. gdy zachodzą okoliczności wymienione w art. 132 k.r.o., do którego odsyła art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych (por. wyroki WSA w Olsztynie z 5 czerwca 2018 r., II SA/Ol 320/18; z 18 maja 2021 r., II SA/Ol 382/21; www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Przy ocenie, czy osoba zobowiązana w pierwszej kolejności do świadczenia alimentacyjnego nie jest w stanie uczynić zadość swojemu obowiązkowi należy zastosować kryterium obiektywne, to znaczy, że dla przeciętnego obserwatora jest oczywiste, że osoba zobowiązana nie jest w stanie wypełniać obowiązku alimentacyjnego. (por. wyrok NSA z 4 grudnia 2020 r., I OSK 1947/20; www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W wyroku z 20 września 2013 r., I OSK 2/13 Naczelny Sąd Administracyjny przekonywująco argumentował, że pozostawanie w związku małżeńskim będzie stanowić tylko wtedy przeszkodę w przyznaniu świadczenia, gdy małżonek osoby wymagającej opieki będzie w stanie skutecznie taką pomoc świadczyć niezależnie od faktu legitymowania się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Trzymanie się wyłącznie literalnego brzmienia omawianego przepisu zostało zanegowane także przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 7 maja 2020 r., I OSK 2831/19; www.orzeczenia.nsa.gov.pl). NSA uznał, że wykładnia językowa przytoczonych przepisów narusza konstytucyjną zasadę równości, sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP), a także godzi w konstytucyjne nakazy ochrony i opieki nad rodziną (art. 18 Konstytucji RP). Zdaniem NSA formalistyczna wykładnia omawianych przepisów może doprowadzić do pozbawienia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jedynej osoby mogącej faktycznie sprawować opiekę nad niepełnosprawnym. Byłoby to sprzeczne z konstytucyjną zasadą sprawiedliwości społecznej oraz wynikającą z art. 71 ust. 1 Konstytucji RP zasadą szczególnej pomocy władz publicznych rodzinom w trudnej sytuacji materialnej i społecznej. Dlatego NSA przyjął, że formalnego ograniczenia w postaci żądania legitymowania się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności przez zobowiązanego do alimentacji w pierwszej kolejności nie można stosować w sytuacji, gdy preferowany przez ustawodawcę opiekun z obiektywnych względów (z racji wieku i stanu zdrowia oraz rodzaju niepełnosprawności podopiecznego) nie może realizować swych obowiązków, a obowiązki te realizuje inny krewny. Takie samo stanowisko NSA zajął w wyrokach z 14 grudnia 2018 r., I OSK 1939/18 oraz z 21 czerwca 2017 r., I OSK 829/16 (www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Za zasadnością tej linii orzeczniczej opowiedział się też Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z 16 kwietnia 2020 r., I OSK 1115/19 i z 25 stycznia 2021 r., I OSK 2161/20 (www.orzeczenia.nsa.gov.pl), w których potwierdził, że obiektywne przeszkody w sprawowaniu opieki przez osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą jej wymagającą, nawet jeśli nie mają ustalonego znacznego stopnia niepełnosprawności, mogą uzasadniać przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie z dalszym stopniem pokrewieństwa, sprawującej faktyczną opiekę i zobowiązanej do alimentacji w dalszej kolejności. Tym samym stwierdzić należy, iż fakt, że stan zdrowia współmałżonka osoby wymagającej opieki uniemożliwia sprawowanie rzeczywistej opieki nie musi być wykazany orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności, lecz może być wykazany również innymi dowodami. Przedłożenie takiego orzeczenia nie jest bowiem warunkiem niezbędnym dokonania ustalenia, czy stan zdrowia współmałżonka uniemożliwia sprawowanie przez niego opieki. Wymóg taki nie wynika z treści ustawy o świadczeniach rodzinnych, a zatem przyjąć należy, że znajdują w tym zakresie zastosowanie przepisy k.p.a. dotyczące postępowania dowodowego, w szczególności art. 75 § 1 k.p.a., który przewiduje, że jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy a nie jest sprzeczne z prawem.

W niniejszej sprawie z przedłożonych wraz ze skargą akt administracyjnych wynika, że M.M. cierpi na zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa, podwyższone stężenie glukozy we krwi, rozrost gruczołu krokowego, zarzucanie żołądkowo-przełykowe oraz zwyrodnienia wielostawowe, które to schorzenia, jak i o ogólny stan psychiczny w/w, zgodnie z zaświadczeniem wystawionym przez lekarza specjalistę medycyny rodzinnej Poradni Lekarzy Rodzinnych A Spółka Jawna w Ł. z dnia [...] października 2021 r., uniemożliwiają sprawowanie opieki nad inną osobą. Powołane wyżej orzeczenie, jaki słusznie zauważa organ odwoławczy niewątpliwe nie stanowi orzeczenia uprawnionego organu orzeczniczego stwierdzającego po stronie M.M. niepełnosprawności w stopniu znacznym, niemniej jednak w ocenie Sądu, wobec przywołanych wcześniej poglądów sądów administracyjnych, nie może zostać zupełnie zignorowane. Tym bardziej z uwagi na podeszły wiek M.M., który jak wynika z załączonych dokumentów, na dzień składania wniosku skarżącego przekroczył 82 lata.

Zdaniem Sądu, dla bezspornego stwierdzenia, iż w realiach przedmiotowej sprawy skarżący nie spełnia ustawowych przesłanek do otrzymania przedmiotowego świadczenia z uwagi na fakt, iż opieka nad matką winna być sprawowana w pierwszej kolejności przez jej męża (ojca skarżącego), niezbędnym jest poczynienie stosownych ustaleń przede wszystkim w zakresie stanu zdrowia M.M. i rzeczywistej, realnej możliwości sprawowania przez niego opieki nad A. M., w okresie od 1 sierpnia 2021 r. do 29 listopada 2021 r., bądź też jego możliwości finansowych, które jak wskazuje organ odwoławczy pozwoliłyby mu na opłacenie usług opiekuńczych dla żony, świadczonych przez osoby trzecie. Powyższe kwestie winny zostać wyjaśnione w drodze instrumentu procesowego - rodzinnego wywiadu środowiskowego, uregulowanego w art. 23 ust. 4aa u.ś.r., w myśl którego jeżeli w stosunku do osoby ubiegającej się lub pobierającej świadczenie pielęgnacyjne wystąpią wątpliwości dotyczące sprawowania opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1, organ właściwy oraz wojewoda mogą zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej lub wymienionych w tym przepisie innych podmiotów, o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2019 r. 1507, 1622, 1690 i 1818), w celu weryfikacji tych wątpliwości. W niniejszej sprawie organy administracji zaniechały przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego u M.M., który jak wynika z akt sprawy nie zamieszkiwał wspólnie ze skarżącym i wymagającą opieki żoną, przyjmując, że fakt istnienia osoby której obowiązek alimentacyjny względem wymagającej opieki A.M. wyprzedza obowiązek alimentacyjny skarżącego, automatycznie wyklucza możliwość przyznania mu przedmiotowego świadczenia pielęgnacyjnego. Zdaniem Sądu dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy niezbędnym będzie także poczynienie głębszych ustaleń, co do charakteru opieki, której wymagała A.M., w szczególności kwestii jej samodzielności w czynnościach samoobsługowych (spożywanie posiłków, higiena osobista, przyjmowanie lekarstw) i odniesienia zakresu wymaganych przez nią świadczeń opiekuńczych do możliwości, czy też zdolności ich wykonywania przez M.M., uwzględniając zarówno jego wiek, jak i stan zdrowia. Dopiero po rozważaniu tych wszystkich wątpliwości dotyczących materiału dowodowego możliwa będzie ocena, czy stan zdrowia ojca skarżącego w istocie umożliwiał sprawowanie opieki nad matką skarżącego.

Tym samym za uzasadnione uznać należało zarzuty skargi, co do naruszenia art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a.

Za niezasadne Sąd uznał natomiast podniesione zarzuty skargi, do naruszenia wskazanych w niej przepisów prawa materialnego, to jest art. 128, art. 23 i art. 27 k.r.o. w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1a u.ś.r. oraz art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust 1a u.ś.r. i art. 17 ust. 5 pkt 2a u.ś.r.. W powyższym zakresie wskazać należy, iż wbrew stanowisku strony skarżącej procedujące w sprawie organy administracji w sposób prawidłowy wywiodły kolejność osób, na których ciążył obowiązek alimentacyjny względem niepełnosprawnej A.M., a nadto nie kwestionowały, iż skarżący należy do kręgu osób, którym ustawodawca przyznał prawo do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne. Odmowne rozpatrzenie żądania skarżącego wynikało z dokonanych w sprawie ustaleń faktycznych, co do faktu pozostawania w/w w związku małżeńskim z M.M., który nie legitymował się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, co stanowi negatywną przesłankę przyznania świadczenia, określoną w art. 15 ust. 5 pkt 2a u.ś.r. Przy czym, co już wcześniej wskazano, dokonane w powyższym zakresie ustalenia nie były wystarczające do bezspornego uznania, iż skarżący, pomimo istnienia osoby, której obowiązek alimentacyjny względem A.M. wyprzedza obowiązek alimentacyjny skarżącego, nie spełnia ustawowych przesłanek do otrzymania wnioskowanego świadczenia.

Rozpatrując sprawę ponownie organy administracji będą zobowiązane do uwzględnienia dokonanej przez Sąd wykładni przepisów art. 17 ust 5 pkt 2a u.ś.r., jak również do wyjaśnienia, zgodnie z wymogami art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., okoliczności czy stan zdrowia M.M. nie uniemożliwiał mu sprawowania w okresie od 1 sierpnia 2021 r. do 29 listopada 2021 r. rzeczywistej opieki nad niepełnosprawną żoną, bądź też czy jego sytuacja majątkowa pozwalałaby na pokrycie kosztów takiej opieki sprawowanej przez inną osobę. Ustalenia w powyższym zakresie są bowiem istotne dla prawidłowego rozpatrzenia wniosku skarżącego złożonego w kontrolowanej sprawie administracyjnej.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. W przedmiocie kosztów zastępstwa procesowego Sąd orzekł na podstawie art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra 11 Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2018 r. poz. 265).

dc