Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 745/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2021-10-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Grossmann Sędziowie WSA Józef Maleszewski WSA Maria Grzymisławska-Cybulska (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 14 października 2021 r. sprawy ze skargi M. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] czerwca 2021 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w całości w mocy decyzję Prezydenta Miasta G. z dnia [...] kwietnia 2021 r., nr [...] w sprawie odmowy przyznania M. P. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad ojcem - R. S..

Rozstrzygnięcie to zapadło w opisanym stanie faktycznym i prawnym:

M. P. zwróciła się do Prezydenta Miasta G. (zwanego dalej także "Prezydentem") z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem - R. S. i dołączyła orzeczenie o niepełnosprawności ojca, potwierdzające, że niepełnosprawność R. S. istnieje od [...]. roku życia, a znaczny stopień niepełnosprawności został orzeczony od dnia [...] sierpnia 2019 r.

Decyzją Prezydenta Miasta G. z dnia [...] października 2020 r., nr [...] odmówiono M. P. przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem. Wskutek wniesienia przez M. P. odwołania od powyższej decyzji, Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] lutego 2021 r., nr [...] uchyliło powyższą decyzję Prezydenta w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania organowi I instancji. W wytycznych dla organu I instancji nakazano wyjaśnić sytuację zdrowotną żony R. S. - R. Skraburskiej, a w szczególności, czy wobec niej zostało wydane orzeczenie o niepełnosprawności, a jeśli tak o jakiej treści, jak również zbadać sprawę pod kątem przesłanek określonych w art. 17 ust. 1 u.ś.r., co wymaga uzupełnienia wywiadu środowiskowego.

W ponownie przeprowadzonym postępowaniu konieczność całodobowego opiekowania się R. S. została potwierdzona w toku wywiadu środowiskowego w dniu [...] marca 2021 r. Z wywiadu wynika, że M. P. opiekuje się ojcem w sposób stały, długotrwale, całodobowo, wykonując wszystkie czynności życia codziennego jak przygotowanie posiłku dla obojga rodziców, toaleta-mycie ojca, golenie, ubieranie, podawanie lekarstw. Dalej wskazano, że żona R. S. w osobie R. S. jest osobą chorą na SM, posiada orzeczenie o - umiarkowanym - stopniu niepełnosprawności wydanym na stałe, choruje na osteoporozę, newralgię potyliczną oraz silny reumatyzm. Scharakteryzowano także stan zdrowia R. S..

Prezydent ustalił w dalszej kolejności, że M. P. nie pracuje, nie jest zarejestrowana w PUP, nie ma ustalonego prawa do emerytury, renty, renty socjalnej, zasiłku stałego, świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego z ZUS, nie pobiera żadnych świadczeń z KRUS, nie prowadzi gospodarstwa rolnego, nie posiada uprawnień do specjalnego zasiłku opiekuńczego oraz do zasiłku dla opiekuna.

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2021 r. nr [...] Prezydent Miasta G. odmówił przyznania M. P. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad R. S..

W motywach uzasadnienia, Prezydent przywołał treść art. 17 ust. 1 oraz art. 17 ust. 5 pkt 2a u.ś.r., wskazując, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Prezydent wyjaśnił, że żona R. S. posiada orzeczenie o niepełnosprawności w stopniu umiarkowanym, a nie znacznym. Orzeczenie z dnia [...] lipca 1997 r. zaliczające R. S. do grupy II wydano na stałe. Jest to jedyne orzeczenie wskazujące na niepełnosprawność żony R. S.. Prezydent Miasta wyjaśnił, że R. S. nie jest w stanie wspomóc fizycznie męża w opiece ze względu na swoją chorobę i pobiera jedynie świadczenie z ZUS w wysokości [...] zł, więc nie jest w stanie go wspomóc także finansowo. Jako odmowę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, na podstawie art. 17 ust. 1b u.ś.r., Prezydent wskazał fakt, że niepełnosprawność R. S. powstała w wieku 55 lat, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...] sierpnia 2019 r.

W przewidzianym prawem terminie M. P. (zwana dalej także "Skarżącą"), reprezentowana przez pełnomocnika profesjonalnego, wniosła odwołanie od powyższej decyzji Prezydenta z [...] kwietnia 2021 r., zarzucając jej:

1. naruszenie prawa materialnego, mającego istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez błędne zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b pkt 1 i 2 u.ś.r. bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21.10.2014 r., sygn. akt: K 38/13, doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 7 oraz art. 190 ust. 1 Konstytucji RP;

2. naruszenie przepisów postępowania, mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 6 , art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, przyjęcie, iż sam fakt zwrócenia się z przedmiotowym wnioskiem przez opiekuna dorosłej osoby wymagającej opieki, której daty powstania niepełnosprawności nie da się ustalić, skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalających na wydanie rozstrzygnięcia, z uwzględnieniem słusznego interesu strony.

Jednocześnie w odwołaniu sformułowano wnioski o uchylenie zaskarżonej decyzji i orzeczenie co do istoty poprzez przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Decyzją z dnia [...] czerwca 2021 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w całości w mocy decyzję Prezydenta Miasta G. z dnia [...] kwietnia 2021 r., nr [...]

W motywach uzasadnienia Kolegium zwróciło uwagę na to, że Prezydent wykonał wytyczne sformułowane w poprzedniej decyzji Kolegium w niniejszej sprawie. Kolegium ustaliło, że R. S. - ojciec wnioskodawczyni, urodzony w 1946 r., legitymuje się orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS z dnia [...] kwietnia 2016 r., w którym wskazano, że jest on trwale niezdolny do samodzielnej egzystencji, a nadto orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] października 2019 r., zaliczającym go do znacznego stopnia niepełnosprawności na czas określony do dnia [...] października 2021 r., z którego wynika, że niepełnosprawność istnieje od [...]. roku życia, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...] sierpnia 2019 r.

Kolegium wskazało w dalszej kolejności na to, że art. 17 ust. 1b u.ś.r., od momentu wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt: K 38/13, nie może być stosowany w jego dotychczasowym brzmieniu. Stosowanie przepisu, który co prawda nie został formalnie uchylony przez ustawodawcę, ale jego niekonstytucyjność została stwierdzona w orzeczeniu Trybunału Konstytucyjnego jest wykluczone z punktu widzenia zasad praworządności. Pomimo braku zmiany treści przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., aktualnie nie budzi wątpliwości, że nie jest dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

Zdaniem Kolegium, kluczową okolicznością w sprawie jest jednak to, że R. S. pozostaje w związku małżeńskim z R. S., która nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Orzeczeniem Obwodowej Komisji Lekarskiej ds. Inwalidztwa i Zatrudnienia w G. z dnia [...] lipca 1997 r. R. S. została zaliczona trwale do drugiej grupy inwalidów z ogólnego stanu zdrowia. Kolegium zauważyło, że zgodnie z art. 62 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (t.j. Dz.U. z 2021 r., poz. 573) orzeczenie o zaliczeniu do II grupy inwalidów traktowane jest na równi z orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Przywołując za tym art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, w świetle poczynionych ustaleń co do orzeczenia R. S., Kolegium uznało, że występuje przesłanka negatywna do przyznania M. P. świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem, określona w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. To stanowisko Kolegium sformułowało także po analizie orzecznictwa sądowoadministracyjnego.

Pismem z dnia [...] lipca 20201 r. M. P., reprezentowana przez pełnomocnika profesjonalnego, wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2021 r., nr [...], utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta G. z dnia [...] kwietnia 2021 r., nr [...], zaskarżając ją w całości.

Jednocześnie w skardze skarżąca zarzuciła:

1. naruszenie prawa materialnego, mającego istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez:

a. naruszenie przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, w której przepis ten stanowi podstawę prawną przyznania świadczenia pielęgnacyjnego Skarżącej jako osobie należącej do kręgu osób obciążonych obowiązkiem alimentacji wobec matki;

b. dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez Kolegium, że fakt pozostawania w związku małżeńskim i brak legitymowania się przez małżonka orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, co doprowadziło do niekorzystnego rozstrzygnięcia;

2. naruszenie przepisów postępowania, mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 par. 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a., poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, przyjęcie, iż sam fakt zwrócenia się z przedmiotowym wnioskiem przez Skarżącą w sytuacji, w której osoba wymagająca opieki posiada żonę nielegitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do ustalenia czy wymieniona osoba może sprawować opiekę nad mężem - co pozwoliłoby na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu Skarżącej.

W skardze sformułowano wnioski o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, o zasądzenie kosztów postępowania administracyjnego, w tym kosztów zastępstwa prawnego, według norm przepisanych oraz o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

W uzasadnieniu skargi wskazano, że M. P. jest osobą sprawującą opiekę nad niepełnosprawnym ojcem R. S., którego niepełnosprawność nie jest kwestią sporną. Zdaniem Skarżącej, wątpliwości organu nie budzi również fakt jej całkowitego zaangażowania w opiekę nad niepełnosprawnym ojcem, uniemożliwiający podjęcie jej pracy. W ocenie Skarżącej stanowisko prawne wyrażone przez Kolegium w przedmiotowej decyzji, a dotyczące niespełniania przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt. 2 lit. a u.ś.r., jest błędne z uwagi na istotne naruszenia prawa materialnego, jak i procedury, opisane treścią sformułowanych zarzutów.

Przywołując art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., Skarżąca wskazała, że wbrew błędnemu stanowisku Kolegium, należy ona do kategorii osób, które mogą ubiegać się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżące podniosła, że art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. przewiduje bowiem, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom (czyli innym niż matka lub ojciec wymienieni w punkcie 1 tego przepisu), na których, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy, ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. Taką wykładnię tego przepisu, zdaniem Skarżącej, potwierdza treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 r., sygn. akt P 27/07 (Dz.U. Nr 138, poz. 872), w którym orzeczono, że art. 17 ust. 1 u.ś.r. w zakresie, w jakim uniemożliwiał nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego obciążonej obowiązkiem alimentacyjnym osobie zdolnej do pracy, niezatrudnionej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad innym niż jej dziecko niepełnosprawnym członkiem rodziny, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Opierając się na powyższej argumentacji, Skarżąca zarzuciła naruszenie przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, w której przepis ten stanowi podstawę prawną przyznania świadczenia pielęgnacyjnego Skarżącej.

Nadto, Skarżąca zarzuciła w skardze, że Kolegium dokonało błędnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., gdyż zaniechano przeprowadzenia wykładni systemowej i celowościowej powołanego przepisu i w konsekwencji oparto zaskarżoną decyzję jedynie na literalnym brzmieniu przepisu, podczas gdy właściwa wykładnia tej normy pozwala na ustalenie prawa Skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego jako osoby zobowiązanej do alimentacji na rzecz niepełnosprawnego w związku ze sprawowaniem nad nim opieki, nawet jeśli niepełnosprawny pozostaje w związku małżeńskim z osobą nieposiadającą orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, gdy drugi małżonek nie może tej opieki sprawować z przyczyn obiektywnych, niezależnych od niego i jego woli. Zdaniem Skarżącej, przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. rozumiany celowościowo umożliwia uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie zobowiązanej do alimentacji niepełnosprawnego w związku ze sprawowaniem nad nią opieki, nawet jeśli niepełnosprawny pozostaje w związku małżeńskim z osobą nieposiadającą orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale tylko wówczas, gdy drugi małżonek - nielegitymujący się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności - nie może tej opieki sprawować z przyczyn obiektywnych, niezależnych od niego i jego woli. Chodzi głównie o takie sytuacje, gdy obowiązany do sprawowania opieki współmałżonek ze względu na stan zdrowia czy wiek sam nie jest zdolny tej opieki wykonywać, a jego sytuacja materialna nie pozwala na zastąpienie świadczeń osobistych pomocą finansową pozwalającą na pokrycie kosztów opieki przez inną osobę. Skarżąca podniosła, że powyżej przeprowadzona wykładnia aktualnie nie budzi wątpliwości w orzecznictwie sądowoadministracyjnym. Zdaniem Skarżącej, jej matka, a żona R. S. – R. S. nie ma możliwości sprawowania opieki nad mężem ze względu na zły stan zdrowia i wiek, gdyż jest osobą chorą na SM, posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności wydane na stałe.

Zdaniem Skarżącej, w toku rozpoznawania jej sprawy organ pierwszej i drugiej instancji nie ustrzegły się również od naruszeń o charakterze procesowym, wskazując na naruszenie art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. W tym zakresie Skarżąca zwróciła uwagę na to, że Kolegium zaniechało ustalenia istotnych okoliczności sprawy, a prawdopodobną przyczyną takiego stanu rzeczy, było mylne przeświadczenie organu, że sam fakt posiadania żony niejako automatycznie uniemożliwia ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz Skarżącej i zdejmuje z organu obowiązek ustalenia faktycznych przyczyn niesprawowania opieki przez te osoby.

Podsumowując, Skarżąca podkreśliła, że zastosowanie przez Kolegium wyłącznie wykładni gramatycznej doprowadziło do rozstrzygnięcia, które w świetle powszechnie akceptowanych wartości jest rażąco niesłuszne, niesprawiedliwe, nieracjonalne i niweczące ratio legis ustawy o świadczeniach rodzinnych. W sytuacjach, gdy ściśle literalne interpretowanie zapisu ustawowego prowadzi do zniekształcenia albo wypaczenia jego treści, obowiązkiem organu stosującego prawo jest sięgnięcie do innych sposobów wykładni. Organ winny był zatem podjąć próbę zinterpretowania przepisu ustawy odwołując się do aksjologicznej racjonalności ustawodawcy oraz kierując się systemowymi, celowościowymi bądź funkcjonalnymi regułami wykładni prawa, czego w niniejszej sprawie nie uczynił, bezzasadnie uniemożliwiając ustalenia na rzecz Skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 137) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej p.p.s.a.), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r., poz. 111 – u.ś.r.).

W okolicznościach badanej sprawy poza sporem pozostaje, że M. P. jest córką R. S., który posiada orzeczenie o niepełnosprawności w stopniu znacznym. Kwestią bezsporną pozostaje nadto, że M. P. sprawuje opiekę nad ojcem. Poza sporem pozostaje również, że R. S. pozostaje w związku małżeńskim z R. S., która posiada orzeczenie z dnia [...] lipca 1997 r. Nr [...] Obwodowej Komisji Lekarskiej Do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia zaliczające ją do II (drugiej) grupy inwalidów z ogólnego stanu zdrowia.

Istota sporu dotyczy zasadności odmowy przyznania M. P. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką sprawowaną nad niepełnosprawnym ojcem, z tej przyczyny, że R. S. pozostaje w związku małżeńskim z R. S., a jego żona nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W ocenie organów uzasadnioną podstawę odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia stanowił przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. – zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności – gdyż R. S. pozostaje w związku małżeńskim z R. S., a jego żona nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Stanowisko to, mając na uwadze - konkretne - okoliczności - badanej - sprawy Sąd podziela, wskazując, że w istocie spór ogniskuje się wokół tego czy R. S., posiadająca orzeczenie zaliczające ją do II (drugiej) grupy inwalidów, które to orzeczenie - zgodnie z art. 62 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 powołanej ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. z 2021, poz. 573- dalej jako: "u.reh.zaw.") - jest w rozumieniu tej ustawy traktowane na równi z orzeczeniem o - umiarkowanym - stopniu niepełnosprawności, jest wystarczające do uznania jej za osobę o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. Czy też dla uznania, że ziściła się przesłanka, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. (tj. uznanie R. S. za legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności) konieczne jest - jak literalnie - wymaga tego ustawodawca posiadanie przez R. S. orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Rozstrzygając sporną kwestię Sąd wziął pod uwagę wskazówki interpretacyjne wywiedzione z judykatury, w sprawach dotyczących problemu orzeczeń o stopniu niepełnosprawności, jako warunku wystawienia legitymacji dokumentującej stopień niepełnosprawności (por. np. wyrok NSA z dnia 17 września 2014 r. sygn. I OSK 344/13).

Na wstępie zaakcentować, że - z literalnie wyrażonej woli ustawodawcy - orzeczenie o zaliczeniu do II grupy inwalidów - traktowane jest na równi z orzeczeniem o - umiarkowanym - stopniu niepełnosprawności (art. 62 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 u.reh.zaw.). R. S. posiada wydane dnia [...] lipca 1997 r. orzeczenie zaliczające ją do II (drugiej) grupy inwalidów, co oznacza, że w świetle prawa legitymuje się orzeczeniem o - umiarkowanym - stopniu niepełnosprawności.

Sąd dostrzega, że Skarżąca zmierzała do wykazania, że w istocie, R. S., pomimo, że posiada orzeczenie o zaliczeniu jej do II grupy inwalidów, to z uwagi na pogarszający się stan zdrowia, powinna być traktowana na równi z osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W tym celu w toku postępowania administracyjnego przedłożono oświadczenia lek. med. D. D. oraz lek.med. D. I. o niezdolności R. S. do sprawowania opieki nad mężem.

W ocenie Sądu zaświadczenia te nie mogą jednak być utożsamiane ze spełnieniem kryteriów ustawowych w zakresie kwalifikowania do - znacznego -stopnia niepełnosprawności. Wyjaśnić, bowiem w tym miejscu trzeba, że standardy w zakresie kwalifikowania do znacznego stopnia niepełnosprawności oraz postępowanie w sprawie orzekania o niepełnosprawności i o stopniu niepełnosprawności pozostają szczegółowo uregulowane przepisami rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (Dz.U. z 2021, poz. 857 – dalej również jako: "rozp.stopn.niepełn.")

Na podstawie § 29 ust. 1 rozp.stopn.niepełn. standardy w zakresie kwalifikowania do znacznego stopnia niepełnosprawności - zawierają kryteria - określające skutki naruszenia sprawności organizmu powodujące:

1) niezdolność do pracy - co oznacza całkowitą niezdolność do wykonywania pracy zarobkowej z powodu fizycznego, psychicznego lub umysłowego naruszenia sprawności organizmu;

2) konieczność sprawowania opieki - co oznacza całkowitą zależność osoby od otoczenia, polegającą na pielęgnacji w zakresie higieny osobistej i karmienia lub w wykonywaniu czynności samoobsługowych, prowadzeniu gospodarstwa domowego oraz ułatwiania kontaktów ze środowiskiem;

3) konieczność udzielania pomocy, w tym również w pełnieniu ról społecznych - co oznacza zależność osoby od otoczenia, polegającą na udzieleniu wsparcia w czynnościach samoobsługowych, w prowadzeniu gospodarstwa domowego, współdziałania w procesie leczenia, rehabilitacji, edukacji oraz w pełnieniu ról społecznych właściwych dla każdego człowieka, zależnych od wieku, płci, czynników społecznych i kulturowych.

R. S. posiada orzeczenie Obwodowej Komisji Lekarskiej Do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia Nr [...] z dnia [...] lipca 1997 r. zaliczające ją do II (drugiej) grupy inwalidów. Jak już sygnalizowano - z woli ustawodawcy - orzeczenie o zaliczeniu do II grupy inwalidów - traktowane jest na równi z orzeczeniem o

- umiarkowanym - stopniu niepełnosprawności (art. 62 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 u.reh.zaw.). Standardy w zakresie kwalifikowania do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności określone zostały w § 30 rozp.stopn.niepełn. i są odmienne od tych które przesądzają o wydaniu orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. W ocenie Sądu, wartości dowodowej orzeczenia Obwodowej Komisji Lekarskiej Do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia Nr [...] z dnia 28 lipca 1997 r. (traktowanego na równi z orzeczeniem o - umiarkowanym - stopniu niepełnosprawności) nie podważa treść zaświadczeń lek. med. D. D. oraz lek. med. D. I. wydanych dnia [...] września 2020 r. i przedstawionych w toku postępowania administracyjnego. Zaakcentować w tym miejscu trzeba, że z natury rzeczy zaświadczenie stanowi potwierdzenie istnienia - aktualnie lub w przeszłości - określonego stanu rzeczy i zostaje wydane na podstawie - już posiadanych - danych. Tymczasem, orzeczenie o stopniu niepełnosprawności wydawane jest po przeprowadzeniu postępowania przez powołany do tego zespół (art. 6 u.reh.zaw.), w następstwie - przewidzianych ustawą - badań specjalistycznych (art. 6bą u.reh.zaw.), przy wykorzystaniu danych o których mowa w art. 6b˛ u.reh.zaw.), z uwzględnieniem kryteriów określonych w § 32 rozp.stopn.niepełn., po przeprowadzeniu określonego ustawą postępowania, a stopień niepełnosprawności osoby zainteresowanej orzeka się - na czas określony lub na stałe (§ 3 ust. 5 rozp.stopn.niep.). Postępowanie w sprawie orzekania o niepełnosprawności i o stopniu niepełnosprawności (§ 33 rozp.stopn.niep.) wymaga zebrania materiału dowodowego dotyczącego naruszenia sprawności organizmu, możliwości funkcjonowania w życiu codziennym i pełnienia ról społecznych (pkt 1); weryfikację złożonej dokumentacji (pkt 2), rozpoznania wniosku przez zespół lekarzy o określonych specjalnościach adekwatnych do choroby (pkt 3) oraz kompleksowe dokumentowanie stanu zdrowia i sytuacji społecznej osoby zainteresowanej (pkt 4). Analiza zarówno przepisów u.reh.zaw., jak i rozp.stopn.niep. wskazuje, że zakres postępowania w sprawie orzekania o niepełnosprawności i o stopniu niepełnosprawności jest bardzo złożony, a sytuacja osoby zainteresowanej uzyskaniem orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, jest badana w kontekście spełnienia określonych prawem kryteriów, którą nie dotyczą wyłącznie jej kondycji zdrowotnej, ale również wymagań w zakresie higieny osobistej i karmienia lub wykonywania czynności samoobsługowych, prowadzenia gospodarstwa domowego, ułatwiania kontaktów ze środowiskiem (§ 29 ust. 1 pkt 2) oraz przy pełnieniu ról społecznych właściwych dla każdego człowieka, zależnych od wieku, płci, czynników społecznych i kulturowych (§ 29 ust. 1 pkt 3). Podkreślić raz jeszcze trzeba, że spełnienie tych kryteriów jest weryfikowane w toku uregulowanego przepisami prawa postępowania, przez zespół specjalistów, z uwzględnieniem stanu zdrowia i sytuacji społecznej osoby zainteresowanej.

Mając zatem na uwadze powyższe należy stwierdzić, że nie bez przyczyny w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. mowa o - orzeczeniu - a nie o zaświadczeniu o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Poza sporem pozostaje, że R. S. nie posiada wymaganego przepisem art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. orzeczenia o - znacznym - stopniu niepełnosprawności. Powołane powyżej przepisy regulujące zakres postępowania w sprawie orzekania o niepełnosprawności i o stopniu niepełnosprawności, wyjaśniają dlaczego przedstawionej w sprawie dokumentacji nie można uznać za równoważną orzeczeniu o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jakkolwiek, Sąd nie kwestionuje argumentacji skargi i odwołania, że niepełnosprawność R. S. postępuje, a nawet, że być może faktycznie spełnia ona aktualnie kryteria uznania za osobę niepełnosprawną w stopniu znacznym, to Sąd nie ma również wątpliwości, że dla uznania, że w niniejszej sprawie nie ziściła się przesłanka negatywna określona w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. konieczne jest legitymowanie się przez R. S. - orzeczeniem - o znacznym stopniu niepełnosprawności. Tym bardziej nie jest dla Sądu zrozumiałe dlaczego, zważywszy na okoliczności przedstawione w toku postępowania, nie wystąpiono z wnioskiem o wydanie stosownego orzeczenia wobec R. S., stwierdzającego jej niepełnosprawność w stopniu znacznym. Skoro jednak tego nie uczyniono, to w sytuacji gdy warunkiem przyznania Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, na pozostającego w związku małżeńskim ojca, jest legitymowanie się przez jego małżonkę w osobie R. S., orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, zasadnie organy uznały, że do uwzględnienia wniosku M. P. nie było wystarczające przedłożenie orzeczenia Obwodowej Komisji Lekarskiej Do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia Nr [...] z dnia [...] lipca 1997 r. zaliczającego R. S. do II (drugiej) grupy inwalidów oraz wydanych [...] września 2020 r. zaświadczeń lek. med. D. D. oraz lek. med. D. I..

Odnosząc się do argumentacji skargi wskazać trzeba, że Sądowi jest znany pogląd wyrażony w orzecznictwie, zgodnie z którym rzeczywista niemożność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną (tu: przez jego współmałżonkę), w braku orzeczenia o niepełnosprawności (tu: o jej znacznym stopniu), wykazana być może również innymi dowodami, dopuszczonymi przez k.p.a. (por. wyrok NSA z 13.11.2015 r., I OSK 1230/14, CBOSA). Jakkolwiek, stanowisko takie bywa prezentowane w judykaturze, to nie można pomijać okoliczności, że zawodne bywa formułowanie kategorycznych stanowisk wyrażonych na gruncie konkretnych stanów faktycznych. Należy podkreślić, że zarówno organy, jak i Sąd, rozpatrując sprawę muszą każdorazowo wziąć pod uwagę konkretne okoliczności - badanej - sprawy, co szczególnego znaczenia nabiera w sprawach dotyczących świadczeń pielęgnacyjnych bezpośrednio wiążących się z tak wrażliwymi aspektami życia jak zdrowie, czy relacje rodzinne. Sąd nie ma też wątpliwości, że procesie wykładni prawa sądowi nie wolno ignorować wykładni systemowej lub funkcjonalnej poprzez ograniczenie się wyłącznie do wykładni językowej pojedynczego przepisu.

Dokonując wykładni przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych należy zatem mieć na względzie cel regulacji zawartej w art. 17 u.ś.r., jakim jest przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobom, które rzeczywiście sprawują opiekę nad bliskimi osobami niepełnosprawnymi i wymagającymi takiego wsparcia. Wyników tak przeprowadzonej wykładni Sąd nie kwestionuje. Należy jednak zauważyć, że wymóg - legitymowania się orzeczeniem - o znacznym stopniu niepełnosprawności, o którym mowa w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. nie prowadzi do konkluzji, których nie można pogodzić z konstytucyjnymi zasadami, zwłaszcza z zasadą praworządności i równości (art. 2 i art. 32 Konstytucji RP). Ustawodawca nie wyklucza bowiem, że stan zdrowia obojga małżonków będzie uniemożliwiał im bycie dla siebie wzajemnie oparciem, a wówczas pozostali członkowie rodziny, którzy chcą - a jednocześnie również mają obowiązek sprawować nad nimi opiekę - będą mogli uzyskać świadczenie - ale zaistnienie takich przesłanek musi zostać stwierdzone przez wyspecjalizowane i powołane do tego organy, na określonych prawem zasadach i potwierdzone wydaniem - orzeczenia - o znacznym stopniu niepełnosprawności. Należy zaakcentować, że w polskim - systemie prawa - warunkiem uznania za osobę niepełnosprawną jest właśnie legitymowanie się orzeczeniem o niepełnosprawności. Można wskazać choćby na art. 3 ust. 2 u.reh.zaw. stanowiący, że to - orzeczenie - ustalające stopień niepełnosprawności stanowi podstawę do przyznania ulg i uprawnień. Zastosowanie orzeczeń o stopniu niepełnosprawności wykracza zatem poza realizację celów określonych przez u.reh.zaw. Odrębne przepisy, które przewidują ulgi i uprawnienia dla osób niepełnosprawnych na podstawie orzeczenia ustalającego stopień niepełnosprawności, to m.in. ustawa o świadczeniach rodzinnych (por. M. Paluszkiewicz [w:] Ustawa o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Komentarz, red. M. Włodarczyk, Warszawa 2015). Z kolei na podstawie art. 2a ust. 1 u.reh.zaw. osobę niepełnosprawną wlicza się do stanu zatrudnienia osób niepełnosprawnych począwszy od dnia przedstawienia pracodawcy orzeczenia potwierdzającego niepełnosprawność. Nieprzedłożenie orzeczenia o niepełnosprawności uniemożliwia w takim przypadku zawarcie stosunku pracy z osobą niepełnosprawną, mimo iż osoba ta może być faktycznie niepełnosprawna (por. M. Paluszkiewicz, Ibidem). Sam zatem ustawowy wymóg poddania się procedurze weryfikacyjnej, kończącej się wydaniem orzeczenia w przedmiocie stopnia niepełnosprawności nie może być

a priori postrzegany jako sprzeczny z konstytucyjnymi zasadami. Należy zwrócić uwagę, że w odniesieniu do osób ubiegających o świadczenie pielęgnacyjne ustawodawca formułuje wymogi tożsame (legitymowanie się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności), jakie formułowane są w odniesieniu do innych osób, które wywodzą określone uprawnienia z faktu niepełnosprawności określonego stopnia.

Osoba zainteresowana (o ile jest w stanie kierować swym postępowaniem) ma prawo nie poddać się takiej procedurze. Konsekwencją tej decyzji jest jednak brak legitymowania się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i (jak w niniejszej sprawie) zaistnienie przesłanki negatywnej, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.

Należy zwrócić uwagę, że w takim przypadku za sprzeczne z zasadą równości wobec prawa (w szczególności wobec osób, które poniosły ciężar poddania się tej zapewne nieprzyjemnej i uciążliwej procedurze weryfikacyjnej, kończącej się wydaniem orzeczenia w przedmiocie stopnia niepełnosprawności) należałoby uznać przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, wbrew literalnemu brzmieniu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r w sytuacji gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a jej współmałżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Ubocznie wskazać można, że nie ma przeszkód, aby Skarżąca ponowiła swój wniosek o świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku uzyskania przez jej matkę w osobie R. S. orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Mając zatem na uwadze, że zarzuty skargi nie mają uzasadnionych podstaw oraz, że Sąd nie dostrzegł z urzędu takich naruszeń przepisów prawa procesowego lub materialnego - które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy - skargę należało oddalić.

Wobec powyższego na podstawie art. 151 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, orzekł jak w sentencji.