Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 1060/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2023-02-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6099 Inne o symbolu podstawowym 609
Hasła tematyczne: Wodne prawo
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit.a i c
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 7, 8, 9 i 10
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 9 ust. 3, art. 267 pkt 1, art. 268  ust. 1 pkt 2, art. 270 ust. 8, art. 271 ust. 5a, art. 281 ust. 1 pkt 2, art. 411 i 411a, art. 552 ust. 2
journal: Dz.U. 2021 poz 2233
law: Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Paweł Zaborniak Sędziowie WSA Elżbieta Mazur - Selwa AWSA Karina Gniewek - Berezowska /spr./ Protokolant sekretarz sądowy Joanna Kulasa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 lutego 2023 r. sprawy ze skargi "H" Sp. z o.o. w G. na decyzję Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie – Zarząd Zlewni w [...] z dnia 30 czerwca 2022 r. nr RZ.ZUO.2.471.194.OP.2022.RW w przedmiocie określenia opłaty podwyższonej uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Dyrektora Zarządu Zlewni w [...] - Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie z siedzibą w [...] (dalej: "Dyrektor", "Organ odwoławczy", "Organ II instancji") z 30 czerwca 2022 r. nr RZ.ZUO.2.471.194.OP.2022.RW wydana w przedmiocie określenia opłaty podwyższonej.

W podstawie prawnej decyzji organ powołał art. 273 ust. 6 w związku z art. 281 ust. 1 pkt 2, art. 14 ust. 2 i 6 pkt 2 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 2233 z późn. zm.; dalej: "P.w."), art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.; dalej: "k.p.a.") oraz § 10 ust. 2 pkt 2, ust. 3 pkt 1 i 2 oraz ust. 7 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 grudnia 2017 r. w sprawie jednostkowych stawek opłat za usługi wodne (Dz.U. z 2017 r., poz. 2502; dalej: "rozporządzenie").

Wydanie decyzji poprzedzało postępowanie administracyjne o następującym przebiegu.

Informacją z 23 maja 2022 r. nr RZ.ZUO.2.471.194.OP.2022.RW, Zarząd Zlewni w [...] - Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie z siedzibą w [...], działając na podstawie art. 281 ust. 5 P.w., w związku z korzystaniem z usług wodnych polegających na wprowadzaniu ścieków do wód lub do ziemi bez wymaganego pozwolenia wodnoprawnego albo pozwolenia zintegrowanego, ustalił H. Sp. z o.o. w [...] (dalej: "Spółka", "Strona skarżąca") za okres I kwartału 2022 r. opłatę podwyższoną w wysokości 24.290 zł za wprowadzanie oczyszczonych ścieków przemysłowych do rzeki [...] w km 31+100 w m. [...] (obiekt nr [...]).

W piśmie z 8 czerwca 2022 r. Spółka nie zgodziła się z wysokością opłaty podwyższonej. Podała, że wielokrotnie informowała Zarząd Zlewni w [...] o tym, że w dniu [...] lipca 2021 r. przejęła oczyszczalnie ścieków oraz ujęcie wody na rzece [...]. Spółka podniosła, że stan obiektów i urządzeń w chwili przejęcia był na tyle zły, że nie pozwalał na prawidłowe ich funkcjonowanie. Aktualnie oba obiekty funkcjonują prawidłowo, jednak nadal nie została przesądzona kwestia własności zarówno samych nieruchomości, ich części składowych, jak również ruchomości wchodzących w skład obiektów. Obiekty, których dotyczy opłata nadal stanowią własność Spółki I. sp. z o.o. lub są oddane jej w użytkowanie wieczyste. Strona skarżąca podała, że prowadziła postępowanie egzekucyjne o wydanie nieruchomości, co nie przesądza jeszcze stanu prawnego spornych nieruchomości i instalacji. Wobec powyższego H. sp. z o.o. nie jest "pełnoprawnym" właścicielem i nie mogła przejąć pozwolenia wodnoprawnego od Spółki I. Niezależnie od powyższego Spółka zakwestionowała badania, pomiary oraz inne czynności kontrolne wykonywane przez Wody Polskie w ramach kontroli gospodarowania wodami, na podstawie których została obliczona kwestionowana opłata.

Spółka wniosła o anulowanie opłaty ewentualnie udzielenie ulgi z uwagi na ww. okoliczności.

W dniu 14 czerwca 2022 r. Organ wezwał Stronę skarżącą do sprecyzowania ww. pisma, tj. wskazania czy dotyczy ona reklamacji od informacji z 23 maja 2022 r. czy udzielenia ulgi.

W odpowiedzi Spółka wyjaśniła, że pismo z 8 czerwca 2022 r. stanowi reklamację w związku z ustaleniem opłaty podwyższonej.

W wyniku rozpoznania złożonej przez Stronę skarżącą reklamacji, Dyrektor Zarządu Zlewni w [...] - Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie z siedzibą w [...], opisaną na wstępie decyzją z 30 czerwca 2022 r. nr RZ.ZUO.2.471.194.OP.2022.RW określił dla H. sp. z o.o. w [...] za okres I kwartału 2022 r. opłatę podwyższoną w wysokości 24.290 zł za wprowadzanie oczyszczonych ścieków przemysłowych do rzeki [...] w km 31+100 w m. [...] (obiekt nr [...])

W uzasadnieniu decyzji Organ odwoławczy poinformował, że nie przeprowadzał żadnej kontroli gospodarowania wodami dotyczącej ustalenia opłaty za I kwartał, a badania ścieków zostały zawarte w oświadczeniu Spółki. W oparciu o ww. oświadczenie, została ustalona opłata zmienna w wysokości 4.858 zł za okres I kwartału 2022 r., a następnie została obliczona w wysokości 500% opłaty zmiennej opłata podwyższona w kwocie 24.290 zł za wprowadzanie oczyszczonych ścieków przemysłowych do rzeki [...].

Organ II instancji stwierdził, że H. sp. z o.o. korzysta z usługi wodnej bez wymaganego pozwolenia wodnoprawnego lub pozwolenia zintegrowanego za wprowadzanie oczyszczonych ścieków przemysłowych do rzeki [...], co oznacza, że zgodnie z art. 298 pkt 1 P.w. obowiązany jest ponosić opłaty za usługi wodne.

Dyrektor podał, że w przedmiotowej sprawie zaistniała przesłanka obligująca go do wydania decyzji określającej wysokość opłaty podwyższonej, gdyż reklamacja złożona przez Spółkę nie została uznana.

Organ II instancji wyjaśnił, że opłata została obliczona zgodnie z art. 281 ust. 1 pkt 2 P.w. w wysokości 500% opłaty zmiennej za wprowadzanie oczyszczonych ścieków przemysłowych do rzeki [...] w km 31+100 w m. [...] (obiekt nr [...]), ustalonej przez Zarząd Zlewni w [...] w informacji z 23 maja 2022 r. nr RZ.ZUO.2.4701.911.OZ.2022.RW w wysokości 4858 zł za okres I kwartału 2022 r.

Ponadto Dyrektor wskazał, że ze zwrotnego potwierdzenia odbioru informacji kwartalnej ustalającej opłatę podwyższoną za wprowadzanie oczyszczonych ścieków przemysłowych do rzeki [...] w km 31+100 w m. [...] (obiekt nr [...]) została doręczona Stronie skarżącej w dniu 25 maja 2022 r., co oznacza, że 14 - dniowy termin do jej wniesienia upłynął w dniu 8 czerwca 2022 r. Wobec powyższego niewniesiona w terminie opłata stanowi zaległość podatkową, od której naliczane są odsetki za zwłokę i która podlega obowiązkowi niezwłocznego jej uiszczenia na rachunek bankowy Wód Polskich, nie później jednak niż w terminie 14 dni od dnia doręczenia przedmiotowej decyzji.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, H. sp. z o.o. w [...] reprezentowana przez prokurenta samoistnego, wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy organowi celem ponownego rozpoznania.

Strona skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, tj.:

– art. 7 k.p.a. poprzez nieprzeprowadzenie czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy – niesprawdzenie w dostępnych rejestrach stanu własności przedmiotowej nieruchomości, na której usytuowany jest obiekt nr [...] w [...] oraz niezwrócenie się do Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w [...], prowadzącego postępowanie egzekucyjne, którego przedmiotem była m.in. nieruchomość, na której znajduje się obiekt nr [...];

– art. 8, art. 9 i art. 10 k.p.a. poprzez niepełne wyjaśnienie motywów, którymi kierował się organ negatywnie rozpatrując reklamację Strony skarżącej, bez odniesienia się do podniesionych przez nią kwestii oraz niepoinformowanie Spółki o możliwości zapoznania się ze zgromadzonym materiałem dowodowym przed wydaniem decyzji w niniejszej sprawie i uniemożliwienie jej wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów.

W uzasadnieniu skargi Spółka podniosła, że organ nie sprawdził w dostępnych rejestrach stanu własności przedmiotowej nieruchomości, na której usytuowany jest obiekt nr [...] w [...], podczas gdy Spółka wielokrotnie informowała o skomplikowanym stanie prawnym przedmiotowych nieruchomości i jej charakterze jako osoby, której oddano w "dozór" część nieruchomości wraz z infrastrukturą.

Spółka podniosła również, że organ nie zwrócił się do Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w [...] prowadzącego postępowanie egzekucyjne, którego przedmiotem była m.in. nieruchomość, na której znajduje się obiekt nr [...], celem ustania istotnych szczegółów mogących mieć wpływ na treść decyzji. Zdaniem Spółki Organ poprzestał na złożonych w sprawie oświadczeniach, które mogą nie być wystarczające do pełnego wyjaśnienia sprawy. Sprawa własności nieruchomości i całej infrastruktury technicznej znajdującej się na niej, tego, kto i na jakiej podstawie zarządza obiektami na niej położonymi powinna być przedmiotem dogłębnej analizy. Skarżąca przez całe postępowania próbowała zwrócić uwagę organu na skomplikowany charakter sprawy, jednak bezskutecznie.

Końcowo Strona skarżąca podniosła, że nie była należycie poinformowana o możliwości zapoznania się ze zgromadzonym materiałem dowodowym przed wydaniem decyzji w niniejszej sprawie i uniemożliwiono jej wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów przed zakończeniem sprawy.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor wniósł o jej oddalenie i wskazał, że sama Spółka wskazuje siebie, jako podmiot zobowiązany do ponoszenia opłat za korzystanie z usług wodnych, a także uiszcza opłaty związane z opłatą zmienną za wprowadzanie oczyszczonych ścieków przemysłowych do rzeki [...]. Podaje, że nieruchomość została jej oddana w dozór, a także, że sama składała oświadczenia co do korzystania z wód, w których wskazywała siebie jako podmiot zobowiązany do ponoszenia opłat z tytułu korzystania z wód, wprost wskazując, że korzysta z wód poprzez wprowadzenie oczyszczonych ścieków do rzeki [...], określając dane umożliwiające ustalenie opłaty za korzystanie z wód.

Dyrektor wskazał, że Spółka deklaruje zrzut ścieków do rzeki [...], jednak nie posiada na to stosownego pozwolenia wodnoprawnego, tym samym opłata podwyższona została wyliczona prawidłowo, zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz.U. z 2022 r., poz. 2492), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśli art. 3 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 259; dalej: "p.p.s.a.") kontrola ta obejmuje również postanowienia kończące postępowanie.

Stosownie do treści art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a. uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji/postanowienia następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Oznacza to, że sąd bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze - w granicach sprawy, wyznaczonych rodzajem i treścią zaskarżonego aktu.

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie Dyrektora Zarządu Zlewni w [...] określająca H. sp. z o.o. opłatę podwyższoną w wysokości 24.290 zł za wprowadzanie oczyszczonych ścieków do rzeki [...] w km 31+100 w m. [...] (obiekt nr [...]).

Organ wskazał, że Spółka pismem z 16 lipca 2021 r. poinformowała, że dokonała przejęcia w dozór oczyszczalni ścieków oraz ujęcia wody [...] zgodnie z protokołem egzekucji komorniczej. Pismem z 21 grudnia 2021 r. poinformowała również, że 20 grudnia 2021 r. po wykonaniu remontu ujęcia wody [...] rozpoczęła gospodarcze wykorzystanie ujęcia, podając stan licznika na dzień 20 grudnia 2021 r., który wynosił 2032248 m³ i był zgodny ze stanem licznika na dzień [...] lipca 2021 r., czyli na dzień przekazania Spółce ujęcia. Jednocześnie organ wskazał, że w dniu 5 lutego 2022 r. Spółka złożyła oświadczenie w celu ustalenia wysokości opłaty.

Spółka potwierdziła, że przejęła w dniu [...] lipca 2021 r. oczyszczalnię ścieków oraz ujęcia wody. Jednocześnie podkreśliła, że stan obiektów był na tyle zły, że nie pozwalał na prawidłowe ich funkcjonowanie. W chwili obecnej obiekty, których dotyczy opłata, funkcjonują prawidłowo przy czym nadal nie została przesądzona kwestia własności zarówno samych nieruchomości, jak i urządzeń. W przypadku obiektów, których dotyczy opłata, nadal stanowią one własność I. sp. z o.o., bądź też są oddane w jej użytkowanie wieczyste. Spółka prowadziła postępowanie egzekucyjne, ale nie przesądziło to jeszcze stanu spornego nieruchomości i instalacji. Podniosła, że w związku z tym, że nie jest pełnoprawnym właścicielem nie mogła przejąć pozwolenia wodnoprawnego od I. sp. z o.o.

Wobec złożonego przez Spółkę oświadczenia o wprowadzaniu ścieków, i stwierdzeniu, że nie posiada pozwolenia wodnoprawnego na wprowadzanie ścieków organ nałożył na Skarżącą opłatę podwyższoną, o jakiej mowa w art. 281 ust. 1 pkt 2 P.w.

W ocenie Sądu okoliczności sprawy nie zostały należycie wyjaśnione.

Z przepisów Prawa wodnego wynika, że opłaty stanowią instrument ekonomiczny służący gospodarowaniu wodami. Pobiera się je między innymi za usługi wodne ( art. 267 pkt 1 P.w.), w tym wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi ( art. 268 ust. 1 pkt 2 P.w.)

Opłata za usługi wodne za wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi składa się z opłaty stałej oraz zmiennej uzależnionej od ilości i jakości ścieków wprowadzonych w ramach pozwolenia wodnoprawnego albo pozwolenia zintegrowanego (art. 270 ust. 8 P.w.).

Opłatę stałą ponosi się za okres od dnia, w którym pozwolenie wodnoprawne albo pozwolenie zintegrowane stało się ostateczne do dnia jego wygaśnięcia, cofnięcia, lub utraty mocy bez względu na przyczynę - art. 271 ust. 5a P.w. Oznacza to, że opłata stała w przeciwieństwie do opłaty zmiennej jest ponoszona niezależnie od faktycznego poboru wody/ odprowadzania ścieków.

Opłatę za usługi wodne są obowiązane ponosić:

1) podmioty korzystające z usług wodnych;

2) osoby fizyczne, osoby prawne, jednostki organizacyjne, w tym spółki nieposiadające osobowości prawnej, będące:

a) właścicielami nieruchomości lub obiektów budowlanych,

b) posiadaczami samoistnymi nieruchomości lub obiektów budowlanych,

c) użytkownikami wieczystymi gruntów,

d) posiadaczami nieruchomości lub ich części albo obiektów budowlanych lub ich części, stanowiących własność Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego (...)- art. 298 P.w.

Na podstawie z kolei art. 281 ust. 1 pkt 2 P.w. za wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi bez wymaganego pozwolenia wodnoprawnego albo pozwolenia zintegrowanego na wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi ustala się w wysokości 500% opłaty zmiennej za wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi.

Jednocześnie w art. 411 i 411a P.w. ustawodawca uregulował kwestię następstwa prawnego zakładu oraz przeniesienia pozwolenia wodnoprawnego na inny podmiot.

I tak, zgodnie z art. 411 ust. 1: Następca prawny zakładu, który uzyskał pozwolenie wodnoprawne, przejmuje prawa i obowiązki wynikające z tego pozwolenia.

2. Organ właściwy w sprawach pozwoleń wodnoprawnych potwierdza, w drodze decyzji, przejęcie przez następcę prawnego praw i obowiązków wynikających z tego pozwolenia.

3. Decyzję, o której mowa w ust. 2, wydaje się na wniosek następcy prawnego.

W myśl z kolei art. 411a P.w.:

1. Organ właściwy w sprawach pozwoleń wodnoprawnych, który wydał pozwolenie wodnoprawne, jest obowiązany, za zgodą strony, na której rzecz wydano pozwolenie wodnoprawne, do przeniesienia pozwolenia wodnoprawnego na rzecz innego podmiotu, jeżeli ten podmiot przyjmuje wszystkie warunki określone w tym pozwoleniu wodnoprawnym.

2. Przeniesienie pozwolenia wodnoprawnego, o którym mowa w ust. 1, następuje w drodze decyzji.

3. Stronami postępowania o przeniesienie pozwolenia wodnoprawnego są podmiot, na którego rzecz wydano pozwolenie wodnoprawne, oraz podmiot zainteresowany nabyciem praw i obowiązków wynikających z tego pozwolenia wodnoprawnego.

4. Decyzję, o której mowa w ust. 1, wydaje się na wniosek podmiotu, na rzecz którego przenoszone jest pozwolenie wodnoprawne.

5. Do wniosku, o którym mowa w ust. 4, dołącza się oświadczenie podmiotu, na rzecz którego przenoszone jest pozwolenie wodnoprawne, o przyjęciu wszystkich warunków określonych w tym pozwoleniu wodnoprawnym.

6. Przeniesienia pozwolenia wodnoprawnego, o którym mowa w ust. 4, odmawia się, jeżeli podmiot, na który ma nastąpić to przeniesienie, nie wywiązuje się z obowiązków wynikających z:

1) dotychczas wydanych na jego rzecz pozwoleń wodnoprawnych albo

2) przeniesionych na jego rzecz pozwoleń wodnoprawnych.

Kwestia następstwa prawnego i przeniesienia pozwolenia wodnoprawnego to dwie różne instytucje.

Następcą prawnym co do zasady jest podmiot wchodzący we wszystkie prawa i obowiązki swojego poprzednika związane z ogółem jego praw (sukcesja uniwersalna) lub ich wydzieloną częścią (sukcesja singularna).

Sukcesja uniwersalna ma miejsce tylko w przypadkach przewidzianych przez prawo, a więc przy przekształceniach spółek prawa handlowego na podstawie art. 491 i n. ustawy z 15.09.2000 r. – Kodeks spółek handlowych, przy spadkobraniu w myśl art. 922 i 923 ustawy z 23.04.1964 r. – Kodeks cywilny – dalej k.c., przy nabyciu spadku na podstawie umowy ze spadkobiercą w myśl art. 1052 k.c., a także przy łączeniu się spółdzielni, chociaż przepis art. 101 ustawy z 16.09.1982 r. – Prawo spółdzielcze, określający skutki takiego łączenia, w sposób jednoznaczny tego nie wskazuje.

Sukcesja singularna jest natomiast efektem czynności prawnych obejmujących pojedyncze przedmioty czy prawa niematerialne. Z przypadkiem sukcesji singularnej mamy do czynienia, jak przyjął Sąd Najwyższy w uchwale z 25.06.2008 r., III CZP 45/08, LEX nr 393765, także przy zbyciu przedsiębiorstwa lub jego zorganizowanej części w rozumieniu art. 551 k.c. Zgodnie z tym przepisem przedsiębiorstwem jest zorganizowany zespół składników niematerialnych i materialnych przeznaczony do prowadzenia działalności gospodarczej, w skład których w szczególności wchodzą m.in. koncesje, licencje i zezwolenia. Zgodnie z art. 552 k.c. czynność prawna mająca za przedmiot przedsiębiorstwo obejmuje wszystko, co wchodzi w jego skład, chyba że co innego wynika z treści czynności prawnej albo z przepisów szczególnych ( Pikor Danuta. Przejęcie praw wynikających z pozwolenia wodnoprawnego LEX/el. 2019 )

Jeżeli nie występuje sukcesja praw obejmujących działalność, dla której udzielono pozwolenia wodnoprawnego, możliwe jest przeniesienie praw i obowiązków z takiego pozwolenia za zgodą uprawnionego zakładu. Sytuację taką przewiduje przepis art. 411a pr. wod., nakazując organowi właściwemu w sprawach danego pozwolenia wodnoprawnego przenieść prawa i obowiązki z tego pozwolenia za zgodą zakładu, któremu było ono udzielone. Przeniesienie pozwolenia następuje w tym przypadku również w formie decyzji, z tym że ma ona charakter konstytutywny, ponieważ przejście praw i obowiązków na nowy zakład następuje dopiero na mocy tej decyzji i dopiero z dniem, w którym staje się ona ostateczna. Decyzja wydawana jest na wniosek zainteresowanego podmiotu, pod warunkiem dołączenia oświadczenia tego podmiotu o przejęciu wszystkich warunków danego pozwolenia wodnoprawnego oraz po ustaleniu przez organ, że podmiot ten wywiązuje się z obowiązków wynikających z posiadanych już wcześniej pozwoleń wodnoprawnych – niespełnienie tego ostatniego warunku, zgodnie z art. 411a ust. 6 pr. wod., uprawnia organ do odmowy wydania decyzji przenoszącej pozwolenie wodnoprawne. ( Pikor Danuta. Przejęcie praw wynikających z pozwolenia wodnoprawnego LEX/el. 2019 )

Organ twierdzi, że skoro Spółka przejęła oczyszczalnię ścieków w dozór to oczywistym jest, że stała się podmiotem wprowadzającym ścieki przemysłowe do oczyszczalni, a co za tym idzie korzystającym z usług wodnych, a fakt, że nie posiada na to stosownego pozwolenia oznacza, że powinna ponieść opłatę podwyższoną.

Tymczasem Skarżąca twierdzi, że przejęła przedsiębiorstwo, choć kwestie własnościowe nie zostały uregulowane. Toczy się postępowanie egzekucyjne o wydanie, urządzenia objęte niniejszym postępowaniem znajdują się we własności i użytkowaniu wieczystym innego podmiotu, co oznacza, że nie może z nich korzystać ani też przejąć pozwolenia wodnoprawnego.

W aktach sprawy brak jest dokumentów pozwalających ocenić z jakim charakterem przeniesienia praw mamy do czynienia, co ma istotne znaczenie zwłaszcza z punktu widzenia opłaty podwyższonej, ustalanej za korzystanie z usług wodnych bez wymaganego pozwolenia wodnoprawnego. Organ niejako odciął się od tej kwestii, wskazując jedynie, że mogą one stanowić podstawę do ewentualnego zastosowania ulgi.

Tymczasem w aktach sprawy znajduje się skierowany do organu wniosek Skarżącej o: "przepisania pozwolenia na pobór wód z ujęcia wody [...]" , w którego uzasadnieniu wskazano, że działa jako podmiot przejmujący działalność po [...].

W ocenie Sądu kwestie te wymagają wyjaśnienia.

Z przepisu art. 411 ust. 1 P.w. wyraźnie wynika, że następca prawny zakładu, który uzyskał pozwolenie wodnoprawne, przejmuje prawa i obowiązki wynikające z tego pozwolenia. Jest to więc przejęcie obowiązków z mocy samego prawa, co oznacza już w tym momencie zmianę podmiotu zobowiązanego bez względu na to, czy następca prawny wystąpił z wnioskiem o przeniesienie decyzji - pozwolenia wodnoprawnego na jego rzecz. Organ właściwy do wydania pozwolenia wodnoprawnego tylko potwierdza przejęcie praw i obowiązków przez następcę prawnego, co oznacza deklaratywne, formalne stwierdzenie zaistniałych już faktów. ( Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 października 2021 r., III OSK 4100/21wyrok WSA w Poznaniu z 6 lipca 2022 r., sygn. akt III SA/Po 294/22 wszystkie powołane orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów administracyjnych orzeczenia.nsa.gov.pl).

Gdyby zatem przeprowadzone postępowanie wykazało, że Skarżąca jest następcą prawnym zakładu, który uzyskał pozwolenie wodnoprawne nie mogłoby być mowy o korzystaniu z usług bez pozwolenia wodnoprawnego i nałożenia z tego tytułu opłaty podwyższonej, gdyż korzystałaby z pozwolenia poprzednika.

Wymaga to zatem wyjaśnienia czy nie doszło w sprawie do następstwa prawnego, o jakim mowa w art. 411 P.w. poprzez skierowanie do Spółki odpowiedniego wezwania.

Nie bez wpływu na wysokość opłaty, czy też w ogóle na jej zasadność będzie miała także podnoszona przez Skarżącą kwestia faktycznego korzystania z usług wodnych, w tym przypadku odprowadzania ścieków. Bo o ile w przypadku ponoszenia opłaty stałej w sytuacji posiadania pozwolenia wodnoprawnego faktyczne korzystanie z wód pozostaje bez znaczenia i opłatę ustala się od daty kiedy pozwolenie stało się ostateczne, o tyle w przypadku opłaty zmiennej faktyczne korzystanie z wód ma znaczenie. Z przedstawionych wyżej przepisów wynika, że obowiązek ponoszenia opłaty wiąże się z faktem korzystania ( a przynajmniej: z faktyczną możliwością korzystania) z danej usługi wodnej a nie z samym posiadaniem pozwolenia wodnoprawnego dotyczącego tej usługi.

Zgodnie z art. 9 ust. 3 P.w. gospodarowanie wodami opiera się na zasadzie zwrotu kosztów usług wodnych, uwzględniających koszty środowiskowe i koszty zasobowe oraz analizę ekonomiczną. W tym kontekście brak jest dostatecznego uzasadnienia dla pobierania opłat za usługi wodne, które z przyczyn obiektywnych nie mogą być świadczone na rzecz danego podmiotu. W takim przypadku przeciwko pobieraniu opłaty, zwłaszcza za usługę polegającą na odprowadzaniu wód opadowych i roztopowych (a więc w istocie za sui generis zanieczyszczanie środowiska), od podmiotu, który już z takiej usługi nie korzysta (tj. nie odprowadza wód z terenu danej nieruchomości, gdyż się jej wyzbył), przemawia także kardynalna zasada prawa ochrony środowiska (w tym ochrony zasobów wodnych) -"zanieczyszczający płaci" (por. zwłaszcza art. 9 ust. 1 Dyrektywy ramowej). ( wyrok WSA w Poznaniu z 29 kwietnia 2022 r., sygn. akt III SA/Po 1198/21).

Skarżąca konsekwentnie podnosi, że ze w względu na niewyjaśnienie kwestii własnościowych nie jest w stanie korzystać z urządzeń wodnych. Kwestia ta również wymaga ustalenia poprzez skierowanie do Skarżącej wezwania o wyjaśnienie i udokumentowanie powyższych okoliczności.

Sąd podziela stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wyrażone w wyroku z dnia 29 kwietnia 2022 r., sygn. akt III SA/Po 1198/21, który za błędne uznał stanowisko Organu, że opłata za usługi wodne (w tym przypadku: opłata zmienna za odprowadzanie wód opadowych i roztopowych) przysługuje niezależnie od okoliczności faktycznych sprawy determinujących możliwość korzystania z takich usług (w tym przypadku: niezależnie od dysponowania prawem do nieruchomości) - do czasu wygaśnięcia pozwolenia wodnoprawnego, ewentualnie przejęcia praw i obowiązków wynikających z pozwolenia przez następcę prawnego zakładu (na podstawie art. 411 pr.wod.) albo przez inny podmiot (w trybie art. 411a pr.wod.). Słusznie Sąd przyjął, że w sytuacji, gdy podmiot, który uzyskał pozwolenie wodnoprawne na odprowadzanie wód opadowych i roztopowych, nie ma już możliwości realizacji swoich uprawnień z niego wynikających - bo np. utracił tytuł prawny i posiadanie nieruchomości, z terenu której wody te są odprowadzane - brak jest podstaw do ustalenia opłaty za ww. usługę wodną. Obowiązek ponoszenia opłaty wiąże się bowiem z faktem korzystania (a przynajmniej: z faktyczną możliwością korzystania) z danej usługi wodnej, a nie z samym posiadaniem pozwolenia wodnoprawnego dotyczącego tej usługi.

Przez analogię należy przyjąć, że z podobną sytuacją będziemy mieli do czynienia w sytuacji gdy podmiot przejął pozwolenie wodnoprawne w formie następstwa czy przeniesienia, a z przyczyn od niego niezależnych nie może korzystać z urządzeń wodnych.

Podsumowując stwierdzić należy, że zgodnie z art. 298 pkt 1 Prawa wodnego, opłatę za usługi wodne ponoszą podmioty korzystające z usług wodnych. Ustawodawca powiązał obowiązek ponoszenia opłat za usługi wodne z faktem korzystania z wód. Oznacza to, że podmiot uprawniony do korzystania z danej usługi wodnej, aby móc zostać obciążonym opłatą z tego tytułu, musi mieć co najmniej potencjalną (prawnie zagwarantowaną) możliwość wykonywania swych uprawnień wynikających z pozwolenia wodnoprawnego (por. wyroki WSA: z 21.08.2018 r., II SA/Wr 389/18; z 20.09.2018 r., II SA/Sz 507/18; z 10.11.2020 r., III SA/Gd 390/20).

W świetle powyższego organ powinien wyjaśnić kto i czy faktycznie korzysta z usług wodnych, a następnie czy dokonuje tego w ramach udzielonego ( w przypadku poprzednika), czy też przejętego ( w przypadku następstwa prawnego) pozwolenia wodnoprawnego, czy też do korzysta z usług wodnych bez pozwolenia wodnoprawnego. Dopiero udzielenie odpowiedzi na powyższe pytania pozwoli ocenić czy można ustalić względem Skarżącej opłatę podwyższoną za odprowadzenie ścieków do rzeki [...], czego dotyczy niniejsze postępowanie.

Zajętego stanowiska nie może zmieniać fakt, że Spółka złożyła oświadczenie, o jakim mowa w art. 552 P.w.

Zgodnie z art. 552 ust. 2 P.w.: ustalenie wysokości opłaty za usługi wodne w okresie od dnia wejścia w życie ustawy do dnia 31 grudnia 2026 r. następuje na podstawie:

1) określonego w pozwoleniu wodnoprawnym albo w pozwoleniu zintegrowanym celu i zakresu korzystania z wód;

2) pomiarów dokonywanych przez organy administracji w ramach kontroli gospodarowania wodami lub ustaleń z przeglądów pozwoleń wodnoprawnych;

3) pomiarów dokonywanych przez organy administracji w ramach kontroli pozwoleń zintegrowanych.

2a. Ustalenie wysokości opłaty za usługi wodne w okresie do dnia 31 grudnia 2026 r. następuje również na podstawie:

1) odczytów z przyrządów pomiarowych dokonywanych w ramach kontroli gospodarowania wodami albo

2) oświadczeń podmiotów obowiązanych do ponoszenia opłat za usługi wodne, za poszczególne kwartały.

Brak oświadczenia powoduje, że organ ustalający wysokość opłaty może skorzystać z alternatywnych możliwości ustalenia tej wysokości wynikających z art. 552 P.w. tj. ust. 2 i 2a pkt 1a P.w. Zatem nie można z tego tylko powodu, że Spółka złożyła oświadczenie wywodzić, iż potwierdza ona fakt odprowadzania ścieków, w sytuacji gdy jednocześnie w złożonych pismach powołuje się na fakt niemożności korzystania z usług wodnych, czego organ w ogóle nie wyjaśnił, ani nie odniósł się do tego.

Bezzasadna jest argumentacja organu, który odnosząc się do twierdzeń Spółki wskazuje na możliwość ubiegania się o ulgę w zakresie opłat. W pierwszej kolejności należy ustalić obowiązek podlegania opłatom a następnie zastanawiać się nad kwestią zwolnień.

Sąd nie zgadza się również ze stanowiskiem organu odnośnie do naliczania odsetek od momentu doręczenia informacji. W sytuacji gdy opłaty za usługi wodne nie wynikają bezpośrednio z przepisów prawa, albowiem każdorazowo konieczne jest dokonanie obliczenia wysokości tych opłat dla określonego sposobu korzystania z wód, to dla egzekucji tych opłat koniecznym jest, by wynikały one z decyzji lub postanowień właściwych organów. Informacja roczna nie może zaś być uznana tak za postanowienie, jak i decyzję. W związku z tym ustawodawca by umożliwić egzekucję opłaty zmiennej za usługi wodne, przewidział w art. 272 ust. 19 ustawy Prawo wodne tryb określenia wysokości opłaty zmiennej w drodze decyzji, którą właściwy organ Wód Polskich wydaje, jeżeli podmiot obowiązany do ponoszenia opłaty za usługi wodne zaniechał dobrowolnego wykonania obowiązku, o którym mowa w ust. 18, to jest obowiązku uiszczenia opłaty zmiennej na rachunek bankowy Wód Polskich w terminie 14 dni od dnia, w którym doręczono mu informację, o jakiej mowa w ust. 17. Sposób sformułowania art. 272 ust. 19 ustawy Prawo wodne wyraźnie wskazuje, iż daje organowi kompetencje do określenia wysokości opłaty zmiennej, a nie jedynie do stwierdzenia zaległości w uiszczeniu tej opłaty.

Powyższe rozważania prowadzą do stwierdzenia, że tylko decyzje dotyczące opłaty zmiennej za usługi wodne wydane w oparciu o art. 272 ust. 19 jak i art. 273 ust. 6 ustawy Prawo wodne mają charakter konstytutywny, ustalający wysokość zobowiązania podatkowego

Zatem ustalenie opłaty na podstawie informacji nie rodzi jeszcze po stronie zobowiązanego, który kwestionuje jej wysokość, obowiązku uiszczenia, a w sytuacji zaniechania wykonania obowiązku, nie powoduje powstania zaległości. Dopiero wydanie przez organ decyzji rodzi po stronie zobowiązanego obowiązek wykonania – art. 272 ust. 19 P.w., a po stronie organu możliwość egzekwowania. Nie wykonanie obowiązku w wyznaczonym terminie powoduje powstanie zaległości, na poczet której istniej możliwość zaliczenia nadpłaty. ( wyrok WSA w Rzeszowie z 7 grudnia 2022 r., sygn. akt II SA/Rz 773/22).

Mając to wszystko na uwadze Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.a i c p.p.s.a., słuszne bowiem okazały się zarzuty naruszenia art. 7, 8, 9 i 10 k.p.a. polegające na niewyjaśnieniu okoliczności faktycznych sprawy, które mają zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia.