Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt III SA/Lu 100/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2016-06-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6559
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 5 pkt 2 i 9, art. 25 pkt 1, art. 26 ust. 1 pkt 14, art. 27 ust. 2 i 3, art. 32 ust. 4 pkt 4
journal: Dz.U. 2009 nr 84 poz 712
law: Ustawa z dnia 6 grudnia 2006 r. o zasadach prowadzenia polityki rozwoju - tekst jednolity
article: art. 184 ust. 1, art. 206 ust. 1, ust. 2 pkt 4, 7 i 8, art. 207 ust. 1 pkt 1, 2 i 3, ust. 8, ust. 9,
journal: Dz.U. 2009 nr 157 poz 1240
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
journal: Dz.U.UE.L 2006 nr 210 poz 25 art. 60 lit. a
law: ROZPORZĄDZENIE RADY (WE) nr 1083/2006 z dnia 11 lipca 2006 r. ustanawiające przepisy ogólne dotyczące Europejskiego Funduszu  Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego oraz Funduszu Spójności i uchylające rozporządzenie (WE) nr 1260/1999
journal: Dz.U.UE.L 2008 nr 214 poz 3 art. 1, art. 3, ust. 1 i 3 załacznika nr 1,
law: Rozporządzenie Komisji (WE) NR 800/2008 z dnia 6 sierpnia 2008 r. uznające niektóre rodzaje pomocy za zgodne ze wspólnym rynkiem w  zastosowaniu art. 87 i 88 Traktatu (ogólne rozporządzenie w sprawie wyłączeń blokowych) - Tekst mający znaczenie dla EOG

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Marek Zalewski, Sędziowie: WSA Ewa Kowalczyk (sprawozdawca),, WSA Iwona Tchórzewska, Protokolant: Referent stażysta Michał Białowski, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 9 czerwca 2016 r. sprawy ze skargi K. E.D. T. Spółka Jawna z siedzibą w W. na decyzję Zarządu Województwa z dnia [...] października 2014 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu środków wynikających z umowy o dofinansowanie realizacji projektu oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] października 2014 r. Zarząd Województwa [...], po rozpatrzeniu odwołania [...] Spółki jawnej (zwanej dalej Spółką), utrzymał w mocy decyzję [...] Agencji Wspierania Przedsiębiorczości w [...] z dnia [...] sierpnia 2013 r., zobowiązującą Spółkę do zwrotu kwoty 1.295.700 zł wraz z odsetkami naliczanymi jak dla zaległości podatkowych począwszy od dnia 24 lutego 2012 r., stanowiącej zwrot środków wynikających z umowy o dofinansowanie zawartej [...] marca 2010 r., w celu dofinansowania projektu o nazwie "[...]" ze środków Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa [...] na lata 2007- 2013, Oś Priorytetowa I: Przedsiębiorczość i innowacje, Działanie 1.3: Dotacje inwestycyjne dla małych i średnich przedsiębiorstw.

Zaskarżoną decyzję wydano w następującym stanie sprawy.

W dniu [...] marca 2010 r. Spółka zawarła z [...] Agencją Wspierania Przedsiębiorczości w [...] umowę o dofinansowanie projektu pn. "[...] ". Projekt miał realizować cele Działania 1.3 Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa [...] na lata 2007-2013 (dalej "RPO"), zdefiniowanego jako "Dotacje inwestycyjne dla małych i średnich przedsiębiorstw". Celem tego działania jest poprawa konkurencyjności małych i średnich przedsiębiorstw realizujących innowacyjne projekty inwestycyjne na terenie województwa [...].

Zgodnie z treścią § 2 ust. 5 umowy o dofinansowanie całkowita wartość projektu miała wynosić 3.477.000 zł. Na zasadzie unormowania zawartego w § 2 ust. 6 umowy kwota dofinansowania została określona na 1.995.000 zł.

W toku realizacji projektu Spółka skierowała do [...] dwa wnioski o płatność, do których dołączyła dokumenty potwierdzające poniesienie wydatków i na podstawie których w dniu 24 lutego 2012 r. otrzymała dofinansowanie w łącznej kwocie 1.295.700 zł. Jednocześnie na podstawie analizy zgromadzonego materiału [...] ustaliła, że Spółkę łączyło szereg więzi o charakterze osobistym i gospodarczym z kilkoma formalnie odrębnymi podmiotami gospodarczymi, tj. [...] S.A., [...],[...] Sp z o.o., [...] oraz [...], oraz że za środki otrzymane w ramach zawartej umowy, Spółka dokonała nabycia niemal całej infrastruktury dla projektu "[...] " od przedsiębiorstwa [...] z siedzibą w Emiratach Arabskich. W odniesieniu do tej spółki oraz przedsiębiorstwa [...],[...] ustaliła ponadto, że podmioty te oraz Spółka prowadziły działalność gospodarczą na tym samym rynku. Nadto, Spółka [...] sp. j. oraz [...] w realizowanym przez siebie projekcie: "[...] " odwoływały się do wspólnych zasobów kadrowych, przy czym [...] został również przez Spółkę wskazany w ramach potencjału kadrowego projektu "[...] ", oraz że [...] podnajął od Spółki, w celu realizacji własnych projektów lokal przy ul. [...] w [...], którego właścicielem jest spółka [...] S.A., a [...] jest członkiem jej rady nadzorczej. Z ustaleń Agencji wynikało też, że [...] oraz Spółka w tym samym okresie realizowały swoje projekty: "[...] " oraz " [...] ". W ramach realizowanego przez siebie projektu Spółka udzielała zamówień [...], zaś [...] udzielał zamówień Spółce, oraz że [...], Spółka oraz [...] dokonywały pomiędzy sobą wzajemnie zsynchronizowanych płatności w ramach projektów. Z ustaleń organu dotyczących wzajemnych relacji pomiędzy wymienionymi podmiotami wynikało również, że akcjonariuszami założycielami [...] SA był [...] oraz jego synowa [...], oraz że od tej spółki firma [...] sp. j. (działając wcześniej pod firmą [...] sp. j.) wynajmowała szereg nieruchomości, jak też dochodziło pomiędzy nimi do transakcji przeniesienia własności nieruchomości. Organ ustalił, że podmioty te działają na tym samym rynku. W odniesieniu zaś do [...] sp. z o.o. organ ustalił, że że począwszy od lipca 2007 r. spółka ta stanowi nieprzerwanie własność rodziny [...], identyfikowanej jako: [...],[...],[...] oraz [...] - albo bezpośrednio, albo za pośrednictwem [...] Sp. j. (aktualnie [...] Sp. j.), której wspólnikami zawsze były wyłącznie osoby z rodziny [...],[...] oraz [...].

Opisując relacje pomiędzy Spółką a podmiotem [...], organ wskazał na powiązania osobowe wynikające z faktu, że [...] wraz z żoną [...] oraz synową [...], są wspólnikami [...] sp. j. – obecnie pod firmą [...] sp. j., natomiast syn [...] jest prokurentem tej Spółki.

Kwalifikując powyższy stan rzeczy jako wyczerpujący znamiona art. 4 ust. 3 Rozporządzenia Rady nr 2988/95. z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich a także art. 207 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych, pismem z dnia 6 sierpnia 2012 r. [...] rozwiązała umowę o dofinansowanie, z zachowaniem jednomiesięcznego okresu wypowiedzenia (k. 786 - 789). W uzasadnieniu podniesiono, iż relacje Strony z innymi podmiotami gospodarczymi: [...],[...] S.A., [...] Sp. z o.o., [...] oraz [...] spowodowały, że utrzymanie przez Stronę wsparcia naruszałoby zasady udzielania pomocy, o których mowa w art. 60 lit. "a" Rozporządzenia Rady (WE) Nr 1083/2006. Wskazano też, że przedsiębiorstwa należące do tej grupy wzajemnie kupowały od siebie towary i materiały, których wartość następnie przedkładały do refundacji ze środków realizowanych przez siebie projektów.

W wyniku wypowiedzenia umowy, pismem z dnia 25 września 2012 r. Spółka została wezwana do zwrotu otrzymanych w ramach projektu środków, wraz z odsetkami (k. [...]), a wobec bezskuteczności wezwania, decyzją z dnia [...] sierpnia 2013 r. [...] jako organ I instancji nakazała Spółce zwrot dotychczas pobranego dofinansowania w kwocie 1.295.700 zł, z odsetkami.

Po rozpatrzeniu odwołania Spółki, zaskarżoną decyzją z dnia [...] października 2014 r. Zarząd Województwa utrzymał w mocy rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne. W uzasadnieniu swojej decyzji organ odwoławczy podniósł, że zgodnie z opisem zawartym w sekcji E.1 (k. [...]) wniosku o dofinansowanie w ramach projektu miała zostać stworzona linia produkcyjna umożliwiająca produkcję elektronicznych systemów zasilania gazem CNG silników samochodowych z bezpośrednim wtryskiem benzyny (FSI), a w celu jej stworzenia miał zostać dokonany zakup środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych wymienionych w pkt E4 wniosku o dofinansowanie.

A etapie realizacji umowy, w toku weryfikacji złożonych wniosków o płatność, Spółka była wzywana przez Agencję do szeregu wyjaśnień i uzupełnień, w tym dotyczących powiązań, w wyniku czego oświadczyła, że żadna z firm występujących jako oferenci towarów i usług nie jest z nią powiązana ani osobowo, ani kapitałowo (k. [...] -[...]). Rozbieżność zaś pomiędzy asortymentem zawartym w wystawionych fakturach a treścią protokołu odbioru i zamówienia Spółka wyjaśniała omyłką (oświadczenie datowane na dzień 5 października 2011 r. - k. [...] oraz k. [...] -[...]). Organ odwoławczy zauważył, że aplikując o uzyskanie dofinansowania dla projektu będącego przedmiotem umowy, Spółka oświadczyła, że jest przedsiębiorstwem samodzielnym oraz że nie pozostaje z jakimkolwiek z przedsiębiorstw w relacji podmiotów partnerskich ani też podmiotów powiązanych (k. [...] - [...]).

Zarząd Województwa podzielił stanowisko [...], że w okresie ubiegania się o dofinansowanie oraz w okresie realizacji projektu Spółka (w tym jej wspólnicy) pozostawali w bardzo bliskich, wielopłaszczyznowych relacjach gospodarczych z wymienionymi podmiotami, a relacje te rzutowały w decydujący sposób na prawidłowość realizacji projektu przez Stronę.

Pogłębiając ustalenia faktyczne organ odwoławczy uzupełnił materiał dowodowy o dokumentację dotyczącą innych projektów realizowanych przez [...] Sp.j. (obecnie [...] spółka jawna) oraz [...] w ramach przedsiębiorstwa [...]. W oparciu o dostępne dowody ustalono, iż spółka [...] zrealizowała następujące projekty współfinansowane ze środków Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa [...] na lata 2007-2013:

a) Uruchomienie produkcji zaawansowanych technologiczne reduktorów i wtryskiwaczy ([...]), całkowita wartość projektu: 1.695.800 zł, data złożenia wniosku o dofinansowanie: 17 listopada 2008 r. (wniosek o dofinansowanie, Biznes plan - k. [...] -[...] akt sprawy);

b) Uruchomienie produkcji mikroprocesorowych sterowników do sterowania zasilania gazem silników spalinowych o zapłonie iskrowym ([...]), całkowita wartość projektu: 654.408,00 zł, data złożenia wniosku o dofinansowanie: 10 września 2008 r. (wniosek o dofinansowanie, Biznes plan - k. [...] -[...] akt sprawy);

c) Zakup linii technologicznej do produkcji reduktora do systemu sekwencyjnego wtrysku gazu CNG ([...]), całkowita wartość projektu: 1.317.600,00 zł, data złożenia wniosku o dofinansowanie: 14 listopada 2008 r. (wniosek o dofinansowanie, Biznes plan – k. [...] -[...] akt sprawy);

Z kolei [...] w ramach przedsiębiorstwa [...] realizował następujące projekty:

1) Wzrost konkurencyjności i promocja firmy poprzez udział w międzynarodowych targach jako wystawca ([...]), całkowita wartość projektu: 61.343,00 zł, data złożenia wniosku o dofinansowanie: 10 września 2010 r. (k. [...] -[...]);

2) Uruchomienie produkcji grubościomierzy lakieru oraz wtryskiwaczy paliwa alternatywnego ([...]), całkowita wartość projektu: 1.742.160,00 zł, data złożenia wniosku o dofinansowanie: 18 stycznia 2010 r.(k. [...] -[...]).

Na podstawie posiadanych dokumentów organ odwoławczy stwierdził, że we wszystkich wskazanych wyżej projektach, a także w projekcie realizowanym przez Spółkę w rozpoznawanej sprawie, wykonanie części zakresu rzeczowego powierzano jednemu z podmiotów kontrolowanych przez członków rodziny [...] lub przez [...] działającego pod firmą [...] oraz [...] (czyli podmiotowi należącemu do [...] i przez niego kontrolowanemu). Organ odwoławczy ustalił przy tym, iż stan taki utrzymywał się przynajmniej od 2009 roku, tj. w okresie poprzedzającym złożenie przez Spółkę wniosku o dofinansowanie projektu będącego przedmiotem umowy zawartej [...] marca 2010 r.

Dalej organ odwoławczy wskazał, że dla ustalenia statusu MŚP beneficjenta aplikującego o środki (w tym zakresu powiązań łączących beneficjenta z innymi podmiotami) miarodajne są dwie daty - tj. data złożenia wniosku o dofinansowanie oraz data zawarcia umowy o dofinansowanie. W przedmiotowej sprawie Spółka wniosek o dofinansowanie złożyła w dniu 20 sierpnia 2009 r., zaś umowę o dofinansowanie zawarto w dniu [...] marca 2010 r. Ponadto istnienie powiązań ma znaczenie także w całym okresie realizacji umowy, w szczególności w odniesieniu do zachowania przez beneficjenta zasady konkurencyjności, o której mowa w § 3 ust. 7 umowy o dofinansowanie. Organ odwoławczy uznał, że stan powiązania Spółki występował zarówno w dacie składania wniosku, jak i w momencie podpisania umowy.

W oparciu o powyższe ustalenia organ przyjął, że w odniesieniu do spółki [...] sp. z o.o. zachodzi powiązanie, o którym mowa w art. § 3 ust. 3 lit. "a" Załącznika do Rozporządzenia nr 800/2008, i które utrzymuje się do dnia dzisiejszego, na co wskazują ogólnie dostępne informacje zawarte w portalach oraz stronach internetowych. Zgodnie z informacjami dostępnymi na oficjalnej stronie internetowej spółki [...] (dostępnej pod adresem: www.dtgas.pl ) kontakt telefoniczny ze spółką możliwy jest na następujące numery telefonów: [...] (dział techniczny) oraz [...] (montaż instalacji gazowych). Spółka nie udostępnia innych numerów telefonów na własnej stronie internetowej (por. k. [...] akt sprawy). Spółka [...] aktualnie nie prowadzi własnego serwisu internetowego jednakże dane na jej temat publikowane są kilku portalach branżowych i na każdym z tym portali podano numer telefonu identyczny z tym, którym posługuje się spółka [...] sp. j. Ponadto ustalono, iż spółka posiada oddziały handlowe w [...] i [...], które zlokalizowane są pod tymi samymi adresami, co oddziały Strony (ul. [...]w [...], ul. [...] w [...]). W obu przypadkach chodzi o nieruchomości stanowiące własność [...] S.A., które wynajmowane były Spółce (k. [...] -[...] akt sprawy). Organ zwrócił uwagę, że ostatecznie Spółka w odwołaniu przyznała, że z podmiotem tym rzeczywiście pozostawała w relacji powiązań - k. [...] odwołania).

W odniesieniu natomiast do relacji gospodarczych z pozostałymi podmiotami, zastosowanie znalazła przesłanka powiązania w ramach grupy osób fizycznych działających wspólnie.

W dalszej kolejności organ odwoławczy podniósł, że zarówno Spółka jak i [...] w treści Biznes Planów powoływały się na tożsamy potencjał kadrowy. Organ odwoławczy nie znalazł podstaw do negowania wagi oświadczeń Spółki zawartych w Biznes Planie, jak również oświadczeń zawartych w Biznes Planie złożonym przez [...]. Z kolei fakt zaangażowania [...] przy realizacji projektu Spółki jest w zasadzie bezsporny, jako że reprezentowana przez niego spółka [...] wykonała praktycznie całość elementów zakresu rzeczowego projektu będącego przedmiotem dofinansowania.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie [...] sp. j. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji, zarzucając jej naruszenie:

1) przepisów prawa materialnego, w tym przede wszystkim:

a) przepisów art. 207 ust. 1 pkt. 2 i 3 w zw. z art. 184 ust. 1 ustawy o finansach publicznych, poprzez przyjęcie, iż zaistniały przesłanki do zwrotu środków europejskich przyznanych nam i wypłaconych na podstawie umowy o dofinansowanie z dnia [...] marca 2010 r.,

b) przepisów art. 106 i 116 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) nr 1605/2022 w sprawie rozporządzenia finansowego mającego zastosowanie do budżetu ogólnego Wspólnot Europejskich (Dz.U.UE L 2002 nr 248 str. 1) regulującego zasady wydatkowania środków z budżetu unijnego w zw. z przepisem art. 30 ustawy z dnia 6 grudnia 2006 r. o zasadach prowadzenia polityki rozwoju, poprzez nieuwzględnienie zasad dotyczących podziału postępowania w nich opisanego związanych z przyznawaniem, wykorzystaniem oraz kontrolą środków unijnych,

c) przepisów prawa procesowego, tj. zasady dwuinstancyjności postępowania (art. 15 kpa), zasady legalności (art. 6 kpa), zasady praworządności i prawdy obiektywnej (art. 7), zasady pogłębiania zaufania do organów państwa (art. 8), oraz zasady ochrony trwałości decyzji administracyjnych (art. 16 kpa), doręczania pism z pominięciem pełnomocnika (art. 40 § 2 kpa), oraz art. 75 § 1 kpa, art. 77 § 1 kpa, art. 78 § 1 i 2 kpa, poprzez odmowę przeprowadzenia zgłoszonych przez stronę wniosków dowodowych,

W warstwie argumentacyjnej skarga zawiera polemikę z oceną organu, że istnienie opisanych w decyzji powiązań pomiędzy podmiotami – zakłóca zasadę konkurencji i przejrzystości przy wyborze dostawców towarów lub usług. Skarżaca przedstawia pogląd, że spełnienie formalnych kryteriów dokonywania zakupów u podmiotów powiązanych, określonych w wytycznych programu dla beneficjentów, wyłącza możliwość weryfikacji tych działań przez instytucję wdrażającą pod innym kątem. W tym zakresie polemizuje również z niektórymi ustaleniami organu w zakresie zachowania procedury wyboru oferenta (chodzi o datę złożenia oferty przez spółkę [...]). Skarżąca przedstawia też własne stanowisko, że zakwestionowanie przez organ samodzielności podmiotu, nie może nastąpić w wyniku kontroli następczej, tj. po podpisaniu umowy. W kwestii powiązań, przywołuje obszernie wnioski zawarte w Wystąpieniu Pokontrolnym NIK w sprawie [...]. Argumentacja zarzutów podniesionych w skardze sprowadza się zaś do takiej konkluzji, że skoro stan powiązań pomiędzy przedsiębiorstwami nie wpływa na utratę statusu Małego przedsiębiorstwa – to oznacza, że Spółka spełniła kryteria kwalifikacji do konkursu w ramach Działania 1.3 i ustalenia organu na temat powiązań nie mają znaczenia dla rozstrzygnięcia w przedmiocie prawidłowości wykorzystania uzyskanego dofinansowania.

W odpowiedzi na skargę Zarząd Województwa [...] wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Skarga podlega oddaleniu ponieważ zaskarżona decyzja nie narusza prawa w stopniu, który mógłby uzasadniać wyeliminowanie jej z obrotu prawnego.

Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, która zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Zarządu Województwa [...] z dnia [...] października 2014 r., utrzymująca w mocy decyzję [...] Agencji Wspierania Przedsiębiorczości w [...] z dnia 19 sierpnia 2013 r., zobowiązującą Spółkę do zwrotu kwoty 1.295.700 zł wraz z odsetkami naliczanymi jak dla zaległości podatkowych począwszy od dnia 24 lutego 2012 r., stanowiącej zwrot środków wynikających z umowy o dofinansowanie z dnia [...] marca 2010 r., zawartej w celu dofinansowania projektu pt. "[...]" ze środków Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa [...] na lata 2007- 2013, Oś Priorytetowa I: Przedsiębiorczość i innowacje, Działanie 1.3: Dotacje inwestycyjne dla małych i średnich przedsiębiorstw.

Materialnoprawną podstawę decyzji określają przepisy ustawy z dnia 6 grudnia 2006 r. o zasadach prowadzenia polityki rozwoju (Dz. U. z 2009 r., Nr 84, poz. 712 ze zm., dalej powoływana jako z.p.p.r.) oraz przepisy art. 207 ust. 1 pkt 1 i 2 i ust. 9 oraz art. 184 ust. 1 ustawy z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2009 r., Nr 157, poz. 1240 z późn. zm. w brzmieniu obowiązującym w dniu [...] marca 2010 r., tj. w dacie zawarcia umowy o dofinansowanie; dalej a jako ustawa o finansach publicznych lub zamiennie u.f.p.).

Do projektów realizowanych w latach 2007-2013, a więc także do sprawy skarżącego, który umowę o dofinansowanie zawarł w dniu [...] marca 2010 r., znajduje zastosowanie przepis art. 207 u.f.p. Określa on procedurę zwrotu środków przeznaczonych na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich. Zgodnie z art. 207 ust 1 ustawy o finansach publicznych, w brzmieniu obowiązującym w dacie zawarcia umowy, w przypadku gdy środki przeznaczone na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich są wykorzystane niezgodnie z przeznaczeniem, z naruszeniem procedur, o których mowa w art. 184, lub pobrane nienależnie lub w nadmiernej wysokości, podlegają zwrotowi przez beneficjenta wraz z odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych, liczonymi od dnia przekazania środków, w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji, o której mowa w ust. 9. W przypadku zaś stwierdzenia okoliczności, o których mowa w ust. 1 (przesłanki zwrotu środków), instytucja, która podpisała umowę z beneficjentem, wzywa go do zwrotu środków lub do wyrażenia zgody na pomniejszenie kolejnych płatności, o którym mowa w ust. 2, w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania (ust 8). Jednocześnie po bezskutecznym upływie tego terminu, organ pełniący funkcję instytucji zarządzającej lub instytucji pośredniczącej w rozumieniu ustawy o zasadach prowadzenia polityki rozwoju (...) wydaje decyzję określającą kwotę przypadającą do zwrotu i termin, od którego nalicza się odsetki, oraz sposób zwrotu środków, z uwzględnieniem ust. 2. (ust 9).

Takie rozwiązanie jest pochodną charakteru rozdysponowywanych środków, które pochodzą z budżetu państwa i budżetu środków europejskich. Jego konsekwencją jest uprawnienie organu administracji do sprawdzenia, czy skarżący będący beneficjentem umowy wykorzystał dofinansowanie zgodnie z jego przeznaczeniem, czy dochował procedur, o których mowa w art. 184 u.f.p. oraz czy dofinansowanie pobrał należnie i w odpowiedniej wysokości. Tym samym zagadnienia związane ze zwrotem dofinansowania wykorzystanego nieprawidłowo, poddane zostały przez ustawodawcę do wyłącznej kompetencji organów administracji, a co za tym idzie kontrolę tych rozstrzygnięć sprawują sądy administracyjne na podstawie art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a. Stanowisko to znajduje odzwierciedlenie w orzecznictwie sądów administracyjnych i Sądu Najwyższego. Na przykład w wyroku z dnia 13 lutego 2014 r., w sprawie II GSK 1945/12 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że "w świetle art. 207 ust. 1 pkt 3 ustawy o finansach publicznych, w tym również art. 26 ust. 1 pkt 15 ustawy o zasadach prowadzenia polityki rozwoju w związku z art. 207 ust. 1, ust. 9 i 12 ustawy o finansach publicznych, nie ma żadnego uzasadnionego powodu, aby podważać kompetencje instytucji zarządzającej do orzekania w formie decyzji w sprawach odzyskiwania podlegających zwrotowi środków przeznaczonych na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich, między innymi, w sytuacji, gdy pobrane zostały nienależnie, a w konsekwencji, aby (...) podważać kompetencje sądu administracyjnego do kontroli zgodności z prawem decyzji zobowiązujących do zwrotu wymienionych powyżej środków publicznych, które to decyzje podejmowane są w sytuacjach objętych hipotezą art. 207 ust. 1 ustawy o finansach publicznych". Pogląd ten stanowi kontynuację utrwalonej linii orzeczniczej w tym zakresie (por. wyrok NSA z dnia 19 czerwca 2012 r., II GSK 732/11; wyrok SN z dnia 11 maja 2012 r., II CSK 545/11; wyrok SN z dnia 6 maja 2011 r., II CSK 520/10, wszystkie powoływane orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - www.orzeczenia.nsa.gov.pl ).

Jak zaznaczono na wstępie, kontrolę legalności działalności administracji publicznej sprawują sądy administracyjne, na podstawie art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych oraz art. 3 § 1 p.p.s.a. i to one są powołane do rozpoznawania skarg na decyzje wydawane przez Instytucję Zarządzającą środkami europejskimi.

W odniesieniu do zarzutu naruszenia zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego, wskazać należy, że jej naruszenia Spółka upatruje w wyrażaniu przez Instytucję Zarządzającą PRO, będącą jednocześnie organem odwoławczym w rozpoznawanej sprawie – opinii dla Instytucji Pośredniczącej ([...]) na temat powiązań na gruncie przepisów Rozporządzenia WE 800/2008 z dnia 6 sierpnia 2008 r. uznającego niektóre rodzaje pomocy za zgodne ze wspólnym rynkiem w zastosowaniu art. 87 i 88 Traktatu (ogólne rozporządzenie w sprawie wyłączeń blokowych) - Tekst mający znaczenie dla EOG (Dz.U.UE.L 2008 nr 214 poz. 3, dalej powoływane jako rozporządzenie WE 800/2008), oraz zatwierdzenia przez Zarząd Województwa – decyzji [...] o rozwiązaniu umowy będącej podstawą otrzymanego przez skarżącą dofinansowania.

W ocenie Sądu zarzut ten jest chybiony. Należy podkreślić, że rozwiązanie umowy o dofinansowanie i zwrot udzielonego dofinansowania nie są tymi samymi zagadnieniami. W postępowaniu zmierzającym do wydania decyzji o zwrocie środków wynikających z umowy o dofinansowanie, prowadzonym na podstawie art. 207 u.f.p. bada się bowiem zaistnienie przesłanek zwrotu, a nie skuteczność oświadczenia o rozwiązaniu umowy o dofinansowanie. Okoliczność zatwierdzenia złożenia oświadczenia o rozwiązaniu umowy o dofinansowanie, nie przekłada się wprost na postępowanie w sprawie zwrotu dofinansowania. W tym zakresie Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela stanowisko wyrażone przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w wyroku z dnia 10 grudnia 2015 r., III SA/Lu 900/14.

Nadto wskazać należy, że instytucja zarządzająca, którą w niniejszej sprawie jest Zarząd Województwa [...] ponosi odpowiedzialność za wdrożenie Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa [...] na lata 2007-2013 (art. 5 pkt 2 i art. 27 ust. 2 ustawy o zasadach prowadzenia polityki rozwoju). Decyduje ona między innymi o tym, czy w ramach danego programu powstanie instytucja wdrażająca (pośrednicząca) i jaki będzie zakres przekazanych jej kompetencji. Nie można podzielić poglądu skarżącego, że zasada dwuinstancyjności postępowania (art. 15 K.p.a.) została naruszona przez udzielenie organowi I instancji "wiążących" opinii przez instytucję zarządzającą. Z unormowań art. 32 ust. 4 pkt 4 i art. 27 ust. 3 ustawy z.p.p.r., wynika, że instytucja zarządzająca sprawuje nadzór nad podległymi sobie instytucjami bez jakichkolwiek ustawowych ograniczeń co do metod i zakresu nadzoru, może więc zachować sobie kompetencję do opiniowania przypadków, w których instytucja pośrednicząca zamierza rozwiązać umowę o dofinansowanie.

W następnej kolejności, przed przystąpieniem do oceny prawidłowości zbadania przesłanek zwrotu dofinansowania, należy odnieść się do dwóch zagadnień będących podstawą zawartych w skardze zarzutów. Skarżąca przyjmuje, że ramy czasowe dotyczące badania faktu powiązań Spółki z innymi podmiotami ograniczają się jedynie do przedziału od daty złożenia wniosku do dnia podpisania umowy, oraz że IZ RPO nie może przy badaniu statusu MŚP oraz określaniu powiązań Spółki, powoływać się na fakty jakie zaistniały po dacie podpisania umowy, chociażby miały one realny wpływ na zmianę statusu MŚP beneficjenta, czy wystąpienie powiązań z innymi podmiotami.

Zdaniem Sądu, tak stawiane tezy są błędne i w sposób oczywisty pozostające w oderwaniu od obowiązujących przepisów. Spółka o tyle ma rację, że we wskazanych przez nią ramach czasowych, istotnie [...] była uprawniona do ponownego badania statusu MŚP wnioskodawcy w świetle warunków konkursu, w którym skarżąca ubiegała się o dofinansowanie zgłoszonego projektu, jak również do ponownego badania jej statusu MŚP na etapie podpisywania umowy o dofinansowanie. Niemniej jednak, [...] nie jest pozbawiona kompetencji kontrolnych nawet po podpisaniu umowy o dofinansowanie. Oznacza to, że dofinansowywany ze środków unijnych projekt podlega kontroli przez cały okres jego realizacji, w szczególności co do sposobu jego wykonania, w tym zgodności z warunkami określonymi w umowie oraz w stosownych przepisach prawa. Zgodnie bowiem z art. 60 lit. "a" Rozporządzenia Rady (WE) Nr 1083/2006 z dnia 11 lipca 2006 r. ustanawiającego przepisy ogólne dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego oraz Funduszu Spójności i uchylającego rozporządzenie (WE) nr 1260/1999 (Dz. Urz. UE z 2006 r., Nr L 210, s. 25 ze zm.), do kompetencji instytucji zarządzających należy zapewnienie, że operacje są wybierane do dofinansowania zgodnie z kryteriami mającymi zastosowanie do programu operacyjnego oraz że spełniają one mające zastosowanie zasady wspólnotowe i krajowe przez cały okres ich realizacji (por. wyrok WSA w Lublinie z 29 sierpnia 2013 r. III SA/Lu 502/13). Kompetencje te mogą być przekazywane instytucjom pośredniczącym. Nadto, stosownie do treści art. 25 pkt 1 z.p.p.r., za prawidłową realizację programu odpowiada – w przypadku programu operacyjnego - instytucja zarządzająca, którą jest odpowiednio minister właściwy do spraw rozwoju regionalnego lub zarząd województwa. Instytucją zarządzającą w niniejszej sprawie jest Zarząd Województwa [...], natomiast instytucją pośredniczącą jest [...].

Zdaniem Sądu, treść powyższych przepisów nie budzi wątpliwości interpretacyjnych. Zaś przyjęcie za prawidłowe stanowiska Spółki w istocie oznaczałoby, że badanie przesłanek zwrotu dofinansowania unijnego sprowadzałoby się jedynie do kontroli prawidłowości przeprowadzenia przez instytucję zarządzającą procedury konkursowej, co czyniłoby martwym po pierwsze – przepis art. 26 ust. 1 pkt 14 z.p.p.r. odnoszący się do etapu realizacji programu operacyjnego, jak też przepisy art. 206 ust. 1 i ust. 2 pkt 4, 7 i 8 ustawy o finansach publicznych, oraz w konsekwencji przepisy art. 207 tej ustawy.

W ocenie Sądu, kontrola legalności zaskarżonej decyzji w kontekście istnienia przesłanek zwrotu środków, nie daje również podstaw do uwzględnienia zarzutu naruszenia przez organ przepisu art. 207 ustawy o finansach publicznych. Należy przypomnieć, że stosownie do tego przepisu, zwrotowi podlegają środki wykorzystane niezgodnie z przeznaczeniem (ust. 1 pkt 1), lub z naruszeniem procedur, o których mowa w art. 184 tej ustawy (ust. 1 pkt 2), albo pobrane nienależnie lub w nadmiernej wysokości (ust. 1 pkt 3).

Wykorzystanie środków "niezgodnie z przeznaczeniem" następuje poprzez zapłatę za zrealizowane zadania inne niż te, na które środki były przyznane. Chodzi m.in. o zadania będące poza zakresem rzeczowym projektu, wydatki niezwiązane bezpośrednio z realizacją projektu, nieprzyczyniające się do osiągnięcia celu określonego w umowie o dofinansowanie, które nie mogą zostać uznane za kwalifikowalne (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 30 maja 2014 r., II SA/Wr 908/13). Stosownie zaś do przepisu art. 184 ust. 1 u.f.p, wydatki związane z realizacją programów i projektów finansowanych ze środków, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 2 i 3 (z budżetu Unii Europejskiej) są dokonywane zgodnie z procedurami określonymi w umowie międzynarodowej lub innymi procedurami obowiązującymi przy ich wykorzystaniu. W powołanym wyżej wyroku WSA we Wrocławiu, zaakcentowano, że naruszenie procedur przy wykorzystaniu środków dotyczy przede wszystkim procedur wskazanych w umowie o dofinansowanie projektu zawieranej na podstawie art. 206 ustawy o finansach publicznych, w szczególności w zakresie ustawy z dnia 29 stycznia 2004 r. Prawo zamówień publicznych. Trzeci rodzaj naruszeń spowodowany jest pobraniem środków, które nastąpiło nienależnie lub w nadmiernej wysokości. Nienależne pobranie środków przeznaczonych na realizację projektu będzie następowało w sytuacji, gdy ich wypłata została dokonana bez podstawy.

Przepis art. 206 u.f.p. odsyła z kolei do definicji umowy o dofinansowanie projektu, określonej w art. 5 pkt 9 ustawy o zasadach prowadzenia polityki rozwoju. Ustawa ta posługuje się słownikiem pojęć zawierającym między innymi definicję pojęcia "projekt", rozumianego jako przedsięwzięcie realizowane w ramach programu operacyjnego na podstawie decyzji lub umowy o dofinansowanie, zawieranej między beneficjentem a instytucją zarządzającą, instytucją pośredniczącą lub instytucją wdrażającą (art. 5 pkt 9 z.p.p.r.). Również na tle orzecznictwa sądów administracyjnych, pod pojęciem "inne procedury obowiązujące przy wykorzystaniu środków", należy rozumieć umowę o dofinansowanie, która stanowi podstawowe źródło uprawnień i obowiązków jej stron, w tym beneficjenta (por. wyrok NSA z 19 czerwca 2012 r., II GSK 732/11, który został wprawdzie wydany na bazie stanu prawnego z 2009 r. a wiec na gruncie ustawy o finansach publicznych z dnia 30 czerwca 2005 r., nie mniej zawarte w nim tezy zachowują aktualność w rozpoznawanej sprawie, z uwagi na analogiczne rozwiązania prawne przyjęte w u.f.p.).

Jak wynika z treści zawartej umowy, dofinansowanie zostało Spółce udzielone na realizację projektu pod nazwą "[...]" ze środków Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa [...] na lata 2007- 2013, Oś Priorytetowa I: Przedsiębiorczość i innowacje, Działanie 1.3: Dotacje inwestycyjne dla małych i średnich przedsiębiorstw, w oparciu o jej oświadczenie, w którym zakwalifikowała siebie jako podmiot samodzielny, nie pozostający z jakimkolwiek innym podmiotem w relacjach wyczerpujących przesłanki kwalifikujące podmiot do kategorii podmiotów powiązanych.

Zdaniem Sądu, zaskarżona decyzja utrzymująca w mocy decyzję [...] zobowiązującą Spółkę do zwrotu środków wynikających z umowy o dofinansowanie została wydana zgodnie z przywołanymi w niej przepisami prawa. Należy podkreślić, że organy obu instancji dokładnie w uzasadnieniach swoich decyzji wypunktowały okoliczności faktyczne wskazujące na stan powiązań strony skarżącej z pozostałymi podmiotami tworzącymi wespół ze skarżącą grupę przedsiębiorstw o określonych w decyzji powiązaniach, działających na tym samym rynku.

Argumenty skargi zmierzające do zakwestionowania powiązań skarżącej, nie zdołały w ocenie Sądu podważyć prawidłowych w tym zakresie ustaleń organów, które zostały poczynione w oparciu o prawidłowo zebrane dowody, wystarczające do rozstrzygnięcia sprawy.

Odnosząc się do tych zarzutów należy wskazać, że ocena w zakresie spełnia przez przedsiębiorstwo kryteriów przyznania pomocy w ramach wskazanego programu operacyjnego, dokonywana jest w oparciu o przepisy Rozporządzenia Komisji (WE) nr 800/2008 z dnia 6 sierpnia 2008 r., uznającego niektóre rodzaje pomocy za zgodne ze wspólnym rynkiem w zastosowaniu art. 87 i 88 Traktatu (ogólne rozporządzenie w sprawie wyłączeń blokowych). Zgodnie z art. 1 załącznika nr 1 do rozporządzenia 800/2008, za przedsiębiorstwo uważa się podmiot prowadzący działalność gospodarczą bez względu na jego formę prawną. W art. 3 załącznika nr 1 zawarta została definicja przedsiębiorstwa samodzielnego, partnerskiego i powiązanego. Zgodnie z art. 3 ust. 1 załącznika, przedsiębiorstwo samodzielne oznacza każde przedsiębiorstwo, które nie jest zakwalifikowane jako przedsiębiorstwo partnerskie w rozumieniu ust. 2, ani jako przedsiębiorstwo powiązane w rozumieniu ust. 3. Z kolei w myśl art. 3 ust. 3 załącznika nr 1 do rozporządzenia, przedsiębiorstwa powiązane oznaczają przedsiębiorstwa, które pozostają w jednym z poniższych związków:

a) przedsiębiorstwo ma większość praw głosu w innym przedsiębiorstwie w roli udziałowca/akcjonariusza lub członka;

b) przedsiębiorstwo ma prawo wyznaczyć lub odwołać większość członków organu administracyjnego, zarządzającego lub nadzorczego innego przedsiębiorstwa;

c) przedsiębiorstwo ma prawo wywierać dominujący wpływ na inne przedsiębiorstwo zgodnie z umową zawartą z tym przedsiębiorstwem lub postanowieniami w jego statucie lub umowie spółki;

d) przedsiębiorstwo będące udziałowcem/akcjonariuszem lub członkiem innego przedsiębiorstwa kontroluje samodzielnie, zgodnie z umową z innymi udziałowcami/akcjonariuszami lub członkami tego przedsiębiorstwa, większość praw głosu udziałowców/akcjonariuszy lub członków w tym przedsiębiorstwie.

Według zaś ostatniego akapitu art. 3 ust. 3 załącznika nr 1 powołanego rozporządzenia, przedsiębiorstwa pozostające w jednym z takich związków (opisanych w akapicie pierwszym) z osobą fizyczną lub grupą osób fizycznych działających wspólnie również traktuje się jak przedsiębiorstwa powiązane, jeżeli prowadzą swoją działalność lub część działalności na tym samym właściwym rynku lub rynkach pokrewnych. Za rynek pokrewny uważa się rynek dla danego produktu lub usługi znajdujący się bezpośrednio na wyższym lub niższym szczeblu rynku w stosunku do właściwego rynku. Dalsze przepisy załącznika nr 1 do rozporządzenie nr 800/2008 stanowią, jakie dane należy brać pod uwagę przy określaniu kategorii przedsiębiorstwa (art. 4 i 5) oraz przewidują, że w przypadku przedsiębiorstw partnerskich i przedsiębiorstw powiązanych uwzględniać należy również dane każdego przedsiębiorstwa, które jest bezpośrednio lub pośrednio powiązane z danym przedsiębiorstwem (art. 6). Wymienione wyżej regulacje zawarte są również w Wytycznych dla wnioskodawców, jak też w samym Oświadczeniu o spełnianiu kryteriów MŚP.

Z przytoczonych regulacji wynika, że oceniając status przedsiębiorstwa w kontekście jego powiązań należy ustalić, czy udziałowcy danego przedsiębiorstwa są również udziałowcami w innych przedsiębiorstwach, czy przedsiębiorstwa te działają na tym samym lub pokrewnych rynkach oraz czy osoby pozostające w bliskich relacjach osobistych prowadzą wspólnie lub oddzielnie inne przedsiębiorstwa na tym samym lub pokrewnym rynku. Za takim rozumieniem normy zawartej w akapicie art. 3 ust. 3 załącznika I Rozporządzenia Komisji (WE) Nr 800/2008 opowiedział się również NSA w wyroku z dnia 22 maja 2015 r., II GSK 846/14, przywołując orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, tj. wyrok z dnia 27 lutego 2014 r. w sprawie C-110/13, w którym na tle analogicznej regulacji, wynikającej z załącznika do zalecenia Komisji 2003/361/WE z dnia 6 maja 2003 r., TSUE orzekł, że przepis dotyczący definicji przedsiębiorstw mikro, małych i średnich należy interpretować w ten sposób, że przedsiębiorstwa można uważać za "powiązane" /.../, jeżeli z analizy nawiązanych między nimi stosunków prawnych i gospodarczych wynika, iż za pośrednictwem jednej osoby fizycznej lub grupy osób fizycznych działających łącznie stanowią one jeden podmiot gospodarczy, nawet jeśli formalnie nie pozostają w jednej ze ściśle określonych prawem relacji. Za działające łącznie /.../ uważa się osoby fizyczne, które porozumiewają się w celu wywierania wpływu na decyzje handlowe danych przedsiębiorstw, co wyklucza, aby te przedsiębiorstwa mogły być uważane za niezależne gospodarczo od siebie. Jeśli zaś chodzi o pojęcie rynku właściwego, należy wskazać, że zostało ono zdefiniowane w obwieszczeniu Komisji w sprawie definicji rynku właściwego dla celów wspólnotowego prawa konkurencji (Dz. U. UE C z 9 grudnia 1997 r., poz. 372, s. 3). Pojęcie to obejmuje właściwy rynek asortymentowy (składa się z wszystkich tych produktów i/lub usług, które uważane są za zamienne lub za substytuty przez konsumenta, ze względu na właściwości produktów, ich ceny i ich zamierzone stosowanie) oraz właściwy rynek geograficzny (to obszar, na którym dane przedsiębiorstwa uczestniczą w podaży i popycie na produkty lub usługi, na którym warunki konkurencji są wystarczająco jednorodne oraz który może zostać odróżniony od sąsiadujących obszarów ze względu na to, że warunki konkurencji na tym obszarze znacznie się różnią). Natomiast pojęcie "rynku pokrewnego" według art. 3 ust. 3 akapit piąty załącznika I do rozporządzenia nr 800/2008 obejmuje rynek dla danego produktu lub usługi znajdujący się bezpośrednio na wyższym lub niższym szczeblu rynku w stosunku do właściwego rynku. Przy badaniu statusu przedsiębiorstwa w rozumieniu art. 3 ust. 3 załącznika I do rozporządzenia nr 800/2008 należy uwzględnić takie czynniki, jak struktura udziałów, osoby dyrektorów, stopień powiązań gospodarczych i wszystkie związki pomiędzy przedsiębiorstwami. Wśród powiązań gospodarczych należy także badać związki na płaszczyźnie prowadzenia interesów, punkty styczne w stosunku do dostawców i klientów, wspólne użytkowanie bazy logistycznej (np. środków transportu, budynków i pomieszczeń biurowych). Chodzi bowiem o ustalenie rzeczywistego potencjału gospodarczego przedsiębiorstwa ubiegającego się o dofinansowanie.

Przenosząc te rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy, za prawidłowe należy uznać ustalenia i wnioski organów dotyczące sfery powiązań osobowych, kapitałowych i gospodarczych pomiędzy skarżącą a podmiotami stanowiącymi własność rodziny [...] oraz [...], w tym zarządzaną przez niego spółką [...], która jak ustaliły organy niemal w całości wykonała zakres rzeczowy dofinansowywanego projektu. W kwestii powiązań istotne jest również działanie na tym samym lub pokrewnym rynku. W zaskarżonej decyzji organ wskazując na przedmiot działalności opisuje szczegółowo w ujęciu podmiotowym i przedmiotowym realizowane przez te przedsiębiorstwa projekty finansowane ze środków publicznych, co daje obraz wpływu ich wzajemnych zależności na sposób udzielania zamówień, tak w odniesieniu do projektów realizowanych przez poszczególne podmioty, jak i projektu realizowanego w postępowaniu, którego dotyczy kontrolowana decyzja. W przypadku skarżącej spółki przedmiotem projektu miała być linia produkcyjna do budowy elektronicznych systemów zasilania gazem CNG silników samochodowych z bezpośrednim wtryskiem benzyny. Pozostałe podmioty, z wyjątkiem [...] SA, również działały na rynku związanym z produkcją, sprzedażą, świadczeniem usług dotyczących instalacji alternatywnego zasilania pojazdów samochodowych z wykorzystaniem paliwa gazowego. Jak wynika z ustaleń organu działalność Firmy [...] także opierała się o rynek części samochodowych, a nadto narzędzi i maszyn przemysłowych oraz oprogramowania komputerowego. Szczegółowo opisane w decyzjach powiązania skarżącej z wymienionymi podmiotami wyczerpują kryteria wskazane w art. 3 ust. 3 załącznika nr I do rozporządzenia 800/2008.

Należy przy tym uznać za prawidłową ocenę, że chociaż ustalone powiązania nie powodowały utraty przez skarżącą statusu beneficjenta uprawniającego do otrzymania środków w ramach Działania 1.3, to jednak stanowiły przeszkodę prawidłowej realizacji obowiązków przyjętych przez Spółkę w umowie o dofinansowanie. Z postanowienia § 3 ust. 7 tej umowy (będącej elementem procedur, o którym mowa w art. 184 u.f.p.), wynikał między innymi obowiązek przestrzegania przez beneficjenta zasady konkurencyjności i przejrzystości przy wyłonieniu dostawcy któremu udziela się zamówień w ramach projektu.

Należy wskazać, że przystąpienie do realizacji projektów finansowanych w ramach programów operacyjnych jest dobrowolne, lecz wiąże się z szeregiem obowiązków, które beneficjent bierze na siebie z chwilą podpisania umowy o dofinansowanie projektu. Korzystanie ze środków publicznych wiąże się z wyższymi wymaganiami co do ich wydatkowania, które powinno spełniać kryteria celowości i oszczędności. Ich realizacji służy między innymi obowiązek stosowania przejrzystych i konkurencyjnych zasad wyłaniania dostawców towarów i usług finansowanych ze środków publicznych. Sam fakt istnienia powiązania pomiędzy zamawiającym a oferentem, tj. potencjalnym wykonawcą usługi, w dużym stopniu podważa przejrzystość przy udzielaniu zamówień.

W rozpoznawanej sprawie, orany obu instancji wnikliwie przeanalizowały proces wyłaniania dostawców usług dla realizacji projektu będącego przedmiotem dofinansowania ze środków budżetu unijnego. Przyjęte w tym zakresie wnioski są w ocenie Sądu trafne i w pełni uzasadnione w świetle ustalonych okoliczności. Potwierdzają fakt powierzenia realizacji zamówienia w prawie 100% powiązanej spółce [...], w warunkach powodujących zakłócenie zasady konkurencyjności i przejrzystości, na co wskazują zasadniczo wykazane przez organ niejednolite dla wszystkich oferentów terminy składania ofert, zbieżność cenowa ofert [...] z pulą środków przewidzianych w budżecie projektu, czy nieprawidłowości w zakresie dokumentowania czynności w ramach procedury wyłaniania dostawcy.

Ujawniony w postępowaniu schemat współpracy wymienionych podmiotów, w tym w szczególności powtarzająca się praktyka udzielania sobie nawzajem przeważającej części zamówień w ramach poszczególnych projektów, a nadto sposób wyłaniania dostawcy usług, dawał wystarczające podstawy o przyjęcia, że Spółka nie dochowała zasad przejrzystości i konkurencji, do których przestrzegania była zobowiązana w myśl § 3 ust. 7 umowy o dofinansowanie. Tym samym dopuściła się naruszenia procedur, o których mowa w art. 184 u.f.p., co ostatecznie spowodowało ziszczenie się przesłanki zwrotu otrzymanego dofinansowania, określonej w art. 207 ust. 1 pkt 2 tej ustawy.

Reasumując rozważania, Sąd w pełni podziela ustalenia organu, że ubiegając się o dofinansowanie projektu "[...]" oraz zawierając w tym przedmiocie umowę o dofinansowanie, a także na etapie składania wniosku o płatność, skarżąca była podmiotem powiązanym z: [...] Sp. z o.o., [...] S.A., [...],[...] oraz [...], przy czym jak ustalił organ, ostatni z wymienionych podmiotów rozpoczął działalność 10 marca 2010 r. zatem wbrew zarzutom skargi – istniał zarówno przed podpisaniem przez skarżącą kwestionowanego w trakcie kontroli oświadczenia o braku powiązań (z dnia 19 marca 2010 r.) jak i przed podpisaniem umowy, co nastąpiło [...] marca 2010 r. Abstrahując od tych ustaleń, należy wskazać, że w świetle przyjętego stanowiska, że kontroli instytucji pośredniczących i zarządzających podlega także faza realizacji projektu z udziałem środków unijnych, podnoszony przez skarżącą argument, iż spółka [...] z siedzibą w Emiratach Arabskich powstała dopiero po podpisaniu umowy o dofinansowanie, traci rację bytu.

Zakres stwierdzonych przez organy nieprawidłowości, w tym w zakresie procedury wyłaniania dostawców usług będących przedmiotem finansowanego ze środków publicznych projektu, wyklucza możliwość uznania poniesionych w jego ramach wydatków za kwalifikowane. Stosownie do przepisu art. 207 ust. 1 pkt 2 u.f.p., w przypadku gdy środki przeznaczone na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich, są wykorzystane z naruszeniem procedur, o których mowa w art. 184, podlegają zwrotowi wraz z odsetkami. Ustalony przez organy stan faktyczny odpowiada hipotezie przywołanej normy prawnej, mając na uwadze założenie, że określoną w tym przepisie przesłankę zwrotu należy utożsamiać z naruszeniem przez beneficjenta zasad postępowania określonych w umowie o dofinansowanie. Konsekwencją zaś zbieżności hipotezy normy prawnej z ustalonym w sprawie stanem faktycznym, jest obowiązek zastosowania dyspozycji tej normy, wyrażającej w tym przypadku obowiązek zwrotu otrzymanych środków.

Dalszą konsekwencją wyłonienia [...] jako generalnego dostawcy usług w ramach realizowanego projektu, było przeznaczenie otrzymanych środków na sfinansowanie dostaw zrealizowanych przez podmiot powiązany z beneficjentem (skarżącą spółką), czyli inny niż bezpośredni beneficjent pomocy. Taki stan rzeczy organ prawidłowo zakwalifikował jako wyczerpujący znamiona art. 4 ust. 3 Rozporządzenia Rady nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich, stanowiącego, że "działania skierowane na pozyskanie korzyści w sposób sprzeczny z celami prawa wspólnotowego (...) poprzez sztuczne stworzenie warunków w celu uzyskania tej korzyści, prowadzą do jej nieprzyznania lub wycofania", wywodząc, że nieujawnienie wobec instytucji faktu powiązań wyczerpuje znamiona wskazanego przepisu prawa unijnego, i powoduje obowiązek zwrotu udzielonego beneficjentowi dofinansowania niezależnie od faktu zachowania statusu MŚP. Na gruncie prawa krajowego taki stan wyczerpuje dodatkowo przesłankę zwrotu środków określoną w art. 207 ust. 1 pkt 3 u.f.p. Stosownie do tego przepisu, zwrotowi podlegają środki pobrane nienależnie, przez które to pojęcie należy rozumieć także sytuację, gdy otrzymana pomoc publiczna została zaabsorbowana przez inny podmiot niż bezpośredni beneficjent. Całokształt ustalonych przez organy okoliczności związanych z sytuacją skarżącej jako beneficjenta otrzymanego dofinansowania, potwierdza zaistnienie również tej przesłanki zwrotu.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia przepisów art. 106 i 116 rozporządzenia Rady WE nr 1605/2002 z 25 czerwca 2002 r. w sprawie rozporządzenia finansowego mającego zastosowanie do budżetu ogólnego Wspólnot Europejskich Dz. U. UE.L.2002.248.1, należy wskazać że ten akt prawny reguluje zasady dotyczące uchwalania i wykonywania budżetu ogólnego Unii Europejskiej (artykuł 1 ust. 1) i nie odnosi się w bezpośrednio do poszczególnych funduszy pomocowych. Artykuł 106 tego rozporządzenia wprowadza zasadę jednakowego traktowania w ramach procedur przetargowych podmiotów objętych zakresem stosowania Traktatów wspólnotowych oraz podmiotów z państw trzecich, które zawarły stosowne porozumienia ze Wspólnotami Europejskimi. Wyraża on zatem zasadę równego traktowania podmiotów będących potencjalnymi wykonawcami zamówień publicznych udzielanych przez instytucje wspólnotowe na własny rachunek, na co wprost wskazuje tytuł Rozdziału 2 Tytułu V Części I tego rozporządzenia. Kwestie dotyczące poszczególnych funduszy europejskich, w tym Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, regulowane są odrębnie w powołanym wyżej rozporządzeniu nr 1083/2006 oraz 1080/2006, wobec czego do procedury wyłonienia wniosków podlegających dofinansowaniu, nie miał też zastosowania Artykuł 116 rozporządzenia nr 1605/2002. W ocenie Sądu zarzuty skargi w tym zakresie są bezpodstawne.

Nie zasługiwały na uwzględnienie także podnoszone w uzasadnieniu skargi argumenty związane z proceduralnymi aspektami kontroli przeprowadzanej przez [...], zmierzające w szczególności do podważenia jej wyników z powodu przekroczenia czasu trwania kontroli określonego przepisami art. 77 ust. 1 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej oraz podejmowania czynności kontrolnych pomimo formalnego jej zakończenia. Należy wskazać, że określony w powołanym przepisie limit dni kontroli odnosi się do wykonywania czynności kontrolnych w siedzibie podatnika. W sytuacji natomiast gdy analiza materiałów zebranych w przedsiębiorstwie odbywa się poza nią, np. w siedzibie organu kontrolującego, ten czas nie powoduje przekroczenia limitów wyznaczonych przez ustawodawcę jako czas trwania kontroli. Taki pogląd został wyrażony m. in. w wyroku NSA z 20 listopada 2012 r. sygn. akt II GSK 1593/11, gdzie Sąd ten stwierdził, że czas kontroli to tylko ten okres, w którym kontrolujący faktycznie przebywają w przedsiębiorstwie kontrolowanym, więc z czasu trwania kontroli należy wyłączyć czynności podejmowane poza siedzibą kontrolowanego przedsiębiorcy. Podobnie wypowiedział się także WSA w Warszawie, w wyroku z 4 kwietnia 2011 r., sygn. akt VI SA/Wa 26/11. Wyrazem kontynuacji tej linii jest także wyrok WSA w Gliwicach z 5 sierpnia 2014 r. III SA/Gl 329/14, w którym wyrażono stanowisko, że "Czas kontroli to tylko ten okres, w którym kontrolujący faktycznie przebywają w przedsiębiorstwie kontrolowanym, więc z czasu trwania kontroli należy wyłączyć czynności podejmowane poza siedzibą kontrolowanego przedsiębiorcy". W świetle tych orzeczeń niezasadne są także argumenty skarżącej zmierzające do podważenia wyników kontroli przyjętych w oparciu o dokumenty pozyskane z pominięciem czasu jej trwania. Otóż w powołanym wyżej wyroku NSA z 20 listopada 2011 r. zawarto jednocześnie pogląd iż samo przekroczenie czasu kontroli, choćby miało charakter rażący, nie może automatycznie dezawuować jej wyników i czynić jej bezskuteczną. Analogiczne stanowisko, które Sąd w niniejszej sprawie w pełni podziela, zostało wyrażone w wyroku WSA w Olsztynie z 7 listopada 2013 r. w sprawie I SA/Ol 605/13.

W ocenie Sądu materiał dowodowy stanowiący podstawę powyższych ustaleń zebrany został z zachowaniem obowiązujących w tym zakresie zasad postępowania. Kryteria, jakie zastosowała instytucja zarządzająca przy ocenie statusu skarżącej jako podmiotu powiązanego, odpowiadają tym, o jakich mowa w treści zastosowanych norm unijnych. Wywiedzione przez nią wnioski mieszczą się w granicach swobodnej oceny dowodów opartej na wszechstronnym rozważeniu wszystkich okoliczności sprawy. Dokonana przez instytucję zarządzającą ocena nie może być więc uznana za dowolną lub sprzeczną z powołanymi uregulowaniami. Wbrew podnoszonym w skardze zarzutom, Sąd nie dopatrzył się naruszenia przepisów postępowania powołanych w skardze. Wskazując na zarzut naruszenia art. 78 § 1 i 2 k.p.a., skarżąca poza wywodami natury prawnej nie powołuje argumentów świadczących o pominięciu przez organ wniosków dowodowych strony, oraz wpływu tychże zarzucanych naruszeń na wynik postępowania, co zasadniczo uniemożliwia odniesienie się do tak sformułowanego zarzutu.

Nie znajduje uzasadnienia także zarzut prowadzenia postępowania z pominięciem prawidłowo ustanowionego pełnomocnika. Jak wynika akt administracyjnych strona udzieliła pełnomocnictwa do jej reprezentowania na etapie odwoławczym (w dniu 25 czerwca 2014 r.), co było respektowane przez organy zgodnie z zasadą wynikającą z art. 40 § 2 k.p.a.

W ocenie Sądu zaskarżona decyzja prawa nie narusza, gdyż organy prawidłowo zinterpretowały i zastosowały przepisy prawa materialnego w zakresie żądania zwrotu kwoty wskazanej w decyzji wraz z odsetkami, tj. art. 207 ust. 9 w zw. z ust. 1 pkt 2 i 3 ustawy o finansach publicznych.

Mając powyższe na uwadze oraz na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało skargę oddalić.