Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 281/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-05-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6122 Rozgraniczenia nieruchomości
Hasła tematyczne: Rozgraniczenie nieruchomości
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 135, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 29 ust. 1, art. 31 ust. 2-4, art. 33 ust. 1 i 3, art. 34 ust. 1
journal: Dz.U. 2010 nr 193 poz 1287
law: Ustawa z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne - tekst jednolity
article: art. 15, art. 105
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jakub Linkowski, Sędziowie sędzia WSA Magdalena Durzyńska, sędzia WSA Łukasz Krzycki (spr.), Protokolant sekr. sąd. Marek Lubasiński, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 maja 2014 r. sprawy ze skargi J. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] listopada 2013 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Prezydenta Miasta W. z dnia [...] grudnia 2012 roku nr [...]; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. na rzecz skarżącego J. W. kwotę 357 (trzysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., na zasadzie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2013 r., poz. 267), zwanej dalej "K.p.a.", utrzymało w mocy decyzję Prezydenta W. z [...] grudnia 2012 r., o umorzeniu, jako bezprzedmiotowego, postępowania z wniosku p. J. W. w części dotyczącej dokonania rozgraniczenia nieruchomości położonych przy ul. [...], dla których aktualnie prowadzona jest księga wieczysta KW [...] (działka ew. nr [...] z obrębu [...]) oraz księga wieczysta KW [...] (działka ew. nr [...] z obrębu [...]).

Uzasadniając decyzję organ wskazał, że postępowanie było prowadzone na wniosek p. J. W., o dokonanie rozgraniczenia nieruchomości stanowiącej jego własność, uregulowanej w księdze wieczystej o stosownym numerze z. nieruchomością sąsiednią, uregulowaną także księgą o wskazanym numerze. Później wniosek został zmodyfikowany – wskazano, że chodzi o rozgraniczenie wyłączanie od strony graniczącej działki ew. o nr [...].

Umorzenie postępowania, w myśl art. 105 K.p.a., było – zdaniem organu -zasadne wobec ustalenia poniższego stanu faktycznego i prawnego.

Z przepisów ustawy z dnia 17 maja 1989 r. - Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz.U. z 2010 r. Nr 193, poz. 1287 ze zm.) wynika, że czynności zmierzające do ustalenia granicy pomiędzy rozgraniczanymi nieruchomościami wykonuje geodeta, który następnie sporządza protokół graniczny lub akt ugody albo też opinię dotyczącą przebiegu granic, jeżeli ich przebieg nie może być ustalony w postępowaniu administracyjnym. W rozpoznawanej sprawie, uprawniony geodeta przedłożył stosowna opinię, jak również dokumentację techniczną. W opinii geodeta wskazał, że "w operacie ewidencji gruntów, jako granicę dz. ewid. [...] i [...] przyjęto prostą [...]. Punkt ten jest zgodny z w/w operatami archiwalnymi i stanowi punkt wspólny działek [...] i [...] opisanych w wymienionych księgach wieczystych. Punkt [...] odpowiada granicy dz. [...] z KW [...], natomiast punkt A odpowiada granicy dz. [...] z KW [...]. Działki [...] i [...], w granicach wykazanych w dokumentach powołanych w księgach wieczystych KW [...] i KW [...], nie posiadają wspólnej granicy." Również organ - w oparciu o przedłożoną dokumentację rozgraniczenia nieruchomości - uznał, że granicę pomiędzy przedmiotowymi nieruchomościami stanowi punkt graniczny nr [...], którego położenie, ujawnione w operacie ewidencji gruntów i budynków, jest zgodne ze zgromadzonymi w tym zakresie dowodami tj. opracowaniem [...], [...] oraz [...], jak również nie stanowi przedmiotu sporu pomiędzy stronami postępowania. Na pozostałym zaś odcinku nieruchomości, uregulowane w KW Nr [...] oraz KW Nr [...], nie posiadają wspólnej granicy.

Ustosunkowując się do zarzutów odwołania, gdzie podnoszono, że dane ewidencyjne dotyczące działek są wadliwe, wskazano, że inicjatywa wszczęcia postępowania w sprawie wymiany danych ewidencyjnych należy nie tylko do organu prowadzącego ewidencję gruntów i budynków, lecz również do podmiotów posiadających interes prawny we wszczęciu i prowadzeniu postępowania w przedmiocie aktualizacji danych ewidencyjnych.

W skardze p. J. W., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika – adwokata, sformułował zarzuty naruszenia:

- art. 107 § 3 K.p.a. wyrażające się w tym, że organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie odniósł się do zarzutów podniesionych w odwołaniu; z zaskarżonej decyzji nie wynika, z jakich powodów organ administracji II. instancji nie uwzględnił zarzutów odwołania,

- art. 105 K.p.a. wyrażające się w umorzeniu postępowania jako bezprzedmiotowego, podczas gdy z operatu technicznego geodety oraz z innych dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynikają istotne rozbieżności w ewidencji gruntów dla działek ew. nr [...] i [...], wymagające korekty z mocy prawa,

- art. 34 ust. 1 i 2 ustawy - Prawo geodezyjne i kartograficzne wyrażające się w błędnym niezastosowaniu powyższego przepisu i przyjęciu, że regulacja ta ma zastosowanie tylko w przypadku, gdy linia graniczna pomiędzy nieruchomościami wyznaczona jest co najmniej przez dwa punkty graniczne, podczas gdy punkt graniczny nr [...] pomiędzy działkami nr [...] i [...] nie jest sporny pomiędzy stronami i odzwierciedla faktyczny przebieg granicy nieruchomości, natomiast punkt graniczny nr [...] także jest wspólny dla działek [...] i [...], albowiem powierzchnia 0,0003 ha działki ew. nr [...] należy do Skarżącego.

Wniesiono o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowego.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, w wyniku dokonania wadliwej wykładni art. 29 ust. 1 w zw. z art. 31 ust. 2-4, art. 33 ust. 1 i 34 ust. 1 ustawy - Prawo geodezyjne i kartograficzne w kontekście przesłanek prowadzenia postępowania w przedmiocie rozgraniczenia.

W sprawie nie są sporne kluczowe elementy stanu faktycznego. Sporządzona w toku wszczętego postępowania rozgraniczeniowego dokumentacja geodezyjna wskazuje, że - w świetle danych zawartych w zasobach geodezyjnych - pomiędzy działkami ew. nr [...] (skarżącego) oraz [...] (sąsiednią) istnieje tylko jeden punkt graniczny (nr [...]) ponieważ, gdy chodzi o punkt nr [...] wyznacza on granice działki geodezyjnej nr [...] lecz nie leży na granicy działki nr [...] (granicę tę wyznacza punkt A – naniesiony na szkicu ręcznym, wykonanym przez geodetę – patrz "Dokumentacja rozgraniczenia nieruchomości" oznaczona lit. [...] w aktach organu I. instancji). Jednocześnie pomiędzy działkami nr [...] i [...] nie ujawniono w ewidencji żadnej dodatkowej nieruchomości (działki o określonym numerze ewidencyjnym). W takiej sytuacji organ uznał, że nieruchomość wnioskodawcy nie graniczy z działką sąsiednia, co uzasadniałoby umorzenie postępowania w przedmiocie rozgraniczania nieruchomości. Z oceną organu nie sposób się zgodzić, wobec treści normatywnej przepisów regulujących zasady rozgraniczania nieruchomości.

W myśl art. 29 ust. 1 ustawy - Prawo geodezyjne i kartograficzne "Rozgraniczenie nieruchomości ma na celu ustalenie przebiegu ich granic przez określenie położenia punktów i linii granicznych, utrwalenie tych punktów znakami granicznymi na gruncie oraz sporządzenie odpowiednich dokumentów, zaś zgodnie z art. 31 ust. 2 i 3:

"2. Przy ustalaniu przebiegu granic bierze się pod uwagę znaki i ślady graniczne, mapy i inne dokumenty oraz punkty osnowy geodezyjnej.

3. Jeżeli jest brak danych, o których mowa w ust. 2, lub są one niewystarczające albo sprzeczne, ustala się przebieg granicy na podstawie zgodnego oświadczenia stron lub jednej strony, gdy druga strona w toku postępowania oświadczenia nie składa i nie kwestionuje przebiegu granicy.".

W końcu "W razie sporu co do przebiegu linii granicznych, geodeta nakłania strony do zawarcia ugody. Ugoda zawarta przed geodetą posiada moc ugody sądowej." (art. 31 ust. 4 ustawy).

Mając na uwadze wskazane wyżej regulacje, wypada stwierdzić, że rozgraniczenie nieruchomości może być prowadzone także wówczas, gdy dane wynikające z map i innych dokumentów są niewystarczające albo sprzeczne (art. 31 ust. 3 ustawy). Dotyczyć to może także konturów i powierzchni działek ewidencyjnych, przy pomocy których opisane są grancie nieruchomości, dla których prowadzone są księgi wieczyste.

Według ustaleń organu (czego nie kwestionuje Skarżący) tego rodzaju sytuacja ma miejsce w danym przepadku. Otóż, o ile wyznaczyć punkt graniczny nieruchomości, opisanej jako działka ew. nr [...], na podstawie dostępnej dokumentacji (punkt A wg na szkicu ręcznym, wykonanym przez geodetę), granica tej działki nie pokrywa się z przebiegiem granicy nieruchomości opisanej, jako działka ew. nr [...] (tam - punkt graniczny nr [...]). Wspólny dla działek jest tylko punkt graniczny oznaczony w zasobach geodezyjnych jako nr [...]. Jednocześnie nie stwierdzono, aby pomiędzy nieruchomościami objętymi księgami wieczystymi istniała w istocie inna wyodrębniona nieruchomość, czy choćby - ujawniona w ewidencji gruntów i budynków - działka ewidencyjna, co potwierdzają zarówno zasoby geodezyjne (brak w nim działki o określonym numerze – geodeta sugeruje jedynie ujawnienie takowej) jak i stan faktyczny na gruncie, gdzie pomiędzy nieruchomościami opisanymi, jako działki ew. nr [...] i [...] istnieje jedno ogrodzenie (wg szkicu ręcznego, wykonanego przez geodetę). Ujawnienie takiej sytuacji nie pozwala na uznanie, że nie jest możliwe dokonania rozgraniczania nieruchomości wnioskodawcy po stronie nieruchomości, opisanej aktualnie jako działka ew. nr [...]. Przedwczesna byłaby ocena przez Sąd, czy granica ta będzie przebiegać po linii łączącej punkt graniczny nr [...] z punktem A (granica ujawnionej obecnie w ewidencji działki nr [...]) czy też wzdłuż linii łączącej punkt graniczny nr [...] z punktem [...] (granica nieruchomości sąsiedniej, opisanej dotychczas jako działka ewidencyjna nr [...]). Wypowiadanie się, co do twierdzeń skargi w tym zakresie, byłoby jeszcze nieuprawnione, gdyż stanowiska w tym zakresie nie zajął jeszcze organ administracji, a kontrola merytorycznych orzeczeń w tym zakresie należy do sądów powszechnych (art. 33 ust. 3 ustawy - Prawo geodezyjne i kartograficzne).

W rozpoznawanej sprawie powinny znaleźć zastosowanie reguły rozgraniczania nieruchomości wskazane w art. 31 ust. 3 ustawy - Prawo geodezyjne i kartograficzne, tzn. przebieg granicy może być ustalony np. na podstawie zgodnego oświadczenia stron lub jednej strony, gdy druga strona w toku postępowania oświadczenia nie składa i nie kwestionuje przebiegu granicy. Natomiast, w razie sporu co do przebiegu linii granicznych, geodeta powinien nakłaniać strony do zawarcia ugody (art. 31 ust. 3 zd. 1). Organ administracji wyda decyzję o rozgraniczeniu nieruchomości, jeżeli zainteresowani właściciele nieruchomości nie zawarli ugody, a ustalenie przebiegu granicy nastąpiło na podstawie zebranych dowodów lub zgodnego oświadczenia stron (art. 33 ust. 1). W końcu, jeżeli w razie sporu, co do przebiegu linii granicznych nie dojdzie do zawarcia ugody lub nie ma podstaw do wydania decyzji, o której mowa w art. 33 ust. 1, upoważniony geodeta sporządza opinię i całość dokumentacji przekazuje właściwemu organowi, zaś organ ten, umarza postępowanie administracyjne i przekazuje sprawę z urzędu do rozpatrzenia sądowi (art. 34 ust. 1 i 2).

Pokreślenia wymaga, że wskazany w art. 34 ust. 1 przypadek umorzenia postępowania stanowi element procedury rozgraniczania nieruchomości i skutkuje wyłącznie jej zakończeniem przed organami administracji - w sprawie właściwym staje się sąd powszechny. Jest to sytuacja inna niż mający w przedmiotowej sprawie miejsce przypadek umorzenia postępowania z uwagi na brak przedmiotu rozstrzygania (twierdzenie organów obu instancji o braku wspólnej granicy pomiędzy nieruchomościami).

Organy obu instancji błędnie przyjęły, jakoby przedmiotem rozpatrzenia było rozgraniczenie działek ewidencyjnych oznaczonych konkretnymi numerami, których położenie punktów granicznych może być ustalone wyłącznie na podstawie danych z ewidencji gruntów i budynków. Przedmiotem postępowania, w myśl art. 29 ust. 1, jest natomiast rozgraniczenie konkretnych nieruchomości, które to są opisywane jedynie, jako pewne działki ewidencyjne.

Mylne uznanie - w następstwie wadliwej wykładni przepisów zakreślających przesłanki rozgraniczania nieruchomości w trybie administracyjnym (chodzi tu przepisy materialnoprawne - zakreślające zakres właściwości organów administracji) - jakoby nie było możliwe prowadzenie postępowania w przedmiocie rozgraniczenia nieruchomości skarżącego od strony nieruchomości opisanej dotąd, jako działka ew. nr [...], skutkowało przedwczesnym umorzeniem postępowania (trafny zarzut skargi naruszania przepisu postępowania - art. 105 K.p.a.), z pominięciem ram jego prowadzenia, zakreślonych w art. 31 ust. 3 i 4. art. 33 ust. 1 oraz art. 34 ust. 1 ustawy - Prawo geodezyjne i kartograficzne.

W tej sytuacji naruszenie przepisów prawa materialnego miało istotny wpływ na wynik sprawy.

Natomiast nie mógł być skuteczny, sformułowany w skardze, zarzut braku właściwego uzasadnienia decyzji, upatrywany w braku pełnego ustosunkowania się do zarzutów odwołania. Mógłby mieć on znacznie tylko, o ile zostałby powiązany ze wskazaniem, jakie istotne w sprawie okoliczności nie zostały wyjaśnione (wykazanie, że naruszenie przepisów postępowania mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy). Przedwczesny jest jednocześnie zarzut naruszenia art. 34 ust. 1 i 2 ustawy - Prawo geodezyjne i kartograficzne. Organ nie zajął jeszcze bowiem w uzasadnieniu orzeczenia stanowiska w kwestii, czy nie uchybiono zasadom zakreślonym w art. 31 ust. 3 oraz art. 33 ust. 1 ustawy. Będzie to przesądzało czy uprawnione jest umorzenie postępowania z uwagi na zasadność przekazania sprawy do sądu powszechnego.

Wobec konieczności ponownego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, z uwzględnieniem prawidłowej wykładni przepisów zakreślających właściwość organów administracji do prowadzenia postępowania rozgraniczeniowego, Sąd - uwzględniając zasadę rozpatrywania sprawy w dwu instancjach (art. 15 K.p.a.) - uchylił decyzje organów obu instancji.

Z przytoczonych wyżej przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 135 i 145 § 1 pkt 1 lit a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w pkt I. sentencji. O kosztach postępowania orzeczono w pkt II. sentencji na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 powyższej ustawy w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 461).

Rozpatrując ponownie sprawę organ I. instancji uwzględni ocenę prawną i wskazania, co do dalszego postępowania, zawarte w uzasadnieniu niniejszego orzeczenia.