Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2528/17
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2019-07-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6335 Zwrot nienależnego świadczenia
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 76 ust. 1 i ust. 2 pkt 2
journal: Dz.U. 2016 poz 645
law: Ustawa z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Elżbieta Kremer Sędziowie NSA Rafał Stasikowski (spr.) del. WSA Ewa Kręcichwost-Durchowska Protokolant starszy asystent sędziego Maciej Kozłowski po rozpoznaniu w dniu 18 lipca 2019 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 29 czerwca 2017 r. sygn. akt IV SA/Wr 130/17 w sprawie ze skargi A. K. na decyzję Wojewody [..] z dnia [..] grudnia 2016 r. nr [..] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego zasiłku dla bezrobotnych oraz stypendium z tytułu odbywania stażu 1) oddala skargę kasacyjną; 2) odstępuje od zasądzenia od A. K. na rzecz Wojewody [..] zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 29 czerwca 2017 r., sygn. akt IV SA/Wr 130/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił skargę A. K. na decyzję Wojewody [..] z dnia [..] grudnia 2016 r. w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego zasiłku dla bezrobotnych oraz stypendium z tytułu odbywania stażu.

Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Decyzją z dnia [..] października 2016 r. nr [..] Prezydent Miasta [..] orzekł o obowiązku A. K. zwrotu nienależnie pobranego świadczenia w kwocie 11.168.10 zł, w tym: zasiłku dla bezrobotnych wypłaconego za okres od dnia 22 stycznia 2014 r. do dnia 21 stycznia 2015 r. w kwocie 10.037,70 zł brutto, stypendium z tytułu odbywania stażu wypłaconego za okres od dnia 20 maja 2015 r. do dnia 15 czerwca 2015 r. oraz od dnia 24 czerwca 2015 r. do dnia 30 czerwca 2015 r. w kwocie 1.130,40 zł brutto. Rejestrując się w Powiatowym Urzędzie Pracy we W. w dniu 14 stycznia 2014 r. strona nie spełniała warunków niezbędnych do posiadania statusu osoby bezrobotnej, bowiem posiadała wpis do ewidencji działalności gospodarczej. Wobec powyższego, pobrany przez nią zasiłek dla bezrobotnych oraz stypendium w łącznej kwocie 11.168,10 zł są świadczeniami nienależnymi i podlegają zwrotowi.

Po rozpatrzeniu odwołania A. K. od tej decyzji, decyzją z dnia [..] grudnia 2016 r. nr [..] Wojewoda [..], działając na podstawie art. 76 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2016 r., poz. 645 ze zm.), utrzymał decyzję w mocy.

Odwołująca się decyzją Prezydenta Miasta [..] z dnia [..] stycznia 2014 r., nr [..], została uznana za osobę bezrobotną z dniem 14 stycznia 2014 r. z prawem do zasiłku od dnia 22 stycznia 2014 r. do dnia 21 stycznia 2015 r. w wysokości 120 % podstawowej kwoty zasiłku określonego w art. 72 ust. 1 ustawy, co stanowi 988,40 zł brutto miesięcznie w okresie pierwszych trzech miesięcy posiadania prawa do zasiłku oraz 776,10 zł brutto miesięcznie w okresie kolejnych miesięcy posiadania prawa do zasiłku. Decyzją z dnia [..] maja 2015 r., nr [..], przyznano skarżącej prawo do stypendium w okresie odbywania stażu, od dnia 20 maja 2015 r. w wysokości 997,40 zł brutto miesięcznie, tj. 120 % kwoty zasiłku, o którym mowa w art. 72 ust. 1 pkt 1 ustawy. Następnie decyzją Prezydenta Miasta [.]. z dnia [..] lipca 2015 r., nr [..], orzeczono o utracie przez nią statusu osoby bezrobotnej i prawa do stypendium z dniem 1 lipca 2015 r. z powodu podjęcia pracy.

Podczas kolejnej rejestracji w Powiatowym Urzędzie Pracy we W. (dalej: PUP) w dniu 29 stycznia 2016 r. pozyskano wydruk z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej Rzeczypospolitej Polskiej, z którego wynika, że od dnia 1 lipca 1993 r. do dnia 19 stycznia 2016 r. strona posiadała aktywny wpis do ewidencji działalności gospodarczej ze wskazaną datą rozpoczęcia wykonywania działalności gospodarczej od dnia 1 lipca 1993 r. (brak wpisów o zawieszeniu działalności).

W związku z ujawnieniem nowych okoliczności faktycznych, istniejących w dniu wydania decyzji, lecz nieznanych organowi ją wydającemu, postanowieniem z dnia [..] lutego 2016 r., nr [..], wznowiono postępowanie w sprawie dotyczącej: uznania strony za osobę bezrobotną z dniem 14 stycznia 2014 r. oraz przyznania prawa do zasiłku na okres od dnia 22 stycznia 2014 r, do dnia 21 stycznia 2015 r., zakończonej decyzją ostateczną Prezydenta Miasta [..] nr [..] z dnia [..] stycznia 2014 r.; przyznania prawa do stypendium w okresie odbywania stażu od dnia 20 maja 2015 r., zakończonej decyzją ostateczną Prezydenta Miasta [..] nr [..] z dnia [..] maja 2015 r.; utraty statusu osoby bezrobotnej z dniem 1 lipca 2015 r. oraz utraty prawa do stypendium z dniem 1 lipca 2015 r. z powodu podjęcia zatrudnienia (innej pracy zarobkowej), zakończonej decyzją ostateczną Prezydenta Miasta [..] nr [..] z dnia [..] lipca 2015 r.

Następnie decyzją Prezydenta Miasta [.] nr [..] z dnia [..] marca 2016 r. orzeczono o uchyleniu decyzji ostatecznej Prezydenta Miasta [..] nr [..] z dnia [..] stycznia 2014 r., orzekającej o uznaniu za osobę bezrobotną z dniem 14 stycznia 2014 r. i przyznaniu prawa do zasiłku od dnia 22 stycznia 2014 r. do dnia 21 stycznia 2015 r. oraz odmowie uznania za osobę bezrobotną z dniem 14 stycznia 2014 r., umorzeniu postępowania w sprawie przyznania prawa do zasiłku dla bezrobotnych od dnia 22 stycznia 2014 r. do dnia 21 stycznia 2015 r.

Decyzją Prezydenta Miasta [.] nr [..] z dnia [..] kwietnia 2016 r. orzeczono o uchyleniu decyzji ostatecznej Prezydenta Miasta [..] nr [..] z dnia [.] maja 2015 r. orzekającej o przyznaniu prawa do stypendium w okresie odbywania stażu od dnia 20 maja 2015 r. oraz umorzeniu postępowania w sprawie przyznania prawa do stypendium od dnia 20 maja 2015 r.

Ponadto decyzją Prezydenta Miasta [..] nr [..] z dnia [..] czerwca 2016 r. orzeczono o uchyleniu decyzji ostatecznej Prezydenta Miasta [.]. nr [..] z dnia [.] lipca 2015 r. orzekającej o utracie statusu osoby bezrobotnej i utracie prawa do stypendium z dniem 1 lipca 2015 r. w związku z podjęciem zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) oraz umorzeniu postępowania w sprawie utraty statusu osoby bezrobotnej i prawa do stypendium z dniem 1 lipca 2015 r.

W uzasadnieniu podkreślono, że odwołująca się w dniu rejestracji została poinformowana, iż zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. f ustawy, określenie bezrobotny oznacza osobę niezatrudnioną i niewykonującą innej pracy zarobkowej, zdolną i gotową do podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym w danym zawodzie lub w danej służbie albo innej pracy zarobkowej, jeżeli nie złożyła wniosku o wpis do ewidencji działalności gospodarczej, albo zgłosiła do ewidencji działalności gospodarczej wniosek o zawieszenie wykonywania działalności gospodarczej i okres zawieszenia jeszcze nie upłynął, albo nie upłynął jeszcze okres do, określonego we wniosku o wpis do ewidencji działalności gospodarczej, dnia podjęcia działalności gospodarczej. Przepis ten wskazuje, że samo posiadanie wpisu do ewidencji działalności gospodarczej uniemożliwia nabycie i posiadanie statusu osoby bezrobotnej. Bez znaczenia jest fakt nie prowadzenia tej działalności gospodarczej. Z załączonych do odwołania dokumentów jednoznacznie wynika, że strona rejestrując się w urzędzie pracy w dniu 14 stycznia 2014 r. posiadała wpis do ewidencji działalności gospodarczej i nie zgłosiła zawieszenia wykonywania tej działalności. Odwołująca się nie kwestionuje tego faktu. Powołany wyżej przepis art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. f ustawy, odwołuje się jedynie do samego faktu posiadania takiego wpisu i nie obliguje organu do weryfikacji jego poprawności. Organy zatrudnienia nie są właściwe do przeprowadzania postępowania wyjaśniającego i ewentualnej korekty tego wpisu. Zgodnie z przepisami regulującymi prowadzenie działalności gospodarczej, to na przedsiębiorcy ciąży obowiązek aktualizacji danych zawartych we wpisie do ewidencji działalności gospodarczej. Niezłożenie przez odwołującą się wniosku o wykreślenie działalności gospodarczej przed rejestracją w urzędzie pracy, należy uznać za brak należytej staranności w działaniu, do którego jako przedsiębiorca była zobowiązana. Z akt sprawy wynika, iż w dniu rejestracji zainteresowana otrzymała pouczenie dla osób bezrobotnych z prawem do zasiłku oraz została poinformowana o obowiązujących przepisach, co potwierdziła własnoręcznym podpisem. W oświadczeniu rejestrowanego z dnia 14 stycznia 2014 r. na pytanie dotyczące złożenia wniosku o wpis do ewidencji działalności gospodarczej odpowiedziała przecząco.

Rozpoznając skargę od tej decyzji, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu stwierdził, że prawidłowo decyzje wydane przez Prezydenta [..] po wznowieniu postępowania stały się asumptem do podjęcia zakwestionowanych w niniejszej sprawie rozstrzygnięć organów.

Należało zdaniem Sądu podzielić stanowisko organów obu instancji, że skarżącej, której odmówiono przyznania statusu osoby bezrobotnej z dniem 14 stycznia 2014 r., zasiłek dla bezrobotnych oraz stypendium zostało w omawianym okresie wypłacone mimo braku ku temu podstaw.

Sąd stwierdził, że stosownie do treści art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. f ustawy, określenie bezrobotny oznacza m.in. osobę niezatrudnioną i niewykonującą innej pracy zarobkowej, zdolną i gotową do podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym w danym zawodzie lub służbie, albo innej pracy zarobkowej, jeżeli nie złożyła wniosku o wpis do ewidencji działalności gospodarczej albo zgłosiła do ewidencji działalności gospodarczej wniosek o zawieszenie wykonywania działalności gospodarczej i okres zawieszenia jeszcze nie upłynął, albo nie upłynął jeszcze okres do, określonego we wniosku o wpis do ewidencji działalności gospodarczej, dnia podjęcia działalności gospodarczej. Definicja bezrobotnego przyjęta w ustawie o promocji zatrudnienia po jej nowelizacji obowiązującej od dnia 1 lutego 2011 r. w kontekście wpisu ewidencji do działalności gospodarczej nie budzi wątpliwości i nie pozostawia miejsca na swobodę interpretacyjną. Bezrobotnym może być osoba, która nie złożyła wniosku o wpis do ewidencji działalności gospodarczej albo po złożeniu wniosku o wpis, zgłosiła do ewidencji działalności gospodarczej wniosek o zawieszenie wykonywania działalności gospodarczej i okres zawieszenia jeszcze nie upłynął, albo nie upłynął jeszcze okres do, określonego we wniosku o wpis do ewidencji działalności gospodarczej, dnia podjęcia działalności gospodarczej.

Prezydent [..] podjął już ostateczne i prawomocne rozstrzygnięcie, którym w związku z tym, że wpis skarżącej do ewidencji działalności gospodarczej został dokonany z dniem 1 lipca 1993 r., zaś w dniu 20 stycznia 2016 r. dokonano jego wykreślenia z rejestru, po wznowieniu postępowania uznał, że status osoby bezrobotnej skarżąca uzyskała bez podstawy prawnej ku temu. Konsekwencją zaś utraty statusu osoby bezrobotnej jest niewątpliwie konieczność zwrotu pobranych w związku z nim świadczeń. Zgodnie bowiem ze stanowiącym podstawę materialnoprawną zaskarżonego rozstrzygnięcia z art. 76 ust. 1 ustawy osoba, która pobrała nienależne świadczenie pieniężne, jest obowiązana do zwrotu, w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji, kwoty otrzymanego świadczenia wraz z przekazaną od tego świadczenia zaliczką na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składką na ubezpieczenie zdrowotne. Za nienależnie pobrane świadczenie pieniężne uważa się m.in. (art. 76 ust. 2 pkt 1 ustawy) świadczenie pieniężne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do jego pobierania, jeżeli pobierający to świadczenie był pouczony o tych okolicznościach.

Treść przywołanych powyżej przepisów wskazuje, że ustawodawca wprowadza obowiązek zwrotu "nienależnie pobranego świadczenia", a nie "świadczenia nienależnego". Rozróżnienie obydwu pojęć ma zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. W orzecznictwie sądów administracyjnych zwraca się bowiem uwagę na błędne utożsamianie pojęcia "świadczenia nienależnego" i "świadczenia nienależnie pobranego". "Nienależne świadczenie" jest pojęciem obiektywnym i występuje m.in. wówczas, gdy świadczenie zostało przyznane i wypłacone bez podstawy prawnej lub gdy taka podstawa odpadła. Natomiast "świadczenie nienależnie pobrane", to świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania). Obowiązek zwrotu obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że się ono jemu nie należy. Zatem warunkiem orzeczenia o obowiązku zwrotu pobranego świadczenia jest zaistnienie równocześnie dwóch przesłanek: - obiektywnej - polegającej na tym, że świadczenie wypłacono mimo wystąpienia okoliczności skutkujących utratą prawa do jego pobierania i- subiektywnej - polegającej na tym, że osoba, która świadczenie pobrała była prawidłowo pouczona o okolicznościach powodujących utratę uprawnień do tego świadczenia.

Sąd wskazał, że jeżeli okolicznością powodującą ustanie prawa do pobierania zasiłku oraz stypendium jest utrata statusu bezrobotnego, to organ wydający decyzję w przedmiocie obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia związany jest w tym zakresie - jak wykazano to już powyżej - ostateczną decyzją o odmowie przyznania statusu bezrobotnego.

Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika przy tym, zdaniem Sądu, w sposób nie budzący wątpliwości, że organy prawidłowo ustaliły brak prawa skarżącej do posiadania tego statusu w spornym okresie.

Sąd wskazał, że z akt administracyjnych niniejszej sprawy wynika również, że w dniu 21 stycznia 2014 r. skarżąca została pouczona o prawach i obowiązkach bezrobotnego, w "Pouczeniu dla osoby bezrobotnej z prawem do zasiłku". W pouczeniu tym wskazane zostały m.in.: przesłanki uznania za bezrobotnego; przesłanki utraty statusu bezrobotnego; obowiązki bezrobotnego (w tym m.in. wskazanie, że bezrobotny obowiązany jest w ciągu 7 dni powiadomić urząd pracy o podjęciu zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej); została również przytoczona treść art. 76 ustawy, czyli przesłanki zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Oceniając treść i zakres tego pouczenia Sąd wskazał, że były one prawidłowe i skuteczne. W ocenie Sądu, skarżąca otrzymała informację pełną, jasną i nie wymagającą dokonywania jakichkolwiek interpretacji jej treści, a zatem w sposób zrozumiały została pouczona o prawach i obowiązkach osoby bezrobotnej i była w pełni świadoma tego, co należy rozumieć pod pojęciem nienależnego świadczenia oraz skutkach i przyczynach, a także możliwości powstania takiej sytuacji. Skarżąca potwierdziła własnoręcznym podpisem ich otrzymanie oraz zapoznanie się z treścią. Tym samym, okoliczność niezgłoszenia faktu posiadania wpisu do ewidencji działalności gospodarczej obciąża negatywnymi skutkami wyłącznie skarżącą.

Skargę kasacyjną od tego orzeczenia wniosła A.K., zaskarżając wyrok w całości i zarzucając mu:

I. Na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie prawa materialnego, tj.:art. 76 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. przez wadliwe zastosowanie polegające na uznaniu, że spełnione zostały przesłanki warunkujące uznanie świadczenia pobranego przez skarżącą za świadczenie nienależnie pobrane;

II. Na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7, 77 § 1 i 80 K.p.a. oraz art. 76 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy w zw. z art. 145 §1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. poprzez dokonanie błędnych ustaleń stanowiących podstawę rozstrzygnięcia oraz nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, a w konsekwencji wadliwą konstatację, że po stronie skarżącej doszło do świadomego i celowego wprowadzenia w błąd organu w zakresie otrzymanego świadczenia.

Na tych podstawach wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z treścią art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej bierze z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Jeżeli w sprawie nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania, wymienione w art. 183 p.p.s.a., jak ma to miejsce w niniejszej sprawie, to Sąd rozpoznając sprawę związany jest granicami skargi kasacyjnej. Oznacza to związanie wskazanymi w skardze podstawami zaskarżenia.

Dokonując zakreślonej kontroli zaskarżonego wyroku, Naczelny Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, że skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności należało rozważyć najdalej idący zarzut naruszenia prawa materialnego poprzez niewłaściwe zastosowanie, tj. art. 76 ust. 2 pkt 1 i 2, art. 76 ust. 1 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (tekst jedn. Dz. U. z 2008 r. Nr 69, poz. 415 ze zm.) w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a., bowiem to przepis prawa materialnego określa kierunek i zakreśla granice prowadzenia postępowania wyjaśniającego.

Zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. f powołanej ustawy (w brzmieniu na datę złożenia ww. oświadczenia) bezrobotnym jest osoba spełniająca wskazane w ustawie warunki i nieposiadająca wpisu do ewidencji działalności gospodarczej albo niepodlegająca na podstawie odrębnych przepisów obowiązkowi ubezpieczenia społecznego, z wyjątkiem ubezpieczenia społecznego rolników. Z regulacji tej wynika, że sam wpis do ewidencji działalności gospodarczej uniemożliwia uznanie osoby posiadającej ten wpis za bezrobotnego w rozumieniu ustaw (wyrok NSA z dnia 9 lipca 2008 r. sygn. akt I OSK 1273/07). Z kolei art. 76 ust. 1 powołanej ustawy stanowi, że osoba, która pobrała nienależne świadczenie pieniężne, jest obowiązana do zwrotu, w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji, kwoty otrzymanego świadczenia wraz z przekazaną od tego świadczenia zaliczką na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składką na ubezpieczenie zdrowotne. W świetle art. 76 ust. 2 pkt 2 tej ustawy, za nienależnie pobrane świadczenie pieniężne uważa się świadczenie pieniężne wypłacone na podstawie nieprawdziwych oświadczeń lub sfałszowanych dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd powiatowego urzędu pracy przez osobę pobierającą to świadczenie.

Zasadnie Sąd I instancji uznał, iż organy orzekające w sprawie prawidłowo zastosowały art. 76 ust. 2 pkt 1 i 2 w zw. z art. 76 ust. 1 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, bowiem z okoliczności sprawy bezsprzecznie wynika, iż skarżąca kasacyjnie, na skutek co najmniej niedochowania należytej staranności, wbrew skierowanym do niej pouczeniom o prawach bezrobotnego, złożyła nieprawdziwe oświadczenie, jak też oświadczenia tego nie sprostowała. Wobec tego nie mogła w świetle obowiązujących przepisów prawa uzyskać statusu osoby bezrobotnej i otrzymać zasiłku dla bezrobotnych. Z uwagi na to, po pozyskaniu w Powiatowym Urzędzie Pracy we [..] wydruków z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej Rzeczypospolitej Polskiej i po wznowieniu postępowań w sprawie uznania skarżącej za osobę bezrobotną z dniem 14 stycznia 2014 r. i przyznaniu jej zasiłku z dniem 22 stycznia 2014 r. do dnia 21 stycznia 2015 r., jak też przyznania jej stypendium w okresie odbywania stażu od dnia 20 maja 2015 r. do dnia 15 czerwca 2015 r. oraz od dnia 24 czerwca 2015 r. do dnia 30 czerwca 2015 r., decyzjami z dnia [..] marca 2016 r., z dnia [..] kwietnia 2016 r. oraz z [..] czerwca 2016 r. uchylono decyzje przyznające skarżącej w/w świadczenia, odmówiono uznania jej za osobą bezrobotną z dniem 14 stycznia 2014 r. oraz umorzono postępowania w sprawie przyznania jej prawa do zasiłku dla bezrobotnych od dnia 22 stycznia 2014 r. do dnia 21 stycznia 2015 r., jak też w sprawie przyznania jej stypendium w zakresie odbywania stażu od dnia 20 maja 2015 r. oraz z dniem 1 lipca 2015 r. W tych okolicznościach należało uznać wypłacany skarżącej zasiłek dla bezrobotnych za okres od dnia 22 stycznia 2014 r. do dnia 21 stycznia 2015 r. oraz stypendium z tytułu odbywania stażu wypłacone za okres od dnia 20 maja 2015 r. do dnia 15 czerwca 2015 r. oraz od dnia 24 czerwca 2015 r. do dnia 30 czerwca 2015 r. za świadczenia nienależne, do zwrotu których organ zasadnie zobowiązał skarżącą z uwagi na stan świadomości skarżącej co do okoliczności, w których nie powinna pobierać świadczeń.

Skoro skarżąca mocą decyzji ostatecznej utraciła status osoby bezrobotnej to przyznane i otrzymane zasiłki i stypendia, muszą zostać uznane za świadczenia nienależne i jako takie, wobec spełnienia jednej z przesłanek z art. 76 ust. 2 powołanej ustawy, podlegają zwrotowi. Sąd Wojewódzki akceptując zaskarżoną decyzję nie dopuścił się zatem naruszenia powołanych przepisów, co czyni niezasadnym zarzut naruszenia prawa materialnego poprzez błędne zastosowanie.

Sąd I instancji dokonał prawidłowej wykładni, a następnie zastosowania art. 76 ust. 2 pkt 1 i 2 przedmiotowej ustawy. Zgodnie z tymi przepisami dla uznania świadczenia za nienależnie pobrane, konieczne jest wystąpienie wskazanych tam przesłanek określonych w art. 76 ust. 2 cytowanej ustawy, tj. wypłata świadczenia, zaistnienie okoliczności powodujące ustanie prawa do pobierania świadczenia, a pobierający świadczenie musi być wcześniej pouczony o konsekwencjach takich okoliczności (art. 76 ust. 2 pkt 1), wypłata świadczenia w sytuacji gdy pobierający złożył nieprawdziwe oświadczenie lub sfałszował dokumenty albo zaszły inne przypadki świadomego wprowadzenia w błąd organu (art. 76 ust. 2 pkt 2). Wszystkie przesłanki wskazane w przepisie art. 76 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy odwołują się do winy świadczeniobiorcy w ujęciu subiektywnym. Dlatego też organ prowadzący postępowanie był zobowiązany do ustalenia, czy nieuprawnione pobranie zasiłku dla bezrobotnych nastąpiło z "winy" osoby, której to świadczenie przyznano. W okolicznościach faktycznych sprawy przyjęcie, że pobrane przez A. K. świadczenie było nienależne w rozumieniu 76 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy o promocji zatrudnienia, wymagało zatem wykazania negatywnego zachowania skarżącej, ukierunkowanego na niezgodne z prawem korzystanie ze środków publicznych. Wynika to z faktu, że zgodnie z treścią art. 76 ust. 1 i ust. 2 tej ustawy, obowiązek zwrotu został połączony nie z samym tylko pojęciem "nienależnego świadczenia", lecz z zaistnieniem "świadczenia nienależnie pobranego". Wskazane sformułowania nie są zaś pojęciami tożsamymi. W orzecznictwie zwraca się bowiem uwagę na to, że "nienależne świadczenie" jest pojęciem obiektywnym i występuje między innymi wówczas, gdy świadczenie zostaje wypłacone bez podstawy prawnej lub gdy taka podstawa odpadła. Zatem pojęcie to nie nawiązuje do świadomości i woli jakiejkolwiek osoby. Natomiast "świadczenie nienależnie pobrane" to świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zawinionego zaniechania). Przyjmuje się ponadto, że obowiązek obciąża tego, kto przyjął świadczenie wiedząc lub mógł tę wiedzę uzyskać przy zachowaniu wymaganej staranności, że mu się ono nie należy, co obok przypadku posłużenia się sfałszowanymi dokumentami i świadomego wprowadzenia w błąd, dotyczy również osoby, która została pouczona o okolicznościach, w jakich nie powinna pobierać świadczeń i złożyła nieprawdziwe oświadczenie (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 grudnia 2009 r. sygn. akt I OSK 826/09 i z dnia 6 października 2015 r. sygn. akt I OSK 555/14).

W analizowanym przypadku nie jest sporne, iż A. K. w dniu rejestracji (14 stycznia 2014 r.) w Powiatowym Urzędzie Pracy we W. złożyła oświadczenie, będąc pouczona o odpowiedzialności karnej z art. 233 k.k. za składanie fałszywych zeznań, iż nie posiada wpisu do ewidencji działalności gospodarczej (pkt 10 oświadczenia) i własnoręcznym podpisem potwierdziła prawidłowość podanych danych. Ponadto własnoręcznym podpisem potwierdziła odbiór w dniu 21 stycznia 2014 r. "Pouczenia dla bezrobotnych z prawem do zasiłku", w którym zawarto informację o obowiązku zawiadomienia w ciągu 7 dni urzędu pracy m.in. o dokonaniu wpisu do ewidencji działalności gospodarczej, a także utracie statusu bezrobotnego przez osobę, która dokonała wpisu do ewidencji działalności gospodarczej. W tym czasie, co nie jest przez nikogo kwestionowane, skarżąca kasacyjnie posiadała wpis do ewidencji gospodarczej.

W świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, nie można zaakceptować stanowiska skarżącej kasacyjnie, iż nie była ona świadoma treści składanego oświadczenia, a wobec tego nie ponosi winy w złożeniu nieprawdziwego oświadczenia. W okolicznościach niniejszej sprawy zawinione zaniedbanie skarżącej jest ewidentne, albowiem nawet gdyby przyjąć, iż w dacie rejestracji nie była świadoma treści składanego oświadczenia i z jakiś powodów nie podjęła się wyjaśnienia, co należy rozumieć pod pojęciem "wpisu do ewidencji gospodarczej", to jednak uzyskawszy dwukrotnie czytelne, zrozumiałe pouczenie o okolicznościach utraty statusu osoby bezrobotnej i prawa do zasiłku, nie zgłosiła w Powiatowym Urzędzie Pracy faktu posiadania wpisu do ewidencji działalności gospodarczej, czy choćby wątpliwości, co do interpretacji ww. pojęcia. Owo ewidentne zaniedbanie po stronie zainteresowanej nie zwalnia jej z winy, która przybiera postać zarówno działania, jak i zaniechania.

Nie zasługują na akceptację także zarzuty skargi kasacyjnej mówiące o naruszeniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., którego Sąd I instancji nie zastosował wobec naruszenia przez organ art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. i niestwierdzenia naruszenia art. 76 ust. 2 pkt 1, 2 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. Sąd po dokonaniu kontroli samego przebiegu postępowania administracyjnego nie stwierdził naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, które mogłoby mieć wpływ na wynik sprawy. Ocena Sądu I instancji jest trafna, bowiem przedstawiony w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku stan faktyczny sprawy wskazuje, że w postępowaniu administracyjnym nie naruszono powołanych przepisów k.p.a. Zgromadzono i oceniono materiał dowodowy w zakresie wystarczającym dla wykazania spełnienia przesłanek z art. 76 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 ww. ustawy. Zarzuty te winny zostać podniesione w postępowaniach wznowieniowych, szczegółowo wskazanych wyżej.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw i w oparciu o art. 184 p.p.s.a. podlega oddaleniu.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a., uznając sytuację życiową, w której znalazła się skarżąca kasacyjnie, za przypadek szczególnie uzasadniony w rozumieniu tego przepisu.