Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 3331/17
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2020-10-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6042 Gry losowe i zakłady wzajemne
Hasła tematyczne: Gry losowe
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 2 ust. 3 i 4, art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2
journal: Dz.U. 2015 poz 612
law: Ustawa z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych - tekst jednolity.
article: art. 141 § 4, art. 269 § 1
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 65 § 1 i 2
journal: Dz.U. 2018 poz 1025
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Kuba Sędzia NSA Zbigniew Czarnik Sędzia NSA Dorota Dąbek (spr.) Protokolant Agnieszka Jendrzejewska po rozpoznaniu w dniu 6 października 2020 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej M.Ł. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 6 czerwca 2017 r. sygn. akt I SA/Bk 213/17 w sprawie ze skargi M.Ł. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Białymstoku z dnia [...] stycznia 2017 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automacie poza kasynem gry 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od M.Ł. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku 2700 (dwa tysiące siedemset) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku, objętym skargą kasacyjną wyrokiem z 6 czerwca 2017 r. o sygn. akt I SA/Bk 213/17, oddalił skargę M.Ł. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Białymstoku (obecnie: Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku; dalej: Dyrektor) z [...] stycznia 2017 r. w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automacie poza kasynem gry.

Sąd pierwszej instancji orzekał w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Zaskarżoną decyzją Dyrektor utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji z [...] października 2016 r. o wymierzeniu M.Ł. (dalej: skarżący) kary pieniężnej w kwocie 12 000,00 zł za urządzanie gier na automacie Apex nr [...] w lokalu "[...]" przy ul. [...] w N., tj. poza kasynem gry. Organ odwoławczy stwierdził, że prawidłowo w sprawie skarżący został uznany za urządzającego gry na automacie poza kasynem, gdyż posiadając tytuł prawny do korzystania z lokalu, w którym [A.] sp. z o.o. w S. (Najemca, Spółka) – na mocy zawartej ze skarżącym (Wynajmujący) umowy najmu – zainstalowała sporny automat, zaangażował się w urządzanie gier na nim, zapewnił warunki umożliwiające uruchomienie automatu, dbał o jego właściwą eksploatację i zajmował się jego bieżącą obsługą, udostępnił urządzenie osobom trzecim i umożliwił im prowadzenie gier na tym automacie. Z tego tytułu skarżący otrzymywał miesięczny czynsz najmu w wysokości 150 zł, którego wysokość była uzależniona od faktu eksploatacji automatu. Za udowodnione Dyrektor uznał okoliczności, że sporny automat umożliwiał gry o charakterze losowym i komercyjnym, które oferowały wygrane rzeczowe i pieniężne, o których mowa w art. 2 ust. 3 i 4 z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz. U. z 2016 r. poz. 471 ze zm., dalej cyt. jako: u.g.h.). Powyższe ustalenia potwierdziło sprawozdanie z badania spornego automatu sporządzone przez Laboratorium Celne Izby Celnej w Białymstoku. Skarżący nie posiadał koncesji na prowadzenie kasyna gry ani zezwolenia na urządzanie gier na automatach urządzanych w salonach gier lub na automatach o niskich wygranych. Organ nie miał wątpliwości, że skarżący zabezpieczał cały proces urządzania gier hazardowych, miał też świadomość jaką działalność będzie prowadził najemca lokalu (§ 1 i 3 umowy). Powyższe okoliczności, w ocenie organu uzasadniały nałożenie na skarżącego kary na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. w wysokości 12 000 zł zgodnie z art. 89 ust. 2 pkt 2 u.g.h.

Powołując się na treść uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 maja 2016 r. o sygn. akt II GPS 1/16 Dyrektor za chybiony uznał zarzut naruszenia wskazanych w odwołaniu przepisów ustawy o grach hazardowych w związku z brakiem ich notyfikacji zgodnie z wymogiem dyrektywy 98/34/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 czerwca 1998 r. ustanawiającej procedurę udzielania informacji w dziedzinie norm i przepisów technicznych oraz zasad dotyczących usług społeczeństwa informacyjnego (Dz.U. UE.L.98.204.37 ze zm.; dalej cyt. jako: dyrektywa 98/34/WE).

Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem skarżący wniósł skargę, w której domagał się uchylenia decyzji organów obu instancji i zasądzenia kosztów postępowania, według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

WSA w Białymstoku oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie tekst jedn. z 2019 r. poz. 2325, dalej: p.p.s.a.).

Sąd pierwszej instancji nie zgodził się z zarzutami, że powołane w skardze przepisy nie mogły stanowić podstawy materialnoprawnej zaskarżonej decyzji. WSA podzielił stanowisko wyrażone w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 maja 2016 r. o sygn. akt II GPS 1/16 (publ. ONSAiWSA z 2016 r. nr 5, poz. 73), która – zgodnie z art. 269 p.p.s.a. – wiąże skład orzekający, że art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. nie jest przepisem technicznym w rozumieniu art. 1 pkt 11 dyrektywy 98/34/WE, którego projekt powinien być przekazany Komisji Europejskiej zgodnie z art. 8 ust. 1 akapit pierwszy tej dyrektywy i może stanowić podstawę wymierzenia kary pieniężnej za naruszenie przepisów ustawy o grach hazardowych, a dla rekonstrukcji znamion deliktu administracyjnego, o którym mowa w tym przepisie oraz jego stosowalności w sprawach o nałożenie kary pieniężnej, nie ma znaczenia brak notyfikacji oraz techniczny – w rozumieniu dyrektywy 98/34/WE – charakter art. 14 ust. 1 tej ustawy.

Sąd za prawidłowe uznał ustalenia dokonane w zaskarżonej decyzji i przyjął je za podstawę rozstrzygnięcia. W ocenie sądu, zebrany w toku postępowania materiał dowodowy w sprawie potwierdził jednoznacznie losowy charakter gier urządzanych na spornym automacie, wykluczając tym samym ich zręcznościowy charakter. Organy słusznie wskazały, że badany automat oferował gry o charakterze komercyjnym (możliwość gry występuje dopiero po uiszczeniu środków pieniężnych), a ponadto umożliwiał wygrane pieniężne, co dało podstawę do stwierdzenia, że kontrolowane urządzenie jest automatem do gry w rozumieniu art. 2 ust. 3 u.g.h. W rozpoznawanej sprawie nie było sporne, że skarżący nie legitymował się którymkolwiek z dokumentów legalizujących jego działania (art. 6 i art. 7 u.g.h.). W ocenie sądu pierwszej instancji trafnie organy uznały, że skarżący był podmiotem urządzającym gry na automatach w rozumieniu art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. Powyższe potwierdza treść umowy najmu zawartej w dniu [...] listopada 2015 r. przez skarżącego (Wynajmujący) z [A.] sp. z o.o. w S. (Najemca), z której wynika m.in., że skarżący umożliwił zainstalowanie urządzenia do gier w będącym w jego dyspozycji lokalu. W ocenie sądu zasadnie organy obu instancji uznały, że skarżący podejmował szereg czynności (szczegółowo wymienionych w § 3 umowy) pozostających w związku z działalnością Najemcy, a dochód z umowy był bezpośrednio powiązany z faktem eksploatowania automatu (§ 4 umowy).

WSA stwierdził, że ustalenia poczynione w oparciu o zgromadzone dowody, w tym opinię biegłego, sprawozdanie z badania automatu oraz eksperyment przeprowadzony przez funkcjonariuszy celnych, dały podstawę do przyjęcia, że skarżący zapewnił i stworzył odpowiednie warunki do urządzania gier hazardowych i podlegał z tego tytułu sankcji określonej w art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. w wysokości przewidzianej w art. 89 ust. 2 pkt 2 u.g.h. Sąd wskazał, że zgodnie z art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. urządzającym gry na automatach poza kasynem gry jest każdy podmiot, który dokonał naruszenia przepisów ustawy regulujących urządzanie gier hazardowych. Oznacza to, że każdy podmiot. tj. osoba fizyczna lub prawna, albo inna jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, urządzający gry na automatach przez ich udostępnienie, zarządzający nimi lub pobierający korzyści z tej działalności, może być uznany za adresata decyzji o nałożeniu kary pieniężnej.

Sąd za chybione uznał zarzuty skargi kwestionujące prawidłowość przeprowadzonego przez organy celne postępowania dowodowego i trafność oceny zgromadzonych dowodów. Organy podjęły bowiem wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył skarżący, zaskarżając orzeczenie w całości i domagając się uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania, ewentualnie orzeczenia na podstawie art. 188 p.p.s.a., a ponadto zasądzenia kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych. Zaskarżonemu wyrokowi skarżący zarzucił naruszenie:

I. przepisów prawa materialnego tj. art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. w związku z art. 21 ust. 2, art. 31 ust. 3 oraz art. 64 ust. 3 Konstytucji RP poprzez błędną ich wykładnię i niewłaściwe zastosowanie skutkujące uznaniem przez sąd pierwszej instancji, że można dokonać ograniczenia dotyczącego nieruchomości stanowiącej własność skarżącego co do zawierania umów najmu lub użyczenia jej części. W ocenie kasatora, tak wyprowadzony wniosek stanowi ingerencję władz w takim stopniu, który pozbawia kasatora prawa swobodnego dysponowania, jak i korzystania z nieruchomości;

II. przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez brak wyjaśnienia podstawy prawnej rozstrzygnięcia. Powtórzenie treści uzasadnienia organu administracji publicznej i stwierdzenie, że powyższe rozstrzygnięcie nie narusza prawa w żaden sposób nie może być uznane za dokonanie przez sąd kontroli aktu, o którym mowa w art. 1 § 2 p.p.s.a.

W uzasadnieniu skarżący kasacyjnie przedstawił argumenty na poparcie zarzutów sformułowanych w petitum skargi kasacyjnej. W szczególności szeroko odniósł się do treści normatywnej art. 65 § 1 i 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 1025, dalej cyt. jako: k.c.) i na tym tle podniósł brak tożsamości pomiędzy urządzaniem gier, a zawarciem umowy zobowiązaniowej oddającej prawo do korzystania z lokalu. Wskazał, że nie sposób przyjąć, aby w zawartej przez skarżącego umowie najmu wysokość czynszu najmu uzyskiwanego przez podmiot oddający lokal (powierzchnię lokalu) do używania była powiązana z ilością klientów korzystających z automatu. W ocenie autora skargi kasacyjnej ze zgromadzonego materiału dowodowego nie wynika możliwość przypisania skarżącemu sprawstwa. Jak wynika z treści przepisów kodeksu cywilnego, to najemca ponosi odpowiedzialność za prowadzoną przez siebie działalność gospodarczą, w żadnym wypadku nie ponosi takiej odpowiedzialności wynajmujący. Dlatego skarżący kasacyjnie nie zgadza się z oceną sądu, że urządzał grę na automacie poprzez udostępnienie powierzchni lokalu, bowiem – jak wynika z umowy oraz materiału dowodowego sprawy – to firma, która wynajmowała część powierzchni lokalu od skarżącego była właścicielem i jedynym zarządzającym automatami. Zdaniem autora skargi kasacyjnej "uzasadnienie zaskarżonego wyroku w sposób ewidentny narusza art. 141 § 4 p.p.s.a. bowiem nie wskazuje podstawy prawnej rozstrzygnięcia, a już z pewnością nie zawiera wyjaśnienia rozstrzygnięcia poprzestając na dowolnej a nie swobodnej ocenie materiału dowodowego reprezentowanej przez organ administracji publicznej.".

W odpowiedzi na skargę kasacyjną pełnomocnik Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, a mianowicie sytuacje enumeratywnie wymienione w § 2 tego przepisu. W rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły okoliczności skutkujące nieważnością postępowania, zatem spełnione zostały warunki do rozpoznania skargi kasacyjnej.

Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany jest granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.), albo naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 176 p.p.s.a. prawidłowe określenie podstaw kasacyjnych oznacza obowiązek wnoszącego skargę kasacyjną powołania konkretnych przepisów prawa, którym zdaniem autora skargi kasacyjnej uchybił sąd pierwszej instancji w zaskarżonym orzeczeniu oraz uzasadnienia ich naruszenia. Przytoczenie podstaw kasacyjnych polega na wskazaniu czy strona skarżąca zarzuca naruszenie prawa materialnego, czy naruszenie przepisów postępowania, czy też oba te naruszenia łącznie. Konieczne jest przy tym wskazanie konkretnych przepisów naruszonych przez sąd, z podaniem jednostki redakcyjnej (numeru artykułu, paragrafu, ustępu, punktu). Naruszenie prawa materialnego może nastąpić przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Sformułowanie zarzutu błędnej wykładni przepisu prawa materialnego zawsze powinno łączyć się z wykazaniem na czym polegało wadliwe odczytanie przez sąd pierwszej instancji znaczenia treści przepisu, a następnie konieczne jest podanie właściwego, zdaniem skarżącego, rozumienia naruszonego przepisu. Naruszenie prawa przez niewłaściwe zastosowanie to wadliwe uznanie, że ustalony w sprawie stan faktyczny odpowiada hipotezie określonej normy prawnej (tzw. błąd subsumpcji). Uzasadnienie podstaw kasacyjnych powinno szczegółowo określać, do jakiego naruszenia przepisów prawa doszło i na czym to naruszenie polegało, a w przypadku zarzucania uchybień przepisom procesowym należy dodatkowo wykazać, że to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zarzuty kasacyjne nieodpowiadające tym warunkom uniemożliwiają Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu ocenę ich zasadności. Sąd nie może domniemywać intencji strony i samodzielnie uzupełniać, czy też konkretyzować zarzutów kasacyjnych (por. np. postanowienie NSA z 5 sierpnia 2004 r., sygn. akt FSK 299/2004, OSP z 2005 r. z glosą A. Skoczylasa OSP 2005, nr 3, poz. 36 oraz wyroki NSA: z 16 listopada 2011 r., sygn. akt II FSK 861/10; z 18 kwietnia 2018 r., sygn. akt II FSK 22/18; te i kolejne cytowane orzeczenia dostępne są na stronie internetowej w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Wniesiona w tej sprawie skarga kasacyjna została oparta na obu podstawach kasacyjnych, określonych w art. 174 p.p.s.a., tj. zarzucie naruszenia prawa materialnego i zarzucie naruszenia prawa procesowego. W takiej sytuacji co do zasady rozpatrzeniu w pierwszej kolejności podlegają zawarte w skardze kasacyjnej zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania, ponieważ zarzuty dotyczące naruszenia prawa materialnego mogą być oceniane przez Naczelny Sąd Administracyjny wówczas, gdy stan faktyczny sprawy, stanowiący podstawę wydanego wyroku, został ustalony prawidłowo.

Nie jest uzasadniony najdalej idący zarzut naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 1 § 2 p.p.s.a. (pkt II petitum skargi kasacyjnej), polegającego na tym, że "uzasadnienie zaskarżonego wyroku w sposób ewidentny narusza art. 141 § 4 p.p.s.a. bowiem nie wskazuje podstawy prawnej rozstrzygnięcia, a już z pewnością nie zawiera wyjaśnienia rozstrzygnięcia poprzestając na dowolnej a nie swobodnej ocenie materiału dowodowego reprezentowanej przez organ administracji publicznej.".

Przepis art. 141 § 4 p.p.s.a. wskazuje podstawowe elementy konstrukcyjne, które musi zawierać prawidłowo sporządzone uzasadnienie wyroku sądu administracyjnego, tj. zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Zatem naruszenie tego przepisu może mieć miejsce wtedy, gdy uzasadnienie nie zawiera tych elementów, w tym także gdy nie zawiera stanowiska co do przyjętego przez sąd stanu faktycznego, a więc gdy zaskarżony wyrok nie poddaje się kontroli instancyjnej z powodu wadliwości sporządzonego uzasadnienia (por. uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 lutego 2010 r. sygn. akt II FPS 8/09). Naruszenie to, w myśl art. 174 pkt 2 p.p.s.a. musi być na tyle istotne, aby mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Podkreślenia wymaga, że w ramach zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. nie jest możliwe kwestionowanie stanowiska sądu pierwszej instancji w zakresie prawidłowości przyjętego za podstawę orzekania stanu faktycznego, ani stanowiska sądu co do wykładni bądź zastosowania prawa (por. wyroki NSA: z 22 czerwca 2016r., sygn. akt I GSK 1821/14; z 6 marca 2019 r., sygn. akt II GSK 985/17). Zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. nie można zatem łączyć z ocenami i stanowiskiem, jakie prezentuje sąd pierwszej instancji uzasadniając swoje rozstrzygnięcie, a do tego właśnie zmierza skarżący kasacyjnie w tej sprawie zarzucając wadliwość dokonanej przez sąd oceny stanu faktycznego. Zawarty w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wywód w sposób logiczny i jasny przedstawia stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego dotyczące stwierdzonego naruszenia i – wbrew zarzutowi skargi kasacyjnej – wskazuje na podstawę prawną rozstrzygnięcia (w zakresie prawa materialnego sąd powołał się na art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. i art. 89 ust. 2 pkt 2 u.g.) oraz zawiera jej wyjaśnienie. Zawarte w uzasadnieniu wyroku motywy jakimi kierował się sąd podejmując orzeczenie są jasne i pozwalają na kontrolę instancyjną w granicach wyznaczonych skargą kasacyjną (art. 183 § 1 p.p.s.a.). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, sąd pierwszej instancji prawidłowo wywiązał się z obowiązków nałożonych przez art. 1 § 2 i art. 141 § 4 p.p.s.a., ponieważ przeprowadził kontrolę zaskarżonej decyzji pod kątem jej legalności, a wydane orzeczenie zawiera wszystkie przewidziane ustawą niezbędne elementy. To natomiast, że autor skargi kasacyjnej nie podziela stanowiska sądu pierwszej instancji, który zaakceptował stanowisko organów obu instancji, nie stanowi skutecznej przesłanki uwzględnienia zarzutu naruszenia art. 141 § 4 w zw. z art. 1 § 2 p.p.s.a. Kwestionowanie przez skarżącego kasacyjnie oceny prawnej sądu pierwszej instancji wyrażonej w wyroku nie może bowiem być skuteczne w oparciu o zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a.

Za nieuzasadniony Naczelny Sąd Administracyjny uznał również zarzut naruszenia prawa materialnego (pkt I petitum skargi kasacyjnej)..

Przypomnienia wymaga, że w myśl art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h., w brzmieniu mającym zastosowanie w sprawie, karze pieniężnej podlega urządzający gry na automatach poza kasynem gry. Sama ustawa o grach hazardowych nie zawiera legalnej definicji "urządzającego gry", jednak posługuje się tym określeniem w wielu przepisach, z których można wywnioskować zakres treściowy tego pojęcia. Na ich podstawie Naczelny Sąd Administracyjny konsekwentnie w swoim orzecznictwie przyjmuje, że "urządzanie gier hazardowych na automatach" to ogół czynności i działań umożliwiających takie gry hazardowe, a w szczególności: udostępnienie potencjalnym graczom automatów do gier, zorganizowanie i pozyskanie odpowiedniego miejsca na zamontowanie urządzeń, przystosowanie go do danego rodzaju działalności, umożliwienie dostępu do takiego miejsca nieograniczonej ilości graczy, utrzymywanie automatów w stanie stałej aktywności, umożliwiającej ich sprawne funkcjonowanie, wypłacanie wygranych, obsługa urządzeń, zatrudnienie i odpowiednie przeszkolenie personelu, zapewniające graczom możliwość uczestniczenia w grze (por. np. (por. wyroki NSA: z 25 lutego 2020 r., sygn. akt II GSK 304/19; z 21 listopada 2019 r., sygn. akt II GSK 2177/17; z 16 kwietnia 2019 r., sygn. akt II GSK 514/17; z 14 marca 2019 r. sygn. akt II GSK 125/17, z 9 stycznia 2019 r., sygn. akt II GSK 4236/16).

Wykładnia pojęcia "urządzający gry na automatach poza kasynem gry" umożliwiająca nakładanie kar administracyjnych na więcej niż jeden podmiot jest niezbędna dla zapewnienia skuteczności systemu kontroli i przewidzianych przez ustawodawcę sankcji, w celu wyeliminowania przypadków obejścia bądź nadużycia prawa przez podmioty uczestniczące w działalności hazardowej. Nie do pogodzenia bowiem z zasadą skuteczności stanowionego prawa byłaby taka wykładnia przepisów u.g.h., która w istocie pozostawiałaby bez kontroli i sankcji np. przypadki tworzenia pozorów urządzania gier na automatach przez jeden podmiot, a więc też jego nominalnej odpowiedzialności, podczas gdy w rzeczywistości gry na automacie urządzane byłyby również na rachunek innego podmiotu jako element wspólnego przedsięwzięcia (zob. np. wyroki NSA: z 29 września 2020 r., sygn. akt II GSK 3123/17; z 15 września 2020 r., sygn. akt II GSK 3100/17; z 27 sierpnia 2020 r., sygn. akt II GSK 3214/17; z 18 sierpnia 2020 r., sygn. akt II GSK 4055/17; z 22 lutego 2019 r., sygn. akt II GSK 228/17).

W orzecznictwie NSA jednolicie przyjmuje się także, że warunkiem przypisania odpowiedzialności administracyjnoprawnej, o której mowa w art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h., jest wykazanie, że dany podmiot aktywnie uczestniczył w procesie urządzania nielegalnych gier, a więc podejmował określone czynności nie tylko związane z procesem udostępniania automatów, lecz również z ich obsługą oraz stwarzaniem technicznych, ekonomicznych i organizacyjnych warunków umożliwiających sprawne i niezakłócone funkcjonowanie samego urządzania oraz jego używanie do celów związanych z zasadniczo komercyjnym procesem organizowania gier hazardowych. (por. np. wyroki NSA: z 23 stycznia 2019 r., sygn. akt II GSK 4823/16; z 16 stycznia 2019 r., sygn. akt II GSK 4728/16). Urządzanie gier obejmuje również i te działania, które należy podjąć, aby w ogóle umożliwić prowadzenie gier na automatach, w tym przygotowanie lokalu, czy też jego udostępnienie. Działania te mogą być podejmowane przy współudziale wielu podmiotów. Ważne jest przy tym, aby okoliczności sprawy wskazywały na to, że proces urządzania gier objęty jest przez podmioty w nim występujące porozumieniem charakteryzującym się współdziałaniem czy współpracą.

Wprawdzie rację ma skarżący kasacyjnie, gdy stwierdza, że brak jest podstaw prawnych, by samą czynność cywilnoprawną (umowę najmu) oddania lokalu (jego części) do władania innemu podmiotowi dla eksploatacji automatów, utożsamiać z pojęciem "urządzania gier", a w konsekwencji samo oddanie lokalu (części jego powierzchni użytkowej) nie może być uznane za wystarczającą przesłankę do kwalifikowania podmiotu wynajmującego lokal pod eksploatację automatów jako urządzającego gry i podlegającego karze pieniężnej, jednak wbrew temu stanowisku, w okolicznościach rozpoznawanej sprawy Naczelny Sąd Administracyjny podzielił ocenę sądu pierwszej instancji, że zebrany przez organy w sprawie materiał dowodowy dawał podstawy do przypisania skarżącemu przymiotu "urządzającego gry na automatach", o którym mowa w art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h., bowiem organy wykazały aktywną postawę skarżącego podczas urządzania gier na automacie znajdującym się w lokalu, w którym prowadził działalność gospodarczą.

Za przyjęciem tego wniosku przemawia zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, a przede wszystkim treść zawartej przez skarżącego [...] listopada 2015 r. z [A.] sp. z o.o. (Najemca) umowy najmu powierzchni. Ustalone okoliczności jasno wskazują, że rola skarżącego w całym przedsięwzięciu wykraczała ponad standardowe postanowienia umowy najmu, bowiem celem zawartej umowy najmu, a zarazem zgodnym zamiarem stron, było podjęcie wspólnego przedsięwzięcia gospodarczego, polegającego na połączeniu składników majątkowych, jakimi dysponowały strony kontraktu tj. lokalu, którym zarządzał skarżący oraz automatu należącego do Spółki, co wspólnie umożliwiało uruchomienie gier na automatach w sposób dostępny dla ogółu, a więc ich "urządzanie" – w rozumieniu art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. (por. wyrok NSA z 6 marca 2019 r. sygn. akt II GSK 477/17).

W okolicznościach rozpoznawanej sprawy przyjąć należy, że skarżący posiadał również pełną wiedzę co do rodzaju działalności, jaką będzie prowadzić Najemca, co także uzasadnia wniosek o istnieniu porozumienia między stronami tej umowy, którego przedmiotem był nie tylko sam najem powierzchni użytkowej, lecz także instalacja urządzenia do gier i prowadzenie działalności gospodarczej przy jego wykorzystaniu. Fakt umożliwienia klientom lokalu swobodnego dostępu do automatów w dniach i godzinach otwarcia lokalu potwierdza, że skarżący stwarzał odpowiednie warunki do udziału w grach hazardowych poza kasynem gry. Nadto poprzez wyznaczenie godzin otwarcia lokalu, strona mogła wpływać na czas eksploatacji urządzenia, a tym samym na ilość klientów i poziom osiąganych zysków. Należy zauważyć, że w § 3 umowy najmu jej strony zawarły szereg postanowień odnoszących się czasu otwarcia lokalu i godzin pracy, ewentualnych przeszkód w jego funkcjonowaniu (np. awarii uniemożliwiających działanie lokalu, a tym samym automatu). O istnieniu wspólnego przedsięwzięcia może świadczyć również i to, że skarżący zobowiązał się zawiadomić Najemcę z co najmniej 5-dniowym wyprzedzeniem o przewidywanej istotnej zmianie godzin pracy lokalu, o możliwym zamknięciu lokalu, o zaprzestaniu prowadzenia działalności w lokalu. Wynajmujący miał również, zgodnie z umową, informować Najemcę o wszelkich uszkodzeniach, awariach i nieprawidłowościach w pracy automatu (§ 3 umowy). Skarżący zapewnił również dopływ energii elektrycznej do automatu, z którego działania zarówno on sam, jak i właściciel urządzenia – czerpali zyski. Wskazane okoliczności świadczą o tym, że rola skarżącego w całym przedsięwzięciu wykraczała ponad standardowe postanowienia umowy najmu polegające na udostępnieniu Najemcy powierzchni wynajętego lokalu. Poza samym udostępnieniem powierzchni, skarżący wykonywał czynności związane z urządzaniem gier, tym samym współdziałał w procesie urządzania gier na automacie zainstalowanym w kontrolowanym lokalu.

Chybiona w związku z tym jest całość argumentacji podniesionej w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, dotyczącej naruszenia przez sąd pierwszej instancji art. 65 § 1 i 2 k.c. przy interpretacji postanowień zawartej przez skarżącego umowy najmu. Przepis ten w § 1 przewiduje, że oświadczenie woli należy tak tłumaczyć, jak tego wymagają ze względu na okoliczności, w których złożone zostało, zasady współżycia społecznego oraz ustalone zwyczaje. Zgodnie z § 2 w umowach należy raczej badać, jaki był zgodny zamiar stron i cel umowy, aniżeli opierać się na jej dosłownym brzmieniu. Skarżący kasacyjnie szeroko w uzasadnieniu skargi kasacyjnej odniósł się do reguł, jakimi – zgodnie z tym przepisem – należy kierować się przy dokonywaniu interpretacji postanowień umów. Skarżący podniósł m.in. brak tożsamości pomiędzy urządzaniem gier, a zawarciem umowy zobowiązaniowej oddającej prawo do korzystania z lokalu – co w jego ocenie – stanowiło cel zawartej umowy. W związku z tym, należy wskazać, że zasady prowadzenia postępowania dowodowego i oceny zgromadzonych dowodów w postępowaniu administracyjnym regulują przepisy ustawy Ordynacja podatkowa. Działając zgodnie z tymi przepisami organy, a także kontrolujący ich działalność sąd pierwszej instancji, prawidłowo zwróciły uwagę na te elementy tej cywilnoprawnej umowy, które są istotne z punktu widzenia norm prawa administracyjnego i wskazują na zawarcie porozumienia w celu wspólnego działania polegającego na urządzaniu gier losowych. W tym wypadku było to – niepodważone skutecznie zarzutami skargi kasacyjnej – ustalenie, że skarżący nie tylko udostępnił Najemcy powierzchnię lokalu, ale także brał aktywny udział w całym przedsięwzięciu organizacji gier losowych.

Nieuzasadnione są zarzuty naruszenia wskazanych przepisów Konstytucji RP (pkt I petitum skargi kasacyjnej). Zgodnie z treścią art. 21 ust. 2 wywłaszczenie jest dopuszczalne jedynie wówczas, gdy jest dokonywane na cele publiczne i za słusznym odszkodowaniem, przepis art. 31 ust. 3 przewiduje, że ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw mogą być ustanawiane tylko w ustawie i tylko wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, bądź dla ochrony środowiska, zdrowia i moralności publicznej, albo wolności i praw innych osób. Ograniczenia te nie mogą naruszać istoty wolności i praw. Natomiast zgodnie z art. 64 ust. 3 własność może być ograniczona tylko w drodze ustawy i tylko w zakresie, w jakim nie narusza ona istoty prawa własności. Skarżący zarzucając ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie nie uzasadnił, w czym upatruje naruszenia wskazanych przepisów Konstytucji. Przywołanych przepisów sąd pierwszej instancji nie stosował, ani też nie dokonał ich wykładni. Z treści mających zastosowanie w sprawie przepisów u.g.h. nie wynika żadne ograniczenie możliwości legalnego korzystania z własności. Przepisy te przewidują sankcje za nielegalne urządzanie gier losowych poza kasynem gry i/lub bez zezwolenia albo koncesji. Autor skargi kasacyjnej zdaje się upatrywać naruszenia konstytucyjnych wolności skarżącego w tym, że został on ukarany za wynajęcie powierzchni swojego lokalu, co stanowi "ingerencję władz w takim stopniu, który pozbawia kasatora prawa swobodnego dysponowania jak i korzystania z nieruchomości". Z tym stanowiskiem nie można się zgodzić, bo jak wyżej powiedziano, bezspornie w tej sprawie organy wykazały, że skarżący miał świadomość procederu urządzania gier losowych w wynajętym lokalu i godząc się na to, z nielegalnych gier hazardowych uczynił element swojej działalności zarobkowej. A zatem nie można mówić o naruszeniu konstytucyjnych wolności w sytuacji, kiedy jasno zostało wykazane, że skarżący naruszył prawo, a swobodne korzystanie z nieruchomości i dysponowanie nią podlega ochronie wtedy, gdy jest zgodne z prawem.

Z przedstawionych powodów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b/ i § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a/ w zw. z § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 1804 ze zm.). Zasądzona kwota 2700 zł stanowi zwrot kosztów profesjonalnego pełnomocnika organu, który sporządził i wniósł w terminie przewidzianym art. 179 p.p.s.a. odpowiedź na skargę kasacyjną i który nie występował przed sądem pierwszej instancji.