Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 102/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2012-03-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6343 Świadczenia pieniężne z tytuły pracy przymusowej
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 105 par. 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Grażyna Malinowska - Wasik po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w Wydziale II w dniu 20 marca 2012 r. sprawy ze skargi K. W. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] grudnia 2011 r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania oddala skargę.


UZASADNIENIE

II SA/Bd 102/12

Uzasadnienie

Pismem z dnia [...] K. W. zwróciła się do Kierownika Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. o przyznanie jej świadczenia pieniężnego określonego w ustawie z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i ZSRR (Dz. U. Nr 87, poz. 395 z późn. zm.) wskazując, że w październiku 1939 r. w związku z nakazem władz okupacyjnych zmuszona była wraz z rodzeństwem, rodzicami i dziadkami opuścić w ciągu godziny gospodarstwo w miejscowości W. Koło S., że wysiedlona rodzina rozdzielając się znalazła schronienie u różnych osób, że rodzice wraz z jej rodzeństwem M., E. i S. zostali w sierpniu 1940 r. z miejscowości D. wywiezieni do obozu przesiedleńczego w Ł. przy ul. Ż., a stamtąd do miejscowości R., gdzie pozostali do marca 1945 r., prowadząc gospodarstwo rolne oraz że ona wraz z bratem K., przebywając od czasu wysiedlenia w G. k/Ż., od 1 stycznia 1940 r. do 15 kwietnia 1941 r. w wieku 15 lat pracowała przymusowo w niemieckim gospodarstwie.

Decyzją z dnia [...] nr [...] Kierownik Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 grudnia 2009 r. sygn. K 49/07 odmówił przyznania K. W. uprawnienia do wnioskowanego świadczenia z uwagi na niespełnienie przez nią przesłanki deportacji do pracy przymusowej, skoro pracę tę wykonywała w pobliżu stałego miejsca zamieszkania. Następnie po ponownym rozpatrzeniu sprawy powyższą decyzję utrzymał w mocy decyzją z dnia [...] nr [...].

K. W. złożyła w dniu [...] do organu (data wpływu) wniosek o rozpoznanie jeszcze raz jej sprawy z wniosku z dnia [...] w związku ze zmianą ustawą z dnia 25 lutego 2011 r. (Dz. U. Nr 72, poz. 380) ustawy z dnia 31 maja 1996 r.

W odpowiedzi organ pismem z dnia [...] poinformował wyżej wymienioną, że jej wniosek został zakwalifikowany jako wniosek o uchylenie lub zmianę decyzji (art. 154 § 1 lub art. 155 kpa), lecz może ona w terminie 7 dni wybrać inny tryb rozpatrzenia wniosku określony w art. 145 kpa lub 156 kpa, zaś w razie niewniesienia w tym terminie zastrzeżeń, wniosek zostanie rozpatrzony na podstawie art. 154 lub 155 kpa.

Wobec braku reakcji wnioskodawczyni Kierownik Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] nr [...] wydaną na mocy art. 154 kpa oraz art. 2 i 4 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. odmówił uchylenia własnej decyzji ostatecznej z dnia [...]. Wskazując w uzasadnieniu, że słuszny interes strony, o którym mowa w art. 154 § 1 kpa nie może prowadzić do obchodzenia przepisów oraz przytaczając treść znowelizowanego art. 2 ustawy z dnia 31 maja 1996 r., zgodnie z którą, represją jest deportacja (wysiedlenie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy w graniach terytorium państwa polskiego sprzed 1 września 1939 r., jak również powołując się dodatkowo na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 grudnia 2009 r. sygn. K 49/07, organ stwierdził, iż wnioskodawczyni nie spełnia warunku deportacji do pracy przymusowej, gdyż z materiału dowodowego wynika, iż została w okresie okupacji zmuszona do opuszczenia miejsca zamieszkania, lecz bez administracyjnego nakazu wykonywania przymusowo pracy.

Nie uwzględniając wniosku K. W. z dnia [...] o ponowne rozpatrzenie sprawy, w którym przytoczyła ona okoliczności wymienione w pierwotnym wniosku z dnia [...] oraz podała dodatkowo, iż po opuszczeniu w kwietniu 1941 r. na zgodę H. F. gospodarstwa Niemca w G., w którym pracowała przymusowo, udała się z nakazu władz okupacyjnych do miejscowości R., gdzie także od końca 1941 r. przebywała jej najbliższa rodzina i razem wszyscy pracowali tam do wyzwolenia w gospodarstwie rolnym, w związku z czym kolejnym okresem wykonywania przymusowej pracy na rzecz okupanta był czas pracy w R. od maja 1941 r. do lipca 1944 r. (łączny czas przymusowej pracy wyniósł 53 miesiące), Kierownik Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] nr [...] orzekł o utrzymaniu własnej decyzji z dnia [...] w mocy.

W uzasadnieniu decyzji organ przytoczył treść art. 154 kpa, zgodnie z którym decyzja ostateczna, na mocy której żadna ze stron nie nabyła prawa może być w każdym czasie uchylona lub zmieniona przez organ, który ją wydał jeżeli przemawia za tym słuszny interes strony oraz jednocześnie podniósł, że przyznanie wnioskodawczyni uprawnienia koliduje z interesem społecznym, zaś słuszny interes strony nie może prowadzić do obchodzenia przepisów prawa, to jest w niniejszej sprawie art. 2 pkt 2 lit. "a" ustawy z dnia 31 maja 1996 r. (Dz. U. Nr 87, poz. 395 ze zm.).

W myśl zaś treści wymienionego przepisu, znowelizowanego ustawą z dnia 25 lutego 2011 r., represją uprawniającą do ubiegania się o przyznanie świadczenia pieniężnego jest między innymi deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy w granicach terytorium państwa polskiego sprzed 1 września 1939 r. lub z tego terytorium na terytorium:

a) III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945 r.

b) Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich i terenów przez niego okupowanych w okresie od 17 września 1939 r. do 5 lutego 1946 r. oraz po tym okresie do końca 1948 r. z terytorium państwa polskiego w jego obecnych granicach.

Jak wskazał organ, dla uzyskania pozytywnej decyzji w przedmiocie świadczenia konieczne jest łączne wystąpienie dwóch przesłanek: osoba została deportowana do pracy przymusowej m.in. w granicach terytorium państwa polskiego sprzed dnia 1 września 1939 r. oraz praca wykonywana była przez nią w warunkach deportacji przez okres co najmniej 6 miesięcy.

Ze względu na to, iż wysiedlenie rodziny wnioskodawczyni z gospodarstwa w W. nie miało na celu zmuszenia do wykonywania pracy przymusowej na rzecz okupanta i dopiero po przejęciu przez Niemców gospodarstwa w G., w których wnioskodawczyni przebywała od czasu wysiedlenia z nieruchomości, zmuszona została do pracy na rzecz Rzeszy, nie został spełniony przez nią jeden z wymaganych warunków, tj. warunek deportacji do pracy przymusowej. Organ stwierdził także, że nie jest represją w rozumieniu ustawy pobyt wnioskodawczyni w R., bowiem rodzice wnioskodawczyni zostali wprawdzie wysiedleni do gospodarstwa rolnego w tej miejscowości i nałożone zostały na nich kontygenty, to jednak wnioskodawczyni i jej brat dobrowolnie do nich dołączyli, a więc i w tym wypadku nie został spełniony wymóg deportacji do pracy przymusowej.

W dniu [...] wpłynął do Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych wniosek K. W. o ponowne rozpatrzenie sprawy, w którym wskazując, że nie zgadza się z decyzją z dnia [...] i wcześniejszymi decyzjami organu zarzuciła, iż jej pisma były rozpatrywane z małą wnikliwością i bez należytej staranności. Zdaniem wnioskodawczyni jej odwołania były konsekwencją przyjęcia niewłaściwego toku działania pracowników organu podczas wydawania pierwszej decyzji i dlatego, z uwagi na popełniony na samym początku błąd sprawa powinna być rozpatrywana jako nowa, a nie kontynuacja rozpoczętej w 2010 r.

Przedstawiając w uzasadnieniu wniosku losy swoje i rodzinny po wysiedleniu z W. wnioskodawczyni zakwestionowała stanowisko organu, że do R. udała się z G. dobrowolnie, ponieważ wykonywała tam w okresie od maja 1941 r. do lipca 1944 r. razem z rodzicami przymusowe prace w warunkach przesiedlenia poza dotychczasowe miejsce zamieszkania, tj.: z miejscowości W., a fakt, że do R. nie pojechała w transporcie nie jest wystarczający by odmówić świadczenia.

Decyzją nr [...] wydaną w dniu [...] na podstawie art. 105 § 1 kpa Kierownik Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych umorzył postępowanie w sprawie z wniosku K. W. z dnia [..] (data wpływu [...]) jako bezprzedmiotowe wskazując, że wymieniony wniosek jest tożsamy z wnioskiem rozpoznanym w postępowaniu prowadzonym w trybie art. 154 § 1 kpa zakończonym decyzją ostateczną z dnia 1 [...], którą utrzymana została w mocy decyzja z dnia [...] odmawiająca uchylenia decyzji ostatecznej z dnia [....] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia.

W uzasadnieniu decyzji organ dodatkowo zaznaczył, że w postępowaniu zakończonym decyzją ostateczną z dnia [...] wzięto pod uwagę argumenty strony podane przez nią we wniosku z dnia [...].

W następstwie rozpatrzenia wniosku K. W. z dnia [...] o ponowne rozpatrzenie sprawy Kierownik Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. decyzją z dnia [...] nr [...] orzekł w oparciu o art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 kpa o utrzymaniu w mocy własnej decyzji z dnia [...] umarzającej postępowanie administracyjne.

Z uzasadnienia decyzji wynika, że po nowelizacji ustawy z dnia 31 maja 1996 r. na wniosek strony sprawa przyznania świadczenia była kolejny raz rozpatrywana i po ponownym rozpatrzeniu wydano w dniu [...] decyzję ostateczną. W związku z tym postępowanie z wniosku z dnia [...] (data wpływu) zostało zakończone decyzją je umarzającą, gdyż kolejna decyzja podjęta w niniejszej sprawie byłaby obarczona wadą określoną w art. 156 § 1 pkt 3 kpa polegającą na rozstrzygnięciu sprawy, już uprzednio rozstrzygniętą decyzją ostateczną.

K. W. zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy decyzję Kierownika Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...] i poprzedzające ją decyzje.

W uzasadnieniu skargi nie nawiązując do umorzenia przez organ postępowania, podobnie jak we wcześniejszych pismach procesowych podniosła, iż do ubiegania się o przyznanie jej prawa do świadczenia pieniężnego uprawnia ją okres pracy przymusowej w obcym miejscu - w G. u obcych ludzi (w gospodarstwie Niemca) od 1 stycznia 1940 r. do 15 kwietnia 1941 r., gdyż w wieku 15 lat pozostawała bez kontaktu z rodziną, jak również okres pracy wraz z rodziną od maja 1941 r. do 20 lipca 1944 r. w gospodarstwie w R. k/D. objętym obowiązkowymi kontygentami, w którym znalazła się nie z własnej woli, lecz z nakazu władz niemieckich.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zajęte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje:

Sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, iż rozpatrując skargę ogranicza się do oceny, czy zaskarżone rozstrzygnięcie nie narusza prawa w stopniu wpływającym na wynik sprawy. Nie może natomiast kierować się takimi kryteriami, jak słuszność czy celowość jego podjęcia. Poza tym sąd nie będąc przy ocenie legalności rozstrzygnięcia co do zasady związany granicami skargi, to jest mając uprawnienie wykraczania poza podnoszone w skardze zarzuty i reagowania na niedostrzeżone przez skarżącego wadliwości kontrolowanej decyzji, jest jednak związany granicami sprawy. W związku z tym rozpoznając skargę nie jest władny wykraczać swoimi ocenami prawnymi poza granice sprawy określone przez przedmiot zaskarżonej, konkretnej decyzji, a zatem ogranicza się do zbadania legalności tejże decyzji niezależnie od tego, czy rozwiązanie problemów osoby skarżącej wykracza poza zawarte w decyzji rozstrzygnięcie.

Z uwagi na przedmiot zaskarżenia, którym jest decyzja Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymująca w mocy decyzję tego organu umarzającą postępowanie administracyjne, kontrola sądowa sprowadzona była w niniejszej sprawie do oceny legalności zastosowania art. 105 § 1 kpa z uwzględnieniem wskazanej w nim przesłanki umorzenia. Poza oceną sądu pozostawała natomiast sama prawidłowość odmowy przyznania skarżącej uprawnień kombatanckich.

Zgodnie z art. 105 § 1 kpa, gdy postępowanie z jakichkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania.

Przesłanką umorzenia postępowania jest w świetle treści powyższego przepisu bezprzedmiotowość postępowania, przy czym w razie jej stwierdzenia organ obligowany jest wydać decyzję, o której mowa w tym przepisie. Wskazuje na to użyte przez ustawodawcę słowo " wydaje", a nie "może wydać".

Bezprzedmiotowość postępowania ma miejsce wówczas, gdy brak jest z jakiejkolwiek przyczyny podstaw prawnych do rozpoznawania sprawy w drodze postępowania administracyjnego, to jest gdy zachodzi brak któregoś z elementów stosunku materialnoprawnego, skutkiem czego nie jest możliwe załatwienie sprawy poprzez rozstrzygnięcie co do istoty - pozytywne czy też negatywne. Bezprzedmiotowość postępowania może wynikać z przyczyn podmiotowych lub przedmiotowych. Do tych ostatnich należy m.in. sytuacja, w której dana sprawa została już rozstrzygnięta decyzją ostateczną.

Dopóki w obrocie prawnym funkcjonuje decyzja rozstrzygająca sprawę w sposób ostateczny, kolejne postępowanie dotyczące tej samej materii staje się niedopuszczalne i to niezależnie od prawidłowości tejże decyzji. Odnosząc powyższe do okoliczności niniejszej sprawy wskazać należy, że decyzją ostateczną z dnia [...] Kierownik Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] odmawiającą przyznania skarżącej uprawnienia do świadczenia z tytułu pracy przymusowej.

Nie ulega wątpliwości, że wymieniony organ rozpoznał następnie na podstawie art. 154 kpa, której to postawy skarżąca wezwana do zajęcia stanowiska co do trybu postępowania nie zakwestionowała, wniosek skarżącej z dnia [..] (data wpływu [..]) złożony z powołaniem się na dokonaną nowelizację ustawy z dnia 31 maja 1996 r. i wydał w dniu [...] datę odmawiającą uchylenia decyzji ostatecznej z dnia [...] o odmowie przyznania skarżącej uprawnienia do świadczenia, po czym powyższa decyzja utrzymana została w mocy decyzją ostateczną wskazanego organu z dnia [...]. Zaznaczyć należy, że sprawa zakończona decyzją z dnia [...], ze względu na zastosowany w niej nadzwyczajny tryb wzruszania decyzji ostatecznych określony w art. 154 kpa, stanowiła w rozumieniu prawnym sprawę odrębną od zakończonej w trybie zwykłym decyzją z dnia [...].

Zwrócić też trzeba uwagę, że wydając w dniu [...] decyzję, jak i decyzję ją poprzedzającą, niezależnie od rozważenia przesłanek określonych w art. 154 ustawy, organ odniósł się do zmienionej ustawą z dnia 25 lutego 2011 r. (Dz. U. Nr 72, poz. 380) treści art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. i dokonał oceny wniosku skarżącej na gruncie wskazanego przepisu stwierdzając, iż uwzględnienie tegoż wniosku prowadziłoby do jego naruszenia z uwagi na niespełnienie przez skarżącą warunku deportacji w celu pracy przymusowej.

Występując w dniu [...] (data wpływu) z kolejnym wnioskiem dotyczącym rozpoznania sprawy w przedmiocie przyznania jej uprawnień do świadczenia pieniężnego skarżąca zainicjonowała nowe postępowanie, które - z uwagi na niepodanie żadnych innych niż poprzednio okoliczności i zarzutów organ zakwalifikował jako dotyczące sprawy tożsamej ze sprawą zakończoną decyzją z dnia [...] w oparciu o art. 154 kpa.

Tożsamość sprawy administracyjnej rozstrzyganej w kolejnych postępowaniach zachodzi w przypadku występowania tych samych podmiotów, których interesów prawnych lub obowiązków dotyczy wynik postępowania (czyli stron), tego samego przedmiotu sprawy i tego samego stanu prawnego przy niezmienionym stanie faktycznym sprawy.

Nie budzi wątpliwości, że decyzja ostateczna z dnia [..] odnosi się do tej samej osoby, to jest skarżącej, w obydwu przypadkach występuje tożsamość przedmiotu, stan prawny w zakresie przesłanek przyznania świadczenia jest identyczny, jak również nie uległy zmianie okoliczności o charakterze prawotwórczym, które wziął pod uwagę organ wydając w dniu [...] decyzję nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia niekorzystnej dla skarżącej decyzji z dnia [...].

W tym stanie rzeczy bezsprzecznie zachodziły podstawy do wydania w dniu [...] decyzji umarzającej, wobec jego bezprzedmiotowości, postępowanie pierwszoinstancyjne wszczęte pismem - wnioskiem skarżącej z dnia [...] (data wpływu) oraz do utrzymania tej decyzji w mocy.

Podnieść należy, że trafnie organ w motywach decyzji podkreślił, iż decyzja merytoryczna (uchylająca lub odmawiająca uchylenia decyzji z dnia [...] ponownie rozstrzygająca sprawę już uprzednio rozstrzygniętą decyzją ostateczną (tożsamą) obarczona byłaby istotną wadą określoną w art. 156 § 1 pkt 3 kpa, stanowiącą podstawę do stwierdzenia nieważności tejże decyzji.

Poza tym w ocenie Sądu, rozpatrzenie co do meritum kolejnego wniosku skarżącej z dnia [...] oznaczałoby niejako orzekanie przez organ w III instancji, a więc z naruszeniem konstytucyjnej i kodeksowej zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego.

Uznając, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa, na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) orzeczono o jej oddaleniu.