Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 2567/14
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2016-04-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6170 Adwokaci i aplikanci adwokaccy
Hasła tematyczne: Zawody prawnicze
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 78h, art. 78d, art. 78e
journal: Dz.U. 2009 nr 146 poz 1188
law: Ustawa z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze - tekst jednolity.
article: art. 32
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
article: art. 141 par. 4
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Rysz (spr.) Sędzia NSA Magdalena Bosakirska Sędzia NSA Andrzej Skoczylas Protokolant asystent sędziego Marcin Chojnacki po rozpoznaniu w dniu 7 kwietnia 2016 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Z.C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 5 maja 2014 r., sygn. akt VI SA/Wa 151/14 w sprawie ze skargi Z.C. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia Nr 3 przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu adwokackiego, który został przeprowadzony w dniach 19-22 marca 2013 r. z dnia [...] listopada 2013 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu adwokackiego 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od Z.C. na rzecz Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia Nr 3 przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpatrywania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu adwokackiego 180 (sto osiemdziesiąt) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wyrokiem z dnia 5 maja 2014 r., sygn. akt VI SA/Wa 151/14 oddalił skargę Z.C. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia Nr 3 przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu adwokackiego, który został przeprowadzony w dniach 19-22 marca 2013 r.(dalej jako Komisja Egzaminacyjna II stopnia) z dnia [...] listopada 2013 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu adwokackiego.

Sąd orzekał w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Uchwałą z dnia [...] kwietnia 2013 r. nr [...] Komisja Egzaminacyjna nr 2 do przeprowadzenia egzaminu adwokackiego w 2013 r. z siedzibą w P. w sprawie ustalenia wyniku egzaminu adwokackiego (dalej jako Komisja Egzaminacyjna), powołując się na przepis art. 78f ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (tekst jedn. Dz. U. z 2009 r. Nr 146, poz. 1188, ze zm.; dalej jako p.o.a.), stwierdziła, że skarżący uzyskał wynik negatywny z egzaminu adwokackiego, uzyskując następujące oceny z poszczególnych części egzaminu: z części pierwszej - ocena niedostateczna, z części drugiej - ocena dostateczna, z części trzeciej - ocena dostateczna, z części czwartej - ocena niedostateczna, z części piątej - ocena dobra.

Po rozpoznaniu odwołania Komisja Egzaminacyjna II stopnia zaskarżoną uchwałą z dnia [...] listopada 2013 r., utrzymała w mocy uchwałę Komisji Egzaminacyjnej z dnia [...] kwietnia 2013 r. Powodem utrzymania negatywnego wyniku egzaminu adwokackiego było nieuwzględnienie odwołania w zakresie części czwartej tego egzaminu (błędne zredagowanie umowy dostawy listew przypodłogowych), mimo podwyższenia do dostatecznej oceny z części pierwszej.

Organ stwierdził, że umowa nie zawiera w komparycji wszystkich informacji wymaganych art. 206 k.s.h (brak oznaczenia sądu rejestrowego); błędnie określono ewidencję działalności i nie wskazano NIP dostawcy. Zdaniem organu zasadniczym jednak uchybieniem przesądzającym o negatywnej ocenie egzaminu w części czwartej jest zmiana przez skarżącego przedmiotu umowy, który zamiast listew przypodłogowych, uczynił przedmiotem umowy deski podłogowe. Organ stwierdził, że uzasadnione wątpliwości budziło też określenie przedmiotu umowy – w zakresie periodyczności dostaw, to, że z umowy nie wynika jaka ilość desek ma być wytworzona przez dostawcę, a także to, że z treści umowy nie wynikało na jaki czas została zawarta. W ocenie organu umowa nie realizowała także założenia w zakresie ustalenia ceny, która miała zostać określona przez wskazanie podstaw do jej ustalenia oraz w bardzo nieprofesjonalny sposób realizowała polecenie w sferze ustanowienia zabezpieczeń, wreszcie niekorzystnie dla odbiorcy ustanawiała karę umowną za "zwłokę" w dostarczeniu towaru, co implikowało konieczność wykazania zawinienia dostawcy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. oddalając skargę w pierwszej kolejności rozważył zgłoszony przez skarżącego wniosek o rozpatrzenie dodatkowego materiału dowodowego, obejmującego orzeczenia wobec innych podmiotów zdających ten sam egzamin adwokacki, a także o przeprowadzenie dowodu z twierdzeń biegłego odnoszących się do pojęcia listwy przypodłogowej.

Sąd nie zauważył związku między interpretacją przedmiotu umowy dostawy przyjętą w innych komisjach egzaminacyjnych, a interpretacją uznaną za właściwą w projekcie umowy zdającego. W konsekwencji Sąd stwierdził, że dowody uzupełniające z dokumentów mogą być przeprowadzone, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości, a w rozpatrywanej sprawie taka sytuacja nie miała miejsca – zwłaszcza wobec podkreślanego przez Komisję indywidualnego charakteru sprawy, która nie powinna być rozpatrywana w kontekście porównawczym (z pracami innych zdających).

Sąd za nieuzasadniony uznał zarzut naruszenia przepisów Konstytucji RP, a zwłaszcza art. 2 (zasada demokratycznego państwa prawa) oraz art. 32 (zasada równości). Zdaniem Sądu w rozpatrywanej sprawie nie doszło do naruszenia zasady równości, gdyż organ dokonał dokładnej analizy sprawy i na podstawie wynikających z niej wniosków uznał zarzuty skarżącego za bezzasadne. Tym samym okoliczność różnicowania się ocen wystawionych przez egzaminatorów oraz poszczególne komisje egzaminacyjne w stosunku do poszczególnych prac nie może stanowić skutecznej podstawy zarzutu niewyjaśnienia przez organ II instancji stanu faktycznego sprawy, czy też naruszenia art. 32 Konstytucji RP.

Sąd stwierdził, że jak wynika z akt administracyjnych, skład Komisji Egzaminacyjnej odpowiadał wymaganiom przepisu art. 78 ust. 1 i ust. 3 p.o.a., a członkowie Komisji złożyli oświadczenia o braku podstaw z art. 78 ust. 6 p.o.a., do wyłączenia z komisji. Egzamin został przeprowadzony zgodnie z trybem określonym w Rozdziale 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 września 2009 r. w sprawie przeprowadzania egzaminu adwokackiego. Z jego przebiegu sporządzono niezwłocznie protokół, zgodnie z art. 78g ust. 1 p.o.a., który podpisali członkowie komisji egzaminacyjnej uczestniczący w egzaminie adwokackim. Z kolei Komisja II Stopnia, zgodnie z § 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 września 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu adwokackiego (Dz. U. Nr 164, poz. 1315; dalej jako rozporządzenie MS do spraw odwołań), odbyła wymagane posiedzenia. Szczegółowo opisała prace skarżącego wskazując na uchybienia, które w ocenie egzaminatorów i Komisji, nie kwalifikowały zadania z prawa gospodarczego na ocenę pozytywną (w punktacji 3 do 6).

Sąd wskazał, że zgodnie z art. 78e ust. 2 do ust. 4 p.o.a. oceny rozwiązania każdego z zadań z części drugiej do piątej egzaminu adwokackiego dokonują niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy z dziedzin prawa, których dotyczy praca pisemna, jeden spośród wskazanych przez Ministra Sprawiedliwości, drugi spośród wskazanych przez Naczelną Radę Adwokacką biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje. Każdy z egzaminatorów sprawdzających pracę pisemną wystawia ocenę cząstkową i sporządza pisemne uzasadnienie wystawionej oceny cząstkowej i przekazuje je niezwłocznie przewodniczącemu komisji egzaminacyjnej, który załącza wszystkie uzasadnienia ocen cząstkowych dotyczące prac zdającego do protokołu z przebiegu egzaminu adwokackiego. Ostateczną ocenę z pracy pisemnej z danego zadania z części drugiej do piątej egzaminu adwokackiego stanowi średnia ocen cząstkowych przyznanych przez każdego z egzaminatorów, przy czym ocena negatywna - niedostateczna - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi poniżej 3,00.

Egzaminatorzy oceniający pracę skarżącego z prawa gospodarczego wydali oceny cząstkowe – 2, co skutkowało, że średnia arytmetyczna z wystawionych ocen cząstkowych za tą pracę nie przekraczała 3 punktów, a więc musiała również być negatywna. Ponieważ w myśl art. 78f ust. 1 p.o.a. skarżący nie otrzymał ze wszystkich części egzaminu ocen pozytywnych, gdyż z jednej części uzyskał ocenę negatywną, ocena z całego egzaminu nie mogła być pozytywna.

Sąd zgodził się z oceną organu, że sporządzony w ramach egzaminu adwokackiego przez skarżącego projekt umowy, nawet przyjmując, że nie jest obarczony nieważnością, nie spełnia zasadniczych poleceń zadania egzaminacyjnego - przedmiotu umowy i określenia ceny.

Sąd I instancji przytoczył stanowisko Komisji II stopnia, która wskazywała na następujące uchybienia w sporządzonej umowie, a mianowicie: brak wszystkich wymaganych przez art. 206 kodeksu spółek handlowych informacji (oznaczenie Sadu rejestrowego, NIP dostawcy); zmiana przedmiotu umowy (listwy przypodłogowe zamiast deski podłogowe); określenie przedmiotu umowy w zakresie periodyczności dostaw; brak określenia czasu na jaki została zawarta i związany z tym sposób zakończenia umowy; zapisy umowy nie realizują założenia zadania odnośnie ustalenia ceny; zapisy umowy w sposób nieprofesjonalny realizują polecenie w zakresie zabezpieczenia praw stron zawierających umowę.

Wszystkie powyższe uchybienia zdaniem Sądu I instancji pozwalają na stwierdzenie, że zdający nieprawidłowo stosuje i interpretuje przepisy prawa i nie wykazał się umiejętnością sporządzenia umowy dostawy, na poziomie wymaganym od profesjonalnego pełnomocnika. Nagromadzenie uchybień, nie pozwala, nawet mając na względzie stopniowalność ocen, na wystawienie oceny pozytywnej. Brak jest zatem podstaw do zmiany oceny z prawa gospodarczego.

Zdaniem Sądu Komisja zasadnie podkreśliła, że egzamin adwokacki jest egzaminem zawodowym, zatem od osób przystępujących do egzaminu należy wymagać umiejętności przynależnych profesjonaliście. Umowa zaś podlega ocenie pod kątem możliwości jej praktycznego wykorzystania. Umowa, którą sporządza adwokat na życzenie klienta musi spełniać jego wymagania w zakresie przedmiotu umowy, inaczej nie będzie mu przydatna. Sam skarżący w odwołaniu wskazuje, że była to omyłka, a strony i tak wiedziałyby co jest przedmiotem umowy. Taka argumentacja, zdaniem Sądu, nie zasługuje na uwzględnienie. Omyłką można wytłumaczyć drobne uchybienia.

W ocenie Sądu Komisja odwoławcza odniosła się do całego odwołania uzasadniając swoje stanowisko zgodnie z wymogami art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.; dalej jako k.p.a.). Jeżeli bowiem wskazane przez egzaminatorów i przez Komisję odwoławczą uchybienia w pracy skarżącego miały istotne znaczenie dla ustalenia oceny za to opracowanie, a zdaniem Sądu, brak było podstaw do zarzucenia Komisjom Egzaminacyjnym, iż ich ustalenia były dowolne, to w konsekwencji ustalone oceny odpowiadały prawu.

Z.C. wniósł skargę kasacyjną od powyższego wyroku zaskarżając go w całości, domagając się jego uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenia kosztów postępowania.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił:

I. Na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270; dalej jako p.p.s.a.) naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy:

1. art. 106 § 3 p.p.s.a. przez nieprzeprowadzenie dowodów uzupełniających z dokumentów żądanych przez skarżącego, w sytuacji, gdy było to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości, o których mowa w tezach dowodowych i nie spowodowałoby to nadmiernego przedłużenia postępowania wsprawie;

2. art. 1 § 2 p.p.s.a. w związku z art. 3 § 1 i art. 141 § 4 p.p.s.a. w związku z art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. w związku z art. 11 i 107 § 1 i 3 k.p.a. i art. 140 k.p.a. polegające na niedokonaniu realnej kontroli zgodności z prawem działania Komisji odwoławczej w toku rozpoznania odwołania skarżącego, co skutkowało oddaleniem skargi na uchwałę Komisji odwoławczej, w szczególności poprzez:

a) brak odniesienia się przez Sąd do podniesionego w skardze zarzutu rozpoznania odwołania z pominięciem istotnej części materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, mimo wyraźnego sformułowania tego zarzutu (zarzut nr 1) oraz jego uzasadnienia;

b) pozbawione merytorycznego uzasadnienia i sprzeczne z treścią uzasadnienia uchwały podjętej przez Komisję odwoławczą przyjęcie przez Sąd, iż Komisja odwoławcza należycie rozpoznała odwołanie oraz szczegółowo uzasadniła swoje stanowisko w przedmiotowej sprawie, w sytuacji gdy uzasadnienie uchwały Komisji odwoławczej nie zawiera jakiejkolwiek merytorycznej polemiki z argumentacją skarżącego, brak w nim szczątkowego choćby uzasadnienia prawnego prezentowanych przez Komisję II stopnia twierdzeń, brak jakiegokolwiek wywodu logicznego pozwalającego ustalić, dlaczego Komisja dokonuje akurat takiej oceny, nadto twierdzenia Sądu w ślad za Komisją odwoławczą de facto sprowadzają się do negowania poprawności zastosowanego nazewnictwa przedmiotu świadczenia, wysokości kary, periodyczności dostaw gdy organ na karcie nr 15 uchwały uznał dopuszczalność tak zaproponowanej periodyczności dostaw, zabezpieczeń, zaświadczenia o prowadzonej działalności gospodarczej, które nie utraciło na ważności, braku terminu na jaki zawarto umowę, czasu odstąpienia od umowy, sposobu ustalenia ceny, czy nieuwzględnienie załączników jako integralnej części umowy;

c) brak rzetelnego, merytorycznego ustosunkowania się do argumentów wskazanych w skardze odnośnie każdego z podniesionych w niej zarzutów, brak analizy argumentacji podniesionej przez skarżącego, brak uzasadnienia prawnego dla przyjętych przez Sąd twierdzeń, brak wywodu logicznego pozwalającego ustalić kryteria jakimi kierował się Sąd, rozpoznając sprawę w zakresie wniesionej skargi;

d) przyjęcie przez Sąd I instancji, iż Komisja odwoławcza korzysta z "luzu decyzyjnego" w zakresie podejmowanego rozstrzygnięcia, podczas gdy Komisja zobligowana jest procedować zgodnie z art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a., podejmując uchwały w granicach i na zasadach określonych w szczególności przez art. 78 d ust. 1 i 78e ust. 2 p.o.a.,

e) pominięcie, tak konkretnego twierdzenia komisji odwoławczej prezentowanego na karcie nr 15 uchwały, że "zasadniczym uchybieniem, przesądzającym o negatywnej ocenie egzaminu adwokackiego jest zmiana przez skarżącego przedmiotu umowy, który zamiast listew przypodłogowych, uczynił przedmiotem umowy deski podłogowe", które skarżący obalił materiałem uzupełniającym, stanowiącym dokumenty urzędowe w postaci przedłożonych oryginalnych wydruków norm technicznych, które w relacji z prywatną opinią biegłego z zakresu drzewnictwa i meblarstwa potwierdzały stanowisko skarżącego w zakresie prezentowanego w pracy egzaminacyjnej przedmiotu świadczenia i sposobu określenia ceny, wykazując że zadanie w zakresie przedmiotu świadczenia było błędnie i mylnie skonstruowane, gdyż przedmiot taki nigdy nie istniał, a pomyłka w tym zakresie skarżącego nie może szkodzić zdającemu egzamin adwokacki, który w istocie wpisał ten przedmiot zgodnie z obowiązującymi normami technicznymi, a zatem zgodnie z obowiązującym w tym zakresie prawem.

II. Na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie prawa materialnego:

1. art. 536 § 1 w zw. z art. 60 i 65 § 1 i 2 oraz art. 3531 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz. U. nr 16, poz. 93 ze zm.; dalej jako k.c.) poprzez błędną jego wykładnię polegająca na przyjęciu, iż w § 4 umowy dostawy sporządzonej przez skarżącego w części czwartej egzaminu adwokackiego nie wypełniono polecenia nr 1.9 zadania z zakresu prawa gospodarczego określając, iż zaproponowana przez zdającego cena "po l.OOOzł za jedną paletę deski o wymiarze palety: 100 cm x 100cm x 100cm" jest ceną wprost a nie stanowi wskazania podstaw do jej ustalenia, w sytuacji gdy zdający w ten sposób w ramach swobody kontraktowej wskazał na podstawie art. 536 § 1 k.c. podstawy do ustalenia ceny przedmiotowej dostawy, co potwierdza doktryna, ugruntowane orzecznictwo i prywatna opinia biegłego z zakresu meblarstwa, drzewnictwa i produkcji drzewnej, gdyż przepis art. 536 § 1 k.c. nie limituje tych elementów podstaw do ustalenia ceny;

2. poprzez ich błędną wykładnię i niezastosowanie art. 2 Konstytucji RP, art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, § 5 ust. 2 pkt 1 i ust. 3 rozporządzenia MS do spraw odwołań w zw. z art. 78d ust. 1 i 7 p.o.a. oraz art. 3531 k.c. w zw. z art. 605 k.c. i art. 65 § 2 k.c., polegające na niewyczerpującym rozpatrzeniu sprawy i uznaniu za zasadne twierdzeń komisji odwoławczej nie uzasadniając wyczerpująco przesłanek tych twierdzeń Sądu, w sytuacji gdzie skarżący wypełnił wszystkie polecenia z części 4 egzaminu adwokackiego, działając w interesie odbiorcy - klienta, którego zgodnie z zadaniem reprezentował;

3. poprzez błędną wykładnię art. 483 § 1 k.c. i art. 484 § 1 k.c. w zw. z art. 3531 k.c. polegające na błędnym uznaniu, iż strony umowy nie mogły ułożyć takiego stosunku, że kara umowna jest wyższa dla strony niereprezentowanej przez zdającego.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Komisja Egzaminacyjna II stopnia wniosła o jej oddalenie oraz o zasądzenie kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna jest niezasadna, zatem podlega oddaleniu.

Ocenę zarzutów opartych na podstawie pkt 2 art. 174 p.p.s.a. - do których odnieść się należy w pierwszej kolejności - poprzedzić należy koniecznym przypomnieniem i wyjaśnieniem, że o ich skuteczności nie decyduje każde uchybienie przepisów postępowania, lecz tylko i wyłącznie takie, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przez "wpływ", o którym mowa na gruncie przywołanego przepisu, rozumieć należy istnienie związku przyczynowego pomiędzy uchybieniem procesowym stanowiącym przedmiot zarzutu skargi kasacyjnej, a wydanym w sprawie zaskarżonym orzeczeniem sądu administracyjnego I instancji, który to związek przyczynowy, jakkolwiek nie musi być realny, to jednak musi uzasadniać istnienie hipotetycznej możliwości odmiennego wyniku sprawy. Wynikającym z przepisu art. 176 p.p.s.a. obowiązkiem strony wnoszącej skargę kasacyjną jest więc, nie tylko wskazanie podstaw kasacyjnych, lecz również ich uzasadnienie, co w odniesieniu do zarzutu naruszenia przepisów postępowania powinno się wiązać z uprawdopodobnieniem istnienia wpływu zarzucanego naruszenia na wynik sprawy. Autor skargi kasacyjnej zobowiązany jest więc uzasadnić, że następstwa zarzucanych uchybień były na tyle istotne, że kształtowały lub współkształtowały treść kwestionowanego orzeczenia, a w sytuacji, gdyby do nich nie doszło wyrok sądu administracyjnego I instancji byłby inny.

Z punktu widzenia przedstawionych uwag, stwierdzić należy, że bezzasadny jest postawiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia prawa procesowego przez Sąd I instancji poprzez niewłaściwą kontrolę działalności administracji publicznej ( tu komisji egzaminacyjnych).

W ramach omawianego zarzutu autor skargi kasacyjnej kwestionuje prawidłowość sporządzonego przez Sąd I instancji uzasadnienia (naruszenie art. 1 § 2 w zw. z art. 3 § 1 i art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 7, 77 § 1 i 80, 11 i 107 § 1 i 3 oraz 140 k.p.a.) w zakresie nieodniesienia się do wszystkich postawionych w skardze zarzutów, akceptacji dla sposobu rozpoznania odwołania przez Komisję odwoławczą, której uchwała nie zawiera jakiejkolwiek merytorycznej polemiki z argumentacją skarżącego, brak też w niej, według kasatora, wywodu prawnego w zakresie prezentowanych twierdzeń, pominięcie konkretnych twierdzeń Komisji odwoławczej odnośnie do zmiany przedmiotu umowy przez skarżącego, wreszcie przyjęcie, że Komisja odwoławcza korzysta z "luzu decyzyjnego" w zakresie podejmowanego rozstrzygnięcia.

Przede wszystkim wskazać należy, że zgodnie z art. 141 § 1 p.p.s.a, uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazanie co do dalszego postępowania. Wskazany przepis określa zatem wymogi formalne uzasadnienia wyroku sądu administracyjnego. W judykaturze prezentowany jest pogląd, że wskazany przepis może stanowić samodzielną podstawę kasacyjną, jeżeli uzasadnienie orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego nie zawiera stanowiska, co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia (vide: uchwała NSA z dnia 15 lutego 2010 r. II FPS 8/09). Ponadto, przyjmuje się, że aczkolwiek uzasadnienie sporządzane jest po wydaniu orzeczenia, sporządzenie go z uchybieniem zasad określonych w art. 141 § 4 p.p.s.a. może stanowić mające wpływ na wynik sprawy naruszenie przepisów postępowania (por. wyrok NSA z dnia 19 grudnia 2007 r., sygn. akt I OSK 1868/06, LEX nr 417759). Taka sytuacja występuje przede wszystkim wtedy, gdy uzasadnienie orzeczenia sporządzone jest w sposób uniemożliwiający jego kontrolę instancyjną, w szczególności skutkiem braku wymaganych przez ustawodawcę elementów konstrukcyjnych (por. wyroki NSA: z dnia 27 lutego 2008 r., sygn. akt II FSK 1771/06, z dnia 20 stycznia 2009 r., sygn. akt I GSK 1185/07, z dnia 17 lipca 2009 r.).

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego żaden z tych przypadków nie zachodzi w niniejszym postępowaniu.

Wbrew stanowisku strony skarżącej kasacyjnie, uzasadnienie zaskarżonego wyroku w niewadliwy sposób realizuje funkcję perswazyjną – zupełnie inną kwestią jest natomiast siła przekonywania zawartych w nim argumentów, co prowadzi do wniosku, że brak przekonania strony o trafności rozstrzygnięcia sprawy, nie oznacza jeszcze wadliwości uzasadnienia wyroku – jak również funkcję kontroli trafności wydanego w sprawie orzeczenia, co nie pozbawia Naczelnego Sądu Administracyjnego możliwości skontrolowania zaskarżonego wyroku w zakresie, który wyznaczony został granicami wniesionego środka zaskarżenia.

WSA w W., w sposób wystarczający dla skontrolowania zaskarżonego wyroku przedstawił wywód prawny w zakresie stosowania prawidłowych kryteriów oceny pracy egzaminacyjnej strony z zakresu prawa gospodarczego, a w konsekwencji prawidłowości ustalenia, że strona uzyskała negatywny wynik z egzaminu adwokackiego. Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że Sąd I instancji szczegółowo odniósł się do stanowiska Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości, w zakresie, w jakim, wobec uzyskania przez stronę niedostatecznej oceny z części czwartej (prawo gospodarcze), w kontrolowanej uchwale ustalono negatywny wynik egzaminu adwokackiego. Gdy chodzi o ocenę pracy pisemnej z prawa gospodarczego, Sąd I instancji trafnie przyjął, że organ odwoławczy oparł się na pełnym materiale dowodowym jaki został zgromadzony przed Komisją Egzaminacyjną. Materiał ten został poddany wszechstronnej analizie i ocenie, co znalazło wyraz w uzasadnieniu uchwały, której integralną częścią jest przedstawiona argumentacja prawna.

W tym miejscu Naczelny Sąd Administracyjny zwraca uwagę, że zgodnie z art. 78h ust. 12 p.o.a. w postępowaniu służącym ustaleniu wyników egzaminu adwokackiego przepisy k.p.a. stosuje się odpowiednio. Odpowiednie stosowanie przepisów polega na tym, że niektóre z nich stosowane są wprost, inne ulegają modyfikacji, a jeszcze inne w ogóle nie mogą być stosowane, zaś ocena zakresu "odpowiedniego" stosowania przepisu powinna uwzględniać systematykę i cele regulacji, w obrębie której dany przepis ma być odpowiednio zastosowany. Odpowiednie zastosowanie przepisów z jednej regulacji prawnej w innej regulacji w żadnym wypadku nie może niweczyć rozwiązań przyjętych w regulacji, w której te przepisy mają być stosowane. Mając na uwadze powyższe należy wskazać, że w postępowaniu mającym na celu ustalenie wyniku egzaminu sprawdzane prace egzaminacyjne stanowią pełny materiał dowodowy, który oceniany jest przez egzaminatorów wg zasady swobodnej oceny dowodów, ale przy zastosowaniu ściśle określonych w ustawie kryteriów oceny w celu dokonania prawidłowych ustaleń (wystawienia ocen), będących podstawą rozstrzygnięcia (ustalenia wyniku egzaminu).

Ocena materiału dowodowego (prac egzaminacyjnych) dokonywana jest przez egzaminatorów, specjalistów z właściwych dziedzin prawa, którzy z jednej strony gwarantują znajomość przepisów prawa i obiektywną ocenę prawidłowości zastosowanych rozwiązań, a z drugiej zawierają element własnej "eksperckiej" oceny poziomu pracy, aby następnie wedle ich najlepszej wiedzy, w ramach prawem określonych, ustalić, czy praca spełnia wymogi, a kandydat na adwokata posiada odpowiednie przygotowanie prawnicze do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata. Oceny prac egzaminacyjnych służą prawidłowemu ustaleniu, czy zdający ma przygotowanie prawnicze do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata, w tym wiedzy z zakresu prawa i umiejętności jej praktycznego zastosowania (art. 78d ust. 1 p.o.a.). Zgodnie z art. 78e ust. 2 p.o.a. praca egzaminacyjna musi spełniać wymogi formalne, przepisy prawa mają być zastosowane właściwie i umiejętnie zinterpretowane, sposób rozstrzygnięcia problemu ma być poprawny i uwzględniać interes strony. Praca, która spełnia powyższe wymagania musi być oceniona pozytywnie. Natomiast, w zależności od tego, w jakim stopniu praca egzaminacyjna spełnia wymagania, egzaminatorzy wystawiają oceny korzystając ze skali ocen zawartych w ustawie. Praca, która nie spełnia jednego z wymogów ustawowych w zasadzie musi być oceniona negatywnie, bowiem świadczy o tym, że zdający nie jest przygotowany do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata. Praca, w której zastosowano wadliwe przepisy, albo też niewłaściwie je zinterpretowano lub niepoprawnie rozstrzygnięto problem prawny przedstawiony do rozwiązania w zadaniu egzaminacyjnym, nie spełnia kryteriów ustawowych i nie może być oceniona pozytywnie. Przyszły adwokat musi znać i rozumieć przepisy, którymi się będzie posługiwał, a także musi umieć dostrzec problemy prawne wynikające na tle konkretnej sytuacji faktycznej i umieć zaproponować właściwy sposób ich rozwiązania, w sposób korespondujący z interesem strony, którą reprezentuje. Ocenę pozytywną może uzyskać więc tylko takie rozwiązanie zadania, które jest poprawne pod względem formalnym, materialnoprawnym i uwzględnia interes strony reprezentowanej przez zdającego (por. wyrok NSA z dnia 14 grudnia 2011 r., sygn. akt II GSK 695/11).

W sprawie niniejszej, w IV części egzaminu, w zadaniu polegającym na przygotowaniu umowy dostawy listew przypodłogowych, w toku oceny pracy skarżącego dostrzeżono szereg uchybień, których nagromadzenie doprowadziło do niewadliwego wniosku, że zdający nieprawidłowo stosuje i interpretuje przepisy prawa, w konsekwencji nie wykazał się umiejętnością sporządzenia umowy dostawy na poziomie wymaganym od profesjonalnego pełnomocnika. Prawidłowo też podkreślono zasadnicze mankamenty przygotowanej umowy tzn. wadliwe określenie przedmiotu umowy ( świadczenia) i określenia ceny, przez co sporządzony przez skarżącego projekt umowy nie spełnia zasadniczych poleceń zadania egzaminacyjnego.

Z punktu widzenia poczynionych uwag oraz zarzutu opartego na art. 141 § 4 p.p.s.a. należy podkreślić, że autor skargi kasacyjnej nie podważył skutecznie prawidłowości oceny wyrażonej przez Komisję Egzaminacyjną II w uchwale z dnia 5 listopada 2013 r. oraz poprawności wyniku kontroli tej uchwały przyjętego przez Sąd I instancji. Rację ma WSA w W. podzielając stanowisko organu, iż mankamenty rozwiązań zaproponowanych przez skarżącego, a przede wszystkim wadliwe określenie przedmiotu świadczenia umowy i nagromadzenie innych uchybień nie pozwalają, nawet mając na względzie stopniowalność ocen, na wystawienie oceny pozytywnej. Skarżący kasacyjnie polemizując z tym stanowiskiem i odwołując się w uzasadnieniu skargi kasacyjnej do nazewnictwa stosowanego w Polskiej Normie nie dostrzega, że w ramach zadania egzaminacyjnego miał sporządzić na zlecenie odbiorcy umowę dostawy listew przypodłogowych - zgodnie z życzeniem klienta. Dlatego trafnie wskazał Sąd I instancji, że umowa, którą sporządza adwokat na życzenie klienta musi spełniać jego wymagania w zakresie przedmiotu umowy, inaczej nie będzie mu przydatna. Nawet więc jeśliby umowa była prawidłowa pod kątem materialnym i formalnym, jeśli jej przedmiotem nie jest to co było życzeniem zlecającego, nie jest spełnieniem zadania postawionego przed adwokatem. Podkreślenia wymaga, że przedmiot świadczenia został w zadaniu egzaminacyjnym określony precyzyjnie i w sposób zrozumiały, co w zasadzie przyznawał sam skarżący, powołując się w skardze i odwołaniu na popełnienie w tym zakresie przez siebie "nieistotnej omyłki". Z tych też przyczyn bezskuteczne jest wskazywanie w skardze kasacyjnej na posługiwanie się przez Polską Normę określeniem "listwa obramowania", wcześniej "listwa przyścienna", skoro skarżący nie użył w umowie żadnego z tych terminów, lecz sporządził umowę dostawy desek podłogowych, które to pojęcie, jak sam przyznaje jest pojęciem szerszym od listwy przypodłogowej.

Nie można też zgodzić się ze skarżącym kasacyjnie odnośnie jego polemiki z pozostałymi elementami oceny merytorycznej dokonanej przez Komisję Egzaminacyjną, a w szczególności niezrealizowania założenia nr 9 w zakresie określenia ceny poprzez wskazanie podstaw do jej ustalenia. Komisja słusznie oceniła to jako znaczące uchybienie, bowiem zdający winien był w trakcie egzaminu wykazać się umiejętnością napisania klauzuli umownej wskazującej podstawy ustalania ceny. W § 4 umowy zawarto zapis, że "Odbiorca zobowiązuje się zapłacić za dostarczone towary(...) po 1.000 (słownie: jeden tysiąc) zł za jedną paletę deski, o wymiarze palety: 100cm x 100cm x 100cm.", czyli, jak niewadliwie uznano w toku oceny pracy była to cena wprost. Cena powinna być oznaczona albo konkretną kwotą pieniędzy, albo podstawą do jej ustalenia (art. 536 § 1 k.c.), dopuszczalne jest określenie ceny przez posłużenie się klauzulami na przykład "po cenie dnia", "według ceny giełdowej" lub "według ceny rynkowej" z tym zastrzeżeniem, że konieczne jest zamieszczenie ponadto dodatkowych oznaczeń co do czasu i miejsca dla zastosowania tych klauzul ( por. Zdzisław Gawlik Komentarz do art. 536 Kodeksu cywilnego. Opubl. Lex, 2014). Niewątpliwie, co wynika z przytoczonego jednoznacznego zapisu § 4 umowy skarżący oznaczył cenę konkretną kwotą pieniędzy, a zatem nie spełnił w tym również zakresie zasadniczego polecenia co do zadania egzaminacyjnego.

W tym miejscu należy podkreślić, że zarzuty naruszenia prawa materialnego dotyczące oznaczenia ceny, a także kar umownych ( zarzuty z pkt III pkt 1 i 3 petitum skargi kasacyjnej ) zostały wadliwie postawione. W ich ramach kasator kwestionuje, stawiane przez egzaminatorów zarzuty braku określenia ceny poprzez wskazanie podstaw do jej określenia oraz braku prawidłowego ustanowienia kary umownej i wywodzi dopuszczalność skonstruowania umowy w tym zakresie, tak jak to uczynił w czasie egzaminu. Jednak omawiany zarzut kasacyjny dotyczy w istocie nieprawidłowości oceny materiału dowodowego ( treści umowy) i dokonanych ustaleń, że praca egzaminacyjna jest dotknięta błędem. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w omawianej sytuacji nie doszło do błędów w ocenie materiału dowodowego i błędu w ustaleniach, co do przyjętych rozwiązań i co do oceny pracy. Z analizy § 4 umowy w konfrontacji z powołanym przepisem prawa ( art. 536 § 1 k.c. ) wynika, że cena nie została określona poprzez wskazanie podstaw do jej ustalenia. Natomiast odnośnie do zarzutu dotyczącego kary umownej podkreślić należy, że w kontekście wysokości kary dla dostawcy wskazywano tylko na niebezpieczeństwo uznania jej za wygórowaną, co wprost wynika z uzasadnienia zaskarżonej uchwały, a nie kwestionowano jej wysokości pod kątem dopuszczalności ułożenia stosunków miedzy stronami stosunku cywilnoprawnego ( co zarzuca skarżący kasacyjnie).

Naczelny Sąd Administracyjny zgadza się z wyrażonym w postępowaniu administracyjnym i zaakceptowanym przez Sąd I instancji stanowiskiem, że ponieważ egzamin adwokacki jest egzaminem zawodowym, zatem od osób przystępujących do egzaminu należy wymagać umiejętności przynależnych profesjonaliście. Umowa natomiast podlega ocenie przede wszystkim pod kątem jej praktycznego wykorzystania, powinna zatem zostać tak zredagowana, aby zminimalizować możliwość sporów na tle jej wykonania, powinna też odzwierciedlać założone dla egzaminowanego zadania, których to wymogów opisana umowa nie wypełnia. Zdający nie wykazał się umiejętnością sporządzenia umowy dostawy, na poziomie wymaganym od profesjonalnego pełnomocnika, zatem nie wykazał, że jest przygotowany do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata.

W tym stanie rzeczy uznać trzeba, iż organy trafnie ustaliły, że zaproponowane rozwiązanie zadania egzaminacyjnego jest niedostateczne, a ustalenie to zasadnie zaakceptował Sąd I instancji. W konsekwencji nie naruszono zasady praworządności wyrażonej w art. 2 Konstytucji RP, ani też art. 32 ust. 1 Konstytucji oraz art. 78d ust. 1 i 7 p.o.a. w zw. z § 5 ust. 2 pkt 1 i ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu adwokackiego (tj. Dz. U. z 2013r. poz. 1172), który to zarzut postawiono w pkt III 2 petitum skargi kasacyjnej, zresztą bez żadnego uzasadnienia na czy miałoby polegać uchybienie wymienionym przepisom rozporządzenia, dotyczącym czynności przewodniczącego Komisji odwoławczej w zakresie rozdzielenia pracy pomiędzy członków komisji oraz postępowania przy sporządzaniu opinii dotyczącej zarzutów odwołania.

Jeśli chodzi natomiast o zarzut naruszenia zasady równości wyrażonej w art. 32 ust. 1 Konstytucji, to wiąże się on z postawionym w skardze kasacyjnej zarzutem wadliwej oceny dokonanej przez Sąd I instancji przekroczenia przez komisję egzaminacyjną tzw. "luzu decyzyjnego" oraz nieprzeprowadzeniem w toku postępowania sądowoadministracyjnego dowodów z prac egzaminacyjnych oraz uchwał innych Komisji Egzaminacyjnych dotyczących innych zdających egzamin adwokacki.

Po pierwsze podkreślić należy, że WSA w zaskarżonym wyroku nie zawarł tezy, aby komisje egzaminacyjne do spraw egzaminów adwokackich działały w ramach jakiegoś 'luzu decyzyjnego", a Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnia, że uchwała w sprawie wyniku egzaminu adwokackiego nie jest odpowiednikiem decyzji administracyjnej o charakterze uznaniowym. Kwestie te wielokrotnie wyjaśniał Naczelny Sąd Administracyjny (np. w wyrokach z dnia 14 grudnia 2011 r. II GSK 489/11, z dnia 11 marca 2014 r. II GSK 40/13, z dnia 22 maja 2014 r. II GSK 447/13). Organy podejmujące uchwałę w sprawie wyniku egzaminu adwokackiego, tj. obie Komisje Egzaminacyjne nie mają żadnego "luzu decyzyjnego", co oznacza, że jeżeli w ramach dokonywania ustaleń faktycznych prace egzaminacyjne, przy zastosowaniu sposobu oceny określonego w art. 78e p.o.a., zostaną ocenione pozytywnie/negatywnie, to wynik egzaminu odpowiednio musi być pozytywny/negatywny. Sprawdzane prace egzaminacyjne stanowią materiał dowodowy, który oceniany jest przez egzaminatorów wg zasady swobodnej oceny dowodów, ale przy zastosowaniu ściśle określonych w ustawie kryteriów oceny. Oceny prac egzaminacyjnych nie są dokonywane w ramach "luzu decyzyjnego". Ustawa reguluje precyzyjnie wymagania, jakie muszą spełniać prace z części drugiej do piątej egzaminu adwokackiego. WSA jednoznacznie wskazał, że ocena dokonana przez kontrolowaną Komisję Egzaminacyjną była zgodna z ustawowymi kryteriami.

Ponadto istotne jest, że każda sprawa dotycząca ustalenia wyniku egzaminu adwokackiego jest sprawą indywidualną w rozumieniu art. 1 ust. 1 k.p.a. co oznacza, że sprawa taka nigdy nie jest rozpatrywana porównawczo, ponieważ uchwała komisji egzaminacyjnej konkretyzuje normy prawa materialnego wyłącznie w odniesieniu do indywidualnie oznaczonego zdającego i wyłącznie w jego sprawie. Stosownie do treści art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd administracyjny I instancji nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi i powołaną podstawą prawną, ale jest związany granicami danej sprawy. Kontrola działalności publicznej może zatem być sprawowana jedynie w granicach danej sprawy, ze skargi na konkretny, indywidualny akt administracyjny. Jednocześnie sąd administracyjny kontrolę legalności opiera co do zasady na materiale dowodowym zgromadzonym w postępowaniu przed organami administracji wydającymi zaskarżoną decyzję ( art. 133 § 1 p.p.s.a.). Od tej zasady istnieje wyjątek przewidziany w art. 106 § 3 p.p.s.a., który stanowi, że sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie.

W rozpoznawanej sprawie przedmiotem orzekania Sądu I instancji, w przywołanym wyżej rozumieniu tego pojęcia, była ocena zgodności z prawem uchwały Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości podjęta w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu adwokackiego Z.C. i to ta uchwała wyznaczała granice rozpoznawanej sprawy. Dopuszczenie przez Sąd I instancji dowodu z prac pisemnych oraz uchwał poświęconych wynikom egzaminu adwokackiego innych osób, nie znajdowałoby oparcia w art. 106 § 3 p.p.s.a., gdyż nie dotyczyły rozstrzyganej sprawy, tylko innych, które nie były przedmiotem sądowej kontroli i wobec tego dopuszczony dowód nie miałby waloru dowodu uzupełniającego w rozpoznawanej sprawie. Okoliczności, które zdecydowały o przyznaniu ocen pozytywnych w innych postępowaniach dotyczących wyników z egzaminu adwokackiego innym osobom uchylają się spod kontroli sadowej w rozpoznawanej sprawie ( tak też NSA w wyroku z dnia 10 lipca 2012r. w sprawie sygn. akt II GSK 1807/11 opubl. Lex 1219231). Dlatego też trafnie zauważył Sąd I instancji, że w niniejszej sprawie nie doszło do naruszenia zasady równości, gdyż organ dokonał dokładnej analizy konkretnej sprawy i na podstawie wynikających z niej wniosków uznał zarzuty skarżącego za bezzasadne, a okoliczność różnicowania się ocen wystawionych przez egzaminatorów oraz poszczególne komisje egzaminacyjne w stosunku do poszczególnych prac nie mogła stanowić skutecznej podstawy niewyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, czy też naruszenia art. 32 Konstytucji RP.

Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny wszystkie zarzuty kasacyjne uznał za nieusprawiedliwione i działając na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach postanowiono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a.