Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 744/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2009-09-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Hasła tematyczne: Aplikacje prawnicze
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 130 par. 1, art. 169 par. 3
journal: Dz.U. 1964 nr 43 poz 296
law: Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego.
article: art. 33(1) ust. 3 art. 33(9) ust. 1
journal: Dz.U. 2002 nr 123 poz 1059
law: Obwieszczenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 20 czerwca 2002 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o radcach prawnych.
article: art. 165 par. 5-7
journal: Dz.U. 2005 nr 8 poz 60
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa - tekst jedn.
article: art. 250 par. 1, art. 252 par. 1
journal: Dz.U. 2000 nr 94 poz 1037
law: Ustawa z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Piotr Borowiecki Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Maliszewska (spr.) Sędzia WSA Grażyna Śliwińska Protokolant Eliza Mroczek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 września 2009 r. sprawy ze skargi A. T. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] marca 2009 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację radcowską 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Sprawiedliwości na rzecz skarżącego A. T. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] marca 2009 r. Minister Sprawiedliwości na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 3310 ust. 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1059 ze zm.), po rozpoznaniu odwołania A. T. od uchwały z dnia [...] września 2008 r. nr [...] Komisji Egzaminacyjnej do spraw aplikacji radcowskiej przy Ministrze Sprawiedliwości na obszarze właściwości Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w L. w sprawie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację radcowską, utrzymał w mocy zaskarżoną uchwałę.

W uzasadnieniu decyzji wskazano, że skarżący uzyskał z testu wyboru 187 punktów, tymczasem zgodnie z treścią art. 339 ust. 3 ustawy o radcach prawnych, pozytywny wynik z egzaminu konkursowego uzyskuje kandydat, który otrzymał z testu co najmniej 190 punktów. Organ podkreślił, że rozpoznając odwołanie skarżącego od przedmiotowej uchwały poddano analizie zarówno prawidłowość przygotowania egzaminu (w tym także testu egzaminacyjnego), jak i prawidłowość jego przebiegu. Zdaniem Ministra Sprawiedliwości egzamin, którego skarżący był uczestnikiem, przeprowadzony został w trybie zgodnym z wymogami ustawy i rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 grudnia 2005 r. w sprawie powoływania komisji egzaminacyjnej do spraw aplikacji radcowskiej i odwoływania jej członków oraz szczegółowego trybu i sposobu przeprowadzania egzaminu konkursowego i radcowskiego (Dz. U. Nr 258, poz. 2164, ze zm.). Z przebiegu egzaminu sporządzono prawidłowy protokół podpisany przez członków Komisji Egzaminacyjnej, również uchwała Komisji Egzaminacyjnej podjęta została zgodnie z obowiązującymi przepisami.

W odwołaniu skarżący zakwestionował pytania testowe o numerach 21, 35, 91, 98, 99,100,102,105,114,139, 214 zarzucając:

* naruszenie art. 331 ust. 3 ustawy o radcach prawnych poprzez przekroczenie zakresu egzaminu,

* naruszenie art. 7 k.p.a. poprzez zamieszczenie w treści egzaminacyjnym pytań błędnie lub niejednoznacznie sformułowanych, budzących wątpliwości w doktrynie i orzecznictwie,

* naruszenie art. 6 k.p.a. w zw. z art. 339 ustawy o radcach prawnych poprzez zamieszczenie przez Zespół Konkursowy w teście egzaminacyjnym pytań, na które możliwe było udzielenie więcej niż jednej odpowiedzi budzących wątpliwości w doktrynie i orzecznictwie,

- naruszenie zasady, że odpowiedź na pytanie powinna wynikać wprost z przepisów prawa i instytucji prawa pozytywnego,

- naruszenie art. 339 ust. 3 ustawy o radcach prawnych poprzez sformułowanie niejednoznacznych i niezrozumiałych pytań,

- sprzeczność pomiędzy ustalonymi w orzecznictwie zasadami dotyczącymi sposobu formułowania pytań.

Minister Sprawiedliwości uznał, że powyższe odwołanie A. T. nie zasługuje na uwzględnienie.

W uzasadnieniu decyzji organ podał, że zakres przedmiotowy testu określa art. 331 ust. 3 ustawy o radcach prawnych, który stanowi, że egzamin konkursowy polega na sprawdzeniu wiedzy kandydata na aplikanta radcowskiego z zakresu prawa: konstytucyjnego, karnego, postępowania karnego, karnego skarbowego, wykroczeń, cywilnego, postępowania cywilnego, gospodarczego, spółek prawa handlowego, pracy i ubezpieczeń społecznych, rodzinnego i opiekuńczego, administracyjnego, postępowania administracyjnego, finansowego, europejskiego, ustroju sądów, samorządu radcowskiego i innych organów ochrony prawnej działających w Rzeczypospolitej Polskiej, a także warunków wykonywania zawodu radcy prawnego i etyki tego zawodu. Z tej przyczyny, ocena zgodności z prawem zaskarżonej uchwały w kontekście zakresu przedmiotowego testu egzaminacyjnego jest dokonywana poprzez odniesienie treści testu do zakresów prawa, wymienionych wart. 331 ust. 3 ustawy. Z pewnością wszystkie pytania egzaminacyjne, także zakwestionowane przez skarżącego, wchodzą w ustawowy zakres egzaminu, wskazany w art. 331 ust. 3 ustawy o radcach prawnych.

Organ II instancji nie podzielił zarzutu skarżącego dotyczącego pytania nr 21, które brzmiało: "Kodeks karny nie przewiduje możliwości popełnienia z zamiarem ewentualnym:

A. zbrodni,

B. podżegania do występku,

C. pomocnictwa do zbrodni."

Według klucza odpowiedzi prawidłowa była odpowiedź "B" oparta na art. 8 k.k. i l8§2i3 k.k.

Zgodnie z art. 8 k.k. "zbrodnię można popełnić tylko umyślnie; występek można popełnić także nieumyślnie, jeżeli ustawa tak stanowi."

Stosownie do treści art. 18 § 2 k..k., odpowiada za podżeganie, kto chcąc, aby inna osoba dokonała czynu zabronionego, nakłania ją do tego" oraz § 3 "Odpowiada za pomocnictwo, kto w zamiarze, aby inna osoba dokonała czynu zabronionego, swoim zachowaniem ułatwia jego popełnienie, w szczególności dostarczając narzędzie, środek przewozu, udzielając rady lub informacji; odpowiada za pomocnictwo także ten, kto wbrew prawnemu, szczególnemu obowiązkowi niedopuszczenia do popełnienia czynu zabronionego swoim zaniechaniem ułatwia innej osobie jego popełnienie.

Skarżący wskazał jako poprawną odpowiedź "A", podnosząc, że odpowiedź na nie wynika z wykładni art. 18 § 2 k.k. dokonanej przez Sąd Najwyższy, a to oznacza, że swoim zakresem wykracza poza przepisy ustawy o radcach prawnych.

Zarzut odwołującego organ uznał za całkowicie chybiony, gdyż pojęcie zamiaru bezpośredniego i ewentualnego należące do podstawowych pojęć z zakresu prawa karnego są wypracowane w nauce prawa karnego, a wiedza na ten temat ma charakter wręcz fundamentalny, podobnie jak pojęć podżeganie i pomocnictwo zawartych w art. 18 § 2 i 3 k.k. Jedyną prawidłową odpowiedzią na pytanie 21 była odpowiedź "B", ponieważ zgodnie z Kodeksem karnym podżeganie nigdy nie może być popełnione z zamiarem ewentualnym i to niezależnie od tego, czy chodzi o zbrodnie, czy o występek.

Szereg zaś zbrodni, jak i pomocnictwo do nich, może być popełnione z zamiarem ewentualnym (np. w przypadku zabójstwa). Dlatego też odpowiedzi "A" i "C" były ewidentnie i jednoznacznie błędne.

Organ nie zgodził się z zarzutem skarżącego dotyczącym pytania nr 35, które brzmiało: "Zgodnie z Kodeksem postępowania karnego, na postanowienie sądu o uwzględnieniu wniosku oskarżonego o przywrócenie terminu:

A. nie przysługuje zażalenie,

B. przysługuje zażalenie każdej ze stron,

C. przysługuje zażalenie tylko prokuratorowi."

Na kwestionowane pytanie skarżący udzielił odpowiedzi "B". Według klucza odpowiedzi prawidłowa była odpowiedź "A" wynikająca a contrario z art. 126 § 3 k.p.k.

Odwołujący podniósł, że pytanie nr 35 zostało błędnie sformułowane, ponieważ prawidłowa odpowiedź na nie wynika "a contrario z art. 126 k.p.k.". Ponadto, odpowiedzi na to pytanie nie można wywieść bezpośrednio z przepisów prawa, gdyż oparta jest na wykładni i wynika z orzecznictwa i judykatury. Strażacy wskazał, że zakaz zaskarżenia postanowienia o uwzględnieniu wniosku o przywróceniu terminu nie wynika "z brzmienia przytoczonego przepisu, nawet przy uwzględnieniu argumentacji a contrario, gdyż postanowienie takie może być dotknięte wadą nieważności postępowania i w interesie strony będzie uchylenie

takiego postanowienia.

W odpowiedzi na powyższe, organ podał, że z art. 126 k.p.k. w § 3, który stanowi, że na odmowę przywrócenia terminu przysługuje zażalenie, wynika jednoznacznie, że zażalenie przysługuje tylko i wyłącznie na odmowę przywrócenie terminu. Wynikająca z niego zasada nie budzi żadnych kontrowersji ani w piśmiennictwie, ani w orzecznictwie.

Skoro w § 3 art. 126 k.p.k. ustawodawca wyraźnie wskazał, że zażalenie przysługuje tylko na odmowę przywrócenia terminu, to oczywistym jest, iż na uwzględnienie wniosku o przywrócenie terminu zażalenie nie przysługuje. To, że odpowiedź wynikała a contrario z przepisu art. 126 § 3 k.p.k. nie oznacza, że pytanie zostało wadliwie skonstruowane. Zaakceptowanie argumentacji skarżącego prowadziłoby do sytuacji, w której istniałby zakaz formułowania w teście egzaminacyjnym pytań, na które odpowiedź wynikałaby a contrario z danego przepisu. Organ zauważył, że wiele regulacji ustawowych, nie tylko Kodeksu postępowania karnego, zasadza się na tym, że ustawodawca wymienia od strony pozytywnej pewien katalog sytuacji, w których konkretna regulacja znajduje zastosowanie, co oznacza zarazem, iż w innych sytuacjach, nie wymienionych w katalogu, regulacja ta nie znajduje zastosowania. Należy ona do głównych technik prawodawcy.

Minister Sprawiedliwości nie podzielił także zarzutów skarżącego dotyczących pytania nr 91, które brzmiało: "Zgodnie z Kodeksem postępowania cywilnego, w procesie toczącym się z powództwa poszkodowanego przeciwko współsprawcom czynu niedozwolonego, pozwanych łączy współuczestnictwo:

A. formalne,

B. materialne,

C. jednolite."

Skarżący wskazał jako poprawną odpowiedź "C".

Według klucza odpowiedzi prawidłowa była odpowiedź "B" oparta na art. 72 § 1 pkt. 1 k.p.c. zgodnie z którym kilka osób może w jednej sprawie występować w roli powodów lub pozwanych, jeżeli przedmiot sporu stanowią: prawa lub obowiązki im wspólne lub oparte na tej samej podstawie faktycznej i prawnej (współuczestnictwo materialne).

Skarżący podniósł, że odpowiedź na to pytanie wynika jedynie z wykładni doktryny i orzecznictwa, co stanowi naruszenie ustawy o radcach prawnych w zakresie wymogów konstruowania pytań egzaminacyjnych. Skarżący powołał się co prawda na orzecznictwo Sądu Najwyższego (postanowienie SN z 19 grudnia I CZ 135/85, postanowienie SN z dnia 9 marca 2005,1 PZ 35/04, OSNAPiUS/1-2/15/40, uchwała SN III CZP 102/77, postanowienie z dnia 24 stycznia 1997r. I PKN 8/97, OSNAPiUS 1997/18/343), jednakże w podanych przykładach rozstrzygnięć Sąd odnosi się do kwestii współuczestnictwa materialnego, nie wypowiadając się natomiast o jego rodzaju.

Zgodnie z art. 441 § 1 k.c, jeżeli kilka osób ponosi odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną czynem niedozwolonym, ich odpowiedzialność jest solidarna. Na czym polega odpowiedzialność solidarna określa art. 366 k.c. Przy odpowiedzialności solidarnej powstaje współuczestnictwo materialne określone w art. 72 § 1 pkt 1 k.p.c. z uwagi na wspólność obowiązków.

Tymczasem współuczestnictwo jednolite jest kwalifikowanym współuczestnictwem materialnym i w świetle zasad odpowiedzialności solidarnej określonych w art. 366 k.c, wyrok nie musi dotyczyć niepodzielnie wszystkich współuczestników.

Nie zachodzi zatem współuczestnictwo jednolite, ale materialne.

Organ odrzucił także jako niezasadne zarzuty dotyczące pytania nr 98, które brzmiało: "Zgodnie z Kodeksem postępowania cywilnego, jeżeli strona będąca osobą fizyczną osobiście wnosząc apelację w sprawie nie będącej sprawą gospodarczą, nie opłaciła jej należną opłatą stosunkową, mimo że jest reprezentowana w sprawie przez radcę prawnego:

A. sąd odrzuci apelację bez wzywania o uiszczenie opłaty,

B. przewodniczący wzywa stronę do uiszczenia opłaty w wyznaczonym

terminie pod rygorem odrzucenia apelacji przez sąd,

C. przewodniczący wzywa pełnomocnika strony do uiszczenia opłaty wyznaczonym terminie pod rygorem odrzucenia apelacji przez sąd".

Skarżący wskazał jako poprawną odpowiedź "B". Według klucza odpowiedzi

prawidłowa była odpowiedź "C", oparta na art. 130 § 1 k.p.c. w zw. z art. 370 k.p.c, art. 1302 § 3 i art. 133 § 3 k.p.c.

Zdaniem skarżącego, odpowiedź na powyższe pytanie nie wynika wprost z powołanych przepisów. Nie jest ona także jednoznaczna z uwagi na rozbieżność poglądów istniejących w doktrynie. Skarżący podniósł, że z treści z art. 130 § 1 k.p.c wynika, że w przypadku pisma wniesionego przez stronę od którego nie uiszczono należnej opłaty, przewodniczący wzywa stronę do uiszczenia tej opłaty. Natomiast z treści art. 133 § 3 k.p.c. wynika, że w przypadku ustanowienia pełnomocnika procesowego doręczenia należy dokonać pełnomocnikowi. Skarżący podkreślił, że czym innym jest doręczenie przez Sąd pism pełnomocnikowi, a czym innym wezwanie strony do uiszczenia opłaty. Skarżący wskazał, że pomimo ustanowienia pełnomocnika w sprawie strona może działać osobiście, a więc także może osobiście wnieść apelację, przy czym ważne jest, kto pismo podpisuje, a nie kto je wnosi. Zatem skoro strona wniosła apelację, to właśnie ją sąd wzywa do uiszczenia opłaty w wyznaczonym terminie pod rygorem odrzucenia apelacji. Z tego względu także odpowiedź "B" była prawidłowa. Ponadto, skarżący podniósł, że art. 370 k.p.c. stanowi lex specialis w stosunku do art. 130 § 1 k.p.c i dlatego apelacja nieopłacona podlega odrzuceniu bez względu na to kto ją wnosi. Skarżący zarzucił, że konstruowanie pytań na które odpowiedź nie wynika z przepisów prawa, a jedynie poglądów doktryny i orzecznictwa, jak również pytań niejednoznacznych narusza wymogi ustawy o radcach prawnych i wniósł o uznanie odpowiedzi "B" za prawidłową.

W opinii organu, powyższe pytanie zostało sformułowane w sposób jednoznaczny, a jego odpowiadający wymogom ustawy o radcach prawnych, a jego istota pytania sprowadzała się do problemu, czy oraz ewentualnie kogo wzywa się do uiszczenia opłaty: stronę czy pełnomocnika. Odpowiedź na nie wynikała z uregulowań art. 130 § 1 k.p.c w zw. z art. 370 k.p.c, art. 1302 § 3 i art. 133 § 3 k.p.c.

Stosownie do treści przepisu art. 130 § 1 k.p.c, "jeżeli pismo procesowe nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych lub jeżeli od pisma nie uiszczono należnej opłaty, przewodniczący wzywa stronę, pod rygorem zwrócenia pisma, do poprawienia, uzupełnienia lub opłacenia go w terminie tygodniowym. Mylne oznaczenie pisma procesowego lub inne oczywiste niedokładności nie stanowią, przeszkody do nadania pismu biegu i rozpoznania go w trybie właściwym".

Zgodnie z art. 370 k.p.c., sąd pierwszej instancji odrzuci na posiedzeniu niejawnym apelację wniesioną po upływie przepisanego terminu, nieopłaconą lub z innych przyczyn niedopuszczalną, jak również apelację, której braków strona nie uzupełniła w wyznaczonym terminie".

Przepis art. 1302 § 3 k.p.c. stanowi natomiast, że sąd odrzuca bez wezwania o uiszczenie opłaty pismo wniesione przez adwokata, radcę prawnego lub rzecznika patentowego środki odwoławcze lub środki zaskarżenia (apelację, zażalenie, skargę kasacyjną, skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia, sprzeciw od wyroku zaocznego, zarzuty od nakazu zapłaty, skargę na orzeczenie referendarza sądowego) podlegające opłacie w wysokości stałej lub stosunkowej obliczonej od wskazanej przez stronę wartości przedmiotu zaskarżenia.

Stosownie zaś do treści art. 133 § 3 k.p.c., jeżeli ustanowiono pełnomocnika procesowego lub osobę upoważnioną do odbioru pism sądowych, doręczenia należy dokonać tym osobom.

W przeciwnym razie doręczenie takie jest bezskuteczne. W konsekwencji, w przypadku reprezentowania osoby fizycznej przez profesjonalnego pełnomocnika, niezależnie od tego, czy osoba fizyczna podjęła czynności procesowe osobiście czy też przez pełnomocnika, wszelkich doręczeń dokonuje się do pełnomocnika, bowiem on ją nadal reprezentuje, co oczywiście nie wyłącza osobistego działania osoby fizycznej.

Z powyższych przepisów wynika jednoznacznie, że w określonej w pytaniu sytuacji, przewodniczący wzywa pełnomocnika strony (art. 133 § 3 k.p.c.) do uiszczenia opłaty w wyznaczonym terminie (art. 130 § 1 k.p.c.), pod rygorem odrzucenia apelacji (art. 370 k.p.c).

Odrzucenie apelacji bez wzywania do uiszczenia opłaty stałej lub stosunkowej możliwe jest zatem tylko wówczas, gdy apelację wnosił adwokat lub radca prawny. Natomiast w przypadku wniesienia apelacji nieopłaconej przez samą stronę, sąd ma obowiązek wezwania strony do uiszczenia stosownej opłaty.

Incydentalnie - w okresie od dnia 2 marca 2006 r. do dnia 10 lipca 2008 r. - obowiązywał przepis art. 1302 § 4 k.p.c. odnoszący się wyłącznie do nieopłaconych pism w postępowaniu w sprawach gospodarczych. Zgodnie z tym przepisem, sąd odrzucał środki odwoławcze i środki zaskarżenia także wówczas, gdy przedsiębiorcy nie reprezentował adwokat lub radca prawny.

Z dniem 10 lipca 2008 r. przestał obowiązywać rygor przewidziany w art. 130 2 § 4 w zw. z art. 130 2 § 3 k.p.c. W wyroku z dnia 26 czerwca 2008 r. w sprawie sygn. akt SK 20/07 Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 130 2 § 4 zdanie pierwsze w zw. z art. 130 2 § 3 k.p.c. w brzmieniu nadanym przez art. 126 pkt 12 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. Nr 167, poz. 1398) w zakresie, w jakim w postępowaniu w sprawach gospodarczych przewiduje, że sąd odrzuca nieopłacone środki odwoławcze lub zaskarżenia, wniesione przez przedsiębiorcę niereprezentowanego przez adwokata lub radcę prawnego, bez wzywania do uiszczenia należnej opłaty, są niezgodne z art. 45 ust. 1 i art. 78 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

Co do zarzutu skarżącego, że art. 370 kp.c. stanowi samoistną podstawę odrzucenia każdej nieopłaconej apelacji, organ wskazał, że z art. 370 k.p.c. wynikają dwie grupy wypadków. Pierwsza dotyczy przyczyn związanych z upływem terminu do złożenia apelacji — apelacja jest niedopuszczalna z mocy ustawy i braku tego nie można sanować (np. gdy od danego orzeczenia nie przysługuje w ogóle środek zaskarżenia lub gdy apelację wniósł podmiot nielegitymowany).

Druga — to wypadki, w których apelacja jest dopuszczalna, ale ma ona braki, które w zasadzie dają się usunąć. Przewodniczący wzywa wówczas stronę do uzupełnienia braków, których usunięcie jest możliwe, tzn. odnoszących się do strony formalnej, a nie treści. W ramach art. 370 k.p.c. kontroli podlega także prawidłowe opłacenie apelacji. Dopiero apelacja, której braków strona nie uzupełniła w terminie podlega odrzuceniu. (Tadeusz Ereciński, Jacek Gudowski, Maria Jędrzejewska Komentarz do Kodeksu postępowania cywilnego, Wydawnictwo Prawnicze, Warszawa 2001, część pierwsza tl, str. 631). Tak więc nietrafne jest twierdzenie skarżącego, że ze sformułowania art. 370 k.p.c. wynika, że w przypadku nieopłacenia apelacji sąd odrzuca ją bez wzywania do wniesienia opłaty niezależnie, czy wniosła ją sama strona, czy profesjonalny pełnomocnik.

Gdyby przychylić się do poglądu skarżącego, że art. 370 k.p.c. stanowi samoistną podstawę odrzucenia nieopłaconej apelacji bez wzywania do uiszczenia opłaty, zbędne byłoby wydanie przez Trybunał Konstytucyjny wyroku z dnia 26 czerwca 2008 r., w którym stwierdził niezgodność z Konstytucją art. 1302 § 4 k.p.c.

Organ odrzucił również jako niezasadne zarzuty skarżącego dotyczące pytania nr 99: "Zgodnie z Kodeksem postępowania cywilnego, merytorycznie niezasadny wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia apelacji w sprawie o rozwód, sąd:

A. oddala na posiedzeniu niejawnym,

B. odrzuca na posiedzeniu niejawnym,

C. oddala na rozprawie."

Skarżący udzielił na to pytanie odpowiedzi "A".

Według klucza odpowiedzi prawidłowa była odpowiedź "C", oparta na art. 168 § 1 k.p.c. w zw. z art. 148 § 1 k.p.c.

Zgodnie z art. 168 § 1 k.p.c, jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności procesowej bez swej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu, przy czym postanowienie może być wydane na posiedzeniu niejawnym.

Zdaniem skarżącego pytanie to zostało sformułowane w sposób wadliwy, gdyż sąd może wydać orzeczenie także po przeprowadzeniu rozprawy na posiedzeniu niejawnym, a nie tylko na rozprawie. W kodeksie postępowania cywilnego nie ma przepisu, który jednoznacznie rozstrzygałby kwestię sposobu postępowania z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia apelacji. Ponadto, pytanie jest nieprecyzyjne, gdyż kodeks postępowania cywilnego nie definiuje pojęcia "merytorycznie niezasadny wniosek".

Zdaniem organu, wykładnia gramatyczna 168 § 1 k.p.c. jednoznacznie wskazuje tylko na możliwość uwzględnienia wniosku na posiedzeniu niejawnym. Brak jest natomiast przepisu, który pozwalałby oddalić wniosek o przywrócenie terminu na posiedzeniu niejawnym.

Według art. 148 § 1 k.p.c, jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej, posiedzenia sądowe są jawne, a sąd orzekający rozpoznaje sprawy na rozprawie.

Tak więc w świetle art. 168 § 1 kp.c. w zw. z art. 148 §1 k.p.c. nie sposób przyjąć możliwość takiej wykładni, przy której sąd także na posiedzeniu niejawnym mógłby oddalić wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia apelacji i to w sprawie rozwodowej, która podlega rozpoznaniu na rozprawie.

Niezależnie od tego przeprowadzenie rozprawy wymaga jej zamknięcia, a art. 326 § 1 k.p.c. wymaga ogłoszenia orzeczenia na posiedzeniu na którym zamknięto rozprawę. Z kolei według art. 326 § 2 k.p.c. ogłoszenie orzeczenia następuje na posiedzeniu jawnym i to nawet wówczas gdy odroczono ogłoszenie wyroku.

Organ odwoławczy nie zgodził się także z zarzutem skarżącego dotyczącym pytania nr 100: "Zgodnie z Kodeksem postępowania cywilnego, jeżeli strona wniosła o przywrócenie terminu do wniesienia apelacji, nie dołączając jednocześnie do wniosku samej apelacji:

A. sąd odrzuci wniosek o przywrócenie terminu,

B. sąd oddali wniosek o przywrócenie terminu,

C. przewodniczący wzywa stronę do uzupełnienia tego braku w terminie tygodniowym pod rygorem zwrotu wniosku."

Skarżący udzielił na to pytanie odpowiedzi "A". Według klucza odpowiedzi prawidłowa była odpowiedź "C", oparta na art. 169 § 3 k.p.c. w zw. z art. 130 § 1 k.p.c.

Zgodnie z treścią art. 169 § 3 k.p.c., równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności procesowej. Według art. 130 § 1 k.p.c., jeżeli pismo procesowe nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych lub jeżeli od pisma nie uiszczono należnej opłaty, przewodniczący wzywa stronę, pod rygorem zwrócenia pisma, do poprawienia, uzupełnienia lub opłacenia go w terminie tygodniowym. Mylne oznaczenie pisma procesowego lub inne oczywiste niedokładności nie stanowią przeszkody do nadania pismu biegu i rozpoznania go w trybie właściwym.

Skarżący, wskazując na orzecznictwo Sądu Najwyższego (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 30 stycznia 2002, III CZ 140/01 oraz z dnia 13 kwietnia 1965, II PZ 23/65) podał, że pytanie zostało sformułowane w sposób nieprawidłowy, gdyż kwestia, czy niedołączenie apelacji do wniosku o przywrócenie terminu jest brakiem formalnym nie wynika z przepisów prawa, a jedynie z orzecznictwa.

Minister Sprawiedliwości argumenty skarżącego uznał za chybione, a okoliczność, że w danej sprawie wypowiedział się Sąd Najwyższy, nie oznacza, że zagadnienie jest kontrowersyjne, czy też przepis niejasny.

Jeżeli strona wniosła o przywrócenie terminu do wniesienia apelacji, nie dołączając jednocześnie do wniosku samej apelacji, to przewodniczący na podstawie art. 130 § 1 k.p.c. wzywa ją do usunięcia tego braku formalnego pod rygorem zwrotu wniosku. Wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia apelacji jest pismem procesowym. Z kolei, niedołączenie do tego wniosku apelacji stanowi jego brak formalny. Nieusunięci go w trybie art. 130 § 1 k.p.c. powoduje, że pismu nie można nadać dalszego biegu. Wniosku takiego nie można rozpoznać merytorycznie bez usunięcia tego braku. Idąc tokiem rozumowania odwołującego się należałoby przyjąć, że również brak podpisu na piśmie procesowym nie może być usunięty w trybie art. 130 § 1 k.p.c. albowiem przepis ten wprost takiego braku nie wymienia.

Niezależnie od tego odpowiedzi "A" i "B" są oczywiście wadliwe także dlatego, że nie sposób dopuścić możliwość odrzucenia takiego wniosku jako niedopuszczalnego z mocy ustawy (art.171 k.p.c), jak również nie sposób dopuścić merytoryczne rozpoznanie wniosku o przywrócenie terminu do dokonania czynności, która nie została dokonana. Ze względu na powyższe wniosek o zaliczenie odpowiedzi "A" jest bezpodstawny.

Pytanie nr 102 brzmiało: "Zgodnie z Kodeksem postępowania cywilnego, w razie śmierci pełnomocnika procesowego w postępowaniu toczącym się przed sądem rejonowym:

A. sąd zawsze zawiesza z tego powodu postępowanie na wniosek strony,

B. sąd zawiesza z tego powodu postępowanie z urzędu,

C. postępowanie może toczyć się dalej dopiero po wezwaniu strony

nie stawającej."

Skarżący udzielił na to pytanie odpowiedzi "A".

Według klucza prawidłowa była odpowiedź "C", oparta na art. 175 k.p.c,

Skarżący zarzucił, że podana w kluczu odpowiedź jest jedną z możliwych, spośród zaproponowanych. Zdaniem skarżącego, w przypadku śmierci pełnomocnika i niestawienia się strony sąd z urzędu powinien zawiesić postępowanie i wyznaczyć stronie termin do wskazania nowego pełnomocnika. Skarżący wskazał, że kwestia, czy śmierć pełnomocnika jest przesłanką do zawieszenia postępowania nie została rozstrzygnięta i przytoczył różne stanowiska występujące w doktrynie i orzecznictwie. W związku z powyższym wniósł o przyznanie mu punktu za to pytanie.

Tymczasem, zgodnie z art. 175 zd. 1 k.p.c, w razie śmierci pełnomocnika procesowego postępowanie może toczyć się dalej dopiero po wezwaniu strony niestawającej. Zatem prawidłowa odpowiedź "C" jest dosłownym powtórzeniem cytowanego przepisu.

Żaden przepis Kodeksu postępowania cywilnego — z wyjątkiem art.1751 k.p.c. nie przewiduje zawieszenia postępowania z powodu śmierci pełnomocnika procesowego. W przeciwnym razie stworzono by pozaustawową podstawę zawieszenia postępowania, a przy tym bezprzedmiotowe byłoby wprowadzenie do k.p.c. art. 1751 k.p.c., który reguluje specyficzną sytuację, której nie dotyczy pytanie: spraw, w których udział profesjonalnego pełnomocnika (adwokata lub radcy prawnego) jest obligatoryjny (tj. w postępowaniu przed Sądem Najwyższym, dotyczącym także czynności procesowych związanych z postępowaniem przed Sądem Najwyższym, podejmowanych przed sądem niższej instancji (art.871 k.p.c).

Organ nie podzielił również stanowiska skarżącego odnośnie pytania nr 105:

"Zgodnie z Kodeksem postępowania cywilnego, jeżeli w sprawie o ustalenie

istnienia stosunku prawnego powód nie wykaże interesu prawnego, sąd:

A. oddali powództwo,

B. umorzy postępowanie,

C. odrzuci pozew."

Skarżący udzielił na to pytanie odpowiedzi "C".

Według klucza odpowiedzi prawidłowa była odpowiedź "A", oparta na art. 189 § 3 k.p.c. w zw. z 316 k.p.c. Zgodnie z art. 189 k.p.c., powód może żądać ustalenia przez sąd istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa, gdy ma w tym interes prawny". Stosownie do treści art. 316 k.p.c., po zamknięciu rozprawy sąd wydaje wyrok, biorąc za podstawę stan rzeczy istniejący w chwili zamknięcia rozprawy. Skarżący wskazał, że udzielenie prawidłowej odpowiedzi wymagało znajomości zasad dokonywania wykładni prawa i dopiero po analizie powołanego w odwołaniu orzecznictwa wynikało, że istnienie interesu prawnego powoduje "merytoryczne rozpoznanie sprawy", a w przypadku braku tego interesu powoduje oddalenie powództwa.

Wbrew twierdzeniom skarżącego odpowiedź na to pytanie wynika z powołanych przepisów.

Nie ulega wątpliwości, że art. 189 k.p.c. jest przepisem materialnoprawnym, a brak wykazania interesu prawnego w nim przewidzianego powoduje nieziszczenie się wymogu prawa materialnego niezbędnego do uwzględnienia powództwa. Twierdzenie, że gdyby nie orzecznictwo Sądu Najwyższego to mogłaby także w grę wchodzić inna odpowiedź nie uwzględnia faktu, że przepisy k.p.c. taksatywnie wymieniają przesłanki odrzucenia pozwu oraz przesłanki umorzenia postępowania i wśród nich brak jest "niewskazanie interesu prawnego". Ze względu na powyższe zarzut odwołującego, że zamieszczenie w teście egzaminacyjnym tego pytania wykracza poza "ramy wymagane od kandydatów na aplikacje radcowską" jest bezpodstawne.

Organ nie podzielił zarzutu skarżącego odnośnie pytania nr 114:

"Zgodnie z Kodeksem postępowania cywilnego, sąd rozpoznaje w trybie nieprocesowym sprawy o:

A. ustanowienie między małżonkami rozdzielności majątkowej,

B. uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym,

C. rozstrzygnięcie o istotnych sprawach dziecka, co do których brak porozumienia pomiędzy jego rodzicami."

Skarżący zaznaczył jako poprawną odpowiedź "B".

Według klucza odpowiedzi prawidłowa była odpowiedź "C", oparta na art. 582 k.p.c, który usytuowany jest w Kodeksie postępowania cywilnego w Księdze Drugiej. Postępowanie nieprocesowe.

Zdaniem skarżącego na to pytanie są możliwe dwie prawidłowe odpowiedzi, gdyż uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, zgodnie z poglądami wyrażonymi w orzecznictwie (przytoczonym przez skarżącego w odwołaniu) dopuszczalne jest także w trybie wieczysto - księgowym czyli nieprocesowym. Z uwagi na brak jednoznacznej odpowiedzi wniósł o uznanie udzielonej przez niego odpowiedzi za prawidłową.

Sprawy o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym są sprawami spornymi i do takiego wniosku nie jest potrzebna znajomość ustawy o księgach wieczystych i hipotece ani znajomość orzecznictwa. Jednakże powołane przez skarżącego orzeczenia nie dotyczą przedmiotowego zagadnienia.

Pytanie nr 139 brzmiało:

"Zgodnie z Kodeksem spółek handlowych, odwołanemu członkowi zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, nie będącemu jej wspólnikiem, legitymacja do wytoczenia przeciwko spółce powództwa o stwierdzenie nieważności uchwały wspólników sprzecznej z ustawą:

A. przysługuje,

B. nie przysługuje,

C. przysługuje wyłącznie po wykazaniu interesu prawnego."

Skarżący zaznaczył jako poprawną odpowiedź "C".

Według klucza odpowiedzi prawidłowa była odpowiedź "B", oparta na art. 250 pkt 1 k.s.h. w zw. z art. 252 § 1 k.s.h, zgodnie z którym, prawo do wytoczenia powództwa o uchylenie uchwały wspólników przysługuje min. zarządowi, radzie nadzorczej, komisji rewizyjnej oraz poszczególnym ich członkom. Stosownie do treści 252 § 1 k.s.h "osobom lub organom spółki, wymienionym w art. 250 k.s.h., przysługuje prawo do wytoczenia przeciwko spółce powództwa o stwierdzenie nieważności uchwały wspólników sprzecznej z ustawą."

Skarżący, wskazując, że zawarte w pytaniu zagadnienie prawne budzi spory w doktrynie i orzecznictwie. Skarżący powołał się na orzecznictwo i poglądy doktryny z których wynika, że legitymacja do wytoczenia powództwa przeciwko spółce z o.o. o stwierdzenie nieważności uchwały wspólników sprzecznej z ustawą przysługuje także byłym członkom zarządu, ale po wykazaniu przez nich interesu prawnego, że legitymacja taka przysługuje bez względu na wykazanie interesu prawnego oraz, że taka legitymacja byłym członkom zarządu w ogóle nie przysługuje. Skarżący podniósł, że zamieszczanie w teście pytań, na które odpowiedź nie wynika z przepisów prawa, ale z podglądów doktryny i orzecznictwa, w których nie wypracowano jednolitego stanowiska, narusza wymogi ustawy o radcach prawnych w zakresie konstruowania pytań egzaminacyjnych.

W orzecznictwie przyjęte jest jednolite stanowisko potwierdzające, że odwołany członek zarządu spółki z o.o. niebędący jej wspólnikiem nie ma legitymacji do wytoczenia przeciwko spółce powództwa o stwierdzenia nieważności uchwały wspólników sprzecznej z ustawą.

W świetle przepisu art. 252 § 1 k.s.h. w zw. z art. 250 pkt 1 k.s.h. wskazanie prawidłowej odpowiedzi nie może budzić wątpliwości. Potwierdza to także uchwała składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z 1 marca 2007 r. (III CZP 94/06), której nadano moc zasady prawnej. Powoływane w odwołaniach krytyczne glosy niektórych teoretyków prawa dotyczące w/w uchwały Sądu Najwyższego, pozostają bez wpływu na treść prawidłowej odpowiedzi, a zatem także zarzut skarżącego naruszenia wymogów wynikających z ustawy o radcach prawnych jest bezpodstawny.

Organ odwoławczy nie podzielił także zarzutu skarżącego odnośnie pytania nr 214:

"Zgodnie z ustawą o dochodach jednostek samorządu terytorialnego, źródłem dochodów własnych gminy są wpływy z podatku:

A. od gier,

B. tonażowego,

C. dochodowego od osób fizycznych, opłacanego w formie karty podatkowej."

Skarżący zaznaczył jako poprawną odpowiedź "B".

Według klucza odpowiedzi prawidłowa była odpowiedź "C", oparta na art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy z dnia 13 listopada o dochodach jednostki samorządu terytorialnego (Dz. U. Nr 206, poz. 1966 ze zm.), zgodnie z którym "źródłami dochodów własnych gminy są:

1) wpływy z podatków:

a) od nieruchomości,

b) rolnego,

c) leśnego,

d) od środków transportowych,

e) dochodowego od osób fizycznych, opłacanego w formie karty podatkowej,

f) (uchylona),

od spadków i darowizn,

h) od czynności cywilnoprawnych"

Skarżący podniósł, że pytanie dotyczącego podatku tonażowego należy do bardzo szczegółowych, w zasadzie specjalistycznych pytań z zakresu prawa podatkowego i wykracza poza zakres studiów prawniczych oraz ustawowy zakres egzaminu określony w art. 331 ust. 3 ustawy o radcach prawnych.

Tymczasem, powyższe pytanie nie dotyczy podatku tonażowego. Dotyczy dochodów własnych gminy i w sposób oczywisty mieści się w pojęciu prawa finansowego.

Pismem z dnia 25 marca 2009 r. skarżący wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję Ministra Sprawiedliwości, wnosząc o jej uchylenie w całości oraz zarzucając w/w decyzji:

naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie - art. 33 ust.3, 331 §1, 339 ust. 1, 3310 ustawy o radcach prawnych;

naruszenie przepisów postępowania w sposób mający istotny wpływ na przebieg sprawy - art. 7, 8, 12 ust. 1 i 2, 35 § 3, 36 §1, 77 §1, 80, 107 §3 Kodeksu postępowania administracyjnego;

naruszenie zasad, iż:

odpowiedź na pytanie powinna wynikać wprost z instytucji i prawa pozytywnego;

w teście konkursowym nie mogą znajdować się pytania, na które odpowiedź wynika z doktryny lub orzecznictwa, lub też budzi kontrowersje w doktrynie lub orzecznictwie;

w teście konkursowym nie mogą znajdować się pytania na które prawidłowo można udzielić więcej niż jednej odpowiedzi, lub też żadna z proponowanych odpowiedzi nie jest prawidłowa;

pytania testowe nie mogą mieć formy kazusów;

IV. naruszenie zasad dotyczących konkursu na aplikację radcowską określonych i ugruntowanych w orzecznictwie: m. in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie: II GSK 655/08 z dnia 21 stycznia 2009 r., II GSK 551/08 z dnia 11 grudnia 2008 r., II GSK 329/08 z dnia 11 września 2008 r., II GSK 234/08 z dnia 2 lipca 2008 r., II GSK 512/07 z dnia 7 kwietnia 2008 r., II GSK 432/07 z dnia 24 kwietnia 2008 r., II GSK 473/07 z dnia 17.03.2008 r., II GSK 415/07 z dnia 7 marca 2008 r., II GSK 414/07 z dnia 6 marca 2008 r., II GSK 289/07 z dnia 4 marca 2008 r., II GSK 378/07 z dnia 12 lutego 2008 r., II GSK 326/07 z dnia 24 stycznia 2008 r., II GSK 323/07 z dnia 17 stycznia 2008 r., II GSK 310/07 z dnia 10 stycznia 2008 r., II GSK 308/07 z dnia 10 stycznia 2008 r., II GSK 355/07 z dnia 7 lutego 2008 r.

W uzasadnieniu swojej skargi skarżący ponowił zarzuty sformułowane uprzednio w odwołaniu z dnia 6 listopada 2008 r. od uchwały Komisji Egzaminacyjnej nr 351/2008 dotyczącymi pytań testowych nr: 21, 35, 91, 99, 100, 102, 105, 114, 139, 214.

W odpowiedzi na skargę, Minister Sprawiedliwości wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując argumenty podniesione w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

W świetle powołanego przepisu ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną /uchwałę/ lub postanowienie z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji lub postanowienia. Sąd nie bada więc celowości, czy też słuszności zaskarżonego aktu. Dla wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego aktu niezbędne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej powołanej jako p.p.s.a.).

Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (vide: art. 134 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).

Oceniając zaskarżoną decyzję w świetle wskazanych wyżej kryteriów Sąd stwierdził, iż skarga jest uzasadniona, choć nie wszystkie zarzuty w niej podniesione są trafne.

Rozpatrując sprawę w świetle powyższych kryteriów należy stwierdzić, że zarzuty dotyczące wadliwego skonstruowania pytań 21, 35, 91, 98, 99,102,105,114, 214 nie zasługują na uwzględnienie.

Sąd uznał natomiast zasadność zarzutów dotyczących pytań o nr 100 i 139.

Odnośnie wadliwej konstrukcji pytania nr 100, Sąd podzielił stanowisko wyrażone przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku wydanym w sprawie o sygn. akt VI SA/Wa 1008/09.

Zgodnie z Kodeksem postępowania cywilnego, jeżeli strona wniosła o przywrócenie terminu do wniesienia apelacji, nie dołączając jednocześnie do wniosku samej apelacji:

A. sąd odrzuci wniosek o przywrócenie terminu,

B. sąd oddali wniosek o przywrócenie terminu,

C. przewodniczący wzywa stronę do uzupełnienia tego braku w terminie tygodniowym pod rygorem zwrotu wniosku".

Skarżący udzielił odpowiedzi "A", natomiast według klucza odpowiedzi prawidłowa jest odpowiedź "C", która wynika z przepisów art. 169 § 3 k.p.c. w zw. z art. 130 §1 k.p.c. Zdaniem Sądu, wyżej wymienione przepisy nie dają odpowiedzi na wskazane pytanie.

Zgodnie z art. 169 § 3 k.p.c., wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu strona powinna równocześnie dokonać czynności procesowej. Według art. 130 § 1 k.p.c. jeżeli pismo procesowe nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych lub jeżeli od pisma nie uiszczono należnej opłaty, przewodniczący wzywa stronę, pod rygorem zwrócenia pisma, do poprawienia, uzupełnienia lub opłacenia go w terminie tygodniowym.

O tym, że niedołączenie apelacji jest brakiem formalnym wniosku nie przemawia literalne brzmienie art. 169 § 3 k.p.c. To orzecznictwo Sądu Najwyższego przesądziło, iż niedopełnienie przez składającego wniosek o przywrócenie terminu wymagań, przewidzianych w tym przepisie stanowi brak formalny, którego uzupełnienie powinien zarządzić przewodniczący w trybie art. 130 § 1 k.p.c. (zob. 1CZ 238/54 z dnia 18 października 1954 r., OSNCP 1955/2/44 i 2CR 119/58 z dnia 1 września 1958 r., Preis 1960/2/407).

W związku z powyższym, budzić może wątpliwość formułowanie tego rodzaju pytań w teście na egzaminie konkursowym na aplikację, na które odpowiedź nie wynika expressis verbis z przepisów prawa, a jedynie z poglądów doktryny i orzecznictwa, (tak samo w wyroku WSA z dnia 6 sierpnia 2009 r., sygn. akt VI SA/Wa 1008/09).

W myśl przepisu art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, egzamin konkursowy polega na rozwiązaniu testu składającego się z zestawu 250 pytań zawierających po trzy propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa, zaś kandydat może wybrać tylko jedną odpowiedź. Jak wynika z uzasadnienia odwołania, powtórzonego w uzasadnieniu skargi, w ocenie skarżącego, Komisja Egzaminacyjna nieprawidłowo ustaliła wynik egzaminu konkursowego na aplikację radcowską z uwagi na niewłaściwą ocenę odpowiedzi udzielonej przez skarżącego na pytanie nr 139. Uzasadniając zarzut wadliwości sformułowania pytania, skarżący podał, że odpowiedź na kwestionowane pytanie nie zawierała się w treści przepisów 250 pkt 1 w związku z art. 252 § 1 ks.h., których znajomością zdający miał obowiązek się wykazać, gdyż zagadnienie zawarte w zakwestionowanym pytaniu nie zostało jednoznacznie rozstrzygnięcie ani w orzecznictwie ani też w doktrynie, wywołując rozbieżności stanowisk.

Ustosunkowując się do zarzutów skarżącego organ w zaskarżonej decyzji wskazał, że prawidłową odpowiedzią jest odpowiedź "B", która wynika z przepisów art. 250 pkt 1 k.s.h. w zw. z art. 252 § 1 k.s.h. wymieniających osoby i organy, które posiadają legitymację do wytoczenia powództwa przeciwko spółce z o.o. o stwierdzenie nieważności uchwały wspólników sprzecznej z ustawą. Organ podkreślił, że teza pytania dotyczyła uprawnień w zakresie wytoczenia powództwa przez odwołanego członka zarządu spółki z o. o. niebędącego jednocześnie wspólnikiem spółki. Odwołany członek zarządu spółki z o.o. niebędący jej wspólnikiem nie ma legitymacji do wytoczenia przeciwko spółce powództwa o stwierdzenia nieważności uchwały wspólników sprzecznej z ustawą. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 1 marca 2007 r., której nadano moc zasady prawnej.

W ocenie Sądu za bezsporny w sprawie należy uznać fakt, iż uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 1 marca 2007 roku stanowi zasadę prawną. Niemniej należy zwrócić uwagę, iż wspomniane orzeczenie Sądu Najwyższego spotkało się w doktrynie również z wyraźnie krytycznym stanowiskiem (vide: glosa prof. dr hab. Stanisława Sołtysińskiego oraz prof. dr hab. Wojciecha Popiołka Przegląd Prawa Handlowego z października 2007 str. 51-58, podobnie krytyczne stanowisko wyraził Witold Jurcewicz III CZP 94/06).

W tej sytuacji za niedopuszczalną, zdaniem Sądu, należy uznać sytuacją, aby w pytaniach pojawiały się zagadnienia prawne, co do których zarówno doktryna, jak i orzecznictwo nie doszły do wspólnych konkluzji. Nie można wymagać od ewentualnych adeptów zawodów prawniczych jednoznacznego rozstrzygania zagadnień prawnych, co do których nie są zgodne również autorytety prawnicze. Wskazać należy, iż już w orzeczeniu z dnia 23 września 2003 r., sygn. akt I SA 2394/01, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że pytania egzaminacyjne powinny być tak sformułowane, aby odpowiadający, odpowiednio przygotowany teoretycznie i praktycznie, rozumiał ich sens i istotę.

Sąd w składzie rozpoznającym sprawę podziela stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone w wyroku z dnia 28 stycznia 2009 roku w sprawie o sygn. akt II GSK 667/08, iż sposób formułowania pytań i odpowiedzi na nie tak, aby tylko jedna odpowiedź z trzech zaproponowanych w oparciu o treść pytania była prawidłowa, oznacza, że konstrukcja pytań i odpowiedzi na pytania nie może wprowadzać uczestnika konkursu w błąd; pytanie musi być w stosunku do odpowiedzi niewątpliwe.

W świetle dotychczas wykształconej linii orzeczniczej NSA (m.in. wyrok z dnia 10 stycznia 2008 r., sygn. akt II GSK 310/07, wyrok z dnia 7 lutego 2008 r., II GSK 355/07) jako jednolity należy traktować pogląd, że z art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych wynika obowiązek najdalej idącej dbałości przy redagowaniu każdego pytania i każdego zestawu odpowiedzi, w celu wyeliminowania możliwości udzielenia więcej niż jednej odpowiedzi prawidłowej. Tym samym relacja między odpowiedzią a pytaniem musi być zawsze sprawdzalna na podstawie jednoznacznych kryteriów wynikających ze stanu prawnego lub doktryny, o ile poglądy doktryny są jednolite w danej materii. W świetle treści art. 331 ust. 3 i art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych należy uznać, że pytania egzaminacyjne powinny być precyzyjne i jednoznaczne, a taka precyzja i jednoznaczność możliwa jest wówczas, gdy poprawna odpowiedź wynika z treści przepisów prawa, nie zaś z ich często niejednoznacznej interpretacji, a ponadto odpowiada wymogom logiki. W ocenie Sądu jest bowiem oczywiste, iż kandydat na aplikanta radcowskiego powinien reprezentować szeroki a zarazem podstawowy poziom wiedzy z wymienionych w ustawie dziedzin prawa, którą to wiedzę będzie dopiero pogłębiał w trakcie aplikacji. W związku z tym jako niedopuszczalne w świetle wymogów stawianych przez art. 331 ust. 3 i art. ust. 339 1 ustawy o radcach prawnych należy traktować formułowanie pytań testowych w taki sposób, aby zgodna z kluczem odpowiedź wymagała od kandydata opowiedzenia się po jednej ze stron sporu doktrynalnego lub orzeczniczego.

W nawiązaniu do treści wyżej zacytowanych przepisów oraz przytoczonego orzecznictwa Sąd, działając w myśl art. 134 § 1 p.p.s.a. powziął istotne wątpliwości co do sformułowania pytania nr 193. W tym pytaniu żadna z podanych odpowiedzi nie stanowi zdania prawdziwego, nawet wskazana przez organ odpowiedź "A", albowiem nie zawsze zgodnie z ustawą - Ordynacja podatkowa, wszczęcie postępowania podatkowego z urzędu następuje w formie postanowienia, gdyż art. 165 § 5-7 ustawy - Ordynacja podatkowa zawiera wyjątki od ww. zasady. Pytanie dotyczyło wyłącznie formy wszczęcia postępowania podatkowego z urzędu jako zasady. Skoro organowi chodziło o tzw. zasadę, powinno to znaleźć odzwierciedlenie w treści pytania, np.: "Regułą jest, że zgodnie z ordynacją podatkową wszczęcie postępowania podatkowego z urzędu następuje".

Brak wskazanego zastrzeżenia powoduje, że pytanie jest mylące, gdyż poprawna jest nie tylko zgodna z kluczem odpowiedzi odpowiedź "A" (w formie postanowienia), lecz także odpowiedź "C" (bez zachowania formy procesowej, z chwilą dokonania pierwszej czynności w sprawie). Tymczasem pytania testowe na aplikację winny być testem wyłącznie na wiedzę wynikającą z określonych dziedzin prawa i instytucji prawnych ukształtowanych przez prawo pozytywne. Niedopuszczalne jest, aby w pytaniach pojawiały się zagadnienia prawne, co do których zarówno doktryna, jak i orzecznictwo nie doszły do wspólnych konkluzji, albowiem nie jest właściwe wymaganie od ewentualnych adeptów zawodów prawniczych jednoznacznego rozstrzygania zagadnień prawnych, co do których nie są zgodne również autorytety prawnicze.

Zdaniem Sądu, w przypadku omawianego pytania naruszona więc została zasada wynikająca z art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, albowiem zgodnie z tym przepisem pytania testowe na aplikację radcowską powinny być tak sformułowane, aby spośród trzech propozycji istniała tylko jedna i niebudząca wątpliwości odpowiedź. Z tych względów nieprawidłowe zredagowanie pytania nr 193 nie powinno obciążać skarżącego. Takie konsekwencje dotknęły skarżącego, któremu nie zaliczono j punktu z powodu udzielonej odpowiedzi na pytanie nr 193, na które w wariantach zaproponowanych jako odpowiedź A, B, C, zakreślenie prawidłowej odpowiedzi nie było możliwe, gdyż każdy z tych wariantów nie zawierał odpowiedzi prawidłowej.

W tych warunkach nie jest uzasadnione pozbawienie skarżącego punktu za to pytanie skutkiem uznania, że skarżący odpowiedział na nie błędnie.

Reasumując – w sytuacji, gdy skarżącemu brakowało 3 punktów dla uznania jego wyniku, jaki uzyskał z egzaminu na aplikację radcowską, za pozytywny, fakt zakwestionowania prawidłowości sformułowania 3 pytań konkursowych oznacza konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji.

Okoliczności wskazane w niniejszym wyroku, w szczególności treść i zakres zakwestionowanych pytań egzaminacyjnych, muszą stać się przedmiotem powtórnej oceny Ministra Sprawiedliwości jako organu odwoławczego.

W powyżej opisanej sytuacji, Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.a p.p.s.a. orzekł jak pkt. 1 sentencji. Rozstrzygnięcie w kwestii wykonalności decyzji zostało wydane na podstawie art. 152 p.p.s.a. O kosztach postępowania, Sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a.