Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 881/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2010-10-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6198 Inspekcja pracy
Hasła tematyczne: Inspekcja pracy
Skarżony organ: Inspektor Pracy
Treść wyniku: uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 3 ust. 1 i 3
journal: Dz.U. 2008 nr 237 poz 1656
law: Ustawa z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Wojciech Jarzembski (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Renata Owczarzak Sędzia WSA Małgorzata Włodarska Protokolant Asystent sędziego Bartosz Kornalewicz po rozpoznaniu na rozprawie w Wydziale II w dniu 12 października 2010 r. sprawy ze skargi Spółka A. we W. na decyzję Okręgowego Inspektora Pracy w B. z dnia [...] czerwca 2010 r. nr [...] w przedmiocie umieszczenia pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzający ją nakaz Inspektora Pracy Okręgowego Inspektoratu Pracy w B. Oddział we W. z dnia [...] maja 2010 r., nr [...], 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, 3. zasądza od organu na rzecz skarżącego kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Inspektor Pracy Państwowej Inspekcji Pracy Okręgowego Inspektoratu w B. Oddział we W. wydał na podstawie art. 33 ust. 1 pkt 1 i art. 11a ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (Dz. U. Nr 89, poz. 589 z późn. zm.) dnia [...] nakaz nr rej. [...], w którym nakazał SA A. we W. umieszczenie pracownika W. F. w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych. Wskazano, że ww. pracownik W. Filipiak jest zatrudniony na stanowisku sterowniczy Wydziału P 12. Praca na tym stanowisku polega na bezpośrednim sterowaniu procesem technologicznym obejmującym zatężenie ługu sodowego, obieg chłodnicy chloru i EC, załadunek cystern kolejowych, załadunek autocystern, zagęszczenie ługu i granulację sody kaustycznej oraz jej konfekcjonowanie. Sterowniczy realizuje obowiązki określone w instrukcji stanowiskowej, z której wynika, że jego podstawowym obowiązkiem jest sterowanie procesem technologicznym, korygowanie jego parametrów w oparciu o odczyty z aparatury kontrolno-pomiarowej, reagowanie na zauważone zaburzenia i zgłaszane przez aparatowych obsługujących daną instalację, interpretowanie wyników analiz laboratoryjnych i korygowanie przebiegu procesu w oparciu o te dane. Czynności sterowniczego to bezpośrednie sterowanie istotnymi dla bezpieczeństwa zaworami, odczytywanie wskazań przyrządów, korygowanie poziomów przepływu i ciśnień oraz dyspozycje i polecenia wydawane na tej podstawie aparatowym. Wymienione czynności w bezpośredni sposób wpływają na bezpieczeństwo obsługi i użytkowania urządzeń technicznych instalacji, takich jak; zbiorniki magazynowe ługu i kondensatu, wyparki, wymienniki ciepła, kompresory, pompy, kolektory z zaworami. W środowisku pracy występują potencjalne zagrożenia w postaci emisji wolnego chloru z podchlorynu sodu wskutek awarii zbiornika, rurociągów, bądź armatury towarzyszącej, pożaru i wybuchu gazu ziemnego lub wodoru, poparzeń gorącym ługiem sodowym, zagrażające pracownikom bezpośredniej obsługi, a także innym osobom z i spoza zakładu urazami, zatruciami nawet ze skutkami śmiertelnymi. Na terenie wydziału P-12 znajdują się m.in. 2 zbiorniki o pojemności po 5000 m3 z ługiem o stężeniu 32 i 50% i zbiornik magazynowy podchlorynu sodu o pojemności 50 m3. Proces zatężania ługu sodowego prowadzony jest w temperaturze około 150 °C. Kontakt człowieka ze stężonym ługiem i podchlorynem, uwolnionymi w wyniku awarii przemysłowej, może doprowadzić do bardzo poważnych poparzeń chemicznych, z potencjalnym skutkiem śmiertelnym. Na węźle produkcji sody kaustycznej występuje palny olej grzewczy - dyphil. W procesie technologicznym występuje gaz ziemny, jako zamiennik również czasami wodór. Fakt występowania substancji palnych i wybuchowych powoduje, że istnieje ryzyko wystąpienia eksplozji i następnie pożaru, co stwarza zagrożenie dla zdrowia i życia ludzkiego oraz może doprowadzić do znacznych uszkodzeń instalacji technologicznej. Niebezpieczne substancje i mieszaniny znajdują się "w ruchu", są przetłaczane, cyrkulowane przy pomocy pomp i układów rurociągów przesyłowych. Ilość punktów, z których może dojść do wycieku mediów jest znaczna. W myśl zasad kwalifikacji prac w szczególnych warunkach i o szczególnym charakterze, zapisanych w poradniku CIOP - prace wymienione w poz. 14 załącznika nr 2 do ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. - to prace "wykonywane na instalacjach technologicznych lub obiektach technicznych, na których awaria techniczna, w rozumieniu ustawy o stanie klęski żywiołowej, może spowodować poważne skutki, równoważne skutkom poważnych awarii, określonym w rozporządzeniu ministra środowiska z dnia 30 grudnia 2002 r. w sprawie poważnych awarii objętych obowiązkiem zgłoszenia do Głównego Inspektora Ochrony Środowiska i które nie są zaliczone do kategorii dużego lub zwiększonego ryzyka. Zgodnie z § 2 pkt 2 i 3 tego rozporządzenia, obowiązkiem takim objęte są m.in. awarie, które były następstwem uwolnienia w trakcie magazynowania lub transportu dowolnej ilości, co najmniej jednej z substancji niebezpiecznych decydujących o zaliczeniu zakładu do zakładu o dużym ryzyku wystąpienia awarii albo dowolnej substancji, która ze względu na swoje właściwości lub ilość może być niebezpieczna dla życia, zdrowia ludzi lub dla środowiska prowadząc przynajmniej do jednego ze skutków spośród rodzajów skutków, o których mowa w pkt 2 lit. a-d. rozporządzenia (np. śmierć co najmniej 1 osoby, zranienie co najmniej 6 osób, itd.).

Prace sterowniczego wydziału P-12, błędne decyzje lub brak właściwych decyzji mogą stwarzać zagrożenie taką awarią techniczną z poważnymi skutkami dla bezpieczeństwa technicznego lub spowodować skutki równoważne skutkom poważnych awarii. Prace te wymagają szczególnej odpowiedzialności oraz szczególnej sprawności psychofizycznej, których możliwość należytego wykonywania zmniejsza się przed osiągnięciem wieku emerytalnego na skutek pogorszenia sprawności psychofizycznej, związanego z procesem starzenia się. Uznano, że prace na tym stanowisku należy zakwalifikować do prac w szczególnym charakterze, określonych w pozycji 14 załącznika nr 2 do ustawy o emeryturach pomostowych i wobec powyższego postanowiono jak sentencji.

Odwołanie od decyzji złożyła SA Anwil, wnosząc o uchylenie nakazu w całości i orzeczenie co do istoty sprawy lub o uchylenie nakazu i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. Wskazano, że sterowniczy w Wydziale P-12 W. F. wykonuje prace, która polega na bezpośrednim sterowaniu procesem technologicznym obejmującym zatężenie ługu sodowego, obieg chłodniczy chloru i EC, załadunek cystern kolejowych, załadunek autocystern, zagęszczenie ługu i granulgację sody kaustycznej oraz jej konfekcjonowanie. Realizuje obowiązki określone w instrukcji stanowiskowej. Jego podstawowym obowiązkiem jest sterowanie procesem technologicznym. Jest to całokształt czynności związanych z prowadzeniem procesu technologicznego i nie można tego stanowiska umieścić w ewidencji pracowników wykonujących prace o szczególnym charakterze na podstawie pkt 14 załącznika nr 2 do ustawy o emeryturach pomostowych. Można by to uczynić jedynie na podstawie pkt 13 załącznika nr 2 tej ustawy. Jednakże nie jest to instalacja zaliczona do ZDR lub ZZR. Poza tym obsługa węzła chłodniczego chloru i EC jest obsługą instalacji zwykłej wody chłodniczej i nie stanowi zagrożenia dla nikogo. Proces otrzymywania ługu sodowego jest typowym procesem technologicznym polegającym na stopniowym zatężaniu ługu sodowego. Nie jest więc możliwe wystąpienie poważnej awarii technicznej ze skutkami dla bezpieczeństwa publicznego będącej następstwem utraty cech sensomotorycznych w wyniku starzenia się pracownika. Wymienione w nakazie inne substancje znajdujące się w Wydziale P-12 jak podchloryn sodowy, wodór, metan, olej grzewczy dyphil, z powodu swoich właściwości są niebezpieczne dla człowieka. Jednak w poradniku do ustawy o emeryturach pomostowych (materiał CIOP) zapisano, że ustawa o emeryturach pomostowych nie dotyczy problematyki pracy w warunkach oddziaływania czynników szkodliwych na środowisko pracy, takich jak: substancje chemiczne oraz czynników niebezpiecznych, które nie stawiają przed pracownikami wymagań przekraczających poziom ich możliwości ograniczony w wyniku starzenia się. Dotyczy to wszystkich pracowników zatrudnionych w Wydziale P-12. Tym samym stanowisko to nie może być zakwalifikowane do pracy o szczególnym charakterze na podstawie pkt 14 załącznika nr 2. Ww. ustawa o emeryturach pomostowych w art. 3 określa prace uznawane za prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. Definicje ustawowe mają charakter ogólny. Szczególny wykaz prac uznanych w świetle ww. ustawy za pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze zawierają odpowiednio załączniki nr 1 i 2 ustawy. Właśnie te szczegółowe uregulowania powinny być punktem odniesienia do określenia czy w danym przypadku mamy do czynienia z pracą w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. W przedmiotowej sprawie skarżący odniósł się tylko do pracy o szczególnym charakterze, konkretnie do przypadku wymienionego w pkt 13 załącznika nr 2, który za pracę o szczególnym charakterze uznaje "pracę przy bezpośrednim sterowaniu procesami technologicznymi mogącymi stwarzać zagrożenie wystąpienia poważnej awarii przemysłowej ze skutkami dla bezpieczeństwa publicznego." Ustawa zarówno w treści art. 3 ust. 3, jak też w ww. punkcie załącznika, posługuje się pojęciem bezpieczeństwa publicznego, nie zawiera jednak definicji tego pojęcia, która określałaby czym jest bezpieczeństwo publiczne w rozumieniu tej ustawy. Ustawa również nie zawiera odesłania do innych przepisów, w zakresie rozumienia pojęcia bezpieczeństwa publicznego. Dlatego też wykładni pojęcia "bezpieczeństwo publiczne" należy dokonać w oparciu o potoczne jego rozumienie, które oznacza nic innego jak tylko bezpieczeństwo życia i zdrowia mieszkańców żyjących w okolicach zakładu, a także bezpieczeństwo ich mienia jak też mienia publicznego. W związku z zastosowaniem odpowiednich procedur zabezpieczających istnieje bardzo mała szansa na wystąpienie awarii. Zastosowanie odpowiednich urządzeń, procedur oraz zabezpieczeń, eliminuje praktycznie możliwość wystąpienia negatywnych skutków ewentualnej awarii, a co za tym idzie nie stanowi żadnego zagrożenia dla bezpieczeństwa publicznego w rozumieniu jak wyżej zostało przedstawione. Rozszczelnienie zbiorników z ługiem i podchlorynem sodu, nie stwarza zagrożenia dla środowiska, ponieważ w przypadku jakiegokolwiek wycieku, znajdzie się on na specjalnej betonowej tacy, której zadaniem jest odprowadzenie wycieku dwoma pompami do zbiorników lub Podoczyszczalni Ścieków, która to instalacja może przyjąć całą objętość obydwu zbiorników w celu neutralizacji. Nie ma więc żadnej możliwości aby ww. substancje, które wyciekły ze zbiorników przedostały się do środowiska naturalnego i tym samym stanowiły zagrożenie dla porządku publicznego. Nie można także mówić w przypadku ich wycieku o poważnej awarii przemysłowej. Opisane przez organ, stanowisko pracy, aby mogło być zaliczone do prac o szczególnym charakterze musi spełniać łącznie wszystkie przesłanki określone w charakterystyce stanowiska przedstawionego w załączniku nr 2 pkt 13 ww. ustawy. Przesłankami tymi są: bezpośrednie sterowanie procesami technologicznymi, zagrożenie wystąpieniem poważnej awarii przemysłowej, skutki awarii (zagrożenie) dla bezpieczeństwa publicznego. Brak którejkolwiek z tych przesłanek uniemożliwia uznanie danego stanowiska pracy za pracę o szczególnym charakterze w rozumieniu ustawy o emeryturach pomostowych. Zgodnie z powyższymi w przypadku wykonywania pracy przez sterowniczego W. F., nie ma możliwości wystąpienia poważnej awarii ze skutkami dla bezpieczeństwa publicznego, tym samym nie spełnia to stanowisko ustawowych wymogów określonych w przedmiotowej ustawie, a co za tym idzie nie mogą być uznane za pracę o szczególnym charakterze w rozumieniu tej ustawy. Wskazano, że kontrolerzy skupili się wyłącznie na zakresie obowiązków pracownika, nie odnieśli się do istniejących systemów zabezpieczeń. Aby stwierdzić czy dana praca może stwarzać zagrożenie wystąpienia poważnej awarii ze skutkami dla bezpieczeństwa publicznego, należy wziąć pod uwagę nie tylko zakres obowiązków pracownika, ale także warunki wykonywania pracy ze szczególnym uwzględnieniem stosowanych zabezpieczeń oraz ilości substancji chemicznych używanych do produkcji. Ze względu na sposób produkcji awaria może wystąpić wskutek nieszczelności instalacji i dlatego trudno mówić o wpływie procesu starzenia się pracownika i związanym z tym pogorszeniem się sprawności psychofizycznej, na proces powstawania nieszczelności w instalacji, co niewątpliwie związane jest ze zużyciem mechanicznym samej instalacji oraz oddziaływaniem substancji chemicznych. Na przedmiotowym stanowisku pracy proces upływu lat i idąca wraz z tym utrata sprawności psychofizycznej przez pracownika, nie ma żadnego przełożenia na możliwość wystąpienia awarii. Podkreślono, że praca sterowniczego jest w pełni zautomatyzowana - polega na obsłudze urządzeń technicznych instancji, a czynności wykonywane na tym stanowisku to: bezpośrednie manipulowanie przyciskami, zaworami, odczytywanie wskazań przyrządów, korygowanie poziomu przepływu i ciśnień, kontrola szczelności dławików, zaworów ręcznych, kolektorów, połączeń kołnierzowych, uszczelek pomp oraz pobieranie prób do badań analitycznych. Trudno w powyższych przypadkach znaleźć zależność pomiędzy procesem starzenia się pracownika i jego sprawnością psychofizyczną a możliwością spowodowania przez niego awarii. Ze względu na pełne zautomatyzowanie procesu produkcji, szczególną rolę w pracach na instalacji odgrywa wiedza i doświadczenie, które nabywa się latami. Trudno przyjąć, iż z osiągnięciem pewnego wieku wykonywane czynności o których mowa powyżej może sprawiać doświadczonemu pracownikowi trudności skutkujące ewentualną możliwością awarii. Fakt, iż prace wykonywane są na różnych poziomach instalacji co powoduje konieczność przemieszczenia się, nie wymaga wyjątkowych zdolności fizycznych, wystarcza sprawność fizyczna normalnego przeciętnego człowieka. Podkreślono też, iż poradnik CIOP, na który powołuje się inspektor pracy w, nie stanowi obowiązującego prawa, i jakkolwiek może stanowić swoistego rodzaju wskazówkę w danej sprawie, nie może stanowić podstawy prawnej na podstawie której są wydawane orzeczenia. Podstawą rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie powinna być tylko i wyłącznie ustawa z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych. Organ wydając nakaz powinien samodzielnie dokonać wykładni pojęć zawartych w ustawie. Podobnie należy odnieść się do przywołanych przez inspektora w ślad za poradnikiem CIOP rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 30 grudnia 2002 r. w sprawie poważnych awarii objętych obowiązkiem zgłoszenia do Głównego Inspektora Ochrony Środowiska. Ustawa z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych nie odwołuje się do żadnego rozporządzenia, nie mówi nic na temat stosowania do opisanych w niej sytuacji przepisów innych aktów prawnych. Zwrócono też uwagę, iż w uzasadnieniu nakazu, wskazane jest, iż pracownik wykonuje pracę polegającą na sterowaniu procesem technologicznym, co uregulowane zostało w załączniku nr 2 do ww. ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r., pod poz. Nr 13, natomiast organ wydający nakaz, przedstawia podstawę prawną jako poz. 14, która mówi o sterowaniu procesami technicznymi a nie technologicznymi. Z powodu takiej rozbieżności uznać należałoby, iż w zaskarżonym nakazie nie została podana właściwa podstawa prawna rozstrzygnięcia.

Okręgowy Inspektor Pracy w B., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kpa i art. 19 art. 1 pkt 5 ww. ustawy z 13 kwietnia 2007 r., decyzją z dnia [...] nr rej [...] utrzymał w niej zaskarżoną decyzję. Organ wskazał, że zgodnie z art. 3 ust. 3 ww. ustawy o emeryturach pomostowych prace o szczególnym charakterze to prace wymagające szczególnej odpowiedzialności oraz szczególnej sprawności psychofizycznej, których możliwość należytego wykonywania w sposób niezagrażający bezpieczeństwu publicznemu, w tym zdrowiu lub życiu innych osób, zmniejsza się przed osiągnięciem wieku emerytalnego na skutek pogorszenia sprawności psychofizycznej, związanego z procesem starzenia się. Wykaz tych prac zawarty jest w załączniku nr 2 do ustawy. Organ I instancji ustalił, że praca sterowniczego wydziału P-12 należy do wymienionych w pkt 14 załącznika prac "przy bezpośrednim sterowaniu procesami technicznymi mogącymi spowodować awarię techniczną z poważnymi skutkami dla bezpieczeństwa publicznego." W ww. ustawie nie zawarto definicji procesów technicznych i technologicznych. W najczęściej spotykanym znaczeniu termin "techniczny" oznacza "związany z obsługą maszyn i urządzeń", "technologiczny" zaś – tyle, co "związany z przetwarzaniem lub obróbką materiałów." Jak wynika z ustaleń poczynionych przez organ I instancji, obsługa przedmiotowej instalacji zawiera w sobie elementy obu tych procesów": w ramach procesu technologicznego pracownik wykonuje takie czynności, jak bezpośrednie sterowanie istotnymi dla bezpieczeństwa zaworami, odczytywanie wskazań przyrządów, korygowanie poziomów przepływu i ciśnień itp. Są to niewątpliwie czynności techniczne, wbrew zatem stanowisku strony, praca ta może być zakwalifikowana do prac wymienionych w punkcie 14 załącznika. Ustawa o emeryturach pomostowych nie definiuje także pojęć poważnej awarii i bezpieczeństwa publicznego. W tej sytuacji należało przyjąć wskazówki pomocnicze autorów poradnika do ustawy o emeryturach pomostowych oraz wykładnię opartą na analizie przepisów ochrony środowiska. W myśl zasad określonych w ww. poradniku prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, to prace wykonywane na instalacjach technologicznych lub obiektach technicznych, na których awaria techniczna w rozumieniu ustawy o stanie klęski żywiołowej może spowodować poważne skutki, równoważne skutkom poważnych awarii, określonym w rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 30 grudnia 2002 r. Zgodnie z § 2 pkt 2 i 3 rozporządzenia, obowiązkiem zgłoszenia objęte są m.in. takie awarie, które były następstwem uwolnienie w trakcie magazynowania lub transportu dowolnej ilości co najmniej jednej z substancji niebezpiecznych decydujących o zaliczeniu zakładu do zakładów o dużym ryzyku wystąpienia awarii albo dowolnej substancji, która ze względu na swe właściwości lub ilość może być niebezpieczna dla życia, zdrowa ludzi lub dla środowiska, prowadząc przynajmniej do jednego ze skutków o których mowa w pkt 2 lit. a-d rozporządzenia (śmierć co najmniej 1 osoby, zranienie co najmniej 6 osób itp.). Przyjęta przez stronę definicja bezpieczeństwa publicznego pomija bezpieczeństwo pracowników zakładu. Pojęcie bezpieczeństwa publicznego należy rozumieć szeroko, włączając bezpieczeństwo pracowników spółki "A." oraz innych podmiotów działających na tym terenie. Sposób wykonywania pracy przez sterowniczego na wydziale P-12 może stwarzać zagrożenie taką awarią techniczną z poważnymi skutkami dla bezpieczeństwa publicznego. Czynności sterowniczego bezpośrednio wpływają na bezpieczeństwo obsługi oraz urządzeń technicznych instalacji takich jak zbiorniki magazynowanie ługu i kondensatu, wyparki, wymienniki ciepła, kompresory, pompy, kolektory z zaworami. Mimo zabezpieczeń niewłaściwe sterowanie procesem może stwarzać zagrożenie awarią techniczną z poważnymi skutkami dla bezpieczeństwa publicznego lub powodować skutki poważnych awarii. W środowisku pracy występują zagrożenia w postaci emisji wolnego chloru z podchlorynu sodu wskutek awarii zbiornika, rurociągów lub armatury towarzyszącej, pożaru i wybuchu gazu ziemnego lub wodoru, poparzeń gorącym ługiem sodowym. Strona nie kwestionuje zawartych w protokole kontroli i uzasadnieniu nakazu ustaleń, że na instalacji występują substancje palne i wybuchowe, ustanowione są strefy zagrożenia wybuchem, stosuje się substancje żrące w wysokich temperaturach, co w przypadku awarii stwarza zagrożenie życia i zdrowia ludzkiego, a w przypadku wybuchu i pożaru może doprowadzić do znacznych uszkodzeń instalacji. Organ podzielił stanowisko, że poradnik do ustawy o emeryturach pomostowych opracowany przez specjalistów Centralnego Instytutu Ochrony Pracy, którym posiłkował się organ I instancji nie jest źródłem prawa i w związku z tym nie stanowi podstawy prawnej decyzji. Może jednak spełnić rolę pomocniczą np. przy definiowaniu pojęć zawartych ww. ustawie, jak "poważna awaria", bezpieczeństwo publiczne." Poradnik odsyła w zakresie niektórych pojęć do przepisów o ochronie środowiska, dlatego powołał się na nie organ I instancji. Nie stanowią one jednak podstawy prawnej zaskarżonego nakazu. Strona skarżąca sama powołuje się na jego treść (oraz na przepisy o ochronie środowiska) przy kwalifikacji z poz. 13 załącznika nr 2 do ustawy o emeryturach pomostowych i używa jej jako kontrargumentu w odwołaniu. Nie sposób zgodzić się z twierdzeniem, jakoby proces starzenia się pracownika i wynikające z niego pogorszenie sprawności psychofizycznej nie miały wpływu na ryzyko wystąpienia awarii instalacji. Prace przy bezpośrednim sterowaniu, o którym mowa w pkt 13 i 14 załącznika nr 2 do ustawy, to prace wykonywane przez osoby uprawnione do obsługi maszyn i urządzeń technicznych oraz instalacji w celu utrzymania parametrów procesu na określonym poziomie oraz zapewnienia pełnej kontroli nad jego przebiegiem. Zadaniem pracownika jest utrzymanie parametrów sterowniczego procesu w żądanych granicach i reagowanie na nadmierne odchylenia jeszcze przed zadziałaniem automatyki zabezpieczającej lub podejmowanie takich działań korygujących, by nie dopuścić do wystąpienia awarii. Wymaga to szczególnej sprawności psychofizycznej, która zmniejsza się wiekiem pracownika. Dodać należy, że czynności podejmowane przy sterowaniu procesem są bardzo podobne do czynności pracowników bezpośredniego sterowania instalacjami zakwalifikowanymi do ZZR/ZDR, gdzie proces starzenia się pracowników miał wg strony wpływ na możliwość wystąpienia poważnej awarii. Pracowników tych strona wpisała do ewidencji prac o szczególnych charakterze. Zdaniem organu na stanowisku, którego dot. zaskarżona decyzja, wykonywane są prace w szczególnym charakterze w rozumieniu ustawy o emeryturach pomostowych.

Skargę na powyższą decyzję złożyła SA A. wnosząc o uchylenie tej decyzji i poprzedzającego ja nakazu organu pierwszej instancji, oraz o zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania oraz kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych, zarzucając naruszenie prawa materialnego poprzez: błędną wykładnię art. 3 ust. 3, art. 41 ust. 4 pkt 1 i 2 ustawy o emeryturach pomostowych, oraz pkt 13 i 14 załącznika nr 2 do ww. ustawy, poprzez nietrafne przyjęcie, iż na skarżącym spoczywa obowiązek umieszczenia pracownika W. F. w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze w związku z faktem, że praca wykonywana przez pracownika W. F. na stanowisku sterowniczy jest pracą o szczególnym charakterze. Wskazano, że sterowniczy W. F. wykonuje obowiązki polegające na bezpośrednim sterowaniu procesem technologicznym obejmującym zatężenie ługu sodowego, obiegu chłodniczego chloru i EC, załadunek cystern kolejowych, załadunek autocystern, zagęszczenie ługu i granulację sody kaustycznej oraz jej konfekcjonowanie. W związku z tym, że jest to całokształt czynności związanych z prowadzeniem procesu technologicznego to nie można tego stanowiska umieścić w ewidencji pracowników wykonujących prace o szczególnym charakterze na podstawie pkt 14 załącznika nr 2. Można by to uczynić (pod warunkiem spełnienia określonych w tym punkcie załącznika oraz w samej ustawie, przesłanek) jedynie na podstawie pkt-13 załącznika nr 2. Jednakże nie jest to instalacja zaliczona do ZDR lub ZZR. Poza tym obsługa węzła chłodniczego chloru i EC jest obsługą instalacji zwykłej wody chłodniczej i w żaden sposób nie stanowi zagrożenia dla nikogo. Podobnie jest z konfekcjonowaniem sodu kaustycznej. Linie pakujące są w pełni zautomatyzowane, a ingerencja pracownika obsługi ograniczona jest jedynie do wizualnej kontroli poprawności pracy urządzeń. Proces otrzymywania ługu sodowego jest typowym procesem technologicznym polegającym na stopniowym zatężeniu ługu sodowego. Wymienione w zaskarżonej decyzji inne substancje znajdujące się w Wydziale P-12 jak podchloryn sodowy, wodór, metan, olej grzewczy dyphil, z powodu swoich właściwości są niebezpieczne dla człowieka. Jednakże ustawa o emeryturach pomostowych nie dotyczy problematyki pracy w warunkach oddziaływania czynników szkodliwych środowiska pracy, takich jak: substancje chemiczne oraz czynników niebezpiecznych, które nie stawiają przed pracownikami wymagań przekraczających poziom ich możliwości ograniczony w wyniku starzenia. Dotyczy to wszystkich pracowników zatrudnionych w Wydziale P-12. Tym samym stanowisko to nie może być zakwalifikowane do pracy o szczególnym charakterze na podstawie pkt 14 załącznika nr 2 do ustawy o emeryturach pomostowych. Ustawa ta w art. 3 określa, jakie prace uznawane są za pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. Definicje użyte w tymże artykule mają jednak charakter ogólny. Szczegółowy wykaz prac uznawanych za pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze zawierają załączniki nr 1 i 2 ustawy. Właśnie te szczegółowe uregulowania powinny być punktem odniesienia do określenia czy w danym przypadku mamy do czynienia z pracą w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. W przedmiotowej sprawie odniesiono się tylko do pracy o szczególnym charakterze, konkretnie do przypadku wymienionego w pkt 13 załącznika nr 2, który za pracę o szczególnym charakterze uznaje "pracę przy bezpośrednim sterowaniu procesami technologicznymi mogącymi stwarzać zagrożenie wystąpienia poważnej awarii przemysłowej ze skutkami dla bezpieczeństwa publicznego." Ustawa zarówno w art. 3 ust. 3, jak też w załączniku nr 2, posługuje się pojęciem bezpieczeństwa publicznego, nie zawiera jednak definicji tego pojęcia, która określałaby czym jest bezpieczeństwo publiczne w rozumieniu ustawy. Ustawa również nie zawiera jakiegokolwiek odsłania do innych przepisów, w zakresie rozumienia pojęcia bezpieczeństwa publicznego. Dlatego też wykładni pojęcia "bezpieczeństwo publiczne" należy dokonać w oparciu o potoczne jego rozumienie, które oznacza bezpieczeństwo życia i zdrowia mieszkańców żyjących w okolicach zakładu, a także bezpieczeństwo ich mienia jak też mienia publicznego. W związku z zastosowaniem odpowiednich procedur zabezpieczających istnieje bardzo mała szansa na wystąpienie awarii. Podobnie, zastosowanie odpowiednich urządzeń, procedur oraz zabezpieczeń, eliminuje możliwość wystąpienia negatywnych skutków awarii, a co za tym idzie nie stanowi żadnego zagrożenia dla bezpieczeństwa publicznego w przedstawionym rozumieniu. Rozszczelnienie zbiorników z ługiem i podchlorynem sodu, nie stwarza zagrożenia dla środowiska, ponieważ w przypadku jakiegokolwiek wycieku, znajdzie się on na specjalnej betonowej tacy, której zadaniem jest odprowadzenie wycieku dwoma pompami do zbiorników lub Podoczyszalni Ścieków, która może przyjąć całą objętość obydwu zbiorników w celu neutralizacji. Nie ma więc żadnej możliwości aby ww. substancje, które wyciekły ze zbiorników przedostały się do środowiska naturalnego i tym samym stanowiły zagrożenie dla porządku publicznego. Nie można także mówić w przypadku ich wycieku o poważnej awarii przemysłowej. Opisane w zaskarżonej decyzji, stanowisko pracy- sterowniczego, aby mogło być zaliczone do prac o szczególnym charakterze musi spełniać łączne wszystkie przesłanki określone w charakterystyce stanowiska przedstawionego w załączniku nr 2 pkt 13 ww. ustawy. Przesłankami tymi są: bezpośrednie sterowanie procesami technologicznymi, zagrożenie poważnej awarii przemysłowej, skutki awarii (zagrożenie) dla bezpieczeństwa publicznego. Brak którejkolwiek z tych przesłanek uniemożliwia uznanie danego stanowiska pracy za pracę o szczególnym charakterze w rozumieniu ustawy o emeryturach pomostowych. Przy wykonywaniu pracy przez sterowniczego W. Filipika nie ma możliwości wystąpienia poważnej awarii ze skutkami dla bezpieczeństwa publicznego, tym samym nie spełnia to stanowisko ustawowych wymogów określonych w ustawie, a co za tym idzie nie może być uznane za pracę o szczególnym charakterze w rozumieniu tej ustawy. Podniesiono, iż kontrolerzy skupili się wyłącznie na zakresie obowiązków pracownika, nie odnieśli się do istniejących systemów zabezpieczeń. Aby stwierdzić czy dana praca może stwarzać zagrożenie wystąpienia poważnej awarii ze skutkami dla bezpieczeństwa publicznego, należy wziąć pod uwagę nie tylko zakres obowiązków pracownika, ale także warunki wykonywania pracy, uwzględniając stosowane zabezpieczenia oraz ilości substancji chemicznych używanych do produkcji. Ze względu na sposób produkcji, awaria może wystąpić wskutek nieszczelności instancji. Trudno więc mówić o wpływie procesu starzenia się pracownika i związanym z tym pogorszeniem się jego sprawności psychofizycznej, na proces powstania nieszczelności w instalacji, co niewątpliwie związane jest ze zużyciem mechanicznym samej instalacji oraz oddziaływaniem substancji chemicznych. Na przedmiotowym stanowisku pracy proces upływu lat i idąca wraz z tym utrata sprawności psychofizycznej przez pracownika, nie ma żadnego przełożenia na możliwość wystąpienia awarii. Jak natomiast wynika z art. 3 ust. 3 ww. ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. musi istnieć ścisła korelacja pomiędzy procesem starzenia się pracownika, jego wpływem na zdolności psychofizyczne pracownika a bezpiecznym wykonywaniem pracy. Wskazać należy, iż praca sterowniczego jest w pełni zautomatyzowana. Polega na obsłudze urządzeń technicznych instalacji, a czynności wykonywane na tym stanowisku to: bezpośrednie manipulowanie przyciskami, zaworami, odczytywanie wskazań przyrządów, korygowanie poziomu przepływu i ciśnień, kontrola szczelności dławików, zaworów ręcznych, kolektorów, połączeń kołnierzowych, uszczelnień, pomp oraz pobieranie prób do badań analitycznych. Do obsługi tychże urządzeń nie jest konieczna szczególna koordynacja wzrokowo-ruchowa, zręczność rąk, ostrość wzroku, czy też szybki refleks, który z wiekiem może ulec pogorszeniu w stopniu uzasadniającym przypuszczenie, iż może być podstawą spowodowania awarii przez pracownika. Trudno w powyższych przypadkach znaleźć zależność pomiędzy procesem starzenia się pracownika i jego sprawnością psychofizyczną a możliwością spowodowania przez niego awarii. Ze względu na pełne zautomatyzowania procesu produkcji, szczególną rolę w pracach na instalacji odgrywa wiedza i doświadczenie, które nabywa się latami, trudno przyjąć, iż z osiągnięciem pewnego wieku wykonywanie czynności o których mowa powyżej może sprawiać doświadczonemu pracownikowi trudności skutkujące ewentualną możliwością wystąpienia awarii, chyba że uznamy, iż osiągnięcie prawnego wieku oznacza całkowicie ubezwłasnowolnienie intelektualne i fizyczne pracownika. Fakt, iż prace wykonywane są na różnych poziomach instalacji co powoduje konieczność przemieszczenia się, nie wymaga od pracownika wyjątkowych zdolności fizycznych, wystarcza sprawność fizyczna normalnego przeciętnego człowieka. Zwrócić należy uwagę, iż pomimo tego, że pracownik przy wykonywaniu swoich obowiązków posługuje się różnymi aparatami i urządzeniami, to jego praca nie polega na sterowaniu procesami technicznymi tylko procesami technologicznymi, które to procesy ze względu na użyte w nich substancje chemiczne nie mogą być sterowane (prowadzone) w inny sposób. Zgodnie z poglądami przyjętymi na gruncie ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych warunkiem niezbędnym i przesądzającym o możliwości zakwalifikowania prac do "prac przy bezpośrednim sterowaniu procesami technologicznymi mogącymi spowodować zagrożenie wystąpienia poważnej awarii przemysłowej ze skutkami dla bezpieczeństwa publicznego" (pkt 13 zał. nr 2) jest zaliczenie danego zakładu (instancji) do kategorii dużego (ZDR) lub zwiększonego (ZZR) ryzyka wystąpienia poważnej awarii przemysłowej, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska oraz rozporządzeniem Ministra Gospodarki z dnia 31 stycznia 2006 r. zmieniającym rozporządzenie w sprawie rodzajów i ilości substancji niebezpiecznych, których znajdowanie się w zakładzie decyduje o zaliczeniu go do zakładu o zwiększonym ryzyku albo do zakładu o dużym ryzyku wystąpienia poważnej awarii przemysłowej. Odnosząc się w stwierdzeniu zaskarżonej decyzji, iż skarżący wpisał do ewidencji prac o szczególnym charakterze pracowników których obowiązki pracownicze polegały na bezpośrednim sterowaniu instalacjami zakwalifikowanymi do ZZR/ZDR zgodnie z ww. rozporządzeniem Ministra Gospodarki z dnia 9 kwietnia 2002 r. stwierdzić należy, iż w związku z zakwalifikowaniem tychże instalacji do ZZR/ZDR, czyli instalacji na których zgromadzone zostały określone ilości substancji niebezpiecznych (wskazane w ww. rozporządzeniu), uznano, iż w związku z tym ewentualna awaria na tychże instalacjach może doprowadzić do poważnej awarii przemysłowej z zagrożeniem dla bezpieczeństwa publicznego. Co bardzo istotne to jak zostało opisane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, te stanowiska pracy (ujęte w ewidencji pracy o szczególnym charakterze) są bardzo podobne ale nie takie same, w sensie identyczne. Określenie bardzo podobne zakłada istnienie jednakże pewnej różnicy pomiędzy porównywanymi rzeczami.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stwierdzenia swojej decyzji. Dodatkowo stwierdzono, że argumentacja strony w większości odnosi się do prac o szczególnym charakterze w pkt 13 załącznika nr 2. Tymczasem organ I instancji wskazał jako podstawę prawną pkt 14. W ustawie o emeryturach pomostowych nie zawarto definicji procesów technicznych i technologicznych. W najczęściej spotykanym znaczeniu termin "techniczny" oznacza "związany z obsługą maszyn i urządzeń", "technologiczny" zaś- tyle, co "związany z przetwarzaniem lub obróbką materiałów." Jak wynika z ustaleń poczynionych przez organ I instancji, praca ww. pracownika zawiera w sobie elementy obu tych procesów: w ramach procesu technologicznego pracownik wykonuje takie czynności, jak bezpośrednie sterowanie istotnymi dla bezpieczeństwa zaworami, odczytywanie wskazań przyrządów, korygowanie poziomów przepływu i ciśnień itp. Są to niewątpliwie czynności techniczne, wbrew zatem stanowisku strony, praca ta może być zakwalifikowana do prac wymienionych w pkt 14 załącznika. Strona bagatelizuje zagrożenie awarią techniczną obsługiwanej przez pracownika instalacji. Nie zaprzecza jednak, że na instalacji występują substancje palne i wybuchowe, ustanowione są strefy zagrożenia wybuchem, stosuje się substancje żrące w wysokich temperaturach, co w przypadku awarii stwarza zagrożenie życia i zdrowia ludzkiego, a w przypadku wybuchu i pożaru może doprowadzić do znacznych uszkodzeń instalacji. Także pojęcie bezpieczeństwa publicznego jest zdaniem organu, zdefiniowane przez stronę zbyt wąsko. Strona przez bezpieczeństwo publiczne rozumie bezpieczeństwo życia i zdrowia mieszkańców okolicy zakładu, bezpieczeństwo ich mienia oraz mienia publicznego oraz mienia publicznego. Taka definicja pomija bezpieczeństwo pracowników Spółki A. SA, jak również pracowników innych podmiotów działających w obrębie zakładu. Sposób wykonywania pracy przez sterowniczego na wydziale P-12 może stwarzać zagrożenie taką awarią techniczną z poważnymi skutkami dla bezpieczeństwa publicznego. Jak ustalił organ I instancji, czynności sterowniczego bezpośrednio wpływają na bezpieczeństwo obsługi urządzeń technicznych instalacji takich jak zbiorniki magazynowe ługu i kondensatu, wyparki, wymienniki ciepła, kompresory, pompy, kolektory z zaworami. Nie sposób zgodzić się z twierdzeniem, jakoby proces starzenia się pracownika i wynikające z niego pogorszenie sprawności psychofizycznej nie miały wpływu na ryzyko wystąpienia awarii instalacji. Prace przy bezpośrednim sterowaniu, o których mowa w pkt 13 i 14 załącznika nr 2 do ustawy, to prace wykonywane przez osoby uprawnione do obsługi maszyn i urządzeń technicznych oraz instalacji w celu utrzymania parametrów procesu na określonym poziomie oraz zapewnienia pełnej kontroli nad jego przebiegiem. Zadaniem pracownika jest utrzymanie parametrów sterowanego procesu w żądanych granicach i reagowanie na nadmierne odchylenia jeszcze przed zadziałaniem automatyki zabezpieczającej lub podejmowanie takich działań korygujących, by nie dopuścić do wystąpienia awarii. Wymaga to szczególnej sprawności psychofizycznej, która zmniejsza się z wiekiem pracownika.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje:

Stosownie do przepisów art. 1 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności organów administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, iż zadaniem sądu administracyjnego jest zbadanie zgodności zaskarżonej decyzji z przepisami prawa materialnego jak i procesowego obowiązującego w chwili wydania zaskarżonej decyzji.

Odnosząc to do niniejszej sprawy należało więc zbadać zgodność zaskarżonej decyzji przede wszystkim z przepisami ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (dalej w skrócie: Kpa) oraz zgodność zaskarżonej decyzji z przepisami ustawy z 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (Dz. U. Nr 89, poz. 589 z późn. zm.) oraz z przepisami ustawy z 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz. U. Nr 237, poz. 1656).

Natomiast przepis art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) stanowi, że Sąd rozstrzyga w graniach danej sprawy nie będąc jednak – związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Natomiast przepis art. 133 § 1 ww. ustawy z 30 sierpnia 2002 r. stanowi, że Sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy.

W związku z powyższym wypada już na wstępie stwierdzić, że z przyczyn zupełnie niezrozumiałych Okręgowy Inspektor Pracy przesyłając skargę i odpowiedź na nią tutejszemu Sądowi przysłał niekompletne akta - a mianowicie tylko decyzję organu pierwszej instancji, odwołanie od tej i decyzji i decyzję organu drugiej instancji. Tak przekazane dokumenty oczywiście nie pozwalały na ocenę przestrzegania prawa procesowego podczas postępowania, ocenę zachowania terminów i przestrzegania gwarancji procesowych. Okoliczność ta sama w sobie już mogłaby być wystarczającą podstawą uchylenia zaskarżonej decyzji. Jednocześnie mając na uwadze konieczność zachowania szybkości postępowania Sąd zażądał nadesłania stosownych akt administracyjnych, co zostało zrealizowane - akta uzupełniono.

Przechodząc do meritum sprawy należy podnieść, że emerytury pomostowe zostały wprowadzone do polskiego systemu prawnego ustawą dnia 19 grudnia 2008 r. (Dz. U. Nr 237, poz. 1656). Jej przepisy weszły w życie z dniem 1 stycznia 2009 r., stanowiąc niewątpliwie istotny element reformy sytemu ubezpieczeń społecznych. Warunki uzyskania emerytury pomostowej określa art. 4 ustawy. Analizując ów przepis w kontekście przepisów dotyczących dotychczas istniejących emerytur należy wskazać różnice między dotychczasowymi emeryturami pomostowymi. Są one następujące: obniżony o co najmniej 5 lat wiek emerytalny w porównaniu do zwykłego wieku emerytalnego, dodatkowy wymóg stażu co najmniej 15 lat pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, okresowość – emerytury pomostowe są wypłacane tylko w okresie przejściowym, do osiągnięcia przez uprawnionego powszechnego wieku emerytalnego, wygasający charakter – warunkiem uzyskania emerytury pomostowej jest wykonywanie pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze przed 1 stycznia 1999 r., odrębne źródło finansowania.

Decyzję w sprawie wypłaty emerytury pomostowej wydają i ją wypłacają organy rentowe. W tym celu stworzono także fundusz emerytur pomostowych. Zakłady pracy w stosunku do pracowników, którzy urodzili się po dniu 31 grudnia 1948 r. i wykonują prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze opłacają składki na Fundusz Emerytur Pomostowych w wysokości 1,5% podstawy wymiaru określonej ustawy. Z ustawy wynika także, że obowiązkiem zakładu pracy jest prowadzenie ewidencji pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, za których jest przewidziany obowiązek opłacenia składek.

Ustawa z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych dokonała także nowelizacji ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy przez dodanie do zadań Państwowej Inspekcji Pracy kontroli ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. Na mocy art. 11a właściwe organy Państwowej Inspekcji Pracy są uprawnione do nakazania pracodawcy umieszczenia pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze oraz do wykreślenia go z ewidencji oraz do sporządzenia korekty dokonanego wpisu w tej ewidencji. Natomiast przepis art. 33 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy, wskazuje, że w wyniku ustaleń dokonanych w toku kontroli właściwy inspektor pracy wydaje decyzje m.in. w sprawach, o których mowa w art. 11a tejże ustawy.

Ustawowe definicje pracy w szczególnych warunkach i pracy o szczególnym charakterze zawiera art. 3 ust. 1 oraz art. 3 ust. 3 ww. ustawy o emeryturach pomostowych. Przez pracę w szczególnych warunkach rozumie się prace związane z czynnikami ryzyka, które z wiekiem mogą z dużym prawdopodobieństwem spowodować trwałe uszkodzenie zdrowia, wykonywane w szczególnych warunkach środowiska pracy, determinowane siłami natury lub procesami technologicznymi, które mimo zastosowania środków profilaktyki technicznej, organizacyjnej i medycznej stawiają przed pracownikami wymagania przekraczające poziom ich możliwości ograniczony w wyniku procesu starzenia się jeszcze przed osiągnięciem wieku emerytalnego, w stopniu utrudniającym ich pracę na dotychczasowym stanowisku; wykaz prac w szczególnych warunkach zawiera załącznik nr 1 do ustawy. Natomiast według tejże ustawowej definicji prace o szczególnym charakterze to prace wymagające szczególnej odpowiedzialności oraz szczególnej sprawności psychofizycznej, których możliwość należytego wykonywania w sposób niezagrażający bezpieczeństwu publicznemu, w tym zdrowiu lub życiu innych osób, zmniejsza się przed osiągnięciem wieku emerytalnego na skutek pogorszenia sprawności psychofizycznej, związanego z procesem starzenia się. Wykaz prac o szczególnym charakterze określa załącznik nr 2 do ustawy.

Dokonując w tym miejscu porównania i analizy obu definicji należy dojść do wniosku, że przy pracach o szczególnych warunkach ustawodawca zwraca szczególną uwagę na czynniki ryzyka mogące skutkować uszkodzeniem ciała, wskazując jednocześnie na rodzaj prac związanych z czynnikami ryzyka. Natomiast przy pracach o szczególnym charakterze ustawowo określono, że są to prace które wymagają szczególnej odpowiedzialności oraz szczególnej sprawności psychofizycznej.

Niniejsza sprawa nie dotyczy prac w szczególnym warunkach, lecz pracy w szczególnym charakterze. Dlatego rzeczą zasadniczą jest interpretacja pkt 13 załącznika nr 2 do ustawy o emeryturach pomostowych oraz pkt 14 z uwagi na polemikę stron wokół interpretacji tych punktów w powiązaniu z zakresem prac poszczególnych pracowników.

Odnosząc się do tej kwestii przede wszystkim wypada rozróżnić prace przy bezpośrednim sterowaniu procesami technologicznymi i prace przy bezpośrednim sterowaniu procesami technicznymi. Pod pojęciem "Techniki" to sposób wykonywania określonej pracy w jakiejś dziedzinie, metoda; ogół środków i umiejętności posługiwania się nimi, umożliwiający wytwarzanie dóbr materialnych. Natomiast "technologia" to ogół procesów, których celem jest wytwarzanie lub przetwarzanie materiałów, surowców i towarów naturalnych, półproduktów oraz gotowych wyrobów; także ciąg czynności produkcyjnych, wytworzenie danego produktu. Każda "technologia", łączy się z koniecznym do jej wdrożenia czynnościami technicznymi. Niewątpliwie spowodowanie awarii technicznej jest związane z procesem technicznym. Między sterowaniem procesem technicznym a możliwością spowodowania awarii musi istnieć związek przyczynowy. Zdaniem Sądu ów związek przyczynowy na poszczególnych stanowiskach pracy nie został przez organ w niniejszej sprawie wykazany. Przede wszystkim należałoby wskazać na uwarunkowania organizacyjne i produkcyjne Spółki "A.". Tymczasem z akt sprawy nawet nie wynika czym zajmuje się spółka A. Nieodzowne jest więc szersze spojrzenie na całość produkcji, aby na tym tle można było ocenić znaczenie Wydziału P-12 dla całego zakładu, a wystąpienie ewentualnej awarii ocenić na tle całości produkcji. Nie wykazano, jakie działania bądź też zaniechania wskazanego pracownika mogłoby spowodować awarię. Należy więc ustalić także, jakie znaczenie ma jego stanowisko pracy w całym procesie produkcyjnym na Wydziale. Istnieje konieczność wykazania związku przyczynowego między jego konkretnymi czynnościami, a możliwością powstania awarii ze skutkiem dla bezpieczeństwa publicznego. Czy w wypadku powstania awarii pracownik mógłby ją powstrzymać względnie zminimalizować. Prace te muszą posiadać cechę "bezpośredniości". Jego praca polega na bezpośrednim sterowaniu procesem technologicznym obejmującym zatężenie ługu sodowego, obieg chłodniczy chloru i EC, załadunek cystern kolejowych, załadunek autocystern, zagęszczenie ługu i granulację sody kaustycznej oraz jej konfekcjonowanie. Z tego opisu czynności wynika więc, że część czynności można zaliczyć do sterowania procesami technicznymi, a część do sterowania procesami technologicznymi. Do procesów technologicznych należy zaliczyć zatężenie ługu sodowego i granulację sody kaustycznej.

Organ zaliczył pracę wykonywaną przez W. F. do poz. 14 załącznika nr 2 do prac przy bezpośrednim sterowaniu procesami technicznymi mogącymi powodować awarię techniczną z poważnymi skutkami dla bezpieczeństwa publicznego. Z protokołu Państwowej Inspekcji Pracy z 12 kwietnia 2010 wynika m.in., że aparatowych A I B obowiązują instrukcje przypisane do stanowiska pracy: dla aparatowego obsługującego instalacje zatężenia ługu sodowego, dla aparatowego obsługującego obieg chłodnicy chloru i EC, dla aparatowego instalacji załadunku cystern, dla aparatowego instalacji załadunku autocystern, instrukcja instalacji zagęszczenia ługu i granulacji sody kaustycznej oraz instrukcja dla aparatowego produktów nieograniczonych konfekcjonowania sody kaustycznej granulowanej. Aparatowi wykonują bezpośrednio czynności sterownicze opisane w instrukcjach stanowiskowych. Zaliczenie zatem aparatowych do prac przy bezpośrednim sterowaniu procesami technicznymi przez orzekające w sprawie organy nie narusza prawa. Rozważania skarżącego o procesach technologicznych są w tym miejscu bez znaczenia dla sprawy. Jednakże do wykazania, że mamy do czynienia z pracami o szczególnym charakterze wymagane jest wykazanie pozostałych okoliczności.

W tym zakresie ustalenia faktyczne, w ocenie Sądu nie zostały poczynione w sposób jednoznaczny. Istnieją rozbieżności między stwierdzeniem skarżącego a stwierdzeniem organu dotyczące skutków rozszczelnienia zbiorników z ługiem i podchlorynem sodu. Skarżący podnosi, zarówno w odwołaniu jak i skardze, że rozszczelnienie zbiorników z ługiem i podchlorynem sodu, nie stwarza zagrożenia dla środowiska, ponieważ w przypadku jakiegokolwiek wycieku, znajdzie się on na specjalnej betonowej tacy, której zadaniem jest odprowadzanie wycieku dwoma pompami do zbiorników lub Podoczyszczalni Ścieków. W związku z tym istnieje bardzo mała szansa na zaistnienie awarii. Natomiast z protokołu kontroli wynika, że z tacy jest odprowadzenie wód opadowych do systemu kanalizacji deszczowej. Istnieje niebezpieczeństwo przedostania się znacznych ilości ługu do Wisły. Organ nie wyjaśnił tej okoliczności, a ma ona istotne znaczenie dla oceny czy będziemy mieli do czynienia z poważnymi skutkami dla bezpieczeństwa publicznego. Nie ustalono także, którzy pracownicy mogą znajdować się w strefie zagrożonej wybuchem, skoro taki został ustanowiony. W ten sposób naruszono przepisy art. 7, 77 § 1 i 80 i 107 § 3 Kpa.

W tym miejscu należy wskazać ogólne zasady postępowania administracyjnego sformułowane expressis verbis w art. 6-16 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 – Kodeks postępowania administracyjnego (dalej: Kpa). Zgodnie z nimi organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa (art. 6 Kpa- zasada państwa prawa), w toku postępowania stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 kpa zasada praworządności). Organy administracji publicznej obowiązane są prowadzić postępowanie w taki sposób, aby pogłębić zaufanie obywateli do organów Państwa oraz świadomość i kulturę prawną obywateli (art. 8 – zasada pogłębiania zaufania obywateli).

Powyższe zasady ogólne, wyrażone przez ustawodawcę już w początkowych przepisach Kpa są podstawowymi kardynalnymi zasadami, które muszą być uwzględnione w każdym postępowaniu administracyjnym, na każdym etapie postępowania.

Uzupełnieniem i rozwinięciem ich są między innymi kodeksowe przepisy dotyczące postępowania dowodowego (art. 75-88 Kpa). W szczególności wynika z nich, że jako dowód należy dopuścić wszystko co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem (art. 75 § 1 zd. 1 Kpa). Organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1), i ocenić na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 Kpa).

Do protokołu kontroli zgłoszono zastrzeżenia. Nie ma ich jednak w aktach sprawy, podobnie jak brak zakresów czynności, instrukcji stanowiskowych i oceny ryzyka zawodowego dla konkretnego pracownika. Dokumenty te należy więc dołączyć w toku dalszego rozpatrywania sprawy. Do akt należy także dołączyć Zakładowy Raport o Bezpieczeństwie. Zgłoszone zastrzeżenia oceniono, że nie są zasadne. Ponieważ barak jest złożonych zastrzeżeń, trudno Sądowi ocenić, czy takie jednozdaniowe odniesienie się do zastrzeżeń jest prawidłowe. Rozważenia wymaga także ocena dalszych przesłanek wymienionych w punkcie 14 załącznika nr 2, czyli ocena czy te czynności sterownicze mogą spowodować awarię techniczną z poważnymi skutkami dla bezpieczeństwa publicznego. Przepis stanowi o potencjalnym zagrożeniu spowodowania awarii. Istnienie rozwiązań mogących ograniczyć skutki awarii nie zmienia faktu, że awaria może wystąpić. W środowisku pracy istnieją potencjalne zagrożenia w postaci emisji wolnego chloru z podchlorynu sodu wskutek awarii zbiornika, rurociągów, bądź armatury towarzyszącej, pożaru i wybuchu gazu ziemnego lub wodoru, poparzeń gorącym ługiem sodowym, które zagrażają pracownikom bezpośredniej obsługi.

W związku z powyższym wypada podkreślić, że chlor jest zaliczany do substancji niebezpiecznych (rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 31 stycznia 2006 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie rodzajów i ilości substancji niebezpiecznych, których znajdowanie się w zakładzie decyduje o zaliczeniu go do zakładu o zwiększonym ryzyku albo zakładu o dużym ryzyku wystąpienia poważnej awarii przemysłowej Dz. U. Nr 30, poz. 208). Jest rzeczą oczywistą, że prawdopodobieństwo wystąpienia awarii jest większe im bardziej skomplikowany jest proces produkcji z użyciem niebezpiecznych materiałów. Niebezpieczeństwo wystąpienia awarii, wbrew poglądom skarżącego, nie jest bynajmniej abstrakcyjne a – jak uczy doświadczenie – realne i konkretne.

Należałoby jeszcze poświęcić uwagę ostatniej przesłance z pkt 14, a mianowicie, czy awaria techniczna może nastąpić z poważnymi skutkami dla bezpieczeństwa publicznego.

W punkcie 14 załącznika nie chodzi o każdą awarię techniczną. Skutki tej awarii muszą być "poważne". Trudności związane z oceną, czy awaria jest "poważna" czy też nie, wynikają z ocennego charakteru tej przesłanki. Przesłankę tą łatwiej określić w sposób negatywny – nie chodzi tutaj bynajmniej jednak o drobne awarie, ograniczone do jednego czy kilku stanowisk pracy. Na ocenę "poważności" awarii będzie decydowało wiele czynników, m.in. rodzaj substancji niebezpiecznej, jej ilość, a nawet warunki atmosferyczne. Należy zaznaczyć, że w innych aktach prawnych rozróżnia się "poważną awarię" i "poważną awarię przemysłową" (art. 3 ust. 8a, 17a ust. 1, 76a ustawy z 27 kwietnia 2001 r. o odpadach Dz. U. z 2007 r., Nr 39, poz. 251). Tymczasem Pkt 14 załącznika nr 2 nie rozróżniają rodzajów awarii, w zależności od ich nasilenia. Mówi jedynie o awarii technicznej. "Poważność" dotyczy skutków, czyli następstw awarii.

Określając pojęcie skutków można pomocniczo odnieść się do treści konwencji z 17 marca 1992 r. w sprawie transgranicznych skutków awarii przemysłowych (Dz. U. z 2004 r., Nr 129, poz. 1352). Przez "skutki" należy rozumieć bezpośrednie lub pośrednie natychmiastowe lub powstałe po pewnym czasie szkodliwe konsekwencje awarii przemysłowej, w szczególności w odniesieniu do człowieka, flory, fauny, gleby, wody, powietrza, krajobrazu, a także wzajemnych więzi między poszczególnymi elementami oraz wartości materialnych i dziedzictwa kulturowego. Skutki te muszą mieć znaczenie dla bezpieczeństwa publicznego.

Kwestia bezpieczeństwa publicznego nie jest zdefiniowana w przywoływanej ustawie o emeryturach pomostowych. Termin "bezpieczeństwo publiczne" występuje w wielu aktach prawnych, zarówno polskich jak i Unii Europejskiej. Nawiązując do potocznego rozumienia tego pojęcia przez bezpieczeństwo publiczne rozumie się pewne pozytywne stany panujące w społeczeństwie, których zachowanie gwarantuje uniknięcie określonych szkód zarówno przez całość organizacji, jak i przez poszczególnych jej członków. Bezpieczeństwo to spokój i ład publiczny. W treści pojęcia "bezpieczeństwo publiczne" na plan pierwszy wysuwa się element zagrożenia przed bezprawnymi zamachami naruszającymi określone dobra – przede wszystkim życie i zdrowie. Bezpieczeństwo publiczne oznacza więc taki stan, w którym ogółowi obywateli nieoznaczonemu indywidualnie, jak również innym podmiotom, w tym także państwu i instytucjom publicznym, nie zagraża żadne niebezpieczeństwo oraz nie zagraża zakłócenie normalnego toku życia społecznego, funkcjonowania obywateli, instytucji oraz urządzeń publicznych.

Skutki awarii muszą zatem zagrażać zakłóceniem normalnego toku życia społecznego, zagrażać życiu lub zdrowiu ludzi albo powodować możliwość powstania takiego zagrożenia z opóźnieniem. Brak ustaleń w zakresie wskazanym w niniejszym uzasadnia oraz naruszenie wskazanych wyżej przepisów, uzasadnia więc na podstawie art. 145 § 1 ust. 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) uchylenie obu decyzji oraz na podstawie art. 152 ww. ustawy stwierdzenia, że zaskarżone decyzje nie podlegają wykonaniu.

Prowadząc ponownie postępowanie organ uwzględni wszystkie powyższe oceny i wskazania co do dalszego postępowania, które po myśli art. 153 przywoływanej powyżej ustawy z 30 sierpnia 2002 r. mają charakter wiążący.

Rozstrzygnięcie zawarte w pkt 3 wyroku oparto na art. 200 oraz art. 205 § 2, art. 211 i art. 212 § 1, tej ustawy oraz przepisach rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej z przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 z późn. zm.).