Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt I SA/Bd 257/04
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2004-07-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 59 par. 1 pkt 7
journal: Dz.U. 2002 nr 110 poz 968
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity
article: art. 13 ust. 1, art. 13 ust 2, art. 13 ust. 2a, art. 13 ust. 4
journal: Dz.U. 1985 nr 14 poz 60
law: Ustawa z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych.
article: par. 7
journal: Dz.U. 2000 nr 51 poz 608
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 27 czerwca 2000 r. w sprawie szczegółowych zasad wprowadzania opłat za parkowanie pojazdów samochodowych na drogach publicznych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Najda-Ossowska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Teresa Liwacz, Asesor sądowy Grzegorz Saniewski, Protokolant Małgorzata Antoniuk, po rozpoznaniu w dniu [...] na rozprawie z udziałem Rzecznika Praw Obywatelskich sprawy ze skargi M. J. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...]. Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego oddala skargę


UZASADNIENIE

Syg. akt I SA/Bd 257/04

U Z A S A D N I E N I E

Pismem z 02 listopada 2003r M. J. złożyła zarzuty do postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w Ż. na podstawie tytułów wykonawczych [...] oraz [...] z dnia [...], z wniosku wierzyciela - Zarządu Dróg Miejskich i Komunikacji Publicznej w B.

Zobowiązana z tytułu wierzytelności dotyczących niezapłacenia opłaty parkingowej podniosła: nieistnienie obowiązku zapłacenia przedmiotowej opłaty, określenie egzekwowanego obowiązku niezgodnie z treścią orzeczenia, niedopuszczalność egzekucji oraz błąd co do osoby zobowiązanego.

W uzasadnieniu zarzutów wskazała, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w Ż. z naruszeniem art.29 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie zbadał dopuszczalności egzekucji, szczególnie w kontekście wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 10 grudnia 2002r w sprawie syg. Akt P 6/02 potwierdzającego niezgodność z Konstytucją przepisów, na które powołuje się wierzyciel. Zobowiązana podkreśliła, że obecne orzecznictwo jest niespójne jeśli chodzi o opłaty i kary pieniężne dlatego decyzja o egzekucji jest przedwczesna i rażąco narusza prawo.

Nadto M. J. podniosła, że wątpliwości w sprawie dotyczą kwestii przesłania zobowiązania do niej jako właściwej osoby - wprawdzie jest ona właścicielką wskazanego samochodu, lecz korzysta z niego wiele innych osób, którym go użycza. Tymczasem przepisy wyraźnie stanowią, że ewentualną opłatę powinien uiszczać kierowca a nie właściciel - organy nie mają dowodu, że to ona nie zapłaciła za parkowanie, za które zawsze uiszcza opłatę. Zobowiązana wskazała także, że z powodu upływu czasu nie jest w stanie określić, komu we wrześniu 2002r użyczała samochód.

Z uwagi na charakter zarzutów, Naczelnik Urzędu Skarbowego w Ż., na podstawie art.34 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji przesłał zarzuty zobowiązanej wierzycielowi w celu wyrażenia przez niego stanowiska na piśmie.

Postanowieniem z [...] wierzyciel uznał przedmiotowe zarzuty za nieuzasadnione wskazując, że powołane orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego nie skutkuje delegalizacją stref płatnego parkowania albowiem zakwestionowane przepisy obowiązywały do 30 listopada 2003r. Jednocześnie wskazał, że zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego na właścicielu pojazdu ciąży obowiązek uregulowania należności wynikających z nieopłaconego parkowania; właściciel może zwolnić się z tego obowiązku wskazując osobę, która w danym dniu była użytkownikiem pojazdu, w przeciwnym razie właściciel musi uiścić należność i może domagać się jej zwrotu od sprawcy przewinienia. M. J. nie wskazała użytkownika samochodu, dlatego pozostaje zobowiązana do uiszczenia przedmiotowej kary. Zgodnie z art.33 pkt.1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego może być m.in. nieistnienie obowiązku, jednakże wierzyciel dysponuje potwierdzonymi kopiami zawiadomienia o nałożeniu kary pieniężnej, upomnienia oraz dowodu jego doręczenia. W świetle art.33 ustawy wierzyciel nie stwierdził innych przesłanek mogących stanowić podstawę zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej.

Od tego postanowienia M. J. wniosła zażalenie, w następstwie czego, postanowieniem z [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. utrzymało w mocy zaskarżone postanowienie, podzielając stanowisko wyrażone przez wierzyciela. Zobowiązana nie wniosła skargi do sądu na to postanowienie.

Po zakończeniu postępowania w przedmiocie uzyskania stanowiska wierzyciela co do zgłoszonych zarzutów, Naczelnik Urzędu Skarbowego w Ż., jako organ egzekucyjny, wydał postanowienie z [...] o umorzeniu prowadzonego postępowania egzekucyjnego.

Uzasadniając swoje stanowisko organ podkreślił, że jest związany stanowiskiem wierzyciela, co do zarzutów formułowanych na podstawie art.33 pkt.1-5 ustawy, stąd w tym zakresie uznaje zarzuty zobowiązanej sformułowane w piśmie 02 listopada 2003r za bezzasadne. Jednakże M. J. sformułowała także zarzut - wynikający z art.33 pkt.6 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - niedopuszczalności egzekucji administracyjnej, który musiał rozpatrzyć we własnym zakresie.

Organ podkreślił, że ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji umożliwia dochodzenie w trybie egzekucji administracyjnej kar pieniężnych za nieuiszczenie opłat za parkowanie pojazdów samochodowych na drogach, wprowadzonych z dniem 01 stycznia 2002r do ustawy z dnia 21 marca 1985r o drogach publicznych na mocy ustawy z 06 września 2001r o transporcie drogowym. Jednakże, aby należności te mogły być w tym trybie dochodzone niezbędne jest, by wynikały z decyzji lub postanowień właściwego organu. Niewątpliwie sporne należności nie wynikały z takich orzeczeń. Ponadto ustawa o drogach publicznych nie precyzuje na kogo (właściciela czy użytkownika?) nakładana jest przedmiotowa kara pieniężna - brak jest w związku z tym jednoznacznego wskazania osoby zobowiązanej do jej uiszczenia. W świetle obowiązujących przepisów, w przypadku kar pieniężnych za nieuiszczenie opłat za parkowanie pojazdów samochodowych nie ma możliwości stwierdzenia, iż zobowiązany uchyla się od uregulowania nałożonej kary z uwagi na to, że przepisy ustawy o drogach publicznych nie określają w jakim terminie należności te podlegają zapłacie. Brak jest możliwości takiego stwierdzenia nawet w przypadku ewentualnego wyznaczenia terminu do uiszczenia tych zobowiązań w decyzji lub postanowieniu; sankcjonowanie takiego terminu oznaczałoby dopuszczenie możliwości swobodnego ustalania terminu przez organy wydające rozstrzygnięcie administracyjne, a w konsekwencji nierównego traktowania podmiotów zobowiązanych. Jeżeli zatem z przepisu prawa nie wynika wprost kto jest podmiotem zobowiązanym do uiszczenia należności, ani w jakim terminie należność ta ma zostać uiszczona, brak jest podstaw do skierowania tytułu wykonawczego obejmującego takie należności do egzekucji administracyjnej.

Zażalenie na to postanowienie złożył z kolei wierzyciel domagając się jego uchylenia i zmiany stanowiska poprzez stwierdzenie przystąpienia do egzekucji.

W uzasadnieniu wskazał, że w jego ocenie obowiązki dotyczące płatnego parkowania, jako opłaty dodatkowej z tytułu nieuiszczenia tych opłat, wynikają wprost z art.13 ust.1 pkt.1 i art.13f ustawy o drogach publicznych, przed nowelizacją wynikały one także wprost z art.13 ust.1, a kary pieniężne z art.13 ust.2a i 2b ustawy. Konieczność wnoszenia w.w. opłat ma charakter obligatoryjny. Zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa administracyjnego, obowiązki wynikające wprost z przepisów prawa jako tzw. akty generalne winny być egzekwowane w drodze egzekucji administracyjnej, co potwierdza Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu swego wyroku z 10 grudnia 2002r dotyczącego płatnego parkowania, w którym uznał, że obowiązek wniesienia opłaty powstał z mocy samego prawa bez konieczności wydawania indywidualnych decyzji administracyjnych.

Wierzyciel podniósł, że do wniesienia opłat za postój pojazdu bądź opłat dodatkowych w związku z parkowaniem pojazdu zobowiązany jest kierowca korzystający ze strefy płatnego parkowania. Może nim być zarówno właściciel, jak też osoba, która faktycznie włada samochodem. Fakt ten nie wymaga doprecyzowania w ustawie albowiem wynika z zasady odpowiedzialności za własne czyny. Aby uczynić postępowanie egzekucyjne możliwym, stosuje się w takich przypadkach domniemanie faktyczne, oparte o reguły doświadczenia życiowego, zgodnie z którym za zobowiązanego uważa się właściciela pojazdu do chwili, gdy ten zwolni się z obowiązku wskazując faktycznego użytkownika samochodu. Taka wykładnia przepisów jest zgodna z utrwaloną linią orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego (wyroki I SA/Po 1852/96 i I SA/Po 876/97), potwierdza to także ustalone orzecznictwo Sądu Najwyższego. W świetle tego, jak i wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 26 stycznia 2004 kierowca, który wjedzie w strefę płatnego parkowania, zobowiązany jest uiszczać z tego tytułu stosowne opłaty - Trybunał Konstytucyjny w swoim orzeczeniu nie miał żadnych wątpliwości, co do osoby zobowiązanej do respektowania znaku D-44 (wjazd do strefy płatnego parkowania), tym samym określenia osoby korzystającej z dróg publicznych w strefie płatnego parkowania. Nie można zatem zgodzić się z poglądem prezentowanym w zaskarżonym postanowieniu, że z przepisu prawa nie wynika kto jest podmiotem zobowiązanym.

Wierzyciel podniósł, że nie budzi także jego wątpliwości kwestia określenia terminu do uiszczenia tychże opłat. Wynika on wprost z ustawy o drogach publicznych i wydanych na tej podstawie norm prawa lokalnego z chwilą rozpoczęcia parkowania w czasie funkcjonowania strefy, a termin wniesienia opłaty dodatkowej, wynika z pisemnego upomnienia, zgodnie z art.15 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

W końcowej części zażalenia wierzyciel podkreślił, że fakt, iż z chwilą wejścia w życie norm prawa lokalnego, ustanowionych na podstawie delegacji z art.13 ustawy o drogach publicznych zarządca drogi jest jednocześnie wierzycielem i organem egzekucyjnym, nie ma znaczenia dla przedmiotowej sprawy albowiem zgodnie z nowelizacją ustawy o drogach publicznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw do postępowań administracyjnych wszczętych a nie zakończonych decyzją ostateczną przed dniem wejścia w życie ustawy, stosuje się przepisy dotychczasowe.

Zaskarżonym następnie do sądu postanowieniem z [...] Dyrektor Izby Skarbowej w B. uchylił postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Ż. z [...] w całości i orzekł, iż brak jest przesłanek do umorzenia prowadzonego w sprawie postępowania.

Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie organ drugiej instancji powołał dotychczasowy przebieg postępowania i wskazał, że organ egzekucyjny może - otrzymując stanowisko wierzyciela w przedmiocie zasadności zarzutów złożonych przez M. J. - samodzielnie dokonywać oceny zarzutu niedopuszczalności egzekucji.

Przedmiotowe tytuły wykonawcze obejmują należności z tytułu kar pieniężnych za nieuiszczenie opłaty za parkowanie pojazdów samochodowych na drogach; w art.13 ust.2b ustawy z 21 marca 1985r prawo o drogach publicznych w brzmieniu obowiązującym do dnia 24 listopada 2003r wskazano, że wysokość kary pieniężnej określona została w załączniku do tejże ustawy w kwocie 50zł - obowiązek ich uiszczenia oraz wysokość wynika zatem wprost z przepisu prawa. Uznać nadto należy, iż kary pieniężne, o których mowa pozostają we właściwości rzeczowej organów administracji publicznej - samorządu gminy. Jednocześnie ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji stanowi, iż egzekucję administracyjną stosuje się do należności pieniężnych innych niż wymienione w art.2 §1 pkt.1 i 2 ustawy, jeżeli pozostają one we właściwości rzeczowej organów administracji publicznej oraz gdy wynikają bezpośrednio z przepisów prawa. W związku z tym należy przychylić się do poglądu reprezentowanego przez wierzyciela, iż należności z tytułu kar pieniężnych za nieuiszczenie opłaty za parkowanie pojazdów samochodowych na drogach podlegają egzekucji administracyjnej, a organem właściwym do ich dochodzenia będzie właściwy ze względu na miejsce zamieszkania zobowiązanego naczelnik urzędu skarbowego.

W skardze do sądu zobowiązana, M. J., wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia. Powołując się na dotychczasowy przebieg postępowania egzekucyjnego skarżąca zarzuciła, że zarówno wierzyciel, jak i Dyrektor Izby Skarbowej w B. ignorują wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 10 grudnia 2002r wydany w sprawie P 6/02, zgodnie z którym art.13 ust.2b ustawy z 21 marca 1985r prawo o drogach publicznych powołany jako podstawa prawna prowadzonego postępowania egzekucyjnego został uznany za niezgodny z art.217 Konstytucji RP w zakresie upoważniającym Radę Ministrów do określenia w drodze rozporządzenia szczegółowych zasad wprowadzenia opłat za parkowanie pojazdów samochodowych na drogach publicznych oraz organu właściwego do ustalania tych opłat. Za niezgodne z Konstytucją uznane zostały także określone przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z 27.06.2000r - należy przyjąć, że Rada Ministrów nie była uprawniona do wprowadzenia istotnych elementów daniny publicznej, tym bardziej nie była uprawniona do przekazania uprawnień Radom Miast. W związku z tym, że w okresie, gdy wystawiano opłaty karne nie obowiązywały przepisy, na podstawie których można było wprowadzić opłaty za parkowanie, należy uznać, że pobieranie tych opłat było nielegalne. Wprawdzie Trybunał Konstytucyjny orzekł, że pobrane opłaty nie podlegają zwrotowi, jak również, że wspomniane przepisy tracą moc z dniem 30 listopada 2003r, to jednak nie wszystkie NSA orzekające w 2003r uwzględniły przesunięcie terminu dla obowiązywania nielegalnych przepisów.

Skarżąca podkreśliła, że w dniu 01 grudnia 2003 obowiązkiem Naczelnika Urzędu Skarbowego, jako organu egzekucyjnego, było umorzenie postępowania bowiem nie było żadnych podstaw prawnych do dalszej egzekucji należności, zaczął bowiem obowiązywać wyrok Trybunału Konstytucyjnego, natomiast nie zaczął obowiązywać art.10 ustawy z 14 listopada 2003r o zmianie ustawy o drogach publicznych oraz o zmianie niektórych ustaw. Wskazany przepis stanowił, że do postępowań administracyjnych wszczętych a nie zakończonych decyzją ostateczną przed dniem wejścia w życie ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe. Ustawa ta opublikowana w Dz.U w dniu 24.11.2003r w części art.10 obowiązuje dopiero po upływie 14 dni od opublikowania a więc po 07 grudnia 2003r. W ocenie skarżącej oznacza to, że przez 7 dni Urząd Skarbowy nie legitymował się żadną podstawą prawną do prowadzenia egzekucji a nie można prowadzić postępowania egzekucyjnego na podstawie przepisów, które uznano za niezgodne z Konstytucją i utraciły moc prawną. Dalszą egzekucję należy uznać za niedopuszczalną. Nikt nie potrafi w żadnym postanowieniu określić jakie są podstawy prawne prowadzenia postępowania w dniach 01.12 - 07.12.2003r. Należy zauważyć, że ustawa o drogach publicznych nie precyzuje w jakim terminie należności podlegają zapłacie, nie można wyznaczyć terminu uiszczenia opłat za parkowanie gdyż oznaczałoby to dopuszczenie możliwości swobodnego wyznaczania terminów przez organy administracyjne.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w B. wniósł o oddalenie skargi powołując w uzasadnieniu argumentację zawarta w zaskarżonym postanowieniu. Dodatkowo organ odwoławczy wskazał, że kary pieniężne nałożone zostały na M. J. w dniach 24 i 30 września 2002r, nie ma więc podstaw, by stwierdzać, że czynności tych dokonano na podstawie nieobowiązujących przepisów. Obowiązkiem skarżącej było zapłacenie kar tak, jak czyni to większość kierowców - w państwie prawa nie można w sposób dowolny lub sprzeczny z tym, co zostało wprost powiedziane, interpretować orzeczeń sądowych.

Za niezasadny organ odwoławczy uznał zarzut, że po 01 grudnia 2003r nie było podstaw prawnych do prowadzenia egzekucji administracyjnej, gdyż z tym dniem traciły moc przepisy wskazane w wyroku Trybunału Konstytucyjnego, natomiast przepisy ustawy z 14 listopada 2003r o zmianie ustawy o drogach publicznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw wchodzą w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia. Wskazał, że przedmiotowe vacatio legis dotyczy przepisów stanowiących obowiązek uiszczania opłat za parkowanie pojazdów w wyznaczonych strefach i skutkuje niemożnością ich ustalania i nakładania do czasu wejścia w życie nowych przepisów i wydania na ich podstawie określonych aktów prawa miejscowego. Nie ma ono zastosowania do postępowania egzekucyjnego prowadzonego w oparciu o tytuły wykonawcze wystawione poprzednio na podstawie obowiązujących przepisów. Zmiana przepisów nie może powodować, że legalnie nałożony wcześniej obowiązek przestaje być wymagalny.

Pismem z 15 lipca 2004 swój udział w sprawie zgłosił Rzecznik Praw Obywatelskich domagając się uchylenia postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w B. z [...] jako wydanego z naruszeniem art.59 § 1 pkt.7 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz przepisu art.3 § 1 tej ustawy w związku z art.13 ust.2a ustawy z 21 marca 1985r o drogach publicznych w brzmieniu obowiązującym przed 24 listopada 2003r, które miało istotny wpływ na wynik sprawy.

Uzasadniając swoje stanowisko Rzecznik Praw Obywatelskich powołując się na ustalony stan faktyczny sprawy wskazał, że zgodnie z art.3 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, egzekucję administracyjną stosuje się do obowiązków określonych w art.2 tej ustawy, w tym do kar pieniężnych, jeżeli wynikają one z decyzji lub postanowień właściwych organów albo – w zakresie administracji rządowej i jednostek samorządu terytorialnego – bezpośrednio z przepisu prawa. Kary pieniężne z tytułu nieuiszczenia opłat za parkowanie pojazdów samochodowych na drogach nie są nakładane w drodze decyzji lub postanowienia a także, wbrew stanowisku Dyrektora Izby Skarbowej w B., obowiązek ich zapłaty nie wynika bezpośrednio z przepisu prawa. Art.13 ust.2a ustawy o drogach publicznych stanowił bowiem, że za nieuiszczenie opłat za parkowanie pojazdów samochodowych na drogach pobiera się kary pieniężne, zaś § 7 rozporządzenia Rady Ministrów z 27 czerwca 2000r w sprawie szczególnych zasad wprowadzania opłat za parkowanie pojazdów samochodowych na drogach publicznych precyzował, że kary te są pobierane w razie stwierdzenia (przez zarząd drogi) niewniesienia opłaty za parkowanie. Tak sformułowane przepisy jednoznacznie wskazują, że obowiązek uiszczenia kar pieniężnych nie został ustanowiony wprost w przepisach prawa, lecz powstał dopiero z momentem nałożenia tej kary przez zarząd drogi, po uprzednim ustaleniu, że opłata za parkowanie nie została wniesiona. Tezę taką potwierdza praktyka stosowana w miastach, w których wprowadzono strefy płatnego parkowania. W przypadku stwierdzenia przez służby upoważnione do kontroli uiszczania opłat za parkowanie, że opłata nie została wniesiona, za wycieraczką umieszcza się informację o nałożeniu kary pieniężnej wraz z wezwaniem do jej zapłaty. Należy także zwrócić uwagę, że gdyby wolą prawodawcy było wprowadzenie obowiązku uiszczania kar pieniężnych z mocy prawa, musiałby zamieścić w ustawie wyraźny przepis nakładający taki obowiązek na kierowców, analogiczny np. do obecnego art.13 ust.1 ustawy o drogach publicznych, zgodnie z którym korzystający z dróg publicznych są obowiązani do ponoszenia opłat za parkowanie. Ponieważ treść przepisu art.13 ust.2a ustawy o drogach publicznych nie obliguje wprost kierowców do wnoszenia kar pieniężnych, a jedynie przewiduje ich pobieranie przez właściwe organy w razie stwierdzenia nieuiszczenia opłat za parkowanie, obowiązek zapłaty tych kar nie powstaje z mocy prawa.

Mając to na uwadze Rzecznik Praw Obywatelskich stwierdził, że w świetle przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, a szczególności art.3 § 1 tej ustawy, brak jest podstaw do prowadzenia egzekucji administracyjnej w celu przymusowego wykonania obowiązku zapłaty kar pieniężnych nałożonych z tytułu nieuiszczenia opłat za parkowanie, wobec czego postępowanie egzekucyjne w przedmiotowej sprawie powinno zostać umorzone stosownie do art.59 § 1 pkt.7 powołanej ustawy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Oceniając legalność zaskarżonego postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w B., zgodnie z kompetencją przyznaną na podstawie art.1 ustawy z 25 lipca 2002r prawo o ustroju sądów administracyjnych, Sąd uznał, że nie narusza ono prawa.

Kwestionując stanowisko zawarte w przedmiotowym postanowieniu skarżąca oraz Rzecznik Praw Obywatelskich, uczestniczący w postępowaniu na podstawie art.8 ustawy z 30 sierpnia 2002r prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, podnosili odmienne argumenty w uznaniu wspólnego wniosku, że postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie przedmiotowych tytułów wykonawczych powinno zostać umorzone na podstawie art.59 § 1 pkt.7 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Analizując stan faktyczny w sprawie i przyporządkowując mu stan prawny regulujący zaistniałe zdarzenia, należy podnieść, że oba tytuły wykonawcze, na podstawie których prowadzona jest egzekucja administracyjna wystawione i skierowane zostały do egzekucji w dniu 08 października 2003r. Niekwestionowaną okolicznością jest, że egzekwowane na ich podstawie należności stanowią kary pieniężne z tytułu nieuiszczenia opłaty za parkowanie pojazdu samochodowego na drogach w dniu 24.09.2002r. oraz 30.09.2002r. Jako podstawę prawną egzekucji administracyjnej wskazano § 8 ust.3 rozporządzenia Rady Ministrów z 27 czerwca 2000r w sprawie szczegółowych zasad wprowadzania opłat za parkowanie pojazdów samochodowych na drogach publicznych (Dz.U. z 2000r Nr. 51, poz. 608). Wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 10.12.2002r w sprawie P 6/02 m.in. § 3 ust.1, § 4 ust.1, § 8 ust.2 i § 9 ust.1 pkt.2 i ust.2 powołanego rozporządzenia Rady Ministrów z 27 czerwca 2000r uznane zostały za niezgodne z Konstytucją RP we wskazanym w wyroku zakresie, jak również za niezgodny z Konstytucją RP uznano art.13 ust.4 ustawy z 21 marca 1985r o drogach publicznych w zakresie, w jakim przepis ten upoważniał Radę Ministrów do określenia w drodze rozporządzenia szczegółowych zasad wprowadzania opłat za parkowanie pojazdów samochodowych na drogach publicznych oraz organu właściwego do ustalania tych opłat. Jednocześnie we wskazanym wyroku Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art.13 ust.4 ustawy o drogach publicznych w zakresie, który zakwestionowano, a także przepisy § 3 ust.1, § 4 ust.1, § 8 ust.2 powołanego rozporządzenia tracą moc z dniem 30 listopada 2003r.

W świetle przytoczonych przepisów oraz treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego należało uznać, że nałożona na skarżącą kara pieniężna znajdowała oparcie w obowiązujących przepisach prawa. Okoliczność, że egzekucja w sprawie toczy się po dniu 30.11.2003r nie ma dla oceny jej legalności istotnego znaczenia albowiem utrata mocy obowiązującej przez wskazane przepisy wpływa na możliwość nakładania opłat i kar, a nie egzekwowania nałożonych zgodnie z obowiązującym prawem obowiązków. Stąd argumentacja skarżącej zmierzająca do zakwestionowania istnienia podstaw prawnych nałożonego na nią obowiązku w oparciu o przesłanki, które uznał Trybunał Konstytucyjny ale w odniesieniu – wbrew temu wyrokowi – do stanów sprzed 30 listopada 2003r nie może być uwzględniona.

Z kolei rozważania organu egzekucyjnego pierwszej instancji w postanowieniu z dnia [...], podnoszone także jako zarzuty skargi do sądu, dotyczące wątpliwości co do osoby zobowiązanego w tym postępowaniu, nie miały uzasadnienia prawnego w świetle wiążącego dla tego organu stanowiska wierzyciela w tym przedmiocie.

Analizując argumenty podniesione przeciwko zaskarżonemu postanowieniu przez Rzecznika Praw Obywatelskich, należy powołać art.3 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji stanowiący, że egzekucję administracyjną stosuje się do obowiązków określonych w art.2 ustawy, gdy wynikają one z decyzji lub postanowień właściwych organów, albo – w zakresie administracji rządowej i jednostek samorządu terytorialnego – bezpośrednio z przepisu prawa, chyba, że przepis szczególny zastrzega dla tych obowiązków tryb egzekucji sądowej. Z przepisu tego wynika więc, iż z uwagi na źródło powstania, obowiązki podlegające egzekucji administracyjnej można podzielić na takie, które wynikają z decyzji lub postanowień właściwych organów oraz obowiązki wynikające bezpośrednio z przepisów prawa. Ten ostatni przypadek występując rzadziej, odnosi się do przypadków, gdy obowiązki wynikają bezpośrednio z przepisów prawa, bez potrzeby konkretyzacji tych przepisów w drodze aktu indywidualnego. Chodzi o przepisy powszechnie obowiązujące w rozumieniu art.87-94 Konstytucji RP. Zgodnie z art.87 ust.2 Konstytucji RP źródłami powszechnie obowiązującego prawa Rzeczypospolitej Polskiej są na obszarze działania organów, które je ustanowiły, akty prawa miejscowego. Do aktów prawa miejscowego odnosi się art.94 Konstytucji stanowiąc, że organy samorządu terytorialnego oraz terenowe organy administracji rządowej, na podstawie i w granicach upoważnień zawartych w ustawie, ustanawiają akty prawa miejscowego obowiązujące na obszarze działania tych organów; zasady i tryb wydawania aktów prawa miejscowego określa ustawa.

Kwestią przesądzającą w sprawie pozostawało rozstrzygnięcie, czy obowiązek zapłaty kary pieniężnej z tytułu nieuiszczenia opłat za parkowanie samochodów osobowych na drogach publicznych wynikał bezpośrednio z przepisów prawa, przy uwzględnieniu stanu prawnego obowiązującego w momencie wszczęcia egzekucji administracyjnej.

Zdaniem Rzecznika Praw Obywatelskich obowiązek taki nie wynikał bezpośrednio z przepisów prawa albowiem art.13 ust.2a ustawy o drogach publicznych stanowił, że za nieuiszczenie opłat za parkowanie pojazdów samochodowych na drogach, pobiera się kary pieniężne, zaś z § 7 rozporządzenia Rady Ministrów z 27 czerwca 2000r w sprawie szczegółowych zasad wprowadzania opłat za parkowanie pojazdów samochodowych na drogach publicznych precyzował, że kary te są pobierane w razie stwierdzenia (przez zarząd drogi) niewniesienia opłaty za parkowanie - tak sformułowane przepisy jednoznacznie wskazują, że obowiązek uiszczenia kar pieniężnych nie został ustanowiony wprost w przepisach prawa, lecz powstawał dopiero z momentem nałożenia tej kary przez zarząd drogi, po uprzednim ustaleniu, że opłata za parkowanie nie została wniesiona.

Sąd jednak nie podziela takiego stanowiska uznając, że kwestionowany obowiązek zapłaty kary pieniężnej został na tyle określony w przepisach, by uznać, że wynika on wprost z przepisów prawa. Art.13 ust.1 ustawy o drogach publicznych stanowił, że korzystanie z dróg publicznych może być uzależnione w przypadkach określonych w ust.2 od wniesienia opłat drogowych, ust.2 pkt.4 mówił, że opłaty mogą być pobierane za parkowanie pojazdów samochodowych. To, że pobierane były opłaty za parkowanie w określonych strefach wynikało z aktów prawa miejscowego, której to okoliczności w sprawach nie kwestionowano. Oznacza to, że stworzona w przepisie art.13 ust.1 ustawy możliwość pobierania opłat przekształciła się w obowiązek.

Regulacja dotycząca kar zawarta jest w art.13 ust.2a wskazanej ustawy, który stanowi jednoznacznie, że za nieuiszczanie opłat, o których mowa w ust.2 pkt.4 pobiera się kary pieniężne w wysokości określonej w załączniku do ustawy; z pkt.7 załącznika wynika, że za nieuiszczenie opłaty za parkowanie pojazdów samochodowych na drogach kara wynosi 50zł. § 7 rozporządzenia Rady Ministrów z 27 czerwca 2000r stanowił, że zarząd drogi jest upoważniony do kontroli uiszczenia opłat ( ust.1) a w razie stwierdzenia niewniesienia opłaty za parkowanie, pobiera się opłatę podwyższoną, nie wyższą niż dziesięciokrotność stawki podstawowej. Niewątpliwie nie można utożsamiać podwyższonej opłaty, o której traktuje zacytowany przepis i kary pieniężnej z art.13 ust.2a ustawy o drogach publicznych (w stanie prawnym sprzed nowelizacji od 24.11.2003r) stąd nie można uznać, że obowiązek uiszczenia kary powstaje z chwilą nałożenia go przez zarząd drogi - powstaje z mocy prawa w momencie kiedy zobowiązany parkując w strefie płatnego parkowania nie uiści opłaty. Rozporządzenie Rady Ministrów z 27 czerwca 2000r w ogóle nie zawiera regulacji dotyczących kar pieniężnych.

W ustawie – w odniesieniu do obowiązku zapłacenia kary – określone zostały wprost istotne elementy takiego obowiązku: adresat (korzystający z drogi publicznej w postaci parkowania w strefach płatnego parkowania), sposób zachowania (nieuiszcznie opłaty tego tytułu) a nawet nie pozostawiająca żadnego marginesu ocennego dla organu, wysokość kary (50zł). W ocenie Sądu okoliczność, że jest organ uprawniony do kontroli uiszczenia opłaty, nie zmienia charakteru obowiązku zapłaty kary jako wynikającego wprost z przepisów prawa, organ ten nie nakłada obowiązku zapłacenia kary. Wskazany jako przykład przepis art.13 ustawy o drogach publicznych nakładający wprost określony obowiązek także posiada system kontroli wykonania obowiązku przez zobowiązanych.

Mając na uwadze wyżej przedstawioną argumentację Sąd oddalił skargę na podstawie art.151 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.