Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 712/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2014-01-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 6
journal: Dz.U. 1974 nr 10 poz 64
law: Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości - tekst jednolity
article: art. 112 ust. 2, art. 136 ust. 3, art. 142, art. 200, art. 216, art. 229
journal: Dz.U. 2010 nr 102 poz 651
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jednolity.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zdzisław Kostka, Sędziowie Sędzia WSA Jolanta Górska, Sędzia NSA Krzysztof Ziółkowski (spr.), Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Dorota Pellowska, po rozpoznaniu w dniu 22 stycznia 2014 r. w Gdańsku na rozprawie sprawy ze skargi M. W., A. B., D.B., K.B., K.B., M.B. ,S. B. i J.Cz. na decyzję Wojewoda [...] z dnia 22 lipca 2013 r., nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 22 lipca 2013 r. Wojewoda utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia 5 września 2012 r., wydaną na podstawie art. 142 w zw. z art. 136 ust. 3, art. 216 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2010 roku Nr 102, poz. 651 ze zm.) - dalej w skrócie jako "u.g.n." o odmowie zwrotu M. W., I. C., S. B., M. B., A. B., K. B., K. B. oraz D. B. nieruchomości gruntowej położonej w G. przy ul. M., stanowiącej działki ewidencyjne nr [...] o pow. 198 mkw., [...] o pow. 1361 mkw. i [...] o pow. 1 mkw., zapisane w księdze wieczystej prowadzonej przez Sąd Rejonowy Kw nr [...].

W uzasadnieniu decyzji Wojewoda przedstawił stan faktyczny sprawy, z którego wynikało, co następuje:

Aktem notarialnym z dnia 17 kwietnia 1975 r., Repertorium A/a Nr [...], A nabył działki nr: [...] o pow. 9605 mkw. i [...] o pow. 1361 mkw. Dla przedmiotowych działek Państwowe Biuro Notarialne prowadziło księgę wieczystą Nr [...], w której jako właściciele wpisani byli S. i M. B. W akcie wskazano, że nabycie nieruchomości nastąpiło w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64 ze zm.).

Decyzją z dnia 6 stycznia 2009 r., nr [...], Wojewoda stwierdził nabycie z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. przez przedsiębiorstwo państwowe A z siedzibą w G. prawa użytkowania wieczystego gruntu stanowiącego własność Skarbu Państwa, położonego w G., oznaczonego m.in. jako działka nr [...] o pow. 198 mkw., [...] o pow. 1361 mkw. i [...] o pow. 1 mkw.

Na mocy postanowienia Sądu Rejonowego z dnia 10 lutego 2010 r., sygn. akt [...], spadek po S. B. nabyli: M. B., I. C., M. W., M. B., A. B. i S. B., a spadek po M. B. nabyli: I. C., M. W., M. B., A. B. i S. B.

Jak wynika z postanowienia Sądu Rejonowego z dnia 14 października 2009 r., sygn. akt [...], spadek po A. B. nabyli: D. B., A. B., K. B. i K. B.

Pismem z dnia 27 marca 2010 r. I. C., M. W., M. B., S. B., D. B., A. B., K. B. i K. B. wnieśli o zwrot nieruchomości przejętej na mocy aktu notarialnego z dnia 17 kwietnia 1975 r., oznaczonej jako działki nr: [...] i [...].

Na podstawie wykazu zmian gruntowych organ pierwszej instancji ustalił, że działki nr: [...] i [...] stanowią obecnie działki nr: [...], [...], [...] i [...].

Na podstawie badania księgi wieczystej nr [...], prowadzonej przez Sąd Rejonowy, ustalono, że działka nr [...] stanowiła własność Gminy Miasta. W związku z tym, działając w oparciu o art. 142 ust. 2 u.g.n. Wojewoda, postanowieniem z dnia 24 czerwca 2010 r., wyłączył Prezydenta Miasta od załatwienia wniosku o zwrot przedmiotowej nieruchomości i wyznaczył do rozpoznania niniejszej sprawy Prezydenta Miasta.

W ocenie Wojewody zaskarżona decyzja Prezydenta Miasta wydana została zgodnie z zasadami i trybem przewidzianym w przepisach ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2013 r., poz. 267) - dalej w skrócie jako "k.p.a." oraz ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami.

Organ odwoławczy wyjaśnił, że przepisem dopuszczającym zwrot nieruchomości wywłaszczonych w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości jest art. 216 u.g.n., który stanowi, że przepisy rozdziału 6 działu III niniejszej ustawy stosuje się odpowiednio do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64 oraz z 1982 r. Nr 11, poz. 79).

Zwrócona może zostać jedynie nieruchomość zbędna na cel, na jaki została wywłaszczona. Zgodnie z art. 137 ust. 1 u.g.n. nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli: pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany.

Jednakże oprócz ustalenia zaistnienia powyższych pozytywnych przesłanek zwrotu nieruchomości wywłaszczonej, organ prowadzący postępowanie musi wykluczyć zaistnienie przesłanki negatywnej, ustanowionej w art. 229 u.g.n., zgodnie z którym roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust. 3, nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej.

Wojewoda podkreślił, że na podstawie wykazu zmian gruntowych organ pierwszej instancji ustalił, że działki nr: [...], [...] i [...] stanowią część działek nr: [...] i [...].

Ponieważ do nabycia użytkowania wieczystego doszło z mocy prawa, na podstawie art. 200 u.g.n., decyzja Wojewody miała charakter deklaratoryjny. Podobny charakter miałby wpis tego prawa do księgi wieczystej. Wpis do księgi wieczystej nie jest bowiem przesłanką konstytutywną dla powstania użytkowania wieczystego, jeżeli nabycie tego prawa nastąpiło z mocy ustawy. Tak więc zachodzi pierwsza z negatywnych przesłanek do zwrotu, a mianowicie ta, że przed wejściem w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami na rzecz osoby trzeciej, jaką bez wątpienia są A z siedzibą w G., ustanowiono prawo użytkowania wieczystego.

Odnosząc się do zarzutu odwołania, w którym stwierdzono, że przepis art. 229 u.g.n. nie ma zastosowania do użytkowania wieczystego powstałego z mocy prawa, Wojewoda wyjaśnił, że zarzut ten nie znajduje żadnego uzasadnienia. Zwrot "ustanowiono użytkowanie wieczyste" obejmuje nabycie prawa użytkowania wieczystego zarówno w drodze czynności prawnej, jak i nabycie z mocy prawa.

Wojewoda wskazał nadto, że dla działek nr: [...], [...] i [...] Sąd Rejonowy prowadzi księgę wieczystą nr [...]. W dziale II jako właściciela ujawniono: Skarb Państwa – A w G.

Wniosek o dokonanie wpisu użytkowania wieczystego, w oparciu o decyzję Wojewody z dnia 6 stycznia 2009 r., został złożony w dniu 29 lipca 2010 r., jednakże Sąd Rejonowy postanowieniem z dnia 10 sierpnia 2010 r. orzekł o jego oddaleniu. Jak wynika z treści księgi wieczystej nr [...] do chwili obecnej prawo użytkowania wieczystego, przysługujące A z siedzibą w G. nie zostało ujawnione. W świetle powyższego nie został dochowany termin wskazany w art. 229 u.g.n.

Wojewoda stwierdził, że w stosunku do działek nr: [...], [...] i [...] nie ma zastosowania treść przepisu art. 229 u.g.n., z uwagi na fakt niespełnienia jednej z przesłanek wymienionych w tym artykule. Jednocześnie jednak bezspornym jest, że na działkach tych istnieje prawo użytkowania wieczystego, przysługujące z mocy prawa A z siedzibą w G., co potwierdziła deklaratoryjna decyzja Wojewody z dnia 6 stycznia 2009 r.

W ocenie organu odwoławczego istnienie, w momencie wydawania decyzji w przedmiocie zwrotu nieruchomości, prawa użytkowania wieczystego na działkach nr [...], [...] i [...], ustanowionego na rzecz podmiotu trzeciego, pozbawiło Skarb Państwa faktycznego władania tą nieruchomością a tym samym uniemożliwia realizację roszczenia o zwrot. Nie można zatem zgodzić się z zarzutem strony odwołującej się, że samo niespełnienie jednej z przesłanek z art. 229 u.g.n. skutkuje koniecznością zwrotu danej nieruchomości.

Wojewoda wyjaśnił, że zwrot wywłaszczonej nieruchomości jest możliwy, jeżeli zostaną spełnione równocześnie dwie przesłanki: nieruchomość stała się zbędna na cel wywłaszczenia i aktualny w chwili orzekania stan prawny nieruchomości nie stanowi przeszkody dla jej zwrotu poprzedniemu właścicielowi. Odnosi się to do często występującej w praktyce sytuacji (tak jak w niniejszej sprawie), gdy przeszkodę do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości stanowi obciążające nieruchomość prawo użytkowania wieczystego przysługujące osobie trzeciej. Zwrot wywłaszczonej nieruchomości jest w takich warunkach niemożliwy, bowiem ani Skarb Państwa ani jednostka samorządu terytorialnego, z uwagi na ustanowione na nieruchomości użytkowanie wieczyste na rzecz osoby trzeciej, nie ma w swojej dyspozycji tejże nieruchomości i w związku z tym nie może dokonać jej zwrotu. Decyzja o zwrocie nieruchomości wydana w tej sytuacji godziłaby w porządek prawny i byłaby w dniu jej wydania trwale niewykonalna, co skutkowałoby stwierdzeniem jej nieważności na podstawie art. 156 § 1 pkt 5 k.p.a.

Ponadto Wojewoda wyjaśnił, że gdy na wywłaszczonej nieruchomości objętej wnioskiem o zwrot powstało z mocy prawa prawo użytkowania wieczystego, okoliczność ta stanowi samodzielną, negatywną przesłankę zwrotu, wykluczającą badanie merytorycznych uwarunkowań i przesłanek określonych w art. 136 i art. 137 u.g.n. Skoro w decyzji organ tylko potwierdził stan prawny, wynikający wprost z przepisów prawa, a więc potwierdził fakt objęcia w użytkowanie wieczyste działek, który to stan zaistniał z dniem wskazanym w przepisie będącym źródłem tego prawa (a więc z dniem 5 grudnia 1990 r.), to bez znaczenia jest okoliczność, czy po tej dacie (po 5 grudnia 1990 r.) nieruchomości te stały się zbędne na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, co generowałoby w stosunku do organu obowiązek z art. 136 u.g.n.

Wskazał ponadto, że w doktrynie zaprezentowany został pogląd, zgodnie z którym ustanowienie użytkowania wieczystego na nieruchomości objętej postępowaniem o zwrot stanowi swoistą, niezapisaną wprost w przepisach ustawy o gospodarce nieruchomościami, negatywną przesłankę jej zwrotu (por. T. Woś: Wywłaszczenie i zwrot nieruchomości, WPPWN 1998, str. 204).

Zdaniem Wojewody w związku z zaistnieniem negatywnej podstawy do zwrotu nieruchomości oznaczonej jako działki nr: [...], [...] i [...], bezcelowym jest badanie przesłanek określonych w art. 136 i art. 137 u.g.n. i sprawdzanie, czy nieruchomość stała się zbędna na cel wywłaszczenia. Niemożliwy jest zwrot nieruchomości, obciążonej prawem użytkowania wieczystego przysługującego osobie trzeciej.

W skardze na powyższą decyzję M. W., A. B., D. B., K. B., K. B., M. B., S. B. i J. C. decyzjom organów obu instancji zarzucili niewłaściwą interpretację art. 229 u.g.n. Prawo użytkowania wieczystego ustanowione na rzecz A S.A. nie zostało wpisane do księgi wieczystej, zaś nieruchomość pozostaje we władaniu Skarbu Państwa, co umożliwia orzeczenie o jej zwrocie, w szczególności wobec oczywistej zbędności na cel wywłaszczenia.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację oraz stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta co do zasady sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, a więc polega na weryfikacji decyzji organu administracji publicznej z punktu widzenia obowiązującego prawa materialnego i procesowego.

Zgodnie z art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn. Dz.U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651 ze zm.) - dalej w skrócie jako "u.g.n." roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust. 3, nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Stosownie zaś do art. 136 ust. 3 u.g.n., poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.

W przedmiotowej sprawie bezsporne było, że decyzją z dnia 6 stycznia 2009 r. Wojewoda stwierdził nabycie z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. przez przedsiębiorstwo państwowe A z siedzibą w G. prawa użytkowania wieczystego gruntu oznaczonego m.in. jako działki nr [...], [...] i [...] przy ul. M. w G., to jest nieruchomości objętych wnioskiem skarżących o zwrot. Bezspornym jest również, że prawo użytkowania wieczystego przysługujące ww. przedsiębiorstwu nie zostało ujawnione w księdze wieczystej. Oznacza to, że nie została spełniona, określona w art. 229 u.g.n., przesłanka ujawnienia prawa użytkowania wieczystego w księdze wieczystej, co w konsekwencji oznacza brak podstaw do zastosowania tego przepisu w sprawie, na co słusznie wskazywały organy obu instancji. Wbrew jednak oczekiwaniom skarżących powyższe okoliczności nie dawały podstaw do orzeczenia o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości. Mieć bowiem należy na uwadze, że okoliczność, iż jak to ujął pełnomocnik skarżących "stan faktyczny w sprawie nie mieści się w normie prawnej określonej art. 229 u.g.n." nie oznacza dopuszczalności zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, która nie pozostaje we władaniu Skarbu Państwa, lecz pozostaje w użytkowaniu wieczystym innej osoby.

W przedmiotowej sprawie istotne znaczenie ma podnoszona w uzasadnieniu decyzji organu pierwszej instancji okoliczność, że zgodność z prawem ww. decyzji uwłaszczeniowej z dnia 6 stycznia 2009 r. była przedmiotem postępowania w trybie nieważnościowym i została potwierdzona w drodze ostatecznej decyzji administracyjnej. Zgodnie z decyzją z dnia 1 lipca 2010 r. Minister Infrastruktury, rozpatrując wniosek skarżących, odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody z dnia 6 stycznia 2009 r. Ponownie rozpatrując sprawę Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej decyzją z dnia 29 grudnia 2011 r. utrzymał w mocy ww. decyzję Ministra Infrastruktury z dnia 1 lipca 2010 r. W decyzjach powyższych wyjaśniono, że wniosek skarżących o zwrot wywłaszczonej nieruchomości został złożony po dniu uwłaszczenia z mocy prawa oraz po dniu wydania decyzji Wojewody stwierdzającej nabycie użytkowania wieczystego przez Zakłady A. Dopiero złożenie wniosku o zwrot nieruchomości podlegającej uwłaszczeniu powodowało ujawnienie względem tej nieruchomości prawa osób trzecich. Zatem w niniejszej sprawie nie naruszono praw osób trzecich, gdyż w dniu uwłaszczenia, a także w dniu wydania decyzji Wojewody z dnia 6 stycznia 2009 r. taka sytuacja nie miała miejsca.

Okoliczność, w której wywłaszczona nieruchomość pozostaje w użytkowaniu wieczystym innej osoby, gdy fakt ten nie został podważony w określonym przepisami trybie, powoduje, że ewentualne orzeczenie o zwrocie (nawet w sytuacji, gdy prawo użytkowania wieczystego nie zostało ujawnione w księdze wieczystej) nie prowadziłoby do rzeczywistego zwrotu nieruchomości poprzedniemu właścicielowi lub jego następcy prawnemu, gdyż Skarb Państwa ani gmina nie włada nieruchomością i nie może z przyczyn przewidzianych prawem nią dysponować. Po wywłaszczeniu nieruchomości z reguły następowało prawne regulowanie warunków korzystania z nieruchomości przez podmioty, na rzecz których nastąpiło wywłaszczenie. W praktyce były i są grunty stanowiące własność Skarbu Państwa lub gminy oddawane osobom prawnym i osobom fizycznym w użytkowanie wieczyste. W tych sytuacjach Skarb Państwa lub gmina nie ma we władaniu nieruchomości, której jest właścicielem i właściwy organ nie może bez uprzedniego rozwiązania umów użytkowania wieczystego odebrać gruntu lub budynków dotychczasowemu użytkownikowi wieczystemu i wydać decyzję o ich zwrocie poprzedniemu właścicielowi choćby uznał, że stały się zbędne na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu lub umowie. Decyzja taka w wypadku braku przesłanek do rozwiązania umowy użytkowania wieczystego lub stwierdzenia wygaśnięcia tego prawa naruszałoby porządek prawny i byłoby trudne do pogodzenia z istniejącym na danym gruncie stanem prawnym oraz mogłaby stać się niewykonalna, co mogłoby podważyć zaufanie obywateli do prawa i Państwa oraz kolidować z zasadą praworządności (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 23 września 1993 r., sygn. akt III AZP 13/93, OSA 1994/10/7).

Zanim może być podjęta decyzja o zwrocie nieruchomości wywłaszczonej poprzedniemu właścicielowi lub jego następcom prawnym, powinno uprzednio nastąpić uregulowanie stanu stosunków prawnych nieruchomości w taki sposób, aby organ administracji miał w swoim władaniu nieruchomość, którą będzie mógł rozporządzać w wykonalnej realnie decyzji o zwrocie nieruchomości na podstawie art. 142 u.g.n. Na rzecz tego poglądu przemawia to, że użytkowanie wieczyste jest silnym prawem rzeczowym, bliskim prawu własności, chronionym rękojmią wiary publicznej ksiąg wieczystych. Świadczy o tym między innymi to, że ustawa wyraźnie przewiduje możliwość wywłaszczenia użytkowania wieczystego (art. 112 ust. 2 u.g.n.). Użytkownik wieczysty może swoim prawem rozporządzać, a ponadto przysługuje mu odrębna własność budynków i urządzeń wzniesionych lub znajdujących się na gruncie stanowiącym przedmiot użytkowania wieczystego. Stąd też oderwanie decyzji o zwrocie nieruchomości wywłaszczonej od istniejącego stanu prawnego nieruchomości bez uprzedniego jego uregulowania godziłoby w zasadę pewności obrotu prawnego i mogłoby spowodować negatywne skutki społeczno-gospodarcze zwrotu nieruchomości. Ponadto przyjęcie, że decyzja o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości przenosi własność na poprzednich właścicieli (ich następców prawnych) oznaczałoby, że prawo użytkowania wieczystego istniałoby na nieruchomości nie należącej do Skarbu Państwa ani też do gminy, co jest niezgodne istotę konstrukcji prawnej tego użytkowania przyjętą w Kodeksie cywilnym. Użytkowania wieczystego nie można ustanowić na gruncie stanowiącym własność np. osoby fizycznej. Gdyby zaś ewentualność taką odrzucić i przyjąć założenie, że użytkowanie wieczyste gaśnie wraz z przejściem własności gruntu w następstwie decyzji o zwrocie nieruchomości, to założenie takie jest z kolei nie do pogodzenia ze sposobem uregulowania w przepisach wypadków, w których dochodzi do wygaśnięcia użytkowania wieczystego (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 22 grudnia 1993 r., sygn. akt III AZP 24/93, Lex nr 10916).

Podkreślić należy, że ratio legis przepisu art. 229 u.g.n. jest ochrona praw podmiotów – osób trzecich, które w dobrej wierze nabyły od Skarbu Państwa lub gminy prawo własności nieruchomości lub prawo użytkowania wieczystego, mająca na celu utrwalenie ujawnionych w drodze wpisów do księgi wieczystej stosunków prawnorzeczowych. Jak wskazano w literaturze, spełnienie przesłanek zawartych w tym przepisie wywiera ten skutek, że poprzedniemu właścicielowi wywłaszczonej nieruchomości nie przysługuje roszczenie o jej zwrot (M. Gdesz w: S. Kalus, G. Matusik, M. Gdesz, E. Mzyk, G. Bieniek, Ustawa o gospodarce nieruchomościami. Komentarz, Warszawa 2012, s. 1064). Ze swej istoty przepis ten ma charakter przejściowy i dotyczył wyłącznie określonych ram czasowych. Dla uchronienia się przed skutkami roszczeń o zwrot wywłaszczonych nieruchomości aktualny jej właściciel albo użytkownik wieczysty winien był wykazać, że przed dniem 1 stycznia 1998 r. uzyskał prawo do nieruchomości, a prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Wykładnia art. 229 u.g.n., prócz wykładni gramatycznej, wymaga również wykładni funkcjonalnej, gdyż przyjęte przez ustawodawcę rozwiązanie było wyrazem dążenia do stabilizacji stosunków własnościowych, powstałych przed wejściem w życie ustawy i systemowej zgodności obowiązującego prawa – niedopuszczalności powstania prawa użytkowania wieczystego na nieruchomości "prywatnej". W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego dominuje pogląd, że art. 229 u.g.n. należy rozumieć ten sposób, iż nie można orzec o zwrocie nieruchomości wywłaszczonej wówczas, gdy nieruchomość została sprzedana lub oddana w użytkowanie wieczyste przed wejściem w życie tej ustawy i stan taki trwa w dniu jej wejścia w życie (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 czerwca 2011 r., sygn. akt I OSK 1250/10, Baza Orzeczeń Lex nr 990163).

Niewątpliwie aktualny użytkownik wieczysty nieruchomości objętych wnioskiem skarżących o zwrot uzyskał swoje prawo do nieruchomości przed ww. datą, albowiem prawo użytkowania wieczystego powstało z mocy prawa w dniu 5 grudnia 1990 r. Nieruchomość nadal pozostaje w użytkowaniu wieczystym, co pozbawia Skarb Państwa możliwości swobodnego władania i dysponowania nieruchomością, co wyklucza możliwość orzeczenia o jej zwrocie skarżącym. Okoliczność braku ujawnienia prawa użytkowania wieczystego w księdze wieczystej wobec powyższej okoliczności nie ma znaczenia dla prawidłowości podjętych w przedmiotowej sprawie decyzji odmownych. Brak tego wpisu nie daje podstaw do skutecznego żądania zwrotu nieruchomości przez spadkobierców byłego właściciela. Należy bowiem mieć na względzie, iż nabycie prawa użytkowania wieczystego na podstawie art. 200 ust. 1 u.g.n. następowało z mocy samego prawa, jako wyjątek od zasady stanowiącej, iż do powstania prawa użytkowania wieczystego konieczne jest dokonanie wpisu do księgi wieczystej ujawniającego to prawo. Wpis do księgi wieczystej nie jest przesłanką konstytutywną dla powstania użytkowania wieczystego, jeżeli nabycie tego prawa nastąpiło z mocy ustawy (por. np. uzasadnienie uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 9 listopada 1998 r., sygn. akt III CZP 33/98, OSNC 1999, nr 4, poz. 67, uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z dnia 5 grudnia 2002 r., sygn. akt III CZP 71/02, OSNC z 2003 r., nr 10, poz. 133). Wskazać należy dodatkowo, że wniosek A S.A. w G. z dnia 29 lipca 2010 r. o ujawnienie jej w księdze wieczystej Kw nr [...] jako użytkownika wieczystego nieruchomości objętych wnioskiem o zwrot, został oddalony postanowieniem referendarza sądowego w Sądzie Rejonowym z dnia 10 sierpnia 2010 r. z uwagi na brak wykazania następstwa prawnego wnioskodawcy po ujawnionym w księdze wieczystej przedsiębiorstwie państwowym A w G. Podstawą oddalenia wniosku o wpis nie było zatem ustalenie, że wnioskodawcy nie przysługuje prawo użytkowania wieczystego nieruchomości.

W sytuacji, gdy wywłaszczona nieruchomość nie stanowi własności Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego, brak jest możliwości zwrotu takiej nieruchomości. Możliwość orzeczenia o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości na rzecz uprzedniego właściciela istnieje tylko wówczas, gdy w chwili rozstrzygania sprawy nieruchomość ta stanowi własność Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego. Przeniesienie prawa własności takiej nieruchomości na rzecz osoby trzeciej stanowi zatem negatywną przesłankę dla uwzględnienia roszczenia uprzedniego właściciela o zwrot nieruchomości z uwagi choćby na niewykonalność decyzji stanowiącej o zwrocie takiej nieruchomości (por. m. in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 11 sierpnia 1998 r., sygn. akt IV SA 1687/96, Lex nr 45912; z dnia 17 sierpnia 1998 r., sygn. akt IV SA 615/97, Lex 45910; z dnia 25 sierpnia 2005 r., sygn. akt I OSK 4/05, Lex 188300; z dnia 20 sierpnia 2008 r.,

sygn. akt I OSK 1179/07, Lex nr 496210; wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 29 listopada 2012 r., sygn. akt II SA/Lu 829/12 oraz z dnia 9 kwietnia 2013 r., sygn. akt II SA/Lu 125/13, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl; M. Wolanin, Bezprzedmiotowość a bezzasadność roszczenia o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, PS 2000, nr 7-8, s. 22-23).

Rzeczywistą przyczyną niekorzystnej dla skarżących decyzji jest istniejące w momencie jej wydania prawo użytkowania wieczystego służące Zakładom A w G. Pozbawiło to Skarb Państwa władania wywłaszczoną nieruchomością, uniemożliwiając tym samym skuteczną realizację roszczenia z art. 136 ust. 3 u.g.n. Nabycie prawa użytkowania wieczystego nastąpiło z mocy samego prawa, co tym bardziej wyłącza roszczenie określone w art. 136 ust. 3 u.g.n., gdyż niedopuszczalnym byłoby naruszanie prawa powstałego z mocy ustawy przeszłymi uprawnieniami byłych właścicieli lub ich następców prawnych do zwrotu nieruchomości. Burzyłoby to w sposób nieuzasadniony porządek prawny. Zauważyć również należy, że ostateczna decyzja administracyjna w przedmiocie zwrotu nieruchomości ma skutek konstytutywny, wywołuje skutek rzeczowy w postaci przejścia prawa własności na poprzedniego właściciela i stanowi podstawę wpisu w księdze wieczystej. Z tych względów postępowanie administracyjne o zwrot wywłaszczonej nieruchomości może się toczyć, jeżeli istnieje niebudzący wątpliwości stan prawny, z którego wynika, że Skarb Państwa (albo gmina) jest właścicielem nieruchomości. Tylko wówczas może być rozważana bowiem sprawa zwrotu, a więc przeniesienia własności nieruchomości na rzecz poprzedniego właściciela, bądź też odmowy jej zwrotu (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. z dnia 31 maja 2011 r., sygn. akt II SA/Go 112/11, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl)

Oznacza to, że możliwość orzeczenia zwrotu wywłaszczonej nieruchomości występuje jedynie wówczas, gdy w chwili rozstrzygania wniosku poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercy o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, nieruchomość ta stanowi własność Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego.

Mając na uwadze powyższe rozważania Sąd, na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skargę jako bezzasadną oddalił.