Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt I SA/Bd 541/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2012-07-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 1
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Grzegorz Saniewski Sędziowie: Sędzia WSA Wojciech Jarzembski Sędzia WSA Małgorzata Włodarska (spr.) Protokolant Katarzyna Kloska po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 17 lipca 2012 r. sprawy ze skargi J.N. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.


UZASADNIENIE

Pismem z dnia [...] J. N. zwróciła się

do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. Inspektorat we W.

z wnioskiem o umorzenie lub ewentualnie rozłożenie na raty należności w kwocie

2.733 zł z tytułu niezapłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz o umorzenie odsetek i innych kosztów powstałych w wyniku zaległości w opłacaniu w/w składek. Strona wskazała na bardzo trudną sytuację finansową rodziny. Złożony wniosek strona umotywowała, szczególnie trudną sytuacją materialną oraz brakiem składników majątkowych, które mogłaby spieniężyć i przeznaczyć na spłatę zaległych należności. Podała, że utrzymuje się z zasiłku przedemerytalnego w kwocie 684,39 zł, który jest obciążony zajęciem komorniczym oraz wynagrodzenia za pracę małżonka w kwocie 936 zł, a także że na jej utrzymaniu pozostaje syn, który studiuje i nie otrzymuje żadnych świadczeń socjalnych. Podkreśliła, że wskazane dochody pokrywają jedynie elementarne potrzeby rodziny. Do wniosku skarżąca załączyła rachunki i faktury dotyczące utrzymania gospodarstwa domowego, wykupu leków, zaświadczenie

o nauce syna, zaświadczenia lekarskie oraz zaświadczenie o wynagrodzeniu małżonka i wypis z treści orzeczenia komisji lekarskiej małżonka.

W dniu [...] Zakład skierował do strony pismo o sprecyzowanie wniosku z uwagi na wątpliwości, co do jego przedmiotu. W odpowiedzi strona wycofała wniosek o umorzenie zaległości, podtrzymując wniosek o rozłożenie na raty należności głównej i umorzenie odsetek oraz powstałych kosztów.

W wyniku rozpatrzenia wniosku strony Prezes Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] odmówił umorzenia zaległych odsetek w łącznej kwocie 5158 zł na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, iż w stosunku do strony wdrożono w dniu [...] egzekucję w postaci zajęcia zasiłku przedemerytalnego. Z uwagi na zbieg egzekucji administracyjnej z komorniczą Sąd Rejonowy we W. postanowieniem z dnia [...] dalsze prowadzenie postępowania egzekucyjnego przekazał Komornikowi Sądowemu. Egzekucja jest skuteczna. Wskazał, że w oparciu o wywiad o stanie majątkowym z dnia [...] ustalił, że strona pobiera zasiłek przedemerytalny w wysokości 684,39 zł brutto (420 zł netto), że małżonek strony otrzymuje wynagrodzenie za pracę w kwocie 1126 zł brutto, że we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje studiujący syn, a także że na wydatki rodziny składają się: opłaty czynszowe - czynsz 253,65 zł, energia 91,39 zł, gaz 62,79 zł, woda 41,93 zł, telewizja kablowa 40 zł oraz ubezpieczenie - 31,60 zł, leczenie - małżonków 300,00 zł, potrącenia komornicze - 171,09 zł i zadłużenie z tytułu podatków - 1565 zł. Na poparcie powyższego strona przedłożyła odpowiednie faktury

i rachunki. Z zaświadczeń lekarskich dostarczonych przez stronę wynika, że choruje ona na nadciśnienie, a jej małżonek na dyskopatię, jest przy tym inwalidą trzeciej grupy. Według zeznania PlT- 40 A strona w 2006 r. osiągnęła dochód w wysokości 7598,88 zł. Z ustaleń dokonanych przez organ w 2008 r. przychód strony za świadczenia wyniósł 8087,37 zł. Zgodnie z rozliczeniem PIT-11 małżonek strony w 2006 r. osiągnął dochód 3194 zł. Strona posiada także zaległości z tytułu podatków na kwotę 1560 zł, które reguluje w formie układu ratalnego w ratach po 130 zł. Ponadto organ ustalił, że strona nie posiada żadnego majątku ruchomego ani nieruchomości: gruntowych lub budowlanych oraz, że posiada ona zobowiązania wobec "R." S.A. i "K." S.A. w łącznej wysokości 17915,22 zł plus odsetki, zaś jej małżonek wobec P. na kwotę 4467,96 zł plus odsetki. Powyższe zobowiązania realizowane są poprzez spłatę u komornika. W oparciu o poczynione ustalenia organ stwierdził, że w sprawie nie zachodzą przesłanki umorzenia należności wyrażone w art. 28 ust. 3 ustawy z dnia

13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, tj. nie zachodzi stan całkowitej nieściągalności z uwagi na prowadzoną skutecznie egzekucję z posiadanych przez stronę dochodów. W sprawie, zdaniem organu, nie zachodzą również szczególne przypadki uzasadniające umorzenie pomimo braku całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a w/w ustawy). Strona bowiem nie wykazała, jak podkreślił organ, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie spłacić zadłużenia, gdyż wydatek ten pozbawiłby ją możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, stosownie do § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. o szczególnych zasadach umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Zaznaczając wiarygodność przedstawionych przez stronę dowodów co do ponoszonych wydatków, organ stwierdził iż z zestawienia dochodów

i wydatków nie wynika niemożność regulowania całości zadłużenia. Reasumując organ wskazał, że skoro nie znalazł przesłanek do umorzenia całości zadłużenia, to tym samym nie znalazł podstaw do umorzenia odsetek. Jednocześnie organ wyjaśnił, że

z uwagi na prowadzenie postępowania egzekucyjnego przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym we W., w dnu [...] wniosek strony

w części dotyczącej umorzenia kosztów przekazał wskazanemu organowi.

W wyniku złożenia przez stronę wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy

i uwzględnienie prośby o umorzenie składek, odsetek i kosztów egzekucyjnych, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Na to rozstrzygnięcie strona złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy, na skutek czego wyrokiem z dnia 10 listopada

2009 roku, sygn. akt I SA/Bd 603/09, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję, z uwagi na naruszenie art. 7, art. 11, art. 80 i art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego. We wskazanym wyroku Sąd stwierdził, że organ zasadnie uznał, iż w sprawie nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności, bowiem w ramach prowadzonego postępowania egzekucyjnego należności z tytułu składek są zaspokajane, niemniej jednak organ naruszył w/w przepisy postępowania, gdyż dokonał nieprawidłowej oceny okoliczności dotyczących przesłanki wskazanej

w § 3 ust. 1 pkt 1 w/w rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. Ponadto Sąd zarzucił organowi nieodniesienie się do zarzutu strony dotyczącego niewłaściwego ustalenia stanu faktycznego w przedmiocie spłaty długu wobec banku.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] utrzymał w mocy rozstrzygnięcie odmawiające stronie umorzenia odsetek.

W dniu 7 października 2010 r. strona wniosła skargę na w/w decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy, który wyrokiem z dnia 14 grudnia 2010 r., sygn. akt I SA/Bd 952/10 uchylił ponownie zaskarżoną decyzję

ze względu na naruszenie art. 11, art. 77 i art. 80 kpa w zakresie oceny przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 w/w rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. Sąd zarzucił ponadto organowi naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 kpa oraz art. 153 kpa, a także zalecił organowi zbadanie czy w sprawie nie doszło do przedawnia należności składkowych.

Następnie po kolejnym rozpatrzeniu sprawy Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] ponownie utrzymał w mocy decyzję

z dnia [...].

Po rozpatrzeniu skargi strony na powyższą decyzję Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wyrokiem z dnia 4 października 2011 r., sygn. akt

I SA/Bd 613/11 uchylił ponownie zaskarżoną decyzję. Po raz kolejny Sąd zarzucił organowi naruszenie art. 11, art. 77 i art. 80 kpa, wskazując na nieprawidłową ocenę materiału dowodowego sprawy w ramach oceny przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 w/w rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. Zdaniem Sądu wnioski, które organ wywiódł ze zgromadzonego materiału dowodowego sprawy dotyczącego sytuacji majątkowej

i rodzinnej skarżącej, w szczególności ustalenie że na zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych rodziny pozostaje 665 zł miesięcznie, naruszają zasadę swobodnej oceny dowodów i pozostają w kolizji z dokumentami znajdującymi się w aktach sprawy, a które to dokumenty w ocenie Sądu wskazują, że strona wraz z małżonkiem dysponuje miesięcznie kwotą niespełna 400 zł na zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych, co czyni nieuprawnionym i nieopartym na materiale dowodowym sprawy wniosek organu, iż sytuacja materialna strony nie wypełnia przesłanki ubóstwa. We wskazanym wyroku Sąd zobligował organ do rzetelnego uwzględnienia i ocenienia wszystkich dowodów zebranych w sprawie.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] utrzymał w mocy decyzję z dnia [...].

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że rozpatrując ponownie możliwość umorzenia odsetek od nieopłaconych w terminie składek, dokonał analizy zebranego

w sprawie materiału dowodowego, biorąc pod uwagę jedynie przesłanki wynikające

z przepisu art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, gdyż w sprawie nie można stwierdzić stanu całkowitej nieściągalności z uwagi na fakt, iż wobec strony nadal prowadzone jest skuteczne postępowanie egzekucyjne przez Komornika Sądowego. Wskazany przepis daje możliwość umorzenia zaległości z uwagi na stan majątkowy i sytuację rodzinną osoby zobowiązanej, w szczególności w przypadku ubóstwa płatnika składek. Organ wyjaśnił, iż badając koszty miesięcznego utrzymania strony i jej małżonka wziął pod uwagę dokumenty przedłożone przez stronę w toku postępowania i dokonał w ramach ich analizy rozliczenia kosztów z podziałem na okresy, których one dotyczyły, dokonując następnie wyliczenia średniej miesięcznej kwoty ponoszonych wydatków. I tak stwierdził, że na przedmiotowe

koszty utrzymania składają się: opłaty za czynsz - 312,34 zł, opłaty za doładowanie energii elektrycznej - 58,89 zł (są to średnio w miesiącu trzy doładowania), opłaty za zużycie gazu w ciągu dwóch miesięcy - 110,03 zł, co stanowi kwotę 55,02 zł miesięcznie, opłaty za zużytą wodę w okresie 69 dni - 110,43 zł, co stanowi kwotę

ok. 49,61 zł miesięcznie oraz opłaty z tytułu miesięcznego abonamentu telewizyjnego

– 45 zł. Łącznie przedstawione powyżej obciążenia stanowią miesięczny wydatek

w wysokości ok. 520,86 zł. Ponadto, jak wskazał organ, ponoszone przez stronę oraz jej małżonka wydatki stanowią: koszty zakupu leków wynoszące ok. 185,88 zł, miesięczna składka ubezpieczeniowa małżonka w wysokości 32,80 zł, opłaty za bilety komunikacji miejskiej w kwocie 92 zł oraz spłata zadłużenia w wysokości 150 zł, którego strona w przedłożonych dokumentach nie sprecyzowała. Jednocześnie organ zaznaczył, że nie uwzględnił w kosztach utrzymania, wynikających z przedłożonych przez stronę dokumentów, kwot pożyczek lombardowych, ponieważ zapisy na pokwitowaniach nie wskazują jednoznacznie, czy kwoty te zostały już zwrócone. Organ wskazał ponadto, że z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy wynika także, że źródłem dochodu strony i jej współmałżonka jest: pobierany przez nią zasiłek przedemerytalny, przyznany w kwocie 783,24 zł (netto 680,75 zł), z którego dokonywane jest potrącenie egzekucyjne w wysokości 195,81 zł (kwota do wypłaty to 482,94 zł), oraz wynagrodzenie za pracę współmałżonka, które wynosi 1530 zł (netto ok. 1070 zł). Z uwagi na waloryzację pobieranego przez stronę zasiłku, jego wysokość od dnia 1 marca 2012 r. wynosić będzie: 854,24 zł brutto (736,36 zł netto), wysokość potrącenia egzekucyjnego stanowić będzie kwotę 213,56 zł, zatem do wypłaty pozostanie kwota 522,80 zł. Łącznie dochód rodziny stanowi kwota ok. 2313 zł (netto ok.1750 zł), od 1 marca 2012 r. będzie to zaś kwota 2384,24 zł brutto (netto ok.

1806,36 zł). Tym samym wiec, biorąc pod uwagę, że suma ponoszonych przez stronę miesięcznie wydatków na koszty bieżącego utrzymania wynosi 831,54 zł, co przy uwzględnieniu. spłacanego długu w kwocie 150 zł, daje kwotę 981,54 zł, należy wskazać, jak podsumował organ, że po odliczeniu od dochód rodziny miesięcznych kosztów pozostaje stronie kwota ok. 768,46 zł (1750 zł pomniejszone o wydatki), a od

1 marca 2012 r. będzie to kwota ok. 824,82zł. Kwota ta zadaniem organu nie wypełnia kryterium ubóstwa, którego to podstawowym wskaźnikiem ocennym jest kwota minimum socjalnego, odnoszona do średniomiesięcznego dochodu przypadającego na członka rodziny. Średniomiesięczny dochód na członka rodziny skarżącej wynosi zaś jak podkreślił organ 1156,50 zł (od 1 marca 2012 r. - 1192,12 zł), i jest on wyższy niż obowiązująca aktualnie kwota minimum socjalnego. Poczynione ustalenie zdaniem organu wskazuje, że mimo dość trudnej sytuacji finansowej, strona nie spełnia kryterium ubóstwa, a tylko w takiej sytuacji Zakład może umorzyć należności powstałe w wyniku nie opłacenia składek. W kontekście powyższego organ zaakcentował, że umorzenie zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek ma charakter wyjątkowy i może zostać zastosowane wyłącznie w szczególnym przypadku, albowiem obowiązującą zasadą jest ich regulowanie, a nie zwalnianie płatników lub ich następców prawnych z tego obowiązku oraz to, że Zakład w sprawach o umorzenie występuje również jako rzecznik interesu społecznego i jest zobligowany do działania z uwzględnieniem interesu funduszy ubezpieczeniowych, którymi zarządza. Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie może zatem rezygnować z dochodzenia swych wierzytelności. Ponadto organ zaznaczył, że dysponuje jedynie możliwością umorzenia należności, czego nie należy utożsamiać z obowiązkiem umarzania należności nawet w przypadkach spełnienia ustawowych przesłanek. Nie istnieją uregulowania prawne, które zwalniałyby

z obowiązku opłacania składek płatnika znajdującego się w trudnej sytuacji finansowej. Z działalnością gospodarczą związane są pewne obowiązki, m.in. opłacanie składek na ubezpieczenie społeczne, które stanowią konieczne koszty prowadzenia działalności, natomiast umorzenie zaległości jest instytucją wyjątkową i wymaga szczegółowego wykazania konieczności jego zastosowania. W ocenie organu poczynione w sprawie ustalenia faktyczne w zakresie dochodu przypadającego na członka rodziny strony, wskazują na brak podstaw do pozytywnego rozpatrzenia jej wniosku o umorzenie odsetek. Organ wyjaśnił, że oceniając wniosek strony uwzględnił również fakt, że egzekwowana przez Komornika Sądowego kwota potrącenia z pobieranego przez stronę zasiłku obejmuje nie tylko wierzytelność składkową, lecz dotyczy ona

w zdecydowanie wyższym zakresie wierzytelności spółki "R." i spółki "K.", a także wziął pod uwagę okoliczność, że strona wybiórczo traktuje wierzycieli, o czym świadczyć może decyzja Naczelnika Urzędu Skarbowego we W. z dnia [...] o rozłożeniu na raty spłaty zaległości podatkowych strony, w sytuacji gdy od sierpnia 2007 r. we wnioskach kierowanych do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych strona wskazuje na skrajnie trudną sytuację finansową i brak jakiejkolwiek możliwości spłaty istniejącego zadłużenia. Poza tym organ podkreślił, że umorzenie odsetek od należności składkowych jest uzasadnione wyłącznie w sytuacji, w której umarza się należność główną, a ponadto wskazał, że strona wnosząc

o umorzenie wyłącznie odsetek od nieopłaconych w terminie składek, założyła możliwość wygospodarowania w budżecie domowym środków finansowych na ratalną spłatę zaległości.

Na powyższą decyzję strona wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy. Strona wskazując na swoją bardzo trudną sytuację życiową i materialną, podkreśliła że zdarzają się sytuacje, że nie starcza jej na wykupienie potrzebnych leków i jedzenia, że z powodu braku środków na życie musiała z mężem zastawić w lombardzie posiadane pierścionki i obrączki, których nie wykupiła, gdyż nie ma na to pieniędzy. Podniosła, że mąż jej od stycznia jest na zlenieniu lekarskim, w związku z czym mają jeszcze mniej pieniędzy oraz, że nie przedłożyła zwolnienia lekarskiego męża organowi, ponieważ zapomniała o tym. Wyjaśniła, że zawierając z bankiem porozumienie o spłaceniu głównej kwoty długu, w zamiana za anulowanie odsetek, musiała się zapożyczyć, i do dej pory spłaca ten dług. Wskazała, że Naczelnik Urzędu Skarbowego we W. rozłożył na raty obciążające ją zobowiązanie, co umożliwiło jej pozbycie się długu, a także podkreśliła okoliczność zwracania się do innych wierzycieli z prośbą o umorzenie istniejących zobowiązań. Wyjaśniła, że przez długi czas nie miała w ogóle świadomości o istniejącym zadłużeniu wobec ZUS. Zarzuciła organowi, że w żaden sposób nie chce pomóc rozwiązać jej trudną sytuację materialną związaną z zadłużeniem względem ZUS oraz, że wydając decyzję nie wziął pod uwagę ciężkiego stanu zdrowia jej męża. Wskazała również, że otrzymała 29 marca 2012 r. pismo ZUS, w którym poinformowano ją, iż z dniem osiągnięcia wieku emerytalnego zostanie wstrzymana wypłata zasiłku przedemerytalnego (26 maj 2012 r.). W kontekście tej informacji, podkreśliła że ZUS wylicza emeryturę przez trzy miesiące i, że ta sytuacja przyczyni się do tego że nie będzie miała z czego żyć. Z zestawienia przychodów i rozchodów dołączonych do skargi wynika, iż miesięczne rozchody (światło, woda, sat. film, gaz, mieszkanie, leki, obrączki, PZU, spłata pożyczki pieniężnej) w gospodarstwie domowym strony wynoszą 914,15 zł, że obecne dochody strony i jej męża to 1443,34 zł (skarżąca – 522,94, mąż skarżącej – 920,40), i że w konsekwencji na życie pozostaje w rodzinie skarżącej 529,19 zł (1443,34 – 914,15 = 529,19).

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszcz zważył, co następuje:

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w ramach kryteriów z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych

(Dz.U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) oraz art. 134 § 1 ustawy z dnia

30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

(Dz.U. z 2012 r. Nr 270, dalej powoływanej jako ppsa) Sąd stwierdził, iż nie odpowiada ona prawu, z uwagi na dostrzeżone naruszenia przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Materialnoprawną podstawę rozpoznania sprawy będącej przedmiotem zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.). Zgodnie

z art. 28 ust. 1 tej ustawy należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Ustęp 2 stanowi, że należności

z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności,

z zastrzeżeniem ust. 3a. W ust. 3 określono katalog zamknięty przypadków całkowitej nieściągalności. Natomiast w ust. 3a postanowiono, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych, będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. W myśl zaś ust. 3b Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w ust. 3a z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych. Zgodnie ze wskazaną delegacją ustawową Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej

w rozporządzeniu z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. z 2003 r. Nr 141,

poz. 1365 ze zm.), postanowił w § 3 ust. 1, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Należy również podkreślić, że w świetle art. 24 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych pojęcie należności z tytułu składek, którym to ustawodawca posłużył się w w/w art. 28 ust. 1, obejmuje zarówno składki, jaki i odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkowe opłaty.

Z przytoczonych regulacji prawnych wynika, że decyzja w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek, o której mowa w art. 28 ust. 1 w/w ustawy ma charakter uznaniowy, co oznacza że ustawodawca pozostawił organowi administracyjnemu prawo wyboru treści rozstrzygnięcia. Wybór ten jednak nie może mieć charakteru dowolnego, w związku z czym winien on wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego ustalenia

i rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy, w ramach wskazane przez ustawodawcę przesłanki możliwości umorzenia należności z tytułu składek. Przesłankami tymi są: całkowita nieściągalność należności (przesłanka zdefiniowana poprzez enumeratywne wskazanie zamkniętego katalogu sytuacji ją stanowiących

– art. 28 ust. 3 w zw. z ust. 2) oraz uzasadniony przypadek pomimo braku całkowitej nieściągalności (przesłanka z art. 28 ust. 3a stanowiąca pojęcie semantycznie otwarte, niemniej uściślone poprzez odwołanie się do otwartego katalogu przypadków z § 3

ust. 1 pkt 1-3 w/w rozporządzenia, wskazujących na brak możliwości - ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną - opłacenia należności z tytułu składek bez poniesienia zbyt ciężkich skutków przez zobowiązanego i jego rodzinę). Podjęcie zgodnego z prawem rozstrzygnięcia w ramach uznania administracyjnego obliguje zatem organ do uwzględnienia określonych przez ustawodawcę dyrektyw wyboru oraz do dokonania rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Dopiero w ten sposób przeprowadzona, gruntowna analiza stanu faktycznego sprawy, stanowi materiał, będący podstawą do wydania decyzji o charakterze uznaniowym. Organ administracyjny zatem, w celu wydania prawidłowego orzeczenia w ramach uznania administracyjnego, zobligowany jest szczegółowo zbadać stan faktyczny sprawy

i utrwalić w aktach wyniki jego badania, a ponadto podejmując rozstrzygnięcie uwzględnić interes społeczny i słuszny interes obywateli [art. 7 ustawy z dnia

14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego ( t.j. Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) dalej powoływanej w skrócie "kpa"]. Wynikający z zasady prawdy obiektywnej obowiązek dokładnego wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, realizowany jest poprzez zawarty w art. 77 § 1 kpa nakaz wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia przez organ całego materiału dowodowego. Jako dowolne należy więc traktować ustalenia faktyczne nie znajdujące potwierdzenie w materiale dowodowym, bądź też znajdujące takie potwierdzone, lecz w niekompletnym lub nie w pełni rozpatrzonym materiale dowodowym. Zarzut dowolności wykluczają dopiero ustalenia dokonane

w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 kpa), zgromadzonego i rozpatrzonego

w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 kpa) i logiczny, jako warunku niezbędnego wydania decyzji o przekonującej treści (art. 7 kpa)..

Oceniając zaskarżoną decyzję w świetle przedstawionych powyżej norm prawnych oraz poczynionych do nich uwag, Sąd doszedł do przekonania, iż organ nie przeprowadził postępowania wyjaśniającego w sposób odpowiadający wskazanym wyżej dyrektywom, albowiem nie dokonał analizy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego w sposób jasny, logiczny i przekonywujący, co stanowi warunek podjęcia zgodnej z prawem, a więc nie noszącej znamion dowolności, lecz legalności wyboru, decyzji o charakterze uznaniowym. Należy wskazać, że organ dokonał analizy zebranego w sprawie materiału dowodowego w kontekście w/w przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzeniu z dnia 31 lipca 2003 r. w zw. z art. 28 ust. 3a ustawy o systemie społecznym, tj. warunku możliwości zaspokojenia przez zobowiązanego i jego rodzinę niezbędnych potrzeb życiowych w następstwie opłacenie należności z tytułu składek.

W ramach badania tego warunku organ ustalił, iż miesięczne wydatki strony i jej męża stanowi kwota 981,54 zł, na którą to kwotę składają się opłaty za mieszkanie

w wymiarze 520,86 zł (czynsz - 312,34 zł, energia elektryczna - 58,89 zł, gaz - 55,02 zł, woda - 49,61 zł, abonament telewizyjny – 45 zł) oraz inne ponoszone co miesiąc wydatki w kwocie 460, 68 zł (koszt zakupu leków - 185,88 zł, składka ubezpieczeniowa małżonka strony - 32,80 zł, opłata za bilety komunikacji miejskiej - 92 zł, spłata długu - 150 zł). Poczyniając zaś ustalenia dotyczące miesięcznych dochodów strony i jej małżonka organ stwierdził, że stanowią je: pobierany przez skarżącą zasiłek przedemerytalny w kwocie 783,24 zł (netto 680,75 zł) oraz wynagrodzenie za pracę małżonka w kwocie 1530 zł (netto ok. 1070 zł), co łącznie daje dochód rodziny

w wymiarze 2313 zł (netto 1750 zł). Zestawiając powyższe wartości, a więc łączny miesięczny dochód netto skarżącej i jej męża (1750 zł) oraz miesięczne wydatki rodzinny (981,54 zł), organ stwierdził, iż w gospodarstwie domowym strony pozostaje co miesiąc kwota 768,46 zł (1750 - 981,54 = 768,46). Jednocześnie organ wskazał, że po waloryzacji pobieranego przez skarżącą świadczenia z ZUS, jego wysokość od dnia 1 marca 2012 r. wynosić będzie 854,24 zł brutto (736,36 zł netto), a zatem łącznie dochód rodziny wynosić będzie od tego dnia 2384,24 zł brutto (netto ok. 1806,36 zł), co po odliczeniu miesięcznych wydatków da kwotę 824,82 zł. Zdaniem organu wskazana na postawie przytoczonych ustaleń kwota pozostaje co miesiąc w gospodarstwie domowym skarżącej tj. 768,46 zł, a po waloryzacji 824,82 zł, nie pozwala przyjąć, iż

w przedmiotowej sprawie zaistniała przesłanka ubóstwa, określona w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzeniu z dnia 31 lipca 2003 r. w zw. z art. 28 ust. 3a ustawy o systemie społecznym, a której to podstawowym wymiernikiem jest kwota minimum socjalnego. Należy wskazać, że dokonanie w świetle wskazanych przepisów prawa oceny wystąpienia w sprawie przesłanki ubóstwa, powinno być poprzedzone nie budzącymi wątpliwości, jasnymi, odpowiadającymi rzeczywistości i logicznymi ustaleniami dotyczącymi rzeczywistych dochodów i wydatków ponoszonych w gospodarstwie domowym skarżącej. W przedmiotowej sprawie natomiast, po raz kolejny, organ nie dokonał tych ustaleń w sposób odpowiadający wskazanym dyrektywom. Jak wynika bowiem z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, organ w ramach ustaleń dotyczących dochodu strony wskazał, że skarżąca pobiera zasiłek przedemerytalnego w kwocie 783,24 zł (netto 680,75 zł) z którego dokonywane jest potrącenie egzekucyjne

w wysokości 195,81 zł, zaznaczając przy tym, że w wyniku powyższego kwota do wypłaty dla strony to 482,94 zł. Pomimo dokonania tych ustaleń organ w żadnym ze wskazanych powyżej wyliczeń dotyczących dochodów strony i jej męża, czy też ponoszonych przez nich co miesiąc wydatków, nie uwzględnił w/w kwoty potrącenia egzekucyjnego. Tym samy jednocześnie stwierdzając, że w wyniku dokonywanego potrącenia egzekucyjnego (195,81 zł) z zasiłku przedemerytalnego strony

(netto 680,75 zł) kwota do wypłaty wynosi 482,94 zł, organ w ogóle nie wziął tej wartości pod uwagę i ustalił kwotę pozostającą stronie i jej mężowi na życie - 768,46 zł, z całkowitym pominięciem sumy stwierdzonego potrącenia komorniczego (195,81 zł) - na marginesie należy zaznaczyć, że różnica pomiędzy zasiłkiem przedemerytalnym skarżącej w wysokości 680,75 zł netto, a dokonywanym potrąceniem egzekucyjnym - 195,81 zł wynosi 484,94 zł (680,75 - 195,81 = 484,94), a nie jak wskazał organ

w uzasadnieniu decyzji 482,94 zł. Uwzględnienie zaś w wyliczeniach kwoty przedmiotowego potrącenia spowodowałoby, iż kwota pozostająca stronie i jej mężowi na życie wyniosłaby 572,65 zł, a nie jak stwierdził organ 768,46 zł. Pominięcie zatem

w przyjętych wyliczeniach kwoty dokonywanego co miesiąc potrącenia komorniczego

w ramach ustaleń dotyczących wysokości środków pozostających na życie

w gospodarstwie domowym strony spowodowało, iż organ błędnie ustalił okoliczności faktyczne, stanowiące podstawę i warunek możliwości dokonania prawidłowej oceny zaistnienia w sprawie przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca

2003 r., w oparciu o którą to przesłankę organ weryfikował wniosek strony o umorzenie przedmiotowych należności (odsetek) z tytułu składek. Z treści tej przesłanki wynika bowiem, iż możliwość umorzenia należności z tytułu składek, ma miejsce w sytuacji gdy ich opłacenie pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Warunkiem więc ustalenia czy opłacenie składek pozbawi skarżącą możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, jest zatem prawidłowe, niebudzące wątpliwości i odpowiadające rzeczywistości ustalenie wysokości kwoty pozostającej co miesiąc stronie i jej mężowi na życie. Ta kwota bowiem stanowi niezbędne kryterium w oparciu o które organ dokonuje analizy pozostałych warunków określonych w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. tj. niezbędnych potrzeb życiowych (w przedmiotowej sprawie stanowiłyby je co najmniej wydatki na żywność, środki czystości i odzież, albowiem nie zostały one zawarte w przyjętym przez organ zestawieniu kosztów miesięcznego utrzymania

i ponoszonych wydatków w gospodarstwie domowym strony) oraz sytuacji finansowej po opłaceniu należności z tytułu zaległych składek. W przedmiotowej sprawie jednak, jak wskazano wyżej organ nieprawidłowo ustalił to kryterium, skutkiem czego nie zaistniały podstawy prawne do podjęcie odpowiadającej prawu decyzji uznaniowej. Ponadto podejmując zaskarżone rozstrzygnięcia organ nie zbadał w jaki sposób zwrot spornych należności będzie miał wpływ na sytuację życiową skarżącej, w szczególności czy pomimo dokonania zwrotu będzie ona w stanie samodzielnie zaspokoić swoje niezbędne potrzeby życiowe. Brak tych ustaleń w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji również stanowi o jej nieprawidłowości. Przytoczone powyżej okoliczności spowodowały, że zaskarżona decyzja, pomimo wskazań zawartych w wyroku

Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 4 października 2011 r., sygn. akt I SA/Bd 613/11, ponownie narusza art. 7, art. 77, art. 80, art. 11 kpa oraz

art. 107 § 3 kpa, a także art. 153 ppsa. Nie wyjaśnienie bowiem i nie przeanalizowanie w sposób rzetelny, wnikliwy i wyczerpujący wszystkich okoliczności

sprawy (kwoty pozostającej stronie i jej mężowi na życie; sytuacji finansowej po opłaceniu należności z tytułu składek) stanowi o naruszeniu art. 7, art. 77, art. 80 kpa,

a przedstawienie w uzasadnieniu decyzji w sposób nielogiczny wyliczenia kwoty pozostającej w gospodarstwie strony na życie (jednoczesne stwierdzenie dokonywania potrącenia komorniczego z otrzymanego z ZUS zasiłku przedemerytalnego,

i nieuwzględnienie tego faktu w przyjętych wyliczeniach), przesądza o naruszeniu także art. 107 § 3 kpa. Wskazane naruszenia przepisów postępowania uprawniają do wniosku, że organ nie ustalił prawidłowo istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych, i tym samym nie spełnił warunków pozwalających na wydanie w ramach uznania administracyjnego zgodnej z prawem decyzji z art. 28 ust. 1 w zw. art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, w świetle przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. Należy wyraźnie podkreślić, że w związku z tym, iż decyzja w przedmiocie umorzenia należności (odsetek) z tytułu składek podejmowana jest w ramach uznania administracyjnego, wskazana przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. powinna być przeanalizowane

i omówione w sposób nie budzący żadnych wątpliwości. Organ zobligowany był zatem przekonać skarżącą, stosownie do wyrażonej w art. 11 kpa zasady przekonywania, iż nie ma ona racji twierdząc, że nie jest w stanie spłacić przedmiotowych należności

i jednocześnie wskazać, jakie możliwości w tym zakresie skarżąca realnie posiada. Tego jednak zabrakło w zaskarżonej decyzji, co obliguje Sąd do jej uchylenia.

Tylko jednoznaczne i wyczerpujące ustalenie wskazanych w uzasadnieniu wyroku okoliczności pozwoli wydać prawidłowe rozstrzygniecie w ramach uznania administracyjnego. Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost

z motywów wyroku Sądu.

Z uwagi na okoliczność, że zaskarżona decyzja wydana zostało w dniu 19 marca 2012 r., Sąd uznał za zgodne z prawem przedstawienie w uzasadnieniu decyzji,

w ramach dokonanych wyliczeń, także symulacji wysokości otrzymywanego przez stronę z ZUS świadczenia po waloryzacji, czyli od dnia 1 marca 2012 r.

Biorąc pod uwagę wszystkie wskazane powyżej okoliczności Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa orzekł, jak w sentencji wyroku. Rozstrzygnięcie

o wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji wydano na podstawie art.152 ppsa.

M. Włodarska G. Saniewski W. Jarzembski