Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt I SA/Ol 294/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2006-09-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6117 Ulgi płatnicze (umorzenie, odroczenie, rozłożenie na raty itp.)
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ryszard Maliszewski Sędziowie: Sędzia WSA Zofia Skrzynecka (spr.) Asesor WSA Wojciech Czajkowski Protokolant: Anna Fic po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 września 2006 r. w Olsztynie sprawy ze skargi S. B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" r. nr "[...]" w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowych oddala skargę


UZASADNIENIE

Dnia 14 października 2005 roku S. B. złożył wniosek do Naczelnika Urzędu Skarbowego o umorzenie zaległości podatkowych w kwocie 17.999,77 zł. z tytułu podatku od towarów i usług objętych tytułem wykonawczym Nr "[...]".

Naczelnik Urzędu Skarbowego oceniając zebrany materiał dowodowy w sprawie, decyzją z dnia "[...]" r. Nr "[...]" wydaną na podstawie art. 67a § 1 pkt 3 ustawy Ordynacja podatkowa odmówił umorzenia przedmiotowych zaległości wraz z odsetkami w łącznej kwocie 17.965,33 zł.

W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji stwierdził, że zaległość, o umorzenie której ubiega się strona jest wynikiem nieodprowadzenia podatku wynikającego ze złożonej deklaracji VAT-7 za miesiąc maj 2000r. Organ stwierdził, że przychylne załatwienie wniosku byłoby sprzeczne z konstytucyjnymi zasadami równości i sprawiedliwości, co oznaczałoby przerzucenie odpowiedzialności ma budżet Państwa. Zdaniem organu, zły stan zdrowia oraz wiek podatnika (74 lata) nie przemawia za pozytywnym rozstrzygnięciem.

S. B. złożył odwołanie od tej decyzji. Dyrektor Izby Skarbowej uznając, iż materiał dowodowy wymaga uzupełnienia w zakresie sytuacji finansowej strony, wielkości zadłużenia, przyczyn powstania zaległości, decyzją z dnia "[...]" r. uchylił w całości zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji z dnia "[...]" r. i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania.

W ponownie prowadzonym postępowaniu, organ pierwszej instancji rozpoznał powtórnie wniosek strony. Do protokołu sporządzonego w dniu 16.02.2006r. w celu ustalenia stanu majątkowego podatnika S. B. podał, że mieszkanie, w którym mieszka jest własnością syna H. B. Sam ponosi koszty związane z utrzymaniem mieszkania (czynsz 411,02 zł, zużycie wody 50 zł, energia 80 zł, opłaty telefoniczne 30 zł). Stałym źródłem dochodów wnioskodawcy jest emerytura. Wspiera go finansowo syn, który od 2000r. wraz z rodziną mieszka poza granicami kraju (USA).

Po przeprowadzeniu postępowania i ocenie zebranego materiału dowodowego, organ podatkowy decyzją z dnia "[...]" r. Nr "[...]", odmówił umorzenia zaległości w kwocie 7.923,23 zł i odsetek w kwocie 10.042,10 zł.

W uzasadnieniu Naczelnik Urzędu Skarbowego stwierdził, że przychylne załatwienie wniosku byłoby sprzeczne z konstytucyjnymi zasadami równości i sprawiedliwości społecznej. Oznaczałoby przerzucenie odpowiedzialności za zaległości strony na budżet Państwa. Zły stan zdrowia oraz wiek podatnika również nie przemawia za wydaniem pozytywnego rozstrzygnięcia. Także przyczyny, które spowodowały powstanie zaległości podatkowych nie miały charakteru nadzwyczajnych zdarzeń losowych, lecz są wynikiem nie dopełnienia ustawowych obowiązków podatkowych.

Od w/w decyzji strona wniosła odwołanie podtrzymując wniosek o umorzenie zaległości podatkowej. Odwołujący się twierdził, że z uwagi na swój wiek - 75 lat winien być zrozumiany przez administrację publiczną. Podnosił, iż nie jest w stanie spłacić zaległości podatkowej, a organ podatkowy w wydanej decyzji zarzuca mu nie podjęcie próby dobrowolnej spłaty powstałego długu. Informował, że korzysta z pomocy swoich dzieci. Twierdził, że kwota odsetek ciągle rośnie, a przy złym stanie zdrowia ( nie wie ile będzie jeszcze żył), nie widzi możliwości ich spłaty.

Po rozpatrzeniu odwołania od decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia "[...]" r., Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

Po zapoznaniu się ze stanem faktycznym niniejszej sprawy stwierdził, że stosownie do regulacji zawartej w art. 67a 1 pkt 3 ustawy Ordynacja podatkowa, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym organ podatkowy - na wniosek podatnika, może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną.

Wskazał, że użyte w powołanym przepisie pojęcia "ważny interes podatnika", interes publiczny", to pojęcia niedookreślone. O istnieniu ważnego interesu podatnika decydują kryteria zobiektywizowane, zgodne z powszechnie aprobowaną hierarchią wartości, w której wysoką rangę mają zdrowie i życie. Natomiast przez interes publiczny rozumie się dyrektywę postępowania nakazującą mieć na uwadze respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak sprawiedliwość i bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy.

Podkreślił, że sam fakt zamieszczenia w ustawie przepisów ustanawiających ulgi podatkowe nie oznacza powszechności ich stosowania. Ponieważ każda ulga podatkowa oznacza odstąpienie od zasady powszechności i równości opodatkowania, jej stosowanie ogranicza się do wyjątkowych przypadków, występujących tylko w związku z zaistnieniem sytuacji, których nie można w żadnym razie wiązać z negatywnym zachowaniem się podatnika występującego o udzielenie ulgi.

Faktem jest, że ewentualne zastosowanie ulgi podatkowej stawiałoby podatnika w uprzywilejowanej pozycji w stosunku do innych podatników, regulujących terminowo swoje zobowiązania w stosunku do budżetu Państwa, jednakże zaistnienie przesłanek zawartych w art. 67a §1 ustawy Ordynacja podatkowa uzasadniających zastosowanie ulgi zawsze będzie prowadzić do uprzywilejowania podatnika, który z niej korzysta, z tym, że może to nastąpić jedynie w sytuacji, gdy jego ważny interes uzasadnia zastosowanie ulgi, względnie przemawia za takim stanowiskiem interes publiczny.

Wydając decyzję organ podatkowy musi brać pod uwagę z jednej strony interes publiczny - a mianowicie konieczność egzekwowania nałożonych na podatników zobowiązań podatkowych, z drugiej strony winien uwzględnić sytuację podatnika występującego o udzielenie przedmiotowej ulgi.

Z ustaleń protokołu z dnia 16.02.2006r. wynika, że strona otrzymuje emeryturę w wysokości 876,23 zł brutto, 528,30 zł netto. Mieszka w mieszkaniu przekazanym przez syna H. do używania na czas nieokreślony. Opłaty miesięczne w kwocie 571,02 zł związane z utrzymaniem mieszkania ponosi podatnik: czynsz za mieszkanie wynosi 411,02 zł, zużycie wody 50 zł, energia elektryczna 80 zł, opłaty telefoniczne 30 zł. Dodatkowo budżet domowy podatnika obciąża zakup leków w kwocie 90 zł i wyżywienia w kwocie 150 zł.

Dodatkowo podatnik wskazał, że uzyskuje pomoc finansową od syna mieszkającego poza granicami kraju. W 2005r. otrzymał od syna 600 dolarów amerykańskich.

W powyższej sprawie ustalono, że S. B. w okresie od 10.07.1991r. do 31.05.2000r. prowadził działalność gospodarczą w zakresie handlu hurtowego i detalicznego artykułami przemysłowymi i meblami. Zaległość podatkowa za miesiąc maj 2000r. powstała wskutek nieodprowadzenia zadeklarowanego w deklaracji VAT-7 zobowiązania podatkowego.

Na tle dokonanych przez organ I instancji ustaleń Dyrektor Izby Skarbowej stwierdził, że powstanie zadłużenia w przedmiotowej sprawie wiąże się bezpośrednio z zachowaniem podatnika, gdy się uwzględni charakter podatku od towarów i usług.

Podatek od towarów i usług, jest podatkiem "obojętnym" dla podatnika, ani nie powiększa wartości sprzedaży, ani nie stanowi jego kosztu. Obowiązkiem podatnika VAT jest jedynie odprowadzenie podatku od towarów i usług z tytułu wykonywanych czynności opodatkowanych, pobranego w cenie sprzedawanego towaru bądź usługi.

Podatnik nie odprowadzając podatku należnego (po odliczeniu podatku naliczonego), zatrzymywał środki należne budżetowi i samowolnie przeznaczał je na inne cele. Powyższe wskazuje na to, że działania podatnika były obliczone na uzyskanie korzyści kosztem budżetu Państwa.

W ocenie Dyrektora Izby Skarbowej ma rację organ podatkowy I instancji stwierdzając, że okoliczności powstania zaległości podatkowych będące przedmiotem wniosku, nie mogą stanowić podstawy do udzielenia ulgi podatkowej. Podejmując działalność gospodarczą każdy podatnik zobowiązany jest do poznania przede wszystkim przepisów prawa, których prawidłowe stosowanie będzie miało wpływ na wynik jego działalności gospodarczej. Aby ustrzec się od negatywnych konsekwencji, Podatnik winien regulować wynikające ze złożonej deklaracji VAT-7 zobowiązanie, zapobiegając narastaniu odsetek od tych zaległości podatkowych. Odsetki bowiem, zgodnie z art. 53 §1 ustawy Ordynacja podatkowa naliczane od zaległości podatkowych, należne z mocy prawa, pełnią funkcję kompensacyjną związaną z faktem, iż budżet nie otrzymał w terminie należnych mu środków pieniężnych, z których natomiast korzysta osoba zainteresowana.

Z akt sprawy natomiast wynika ponadto, iż zobowiązany pomimo istnienia zaległości w podatku VAT od czerwca 2000r. (termin zapłaty zobowiązania podatkowego za maj 2000r. upływał 25 czerwca 2000r.) do dnia wydania decyzji przez organ odwoławczy nie rozpoczął dobrowolnej jej spłaty, aby zmniejszyć posiadany dług. Dopiero w wyniku działań organu egzekucyjnego, zajęcie świadczenia emerytalno-rentowego (co miesiąc pobierana jest kwota 219,06 zł), - zaległość podatkowa ulega systematycznemu zmniejszeniu i wynosi 7.479,13 zł, a odsetki 9.806,00 zł.

Dyrektor Izby Skarbowej podkreślił, iż ważąc słuszny interes podatnika, organ podatkowy musi mieć na uwadze zarówno interes fiskalny Państwa, interes publiczny, ale także interes innych podatników, szczególnie tych, którzy terminowo i prawidłowo wywiązują się ze swoich obowiązków wobec Skarbu Państwa. Ulgi w spłacie zobowiązań podatkowych stanowią istotne odstępstwo od zasady równości i powszechności opodatkowania. Za ich stosowaniem przemawiają wypadki niezależne od sposobu postępowania podatnika bądź spowodowane działaniem czynników, na które podatnik nie mógł mieć wpływu. W rozpoznawanej sprawie z taki przypadek nie zaistniał.

Co prawda materiał dowodowy wskazuje, iż sytuacja materialna wnioskodawcy nie jest łatwa, ale dysponuje on stałym źródłem dochodu (emerytura), korzysta z pomocy najbliższych (mieszkanie, pomoc finansowa). W tych warunkach organ odwoławczy nie dostrzegł zagrożenia egzystencji wnioskodawcy.

Reasumując organ odwoławczy stwierdził, iż nie znalazł podstaw do zmiany kwestionowanego rozstrzygnięcia. Zebrany materiał dowodowy w sprawie jest kompletny, a jego ocena z uwzględnieniem przesłanek z art. 67a §1 pkt 3 ustawy Ordynacja podatkowa nie wykracza poza ramy uznania administracyjnego ustanowionego powołaną regulacją. W stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy brak jest okoliczności odpowiadających znaczeniu zwrotu ważnego interesu podatnika, czy interesu publicznego, zdefiniowanych w sposób opisany wyżej.

Wnioskodawca zaskarżył powyższą decyzję organu odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie. Skarga jest nieformalna, powtarza stwierdzenia zawarte we wniosku o umorzenie zaległości podatkowych i zawiera postulat by sąd dopatrzył się podstaw do umorzenia zaległości podatkowych

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swe dotychczasowe stanowisko co do żądania strony.

Wojewódzki Sąd Administracyjny, zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 67a §1 pkt 3 Ordynacji podatkowej, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym organ podatkowy, na wniosek podatnika, może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe lub odsetki za zwłokę. Przepis skonstruowany na zasadzie uznania administracyjnego, pozostawia w gestii organów podatkowych ocenę, czy w konkretnej sprawie występują okoliczności uzasadniające umorzenie, jak również zakres ewentualnego umorzenia. Właściwa ocena występowania bądź braku wymienionych przesłanek winna być dokonana po wszechstronnym i wnikliwym rozważeniu całego materiału dowodowego, poprzedzona wyczerpującym zebraniem materiału dowodowego oraz dokładnym wyjaśnieniem wszystkich okoliczności faktycznych.

Ustawodawca w wyżej wskazanym przepisie pozostawił do wyłącznej kompetencji organów podatkowych ocenę, czy okoliczności faktyczne konkretnej sprawy przemawiają za ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym w umorzeniu zaległości podatkowych, a więc za rezygnacją przez Skarb Państwa z wierzytelności podatkowej.

Umorzenie zaległości podatkowych skutkuje wygaśnięciem zobowiązania podatkowego w części, w jakiej nastąpiło umorzenie. Jest to tzw. nieefektywny sposób wygaszania zobowiązań, bowiem Skarb Pastwa w istocie nie otrzymuje należnych mu danin, w związku z tym instytucja umorzenia winna mieć zastosowanie jedynie w sytuacjach wyjątkowych. Jak trafnie zauważa organ odwoławczy pojęcia "ważny interes podatnika", "interes publiczny", to pojęcia niedookreślone, o których istnieniu nie decyduje subiektywne przekonanie podatnika, lecz kryteria obiektywne, zgodne z powszechnie aprobowaną hierarchią wartości, w której wysoką rangę mają zdrowie i życie, a także możliwości zarobkowe w celu zdobycia środków utrzymania dla siebie i rodziny. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ukształtował się pogląd, iż ważny interes podatnika występuje w sytuacjach szczególnych, w których niemożność uregulowania zaległości podatkowych jest spowodowana przypadkami losowymi, takimi jak: klęski żywiołowe powodujące utratę majątku, trwała niezdolność zarobkowania wywołana chorobą, kalectwo, itp. Przyjmuje się, że skoro umorzenie zaległości podatkowej jest instytucją nadzwyczajną, to tym samym ważny interes podatnika musi posiadać tę samą cechę, a co za tym idzie muszą charakteryzować się nieprzewidywalnością i niezależnością od sposobu postępowania podatnika. (por. wyrok NSA z 20 marca 2002 r., sygn. akt I SA/Gd 1563/99, z dnia 24 kwietnia 2001 r., sygn. akt I SA/Ka 498/00, z dnia 7 grudnia 2000 r.).

W zakresie uznaniowych decyzji kontrola sądowa ograniczona jest do zbadania, czy w toku podejmowania decyzji organ podatkowy nie przekroczył granic uznania administracyjnego, czyli czy zgodnie z przepisami podjął działalnie zmierzające do ustalenia stanu faktycznego, uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych oraz czy w ramach swego uznania nie naruszył zasady swobodnej oceny dowodów.

Analiza zaskarżonej decyzji, jak również dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy, dowodzi, że w sposób wnikliwy i dostatecznie szczegółowy rozważono okoliczności i fakty istotne dla wyniku postępowania. Dokonano tym samym indywidualizacji przesłanek ujętych w art. 67a § 1 Ordynacji podatkowej, badając zwłaszcza sytuację majątkową i warunki egzystencji strony skarżącej. Podejmując czynności dowodowe zmierzające do wyjaśnienia sytuacji materialnej skarżącego, zweryfikowano tym samym ustawową przesłankę "ważnego interesu podatnika" i zasadnie uznano, że w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły okoliczności odpowiadające temu określeniu. Przedstawione w tym zakresie przez organy podatkowe wyjaśnienia są spójne, logiczne, przekonujące i zgodne z doświadczeniem życiowym.

Organy podatkowe trafnie uznały, że podnoszone przez podatnika okoliczności faktyczne, tj. zaawansowany wiek, trudności materialne, nie mają przymiotu wyjątkowości i nie uzasadniają przyznania ulgi w zapłacie podatku.

Podzielając pogląd, że umorzenie zaległości podatkowych stosuje się w wyjątkowych i szczególnie uzasadnionych wypadkach wskazać należy, że nie jest wystarczającą podstawą do skutecznego formułowania przedmiotowych żądań obawa podatnika, że może nie uda się spłacić zaległości a ponadto chęć uwolnienia się w ostatnich latach życia od wcześniej powstałych zobowiązań.

Nie bez znaczenia w sprawie jest, iż bezpośrednią przyczyną powstania zaległości podatkowej oraz odsetek za zwłokę była okoliczność nie odprowadzenia podatku VAT i ten aspekt został prawidłowo oceniony z punktu widzenia przesłanki interesu publicznego.

W opinii Sądu przy rozstrzyganiu przedmiotowej sprawy organy podatkowe wzięły pod uwagę wszystkie istotne okoliczności faktyczne, o czym świadczy uzasadnienie zaskarżonej decyzji, a ocena tych okoliczności nie wykracza poza ramy swobodnej oceny dowodów. Należy nadmienić, iż Sąd nie kwestionuje trudnej sytuacji strony skarżącej, jednakże przedstawionym we wniosku okolicznościom trafnie odmówiono w zaskarżonej decyzji waloru wyjątkowości.

Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), oddalił skargę.