Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 3331/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-01-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 190
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 7, 8, 77, 80
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Szmydt Sędziowie: WSA Iwona Maciejuk (spr.) WSA Przemysław Żmich Protokolant specjalista Ewelina Dębna po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 stycznia 2015 r. sprawy ze skargi R.K. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] stycznia 2011 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz R.K. kwotę 697 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Naczelnik Gminy w N. decyzją z dnia [...] grudnia 1976 r. orzekł

o przymusowym wykupie nieruchomości rolnej, składającej się z działki nr [...]

o powierzchni [...] ha, położonej we wsi K., stanowiącej własność S. K. Uzasadniając decyzję Naczelnik wskazał, że sporna działka została zgłoszona do licytacji obwieszczeniem z dnia [...] listopada 1976 r., termin licytacji został ustalony na dzień [...] grudnia 1976 r., licytacja nie odbyła się z powodu braku licytantów. Powyższy areał użytków rolnych jest niezbędny celem przekazania w użytkowanie na czas nieokreślony dla gospodarstwa rolnego Spółdzielni [...] w N. W gospodarstwie tym planowana jest obora udojowa bydła z docelową ilością stanowisk 500 sztuk. Wymienione użytki rolne potrzebne są w celu zabezpieczenia powierzchni paszowej dla ww. gospodarstwa rolnego.

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] stycznia 1977 r. utrzymał w mocy decyzję pierwszoinstancyjną. Wojewoda wskazał, że sporne gospodarstwo zostało prawidłowo zaliczone do kategorii gospodarstw wykazujących niski poziom produkcji wskutek zaniedbania, albowiem odpowiada kryteriom dla tego rodzaju gospodarstw przewidzianym w §1 rozporządzenia wykonawczego. Zespół Specjalistów, który dokonał lustracji w gospodarstwie w dniu [...] sierpnia 1976 r. ustalił, że na przestrzeni ostatnich trzech lat nie wszystkie nieruchomości wchodzące w skład tego gospodarstwa są właściwie zagospodarowane, obsada inwentarza w tym gospodarstwie jest niższa od 0,4 sztuki przeliczeniowej, a wydajność czterech zbóż i ziemniaków jest niższa co najmniej o 1/3 od przeciętnych planów osiąganych we wsi K. Zespół badający sprawę po przeprowadzeniu rozmowy z byłym właścicielem gospodarstwa ustalił, że nie daje on gwarancji właściwego zagospodarowania wszystkich gruntów wchodzących w skład jego gospodarstwa i dlatego wskazanym jest dokonanie

ich częściowego przymusowego wykupu.

Decyzją z dnia [...] kwietnia 1993 r. Minister Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej stwierdził nieważność powyższych decyzji.

Wyrokiem z dnia 26 stycznia 1994 r. sygn. akt II SA 1271/93 Naczelny Sąd Administracyjny, uchylił decyzję Ministra.

W uzasadnieniu wyroku NSA wskazał, że zaskarżona decyzja nie podjęła nawet próby określenia i właściwego uzasadnienia stopnia naruszenia prawa przez decyzje z 1976 i z 1977 r., podkreślając, iż wadliwie stwierdzono naruszenie prawa przez decyzje z 1976 r. i 1977 r., w oparciu o nowe postępowanie dowodowe, oparte na zeznaniach zainteresowanego i podanych przez niego świadków, po około 16 latach od zaistniałych zdarzeń, w sytuacji, kiedy ustalenia co do tych zdarzeń poczynione w ww. decyzjach, zostały poczynione w momencie ich zaistnienia przez odpowiednie organy i wydane na tej podstawie dokumenty urzędowe. Uzasadniało to uznanie decyzji Ministra, jako niezgodnej z wymogami art.156 § 1 pkt 2 k.p.a., na który powołuje się organ, jako na swoją podstawę prawną. Ponadto NSA wskazał na konieczność ustalenia przez organ, przy ponownym orzekaniu w sprawie, czy nie wystąpiły w niej nieodwracalne skutki prawne, wiążące się z późniejszym nabyciem spornej nieruchomości przez osoby fizyczne.

Decyzją z dnia [...] stycznia 2011 r. Minister odmówił stwierdzenia nieważności decyzji o wykupie.

Skarżący wniósł do Ministra o ponowne rozpatrzenie sprawy, wywodząc swój interes prawny z faktu nabycia od M. K., na podstawie umowy cesji z dnia

[...] sierpnia 2010 r., wierzytelności, praw i roszczeń dotyczących spornej nieruchomości. Z kolei wcześniej wnioskodawczyni stała się następcą prawnym byłego właściciela spornej nieruchomości na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w W. z dnia [...] sierpnia 2007 r., sygn. akt [...] w przedmiocie stwierdzenia nabycia spadku.

Rozpatrzywszy sprawę ponownie zaskarżoną obecnie do Sądu decyzją z dnia

[...] marca 2012 r., Minister utrzymał własną decyzję z dnia [...] stycznia 2011 r. w mocy, wskazując, że podstawę prawną decyzji Naczelnika z dnia [...] września 1976 r.,

o przymusowym wykupie spornej nieruchomości, stanowiły przepisy ustawy z dnia

24 stycznia 1968 r. o przymusowym wykupie nieruchomości wchodzących w skład gospodarstw rolnych (Dz. U. z 1968 r., Nr 3, poz. 14).

Minister przytoczył treść jej art. 1 ust. 1, art. 2 ust. 1 oraz art. 3 ust. 3 ustawy, podnosząc, że w myśl przepisów wykonawczych do niej, tj. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26 marca 1968 r. w sprawie zaliczania gospodarstw rolnych do kategorii wykazujących niski poziom produkcji wskutek zaniedbania i w sprawie ustalania wysokości nakładów niezbędnych do przywrócenia żyzności gruntów (Dz. U. Nr 11, poz. 58), gospodarstwo rolne uznawane było za wykazujące niski poziom produkcji, jeżeli w ciągu ostatnich trzech lat: nie wszystkie grunty orne były rolniczo wykorzystane lub plony czterech zbóż i ziemniaków były niższe co najmniej o 1/3 od przeciętnych plonów osiąganych w danej wsi na podobnych glebach, a przy tym obsada bydła, trzody chlewnej i owiec wynosiła łącznie na 1 ha użytków rolnych mniej

niż 0,4 sztuki przeliczeniowej.

W ocenie Ministra, ze zgromadzonych w sprawie dokumentów wynika w sposób nie budzący wątpliwości, że sporne gospodarstwo rolne wykazywało niski poziom produkcji, o czym świadczy: brak stosowania nawożenia mineralnego, bądź stosowanie go na bardzo niskim poziomie, coroczne ugorowanie około [...] ha gruntów, przeprowadzanie prac polowych z dużym opóźnieniem, bądź też niezbieranie plonów

w ogóle, jak to miało miejsce w 1975 r., kiedy to rolnik zaorał niezebrane buraki

z powierzchni [...] ha., brak zabudowań gospodarczych, w których przetrzymywany byłby inwentarz żywy, zwierzęta inwentarskie od wielu lat trzymane były zimą na podwórzu

i w piwnicy.

Organ ten stwierdził, że postępowanie dotyczące licytacji gospodarstwa przeprowadzono prawidłowo, przy czym licytacja nie odbyła się z powodu braku licytantów, co zgodnie z § 10 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego, stanowiło podstawę dla Naczelnika skorzystania z prawa pierwokupu i wykupienia przedmiotowej nieruchomości na własność Państwa po cenie wywoławczej.

Minister oceniając decyzję Wojewody [...], utrzymującą w mocy decyzję o wykupie, uznał prawidłowość stanowiska Wojewody w zakresie przyjęcia wiarygodności ustaleń dokonanych przez zespół specjalistów dokonujący lustracji gospodarstwa, podkreślając, że zeznania świadków przesłuchanych na okoliczność ustalenia poziomu produkcji w spornym gospodarstwie są ze sobą sprzeczne, przy czym część świadków zeznała, że wszystkie grunty w omawianym gospodarstwie były uprawiane i wykorzystywane rolniczo, natomiast inni zeznali, że grunty te nie były uprawiane i od wielu lat odłogowały, a były właściciel gospodarstwa nie radził sobie

z jego prowadzeniem.

W ocenie Ministra zasadnie przyjęto, że w sytuacji, gdy ustalenia organów jednoznacznie wskazują, że sporne gospodarstwo rolne wykazywało niski poziom produkcji, na co składał się brak zabudowań, odłogujące od lat grunty, przetrzymywanie inwentarza żywego zimą na podwórzu bądź niektórych zwierząt w piwnicy i stan taki potwierdziła część zeznających świadków, to brak jest podstaw do skutecznego podważenia tych ustaleń na podstawie zeznań tych rolników, którzy bezkrytycznie oświadczyli, że grunty te były w całości uprawiane i wykorzystywane rolniczo, a były właściciel gospodarstwa był dobrym rolnikiem.

W świetle powyższych okoliczności, w ocenie organu nadzoru, brak było przesłanek do uznania, że decyzje Naczelnika i Wojewody w sprawie wykupu, wydane zostały z rażącym naruszeniem przepisów prawa, w konsekwencji czego brak było przesłanek stwierdzenia nieważności decyzji o wykupie.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję, R. K., reprezentowany przez adwokata, zarzucił, że decyzje o wykupie wydane zostały z rażącym naruszeniem prawa, tj. art. 1 ust. 1 ustawy o wykupie oraz § 1 ust 1 i ust. 2 pkt 1 rozporządzenia wykonawczego, ponieważ błędnie stwierdzono, że przesłanki warunkujące dopuszczalność wykupu spornego gospodarstwa zostały spełnione. Zarzucono też naruszenie przepisów prawa procesowego, tj. art. 7, art. 8, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a., poprzez niezebranie

i nierozpatrzenie materiału dowodowego w sposób wnikliwy, prawidłowy i wyczerpujący, z uwzględnieniem słusznego interesu strony oraz naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów. Pełnomocnik wniósł o uchylenie zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi oraz zasądzenie kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

Skarżący podał, że w wyroku NSA z dnia 26 stycznia 1994 r., sygn. akt II SA 1271/93, wskazano, że przy orzekaniu w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji o wykupie Minister nie ustalił, czy decyzje w sprawie wykupu wywołały nieodwracalne skutki prawne w następstwie późniejszego zbycia przez Skarb Państwa wykupionej nieruchomości na rzecz osób trzecich.

W skardze podniesiono, że w decyzjach Naczelnika i Wojewody nie wykazano, że sporna nieruchomość spełnia kryteria gospodarstwa wykazującego niski poziom produkcji rolnej, poprzestano zamiast tego na ogólnikowych ocenach. Skarżący zarzucił, że Minister nie wskazał dokumentów, na podstawie których doszedł do wniosku, że sporne gospodarstwo rolne wykazywało niski poziom produkcji rolnej.

Za jedyny tego rodzaju dokument należy uznać protokół sporządzony w dniu [...] sierpnia 1976 r. przez komisję lustracyjną. Ustalenia zawarte w tym protokole są jednakże sprzeczne z zeznaniami świadków, z których większość potwierdziło, że były właściciel gospodarstwa posiadał kilka sztuk bydła oraz, że należące do niego gospodarstwo było w całości zagospodarowane. Skarżący podniósł, że organ nie zbadał sytuacji w spornym gospodarstwie, mającej miejsce w okresie trzech kolejnych lat poprzedzających jego przejęcie, albowiem Komisja lustracyjna dokonała przeglądu

i oceny spornego gospodarstwa tylko raz, w dniu [...] sierpnia 1976 r. Dokumentacja nie potwierdza, aby tego rodzaju obserwacja i lustracja była przeprowadzana wcześniej.

Skarżący powołał się też na okoliczność, że trzech zeznających w niniejszej sprawie świadków oświadczyło, że przed wszczęciem postępowania w sprawie wykupu nieruchomości, sporne gospodarstwo zostało w istotny sposób dotknięte skutkami klęski żywiołowej w postaci huraganu.

W odpowiedzi na skargę Minister wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 25 września 2012 r. sygn. akt IV SA/Wa 900/12 oddalił skargę.

Oceniając decyzje Naczelnika oraz Wojewody w przedmiocie wykupu pod kątem wydania ich z rażącym naruszeniem przepisów ustawy o wykupie, Sąd I instancji stwierdził, że naruszenia tego rodzaju w sprawie nie wystąpiły.

Odwołując się do decyzji Naczelnika, Sąd wskazał, że podanie przez organ w podstawie prawnej art. 3 ust. 4 ustawy o wykupie nastąpiło omyłkowo, a prawidłowo winien w tym miejscu zostać wskazany art. 3 ust. 3 ustawy, stanowiący że Państwu służy prawo pierwokupu nieruchomości poddanej licytacji po cenie ustalonej w wyniku licytacji. W razie braku nabywców Państwu przysługuje prawo wykupu nieruchomości po cenie wywoławczej. Przyczyn omyłki należy upatrywać w tym, że treść, która w dacie orzekania w sprawie była ujęta w art. 3 ust. 3 (prawidłowa podstawa wydania decyzji) była w pierwotnym tekście ustawy ujęta w art. 3 ust. 4 (omyłka wskazanym przez organ w decyzji). Powyższe uchybienie organu, z racji jego omyłkowego charakteru,

nie mającego istotnego wpływu na wynik sprawy, nie może przesądzać o rażącym naruszeniu prawa w decyzji.

Sąd wskazał, że uzasadnienie decyzji Naczelnika nie zawiera oceny spornego gospodarstwa pod kątem kryteriów niskiego poziom produkcji rolnej, co powoduje, że orzeczenie to jest dotknięte uchybieniami co najmniej w zakresie wywiązania się przez organ z obowiązku prawidłowego uzasadnienia decyzji administracyjnej. Powyższe uchybienia nie wystąpiły natomiast w decyzji odwoławczej, w której dokonano oceny spornego gospodarstwa pod kątem kryteriów przewidzianych w rozporządzeniu.

Sąd wskazał, że brzmienie §1 ust.1 rozporządzenia wykonawczego stwarzało szerokie możliwości zakwalifikowania gospodarstwa, jako wykazującego niski poziom produkcji rolnej w skutek zaniedbania. Po pierwsze, warunek zaniedbania nie został zdefiniowany w sposób ścisły (przejawy zaniedbania wyliczone zostały jedynie w sposób przykładowy), po drugie, użyty na końcu punktu pierwszego spójnik lub (alternatywa nierozłączna) każe przyjąć, że do wykupu gospodarstwa wystarczyło stwierdzenie, że nie wszystkie grunty orne w tym gospodarstwie są rolniczo wykorzystane (w okresie ostatnich trzech lat). Nie jest zatem tak, że warunek ten jest wyłącznie jedną z przesłanek do wykupu, która musi zaistnieć łącznie z warunkami,

o których mowa w pkt 2 i 3.

W świetle powyższego Sąd uznał, że takie okoliczności przemawiające

na korzyść byłego właściciela spornego gospodarstwa, wynikające z protokołu z dnia

[...] sierpnia 1976 r., jak to, że: właściciel odnawiał materiał siewny i sadzeniaki, -właściciel stosował środki ochrony roślin, różnica pomiędzy wielkością plonów pszenicy i jęczmienia uzyskanych przez właściciela oraz wielkością tego rodzaju plonów uzyskanych we wsi w latach 1972/73 i 1973/74 jest mniejsza niż 1/3 wielkości plonów uzyskanych we wsi, nie uniemożliwiały przymusowego wykupu gospodarstwa, albowiem właściciel nie wykorzystywał wszystkich z posiadanych przez siebie [...]ha gruntów ornych (w protokole stwierdzono: "nie wykorzystuje wszystkich gruntów rolniczo, występują odłogi w ilości [...] ha").

W świetle powyższych okoliczności, odmówienie przez Ministra zasadniczego znaczenia przesłuchanym w sprawie świadkom było zasadne. W wydanym w niniejszej sprawie wyroku z dnia 26 stycznia 1994 r., NSA zajął stanowisko, że co do zasady zeznania świadków zebrane po upływie wielu lat od wydania decyzji o wykupie

nie mogą automatycznie dyskwalifikować dokumentów zebranych w postępowaniu

w przedmiocie tego wykupu.

Twierdzenia skargi powołujące się na naruszenie przez Naczelnika i Wojewodę przepisu § 1 ust.2 pkt 1 rozporządzenia wykonawczego (okoliczności nadzwyczajne) nie uprawdopodobniają w stopniu dostatecznym, że okoliczności te wystąpiły w okresie trzech lat poprzedzających wykup. Twierdzenia te opierają się bowiem wyłącznie

na zeznaniach świadków oraz na dokumentach urzędowych pochodzących z lat 90 XX wieku (a zatem dużo późniejszych), stwierdzających okoliczności dotyczące dużego obszaru gruntów, nie zaś skonkretyzowanych do spornej nieruchomości

(w skonkretyzowanym okresie).

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu skargi kasacyjnej R. K. wyrokiem z dnia 19 września 2014 r. sygn. akt I OSK 301/13 uchylił wyrok Sądu I instancji z dnia 25 września 2012 r. i przekazał sprawę Sądowi I instancji do ponownego rozpatrzenia.

NSA za zasadny uznał zarzut wadliwego ustalenia stanu faktycznego niniejszej sprawy, co doprowadziło do nieuzasadnionego oddalenia skargi.

Sąd kasacyjny wskazał, że Sąd I instancji oparł się na ustaleniu faktycznym organów, stwierdzającym, że były właściciel nieruchomości ugoruje corocznie około

[...] ha gruntów, czyniąc własne ustalenie, iż niewykorzystywanie wszystkich gruntów ornych nastąpiło w okresie ostatnich trzech lat, co umożliwiło z kolei uznanie decyzji Naczelnika z dnia [...] grudnia 1976 r. za prawidłową, skoro przepis § 1 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego, za samodzielną i wystarczającą przesłankę do uznania, że gospodarstwo rolne wykazuje niski poziom produkcji, uznawało - niewykorzystywanie wszystkich gruntów ornych w ciągu ostatnich trzech lat.

Tymczasem, poczynione przez Sąd I instancji w ślad za organami, powyższe ustalenie, nie miało oparcia w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym.

Z pisma M. Z., instruktora rolnego z dnia 29 lipca 1976 r. oraz

z protokołu zespołu specjalistów z dnia [...] sierpnia 1976 r., w sprawie lustracji spornego gospodarstwa, wynika jedynie, że [...] ha gruntów w ww. gospodarstwie są ugorowane (vide: k.12-14 akt administracyjnych, tom I). W obu ww. dokumentach nie ma jakiejkolwiek informacji, przez jaki okres sytuacja taka miała miejsce.

W konsekwencji należało uznać, że brak było podstaw do uznania,

że ugorowanie gruntów występowało na przestrzeni 3 lat.

Z powyższego wynika w sposób oczywisty, że powyższy błąd w ustaleniach faktycznych mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Stwierdzenie faktu ugorowania gruntów ornych bez ustalenia, że obejmowało okres ostatnich trzech lat uniemożliwiało bowiem - w warunkach przedmiotowej sprawy - w myśl przepisów obowiązujących w momencie orzekania w dniu [...] grudnia 1976 r., zaliczenie gospodarstwa rolnego do kategorii gospodarstw wykazujących niski poziom produkcji, a to z kolei uniemożliwiało wydanie decyzji o jego przymusowym wykupie.

Skoro sporne gospodarstwo nie spełniało innych kryteriów określonych

w przepisie § 1 ust. 1 pkt 2 i 3 rozporządzenia wykonawczego do zaliczenia go do kategorii gospodarstw wykazujących niski poziom produkcji, co prawidłowo przesądził Sąd I instancji, to brak było przesłanek do uznania decyzji Naczelnika z dnia [...] grudnia 1976 r., za zgodną z prawem, co z kolei powoduje konieczność dokonania oceny stopnia naruszenia prawa przy jej wydaniu i przesądzenie, czy została ona wydana

z rażącym naruszeniem prawa, biorąc jednak pod uwagę okoliczność, która nie była rozważana ani przez organ, ani też przez Sąd I instancji, a mianowicie, iż brak było przesłanki z § 1 ust 1 ww. rozporządzenia do uznania spornego gospodarstwa za gospodarstwo wykazujących niski poziom produkcji, a w konsekwencji do wydania decyzji o jego przymusowym wykupie.

NSA nakazał ponowna kontrolę legalności zaskarżonej decyzji z uwzględnieniem uwag zamieszczonych w uzasadnieniu wyroku.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Na wstępie wskazania wymaga, że zgodnie z przepisem art. 190 zdanie pierwsze ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270), Sąd, któremu sprawa została przekazana związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd administracyjny.

Skarga jest zasadna.

W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zarówno zaskarżona decyzja, jak też poprzedzająca ją decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi wydane zostały z naruszeniem przepisów postępowania, tj. art. 7 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), zwanej dalej k.p.a., co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Przepis art. 7 k.p.a. wymaga od organu podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Pamiętać należy przy tym, co podkreślił już Naczelny Sąd Administracyjny, że przedmiotem postępowania nieważnościowego nie jest ponowne rozpoznanie i rozstrzygnięcie sprawy, która była rozstrzygana decyzją ostateczną, lecz zbadanie zaistnienia przesłanek nieważności,

o których mowa w art. 156 § 1 k.p.a.

Tym samym, nie jest rolą organu nadzoru czynienie nowych ustaleń faktycznych, a ocena, czy w świetle istniejącego materiału dowodowego, który stanowił podstawę wydania decyzji w trybie zwykłym, można mówić o tym, że decyzja wydana została

z naruszeniem prawa i stwierdzenie, czy to naruszenie prawa należy uznać za naruszenie o kwalifikowanym charakterze (rażące naruszenie prawa). W konsekwencji, co do zasady w postępowaniu nieważnościowym nie ma miejsca na prowadzenie postępowania dowodowego w takim zakresie, w jakim winno to nastąpić

w postępowaniu zwykłym, zwłaszcza, gdy istniejący materiał dowodowy pozwala na dokonanie pełnej oceny w zakresie przesłanek nieważności.

Minister, wskazując na zgromadzony materiał dowodowy, stwierdził

w postępowaniu nadzorczym, że gospodarstwo rolne wykazywało niski poziom produkcji, o czym zdaniem organu świadczyć ma: brak stosowania nawożenia mineralnego, bądź stosowanie go na bardzo niskim poziomie, coroczne ugorowanie około [...] ha gruntów, przeprowadzanie prac polowych z dużym opóźnieniem, bądź też niezbieranie plonów w ogóle, jak to miało miejsce w 1975 r., kiedy to rolnik zaorał niezebrane buraki z powierzchni [...] ha., brak zabudowań gospodarczych, w których przetrzymywany byłby inwentarz żywy - zwierzęta inwentarskie od wielu lat trzymane były zimą na podwórzu i w piwnicy.

Na podstawie powyższego Minister przyjął, co wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 19 września 2014 r., że niewykorzystywanie wszystkich gruntów ornych nastąpiło w okresie ostatnich trzech lat. Przyjmując to założenie, organ nadzoru stwierdził w konsekwencji, że decyzja Naczelnika

i utrzymująca ją w mocy decyzja Wojewody były prawidłowe.

Tymczasem, jak już wskazał Naczelny Sąd Administracyjny, z pisma M.Z., instruktora rolnego z dnia 29 lipca 1976 r. oraz z protokołu zespołu specjalistów z dnia [...] sierpnia 1976 r., w sprawie lustracji spornego gospodarstwa, wynika jedynie, że [...] ha gruntów w ww. gospodarstwie są ugorowane. W obu ww. dokumentach nie ma jakiejkolwiek informacji, przez jaki okres sytuacja taka miała miejsce. W konsekwencji, brak było podstaw do uznania, że ugorowanie gruntów występowało na przestrzeni

3 lat. Tym samym, dokonana przez organ ocena spełnienia przesłanki zaliczenia gospodarstwa rolnego do kategorii gospodarstw wykazujących niski poziom produkcji była błędna, czym w ocenie Sądu rozpatrującego niniejszą sprawę naruszono przepis art. 80 k.p.a. Przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów jest w tym przypadku oczywiste.

Stwierdzenie faktu ugorowania gruntów ornych bez ustalenia, że obejmowało okres ostatnich trzech lat uniemożliwiało zatem, w warunkach przedmiotowej sprawy,

w myśl przepisów obowiązujących w momencie orzekania w dniu [...] grudnia 1976 r., zaliczenie gospodarstwa rolnego do kategorii gospodarstw wykazujących niski poziom produkcji, a to z kolei uniemożliwiało wydanie decyzji o jego przymusowym wykupie.

W sprawie jest też bezsporne, co ustalił już poprzednio Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, a stanowisko to zostało zaaprobowane przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 19 września 2014 r., że sporne gospodarstwo

nie spełniało także innych kryteriów określonych w przepisie § 1 ust. 1 pkt 2 i 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26 marca 1968 r. w sprawie zaliczania gospodarstw rolnych do kategorii wykazujących niski poziom produkcji wskutek zaniedbania i w sprawie ustalania wysokości nakładów niezbędnych do przywrócenia żyzności gruntów (Dz. U. Nr 11, poz. 58), do zaliczenia go do kategorii gospodarstw wykazujących niski poziom produkcji. W protokole z dnia [...] sierpnia 1976 r. wskazano bowiem, że: właściciel odnawiał materiał siewny i sadzeniaki; właściciel stosował środki ochrony roślin, a różnica pomiędzy wielkością plonów pszenicy i jęczmienia uzyskanych przez właściciela oraz wielkością tego rodzaju plonów uzyskanych we wsi w latach 1972/73 i 1973/74 jest mniejsza niż 1/3 wielkości plonów uzyskanych we wsi.

Tym samym, brak było przesłanek do uznania decyzji Naczelnika z dnia

[...] grudnia 1976 r., za zgodną z prawem.

Odmienną ocenę dokonaną w tym zakresie przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, opartą na błędnych ustaleniach faktycznych, Sąd rozpoznający niniejszą sprawę uznał za naruszającą przepisy postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na jej wynik.

Organ ponownie rozpatrując sprawę w trybie nadzwyczajnym uwzględni przedstawioną wyżej ocenę prawną, zgodnie z którą decyzja Naczelnika Gminy

w N. z dnia [...] grudnia 1976 r. o przymusowym wykupie nieruchomości rolnej, jak też utrzymująca ją w mocy decyzja Wojewody [...] z dnia

[...] stycznia 1977 r. wydane zostały z naruszeniem prawa. Rozstrzygając sprawę organ oceni stopień naruszenia prawa. Stwierdzając, czy naruszenie prawa miało charakter rażący organ weźmie pod uwagę, na co wskazał Naczelny Sąd Administracyjny

w wyroku z dnia 19 września 2014 r., że brak było przesłanki z § 1 ust 1 rozporządzenia wykonawczego do uznania spornego gospodarstwa za gospodarstwo wykazujące niski poziom produkcji, a w konsekwencji do wydania decyzji o jego przymusowym wykupie.

Jednocześnie organ ustali, czy decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne (art. 156 § 2 k.p.a.), co nakazał już Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia

26 stycznia 1994 r. sygn. akt II SA 1271/93.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie,

na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) orzekł, jak w punkcie 1 wyroku. Rozstrzygnięcie zawarte w punkcie 2 wyroku Sąd oparł na przepisie art. 152 powołanej ustawy. O kosztach postępowania sądowego orzeczono, jak w punkcie 3 wyroku, na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 ustawy.