Postanowienie WSA w Warszawie, sygn. akt V SO/Wa 4/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2016-02-26 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Minister Finansów
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika
Powołane przepisy: article: art. 258 § 2 pkt 7
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Starszy referendarz sądowy Anna Nasiłowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 26 lutego 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie z wniosku W. S. o wymierzenie Ministrowi Finansów grzywny w trybie art. 55 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy zakresie całkowitym, poprzez odmowę zwolnienia od kosztów sądowych oraz odmowę ustanowienia adwokata.


UZASADNIENIE

W złożonym na urzędowym formularzu (PPF) wniosku o przyznanie prawa pomocy W. S.(dalej: "Skarżący" lub "Strona") wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata.

Z oświadczenia o stanie rodzinnym majątku i dochodach oraz dołączonych do wniosku dokumentów wynika, że podstawą utrzymania Skarżącego jest emerytura w wysokości 648 [...]. Wnioskodawca nie wykazał majątku. Wyjaśnił, że jego dochód tygodniowy stanowi kwota 151,20 [...] zwana "zasiłkiem dla osób o niskich dochodach" lub "małą emeryturą" dla osób opłacających składkę ubezpieczenia do [...], co najmniej przez 5 lat. Do miesięcznych kosztów zaliczył spłatę zobowiązania finansowego w wysokości 6.200 [...] spłacanego w tygodniowych ratach po 75 [...] (325 [...] w miesiącu) oraz koszty prowadzonych postępowań sądowych (2.280 [...]). Skarżący przedstawił miesięczne zestawienie dochodów i wydatków. Dochód stanowi kwota 648 [...], a wydatki wynoszą 641 [...]. Opisując miesięczne wydatki wskazał spłatę pożyczki (325 [...]), koszty postępowania sądowego w Polsce, w tym przede wszystkim koszty korespondencji (317 [...], 360 zł), wydatki na energię elektryczną, gaz, wodę, ścieki (około 48 [...]), opłatę telefoniczną (35 [...]), travel Card (42 [...]).

W związku z tym, iż złożone oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych Skarżącego, pismem z dnia 26 stycznia 2016 r. wezwano go do udzielenia dodatkowych informacji oraz złożenia określonych dokumentów. W szczególności ustalenia wymagało, czy wnioskodawca otrzymuje pomoc finansową od Rządu [...] "dla osób o niskich dochodach", to czy osiąga inne dochody, czy jest osobą bezrobotną, czy w ciągu ostatniego roku podejmował prace na terytorium [...], a jeśli tak, to jakiego rodzaju i w jakich okresach, gdzie i na podstawie jakiego tytułu prawnego wnioskodawca zamieszkuje i jakie są związane z tym opłaty, czy wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe na terytorium [...], czy też na terytorium Polski, czy samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, czy posiada członków rodziny, w tym również w Polsce, na których ciąży obowiązek wzajemnej pomocy, obowiązek alimentacyjny, czy wnioskodawca w ciągu ostatniego roku przebywał na terytorium Polski, czy podróżował komunikacją lotniczą, bądź inną komunikacją, jak często, jakie wydatki z tego tytułu poniósł w ciągu ostatniego roku, czy posiada majątek ruchomy, jakie są jego miesięczne wydatki związane z niezbędnym utrzymaniem, a także czy posiada rachunki bankowe bądź środki pieniężne zgromadzone w inny sposób. Skarżącego wezwano również do złożenia dokumentów, tj. wyciągów i wykazów z rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych, tytułu prawnego, na podstawie którego wnioskodawca korzysta z mieszkania wraz z tłumaczeniem dokumentu na język polski, dokumentu, z którego wynika, że korzysta z pomocy finansowej, pomocy socjalnej bądź innej pomocy na terytorium [...] ze wskazaniem jej miesięcznej wysokości wraz z tłumaczeniem dokumentu na język polski.

Odpowiadając na wezwanie Skarżący wyjaśnił, że jedynym źródłem dochodów jest "emerytura"; w [...] nie podejmował żadnych prac. Wskazał, że prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, a lokal, który zajmuje w [...] jest mieszkaniem socjalnym przyznanym decyzją dyrektora Gminy [...] w październiku 2010 r. dla zapewnienia egzystencji nieuleczalnie chorej, niepełnosprawnej żonie wnioskodawcy. Decyzję o przyznaniu mieszkania poprzedziła prośba wnioskodawcy, poparta pozytywną opinią pracowników socjalnych "[...]". Wnioskodawca jest zwolniony z opłat za czynsz na podstawie tzw. "[...]", opłaca media dostarczane do lokalu w wysokości miesięcznej około 50 [...], to jest około 299,42 zł.

Skarżący wyjaśnił również, że rodzina zamieszkała w Polsce udzielała pomocy materialnej podczas choroby żony w latach 2000 - 2013, jak również pokrywa koszty związane z podróżami i pobytem Skarżącego w Polsce. Rodzina nie ma jednak obowiązku pokrywania kosztów związanych z postępowaniem przed sądami administracyjnymi. Wnioskodawca w ciągu ostatniego roku kilkakrotnie przebywał w Polsce, przeglądając akta spraw w pomieszczeniu czytelni akt WSA w Warszawie, ale nie prowadził rejestru pobytów w Sądzie. Wyjaśnił, że jego priorytetem jest wykonanie obowiązku doręczenia Sądowi w terminie 7 dni niezbędnych wyjaśnień w sprawach niecierpiących zwłoki. Wydatki na wyżywienie, ubranie, leczenie uzależnione są od ilości przesyłek rejestrowanych, odebranych przez pełnomocnika, przygotowanych do wysłania z Polski do [...] oraz opracowanie i wyekspediowanie korespondencji z [...] do WSA w Warszawie.

Uwzględniając miesięczne koszty stałe: spłatę zobowiązania pieniężnego tj. 325 [...], opłaty za media (48 [...]), telefon (35 [...]), travel Card (42 [...]) przy przeciętnych wydatkach na korespondencję (191 [...], t.j. 1.099,80 zł), na wyżywienie, ubranie leczenie pozostaje kwota około 40 złotych w miesiącu. Wyjaśnił, że nie opłaca składki na ubezpieczenie do [...].

Odnosząc się do wezwania do przedstawienia tytułu prawnego, na podstawie którego wnioskodawca korzysta z mieszkania wraz z tłumaczeniem dokumentu na język polski Skarżący wskazał, że sytuacja prawna zajmowanego mieszkania socjalnego została wyczerpująco uzasadniona. W okolicznościach zwolnienia wnioskodawcy z opłaty za czynsz mieszkaniowy i upływie znacznego czasu, od wydanej decyzji - w październiku 2015 r. upłynęło 5 lat - żądanie przedstawienia tytułu prawnego jest oderwane od rzeczywistości i pozostaje w sprzeczności z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 2015 r. w sprawie sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy.

Odnosząc się do wezwania w zakresie przedstawienia kopii umowy pożyczki, bądź innego dokumentu, z którego wynika, że wnioskodawca zaciągnął "zobowiązanie finansowe w kwocie 6.200 [...]" wraz z tłumaczeniem dokumentu na język polski wyjaśnił, że w załączonym do pisma "[...]" za okres od [...] sierpnia 2015 r. do [...] grudnia 2015 r., od dnia [...] października 2015 r., godz. 13;59, zaciągnięte zobowiązanie finansowe w kwocie 6.200 [...] spłacane jest cotygodniowo w kwocie 75 [...] na rzecz [...][...] przez [...]- szybsze płatności. Wskazany dokument potwierdza również comiesięczne wydatki na telefon ([...] na rzecz [...]). Skarżący wyjaśnił, że ani on ani jego żona nigdy nie posiadali i nie posiadają rachunku bankowego o nr [...], to nie Skarżący opłacał wpisy sądowe ze środków zgormadzonych na tym koncie, ale "osoba w imieniu skarżącego". Równocześnie wskazał, że ma za mało danych aby zidentyfikować tę osobę. Skarżący przedstawił rachunek za energię elektryczną i gaz za okres od [...] sierpnia 2015 r. do [...] listopada 2015 r.

Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje:

Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – stosownie do treści przepisu art. 199 ustawy z 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; zwanej dalej: "p.p.s.a.").– ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.).

Literalna wykładnia powyższych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Godzi się zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca złożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił referendarzowi lub sądowi rozpatrującemu wniosek. Jednocześnie w sytuacji, gdy oświadczenie zawarte we wniosku jest niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego wnioskodawcy lub budzi wątpliwości, sąd na podstawie art. 255 p.p.s.a., ma prawo wezwania takiej osoby do złożenia dodatkowego oświadczenia uzupełniającego, jak i potwierdzającego wykazywane przez nią okoliczności.

Wobec tego, iż oświadczenia złożone przez wnioskodawcę na urzędowym formularzu PPF, okazały się niewystarczające do oceny, czy nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (jako warunku udzielenia prawa pomocy we wnioskowanym zakresie), Skarżący został wezwany do podania informacji pozwalających na lepszą ocenę jego sytuacji majątkowej oraz do złożenia określonych dokumentów.

Analizując złożone przez wnioskodawcę oświadczenia stwierdzić należy, że Skarżący nie przedstawił wszystkich informacji o które został wezwany pismem z 25 stycznia 2016 r. oraz nie nadesłał wymienionych w tym piśmie dokumentów.

Odpowiadając na wezwanie pismem z dnia 19 lutego 2016 r. Skarżący wielokrotnie odwoływał się do złożonego w dniu 28 grudnia 2015 r. formularza PPF wraz załącznikiem, uznając, że złożone w tych dokumentach wyjaśnienia i przedstawione informacje wystarczająco wyjaśniają zagadnienia, o które Skarżący był dopytywany w wezwaniu skierowanym do niego na podstawie art. 255 p.p.s.a.

Podkreślić i powtórzyć zarazem należy, że ocena przedłożonych dokumentów oraz złożonych informacji należy do sądu lub referendarza rozpoznającego wniosek.

Odwołując się do przedstawionych dokumentów oraz złożonych wyjaśnień w zestawieniu z treścią wezwania oraz udzieloną odpowiedzią wskazać należy że – wbrew przekonaniu Skarżącego – na ich podstawie nie można ustalić faktycznej sytuacji finansowej i rodzinnej Skarżącego. W ocenie referendarza sądowego okoliczność, że Skarżący mieszka w [...] stanowi pewne utrudnienie w przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, ale, co należy podkreślić, okoliczność ta nie zwalnia Skarżącego z obowiązków nałożonych ustawą na stronę w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy.

Skarżący wskazał, że prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, a lokal, który zajmuje w [...] jest mieszkaniem socjalnym przyznanym decyzją dyrektora Gminy [...] w październiku 2010 r. dla zapewnienia egzystencji nieuleczalnie chorej, niepełnosprawnej żonie wnioskodawcy. Decyzję o przyznaniu mieszkania poprzedziła prośba wnioskodawcy, poparta pozytywną opinią pracowników socjalnych "[...]". Wnioskodawca jest zwolniony z opłat za czynsz na podstawie tzw. "[...]" i ponosi miesięczne opłaty z tytułu zużycia energii elektrycznej, gazu, wody i opłatę za odprowadzane ścieki w łącznej kwocie około 50 [...].

Odnosząc się natomiast do wezwania do przedstawienia dokumentu, na podstawie którego wnioskodawca korzysta z mieszkania oraz jego tłumaczenia na język polski Skarżący wskazał, że sytuacja prawna zajmowanego mieszkania socjalnego została wyczerpująco uzasadniona. Na podstawie tzw. "[...]" wnioskodawca został zwolniony z opłat za czynsz mieszkaniowy. W ocenie Skarżącego wobec zwolnienia z opłaty za czynsz mieszkaniowy i upływie 5 lat od daty wydania decyzji, żądanie przedstawienia tytułu prawnego jest oderwane od rzeczywistości i pozostaje w sprzeczności z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 2015 r. w sprawie sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy.

Odnosząc się do zarzutu, że zakres wezwania jest sprzeczny z przepisami rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 2015 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. z 2015 r., poz. 1257) wskazać należy, że w § 4 powołanego rozporządzenia ustawodawca wskazał dokumenty źródłowe, do złożenia których wnioskodawca może zostać wezwany, w przypadku gdy oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego. Zauważyć należy, że w przepisie tym ustawodawca posłużył się zwrotem "w szczególności", a więc wskazany w § 4 rozporządzenia katalog nie jest katalogiem zamkniętym, a jedynie przykładowym, co oznacza, że rozpoznający wniosek Sąd albo referendarz sądowy może wezwać wnioskodawcę, o takie dokumenty, które – w związku z przedstawionym stanem faktycznym – są w ich ocenie konieczne do usunięcia ewentualnych wątpliwości.

W konsekwencji nie można uznać, że zakres wezwania pozostaje w sprzeczności z § 4 rozporządzenia, a żądanie przedstawienia tytułu prawnego jest "oderwane od rzeczywistości". Z przedstawioną oceną Skarżącego nie można się zgodzić. Zauważyć należy, że Skarżący nadal zajmuje opisany lokal socjalny. Zgodnie ze złożonymi wyjaśnieniami lokal ten został przyznany żonie Skarżącego. Obecnie Skarżący wskazuje, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i jednocześnie nadal zajmuje wskazane mieszkanie. W konsekwencji stwierdzić należy, że Skarżący nie wykonał wezwania bowiem nie przedstawił dokumentów uprawniających do zajmowania mieszkania w [...], a więc nie wykazał, że w istocie jest to mieszkanie socjalne, a nie np. mieszkanie przez Skarżącego wynajmowane.

Skarżący nie udokumentował, że został zwolniony z opłaty czynszu mieszkalnego. Nie można uznać za wystarczające stwierdzenia, że podstawą zwolnienia jest powoływane przez Skarżącego tzw. "[...]" w sytuacji gdy Skarżący nie podjął nawet próby przetłumaczenia wskazanego pojęcia na język polski.

Pamiętać należy, iż na mocy art. 4 i art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 7 października 2011 r. o języku polskim (Dz. U. z 2011 r. Nr 43, poz. 224 ze zm.), język polski jest językiem urzędowym konstytucyjnych organów państwa i w tym języku dokonują czynności urzędowych i składają oświadczenia, o ile przepisy nie stanowią inaczej. W świetle wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 kwietnia 2012 r. o sygn. akt I GSK 164/11 (Lex nr 1218806), powołującego się na uchwałę Trybunału Konstytucyjnego z dnia 14 maja 1997 r., sygn. akt W 7/96, czynności urzędowe to wszelkie czynności organów i instytucji powołanych do realizacji określonych zadań publicznych, związane z realizacją ich konstytucyjnych i ustawowych kompetencji.

Poważne wątpliwości wzbudzają również wyjaśnienia dotyczące stałych miesięcznych kosztów, które zostały oszacowane na kwotę 641 [...]. Skarżący oświadczył, że po odliczeniu kosztów od uzyskiwanego dochodu, pozostaje mu kwota 40 zł. Pomijając okoliczność, że trudno porównywać wartości wskazane w różnych walutach (właściwie nie jest wiadome, czy w związku z powołaniem kwoty w złotych są to środki do wykorzystania przez Skarżącego w Polsce, czy w [...]), wskazać należy, że złożone wyjaśnienia nie są wiarygodne, chociażby dlatego, że opisując miesięczne koszty utrzymania Skarżący nie zaliczył do nich np. kosztów wyżywienia. Jednocześnie nie wskazał, że koszty te również są pokrywane przez funkcjonującą w [...] opiekę socjalną.

Wskazać również należy, że Skarżący został wezwany do złożenia kopii dokumentu, na podstawie którego otrzymuje kwotę 151,20 [...]/tydzień, określoną przez Skarżącego jako "emerytura", "zasiłek dla osób o niskich dochodach" wraz z tłumaczeniem dokumentu na język polski. Skarżący w odpowiedzi wskazał cyt.: "w załączeniu [...] za okres od [...] sierpnia 2015 r. do [...] grudnia 2015 r.". Powołany dokument ewidencjonuje wpływ kwoty 151,20 [...], przy której występują oznaczenia: "[...] Nov 15", "BGC", "[...]". Powołane ciągi znaków są zupełnie nieczytelne, dokumentują jedynie wpływ określonej kwoty i nie wskazują postawy na jakiej wskazane kwoty są wpłacane.

Niewiele może pomóc w ustaleniu sytuacji finansowej Skarżącego wydruk z rachunku bankowego – przedstawiony w języku [...]. O ile – ze względu na swój uniwersalny charakter – zrozumiałe są cyfry ewidencjonowane na rachunku, o tyle w znacznej części nie jest zrozumiały i czytelny opis dokonywanych operacji (co uniemożliwia ocenę dokonywanych wpłat i wypłat). Podkreślić należy, że Skarżący został wezwany do przedstawienia dokumentów – w tym wyciągu z rachunku bankowego – w tłumaczeniu na język polski (stanowiący język urzędowy - obowiązujący w Polsce). Skarżący nie przedstawił tłumaczenia, a jedynie złożył wyjaśnienia co do części ewidencjonowanych kwot, np. wpłat 151,20 [...] oraz wypłat 75.00 [...].

Odnosząc się do wezwania w zakresie przedstawienia kopii umowy pożyczki, bądź innego dokumentu, z którego wynika, że wnioskodawca zaciągnął "zobowiązanie finansowe w kwocie 6.200 [...]" wraz z tłumaczeniem dokumentu na język polski wyjaśnił, że w załączonym do pisma [...]za okres od [...] sierpnia 2015 r. do [...] grudnia 2015 r., od dnia [...] października 2015 r., godz. 13;59, zaciągnięte zobowiązanie finansowe w kwocie 6 200.00 [...] spłacane jest cotygodniowo w kwocie 75.00 [...] na rzecz [...][...] przez [...] - [...]- szybsze płatności.

Skarżący przedstawił "[...]" za okres od [...] sierpnia 2015 r. do [...] grudnia 2015 r., comiesięczne wydatki na telefon potrącane przez bank na podstawie [...] na rzecz [...][...].

Niezależnie zatem od tego, iż wnioskodawca nie nadesłał kopii umowy pożyczki, bądź innego dokumentu, z którego wynika, że zaciągnął "zobowiązanie finansowe w kwocie 6.200 [...]" wraz z tłumaczeniem dokumentu na język polski, wskazać należy, iż spłata takiego zobowiązania nie może być zaliczona do wydatków niezbędnych dla utrzymania. Podobnie należy potraktować wydatki na telefon – 35 [...] miesięcznie oraz travel Card – 42 [...] miesięcznie. Jeśli chodzi o ten ostatni wydatek Skarżący nie wyjaśnił, co należy rozumieć przez "travel Card" oraz czy taki wydatek wiąże się z zaspokajaniem niezbędnych potrzeb życiowych.

Skarżący oświadczył, że ani on, ani jego żona nigdy nie posiadali i nie posiadają rachunku bankowego o nr [...], a więc rachunku bankowego z którego na konto Sądu wpływały środki pieniężne tytułem wpisów sądowych w sprawach od V SAB/Wa 25/15 do V SAB/Wa 29/15. Wyjaśnienia, iż to nie Skarżący opłacał wpisy sądowe, ale była to "osoba w imieniu skarżącego", którą trudno Skarżącemu zidentyfikować z uwagi na zbyt mało danych są niewiarygodne, chociażby dlatego, że aby ta "niezidentyfikowana" przez Skarżącego osoba opłaciła wpisy w prawidłowej wysokości, w wyznaczonym terminie i na właściwe konto bankowe musiała dobrze orientować się w sprawach sądowych prowadzonych przez Skarżącego.

Skarżący nie wyjaśnił również, ile wynosi "składka ubezpieczenia do [...]" i skąd Skarżący uzyskiwał środki na jej uiszczanie. Wskazał, że nie opłaca tej składki. Podkreślić jednak należy, że był również wzywany do wskazania skąd (a więc w latach poprzednich) czerpał środki na jej opłacanie, ponieważ złożone wyjaśnienie wskazują, że warunkiem otrzymywania "zasiłku dla osób o niskich dochodach", "małej emerytury" jest opłacanie składek ubezpieczenia do [...], co najmniej przez 5 lat.

Odnosząc się do ponoszonych przez Skarżącego wydatków w postępowaniach sądowych, jako przesłanki uzasadniającej przyznanie prawa pomocy wskazać należy, że w orzecznictwie znany jest pogląd, zgodnie z którym, koszty związane z udziałem w licznych postępowaniach administracyjnych i sądowych nie są kosztami, które mieszczą się w kategorii kosztów niezbędnych do utrzymania (vide: postanowienie NSA z dnia 12 marca 2013 r. o sygn. akt II OZ 159/13). Podzielając to stanowisko stwierdzić zatem należy, iż wskazane we wniosku koszty prowadzonych postępowań w tym wydatki na korespondencje, nie mogą zostać uwzględnione w postępowaniu o prawo pomocy. Przypomnieć należy, iż wszczęcie postępowania przed sądem administracyjnym następuje na skutek skargi złożonej przez stronę. Oznacza to, że postępowanie sądowoadministracyjne nie jest prowadzone z urzędu, lecz stanowi przejaw woli strony, która występuje ze skargą do sądu. Na koszty te składa się przede wszystkim wpis sądowy od skargi, jednakże jeżeli skarga nie czyni zadość wymogom formalnym, przewodniczący obowiązany jest wezwać stronę do ich uzupełnienia w zakreślonym terminie. Strona wykonując zarządzenie przewodniczącego, z natury rzeczy ponosi wydatki związane z korespondencją. Ponadto, jak ma to miejsce w niniejszej sprawie, inicjując postępowania wpadkowe (postępowanie o prawo pomocy), jest obowiązana do wykazania swojej sytuacji majątkowej, w tym do złożenia dodatkowego oświadczenia na zarządzenie, co również związane jest z wydatkami na korespondencję. Co do zasady jednak, obowiązki te z mocy prawa obciążają stronę inicjującą postępowanie, czego winna mieć świadomość, by w konsekwencji dołożyć wszelkiej staranności w należytym sporządzaniu pism sądowych. Tylko bowiem pismom procesowym nieobarczonym brakami formalnymi można nadać dalszy bieg. Dodatkowo pamiętać należy, iż nawet udzielenie stronie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych nie prowadzi do obciążenia Skarbu Państwa wydatkami związanymi z kierowaną do sądu korespondencją strony.

Mając na uwadze powyższe, wskazać należy, że Skarżący jest osobą, która zainicjowała liczne postępowania sądowe i administracyjne (119 postępowań sądowoadministracyjnych). W postanowieniu z dnia 12 marca 2013 r. o sygn. akt II OZ 159/13 Naczelny Sąd Administracyjny wyraził pogląd zgodnie z którym, wszczynając liczne postępowania sądowe czy administracyjne strona powinna liczyć się z faktem, że wiążą się one z koniecznością ponoszenia określonych kosztów i zabezpieczyć środki na ten cel. Przyjęcie odmiennej interpretacji oznaczałoby dopuszczalne jedynie wyjątkowo przerzucenie na Skarb Państwa całości kosztów ponoszonych przez Skarżącego w związku z uczestnictwem we wszczętych z jego inicjatywy postępowaniach sądowych i administracyjnych. Podzielając powyższe stanowisko dodać trzeba, iż przyznanie prawa pomocy nie jest uzależnione od ilości toczących się spraw przed sądem, lecz wyłącznie od sytuacji finansowej wnioskującej strony, która winna być wykazana zgodnie z obwiązującymi przepisami (por. postanowienia NSA z dnia 28 maja 2013 r. o sygn. akt II OZ 395/13; z dnia 3 października 2012 r. o sygn. akt II GZ 341/12; z dnia 12 lipca 2012 r. o sygn. akt II GZ 235/12 ). Jak to natomiast wyżej uzasadniono, wnioskodawca nie wykazał w niniejszym postępowaniu, że spełnia przesłanki do udzielenia mu praw pomocy w zakresie całkowitym.

Skarżący złożył oświadczenie, że przebywając w Polsce pozostaje na utrzymaniu rodziny; rodzina również pokrywa koszty podróży Skarżącego do Polski i z Polski do [...]. W tym zakresie nie przedstawił jednak oświadczeń członków rodziny potwierdzających wskazywanego przez Skarżącego okoliczności.

Przypomnieć należy, iż dla oceny, czy strona jest w stanie ponieść koszty postępowania, istotne znaczenie mają okoliczności dotyczące sytuacji rodzinnej i majątkowej oraz wysokość dochodów strony i jej rodziny. Strona musi wykazać nie tylko swoją sytuację majątkową, lecz również podać dokładne dane o swoim stanie rodzinnym (art. 252 § 1 p.p.s.a.). Dlatego, nie można pominąć kwestii dotyczącej sytuacji majątkowej rodziny Skarżącego pozostającej w Polsce, jak również jego podróży pomiędzy [...] a Polską oraz jego wyjaśnień na temat sposobów ich finansowania.

Przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego regulujące stosunki między małżonkami i między rodzicami i dziećmi nakładają na małżonków, rodziców i dzieci określone obowiązki alimentacyjne (art. 128 K.r.o.). Rodzice i dzieci obowiązani są wspierać się wzajemnie, zgodnie z treścią art. 87 K.r.o. Także art. 128 K.r.o. stanowi, że obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. W orzecznictwie zarówno sądów administracyjnych, jak i sądów powszechnych do obowiązków tych zalicza się nie tylko utrzymanie, ale również pomoc w opłaceniu kosztów postępowania sądowego, toczonego przez osobę uprawnioną do alimentacji (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15 maja 1989 r., sygn. akt II CZ 80/89, opubl. w Lex pod nr 8963 i z dnia 5 maja 1967 r., sygn. akt I CZ 37/67, opubl. w Lex pod nr 6155; postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04; postanowienie NSA z dnia 9 czerwca 2015 r. o sygn. akt I GZ 317/15). W niniejszej sprawie wnioskodawca został wezwany do udzielenia informacji czy posiada członków rodziny, w tym również w Polsce, na których ciąży obowiązek wzajemnej pomocy, obowiązek alimentacyjny. W odpowiedzi wskazał jedynie, iż rodzina zamieszkała w Polsce udzielała pomocy w latach 2000-2013, jak również pokrywa koszty związane z podróżą i pobytem skarżącego w Polsce, czego nie sposób uznać za wyczerpującą odpowiedź na zadane pytanie. Jak to już wyżej wskazano, obowiązek alimentacyjny obejmuje również pomoc w opłaceniu kosztów postępowania sądowego, zatem nie można zgodzić się z twierdzeniami Skarżącego, że "rodzina nie ma żadnego obowiązku pokrywania takich kosztów". Zauważyć przy tym należy, iż Skarżący nie widzi żadnych przeszkód by jego "rodzina" ponosiła wszelkie koszty jego podróży, które z doświadczenia życiowego nie mogą być uznane za niewielkie, jak również koszty związane z jego pobytem w kraju, a jednocześnie kwestionuje obowiązek pomocy w partycypacji w kosztach sądowych. Taka postawa Skarżącego świadczy o lekceważącym podejściu do instytucji prawa pomocy, a co najmniej do założenia a priori, że prawo pomocy mu się należy. Pamiętać jednak należy, iż instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy z tego przede wszystkim względu, iż wiąże się z przeniesieniem ciężaru ponoszenia wydatków w indywidualnej sprawie sądowej jednego obywatela na współobywateli, bowiem to z ich środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia z obowiązku ich ponoszenia. Jak to bowiem zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 27 maja 2008 r. o sygn. akt II GZ 112/08, w razie nie wykazania omawianego uprawnienia próbę przeniesienia ciężaru dotyczącego wnioskującej strony na Skarb Państwa należy oceniać negatywnie. Zatem brak odpowiedzi na pytania dotyczące stanu rodzinnego wnioskodawcy, również wpływa negatywnie na ocenę czy spełnione zostały ustawowe przesłanki do przyznania prawa pomocy. Z kolei w postanowieniu z dnia 9 czerwca 2015 r. o sygn. akt I GZ 317/15, Naczelny Sąd Administracyjny wyraził stanowisko, zgodnie z którym, strona musi wykazać nie tylko swoją sytuację majątkową, lecz również podać dokładne dane o swoim stanie rodzinnym (art. 252 § 1 p.p.s.a.). Niezależnie od powyższego stwierdzić należało, iż nie kwestionując tego, że podróże i pobyt wnioskodawcy w kraju mogą być finansowane przez członków jego rodziny, to mając na uwadze związane z tym koszty, nie sposób jest przyjąć za wiarygodne by były one wielokrotnie pokrywane przez bliżej nieokreśloną "rodzinę" skarżącego. Nadmienić także wypada, że skarżący nie sprecyzował i nie wyjaśnił w jaki sposób podróżuje między [...] a Polską (komunikacja lotnicza czy też inna komunikacja), do czego został wezwany.

Mając na uwadze powyższe nie można przyjąć, iż Skarżący ubiegając się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata dołożył należytej staranności w wykazaniu, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postepowania sądowego. W przedłożonej przez niego dokumentacji jego aktualnego stanu majątkowego znajduje się wiele istotnych luk. Nieudzielenie pełnej odpowiedzi na postawione pytania uniemożliwia dokonanie pełnej oceny możliwości ponoszenia przez Skarżącego kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika. Mając powyższe na uwadze, oświadczenie Skarżącego należało uznać za budzące wątpliwości, a zatem niewiarygodne, aby na jego podstawie dokonać właściwej oceny sytuacji materialnej, w jakiej znajduje się. Oświadczeniem o przedstawionej treści Skarżący uniemożliwił porównanie wysokości kosztów związanych z postępowaniem sądowoadministracyjnym i możliwości płatniczych.

Podkreślić należy, że przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko w wypadku, gdy Skarżący nie dysponuje jakimikolwiek środkami finansowymi. Przesłanką zastosowania instytucji zwolnienia od koszów sądowych i ustanowienia pełnomocnika nie może być brak wolnych środków finansowych, ale obiektywna niemożność ich zdobycia przez stronę skarżącą. Ponieważ koszty postępowania powinny być ponoszone na równi z innymi niezbędnymi wydatkami, obowiązek ich uiszczenia może spowodować powstanie uszczerbku w utrzymaniu rodziny i konieczność ograniczenia innych wydatków.

Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, jak również nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego; z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). Odmowę przyznania prawa pomocy uzasadnia także sytuacja, gdy strona podaje fakty, które nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, ONSAiWSA 2005/1/8).

Przywołać warto również stanowisko wyrażone w postanowieniu z 5 listopada 2010 r. o sygn. akt II GZ 318/10, w uzasadnieniu którego Sąd stwierdził, iż czynności określone w art. 255 p.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona wezwana do uzupełnienia oświadczenia winna z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. To w jej interesie leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy. Należy również podkreślić, iż referendarz sądowy nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane mimo istniejącego po stronie Skarżącego ciężaru wykazania przesłanek prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 8 stycznia 2014 r. o sygn. akt II GZ 774/13; orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie pod adresem: www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Mając zatem na uwadze, iż wezwanie nie zostało przez wnioskodawcę wykonane w zakreślonym terminie, uznać należało, iż nie wykazał on, że ustawowa przesłanka przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym wystąpiła w odniesieniu do jego osoby.

Z wyłożonych względów, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji postanowienia.