Postanowienie WSA w Opolu, sygn. akt I SA/Op 376/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2017-10-23 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6119 Inne o symbolu podstawowym 611
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy
Powołane przepisy: article: art. 165, art. 258 par. 2 pkt 7
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu - Krzysztof Błasiak, po rozpoznaniu w dniu 23 października 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. M. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 14 kwietnia 2015 r. Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania, p o s t a n a w i a odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy.


UZASADNIENIE

W dniu 26 września 2016 r. J. M. (dalej jako skarżący), w sprawie ze skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu (obecnie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu) z dnia 14 kwietnia 2015 r. Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania, sporządził wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.

Odnośnie swojej sytuacji rodzinnej, finansowej i majątkowej skarżący oświadczył, że sam pozostaje w gospodarstwie domowym, że jest współwłaścicielem domu mieszkalnego o powierzchni [...] (1/8 udziału) oraz lokalu mieszkalnego (1/2 udziału w lokalu, w którym zamieszkuje obecnie jego była żona wraz z córką), oraz że nie uzyskuje jakichkolwiek dochodów. Jednocześni wskazał, iż płaci alimenty.

Postanowieniem z dnia 8 listopada 2016 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy.

Postanowieniem dnia 8 lutego 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu odrzucił sprzeciw od postanowienia referendarza z uwagi na uchybienie terminu do jego wniesienia.

Z kolei postanowieniem z dnia 31 maja 2017 r. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na w/w postanowienie o odrzuceniu sprzeciwu.

W związku z powyższym postanowienie referendarza, na mocy art. 259 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369) - zwanej dalej p.p.s.a., uzyskało skutki prawomocnego orzeczenia sądu.

W uzasadnieniu prawomocnego uzasadnienia referendarz zwrócił uwagę, że skarżący we wniosku o przyznanie prawa pomocy wybiórczo przedstawił swoją sytuację finansową i stan majątkowy, pomijając fakty istotne dla rzeczywistej oceny istotnych okoliczności sprawy.

W związku z czym pismem z 29 września 2016 r. wezwano skarżącego do przekazania pisemnej informacji na temat kosztów ponoszonych w skali miesiąca przez niego na bieżące utrzymanie (z wyodrębnieniem na poszczególne pozycje, w tym pozycje dotyczące kosztów leczenia, ogrzewania domu, zapłaty podatków, zakupu wody, gazu i energii elektrycznej, zakupu wyżywienia, ubrania, środków czystości, higieny i innych kosztów niezbędnych dla utrzymania z podaniem ich wysokości w skali miesiąca) wraz z odpowiednimi dowodami, pisemnej informacji odnośnie innych wydatków niż bieżące koszty utrzymania również z odpowiednimi dowodami potwierdzającymi taki stan (w przypadku kredytów i pożyczek pouczono, że należy przedłożyć kopie odpowiednich umów łącznie z harmonogramem spłaty i dowodami spłaty rat kredytu), szczegółowej pisemnej informacji odnośnie źródeł finansowych umożliwiających mu pokrycie ponoszonych koszów wraz z odpowiednimi dowodami potwierdzającymi prawdziwość informacji w tym zakresie, stosownych zaświadczeń z urzędu pracy, z których wynikałoby, iż jest on osobą posiadającą status bezrobotnego, szczegółowej informacji na temat działań podejmowanych przez niego w celu aktywizacji zawodowej zgodnie z posiadanym wykształceniem lub wyuczonym w przeszłości zawodem wraz z dowodami uwiarygodniającymi te informacje, kserokopii zeznania o wysokości dochodów osiąganych w 2015 r. (PIT) oraz kserokopii wyciągów i odpisów z jego kont i lokat bankowych za ostatnie 3 miesiące.

W odpowiedzi skarżący przedłożył pismo, w którym wskazał, że "od wielu lat nie uzyskuje żadnych dochodów", zaś jego miesięczne koszty utrzymania wynoszą około 700 zł. Jednocześnie uznał, iż dalsze wyjaśnienia odnośnie swojej sytuacji materialnej są zbędne. W tej sytuacji referendarz uznał, że skarżący nie wywiązał się z obowiązku pełnego i rzetelnego wyjaśnienia okoliczności związanych z jego sytuacją majątkową i finansową, nałożonego pismem z 29 września 2016 r.

W tym kontekście w uzasadnieniu postanowienia wskazano na orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 listopada 2010 r. o sygn. akt II GZ 318/10, w którym podkreślił, iż czynności określone w art. 255 p.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona wezwana do uzupełnienia oświadczenia winna z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. To w jej interesie leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy (dostępne na stronie internetowej http:// orzeczenia.nsa.gov.pl). Przywołano również postanowienie z 19 sierpnia 2013 r., sygn. akt II FPP 1/13; lex nr 1361212), w którym NSA wskazał, że "zwolnienie od kosztów sądowych może nastąpić jedynie w sytuacji, gdy w sposób niebudzący wątpliwości zostanie wykazane przez stronę, że jej sytuacja życiowa uzasadnia odstąpienie od ogólnej zasady wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Sąd nie może w tym względzie opierać się wyłącznie na twierdzeniach skarżącej, nie popartych żadnymi dokumentami źródłowymi".

W dniu 3 października 2017 r. skarżący ponownie sporządził wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.

W treści wniosku skarżący oświadczył, że sam pozostaje w gospodarstwie domowym, że jest współwłaścicielem domu mieszkalnego o powierzchni [...] (1/8 udziału), lokalu mieszkalnego (1/2 udziału w lokalu) i nieruchomości rolnej o powierzchni [...] (1/8 działki gruntu), ponosi koszty związane ze świadczeniem alimentacyjnym w wysokości 700 zł i bieżącym utrzymaniem również w wysokości 700 zł, nie uzyskując przy tym jakichkolwiek dochodów.

Rozpatrując, na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a., wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy zważył, co następuje:

Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z treścią art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym obejmującym m.in. zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub w części następuje w sytuacji, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Treść powołanych wyżej przepisów wskazuje, iż prawo pomocy stanowi instytucję wyjątkową i dlatego udzielenie tego prawa może nastąpić jedynie w sytuacjach szczególnych.

Tak ukształtowany charakter prawa pomocy wynika z tego, iż generalną zasadą postępowania sądowego, wyrażoną w art. 199 p.p.s.a., jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu.

Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu 22 maja 2013 r. (sygn. akt II OZ 383/13, LEX nr 1319081) podkreślił bowiem, iż "prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe". Podobny pogląd co do stosowania instytucji prawa pomocy wyrażono w szeregu innych orzeczeniach Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z 6 października 2004 r., GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8; postanowienie z 10 stycznia 2005 r., FZ 478/04 - dostępne na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl; postanowienie z 29 maja 2013 r., II OZ 419/13, LEX nr 1319097).

Jednocześnie należy podkreślić, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienia pełnych kosztów postępowania (zob. postanowienie NSA z 30 lipca 2009 r., I FZ 171/09, LEX nr 552205; postanowienie NSA z 9 maja 2013 r., I FZ 125/13, LEX nr 1318594; postanowienie NSA z 16 maja 2013 r., II OZ 364/13, LEX nr 1319071; postanowienie NSA z 4 czerwca 2013 r., II GZ 260/13). Rozstrzygniecie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592).

W niniejszej sprawie, tj. w sprawie ze skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu (obecnie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu) z dnia 14 kwietnia 2015 r. Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania, zasadnicze znaczenie ma jednak fakt, że po prawomocnym rozstrzygnięciu sprawy z wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący złożył kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Zatem sytuacja skarżącego pod kątem zasadności przyznania prawa pomocy została już merytorycznie przez referendarza rozpoznana, a sprawa prawomocnie rozstrzygnięta.

Zgodnie z art. 170 p.p.s.a. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Istota mocy wiążącej w odniesieniu do sądów oznacza, że muszą one przyjmować, iż dana kwestia kształtuje się tak, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu (B. Dauter, B Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Zakamycze, s. 365).

Złożenie przez skarżącego kolejnego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych nie obliguje zatem Sądu do dokonania ponownej oceny sytuacji materialnej wnioskującego w kontekście przesłanek z art. 246 p.p.s.a. W takim przypadku rolą Sądu jest zbadanie, czy skarżący powołał nowe (zmienione) okoliczności, które mogłyby wpłynąć na zmianę dotychczasowego stanowiska (zob. postanowienie NSA z dnia 22 lipca 2014 r., sygn. akt II FZ 957/14, LEX Omega nr 1492988). Na mocy bowiem art. 165 p.p.s.a. istnieje możliwość zmiany bądź uchylenia prawomocnego orzeczenia. Zgodnie z tym przepisem postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylone i zmienione wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Cytowany przepis przewiduje zatem możliwość zmiany bądź uchylenia rozstrzygnięć nawet prawomocnych pod warunkiem, że zmianie uległ stan faktyczny sprawy w sposób na tyle istotny, że zachodzą przesłanki do zmiany uprzednio wydanego orzeczenia. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmuje się bowiem, że jeżeli wskazane przez podmiot ubiegający się o przyznanie prawa pomocy nowe okoliczności nie będą na tyle znaczące, aby mogły doprowadzić do odmiennych od dotychczasowych ocen, skorzystanie z art. 165 p.p.s.a. nie będzie możliwe (zob. postanowienie z 30 maja 2014 r., II FZ 673/14, lex nr 1467664; postanowienie z 4 marca 2014 r., I OZ 140/14, lex 1440274). Przy czym podkreśla się jednocześnie, że w przypadku postanowienia odmawiającego przyznania prawa pomocy będzie musiała być to zmiana polegająca na pogorszeniu sytuacji finansowej wnioskodawcy (por. postanowienie NSA z 15 kwietnia 2008 r., II FZ 106/08, lex nr 471131; postanowienie NSA z 8 listopada 2012 r., II OZ 957/12, lex 1248511). Przy czym należy podkreślić, że nowe zmienione okoliczności winny mieć odzwierciedlenie w rzeczywistości, tj. nie wystarczy ich wskazanie, ale muszą być jeszcze uwiarygodnione odpowiednimi dowodami.

Ponawiając wniosek o przyznanie prawa pomocy skarżący nie wykazał, aby doszło do zmiany okoliczności w powyższym rozumieniu. Nie przedstawił bowiem żadnych nowych, popartych jakimikolwiek wiarygodnymi dowodami, okoliczności, które wpływałyby na odmienną ocenę jego sytuacji z punktu widzenia przesłanek przewidzianych w art. 246 § 1 p.p.s.a.

Jak wynika z przekazanych informacji w dalszym ciągu skarżący sam prowadzi gospodarstwo domowe, zaś jego stan majątkowy został nawet powiększony o udział w nieruchomości rolnej o powierzchni [...].

Nade wszystko należy podkreślić, że w uzasadnieniu prawomocnego postanowienia stwierdzono, iż zasadniczą przyczyną odmowy przyznania prawa pomocy było przedstawienie przez skarżącego w sposób wybiórczy, niepełny i niespójny swojej sytuacji finansowej oraz niezastosowanie się do żądania jej wyjaśnienia i udokumentowania. Nie sposób bowiem przyjąć za wiarygodne oświadczenie skarżącego, iż ponosząc wskazane koszty utrzymania i opłacając alimenty w wysokości 700 zł nie posiada jednocześnie żadnego źródła dochodów. Poza tym nie przekazał żądanych dokumentów (tj. wyciągów z rachunków bankowych, zeznania podatkowego za 2016 r. oraz dowodów potwierdzających ponoszone koszty, nie wspominając już o dowodach dotyczących źródeł utrzymania).

Mając na uwadze powyższe orzeczono jak w sentencji.