Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 289/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2018-06-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Zasądzono zwrot kosztów postępowania
Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 64 par. 1  pkt 4,  art. 64 par. 6, art. 64 c par. 3,  par. 4 i  par. 7
journal: Dz.U. 2017 poz 1201
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Eugeniusz Christ (spr.), Sędziowie WSA Agata Ćwik-Bury, Bożena Pindel, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 21 czerwca 2018 r. sprawy ze skargi Wójta Gminy C. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] nr [...] w przedmiocie kosztów egzekucyjnych 1) uchyla zaskarżone postanowienie, 2) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach na rzecz strony skarżącej kwotę 597 (pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia [...] Znak: [...], wydanym po rozpatrzeniu zażalenia Wójta Gminy C. (dalej wójt lub wierzyciel), na postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w S. (dalej organ egzekucyjny) z dnia [...] nr [...] w przedmiocie określenia kosztów egzekucyjnych w łącznej wysokości [...] zł i obciążenia kosztami egzekucyjnymi wierzyciela, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (dalej Dyrektor lub organ odwoławczy) działając w oparciu o przepisy art.138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U.2017.2157) oraz art. 17 §1, art. 18, art. 23 §1, §4 pkt 1 i art. 64 § 7 ustawy z dnia 17czerwca 1966 r. (t.j.Dz.U.2017.1201), utrzymał w mocy postanowienie organu egzekucyjnego.

Uzasadniając rozstrzygnięcie Dyrektor wskazał, że organ egzekucyjny prowadził postępowanie egzekucyjne wobec A S.A. w K. (dalej Spółka lub dłużnik), na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez wierzyciela z dnia [...] doręczając ich odpisy Spółce i dokonując pobrania pieniędzy na częściowe zaspokojenie należności. Pismem z dnia 23 lipca 2014 r. dłużnik zażądał umorzenia postępowania egzekucyjnego wskazując na uchylenie decyzji podatkowej, która stanowiła podstawę sporządzenia tytułów wykonawczych. Organ egzekucyjny postanowieniem z dnia [...] umorzył prowadzone postępowanie. Pismem z dnia 18 sierpnia 2014 r. Spółka zwróciła się o wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych powołując się na art. 64c § 3 i § 7 ustawy egzekucyjnej, zaś organ egzekucyjny wydał zaskarżone zażaleniem postanowienie. W zażaleniu wierzyciel rażącą dysproporcję pomiędzy naliczonymi kosztami egzekucyjnymi a rzeczywistymi kosztami postępowania oraz niewłaściwe zastosowanie art. 64 § 6 ustawy egzekucyjnej.

Dyrektor przytoczył treść art. 64c § 7, § 1, § 4 i § 3 ustawy egzekucyjnej, by stwierdzić, że podstawę prawną wystawienia przez wierzyciela tytułów wykonawczych stanowiła jego decyzja z dnia [...], która została uchylona decyzją SKO w Katowicach z dnia [...]. Fakt ten przesądza, iż koszty egzekucyjne powstałe w prawidłowo wszczętym i prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym, obowiązany jest zapłacić wierzyciel, gdyż to on ponosi ryzyko prowadzenia egzekucji na podstawie tytułów wykonawczych, wystawionych na podstawie nieostatecznej decyzji, uchylonej przez organ odwoławczy. Dyrektor zacytował fragment wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14, wskazując, że wyrok ten nie obejmował wydatków egzekucyjnych lecz opłaty za czynności. Zauważył, że Trybunał orzekł iż art. 64 §1 pkt 4 ustawy egzekucyjnej w zakresie w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne i art. 64 § 6 tej ustawy w zakresie w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej są niezgodne z Konstytucją.

Dyrektor zauważył, że w rozpoznawanej sprawie organ egzekucyjny na mocy art. 64 § 1 pkt 1 i § 6 ustawy egzekucyjnej określił koszty egzekucyjne z tytułu opłaty za czynności egzekucyjne tj. pobranie pieniędzy na miejscu u zobowiązanego - 5% kwoty pobranej należności oraz opłatę manipulacyjną z tytułu zwrotu wydatków w wysokości 1% - osobno do każdego tytułu wykonawczego. Wskazał, iż organ egzekucyjny naliczył sporne koszty w łącznej kwocie [...] zł w tym opłata manipulacyjna w sumie - [...] zł i koszty pobrania w wysokości - [...] zł. Dokonując analizy powołanego wyroku Trybunału Dyrektor podniósł, że żaden ze spornych tytułów nie został wyegzekwowany w całości oraz że organ egzekucyjny ograniczył się wyłącznie do pobrania pieniędzy u zobowiązanego, przy stosunkowo niskim nakładzie pracy. Wobec powyższego nieuzasadnionym byłoby opłatą za pobranie pieniędzy w kwocie przekraczającej stawkę maksymalną z art. 64 § 1 pkt 6 ustawy egzekucyjnej, przy czym opłata ta wynosi 8% nie więcej niż [...] zł. Opłatę taką oblicza się oddzielnie od każdego tytułu wykonawczego, który był podstawą dokonania czynności egzekucyjnej.

W stosunku do opłaty manipulacyjnej, a także w stosunku do opłaty za pobranie pieniędzy ustawa egzekucyjna nie określa maksymalnej jej wysokości, jedynie minimalną tym niemniej, zdaniem Dyrektora, nieuzasadnione byłoby obniżenie kosztów egzekucyjnych do wysokości minimalnej od jednego tytułu w łącznej wysokości 3,90 zł, skoro Trybunał nie zakwestionował stosowania stawek procentowych, a w konsekwencji nie wskazał na konieczność stosowania stawek minimalnych. Należy uwzględnić funkcję fiskalną kosztów egzekucyjnych polegającej na uzyskaniu zwrotu kosztów funkcjonowania aparatu egzekucyjnego. Dlatego też zasadnie obciążono wierzyciela kosztami w spornej wysokości. Dyrektor wyjaśnił, że skoro ustawodawca uznał, iż 8% opłata dla zajęcia nieruchomości może wynosić maksymalnie [...] zł, to zachowując proporcje 5% opłata za pobranie pieniędzy może wynosić maksymalnie [...] zł. Uznał, że wykonaniem nakazów z wyroku Trybunału będzie ograniczenie procentowej opłaty za pobranie do tak wyliczonej kwoty. Z kolei przyjmując jako podstawę maksymalną stawkę dla zajęcia nieruchomości, organ odwoławczy przyjął, że maksymalna opłata manipulacyjna nie może być wyższa niż [...] zł, skoro nie może przekroczyć 1/8 maksymalnej opłaty za zajęcie nieruchomości.

W skardze na powyższe postanowienie, skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, skarżący Wójt, domagając się uchylenia postanowień organów obu instancji i zasądzenia kosztów postępowania, zarzucił naruszenie:

1) art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 ustawy egzekucyjnej w związku z art. 2, art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP oraz w związku z art. 8 ust. 2 Konstytucji RP poprzez niespełnienie standardów wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. zobowiązujących organy egzekucyjne do bezpośredniego zastosowania powyższych przepisów Konstytucji RP do czasu interwencji ustawodawcy w sposób prowadzący do zachowania racjonalnej zależności pomiędzy wysokością kosztów egzekucji, a czynnościami organów, za podjęcie których zostały naliczone. Zamiast tego organ egzekucyjny przekroczył swe uprawnienia w stosowaniu prawa i ingerując w materię właściwą wyłącznie ustawodawcy i tak samodzielnie w dowolny sposób ustanowił maksymalną wysokość opłaty manipulacyjnej, a następnie określił wysokość kosztów egzekucji, przez co zastosował przepisy ustawy egzekucyjnej w sposób uznany przez Trybunał za niekonstytucyjny. Przez ograniczenie postępowania do poszukiwania maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, która w dacie wydania zaskarżonego postępowania przez ustawodawcę określona nie została, nie określono kosztów egzekucji w sprawie odpowiednio do stopnia efektywności egzekucji, poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych, co też przedmiotem ustaleń w sprawie objęte nie zostało. Nadto naruszono w powiązaniu z powyższymi przepisami również art. 64 § 1 pkt 6 ustawy egzekucyjnej Konstytucji RP przekroczeniem ustawowego uprawnienia organu egzekucyjnego w określeniu wysokości kosztów egzekucji przy przywłaszczeniu wyłącznej kompetencji ustawodawcy w normatywnym określeniu maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, w tym poprzez bezpodstawne zastosowanie w tym celu nieznanej ustawie egzekucyjnej analogii w określeniu koszów egzekucji w proporcji do kosztów maksymalnych za zajęcie nieruchomości.

2) art 190 § 1 Konstytucji RP w związku z art. 64 § 6 ustawy egzekucyjnej poprzez niewłaściwe zastosowanie powyższego przepisu w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14 (dalej wyrok), które doprowadziło do błędnego przyjęcia, że właściwym w przedmiotowej sprawie było zastosowanie stawki opłaty manipulacyjnej wyższej niż 1 zł 40 gr. W szczególności naruszono powyższy przepis również stwierdzeniem, iż zastosowanie stawki opłaty manipulacyjnej w powyższej kwocie wprost wskazanej przez ustawodawcę doprowadziłoby do naruszenia dyscypliny finansów publicznych, przy czym wobec minimalnego zaangażowania w przeprowadzonej egzekucji, które sprowadzało się w istocie do jednej tylko czynności egzekucyjnej określenie opłaty manipulacyjnej w tej wysokości powinno być najwłaściwsze.

W uzasadnieniu skargi strona skarżąca wskazała, że generalnie uzasadnienie zaskarżonego postanowienia sprowadza się do stwierdzenia możliwości samodzielnego określenia przez organ egzekucyjny maksymalnej opłaty manipulacyjnej, z powołaniem się na wybrane cytaty wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. SK 31/14, bądź to uzasadnienia wyroków sądów administracyjnych. Zdaniem skarżącego powoływanie wybranych fragmentów wspomnianego wyżej orzecznictwa stanowi dowód niezrozumienia wskazanego przez sądy sposobu prowadzenia postępowań w przedmiocie określania kosztów egzekucji do czasu interwencji ustawodawcy w treść przepisów ustawy egzekucyjnej uznanych przez Trybunał Konstytucyjnych za niezgodne z Konstytucją RP. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Dyrektor nie dostrzegł, że przywoływane twierdzenia wyroku Trybunału w przedmiocie dopuszczalności w stosowaniu stawek stosunkowych (procentowych) jako jednej z metod określania wysokości daniu publicznych odnoszą się wyłącznie do unormowania ich w ten sposób przez ustawodawcę. Zapomniał przy tym, że organem ustawodawczym nie jest, przez co jego kompetencja organu stosowania prawa nie rozciąga się na zdolność prawotwórczą właściwą ustawodawcy. Według skarżącego organy egzekucyjne w sprawie nie były kompetentne w ustaleniu maksymalnej stawki opłaty manipulacyjnej obowiązującej na gruncie ustawy egzekucyjnej, której nie ustanowił dotąd ustawodawca. Wysokości maksymalnej opłaty manipulacyjnej w czasie trwania przedmiotowego postępowania nie ma, stąd przywoływanie wskazań wyroku Trybunału Konstytucyjnego o możliwości jej stosunkowego ustanowienia na gruncie przedmiotowej sprawy uznać należy za bezprzedmiotowe. Dodał, że sądy administracyjne za wyrokiem Trybunału wyraźnie wskazują, że w razie braku stosownej interwencji ustawodawcy spełniającej standardy wynikające z wyroku Trybunału w sprawie SK 31/14, organy egzekucyjne mając na uwadze art. 8 ust. 2 Konstytucji, kształtując podstawę rozstrzygnięcia w przedmiocie wysokości kosztów egzekucyjnych, oprócz art. 64 § 1 pkt 4 oraz § 6 ustawy egzekucyjnej organy egzekucyjne powinny bezpośrednio stosować art. 2 Konstytucji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji (tak wyrok WSA w Gliwicach z dnia 14 czerwca 2017 r. I SA/Gl 92/17, z dnia 28lutego 2017 r. I SA/Gl 1256/16). W wyrokach sądy administracyjne podniosły, że "proces bezpośredniego stosowania Konstytucji powinien przybrać właśnie postać konstruowania podstawy rozstrzygnięcia w oparciu o łączne stosowanie norm konstytucyjnych (art. 2 Konstytucji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji) i ustawowych (64 § 1 pkt 4 oraz § 6 u.p.e.a.) - których literalne brzmienie zostało uznane za niezgodne z art. 2 Konstytucji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji. Przy czym, powyższe uwagi odnoszą się również do stosowania art. 64 § 1 pkt 1 ustawy egzekucyjnej. Wskazał, że Trybunał w uzasadnieniu wyroku wyjaśnił skutki swojego orzeczenia i wskazał, że dla właściwej jego realizacji w rozpatrzonej sprawie konieczna będzie interwencja ustawodawcy, który powinien określić, nie tylko maksymalną wysokość opłaty egzekucyjnej, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 ustawy egzekucyjnej oraz opłaty manipulacyjnej, o której mowa w art. 64 § 6 tej ustawy, ale także maksymalną wysokość innych opłat egzekucyjnych, przeciwko którym można wysunąć zarzuty podobne do rozpatrzonych w niniejszej sprawie. Właśnie ta uwaga na gruncie tej sprawy ma znaczenie, jako że obliguje przy ustalaniu wysokości opłaty określonej z tytułu pobrania pieniędzy na miejscu o zobowiązanego (art. 64 § 1 pkt 1 ustawy egzekucyjnej) do zastosowania analogicznej wykładni prokonstytucyjnej.

Pomimo wyraźnego wskazania orzecznictwa sądów administracyjnych co do zakresu postępowania w przedmiocie określenia wysokości kosztów egzekucyjnych, zdaniem skarżącego, nie ma w zaskarżonym postanowieniu rozważań w przedmiocie oceny poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu dochodzonej należności publicznoprawnej, zaś to, że egzekucja nie doprowadziła do wyegzekwowania wierzytelności w całości zostało jedynie wspomniane natomiast w uzasadnieniu postanowienia nie zostało uwzględnione jako okoliczność kształtująca wysokość kosztów egzekucji, które to określone zostały w oderwaniu od powyższych okoliczności. Nie sposób więc stwierdzić, że zrealizowano w sprawie zasadę demokratycznego państwa prawnego przez zachowanie racjonalnej zależności pomiędzy wysokością kosztów, a czynnościami organów za podjęcie, których zostały naliczone. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia zależności tej nie wykazano. Zdaniem skarżącego w sprawie koszty egzekucyjne zostały naliczone w dokładnie taki sposób, który uznał Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją RP, z tym, że z przyjęciem dowolnej kwoty uznanej za wysokość maksymalną opłaty manipulacyjnej, której w dacie wydania zaskarżonego postanowienia najzwyczajniej nie ma, przez co zastosowanie przepisów ustawy egzekucyjnej wprost - tak jak to w sprawie zostało w istocie uczynione- było niedopuszczalne.

Zdaniem strony skarżącej organ odwoławczy nie odpowiedział na pytanie czy ustalone koszty egzekucyjne przystają do wzorców konstytucyjnych wynikających z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji, i nie dokonał ich właściwego miarkowania. Wreszcie też organ odwoławczy nie miał na uwadze tego, że z punku widzenia fundamentalnej zasady demokratycznego państwa prawnego istotne jest zachowanie racjonalnej zależności pomiędzy wysokością tych kosztów, a czynnościami organów, za podjęcie których zostały naliczone i koncentrował swoje postępowanie w kierunku określenia kosztów w jak najwyższej kwocie. W ten sposób określone koszty egzekucji jak w zaskarżonym postanowieniu niewątpliwie sprowadzają się w istocie do sankcji karnej dla wierzyciela wszczynającego postępowanie egzekucyjne.

Skoro wskazuje się w orzecznictwie, że funkcja fiskalna kosztów egzekucyjnych polega na tym, iż mają one zapewnić funkcjonowanie aparatu egzekucyjnego (uzyskania przynajmniej częściowego zwrotu kosztów funkcjonowania tego aparatu) koniecznym było w pierwszej kolejności rzetelne określenie ciężarów, jakie poniósł organ egzekucyjny w tej konkretnej egzekucji, czego jednak w zaskarżonym postanowieniu zabrakło. Nie sposób bowiem doszukać się w treści uzasadnienia zaskarżonego postanowienia zestawienia takich wydatków oraz kosztów organu egzekucyjnego, ani też oceny pracochłonności i czasochłonności czynności dokonanych przez pracownika organu egzekucyjnego w związku z przeprowadzoną czynnością egzekucyjną.

Na gruncie przedmiotowej sprawy prawidłowe zastosowanie w sprawie powyższych przepisów ustawy egzekucyjnej wymagało od organów egzekucyjnych miarkowania kosztów egzekucyjnych w sytuacji niewielkiego wkładu pracy i niewielkiej ilości czynności dokonanych w toku egzekucji administracyjnej przez organ egzekucyjny.

Ponadto strona skarżąca zarzuciła nieuprawnione, gdyż nieprzewidziane w ustawie egzekucyjnej zastosowanie analogii do art. 64 § 1 pkt 6 ustawy egzekucyjnej w wyprowadzeniu maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej. Brak podstawy prawnej i uzasadnienia dla określonych w ten sposób kosztów egzekucji przez co należy stwierdzić, że koszty egzekucji również ze względu na powyższe określone zostały nieprawidłowo. Jej zdaniem w odniesieniu do opłaty manipulacyjnej, wobec braku obecnie ustawowych kryteriów ustalania jej wysokości maksymalnej z uwzględnieniem najnowszego orzecznictwa sądów administracyjnych najwłaściwszym było zastosowanie stawki manipulacyjnej w minimalnej wysokości, co byłoby wprost proporcjonalne do minimalnego wymaganego zaangażowania organu egzekucyjnego w przedmiotową egzekucję.

Odpowiadając na skargę Dyrektor wniósł o jej oddalenie podtrzymując zajęte w sprawie stanowisko i jego argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga okazała się zasadna.

Dokonując oceny legalności zaskarżonego postanowienia stwierdzić należy, że dotyczyło ono określenia kosztów egzekucyjnych i obciążenia nimi wierzyciela w sytuacji, gdy sporne koszty zostały pobrane od zobowiązanego w toku egzekucji prowadzonej na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez wierzyciela, zaś postępowanie egzekucyjne zostało umorzone wobec uchylenia decyzji organu podatkowego, w oparciu o którą sporządzono te tytuły.

Sporna między stronami była kwestia miarkowania kosztów egzekucyjnych z uwagi na treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14 orzekającego, iż przepisy art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 ustawy egzekucyjnej w zakresie w jakim nie określają maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne i opłaty manipulacyjnej są niezgodne z Konstytucją.

Zgodnie z treścią art. 64c § 3, § 4 i § 7 ustawy egzekucyjnej, w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania i doręczenia postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego oraz złożenia wniosku w przedmiocie kosztów egzekucyjnych (2014 r.), jeżeli po pobraniu od zobowiązanego należności z tytułu kosztów egzekucyjnych okaże się, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem, należności te wraz z naliczonymi od dnia ich pobrania odsetkami ustawowymi, organ egzekucyjny zwraca zobowiązanemu, a jeżeli niezgodne z prawem wszczęcie i prowadzenie egzekucji spowodował wierzyciel, obciąża nimi wierzyciela (§ 3). Wierzyciel pokrywa koszty egzekucyjne, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego (§ 4). Organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie kosztów egzekucyjnych na żądanie zobowiązanego lub z urzędu, jeżeli koszty te obciążają wierzyciela. Na postanowienie to przysługuje zażalenie (§7). W dacie orzekania ostatni z cytowanych przepisów zmieniał brzmienie jednakże nie miało to istotnego znaczenia w okolicznościach niniejszej sprawy.

Jak wynika z akt sprawy organ egzekucyjny prowadził wobec zobowiązanego postępowanie egzekucyjne na podstawie wystawionych przez wierzyciela tytułów wykonawczych obejmujących należności podatkowe określone w decyzji podatkowej z dnia [...] wydanej przez organ podatkowy będący jednocześnie wierzycielem. Decyzja ta obejmowała zobowiązanie podatkowe w podatku od nieruchomości za 2008 r. W toku kontroli instancyjnej decyzją SKO z dnia [...] uchylono decyzję podatkową stanowiącą podstawę wystawienia spornych tytułów, a następnie postanowieniem z dnia [...], działając na wniosek zobowiązanego, organ egzekucyjny umorzył postępowanie egzekucyjne na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 ustawy egzekucyjnej. Zobowiązany, pismem z dnia 18 sierpnia 2014 r. wystąpił z wnioskiem o wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych powstałych w związku z egzekucją administracyjną prowadzoną z wniosku wierzyciela na podstawie przedmiotowych tytułów wykonawczych. Następnie pismem z dnia 11 grudnia 2014 r. zobowiązany wniósł o zawieszenie postępowania prowadzonego w tej sprawie, zaś organ egzekucyjny na podstawie art. 98 § 1 k.p.a. postępowanie to zawiesił (w dniu [...] r.), a następnie postanowieniem z dnia [...] r. podjął to postępowanie określające koszty egzekucyjne i obciążając tymi kosztami wierzyciela. W podstawie prawnej rozstrzygnięcia organ egzekucyjny powołał art. 64c § 4 i § 7 ustawy egzekucyjnej.

Z akt sprawy wynika również, że w dniu [...] wraz z doręczeniem odpisów tytułów wykonawczych zastosowano środek egzekucyjny w postaci pobrania należności u zobowiązanego uzyskując kwoty zaliczone następnie na poczet kosztów egzekucyjnych. Środek ten zastosowano w kolejnych dniach tj. 30 grudnia 2013 r., 29 maja 2014 r., 14 czerwca 2014 r. i 21 lipca 2014 r. Co do 3 tytułów egzekucyjnych uzyskane z egzekucji środki zaliczono na opłatę manipulacyjną i koszty pobrania, zaś w pozostałych przypadkach zaliczono je wyłącznie na opłatę manipulacyjną. Z wydanych w sprawie postanowień nie wynika, by jakiekolwiek z pobranych kwot pieniężnych zostały przekazane wierzycielowi jako kwoty wyegzekwowane. Nie wynika z nich również to, by pobrane od zobowiązanego koszty egzekucyjne zostały mu zwrócone.

Porównując dane z pisma organu egzekucyjnego z dnia 12 marca 2014 r., w którym wskazano daty pobrania należności u zobowiązanego i uzyskane kwoty (w dniach 27 i 30 grudnia 2013 r.) z kwotami określającymi koszty egzekucyjne (w łącznej wysokości [...] zł) ujętymi w postanowieniu organu egzekucyjnego, którymi obciążono wierzyciela można zauważyć, że uzyskane kwoty w zasadzie tworzą sporne koszty egzekucyjne (głównie opłatę manipulacyjną). W tabeli zawartej w uzasadnieniu postanowienia organu egzekucyjnego wykazano, że w 9 przypadkach, mimo pobrania pieniędzy u zobowiązanego, nie uwzględniono kosztów pobrania, mimo zastosowania tego środka i wyegzekwowania pieniędzy zaliczonych na opłatę manipulacyjną. Łącznie na opłatę manipulacyjną zaliczono kwotę [...] zł, a na koszty pobrania kwotę [...] zł. Z powyższego wynika, że wierzyciela obciążono wyłącznie kosztami egzekucyjnymi wcześniej pobranymi od zobowiązanego. Oznacza to, że w sprawie w istocie zastosowano przepis art. 64e § 3 a nie art. 64c § 4 ustawy egzekucyjnej (wskazany w podstawie rozstrzygnięcia). Należy bowiem zauważyć, że w treści art. 64c § 3 ustawy egzekucyjnej ustanowiono nie tylko obowiązek zwrotu zobowiązanemu pobranych od niego bezprawie kosztów egzekucyjnych lecz również nakaz obciążenia tymi kosztami wierzyciela w sytuacji opisanej w tej normie prawnej. Przepisy art. 64c § 3 i § 4 regulują dwa odrębne stany faktyczne i prawne. Pierwszy z nich dotyczy wyłącznie przypadku już pobranych, a następnie zwróconych kosztów egzekucyjnych w warunkach tam określonych, zaś drugi występuje, gdy koszty takie – z różnych przyczyn – nie mogą (nie mogłyby) być ściągnięte od zobowiązanego. Z uwagi na treść tych przepisów stwierdzić należy, że pierwszy z nich jest przepisem szczególnym wobec drugiego, gdyż znajduje zastosowanie wyłącznie w przypadku zaistnienia opisanych tam przesłanek, w tym stwierdzenie, że doszło do niezgodnego z prawem wszczęcia i prowadzenia egzekucji i o ile stan taki spowodował wierzyciel. Tym samym dla zastosowania tego przepisu konieczne jest stwierdzenie tych okoliczności. Obowiązek stosowania art. 64c § 3 ustawy egzekucyjnej wyłącza zastosowanie przepisu art. 64c § 4 tej ustawy.

Skoro w niniejszej sprawie przedmiotem rozstrzygnięcia nie były koszty egzekucyjne, które nie mogły być ściągnięte od zobowiązanego (art. 64c § 4) lecz koszty, które zostały już od zobowiązanego pobrane (art. 64c § 3), a nadto organy egzekucyjne nie badały okoliczności uzasadniających obciążenie tymi kosztami wierzyciela określonym w art. 64c § 3 ustawy egzekucyjnej, Sąd uznał, że zaskarżone postanowienie wydane zostało z naruszeniem tego przepisu jako przepisu prawa materialnego (tak wyrok NSA z dnia 18 stycznia 2018 r. sygn. akt II FSK 3580/15). Warto w tym miejscu dodać, że "Koszty postępowania egzekucyjnego, powstałe wskutek wszczęcia i przeprowadzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułu wykonawczego, wydanego w oparciu o decyzję wymiarową, która następnie została uchylona - zgodność z prawem decyzji podatkowej, na podstawie której wierzyciel wystawił i doręczył zobowiązanemu tytuł wykonawczy, nie stanowi kryterium oceny zgodności z prawem wszczęcia i prowadzenia postępowania egzekucyjnego, o którym mowa w art. 64c § 3 u.p.e.a." (tak wyrok NSA z dnia 11 stycznia 2018 r. sygn. akt II FSK 3363/18). Ponadto należy zauważyć, że niezgodność z prawem dotyczy czynności wierzyciela i organu egzekucyjnego, a nie organu podatkowego. "Regulacja art. 64c § 3 u.p.e.a. odnosi się do oceny prowadzenia samej egzekucji, nie zaś oceny postępowań administracyjnych prowadzonych przez inne organy" (tak wyrok NSA z dnia 16 stycznia 2018 r. sygn. akt II FSK 3648/15).

Odnosząc się do zarzutów skargi dotyczących naruszenia art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 ustawy egzekucyjnej w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. stwierdzającym niekonstytucyjność tych przepisów we wskazanym tam zakresie należy stwierdzić, że przyjęta przez organy egzekucyjne "metoda" określenia kosztów egzekucyjnych pozostaje w sprzeczności z zawartymi w tym wyroku kryteriami, których spełnienie wyłączałoby niezgodność tych przepisów z Konstytucją. Organy przyjęły bowiem, że wystarczającym i w istocie jedynym mechanizmem ustalenia spornych opłat była stawka maksymalna określona w art. 64 § 1 pkt 6 ustawy egzekucyjnej dotycząca opłat za zajęcie nieruchomości (8% kwoty egzekucyjnej, nie więcej niż [...] zł). Organy przyjęły proporcję zgodnie z którą stawka 8% opłaty może wynosić maksymalnie [...] zł, to 5% tej opłaty (za pobranie) może wynosić maksymalnie [...] zł. Tym samym organy uznały, że niezależnie od innych okoliczności jedynym wypełnieniem wymogu miarkowania będzie przyjęcie wskazanej propozycji uwzględniającej fakt mniejszego skomplikowania pobrania pieniędzy niż zajęcie nieruchomości. Z kolei przyjmując jako podstawę maksymalną stawkę dla zajęcia nieruchomości w kwocie [...] zł, organ przyjął że maksymalna opłata manipulacyjna nie może być wyższa niż [...] zł, a więc nie może być wyższa niż 1/8 maksymalnej opłaty za zajęcie nieruchomości. Przyjęte w ten sposób kryterium w żadnym razie nie spełnia wymogów opisanych w powołanym wyżej wyroku Trybunału, który nie wymienił tego kryterium jako gwarantującego konstytucyjność badanych norm prawnych, a nadto podkreślił konieczność uwzględnienia takich okoliczności jak poziom skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu dochodzonej należności czy też poziomu efektywności egzekucyjnej. Dyrektor w wydanym postanowieniu słusznie zauważył, że pobranie pieniędzy u zobowiązanego cechuje niski stopień skomplikowania pracy, stosunkowo niskim nakładzie pracy (wysłanie korespondencji, koszty dojazdu i delegacji pracownika) jednakże w żaden sposób nie odniósł tego do realiów sprawy poprzestając na przedstawionej wyżej metodzie. Natomiast w przypadku opłaty manipulacyjnej nie wskazał ani nie omówił okoliczności związanych z egzekwowaniem przedmiotowego obowiązku. Organy egzekucyjne nie określiły kwot wyegzekwowanych i przekazanych wierzycielowi (skuteczność egzekucji), a z zawartych w aktach tytułów egzekucyjnych wynika, że wyegzekwowano na rzecz wierzyciela kwotę ok. [...] zł z wszystkich tytułów, zaś pozostałe wyegzekwowane sumy pokrywały koszty pobrania i opłatę manipulacyjną. Warto również zauważyć, że w każdym w istocie przypadku pobrano opłatę manipulacyjną w pełnej wysokości tj. 1% egzekwowanej należności, zaś z podanych przez organ egzekucyjnych danych wynika, że koszty pobrania wyniosły [...] zł i dotyczyły tylko 3 tytułów co oznaczałoby, że w pozostałych 9 przypadkach nie doszło do zastosowania tego środka lub że mimo jego zastosowania i dokonania pobrania nie dochodzono należnych z tego tytułu kosztów. Organy egzekucyjne nie zbadały ani nie wyjaśniały tej okoliczności, a tym samym można uznać, że obciążyły wierzyciela wyłącznie kosztami już poniesionymi przez zobowiązanego bez ich miarkowania.

Rozpoznając sprawę ponownie organy egzekucyjne wskażą i uzasadnią podstawę prawną wydanych rozstrzygnięć, a w szczególności czy w sprawie miał zastosowanie art. 64c § 3 czy § 4 ustawy egzekucyjnej uwzględniając przy tym oceny prawne dokonane przez Sąd w tej kwestii, a następnie zbadają czy w okolicznościach sprawy w istocie doszło do "miarkowania" kosztów, czy kwoty o których mowa zostały wcześniej wyegzekwowane od zobowiązanego i zwrócone temu podmiotowi, czy istniały inne koszty nie pobrane od zobowiązanego, w jakiej kwocie i proporcji pozostają wskazane koszty do kwoty wyegzekwowanej i przekazanej wierzycielowi, a w uzasadniony rozstrzygnięciem przypadku wykażą konieczność obarczenia wierzyciela pełną opłatą manipulacyjną bez jej miarkowania.

Z tych przyczyn Sąd stwierdził, że w sprawie doszło do naruszenia wymienionych wyżej przepisów prawa materialnego i procedury w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. 2017. 1369) orzekł jak w pkt 1 wyroku. O kosztach postępowania postanowiono w myśl art. 200 tej ustawy z uwzględnieniem § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (j.t. Dz. U. 2018.265).