Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 3394/15
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2017-10-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6181 Zajęcie nieruchomości i wejście na nieruchomość, w tym pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 126, art. 124 ust. b, art. 126 ust. 10
journal: Dz.U. 2010 nr 102 poz 651
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jednolity.
article: art. 141 § 4, art. 188
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 64 ust. 3, art. 21 ust. 2, art. 31 ust. 3
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Jaśkowska, Sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska, Sędzia del. WSA Agnieszka Miernik (spr.), Protokolant starszy inspektor sądowy Kamil Wertyński, po rozpoznaniu w dniu 27 października 2017 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej P. S.A. w L. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 27 sierpnia 2015 r. sygn. akt II SA/Bk 435/15 w sprawie ze skargi P. S.A. w L. na decyzję Wojewody P. z dnia [...] kwietnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie czasowego zajęcia nieruchomości 1. uchyla zaskarżony wyrok oraz zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Starosty S. z dnia [...] lutego 2015 r. nr [...]; 2. zasądza od Wojewody P. na rzecz P. S.A. w L. kwotę 820 (osiemset dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku, po rozpoznaniu sprawy ze skargi P. S.A. w L., wyrokiem z 27 sierpnia 2015 r. oddalił skargę na decyzję Wojewody P. z [...] kwietnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie czasowego zajęcia nieruchomości.

W uzasadnieniu wyroku Sąd podał następujący stan faktyczny i prawny:

P. S.A. w L., powoływane dalej jako "Przedsiębiorstwo", 24 sierpnia 2012 r. zwróciło się do Starosty S. z wnioskiem o wydanie, na podstawie art. 126 ust. 5 w związku z art. 126 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2010 r. poz. 651 ze zm.), powoływanej dalej jako "u.g.n.", decyzji zezwalającej na czasowe zajęcie nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...], położonej w obrębie O. M., gm. K., stanowiącej własność E. Z., w celu wykonania prac skutkujących zapobieżeniem powstaniu znacznej szkody. Wniosek został uzasadniony tym, że w dniu [...] sierpnia 2012 r. o godz. 19.01 pracownicy przedsiębiorstwa otrzymali telefoniczną informację o braku jednej fazy w miejscowości O. M. gm. K. Po przybyciu na miejsce 23 sierpnia 2012 r. i wymianie bezpiecznika na stacji transformatorowej stwierdzili również nadpalone wierzchołki drzew rosnących pod linią energetyczną średniego napięcia SN 15kV relacji K.- B., odg. O. M. ST 07-673 na działce nr [...]. W celu zapobieżenia pożarowi na nieruchomości oraz kolejnym uszkodzeniom urządzeń elektroenergetycznych, które skutkowałoby następnymi przerwami w dostawach elektryczności odbiorcom zasilanym z ww. linii, zaszła pilna potrzeba wycięcia drzew rosnących pod linią SN 15kV. Brak natychmiastowej reakcji ze strony Przedsiębiorstwa spowodowałby niebezpieczeństwo utraty zdrowia i życia osób znajdujących się w pobliżu linii na wskazanej nieruchomości oraz naraziłby na znaczne szkody związane z uszkodzeniem urządzeń elektroenergetycznych znajdujących się na przedmiotowej działce. Nagła potrzeba zapobieżenia opisanym wyżej okolicznościom uniemożliwiła Przedsiębiorstwu złożenie wniosku o wydanie decyzji na czasowe zajęcie nieruchomości przed przeprowadzeniem prac. Dokonano wycinki kilkunastu drzew na powierzchni ok. 200 m2 (na obszarze od drogi do stacji transformatorowej). Opis wykonanych czynności potwierdza książka reklamacji CD B. Teren. Przedsiębiorstwo w momencie wycinki i w momencie składania wniosku nie posiadało informacji o właścicielu nieruchomości.

Decyzja Starosty S. w sprawie zezwolenia na czasowe zajęcie nieruchomości była trzykrotnie uchylana przez Wojewodę P., który nakazywał organowi pierwszej instancji zgromadzić dokumenty, z których będzie wynikało kto jest właścicielem lub użytkownikiem wieczystym przedmiotowej nieruchomości, ustalić liczbę drzew wyciętych przez Przedsiębiorstwo, jaki był ich wiek i wysokość oraz czy drzewa były pochylone, czy dotykały linii energetycznych oraz czy miały nadpalone wierzchołki lub gałęzie. Zdaniem organu odwoławczego konieczne było także ustalenie odległości, jaka w świetle obowiązujących przepisów powinna oddzielać drzewa od linii elektroenergetycznej oraz dystans, jaki w rzeczywistości je dzielił, a także konsekwencje ewentualnego niezachowania tej odległości. Kolejno konieczne okazało się uzupełnienie materiału dowodowego o przesłuchania świadków wnioskowanych przez Przedsiębiorstwo i pełnomocnika właścicielki nieruchomości.

Starosta S. po raz czwarty rozpoznając sprawę decyzją z [...] lutego 2015 r. nr [...], działając na podstawie art. 126 ust. 5 w zw. z art. 126 ust. 1 u.g.n. według stanu prawnego obowiązującego na dzień wydania decyzji, odmówił udzielenia zezwolenia na czasowe zajęcie przedmiotowej nieruchomości. Organ uznał, że nie przedstawiono dokumentu zawierającego szczegółowy opis rodzaju uszkodzenia linii energetycznej ani innych wiarygodnych dowodów potwierdzających nagłą konieczność zapobieżenia znacznej szkodzie. Jako niewystarczający dowód zaistnienia potrzeby wycięcia drzew organ uznał książkę reklamacji CD B. Teren, gdzie rodzaj uszkodzenia opisany został jako: "[...] O. M. WBGn wycięto drzewa od ON do ST". Przedsiębiorstwo wycięło około 40 drzew nie zawiadamiając właściciela o potrzebie wycinki i o obowiązku udostępnienia nieruchomości pomimo tego, że stan prawny działki był Przedsiębiorstwu znany. Ponadto, nawet gdyby tożsamość właściciela nieruchomości była w chwili zdarzenia Przedsiębiorstwu nieznana pracownicy Przedsiębiorstwa nie próbowali rzetelnie ustalić tożsamości właściciela nieruchomości w celu zawiadomienia go o ewentualnej potrzebie wycinki drzew i obowiązku udostępnienia nieruchomości. Podkreślono przy tym, że Przedsiębiorstwo nie uzyskało zezwolenia na wycinkę drzew udzielanego na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. z 2013 r. poz. 627 ze zm.). Organ uznał zatem, że nie zostały spełnione przesłanki zajęcia nieruchomości na podstawie art. 126 ust. 5 w związku z art. 126 ust. 1 u.g.n. Jeżeli drzewa dotykały przewodów energetycznych, to nagła potrzeba zapobieżenia powstaniu znacznej szkody, o jakiej mowa w tych przepisach, nie mogła powstać nagle, tzn. w ciągu kilku dni lub kilku tygodni.

Przedsiębiorstwo wniosło odwołanie od powyższej decyzji.

Wojewoda P. decyzją z [...] kwietnia 2015 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję o odmowie czasowego zajęcia nieruchomości. Organ odwoławczy zgodził się z twierdzeniem organu pierwszej instancji, że wycięte drzewa rosły na przedmiotowej nieruchomości od dłuższego czasu i nie ma możliwości, aby w sposób "nagły" wrosły w linię energetyczną. Z literalnego brzmienia art. 126 ust. 5 ustawy o gospodarce nieruchomościami wynika nagły charakter potrzeby zapobieżenia szkodzie, nie zaś nagły charakter powstania samej szkody. Charakteru nagłego natomiast nie muszą posiadać zdarzenia, które do tej sytuacji doprowadziły, a więc wskazany przez organ pierwszej instancji przyrost drzew. Organ odwoławczy zgodził się, że Przedsiębiorstwo nie wykazało w sposób niebudzący wątpliwości, że w przedmiotowej sprawie zaistniały przesłanki uzasadniające zajęcie nieruchomości bez uprzedniego uzyskania decyzji zezwalającej na jej czasowe zajęcie. Nie można cyklicznymi zjawiskami pogodowymi, występującymi co roku o określonej porze, uzasadniać nagłej potrzeby wejścia na nieruchomość stanowiącą cudzą własność. Organ odwoławczy podniósł, że brak jest jakiegokolwiek materiału dowodowego potwierdzającego, np. nadpalone wierzchołki drzew oraz to, że doszło do kolizji gałęzi z linią energetyczną. Sam fakt, że korony drzew sięgają na wysokość linii energetycznej nie oznacza, że występują przesłanki "siły wyższej" lub "nagłej potrzeby".

Przedsiębiorstwo wniosło skargę na decyzję Wojewody P. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku.

Wojewoda P. w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku wyrokiem z 27 sierpnia 2015 r. sygn. akt II SA/Bk 435/15 oddalił skargę. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że organy popełniły wiele błędów, które jednak nie miały wpływu na wynik sprawy. Organy administracyjne nie uwzględniły art. 126 ust. 10 u.g.n. pomimo zaleceń organu odwoławczego w poprzednio wydanej decyzji uchylającej. Odnosząc się do zarzutu dotyczącego naruszenia art. 126 ust. 10 u.g.n. w związku z art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2013 r. poz. 267 ze zm.), powoływanej dalej jako "K.p.a.", Sąd wskazał, że przepis ten określa dwie przesłanki zajęcia nieruchomości, tj. przypadek siły wyższej lub nagłej potrzeby zapobieżenia powstaniu znacznej szkody. Pojęcie siły wyższej nie jest definiowane normatywnie. W literaturze i judykaturze dominuje pogląd, że siła wyższa oznacza zdarzenie zewnętrzne w stosunku do powołującego się na nią podmiotu, którego to zdarzenia nie dało się przewidzieć ani mu zapobiec, nawet przy dołożeniu najwyższego stopnia staranności Zdarzenie to samo w sobie musi być nadzwyczajne i w konsekwencji nieuchronne oraz - w danym układzie stosunków - niemożliwe do przewidzenia. Przykładem takiego zdarzenia może być powódź, uderzenie pioruna, burza o ogromnej sile, huragan, obfite nadzwyczajne opady śniegu. Drugą przesłanką jest nagła potrzeba zapobieżenia powstaniu znacznej szkody. Usprawiedliwieniem dla zajęcia nieruchomości jest zatem potrzeba zapobieżenia jedynie znacznej szkodzie. Kluczowe znaczenie dla zaistnienia tej przesłanki ma to, że potrzeba zapobieżenia znacznej szkodzie musi być nagła. Nie jest zatem dopuszczalne wydanie decyzji zezwalającej na zajęcie nieruchomości w przypadku planowanych działań. Nagła potrzeba wskazuje na sytuację nadzwyczajną jako przyczynę zagrożenia, a mianowicie katastrofy, awarie urządzeń lub sieci. Sąd wyjaśnił, że ustawą z dnia 24 września 2010 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. nr 200, poz. 1323) do art. 126 zostały dodane ust. 5 - 10, w których uregulowano zasady zajmowania nieruchomości w przypadku, gdy potrzeba odwrócenia siły wyższej lub jej skutków lub zapobieżenia powstaniu znacznej szkody ma charakter na tyle nagły, że niemożliwe jest wstrzymywanie się z zajęciem nieruchomości do czasu uzyskania decyzji zezwalającej na czasowe zajęcie nieruchomości, a nawet do czasu złożenia wniosku o wydanie takiej decyzji. W sytuacji, o której mowa w art. 126 ust. 5 u.g.n., zważywszy na to, że nieruchomość jest już faktycznie zajęta, zbędna jest decyzja zezwalająca na zajęcie, natomiast konieczna jest decyzja potwierdzająca zaistnienie przesłanek faktycznego zajęcia nieruchomości, o której mowa w ust. 8. Decyzja potwierdzająca zaistnienie przesłanek zajęcia nieruchomości wydawana jest przez starostę w terminie siedmiu dni od dnia złożenia wniosku. W treści tej decyzji konieczne jest przede wszystkim odniesienie się do przesłanek uzasadniających natychmiastowe zajęcie nieruchomości, jej istotą jest bowiem potwierdzenie ich zaistnienia. Z kolei art. 126 ust. 10 u.g.n. zawiera dodatkową przyczynę wydania decyzji o czasowym zajęciu nieruchomości. Wydanie takiej decyzji jest możliwe w przypadku nagłej potrzeby zapobieżenia znacznej szkody wynikającej z awarii, o której mowa w art. 124b u.g.n. W tym przepisie siła wyższa została skonkretyzowana jako awaria. Chodzi o możliwość zastosowania szybkiego trybu wejścia na nieruchomość w celu usunięcia poważnych awarii. Na gruncie ust. 10 chodzi o sytuacje nagłe, np. zerwanie przewodów, pęknięcie rurociągu, przewrócenie słupa, co skutkuje odcięciem dostaw mediów dla grupy odbiorców, znacznymi stratami dla dostawcy mediów (np. w związku z wyciekiem wody, paliw itp.) czy ryzykiem zanieczyszczenia środowiska. Nie można przepisu art. 126 wykorzystywać do przeprowadzenia prac remontowych, konserwacyjnych czy usuwania usterek lub awarii niewymagających nagłej reakcji. Podmioty zobowiązane dysponują bowiem w takich przypadkach procedurą przewidzianą w art. 124b.

Sąd wskazał, że słusznie wywodzi się w skardze, że stan faktyczny wyczerpuje dyspozycję art. 126 ust. 10 u.g.n. W sprawie miała miejsce awaria linii elektrycznej. Prawidłową podstawą prawną kwestionowanej decyzji powinien być zatem art. 126 ust. 10 w związku z ust. 5 i 1 u.g.n. W ocenie Sądu wskazanie jako podstawy art. 126 ust. 5 w związku z ust. 1 u.g.n. nie jest jednak uchybieniem mającym wpływ na wynik sprawy. Jak wykazano bowiem powyżej zarówno w ust. 10 jak i w ust. 5 przesłanką konstytutywną, uzasadniającą wydanie następczej decyzji zezwalającej jest natychmiastowa potrzeba zapobieżenia znacznej szkody. Przedmiotem ustaleń organów było spełnienie właśnie tej przesłanki i słusznie przyjęto, że nie została ona spełniona. Jednakże argumentacja organów, w czym Sąd zgodził się ze skarżącym, dotknięta jest wieloma błędami natury logicznej i prawnej. Sąd zwrócił uwagę, że już z samego wniosku przedsiębiorstwa wynika, że awaria w postaci przerwania dostawy energii elektrycznej została usunięta poprzez wymianę bezpiecznika na stacji transformatorowej. A więc awaria ta wymagała natychmiastowego działania w postaci wymiany bezpiecznika. Aby przywrócić dostawę prądu nie zachodziła jednak potrzeba natychmiastowego usunięcia drzew z działki nr [...]. Być może stan drzew znajdujących się pod linią energetyczną wymagał nagłego działania polegającego na ich usunięciu. Jeżeli tak, to należało uzyskać decyzję zezwalającą na czasowe zajęcie nieruchomości w trybie art. 126 ust. 1 u.g.n. Decyzja ta jest wydawana w terminie 7 dni od dnia złożenia wniosku i nadawany jest jej rygor natychmiastowej wykonalności. W ocenie Sądu niezrozumiałe było prowadzanie w sprawie postępowania wyjaśniającego trwającego prawie trzy lata, w trakcie którego ustalano okoliczności nie mające znaczenia dla jej rozstrzygnięcia. Następcze zezwolenie na działanie mające cechy natychmiastowego wyklucza uzależnienie wydania takiego zezwolenia od spełnienia dodatkowych przesłanek. Organy natomiast skupiły się na wykazywaniu tego, czy Przedsiębiorstwo znało właściciela nieruchomości, czy zawiadomiło go o potrzebie wycinki drzewa oraz czy miało zezwolenie na wycinkę drzew, o którym mowa w art. 83 ust. 1 pkt 2 ustawy o ochronie przyrody. W kontekście natychmiastowego działania wymaganie spełnienia tych nakazów wydaje się absurdalne. Tym bardziej, że w treści art. 126 ust. 5 u.g.n. jest mowa o tym, że właściciel lub użytkownik wieczysty nieruchomości ma obowiązek udostępnienia nieruchomości. Obowiązek ten podlega egzekucji administracyjnej. Właściciel musi wyrazić zgodę. Tak samo twierdzenie organów, że natychmiastowe działanie będzie poprzedzone uprzednim formalnym postępowaniem dotyczącym zezwolenia na usuniecie drzew jest nielogiczne. Pomimo jednak wadliwej argumentacji w uzasadnieniu decyzji, w ocenie Sądu, są one słuszne co do zasady. Reasumując Sąd stwierdził, że jedynym słusznym zarzutem skargi było niepodanie art. 126 ust. 10 u.g.n. jako podstawy prawnej decyzji. Sąd uznał przy tym, że szerokie prowadzenie postępowania dowodowego (jak uczyniły to organy) było zbędne i z tego względu nie dokonywał jego oceny. Skoro już z treści wniosku Przedsiębiorstwa z 24 sierpnia 2012 r. wynikało, że w dniu 23 sierpnia 2012 r. została usunięta awaria w dostawie prądu we wsi O. M. poprzez wymianę bezpiecznika na stacji transformatorowej, to następne działania skarżącej w postaci wycinki drzew nie wynikały z "nagłej potrzeby", o jakiej stanowi art. 126 ust. 10 u.g.n. Skarżąca mogła podjąć działania w celu zapobieżenia szkodom w przyszłości, ale na innej podstawie prawnej.

Przedsiębiorstwo, reprezentowane przez radcę prawnego K. S., wniosło skargę kasacyjną od powyższego wyroku do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zaskarżając wyrok w całości zarzuciło naruszenie:

1) prawa materialnego przez błędną wykładnię i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie, tj. art. 126 ust. 5 w zw. z ust. 10 i 1 u.g.n., co doprowadziło do oddalenia skargi przez Sąd Wojewódzki przez uznanie, że w przedmiotowym stanie faktycznym nie zostały spełnione przesłanki warunkujące zastosowanie wymienionych przepisów, pomimo że Sąd Wojewódzki stwierdził, że w sprawie miała miejsce awaria linii elektrycznej, która wymagała natychmiastowego działania, co wyczerpuje dyspozycję art. 126 ust. 10 u.g.n.; ponadto Sąd pierwszej instancji dokonał rozszerzającej wykładni art. 126 ust. 5 w związku z ust. 10 i 1 u.g.n. wskazując, że ich zastosowanie jest dopuszczalne wyłącznie pod warunkiem wykazania, oprócz awarii, że czynności podjęte w związku z jej usuwaniem były adekwatne;

2) przepisów postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 174 pkt 2 powiązanych z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c), art. 151 i art. 141 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a." oraz art. 6 K.p.a. Sąd Wojewódzki oddalił skargę pomimo tego, że przyznał, że stan faktyczny wyczerpuje dyspozycję art. 126 ust. 10 u.g.n., a zatem skarga podlegała uwzględnieniu. Uzasadnienie wyroku zostało zaś sporządzone w sposób sprzeczny polegający na tym, że Sąd Wojewódzki pomimo tego, że obalił w większości argumentację organów administracyjnych i pomimo tego, że uznał, że miała miejsce awaria, która wymagała natychmiastowego działania, to jednak oddalił skargę stwierdzając, że przesłanki art. 126 ust. 10 u.g.n. nie zostały spełnione; uzasadnienie nie wyjaśnia także, dlaczego dla spełnienia dyspozycji art. 126 ust. 5 w związku z ust. 10 i 1 u.g.n. wymagane jest wykazanie, że czynności wykonywane w związku z usuwaniem awarii były adekwatne.

Zarzucając powyższe skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Białymstoku i zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1370) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 powołanej ustawy przesłanki nieważności postępowania sądowego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.

Granice skargi kasacyjnej wyznaczają wskazane w niej podstawy. W skardze kasacyjnej zarzucono naruszenie prawa materialnego i naruszenie przepisów postępowania. Skarga kasacyjna rozpoznana w tak zakreślonych granicach zasługuje na uwzględnienie.

Zasadniczo w pierwszej kolejności rozpatrzeniu podlegają zarzuty naruszenia przepisów postępowania. W niniejszej sprawie zarzuty te jednak w sposób bezpośredni wiążą się z zarzutem naruszenia przez Sąd pierwszej instancji prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie, stąd ocena przez Naczelny Sąd Administracyjny zarzutów naruszenia przepisów postępowania wymaga uprzedniego odniesienia się do istoty problemu w sprawie, tj. do poprawności subsumpcji stanu faktycznego sprawy pod hipotezę art. 126 ust. 10 u.g.n. dokonaną przez Sąd pierwszej instancji.

Zgodnie z art. 126 u.g.n. w przypadku siły wyższej lub nagłej potrzeby zapobieżenia powstaniu znacznej szkody, z zastrzeżeniem ust. 5, starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, udziela, w drodze decyzji, zezwolenia na czasowe zajęcie nieruchomości na okres nie dłuższy niż 6 miesięcy, licząc od dnia zajęcia nieruchomości. W przypadku postępowania prowadzonego na wniosek, wydanie decyzji następuje niezwłocznie, nie później jednak niż w terminie 7 dni, licząc od dnia złożenia wniosku. Decyzji nadaje się rygor natychmiastowej wykonalności (ust. 2). W przypadku, gdy nagła potrzeba zapobieżenia okolicznościom, o których mowa w ust. 1, uniemożliwia złożenie wniosku o wydanie decyzji na czasowe zajęcie nieruchomości, właściciel lub użytkownik wieczysty nieruchomości ma obowiązek udostępnienia jej w celu zapobieżenia tym okolicznościom. Obowiązek udostępnienia nieruchomości podlega egzekucji administracyjnej. Podmiot, który zajął nieruchomość składa wniosek o wydanie tej decyzji w terminie 3 dni od dnia zajęcia nieruchomości. Decyzja może być wydana nie później niż po upływie 6 miesięcy licząc od dnia zajęcia nieruchomości (ust. 5). Starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, wydaje decyzję potwierdzającą zaistnienie przesłanek zajęcia nieruchomości w terminie 7 dni od dnia złożenia wniosku, o którym mowa w ust. 5 (ust. 8). Przepisy ust. 1-9 stosuje się również w przypadku nagłej potrzeby zapobieżenia znacznej szkody wynikającej z awarii, o których mowa w art. 124b (ust. 10). Zgodnie z art. 124 b u.g.n. Starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, w drodze decyzji zobowiązuje właściciela, użytkownika wieczystego lub osobę, której przysługują inne prawa rzeczowe do nieruchomości do udostępnienia nieruchomości w celu wykonania czynności związanych z konserwacją, remontami oraz usuwaniem awarii ciągów drenażowych, przewodów i urządzeń, nienależących do części składowych nieruchomości, służących do przesyłania lub dystrybucji płynów, pary, gazów i energii elektrycznej oraz urządzeń łączności publicznej i sygnalizacji, a także innych podziemnych, naziemnych lub nadziemnych obiektów i urządzeń niezbędnych do korzystania z tych przewodów i urządzeń, a także usuwaniem z gruntu tych ciągów, przewodów, urządzeń i obiektów, jeżeli właściciel, użytkownik wieczysty lub osoba, której przysługują inne prawa rzeczowe do nieruchomości nie wyraża na to zgody. Decyzja o zobowiązaniu do udostępniania nieruchomości może być także wydana w celu zapewnienia dojazdu umożliwiającego wykonanie czynności.

Stan faktyczny sprawy ustalony przez organy administracyjne i przyjęty przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku nie został zakwestionowany.

Okoliczności sprawy wskazują, że w dniu [...] sierpnia 2012 r. o godz. 19.01 pracownicy Przedsiębiorstwa zostali poinformowani o braku jednej fazy w miejscowości O. M. W dniu 23 sierpnia 2012 r. przybyli na miejsce i stwierdzili spalenie bezpiecznika SN i Nn na stacji transformatorowej znajdującej się na działce nr [...] położonej w obrębie O. M., gmina K., stanowiącej własność E. Z. Bezpiecznik został wymieniony. Pracownicy stwierdzili też, że na działce znajdują się zwalone i pochylone drzewa, które dotykają stacji transformatorowej i linii elektrycznych, a także że wierzchołki drzew rosnących pod linią energetyczną na działce nr [...] są nadpalone. Powodem awarii według nich było przepalenie się bezpiecznika średniego napięcia ze względu na drzewa stykające się ze stacją transformatorową. Uznali przy tym za celowe usunięcie z działki 40 drzew, aby zapobiec brakom energii elektrycznej w około 40 stacjach transformatorowych na obszarze od K. do B., zagrożeniu dla zdrowia i życia ludzkiego oraz powstania pożaru. Nie wystąpili przy tym do właściciela nieruchomości o uzyskanie zgody na udostępnienie nieruchomości. W dniu 24 sierpnia 2012 r. Przedsiębiorstwo wniosło do Starosty S. o wydanie decyzji następczej zezwalającej na czasowe zajęcie nieruchomości z powodu nagłej potrzeby zapobieżenia powstaniu znacznej szkody uniemożliwiającej złożenie wniosku o wydanie takiej decyzji.

Ustalony stan faktyczny wskazuje, że zaistniała konieczność usunięcia awarii linii elektrycznej, o której mowa w art. 124b u.g.n. Przywrócenie dostaw energii elektrycznej dla grupy odbiorców i zapobieżenie dalszym awariom stacji transformatorowych na tym obszarze i tym samym uniknięcie znacznych strat dla dostawcy mediów niewątpliwie stanowiło nagłą potrzebę zapobieżenia znacznej szkody wynikającej z awarii. Wskazywało też na potrzebę szybkiego działania. Nagła potrzeba zapobieżenia powstaniu znacznej szkody uniemożliwiła Przedsiębiorstwu złożenie wniosku o wydanie decyzji na czasowe zajęcie nieruchomości. Wniosek taki został złożony przez Przedsiębiorstwo w terminie trzech dni od dnia zajęcia nieruchomości. Oznacza to, że przesłanki art. 126 ust. 10 w związku z ust. 1 i 5 u.g.n. zostały spełnione. Takie też stanowisko wyraził Sąd Wojewódzki w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku stwierdzając, że awaria w postaci przerwania dostawy energii elektrycznej została usunięta poprzez wymianę bezpiecznika na stacji transformatorowej. A więc awaria ta wymagała natychmiastowego działania w postaci wymiany bezpiecznika (s. 13). Niezrozumiałe jest zatem stanowisko Sądu pierwszej instancji o oddaleniu skargi na decyzję o odmowie wydania zezwolenia na czasowe zajęcie nieruchomości. Sprzeczność między ustaleniem Sądu Wojewódzkiego, że w sprawie zaistniały przesłanki, określone w art. 126 ust. 10 w związku z ust. 1 i 5 u.g.n. a podjętym rozstrzygnięciem świadczy o naruszeniu art. 151 P.p.s.a. Sąd oddalił bowiem skargę na decyzję o odmowie czasowego zajęcia nieruchomości pomimo tego, że uznał, że przesłanki czasowego zajęcia nieruchomości zostały spełnione. Sąd zatem nie spełnił dyspozycji tej normy prawnej.

Na oddalenie skargi - jak wydaje się wynikać z uzasadnienia zaskarżonego wyroku – wpłynęło stanowisko Sądu Wojewódzkiego, że kolejne czynności pracowników Przedsiębiorstwa związane z usuwaniem awarii, a polegające na usunięciu drzew znajdujących się pod linią elektryczną na nieruchomości nr [...] nie były konieczne do przywrócenia dostaw energii elektrycznej. Nie zachodziła wręcz potrzeba natychmiastowego usunięcia drzew. Należało uzyskać decyzję w trybie art. 126 ust. 1 u.g.n. Okoliczności związane z nieuzasadnionym wycięciem drzew zaważyły zatem na stanowisku Sądu, że decyzja odmawiająca czasowego zajęcia nieruchomości w przypadku nagłej potrzeby zapobieżenia znacznej szkody wynikającej z awarii jest prawidłowa. Stanowisko Sądu w tym względzie nie jest trafne i stanowi o naruszeniu prawa materialnego, tj. art. 126 ust. 10 w związku z ust. 1 i 5 u.g.n. Nie mogą bowiem na ocenę dopuszczalności wydania decyzji zezwalającej na czasowe zajęcie nieruchomości w przypadku nagłej potrzeby zapobieżenia znacznej szkody wynikającej z awarii mieć wpływ inne niż awaria okoliczności, które wydają się nieuprawnione. Przesłanką najistotniejszą dla zastosowania art. 126 ust. 10 u.g.n. jest stan kwalifikowanej nagłej potrzeby zapobieżenia znacznej szkody wynikającej z awarii, a zajęcie nieruchomości ma charakter na tyle nagły, że nie jest możliwe wstrzymanie się z zajęciem nieruchomości do czasu wydania decyzji w trybie art. 126 ust. 1 u.g.n. Chodzi tu więc o zdarzenia wymagające natychmiastowej reakcji z wykorzystaniem cudzej nieruchomości, gdy oczekiwanie na wydanie decyzji o czasowym zajęciu (która i tak jest wydawana w przyspieszonym trybie) spowodowałoby najpewniej wyrządzenie szkody (G. Matusik (w): Ustawa o gospodarce nieruchomościami, Komentarz, S. Kulas (red.), Wydanie 1, LexisNexis, Warszawa 2012, s. 777-778). Jak wcześniej zostało to wykazane okoliczności rozpoznawanej sprawy odpowiadają powyższym wymogom. Sam fakt zaistnienia nagłej potrzeby zapobieżenia znacznej szkody wynikającej z awarii urządzeń przesyłowych polegającej na przywróceniu dostawy energii elektrycznej uzasadniał czasowe zajęcie nieruchomości. Nie oznacza to oczywiście, że następne działania pracowników Przedsiębiorstwa w postaci wycinki drzew nie podlegają ocenie. Ocena ta jednak dotyczy nie konieczności usunięcia awarii i nagłej potrzeby zapobieżenia znacznej szkody wynikającej z tej awarii, ale zakresu ingerencji Przedsiębiorstwa w związku z tymi działaniami. Przy wydawaniu bowiem decyzji o zezwoleniu na czasowe zajęcie nieruchomości z powodu zapobieżenia znacznej szkody wynikającej z awarii należy kierować się racjonalnością i przewidywalnością rozmiarów możliwej do zaistnienia szkody w kontekście tych przesłanek, które istnieją w chwili wydawania decyzji. W decyzji należy określić, na czym polega powstanie znacznej szkody i zakres czynności podejmowanych na nieruchomości. Mogą to być jednak jedynie takie czynności, które są niezbędne do odwrócenia siły wyższej lub jej skutków bądź zapobieżenia powstaniu znacznej szkody. Ocena zakresu niezbędnych czynności musi być dokonywana indywidualnie w odniesieniu do każdego przypadku. I o ile w sprawie niekwestionowane jest, że natychmiastowe zajęcie nieruchomości w celu usunięcia awarii i związanej z nią nagłej potrzeby zapobieżenia znacznej szkody było uzasadnione, o tyle do zbadania pozostaje, czy również wycięcie drzew można zakwalifikować jako nagła potrzeba zapobieżenia znacznej szkody wynikającej z awarii. Badanie to musi odbywać się przez pryzmat tego, że omawiana decyzja legitymizuje podmiot zajmujący nieruchomość w wykonywanym przez niego zajęciu. Służy władczemu potwierdzeniu zaistnienia okoliczności uzasadniających niezwłoczność ingerencji w wykonywanie praw rzeczowych przysługujących do nieruchomości. Oceny tej sytuacji należy więc dokonywać nie tylko w kontekście art. 126 ust. 5 i 10 u.g.n., ale także w kontekście art. 64 ust. 3 Konstytucji RP, aby uprawnienie do faktycznej ingerencji w wykonywanie praw rzeczowych, potwierdzone decyzją administracyjną post factum tej ingrencji nie naruszało zasady proporcjonalności oraz zasady ochrony własności wynikającej z art. 21 ust. 2 i z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP (M. Wolanin, J. Jaworski, A. Prusaczyk, A. Tułodziecki, Ustawa o gospodarce nieruchomościami, Komentarz, C. H. Beck II wydanie, 2011, s. 956).

Zasadny jest zarzut naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Powołany przepis reguluje jedynie obligatoryjne elementy uzasadnienia i do ich zbadania sprowadza się kontrola instancyjna zaskarżonego orzeczenia. Uzasadnienie wyroku służy wyjaśnieniu powodów wydania określonej treści rozstrzygnięcia i powinno być tak sporządzone, aby umożliwić stronom postępowania oraz sądowi kasacyjnemu prześledzenie rozumowania sądu, które do tego doprowadziło.

Uzasadnienie zaskarżonego orzeczenia nie spełnia powyższych wymogów w pełni, nie pozwala bowiem jednoznacznie ustalić przesłanek, jakimi kierował się Sąd pierwszej instancji podejmując zaskarżone orzeczenie. Zawarta w uzasadnieniu argumentacja jest częściowo niejasna i niespójna. Rację ma skarżący kasacyjnie, że Sąd pierwszej instancji z jednej strony uznał, że w okolicznościach sprawy przesłanki art. 126 ust. 10 w związku z ust. 1 i 5 u.g.n. są spełnione, a z drugiej strony uznał, że decyzja o odmowie czasowego zajęcia nieruchomości jest prawidłowa. Podobnie zarzut sprzeczności ustaleń faktycznych z treścią rozstrzygnięcia dotyczy decyzji administracyjnych wydanych w sprawie. Zaaprobowanie zatem przez Sąd pierwszej instancji decyzji wydanych wbrew nakazowi praworządnego działania przez organy administracji (art. 6 K.p.a.) świadczy o dokonaniu wadliwej ich oceny.

Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uchylając zaskarżony wyrok rozpoznał również skargę Przedsiębiorstwa i uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Starosty S. z [...] lutego 2015 r. nr [...]. O kosztach orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 P.p.s.a. w związku z § 14 ust. 2 pkt 2 lit. a rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2013 r. poz. 490). Na koszty te złożyły się opłaty: kwota 440 zł stanowiąca koszty sądowe poniesione przez skarżącego w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji (200 zł – kwota uiszczonego wpisu od skargi, 240 zł – koszty zastępstwa procesowego) i kwota 380 zł stanowiąca koszty sądowe poniesione przez skarżącego w postępowaniu w drugiej instancji (100 zł - opłata od wniosku o sporządzenie uzasadnienia, 100 zł - kwota uiszczonego wpisu od skargi kasacyjnej i 180 zł – koszty zastępstwa procesowego).