Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt I SA/Wr 1475/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2007-01-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: *Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 71a  par. 9
journal: Dz.U. 2005 nr 229 poz 1954
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym; Przewodniczący: Sędzia WSA - Ireneusz Dukiel Sędziowie: Sędzia WSA - Marta Semiczek Asesor WSA - Anetta Chołuj (sprawozdawca) Protokolant: - Barbara Głowaczewska po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 8 stycznia 2007 r. sprawy ze skargi Przedsiębiorstwa A Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością we W. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we W. Ośrodka Zamiejscowego w L. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia bezpodstawnego uchylenia się spółki jako dłużnika zajętej wierzytelności do przekazania na rzecz organu egzekucyjnego wierzytelności Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością B oddala skargę.


UZASADNIENIE

W toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego wobec Spółki B Naczelnik Urzędu Skarbowego w G. zawiadomieniem z dnia [...] o nr [...] dokonał w Przedsiębiorstwie Budowy Pieców Przemysłowych A zajęcia przysługujących Spółce B należności wynikających z faktur z dnia [...].

W odpowiedzi na powyższe zajęcie, Spółka A poinformowała organ egzekucyjny, iż odmawia zadośćuczynienia temu wezwaniu do zapłaty kwoty [...] z uwagi na to, że w świetle zapisów umowy zawartej z podwykonawcą robót budowlanych Spółką B - zgodnie z którą w § 3 pkt 2 zapisano, iż "rozliczenie należności za wykonane prace nastąpi po zapłacie przez Zlecającego tj. C Sp. z o.o." - roszczenie to jest aktualnie niewymagalne i zostanie zaspokojone dopiero po uzyskaniu środków pieniężnych od syndyka prowadzącego postępowanie upadłościowe firmy C.

Postanowieniem z dnia z dnia [...] o nr [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego w G. działając na podstawie art. 71a § 9 w związku z art. 17 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1996r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. z 2005r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.), stwierdził że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania na dzień 7 czerwca 2006r. wierzytelności Spółki B.

W zażaleniu na powyższe postanowienie Spółka A wskazała na mylność wywodu prawnego i opartego na nim twierdzenia, o niezgodności z przepisem art. 647- § 5 i § 6 ustawy Kodeks cywilny zapisu ujętego § 3 pkt 2 w umowie zawartej pomiędzy nią, jako zamawiającą roboty i podwykonawcą Spółką B dotyczącego terminu wymagalności roszczenia. W ocenie Spółki zapis umowy o roboty budowlane nie ma na celu uniknięcia odpowiedzialności solidarnej za zapłatę za roboty, poprzez zasłanianie się faktem, iż sama nie uzyskała zapłaty.

Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji i wskazał, iż strony umowy cywilnoprawnej mogą korzystać z zasady swobody zawierania umów i zgodnie z art. 89 ustawy Kodeks cywilny mogą uzależnić skutki umowy od zdarzenia przyszłego i niepewnego (warunek). W ocenie organu owa dowolność zapisów umów podlega pewnym ustawowym ograniczeniom. Za jedno z takich ograniczeń należy uznać zapis zawarty w treści art. 647- § 6 Kodeksu cywilnego, który czyni nieważnymi postanowienia umowy, z których wynikałby zamiar uniknięcia przez zawierającego umowę z podwykonawcą, inwestora lub wykonawcę, solidarnej odpowiedzialności za zapłatę wynagrodzenia za roboty budowlane wykonane przez podwykonawcę. Zdaniem organu odwoławczego, okoliczności faktyczne sprawy tj. brzmienie zapisu § 3 pkt 2 umowy o roboty budowlane wyłącza odpowiedzialność skarżącego za zapłatę należności podwykonawcy, tym samym narusza przepis art.647- § 5 Kodeksu cywilnego, stanowiący o solidarnej odpowiedzialności wyżej wymienionych podmiotów za zapłatę wynagrodzenia na rzecz podwykonawcy. Zapłata podwykonawcy za wykonane prace uzależniona została nie tylko od zdarzenia przyszłego i niepewnego, jakim jest zapłata przez firmę C należności wobec Spółki A, ale i od działań osoby trzeciej. Organ podkreślił, iż w sytuacji upadłości inwestora i nie zaspokojenie przez syndyka masy upadłości wierzytelności wobec skarżącego, zapis umowy stanowiący o wymagalności roszczenia podwykonawcy od zamawiającego dopiero z chwilą zapłaty zamawiającemu dokonanej przez inwestora, powoduje, iż brak jest podmiotów solidarnie odpowiedzialnych za zapłatę Spółce B za wykonane roboty, a to oznacza, iż jej należności nie zostaną przez nikogo zaspokojone. W tych warunkach postanowienie stwierdzające fakt uchylania się dłużnika zajętej wierzytelności od przekazania kwot zajętej wierzytelności organ odwoławczy uznał za zgodne z prawem.

W skardze na powyższe postanowienie Spółka wniosła o uchylenie postanowień organów obu instancji. Zarzuciła obrazę przepisów prawa materialnego, a mianowicie;

1) błędną wykładnię § 3 pkt 2 umowy z dnia 1 września 2004r. zawartej pomiędzy skarżącą a Spółką B poprzez uznanie, iż zapis ten wyłącza zasadę solidarnej odpowiedzialności wykonawcy i inwestora za zapłatę wynagrodzenia podwykonawcy;

2) błędną interpretację i niewłaściwe zastosowanie przepisu art. 647- § 5 i § 6 Kodeksu cywilnego, polegające na wadliwym uznaniu przez organy obu instancji, że przepis art. 647- § 5 obejmuje swoim zakresem ograniczenie zasady swobody umów także w odniesieniu do możliwości dowolnego kształtowania zasad wymagalności wynagrodzenia podwykonawcy za wykonane roboty budowlane, podczas, gdy na takie rozumieniu przepisu nie pozwala ani jego literalne brzmienie, ani też jego wykładnia celowościowa, systemowa i funkcjonalna;

3) nie zastosowanie przepisu art. 58 Kodeksu cywilnego, który definiuje i określa sytuacje, w których czynność prawna może być uznana za nieważną;

4) naruszenie przepisu art. 353- Kodeksu cywilnego, stanowiącego, że strony zawierające umowę mogą ułożyć stosunek prawny według swego uznania, byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości (naturze) stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego.

Ponadto skarżąca Spółka zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, a to:

5) niezastosowanie przepisu art. 59 § 1 pkt 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, stanowiącym, że postępowanie egzekucyjne w administracji umarza się, jeżeli obowiązek nie jest wymagalny;

6) niewłaściwe zastosowanie przepisu art. 71a § 9 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez błędne uznanie, że skarżąca - jako dłużnik zajętej wierzytelności - bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu.

W obszernym uzasadnieniu skargi skarżąca Spółka, powołując się na specyfikę sprawy, skoncentrowała swój wywód w kwestii zarzutów skargi dotyczących mylnej interpretacji umowy cywilnoprawnej oraz błędnej wykładni i niewłaściwego zastosowania przepisów Kodeksu cywilnego przez Dyrektora Izby Skarbowej, na problematyce cywilnoprawnej, przywołując szereg przepisów prawnych oraz dokonując ich interpretacji, które jej zdaniem dowodzą braku słuszności i nieprawidłowości stanowiska prezentowanego przez organy egzekucyjne w wydanych w sprawie rozstrzygnięciach.

Strona skarżąca podkreśliła, iż sens kwestionowanego zapisu umowy sprowadza się do uniknięcia sytuacji, w której wykonawca ponosi koszty wynagrodzenia podwykonawcy, sam nie otrzymując wynagrodzenie od inwestora. Istota takiego zapisu to także przejęcie przez podwykonawcę części ryzyka gospodarczego związanego z daną inwestycją, które wzięła na siebie Spółka B podpisują umowę o roboty budowlane.

W odpowiedzi na skargę strona przeciwna wniosła o jej oddalenie w całości podtrzymując argumentację zawartą w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Po myśli art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej (§1) a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Nadto zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. Nr 153, poz. 1270), przywołanej w dalszych wywodach - skrótowo - jako p.p.s.a., sądy te sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone ustawą. Wyżej powiedziane, oznacza, że skarga może zostać uwzględniona, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć wpływ na wynik sprawy (art. 145-150 ustawy).

W ocenie Sądu wniesiona skarga nie zasługuje na uwzględnienie, zaskarżone postanowienie jak i poprzedzające je postanowienie organu I instancji nie uchybiają bowiem prawu.

Istota sporu sprowadza się do oceny słuszności zakwestionowania przez organy podatkowe zapisu umownego, który uzależnia postawienie wynagrodzenia podwykonawcy w stan wymagalności od wcześniejszego uregulowania płatności przez inwestora na rzecz zamawiającego.

Zarzuty skargi są bezzasadne. W szczególności chybiony jest zarzut błędnego zastosowania art. 71 a § 9 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. z 2005r. Dz. U. Nr 229, poz. 1954 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem, jeżeli w wyniku kontroli stwierdzono, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu, organ ten wydaje postanowienie, w którym określa wysokość nieprzekazanej kwoty. Strona twierdziła, że nie uchyla się od zapłaty, bowiem zajęta wierzytelność jest niewymagalna w świetle § 3 pkt 2 umowy - zawartej w dniu [...] o nr [...] pomiędzy Przedsiębiorstwem A Spółka z o.o. a Przedsiębiorstwem B Spółka z o.o. - zgodnie z którym rozliczenie należności za wykonane prace nastąpi po zapłacie przez Zlecającego, tj. C Sp. z o.o., przy czym Zamawiający ureguluje należność na rzecz Podwykonawcy w ciągu 7 dni po otrzymaniu zapłaty z firmy C.

W ocenie Sądu zasadnie organy przyjęły, iż zapis ten jest nieważny, choć z przyczyn innych niż przywołane regulacje zawarte w art. 647- § 5 i § 6 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964r. Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93 ze zm. - przywołanej w dalszych wywodach jako K.c.). Zgodnie z tymi regulacjami zawierający umowę z podwykonawcą oraz inwestor i wykonawca ponoszą solidarną odpowiedzialność za zapłatę wynagrodzenia za roboty budowlane wykonane przez podwykonawcę (§5). Odmienne postanowienia umów, o których mowa w niniejszym artykule, są nieważne (§6). Ten sporny zapis wbrew stanowisku zaprezentowanym przez organy podatkowe, nie wyłącza zasady solidarnej odpowiedzialności. Regulacja umowna wprowadza jedynie w sposób szczególny termin płatności konieczny do wystąpienia wymagalności wierzytelności. W świetle art. 647 K.c. w związku z art. 658 K.c. nie ulega wątpliwości, iż przez umowę o roboty budowlane podwykonawca zobowiązuje się do oddania przewidzianego w umowie obiektu, a wykonawca (inwestor) do zapłaty umówionego wynagrodzenia.

Znowelizowany art. 647- K.c. wskazuje, iż zmiana przepisu zmierzała do urealnienia otrzymania przez wykonawcę faktycznej zapłaty wynagrodzenia. Na to zdaje się wskazywać zapis o solidarnej odpowiedzialności podwykonawców, wykonawców i inwestora, wszystkich uczestników procesu budowlanego i zakaz odmiennego uregulowania tej kwestii (§6) pod rygorem nieważności. W tej sytuacji należałoby przyjąć, iż ustawodawca kładzie nacisk na zapłatę wynagrodzenia jako istotę umów o roboty budowlane. Każda zatem umowa mająca obejść ustawę skutkuje na podstawie art. 58 K.c. nieważnością.

Po myśli art. 58 § 1 K.c. czynność prawna sprzeczna z ustawą albo mająca na celu obejście ustawy jest nieważna, chyba że właściwy przepis przewiduje inny skutek, w szczególności ten, iż na miejsce nieważnych postanowień czynności prawnej wchodzą odpowiednie przepisy ustawy. Zapis ten oznacza, że naruszenie niektórych spośród reguł konstrukcji czynności prawnej powoduje, iż czynność w ogóle nie wywołuje właściwych dla danego typu czynności skutków prawnych. Nie wywołuje tych skutków od początku, z mocy prawa (bez konieczności podejmowania jakichkolwiek działań zmierzających do "unieważnienia" czynności) i nieodwracalnie (następcze usunięcie przeszkód, z powodu których czynność była nieważna nie nada jej cech ważnej czynności prawnej; co nie wyklucza oczywiście późniejszego prawidłowego dokonania takiej samej czynności). Ustalając stan faktyczny w jakimkolwiek postępowaniu, w którym istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia ma fakt dokonania czynności prawnej, organ stosujący prawo (sąd, ale też np. organ podatkowy; zob. wyrok SN z 13.6.2002r., III RN 108/01, OSNP 2003, Nr 10, poz. 236) ma obowiązek ocenić ważność tej czynności bez względu na to, czy strony zgłaszały jakieś twierdzenia i wnioski w tej kwestii (E. Gniewek, Komentarz do K.c., Warszawa 2006 Wydawnictwo C.H. BECK str. 131).

Wskazać należy, iż świetle art. 353- K.c. strony mogą swobodnie kształtować treść zobowiązaniowych stosunków prawnych. Jednak w sytuacji, gdy ich teść i cel sprzeciwiają się właściwości stosunku, ustawie czy zasadom współżycia społecznego mamy do czynienia z przekroczeniem granic swobody umów, skutkiem czego jest uznanie czynności prawnej (umowy) za dokonaną poza zakresem ustawowej kompetencji, a zatem nieważną w całości lub części na podstawie art. 58 § 1 i § 3 K.c.

W ocenie Sądu zapis uzależniający płatność wynagrodzenia przez wykonawcę na rzecz podwykonawcy od uregulowania wynagrodzenia przez inwestora na rzecz generalnego wykonawcy skutkować mógłby tym, że wierzytelność nigdy nie stanie się wymagalna. Bez względu na to czy przyjąć, że taki zapis umowy jest uregulowaniem terminu płatności czy też wprowadzeniem warunku, zaistnienie którego spowoduje powstanie wymagalności wierzytelności, prowadzi to jednak do naruszenia istoty zobowiązania w postaci zapłaty umówionego wynagrodzenia.

Skutek stwierdzenia nieważności w części umowy dotyczącej terminu płatności wierzytelności powoduje, że zobowiązanie wypłaty wynagrodzenia wynikające z tej umowy jest bezterminowe. W tym stanie rzeczy wymagalność wynagrodzenia co do zasady powstaje w oparciu o art. 455 K.c., zgodnie z którym jeżeli termin spełnienia świadczenia nie jest oznaczony ani nie wynika z właściwości zobowiązania, świadczenie powinno być spełnione niezwłocznie po wezwaniu dłużnika do wykonania. Owo wezwanie przekształca zobowiązanie bezterminowe w terminowe.

Dodatkowo należy zauważyć, iż skoro w okolicznościach niniejszej sprawy co nie jest sporne, ogłoszono upadłość Spółki C (na pewno przed datą zgłoszenia wierzytelności) to w oparciu o przepis art. 91 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003r. Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz. U. Nr 60, poz. 535 ze zm.) można określić wymagalność, gdyż zobowiązania pieniężne upadłego, których termin płatności świadczenia jeszcze nie nastąpił, stają się wymagalne z dniem ogłoszenia upadłości. Zatem w dacie zajęcia wierzytelność była ona wymagalna.

Skoro w ocenie strony skarżącej, prawo do uchylania się od zapłaty opiera na braku wymagalności to znaczy, że uchyla się bezpodstawnie od wypłaty zajętej sumy. I w tych okolicznościach prawidłowo zastosowano art. 71a § 9 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Wbrew zarzutom skargi - w świetle powyższych wywodów - nie było podstaw do zastosowania w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym wobec Spółki B art. 59 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Z powyższych przyczyn skargę jako bezzasadną należało na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalić.