Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 691/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2018-03-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 30 ust. 1 i uat. 2 pkt 2
journal: Dz.U. 2016 poz 1518
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

SENTENCJA

|Sygn. akt IV SA/Wr 691/17 | | , , [pic], , WYROK, , W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ, , , Dnia 20 marca 2018 r., , , Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, w składzie następującym:, Przewodniczący:, , Sędzia WSA Alojzy Wyszkowski, , Sędziowie:, Sędzia NSA Julia Szczygielska (sprawozdawca), Sędzia WSA Wanda Wiatkowska - Ilków, , , Protokolant:, sekretarz sądowy Aneta Januszkiewicz, , , po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 20 marca 2018 r., sprawy ze skargi I. Z., na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W., z dnia [...] sierpnia 2017 r. nr [...], w przedmiocie uznania świadczeń rodzinnych za nienależnie pobrane i zobowiązanie do ich zwrotu, , , uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji., , , ,


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] sierpnia 2017r., Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. po rozpatrzeniu odwołania I. Z. od decyzji Marszałka Województwa D. z dnia [...] czerwca 2017 r. Nr [...], w przedmiocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ab initio k.p.a. oraz art. 23a ust. 9 i art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 2, ust. 2b i ust. 8 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1518 ze zm.), uchyliło decyzję organu I instancji w całości i - orzekając co do istoty sprawy - ustaliło, że świadczenia rodzinne wypłacone I. Z. - na podstawie decyzji z dnia [...] września 2007 r. Nr [...] - za okres od dnia 1 września 2007 r. do dnia 31 sierpnia 2008 r., w łącznej kwocie 1736,00 zł, są nienależnie pobranymi świadczeniami rodzinnymi i zobowiązało I. Z. do ich zwrotu łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie naliczanymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty.

Organ odwoławczy rozstrzygnięcie swe oparł na następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy:

I. Z. wnioskiem, który wpłynął do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we W. dnia 21 czerwca 2007r" zwróciła się o przyznanie jej zasiłków rodzinnych na dzieci – F. Z. i J. Z. oraz dodatków do zasiłków rodzinnych na dzieci – F. Z. i J. Z., na okres zasiłkowy 2007/2008. Wnioskodawczyni podpisała oświadczenie dotyczące podlegania koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w przypadku przemieszczania się osób w granicach Unii Europejskiej i Europejskiego Obszaru gospodarczego, będące integralną częścią ww. podania. Podpisując ww. część wniosku o przyznanie świadczeń rodzinnych, oświadczyła, m.in., że współmałżonek/drugi rodzic dziecka/dzieci, na które ubiega się o świadczenia rodzinne, nie podlega (-ją) systemowi zabezpieczenia społecznego poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

Prezydent W. po rozpatrzeniu ww. wniosku, decyzją z dnia [...] września 2007r. Nr [...], przyznał I. Z. następujące świadczenia rodzinne:

1) zasiłek rodzinny na F. Z., w kwocie 64,00 zł miesięcznie, na okres od dnia 1 września 2007 r. do dnia 31 sierpnia 2008 r.,

2) zasiłek rodzinny na J. Z., w kwocie 64,00 zł miesięcznie, na okres od dnia 1 września 2007 r. do dnia 31 sierpnia 2008 r.,

3) dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na F. Z., jednorazowo w kwocie 100,00 zł,

4) dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na J. Z., jednorazowo w kwocie 100,00 zł.

Marszałek Województwa D. postanowieniem z dnia [...] lutego 2014 r. Nr [...] ustalił, że w sprawie I. Z. zastosowanie mają przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego od dnia 1 września 2007 r. do dnia 31 sierpnia 2008 r., względem wniosku na okres zasiłkowy 2007/2008, gdyż F. Z. (ojciec ww. dzieci i członek rodziny I. Z.) od 1989 r. do października 2010 r. był zatrudniony na terenie N. Od listopada 2010 r. do marca 2012 r. pobierał świadczenia z tytułu bezrobocia, a od kwietnia 2012 r. pobiera rentę inwalidzką (zob. pismo [...] z dnia 5 grudnia 2013 r., [...]).

Kolegium, decyzją z dnia [...] kwietnia 2014 r. Nr [...], wydaną na podstawie art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a., stwierdziło nieważność w/w decyzji z dnia [...] września 2007 r. Nr [...] przyznajacej skarżącej opisane wyżej świadczenie rodzinne.

Następnie Marszałek Województwa D. decyzją z dnia [...] lutego 2015 r., Nr [...] odmówił przyznania I. Z.:

1) zasiłku rodzinnego na F. Z., na okres od dnia 1 września 2007 r. do dnia 31 sierpnia 2008 r.,

2) zasiłku rodzinnego na J. Z., na okres od dnia 1 września 2007 r. do dnia 31 sierpnia 2008 r.,

3) dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2007/2008 na F. Z., jednorazowo w kwocie 100,00 zł,

4) dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2007/2008 na J. Z., jednorazowo w kwocie 100,00 zł.

W ww. decyzji z dnia [...] lutego 2015 r. wskazano, że F. Z. - w okresie od dnia 1 września 2007 r. do dnia 31 sierpnia 2008 r. - był zatrudniony na terenie N., a I. Z. była osobą nieaktywną zawodowo (w Polsce). Dzieci w/w zamieszkiwały na terenie Polski, dlatego ustawodawstwo polskie nie ma pierwszeństwa zastosowania, zaś wniosek o przyznanie świadczeń rodzinnych powinien być złożony i załatwiony w N.

Organ pierwszej instancji, pismem z dnia 8 czerwca 2017 r. Nr [...], zawiadomił o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych przez I. Z. za okres od dnia 1 września 2007 r. do dnia 31 sierpnia 2008 r. W piśmie tym wskazano, że powodem wszczęcia postępowania jest "pojawienie się istotnych okoliczności związanych z podjęciem zatrudnienia przez członka rodziny w innym kraju UE i EOG".

Organ pierwszej instancji, opisaną na wstępie decyzją z dnia 29 czerwca 2017 r. uznał, że świadczenia rodzinne wypłacone I. Z. - na podstawie decyzji z dnia [...] września 2007 r. Nr [...] za okres od dnia 1 września 2007 r. do dnia 31 sierpnia 2008 r., w łącznej kwocie 1736,00 zł, są nienależnie pobranymi świadczeniami rodzinnymi i zobowiązał W/w do ich zwrotu łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie naliczanymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty. W uzasadnieniu ww. decyzji z dnia [...] czerwca 2017 r. określono termin zwrotu ww. należności ("Wpłaty ww. kwot należy dokonać w terminie 7 dni od dnia uostatecznienia się niniejszej decyzji na rachunek bankowy gminy").

Nie zgadzając się z powyższą decyzją I. Z. we wniesionym odwołaniu wskazała, że, cyt.:

1) "kwota egzekwowana ode mnie została mi wcześniej potrącona przez urząd n. [...]",

2) mąż F. Z. od 2002 r. do 2012 r. przebywał w N. na zasiłku dla bezrobotnych.

Odwołująca się wniosła o umorzenie "egzekwowanych kwot".

Do odwołania dołączono sześć załączników (kopii dokumentów sporządzonych w języku n. przez [...]).

Samorządowe Kolegium Odwoławcze wydając zaskarżoną decyzję z dnia 30 sierpnia 2017 r., wskazało, że zgodnie z art. 23a ust. 9 ustawy, marszałek województwa ustala i dochodzi zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w sprawach, w których mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Przepis art. 30 stosuje się odpowiednio.

Osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu (art. 30 ust. 1 ustawy).

W myśl zaś art. 30 ust. 2 pkt 2 ustawy, za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne przyznane łub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia.

Od kwot nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, o których mowa w ust. 2 pkt 1-3 i 5, naliczane są odsetki ustawowe za opóźnienie (art. 30 ust. 2b ustawy). Kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych podlegają zwrotowi łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie na rachunek bankowy wskazany przez organ właściwy. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty (art. 30 ust. 8 ustawy). Data początkowa naliczania odsetek jest zatem zawsze znana, w odróżnieniu od daty końcowej. Kwestia konkretnego wyliczenia należnych odsetek uzależniona będzie od daty spłacenia należności.

Przechodząc do realiów rozpatrywanej sprawy Kolegium wskazało, że organ pierwszej instancji, po przenalizowaniu, czy w niniejszym przypadku mamy do czynienia z nienależnie pobranymi świadczeniami rodzinnym w rozumieniu któregoś z przepisów art. 30 ust. 2 ustawy, prawidłowo uznał, iż świadczenia rodzinne objęte rozstrzygnięciem pierwszoinstancyjnym są świadczeniami nienależnie pobranymi w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 2 ustawy i zobowiązał I. Z. do ich zwrotu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. I. Z., podpisując ww. oświadczenie, wprowadziła bowiem w błąd Prezydenta W. Ponadto, I. Z., pouczona o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych oświadczeń, dnia 21 czerwca 2007 r. złożyła również następujące oświadczenie: "[...] ani ja ani mój mąż F. Z. w 2006 r. nie osiągnęliśmy żadnego dochodu [...]". Strona nie poinformowała Prezydenta W. o tym, że w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego od dnia 1 września 2007 r. do dnia 31 sierpnia 2008 r., względem wniosku na okres zasiłkowy 2007/2008, gdy F. Z. (ojciec ww. dzieci i członek rodziny I. Z.) od 1989 r. do października 2010 r. był zatrudniony na terenie N., od listopada 2010 r. do marca 2012 r. pobierał świadczenia z tytułu bezrobocia, a od kwietnia 2012 r. pobiera rentę inwalidzką (zob. pismo [...] z dnia 5 grudnia 2013 r., [...]), a co miało istotny wpływ na sposób załatwienia sprawy przyznania Jej świadczeń rodzinnych. Strona - w ocenie Kolegium, swoim postępowaniem, wywołała mylne wyobrażenie o stanie swoich uprawnień do wnioskowanych świadczeń rodzinnych, a przynajmniej się na to godziła. Jeśli I. Z. miała wątpliwość co do treści wniosku o przyznanie świadczeń rodzinnych, mogła je niezwłocznie wyjaśnić z pracownikiem zatrudnionym w urzędzie przyjmującym podanie.

Dalej Kolegium wskazało, że na kwotę 1736,00 zł składają się:

1) zasiłki rodzinne przyznane na F. Z. i J. Z., w kwocie 64,00 zł miesięcznie na każde z dzieci, wypłacone w okresie od dnia 1 września 2007 r. do dnia 31 sierpnia 2008 r. (12 miesięcy x 64,00 zł x 2 dzieci = 1792,00 zł),

2) dodatki do zasiłków rodzinnych z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2007/2008, przyznane na F. Z. i J. Z., w kwocie 100,00 zł na każde z dzieci, wypłacone jednorazowo (2 x 100,00 zł x 2 dzieci = 200,00 zł).

Kolegium stwierdziło, że pomimo powyższych ustaleń i trafnej konstatacji organu pierwszej instancji co do tego, że przedmiotowe świadczenia rodzinne są świadczeniami nienależnie pobranymi (w uzasadnieniu zakwestionowanego aktu administracyjnego prawidłowo uzasadniono to stwierdzenie), nie mogło jednak utrzymać w mocy zaskarżonej decyzji organu pierwszej instancji. Powodem reformatoryjnego orzekania organu odwoławczego są kwestie - z punktu widzenia argumentacji odwołania - poboczne, niemające znaczenia dla samego faktu istnienia w tym przypadku świadczeń nienależnie pobranych.

Przechodząc do wskazania motywów wydania przez Kolegium decyzji na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ab initio k.p.a. - wskazało, że przepisy ustawy nie umocowują organu administracji do określania terminu zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. Zwrot nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych jest dokonywany niezwłocznie po doręczaniu stronie ostatecznej decyzji o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. Kolegium, mając na uwadze wskazane wyżej naruszenie prawa dokonane przez organ pierwszej instancji, zobligowane było do podjęcia decyzji merytoryczno-reformacyjnej.

Natomiast argumentacja przedstawiona w odwołaniu - w świetle powołanych wyżej regulacji - nie mogła być zdaniem Kolegium uwzględniona, jako niemająca wpływu na wynik sprawy. W świetle zgromadzonego materiału dowodowego - w okresie od dnia 1 września 2007 r. do dnia 31 sierpnia 2008 r. - w sprawie przyznania I. Z. świadczeń rodzinnych zastosowanie mają przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, a ustawodawstwo polskie nie ma pierwszeństwa zastosowania. W tym kontekście Kolegium wskazało, że z pisma [...] z dnia 5 grudnia 2013 r. ([...]) wynika, iż F. Z. od 1989 r. do października 2010 r. był zatrudniony na terenie N. Nawet gdyby F. Z., jak twierdzi I. Z., od 2002 r. do 2010 r. pobierał w N. świadczenia z tytułu bezrobocia, to i tak pozostaje to bez wpływu na poczynione wyżej w tym akapicie uwagi.

Nadto Kolegium wskazało, że stosownie do art. 30 ust. 9 ustawy - organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Z wnioskiem, na podstawie art. 30 ust. 9 ustawy, można wystąpić po wydaniu ostatecznej decyzji o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. Wniosek taki inicjuje odrębne postępowanie administracyjne. I. Z., w związku z wydaniem niniejszej decyzji, może zatem zwrócić się o przyznanie jej którejś z ww. ulg.

Biorąc powyższe pod uwagę Kolegium orzekło jak wyżej.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu na powyższą decyzję I. Z. wniosła o uchylenie wydanych w sprawie decyzji, ewentualnie o stwierdzenie ich nieważności, zarzucając:

1. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, w postaci: obrazy art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 78 § 1 k.p.a. poprzez:

a) nie uwzględnienie faktu, iż skarżąca w chwili składania wniosku o przyznanie jej świadczeń rodzinnych, składała także oświadczenia, będące załącznikiem do tego wniosku, z których wynikało, że w jej przypadku mogą mieć zastosowanie przepisy o podleganiu koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w przypadku przemieszczania się osób w granicach Unii Europejskiej i Europejskiego Obszaru gospodarczego i tym samym należy uznać, że I. Z. poinformowała Prezydenta w sposób należyty o tym fakcie, a co za tym idzie Prezydent Miasta posiadał informację, że w przypadku strony istnieje prawdopodobieństwo zastosowania przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, co najmniej od dnia 3.09.2007r. czyli już w chwili wydawania uchylonej obecnie decyzji o przyznaniu I. Z. świadczeń rodzinnych za okres 2007/2008.

b) nie uwzględnienie faktu, iż skarżąca oświadczając, iż ani ona, ani F. Z. nie mieli dochodów, nie miała zamiaru wprowadzenia organu prowadzącego w błąd, gdyż według wiedzy I. Z., F. Z. w okresie od 2002 do 2012 przebywał na zasiłku dla bezrobotnych, a ponadto I. Z. w chwili składania wniosku była przekonana o tym, że pod pojęciem dochód mieści się tylko wynagrodzenie za pracę.

c) nie zbadanie przez organy rozbieżności pomiędzy informacjami uzyskanymi od skarżącej a informacją z [...] odnośnie okresu zatrudnienia F. Z. na terenie N. w okresie od 1989r. do października 2010 r.

d) nie uwzględnienie faktu że organy n. wypłacając I. Z. świadczenia rodzinne za okres 2009/2010 pomniejszyły je o wysokość tych świadczeń, jakie skarżąca uzyskała w tym okresie na trenie Polski, na dowód czego skarżąca przedkładała szereg dokumentów, załączając je do swojego odwołania

2. naruszenie prawa materialnego, mające wpływ na wynik sprawy, a polegające na niewłaściwym zastosowaniu art. 30 ust. 2 pkt. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, gdy faktycznie w przedmiotowej sprawie winien mieć zatem zastosowanie art. 30 ust. 2 pkt. 3 ww. ustawy.

W uzasadnieniu skargi skarżąca m.innymi stwierdziła, że oświadczając, iż ani ona, ani F. Z. w roku 2008 nie mieli dochodów, nie miała zamiaru wprowadzenia organu w błąd. Według Jej wiedzy, F. Z. w okresie od 2002r. do 2012r. przebywał na zasiłku dla bezrobotnych. Ponadto w chwili składania wniosku była przekonana o tym, że pod pojęciem dochód mieści się tylko wynagrodzenie za pracę. Co więcej skarżąca oświadczyła, że wie skąd wzięła się informacja z [...], że F. Z. pracował na terenie N. w okresie od 1989r. do października 2010r. W ocenie skarżącej jest to informacja błędna, która również winna być zweryfikowana przez organy postępowania, a co nie zostało dokonane.

Wskazać należy zdaniem skarżącej, że organ prowadzący postępowanie w zakresie przyznania świadczeń rodzinnych, w tym przypadku Prezydent miał zgodnie z treścią art. 7 k.p.a obowiązek z urzędu podjąć wszystkie czynności niezbędne do dokładanego wyjaśnienia stanu faktycznego niniejszej sprawy, a w szczególności winien był wyjaśnić czy w przedmiotowej sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego z uwagi na fakt pobierania zasiłku dla bezrobotnych przez F. Z. na terenie N. w okresie od 2002 do 2010 r. lub jego ewentualnego zatrudnienia w tym okresie na ternie N.

Również Marszałek, wydający decyzję w niniejszej sprawie w pierwszej instancji winien był uwzględnić te okoliczności z urzędu oraz dążyć do wyczerpującego i wszechstronnego wyjaśnienia tej sprawy, a następnie do dokonania oceny w oparciu o

całokształt materiału dowodowego zebranego w niniejszej sprawie. Braki w tym zakresie stanowią naruszenie treści art. 7 k.p.a., 8 k.p.a. oraz 77 § 1 k.p.a., i art. 80 k.p.a.

Nadto skarżąca zarzuciła, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie uwzględniło również tego, iż organy n. wypłacając świadczenia rodzinne za okres 2009/2010 pomniejszyły je o wysokość tych świadczeń, jakie skarżąca uzyskała w tym okresie na terenie Polski, na dowód czego skarżąca przedkładała szereg dokumentów, załączając je do swojego odwołania. Pominięcie tych okoliczności przez Kolegium stanowi naruszenie art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. , art. 75 § 1 k.p.a. i 80 k.p.a. Podkreśliła przy tym, że w żadnym razie nie otrzymała podwójnego świadczenia za okres 2009/2010, zaś sytuacja jaka ma obecnie miejsce wynika z niedopatrzenia właściwych organów, które nie zbadały od razu w sposób należyty, czy skarżąca podlega przepisom o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

Skarżąca pokreśliła, że zanim wystąpiła z wnioskiem o przyznanie jej świadczeń rodzinnych w Polsce informowała się u właściwych urzędników w jaki sposób i gdzie, tzn. w Polsce czy w N. ma dochodzić tych świadczeń i postąpiła zgodnie z udzielonymi jej informacjami.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w zaskarżonej decyzji.

Nadto ustosunkowując się do zarzutu skarżącej, że w sprawie winien był mieć zastosowanie przepis art.30 ust.2 pkt 3 ustawy, Kolegium stwierdziło, że przepis ten nie mógł być w sprawie zastosowany, ponieważ uniemożliwiało takie działanie niewydajnie decyzji w oparciu o przepis art.23 a ust.5 ustawy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie podkreślić należy, że Wojewódzki Sąd Administracyjny nie orzeka o istocie sprawy administracyjnej, czyli nie przyznaje określonych uprawnień, jak i nie odmawia ich przyznania, lecz rozstrzyga o legalności decyzji, to jest o ich zgodności z prawem na podstawie stanu prawnego i faktycznego istniejącego w dniu wydania zaskarżonej decyzji.

Działając w granicach kompetencji wynikających z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2016r., poz. 1066) w związku z art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zwaną dalej p.p.s.a. (t.j. Dz. U. z 2017r., poz.1369), Wojewódzki Sąd Administracyjny jest obowiązany skontrolować, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu, czy też to prawo narusza.

Dokonując kontroli legalności podjętych w niniejszej sprawie decyzji, Sąd stosownie do zapisu art. 134 p.p.s.a. - nie jest związany granicami skargi. Oznacza to, że Sąd bierze z urzędu pod uwagę wszelkie naruszenia prawa proceduralnego, materialnego niezależnie od treści podnoszonych w skardze zarzutów, jednakże w zakresie oceny legalności nie może wykraczać poza sprawę, która była lub winna być przedmiotem postępowania przed organami administracji publicznej i której dotyczy zaskarżone rozstrzygnięcie.

Uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.).

Oceniając - według powyższych kryteriów - prawidłowość zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej, mieszczących się w granicach rozpoznawanej sprawy, Sąd doszedł do przekonania, że wbrew stanowisko organu odwoławczego naruszają one prawo w stopniu uzasadniającym ich uchylenie.

Przedmiotem kontroli jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] sierpnia 2017r., Nr [...] uchylająca zaskarżoną decyzję zastępcy Kierownika Działu Świadczeń Rodzinnych D. Ośrodka Polityki Społecznej z dnia [...] czerwca 2017r., Nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych i orzekająca co do istoty sprawy, ustalająca, że świadczenie rodzinne wypłacone I. Z. – na podstawie decyzji z dnia [...] września 2007 r. – za okres od dnia 1 września 2007 r. do dnia 31 sierpnia 2008 r., w łącznej kwocie 1.736,00 zł są nienależnie pobranymi świadczeniami rodzinnymi i zobowiązuje I. Z. do ich zwrotu łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie naliczonymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty.

Podstawę materialno-prawną wskazanych wyżej decyzji stanowił art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2016 r., poz. 1518 ze zm.) – dalej ustawa.

Stanowi on: osoba, która pobrała nienależne świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu (ust.1). Za niezależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się: (...) 2) świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia (ust. 2 pkt 2).

Z powołanego przepisu wynika zatem, że dla uznania świadczenia za nienależnie pobrane, konieczne jest wystąpienie przesłanek, o których stanowi wskazana norma prawna. Niezbędne jest tym samym wykazanie, że strona uzyskała świadczenie na skutek świadomego wprowadzenia organu w błąd, poprzez przedłożenie sfałszowanych dokumentów, złożenia nieprawdziwych zeznań lub też w inny sposób. Wprowadzenie w błąd musi dotyczyć okoliczności istotnych dla przyznania prawa do świadczenia pieniężnego. Z omawianego przepisu wynika, że dla oceny zaistnienia nienależnie pobranego świadczenia decydujące znaczenie ma świadomość osoby pobierającej świadczenie, jego wina w sensie subiektywnym. Dlatego też w postępowaniu opartym na wymienionym wyżej przepisie organ zobowiązany jest ustalić, czy nieuprawnione pobranie nastąpiło z winy strony i w konsekwencji, że świadczenie to miało charakter nienależnego świadczenia (patrz wyrok WSA w Poznaniu z dnia 6.03.2014 r., sygn. akt WSA/Po 969/13, wyrok WSA w Gliwicach z dnia 15.02.2017 r. sygn. akt IV SA/Gl 572/16, wyrok NSA z dnia 14.06.2017 r. sygn. akt I OSK 751/16).

Ostatecznie należy uznać, że "świadczenie nienależnie pobrane" to świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości lub określone działania. Przyjmuje się, że obowiązek obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy, co dotyczy zarówno osoby, która została pouczona o okolicznościach, w jakich nie powinna pobierać świadczeń, jak również osoby, która uzyskała świadczenie na podstawie nieprawdziwych oświadczeń, dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd instytucji zobowiązanej do wypłaty świadczenia (wyrok NSA z dnia 14 grudnia 2009 r. sygn. akt I OSK 826/09, z dnia 6 października 2015 r. sygn. akt I OSK 554/14).

Podkreślić przy tym należy, że Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 8 marca 2013r., sygn.akt I OSK 1529/12 wyraził pogląd – w pełni podzielany przez skład orzekający w niniejszej sprawie, iż ocena świadomego działania świadczeniobiorcy wymaga ustalenia, czy były mu znane odpowiednie przepisy prawa to jest czy był skutecznie powiadomiony o okolicznościach, których zaistnienie ma wpływ na istnienie uprawnienia. Skuteczność oznacza formę pisemną, z użyciem języka zrozumiałego dla świadczeniobiorcy, a więc na powołanie się na przepis prawa. Ponadto należy wskazać grożące stronie sankcje za wprowadzenie w błąd. Pouczenie takie powinno odpowiadać wymaganiom art. 8 i 9 k.p.a. Sąd podziela powyższy pogląd.

Orzecznictwo sądowoadministracyjne wskazuje ponadto, że o prawidłowym pouczeniu można mówić dopiero wtedy, gdy organ poprawił i doprecyzował treść pouczenia w taki sposób, aby stało się ono czytelne, jasne i zrozumiałe, aby pouczony mógł je odnieść do własnej sytuacji. Musi ono wskazywać okoliczności, w jakich dochodzi do nienależytego pobrania świadczenia (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 grudnia 2010 r., II UK 149/10, wyrok WSA w Opolu z dnia 30 września 2010 r., II SA/Op 368/10, wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 15.06.2016 r., II SA/Go 398/16).

Przechodząc do realiów niniejszej sprawy przypomnieć należy, że organy stanęły na stanowisku, że mamy do czynienia z nienależnie pobranym świadczeniem w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, gdyż wnioskodawczyni podpisując oświadczenie z dnia 21 czerwca 2007 r. wprowadziła Prezydenta W. w błąd. Polegał on na tym, że nie poinformowała Prezydenta W. o tym, że w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. W wyżej wymienionym bowiem okresie – zdaniem organów, ojciec dzieci na które skarżąca otrzymała świadczenia, od 1989 r. do października 2010 r. był zatrudniony na terenie N., od listopada 2010 r. do marca 2012 r. pobierał świadczenie z tytułu bezrobocia, a od kwietnia 2012 r. pobiera rentę inwalidzką. Informacje co do sytuacji zawodowej męża wnioskodawczyni organ powziął jak wynika z uzasadnienia decyzji organu I i II instancji z pisma znajdującego się w aktach sprawy nadesłanego przez [...] z dnia 5 grudnia 2013 r. Jest to pismo sporządzone w całości w języku n., a w aktach administracyjnych brak jest tłumaczenia powyższego pisma na język polski.

Dodać w tym miejscu również należy, że w aktach administracyjnych sprawy znajdują się także dalsze dokumenty sporządzone w języku n., bez tłumaczenia, które w ocenie skarżącej dowodzą, iż nie jest osobą zobowiązaną do zwrotu pobranego świadczenia, gdyż instytucja n. wypłacająca świadczenie na dzieci potrącała po przeliczeniu według aktualnego kursu euro, świadczenia pobrane w Polce, za konkretny miesiąc. Strona twierdziła także, że ustalenia dokonane przez organ a dotyczące sytuacji zawodowej jej męża na terenie N. są nieprawidłowe, gdyż od września 2002 r. do marca 2012 r., czyli w okresie objętym omawianym świadczeniem był on objęty systemem n. pomocy społecznej, a następnie pobierał rentę inwalidzką.

Rozważając zarzut wprowadzenia przez skarżącą organu w błąd i mając na uwadze przedstawione wyżej rozumienie tego pojęcia i znaczenia właściwego pouczenia osoby zainteresowanej należy przede wszystkim odnieść się do punktu 3 wniosku z dnia 21 czerwca 2007 r. oraz złożonego przez skarżącą oświadczenia z tej samej daty.

Punkt 3 wniosku o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego brzmi następująco:

"Oświadczam, że:

- nie podlegam systemowi zabezpieczenia społecznego poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego,

- współmałżonek/drugi z rodziców dziecka/dzieci, na które ubiega się o świadczenia rodzinne nie podlega systemowi zabezpieczenia społecznego poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego,

- w przypadku podjęcia przeze mnie/przez drugiego z rodziców pracy w kraju Unii Europejskiej lub Europejskiego Obszaru Gospodarczego zobowiązuję się do niezwłocznego poinformowania o tym fakcie organu właściwego."

Drugie oświadczenie – sporządzone przez zainteresowaną na odrębnym druku w dniu 21 czerwca 2007 r. (k. 25) brzmiało:

"Oświadczam, że ani ja ani mój mąż F. Z. w 2006 r. nie osiągnęliśmy żadnego dochodu w związku z tym nie rozliczaliśmy się z Urzędem Skarbowym. W chwili obecnej jesteśmy osobami bezrobotnymi, zarejestrowanymi w Urzędzie Pracy."

Oceniając powyższe oświadczenia strony z dnia 21 czerwca 2007 r. – należy przede wszystkim zauważyć, że oświadczenia zawarte we wniosku wypełnionym przez zainteresowaną jest jednocześnie pouczeniem, zawiera bowiem informację w jakich okolicznościach mąż/i wnioskodawczyni podlegają koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w przypadku przemieszczania się osób w granicach Unii Europejskiej. Zacytowany tekst podpisanego przez skarżącą pouczenia jest niezrozumiały, nie wyjaśnia w jakich okolicznościach strony podlegają koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w przypadku wyjazdu w granice Unii Europejskiej. Ostatnie zaś zdanie jest wręcz mylące. Przede wszystkim pokreślenie tego zdania – jego pogrubienie – wskazuje, że ma ono najistotniejsze znaczenie dla rozumienia tego punktu (punktu 3). Mówi się w nim o podjęciu pracy przez rodziców lub jednego z rodziców i obowiązku powiadomienia Urzędu o tym fakcie. Niewątpliwie można z powyższego zdania odczytać, że zatrudnienie/podjęcie pracy jest czynnikiem, który włącza rodzinę skarżącej do "koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego". Jak wcześniej stwierdzono skarżąca podkreśla powołując się między innymi na pismo urzędu n. z dnia 5 grudnia 2013 r., że jej mąż, w istotnym dla sprawy okresie, nie podejmował pracy/nie pracował.

W tym samym "duchu" napisane jest drugie oświadczenie dodatkowo złożone przez stronę.

Według Sądu treść podpisanych przez skarżącą oświadczeń z dnia 21 czerwca 2007 r. nie daje podstaw do uznania, że posiadała świadomość, iż sytuacja w jakiej pozostaje podlega "koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego."

W tekście pouczenia brak jest bowiem odniesienia się do takiej sytuacji.

Odwrotnie podkreśla się fakt zatrudnienia.

Ostatecznie należy uznać, że w świetle zebranego w aktach administracyjnych materiału organ nie uprawdopodobnił, że skarżąca świadomie wprowadziła organ w błąd chcąc uzyskać korzyść majątkową. Zresztą skarżąca podnosiła, że świadczenia rodzinne nie były "dublowane"; urząd n. pomniejszył świadczenia rodzinne o świadczenia wypłacone w Polsce.

W tych okolicznościach należy uznać, że organy nie ustaliły w sposób należyty, że istnieją przesłanki do żądania zwrotu pobranych przez skarżącą zasiłków rodzinnych, uchybiając przepisom art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 kodeksu postępowania administracyjnego.

Sąd dodatkowo podnosi istotną dla sprawy okoliczność dotyczącą zbierania materiału dowodowego i wyprowadzenia z niego wniosków. Według Sądu organy w tym zakresie uchybiły między innymi ogólnym zasadom postępowania określonym w art. 8 i art. 9 k.p.a.

Zgodnie z tymi przepisami organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej i są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego.

Tymczasem w aktach sprawy znajdują się dokumenty sporządzone w języku n., nie przetłumaczone w oparciu o treść których organ dokonuje ustaleń stanu faktycznego, któremu zresztą zaprzecza skarżąca. Dotyczy to okresu zatrudnienia męża zainteresowanej na terenie N. Chodzi tu przede wszystkim o pismo [...] z dnia 5 grudnia 2013 r., [...], a także nieprzetłumaczone informacje dotyczące wypłat świadczeń rodzinnych za cały okres pobytu męża zainteresowanej na terenie N.

Takie działanie organu narusza przede wszystkim art. 4 ustawy z dnia 7 października 1999 r. o języku polskim (t.j. Dz.U. z 2011 r. Nr 43, poz. 224 ze zm.).

Przepis ten mówi, że język polski jest językiem urzędowym: (...) 2) organów jednostek samorządu terytorialnego i podległych im instytucji w zakresie, w jakim wykonują zadania publiczne, 3) terenowych organów administracji publicznej; 4) instytucji powołanych do realizacji zadań publicznych; 5) organów instytucji i urzędów podległych organom wymienionym w pkt 1 i w pkt 3, powołanych do realizacji zadań tych organów, a także organów państwowych osób prawnych w zakresie, w jakim wykonują zadania publiczne; (...).

Z przepisu powyższego wynika zatem, że język polski jest językiem urzędowym również organów orzekających w przedmiotowej sprawie. Oznacza to, że wszystkie czynności procesowe dokonywane są w języku polskim. Do czynności tych zalicza się czynności dokonywane ustnie, lecz także prowadzenie w tym języku pełnej dokumentacji postępowania, zwłaszcza posługiwaniu się w postępowaniu tłumaczeniami dokumentów. Dokument sporządzony w języku obcym musi być zgodny z prawem. Niezgodność z prawem, w tym wypadku, oznacza naruszenie obowiązku stosowania języka polskiego przy przyjęciu za dowód dokumentu sporządzonego w języku obcym i dokonanie jego oceny. Na organie ciąży obowiązek zapewnienia, aby całość czynności dokonywana była w języku polskim niezależnie od tego, czy dokument w języku obcym jest pozyskany przez organ, czy też złożony przez stronę (zob. wyrok WSA w Warszawie z dnia 4 kwietnia 2006 r. V SA/Wa 1558/05).

Należy też zwrócić uwagę, że zgodnie z art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o cudzoziemcach (Dz.U. Nr 128 poz. 1175 ze zm.) dokumenty sporządzone w języku obcym, służące za dowód w postępowaniu prowadzonym na podstawie ustawy, powinny być składane wraz z ich tłumaczeniem na język polski, dokonywanym przez tłumacza przysięgłego.

Organy administracyjne uchybiły wskazanym wyżej obowiązkom przetłumaczenia dokumentów, wątpliwości też budzi, jak wcześniej stwierdzono, dokonanie ustaleń faktycznych, dotyczących zatrudnienia męża zainteresowanej na terenie N.

Powyższe dowodzi, że również w tym zakresie organ dopuścił się naruszenia ogólnych zasad postępowania administracyjnego, określonych w art. 7 i 77 k.p.a. poprzez brak dokładnego wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy.

W tych okolicznościach na podstawie art. 145 § 1 lit. "a" i "c" ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należało orzec jak wyżej.

Sąd natomiast nie stwierdził istnienia przyczyn określonych w art. 156 k.p.a. uzasadniających stwierdzenie nieważności decyzji.

Czyniąc zadość wymaganiom określonym w art. 141 § 4 zdanie drugie p.p.s.a., Sąd pragnie wyjaśnić, że wskazania, co do dalszego postępowania wynikają wprost z zaprezentowanych wyżej rozważań.