Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 1074/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2017-03-14 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok z art. 179a ustawy - PoPPSA
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c), art. 179a
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 2, art. 3 pkt 1 lit. a), pkt 2, pkt 24 lit. d), art. 5 ust. 3-4b
journal: Dz.U. 2015 poz 114
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Piotr Godlewski /spr./ Sędziowie WSA Joanna Zdrzałka WSA Marcin Kamiński Protokolant specjalista Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 marca 2017 r. w trybie art. 179a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skargi kasacyjnej A. Z. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 11 października 2016 r., sygn. akt II SA/Rz 1074/16 wydanego w sprawie ze skargi A. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego I. uchyla zaskarżony wyrok; II. zasądza na rzecz skarżącej A. Z. kwotę 240 zł /słownie: dwieście czterdzieści złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego; III. uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] maja 2016 r. nr [...].


UZASADNIENIE

II SA/Rz 1074/16

U z a s a d n i e n i e

Wnioskiem z dnia [...] kwietnia 2016 r. A. Z. zwróciła się do Wójta Gminy [...] o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego na dzieci G. Z. i K. Z.

Po rozpatrzeniu wniosku Wójt Gminy [...] decyzją z dnia [...] maja 2016 r. Nr [...] wydaną na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 23; dalej: K.p.a.) oraz art. 3, art. 4, art. 5, art. 6 ust. 1, art. 8, art. 14 i art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 114 ze zm.; dalej: u.ś.r.):

1) odmówił przyznania na dziecko K. Z. zasiłku rodzinnego w wysokości 129 zł miesięcznie oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego w wysokości 100 zł na okres od 1 do 30 kwietnia 2016 r.,

2) odmówił przyznania na dziecko G. Z. zasiłku rodzinnego w wysokości 118 zł miesięcznie i dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego w wysokości 100 zł na okres od 1 kwietnia do 31 października 2016 r., dodatku z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego w wysokości 100 zł jednorazowo w miesiącu wrześniu 2016 r. oraz dodatku z tytułu podjęcia przez dziecko nauki w szkole poza miejscem zamieszkania w wysokości 63 zł miesięcznie na okres od 1 kwietnia do 30 czerwca 2016 r. i od 1 września do 31 października 2016 r.

W uzasadnieniu jako powód odmowy wskazano na przekroczone kryterium dochodowe. Wobec obowiązującej względem wnioskodawczyni kwoty 764 zł miesięcznie na jednego członka rodziny, kryterium uprawniające dla jej 4-osobowej rodziny wynosiło 3 056 zł. Miesięczny dochód rodziny, po odliczeniu dochodu utraconego i doliczeniu dochodu uzyskanego (z tytułu wyrównania renty przyznanej decyzją z dnia [...] sierpnia 2015 r. w wysokości 23 201,66 zł) wyniósł 25 829,47 zł, przekraczając kwotę uprawniającą o 22 773,47 zł na rodzinę miesięcznie.

W odwołaniu A. Z. zakwestionowała sposób wyliczenia osiągniętego dochodu. Wyjaśniła, że renta, którą otrzymała we wrześniu 2015 r. w kwocie 23 201,66 zł stanowi świadczenie wypłacone przez ZUS za okres od 30 grudnia 2011 r. do września 2015 r. Jest to świadczenie wyrównawcze, gdyż sprawa toczyła się w sądzie przez kilka lat i stąd taka wysoka kwota. Wyjaśniła, że w latach 2011 - 2014 nie osiągała żadnych dochodów, co potwierdzają zaświadczenia Urzędu Skarbowego w K.. Od października 2015 r. jej miesięczny dochód wynosi 592,84 zł.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej: SKO lub Kolegium) decyzją z dnia [...] czerwca 2016 r. Nr [...], wydaną na podstawie art. 17 pkt 1 i art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. oraz art. 4 ust. 2 i art. 5 ust. 2 u.ś.r., utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Przytaczając treść art. 4 ust. 2 i art. 5 ust. 2 u.ś.r. określających warunki przyznawania prawa do zasiłku rodzinnego i jego dodatków uznało, że decyzja organu I instancji odpowiada prawu. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że syn wnioskodawczyni G. Z. (ur. [...] kwietnia 1999 r.) oraz córka K. Z. (ur. [...] sierpnia 1995 r.) orzeczeniami Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności dla Miasta [...] i Powiatu [...] (odpowiednio z dnia [...] i [...] kwietnia 2015 r.) zaliczeni zostali do osób o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności.

Na dochód rodziny w 2014 r. (poprzedzającym okres zasiłkowy) składa się dochód W. Z. – 40 413,51 zł, pomniejszony o składki na ubezpieczenie społeczne – 5 668,70 zł oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne – 3 211,07 zł, co daje kwotę 31 533,74 zł. Miesięczny dochód rodziny wyniósł zatem 2 627,81 zł. Z uwagi jednak na fakt, że we wrześniu 2015 r. A. Z. otrzymała tytułem renty kwotę 23 201,66 zł (przyznanej decyzją ZUS z dnia [...] sierpnia 2015 r.), miesięczny dochód w oparciu o art. 5 ust. 4b u.ś.r. należało powiększyć o tę kwotę (wg tego przepisu, w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, jego dochód ustala się na podstawie dochodu członka rodziny powiększonego o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na jaki ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczeń rodzinnych). Ustalony w ten sposób dochód daje kwotę 25 829,47 zł miesięcznie, co w przeliczeniu na członka rodziny wynosi 6 457,36 zł miesięcznie i przekracza uprawniającą kwotę. Tym samym za niezasadne uznano zarzuty odwołania o błędnym zaliczeniu przez organ I instancji do miesięcznego dochodu rodziny kwoty otrzymanej we wrześniu 2015 r. renty. Podkreślono również, że organ I instancji słusznie nie powiększył dochodu rodziny o wykazany w zaświadczeniu US w [....] dochód K. Z. w kwocie 759,22 zł (z tytułu umowy zlecenia za okres od [...] lipca do [...] sierpnia 2014 r.); wobec utraty przez nią zatrudnienia, dochód ten należało uznać za utracony.

Skargę na decyzję Kolegium do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego

w Rzeszowie złożyła A. Z., wnosząc o jej uchylenie wraz z poprzedzającą ją decyzją organu I instancji. Zarzuciła naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 5 ust. 1 i 2 oraz art. 5 ust. 4b w zw. z art. 3 pkt 24 lit. d u.ś.r. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i błędne doliczenie do dochodu rodziny kwoty całej renty wypłaconej jej wyrównawczo we wrześniu 2015 r., a w konsekwencji bezpodstawne uznanie, że nie spełnia ona kryterium dochodowego do przyznania dochodzonych świadczeń. Wyjaśniła, że zgodnie z art. 5 ust. 4b w zw. z art. 3 pkt 24 lit. d u.ś.r. prawidłowo do dochodu rodzinny powinna zostać doliczona renta wypłacona jej w miesiącu następującym po miesiącu, w którym uzyskała dochód, tj. renta wypłacona w październiku 2015 r. a nie we wrześniu. Zarzuciła także naruszenie przepisów postępowania które miało wpływ na wynik sprawy, poprzez brak wszechstronnego rozpatrzenia materiału dowodowego, jego wybiórczą i dowolną ocenę, a w konsekwencji błędne przyjęcie, że nie spełnia kryterium dochodowego. Ponadto skarżąca zawnioskowała o przeprowadzenie dowodów z dokumentów załączonych do skargi, na okoliczność, że spełnia kryterium dochodowe warunkujące przyznanie świadczeń (jako załączniki dołączyła kserokopie: decyzji ZUS o przyznaniu renty z dnia [...] sierpnia 2015 r., pisma ZUS z dnia [...] września 2015 r. zawierającego wyliczenie wskaźnika podstawy wymiaru renty, zaświadczenia ZUS z dnia [...] maja 2016 r. o pobieraniu renty - wskazującego okres za jaki przysługuje świadczenie w kwocie 23 201,66 zł, tj. 1 – 30 września 2015 r., zaświadczenia ZUS z dnia [...] maja 2015 r. o wysokości pobranych świadczeń rentowych w okresie 1 październik 2015 – 31 maj 2016 r., orzeczeń o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności dot. K. Z. oraz G. Z.).

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie z przyczyn podanych

w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wyrokiem z dnia 11 października 2016 r. sygn. II SA/Rz 1074/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił skargę A. Z.

Sąd zaznaczył, że spór w sprawie sprowadza się do oceny prawidłowości wyliczenia przez organy wysokości dochodu rodziny skarżącej w przeliczeniu na osobę celem ustalenia, czy przekracza ona kryterium dochodowe uprawniające do wnioskowanych świadczeń rodzinnych. Katalog świadczeń rodzinnych zawarty jest

w art. 2 u.ś.r., obejmując m.in. zasiłek rodzinny oraz dodatki do zasiłku rodzinnego (pkt 1), przy czym prawo do dodatków warunkowane jest istnieniem prawa do zasiłku rodzinnego (art. 8 u.ś.r.). Zgodnie z art. 5 ust. 1 u.ś.r., w przypadku gdy członkiem rodziny jest dziecko legitymujące się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności (taka sytuacja występuje w przedmiotowej sprawie), zasiłek rodzinny przysługuje, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 764 zł.

W ocenie Sądu, jako podstawę obliczenia dochodu 4-osobowej rodziny organy zasadnie przyjęły dochody męża skarżącej w wysokości 31 533,74 zł. Wyliczony na tej podstawie miesięczny dochód rodziny wyniósł 2 627,81 zł, a więc poniżej kryterium dochodowego wynoszącego w analizowanej sytuacji 3 056 zł. W sprawie zaszła jednak dodatkowa okoliczność w postaci uzyskania przez skarżącą prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, obejmującego wyrównanie za okres od 30 grudnia 2011 r. oraz świadczenie za wrzesień 2015 r. w łącznej wysokości 23 201,66 zł. Doliczenie tej kwoty do ustalonego miesięcznego dochodu rodziny dało kwotę 25 829,47 zł miesięcznie, co stanowiło przekroczenie o 22 773,47 zł.

Wg Sądu, dokonana przez organy wykładnia art. 5 ust. 4b u.ś.r. jest prawidłowa. Uzyskanie przez skarżącą "dodatkowego" dochodu z tytułu renty i wyrównania nastąpiło po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy. Konieczne jest rozróżnienie dwóch pojęć, którymi posługuje się ten przepis, tj. dochodu osiągniętego i uzyskanego. Pierwszy odnoszony jest do miesiąca następującego po miesiącu

w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, wobec czego niezbędne jest ustalenie "miesiąca uzyskania dochodu". Przyznane skarżącej wyrównanie obejmowało okres od grudnia 2011 r. do sierpnia 2015 r. i to właśnie ostatni miesiąc tego okresu stanowi odniesienie dla uzyskania przychodu ([...] sierpnia 2015 r. doszło do wydania decyzji w tym przedmiocie). Dochodem osiągniętym, a więc z miesiąca następującego po miesiącu w którym dochód został uzyskany, była kwota wypłacona we wrześniu 2015 r. w wysokości 23 201,66 zł (po potrąceniach), która to powinna być brana pod uwagę przy ustalaniu prawa do dochodzonych świadczeń. Okres na jaki została przyznana renta oznacza, że spełniony został warunek, by dochód ten był uzyskiwany w okresie, na jaki ustalane jest prawo do świadczeń rodzinnych, przy czym bez znaczenia pozostaje fakt zmiany wysokości tego dochodu. W ocenie Sądu nieuprawnione było utożsamianie przez skarżącą "dochodu uzyskanego"

z "dochodem wypłaconym", co miałoby skutkować uznaniem za dochód osiągnięty za miesiąc następujący po miesiącu w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, wyłącznie kwoty świadczenia rentowego za miesiąc październik 2015 r. Również brak było podstaw, by otrzymane przez skarżącą we wrześniu 2015 r. wyrównanie zostało zaliczone proporcjonalnie za okresy, za które nastąpiła wypłata, a tym samym całkowicie pominięte w dochodach jej rodziny uwzględnianych przy ustalaniu prawa do wnioskowanego świadczenia.

W tej sytuacji doliczenie do miesięcznego dochodu członka rodziny za 2014 r. (656,95 zł) kwoty 5 800,41 zł (23 201,66 zł /4 osoby) jako dochodu osiągniętego za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, dawało wskazaną przez organy kwotę 6 457,36 zł miesięcznego dochodu na członka rodziny. Kwota ta kształtuje się powyżej wynikającego z art. 5 ust. 2 u.ś.r. dopuszczalnego miesięcznego dochodu rodziny w przeliczeniu na osobę (764 zł), którego przekroczenie nie pozwalało na przyznanie skarżącej wnioskowanych świadczeń; przyjmując jako punkt odniesienia miesięczne dochody rodziny, suma kwot 2 627,81 zł oraz 23 201,66 zł wynosiła 25 829,47 zł, co o 22 773,47 zł przekraczało jej kryterium dochodowe, wynoszące 3 056 zł. Wysokość przekroczenia nie pozwala na zastosowanie art. 5 ust. 3 u.ś.r., zgodnie z którym w przypadku gdy dochód rodziny przekracza kwotę uprawniającą (o której mowa w ust. 1 lub 2) pomnożoną przez liczbę członków danej rodziny o kwotę nie wyższą niż łączna kwota zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami przysługujących danej rodzinie

w okresie zasiłkowym na który jest ustalane prawo do tych świadczeń, zasiłek rodzinny wraz z dodatkami przysługuje w kwocie ustalonej zgodnie z ust. 3a, a więc w wysokości różnicy między łączną kwotą zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami,

o której mowa w ust. 3 (obliczoną zgodnie z ust. 3b), a kwotą o którą został przekroczony dochód rodziny.

Skargę kasacyjną od ww. wyroku złożyła A. Z.– reprezentowana przez radcę prawnego - wnosząc o jego uchylenie w całości i rozpoznanie skargi, ewentualnie o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi I instancji, zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.

Zarzuciła naruszenie prawa materialnego a mianowicie art. 5 ust. 4b u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię przeprowadzoną z pominięciem, a zarazem wbrew ustawowej definicji "uzyskania dochodu" (renty) zawartej w art. 3 pkt 24 lit. d u.ś.r. i polegającą na mylnym uznaniu, iż w sytuacji uzyskania przez członka rodziny dochodu w postaci renty po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, dochód tego członka rodziny należy ustalić na podstawie dochodu powiększonego o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu przez które należy rozumieć wydanie decyzji ustalającej prawo do renty, jeżeli renta jest uzyskiwana w okresie, na który ustalane jest prawo do świadczeń rodzinnych oraz na mylnym przyjęciu, iż doliczeniu podlega pełna kwota wypłacona

w przedmiotowym miesiącu, łącznie z wyrównaniem za poprzednie okresy rozliczeniowe, podczas gdy - w opinii autora skargi kasacyjnej - prawidłowa interpretacja art. 5 ust. 4b u.ś.r. przeprowadzona z uwzględnieniem ustawowej definicji "uzyskania dochodu" zawartej na użytek u.ś.r. w art. 3 pkt 24 lit. d prowadzi do wniosku, że skoro uzyskanie dochodu zdefiniowano jako uzyskanie dochodu spowodowane uzyskaniem renty, a nie uzyskaniem decyzji ustalającej prawo do renty, to uzyskanie dochodu spowodowane uzyskaniem renty należy rozumieć wprost jako uzyskanie kwoty pieniężnej przyznanego świadczenia rentowego, a za miesiąc uzyskania renty ten miesiąc, w którym nastąpiła pierwsza jej wypłata na rzecz osoby uprawnionej. W razie zatem uzyskania przez członka rodziny renty po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, dochód tego członka rodziny ustala się na podstawie jego dochodu powiększonego o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiła pierwsza wypłata z tytułu uzyskanego świadczenia rentowego, zaś kwotą o którą należy powiększyć dochód członka rodziny jest miesięczna wysokość uzyskanej renty.

Wnosząca skargę kasacyjna zarzuciła także naruszenie art. 7 Konstytucji RP w zw.

z art. 3 pkt 24 lit. d u.ś.r. poprzez ich niezastosowanie i usankcjonowanie wydania decyzji przez orzekające organy z naruszeniem zasady praworządności nakazującej organom władzy publicznej działać na podstawie i w granicach prawa, respektowania przez organy ustawowych definicji sformułowanych na użytek konkretnych aktów prawnych - w niniejszej sprawie pomimo legalnej definicji "uzyskania dochodu" zawartej w art. 3 pkt 24 lit. d u.ś.r. pominięto ten przepis i niezasadnie przyjęto inne rozumienie zdefiniowanego w nim pojęcia, wskutek czego doszło do błędnej wykładni art. 5 ust. 4b u.ś.r., a w konsekwencji do zaakceptowania przez Sąd decyzji niezgodnej z prawem.

Nadto na podstawie art. 174 pkt 2 P.p.s.a zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 6 K.p.a. w zw. z art. 3 pkt 24 lit. d u.ś.r. polegające na bezpodstawnym oddaleniu skargi w sytuacji, gdy zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem zasady praworządności określonej w art. 6 K.p.a. nakazującej organom respektowanie przy stosowaniu prawa legalnych definicji przyjętych na użytek określonych aktów prawnych a nie tworzenie nowego, odmiennego znaczenia zdefiniowanych pojęć. Wskazano na fakt przyjęcia innego rozumienia uzyskania dochodu (renty) niż to wynika z legalnej definicji zawartej

w art. 3 pkt 24 lit. d u.ś.r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 179a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej P.p.s.a.), jeżeli przed przedstawieniem skargi kasacyjnej Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu wojewódzki sąd administracyjny stwierdzi, że w sprawie zachodzi nieważność postępowania albo podstawy skargi kasacyjnej są oczywiście usprawiedliwione, uchyla zaskarżony wyrok lub postanowienie rozstrzygając na wniosek strony także o zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego i na tym samym posiedzeniu ponownie rozpoznaje sprawę. Od wydanego orzeczenia przysługuje skarga kasacyjna.

Powyższa regulacja stanowi wyjątek od zasady dewolutywności skargi kasacyjnej

i podyktowana jest względami ekonomiki postępowania. W ramach uprawnień autokontrolnych sąd I instancji może uchylić własny wyrok bez przesyłania dotyczącej go skargi kasacyjnej NSA, jeżeli stwierdzi nieważność postępowania albo uzna, że podstawy skargi kasacyjnej są oczywiście usprawiedliwione (to drugie kryterium zachodzi w szczególności w sytuacji, jeżeli sąd "od razu", "na pierwszy rzut oka" oceni jako uzasadnione zarzuty i żądania zawarte w skardze kasacyjnej).

W niniejszej sprawie Sąd uznał za oczywiście usprawiedliwione zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące niewłaściwej wykładni art. 5 ust. 4b u.ś.r., dokonanej mimo ustawowej definicji "uzyskania dochodu" (renty) zawartej w art. 3 pkt 24 lit. d tej ustawy i polegającej na mylnym uznaniu, iż w sytuacji wydania decyzji

ustalającej prawo do renty, jeżeli jest ona uzyskiwana w okresie na który ustalane jest prawo do świadczeń rodzinnych, doliczeniu przy ustalaniu dochodu członka rodziny podlega pełna kwota wypłacona łącznie z wyrównaniem za poprzednie okresy rozliczeniowe. Niewątpliwie bowiem w przypadku uzyskania przez członka rodziny renty po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, dochód tego członka rodziny ustala się na podstawie jego dochodu powiększonego o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiła pierwsza wypłata z tytułu uzyskanego świadczenia rentowego, zaś kwotą o którą należy powiększyć dochód członka rodziny jest wyłącznie miesięczna wysokość uzyskanej renty.

W związku z powyższym Sąd orzekł jak w pkt I sentencji wyroku, uchylając swój wcześniejszy wyrok z dnia 11 października 2016 r. oddalający skargę A. Z. na decyzję Kolegium w przedmiocie odmowy przyznania prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do niego.

Jednocześnie na podstawie art. 203 pkt 1 P.p.s.a. Sąd zasądził od organu administracji na rzecz skarżącej A. Z. kwotę 240 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, tj. wynagrodzenia pełnomocnika sporządzającego skargę kasacyjną, ustaloną stosownie do § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych, Dz. U. z 2015 r., poz. 1804 ze zm. (pkt II wyroku).

Przechodząc do ponownego rozpoznania sprawy należy podkreślić, że zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1066), sąd administracyjny sprawuje m.in. kontrolę działalności administracji publicznej; sprawowana jest ona pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2). Jej zakres wyznacza art. 134 P.p.s.a.; stosownie do tego przepisu sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Zgodnie z art. 145 P.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności lub niezgodności z prawem, gdy dotknięte są naruszeniem prawa materialnego które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione

w art. 156 K.p.a. lub innych przepisach.

Poddawszy zaskarżoną decyzję kontroli we wskazanym zakresie Sąd stwierdził, że skarga jest zasadna. Kluczową kwestią w niniejszej sprawie jest ocena prawidłowości wyliczenia przez organy wysokości dochodu rodziny skarżącej

w przeliczeniu na osobę celem ustalenia, czy przekracza ona kryterium dochodowe uprawniające do wnioskowanych świadczeń rodzinnych.

Katalog świadczeń rodzinnych zawarty jest w art. 2 u.ś.r., obejmując m.in. zasiłek rodzinny oraz dodatki do zasiłku rodzinnego (pkt 1). Zgodnie z art. 8 tej ustawy, do zasiłku rodzinnego przysługują dodatki, w tym m.in. dochodzone przez skarżącą z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego (pkt 5), rozpoczęcia roku szkolnego (pkt 6) oraz podjęcia przez dziecko nauki w szkole poza miejscem zamieszkania (pkt 7). Konstrukcja art. 8 u.ś.r. oznacza, że objęte nim dodatki nie są świadczeniami samoistnymi, a prawo do nich uwarunkowane jest istnieniem prawa do zasiłku rodzinnego.

Świadczenia rodzinne stanowią formę pomocy państwa skierowaną do rodzin o najniższych dochodach. Jedną z materialnoprawnych przesłanek warunkujących nabycie prawa do zasiłku rodzinnego, a w konsekwencji dodatków do tego zasiłku, jest wykazanie spełnienia przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczeń kryterium dochodowego. Zgodnie bowiem z art. 5 ust. 1 u.ś.r., zasiłek rodzinny przysługuje, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 674 zł, a przypadku gdy – gdy tak jak

w rozpoznawanej sprawie - członkiem rodziny jest dziecko legitymujące się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, gdy nie przekracza kwoty 764 zł; kwoty te wynikają z § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia

7 sierpnia 2015 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny i specjalny zasiłek opiekuńczy, wysokości świadczeń rodzinnych oraz wysokości zasiłku dla opiekuna (Dz. U. z 2015 r., poz. 1238) i obowiązują w okresie od 1 listopada 2015 r. do 31 października 2017 r.

Stosownie do art. 3 pkt 1 lit. a u.ś.r., "dochód" co do zasady

(z uwzględnieniem pkt 1 lit. b, c) oznacza, po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób, przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, 30b, 30c, 30e i 30 f ustawy z dnia 26 lipca 1991 r.

o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2012 r., poz. 361 ze zm., dalej: u.p.d.o.f.), pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne. "Dochód rodziny" to suma dochodów jej członków (art. 3 pkt 2 u.ś.r.), zaś "dochodem członka rodziny" jest przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 4-4b (art. 3 pkt 2a u.ś.r.).

W art. 5 ust. 4-4b u.ś.r. przewidziano sytuację zmian w strukturze dochodów rodziny, które powinny być uwzględnione w celu ustalenia dochodu zbliżonego do dochodu faktycznie uzyskiwanego. Zmiany te mogą polegać zarówno na utracie dochodu w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy lub po tym roku,

w efekcie czego przy ustalaniu dochodu nie uwzględnia się dochodu utraconego

(ust. 4), jak też na uzyskaniu dochodu w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy (ust. 4a) oraz po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy (ust. 4b), skutkującego odpowiednim jego zaliczeniem.

Na podstawie art. 23 ust. 1 u.ś.r., ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych oraz ich wypłata następują na wniosek osoby lub osób uprawnionych, do których należą m.in. rodzice lub jedno z nich. Zgodnie z art. 24 ust. 1 ustawy, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się na okres zasiłkowy, którym stosownie do jej art. 3 pkt 10 jest okres od 1 listopada do 31 października następnego roku kalendarzowego, na jaki ustala się prawo do świadczeń rodzinnych. Modyfikację tej zasady przewiduje art. 24 ust. 2 u.ś.r., wg którego prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego.

Skarżąca złożyła wniosek o przyznanie świadczeń w dniu [...] kwietnia 2016 r., a więc w okresie zasiłkowym od 1 listopada 2015 r. do 31 października 2016 r. Rokiem kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy był więc rok 2014, co prawidłowo ustaliły organy, przyjmując jako podstawę obliczenia dochodów rodziny dochody męża skarżącej w wysokości 31 533,74 zł (po odliczeniach o których mowa w art. 3 pkt 1 lit. a u.ś.r.). Ponieważ skarżąca w roku 2014 nie uzyskała żadnych dochodów, a dochód jej córki spełniał kryterium dochodu utraconego (zgodnie z art. 3 pkt 23 lit. c, utratą dochodu jest utrata zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej), wyliczony na podstawie powyższego miesięczny dochód rodziny wyniósł 2 627,81 zł, a więc poniżej kryterium dochodowego dla 4-osobowej rodziny wynoszącego

w analizowanej sytuacji 3 056 zł (przyjmując jako punkt odniesienia przeciętny miesięczny dochód członka rodziny, przy kryterium dochodowym 764 zł, była to odpowiednio kwota 656,95 zł).

W sprawie zaszła jednak dodatkowa okoliczność mająca wpływ na ostateczne wyliczenie miesięcznego dochodu rodziny branego pod uwagę przy ustalaniu prawa skarżącej do świadczeń rodzinnych, a mianowicie uzyskanie przez nią na mocy decyzji ZUS z dnia [...] sierpnia 2015 r. prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, obejmującego wyrównanie za okres od 30 grudnia 2011 r. oraz świadczenie za wrzesień 2015 r. w łącznej wysokości 23 201,66 zł (po potrąceniu zaliczki na podatek i składki na ubezpieczenie zdrowotne). Zostały one wypłacone wnioskodawczyni we wrześniu 2015 r. i uznane przez organ I jak

i II instancji w całości za dochód uzyskany, o którym mowa w art. 5 ust. 4b u.ś.r. Po doliczeniu więc przez organy tej kwoty do ustalonego miesięcznego dochodu rodziny za 2014 r. dało to kwotę 25 829,47 zł miesięcznie, co przy kryterium uprawniającym dla rodziny wnioskodawczyni 3 056 zł miesięcznie, stanowiło przekroczenie

o 22 773,47 zł (wyliczony w ten sposób miesięczny dochód na członka rodziny - przy kryterium dochodowym 764 zł - wyniósł 6 457,36 zł).

W ocenie Sądu, dokonana przez orzekające w sprawie organy wykładnia

art. 5 ust. 4b u.ś.r. nie jest prawidłowa a przedstawiony sposób wyliczenia miesięcznego dochodu rodziny błędny, skutkując znaczącym jego zawyżeniem. Przepis ten stanowi, że w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny, osobę uczącą się lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, dochód ich ustala się na podstawie dochodu członka rodziny, dochodu osoby uczącej się lub dochodu dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, powiększonego o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na który ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczeń rodzinnych.

W rozpoznawanej sprawie uzyskanie przez skarżącą "dodatkowego" dochodu

z tytułu renty i wyrównania nastąpiło w 2015 r., a więc po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy w rozumieniu art. 5 ust. 4b u.ś.r. Zgodnie z treścią tego przepisu, miarodajnym dla ustalenia prawa do zasiłku rodzinnego wraz

z dodatkami - w sytuacji uzyskania dochodu po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy - jest powiększenie dochodu z roku kalendarzowego poprzedzającego okres zasiłkowy o dochód osiągnięty za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w dniu ustalania prawa do świadczeń rodzinnych.

W przypadku skarżącej, wobec uzyskania dochodu we wrześniu 2015 r. (wyrównanie oraz świadczenie za ten miesiąc), dochodem z miesiąca następującego po miesiącu w którym dochód został osiągnięty (uzyskiwanym jednocześnie w dniu ustalania prawa do świadczeń rodzinnych) była kwota renty za m-c październik 2015 r.

w wysokości 591,37 zł (po potrąceniach) i tylko ta jako dochód uzyskiwany w okresie, na jaki ustalane jest prawo do świadczeń rodzinnych powinna być brana pod uwagę przy ustalaniu prawa do niego. W zależności zatem od sposobu liczenia,

tj. czy punkt odniesienia stanowią miesięczne dochody rodziny czy też przeciętne miesięczne dochody jej członka, w celu ustalenia przysługiwania skarżącej prawa do wnioskowanych świadczeń wymagało to albo zsumowania kwot 2 627,81 zł i 591,37 zł, albo zsumowania kwoty 656,95 zł z podzieloną przez liczbę osób w rodzinie kwotą 591,37 zł. Daje to odpowiednio 3 219,18 zł i 804,79 zł, a więc kwoty kształtujące się powyżej kryterium dochodowego rodziny (3 056 zł miesięcznie) lub wynikającego

z art. 5 ust. 2 u.ś.r. dopuszczalnego miesięcznego dochodu rodziny w przeliczeniu na osobę (764 zł), których przekroczenie jedynie co do zasady nie pozwala na przyznanie wnioskowanych świadczeń.

W tym kontekście jako istotne dla rozstrzygnięcia sprawy są dwa aspekty.

Pierwszy z nich dotyczy regulacji, która w określonych okolicznościach pozwala na przyznanie zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami w zmniejszonej wysokości; zgodnie art. 5 ust. 3a u.ś.r., w przypadku przekroczenia kwoty uprawniającej daną rodzinę do zasiłku rodzinnego, o której mowa w ust. 3, zasiłek rodzinny i dodatki do zasiłku rodzinnego przysługują w wysokości różnicy między łączną kwotą zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami o której mowa w ust. 3, a kwotą, o którą został przekroczony dochód rodziny (zasady ustalania łącznej kwoty zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami, o której mowa w ust. 3, zawarte są w ust. 3b tego artykułu).

Drugi aspekt związany jest z doliczeniem przez organy do wyjściowej kwoty miesięcznych dochodów rodziny za 2014 r., tj. do kwoty 2 627,81 zł całości dochodów uzyskanych przez skarżącą we wrześniu 2015 r. (z tytułu świadczenia za wrzesień 2015 r. i wyrównania za okres od 30 grudnia 2011 r.). Zdaniem Sądu doliczenie to nosi znamiona dowolności i nie znajduje oparcia w regulacji

art. 5 ust. 4b u.ś.r. w zw. z zawierającym legalną definicję uzyskania dochodu art. 3 pkt 24 tej ustawy, który w pkt d jako uzyskanie dochodu kwalifikuje uzyskanie zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, a także emerytury lub renty, renty rodzinnej lub renty socjalnej (a więc nie obejmuje ewentualnego wyrównania tych świadczeń za okresy wcześniejsze).

Dochód uzyskany zatem jednorazowo (tylko w jednym miesiącu) tytułem wyrównania renty nie będzie miał w ogóle wpływu na prawo do otrzymania zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami. Uzyskanie prawa do renty nie może być w tej sytuacji interpretowane – jak uczyniły to organy - w sposób rozszerzający, gdyż skumulowany dochód uzyskany we wrześniu 2015 r. jest "pierwszym" dochodem skarżącej w tym roku i nie spełnia warunku "dochodu z miesiąca następującego po miesiącu,

w którym dochód został osiągnięty". Ponadto takie uznanie prowadziłoby wprost do konkluzji, że w kolejnych miesiącach skarżąca osiąga dochody analogiczne jak we wrześniu 2015 r., co w oczywisty sposób nie polega na prawdzie, gdyż wyrównanie miało charakter jednorazowy.

Nie oznacza to bynajmniej, że uzyskane przez skarżącą we wrześniu 2015 r. wyrównanie z tytułu renty za okres od 30 grudnia 2011 r. w kwocie 23 201,66 zł pozbawione jest całkowicie skutków prawnych, mimo że w okolicznościach sprawy nie mają one znaczenia. Nie spełniając kryterium uzyskania dochodu z art. 5 ust. 4b u.ś.r, wyrównanie to stanowi jednak dochód o którym mowa w art. 3 pkt 1a tej ustawy, tj. przychód podlegający opodatkowaniu na podstawie art. 27 u.p.d.o.f., pomniejszony o należne potrącenia; zgodnie z art. 11 ust. 1 w zw. z art. 10 ust. 1 pkt 1 i art. 12 ust. 7 tej ustawy, przychodami są m.in. otrzymane lub postawione do dyspozycji podatnika w roku kalendarzowym pieniądze, również z tytułu renty, przez co należy rozumieć łączną kwotę świadczeń wraz ze wzrostami i dodatkami,

z wyłączeniem dodatków rodzinnych i pielęgnacyjnych oraz dodatków dla sierot zupełnych do rent rodzinnych.

Regulacja ta nie pozwala, by przychód wypłacony w danym roku kalendarzowym uznać za dochód w latach, za które przyznano to świadczenie, lecz nakazuje uznać go za dochód w roku, w którym zostało wypłacone. Nie ma zatem również podstaw, aby otrzymane przez skarżącą we wrześniu 2015 r. wyrównanie zostało proporcjonalnie zaliczone za okresy, za które nastąpiła wypłata (jeżeli w okresach tych skarżąca pobierała świadczenia uzależnione od spełnienia kryterium dochodowego, mogłoby dojść do sytuacji, w której na skutek doliczenia należnej kwoty renty, doszłoby do przekroczenia kryterium dochodowego ze wszystkimi tego konsekwencjami, w tym przede wszystkim powstania obowiązku zwrotu tych świadczeń jako nienależnych). Wyrównanie to jako nie spełniające kryterium dochodu uzyskanego lub utraconego podlegałoby zatem uwzględnieniu tylko

w przypadku ustalania prawa do świadczeń, dla których podstawę wyliczenia kryterium dochodowego stanowiłyby dochody uzyskane w 2015 r.

W rozumieniu art. 5 ust. 4b u.ś.r. brak jest podstaw do kumulatywnego traktowania jako dochodu uzyskanego (uwzględnianego przy obliczaniu kryterium dochodowego) jednorazowego przysporzenia finansowego obejmującego wypłatę świadczenia rentowego wraz z wyrównaniem za okresy wcześniejsze, jeżeli wypłata wyrównania następuje po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy. W takiej sytuacji dochodem uzyskanym jest jedynie świadczenie stanowiące dochód za miesiąc następujący po miesiącu w którym nastąpiło uzyskanie dochodu – jeżeli jest ono uzyskiwane w dniu złożenia wniosku, zaś kwota wyrównania podlega uwzględnieniu w dochodzie za rok w którym zostało wypłacone.

W świetle powyższego, przedstawiony w zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji sposób wyliczenia dochodu skarżącej nasuwa uzasadnione wątpliwości, czy uznanie braku spełnienia przez nią kryterium dochodowego do uzyskania wnioskowanych świadczeń jest zgodne z rzeczywistością. Ma to o tyle doniosłe znaczenie, że wobec nieprawidłowego i niezgodnego z treścią art. 5 ust. 4b u.ś.r. uwzględnienia w dochodzie rodziny skarżącej uzyskanego przez nią w 2015 r. wyrównania z tytułu zaległej renty, organ I instancji z uwagi na wysokość przekroczenia kryterium dochodowego ograniczył się do stwierdzenia, że przepis

art. 5 ust. 3 u.ś.r. nie ma w sprawie zastosowania, zaś organ II instancji w ogóle się do tego nie odniósł. W okolicznościach sprawy, wobec przedstawionej przez Sąd wykładni art. 5 ust. 4b u.ś.r., stwierdzenie to należy uznać za co najmniej za przedwczesne oraz wymagające weryfikacji m.in. poprzez poczynienie jednoznacznych ustaleń i wyliczeń w tym zakresie, które to dopiero pozwolą na właściwe ustosunkowanie się do wniosku skarżącej i podjęcie właściwego rozstrzygnięcia.

Z uwagi na powyższe, Sąd stwierdzając naruszenie art. 5 ust. 3-4b u.ś.r. oraz art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) P.p.s.a. orzekł jak w pkt III sentencji wyroku.

Ponownie rozpatrując sprawę, organy uwzględnią ocenę prawną wyrażoną

w motywach niniejszego wyroku celem wydania prawidłowego i zgodnego z prawem rozstrzygnięcia.