Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 74/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2010-07-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 , art. 151, art. 200
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 136 ust. 3, art. 137, art. 216 ust. 1
journal: Dz.U. 2004 nr 261 poz 2603
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.
article: art. 6, art. 3 ust. 2
journal: Dz.U. 1958 nr 17 poz 70
law: Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości.
article: art. 10, art. 7, art. 77 par. 1, art. 80
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aleksandra Łaskarzewska Sędziowie Sędzia WSA Edyta Podrazik Sędzia WSA Tomasz Świstak (spr.) Protokolant St. sekretarz sąd. Joanna Wieczorkiewicz-Skoczek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 lipca 2010 r. sprawy ze skargi Miasta P.– reprezentowanego przez Prezydenta Miasta P. na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] 2008 r. Nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę /-/ T. Świstak /-/ A. Łaskarzewska /-/ E. Podrazik


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] 2008 r., nr [...] Starosta P. orzekł o zwrocie na rzecz B. M. K., W. J. N. i R. N. w 72/288 części każdemu z nich, L. K. G. i A. S. K. w 6/288 części każdemu z nich, M. I. Z., M. Z., K. T. K. i K. K. w 3/288 części każdemu z nich, H. N. w 24/288 części oraz A. I. P., S. J. i J. R. 8/288 części każdemu z nich, nieruchomości położonej w P. na os. B, oznaczonej w ewidencji gruntów: obręb Ł., arkusz mapy [...] , działka nr 5/15 o powierzchni 0.0123 ha, działka nr 5/17 o powierzchni 0.1635 ha, działka nr 5/37 o powierzchni 0.1636 ha oraz działka nr 5/57 o powierzchni 0.1650 ha zapisanej w księdze wieczystej KW nr [...], prowadzonej przez Sąd Rejonowy P. – S. M. w P., jako własność Miasta P.. Jednocześnie w pkt. II decyzji Starosta zobowiązał osoby wymienione w punkcie I decyzji do zwrotu na rzecz Miasta P. wskazanych kwot, składających się na łączną sumę 7.991,40 zł.

W uzasadnieniu decyzji wskazano, iż Skarb Państwa przedmiotową nieruchomość nabył pod zorganizowane budownictwo domów jednorodzinnych - mieszkalnictwo rodzinne o niskiej intensywności. Jak ustalił organ I instancji nieruchomość objęta wnioskiem o zwrot nie została wykorzystana zgodnie z celem wywłaszczenia. Pewne niewielkie fragmenty ww. działek zostały zagospodarowane przez osoby prywatne pod przydomową zieleń ozdobną, natomiast w przeważającej części, działki stanowią teren porośnięty przypadkowo obsadzonymi drzewami, krzakami, zarośnięty trawą, ponadto przez działki przebiegają "dzikie" ścieżki piesze.

Starosta stwierdził, iż w stosunku do przedmiotowych działek zostały spełnione obie przesłanki zbędności określone w art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, gdyż w ustawowo przewidzianych terminach nie rozpoczęto prac związanych z realizacją celu wywłaszczenia ani celu tego nie zrealizowano. W tych okolicznościach nieruchomość podlega zwrotowi.

Na podstawie operatu szacunkowego sporządzonego 28 kwietnia 2008 r. przez rzeczoznawcę majątkowego J. W. ustalono, iż wartość nieruchomości stanowiącej działki: nr 5/15, 5/17, 5/37 i 5/57 wynosi aktualnie 686 000,00 zł, a zwaloryzowane odszkodowanie wypłacone stronie za wywłaszczoną nieruchomość wyniosło 7 991,40 zł. W związku z powyższym w oparciu o art. 140, z uwzględnieniem treści art. 217 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami, kwotę, do zwrotu której zobowiązano osoby uprawnione do zwrotu nieruchomości, określono jako 7 991,40 zł.

Odwołanie od powyższej decyzji wniosło Miasto P. Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie reguł postępowania dowodowego oraz zasady prawdy obiektywnej. Podniesiono, że organ I instancji pominął w postępowaniu pewne istotne dowody, a w stosunku do pozostałych dokonano wadliwego wnioskowania. Zdaniem odwołującego się nie sposób stwierdzić, czy cel wywłaszczenia został zrealizowany, bez ustalenia pierwotnej funkcji przedmiotowych terenów w zatwierdzonej dokumentacji, na podstawie której zrealizowano powyższe osiedle mieszkaniowe. Zdaniem odwołującego się organ powinien w tym celu pozyskać zatwierdzony plan realizacyjny albo pozwolenie na budowę. Ponadto zauważono, iż jeżeli ww. tereny od początku funkcjonowały jako samodzielne, ale jednak wewnątrzosiedlowe tereny o funkcji zieleni publicznej, to wówczas ich zagospodarowanie polegające na posianiu trawy, zasadzeniu drzew i krzewów nie wymagało zachowania żadnej szczególnej formy prawnej. Ustalenia z oględzin, że zieleń ma charakter nieuporządkowany a nasadzenia przypadkowe, mogą świadczyć jedynie o tym, że została ona urządzona w przeszłości jako nasadzenia nieformalne, których obecny stan wskazuje jedynie na jej zaniedbanie, a nie na brak realizacji celu wywłaszczenia w przeszłości. Zaznaczono również, iż przypadkowe nasadzenia mogą być cechą charakterystyczną również zieleni urządzonej. Z położenia i zagospodarowania przedmiotowych terenów jasno wynika, iż spełniały i nadal spełniają rolę zieleni publicznej i to łącznie z istniejącym osiedlem mieszkalnym. Zdaniem wnoszącego odwołanie Starosta naruszył art. 7 K.p.a. formułujący zasadę prawdy obiektywnej, nakładający na niego obowiązek wyczerpującego zbadania wszystkich okoliczności faktycznych sprawy tak, aby mogły być prawidłowo zastosowane przepisy prawa materialnego.

Decyzją z dnia [...] 2009 r. nr [...] Wojewoda Wielkopolski utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu wyjaśnił, iż postępowanie w niniejszej sprawie zostało zainicjowane przez spadkobierców P. N. i E. Ł. tj. W. N., B. K., R. Ni W. N, złożonym dniu 23 października 2000 r. wnioskiem o zwrot nieruchomości wywłaszczonej "aktem notarialnym nr rep. A II 3352/72 z dnia 14.06.1972 r." dotyczącym "niezagospodarowanych od 1972 r. działek – Ł. arkusz [...], część dawnej działki 5/2, stanowiącej część aktualnej działki 3/12 wg mapy stanu prawnego oraz działek 5/57 i 5/37, 5/17, 5/15 i część działki 5/80". Postanowieniem z 8 października 2004 r. znak [...] Prezydent Miasta P. przekazał Wojewodzie Wielkopolskiemu, według właściwości podanie B. M. K., R. J.N., J. N. i W. N. o zwrot nieruchomości położonej w P. na osiedlu B., oznaczonej w ewidencji gruntów: obręb Ł., arkusz mapy [...], działki nr nr 5/15, 5/17, 5/37 i 5/57, wraz z aktami sprawy a następnie postanowieniem z 20 października 2004 r. znak [...] Wojewoda Wielkopolski wyznaczył Starostę P. jako organ właściwy do załatwienia sprawy zwrotu wyżej opisanej nieruchomości.

W trakcie postępowania o zwrot nieruchomości zmarła jedna z wnioskodawczyń – W.N.. Zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w W. z dnia 19 listopada 2004 r. sygn. akt [...] spadek po niej nabyli L. K. G., A. S. K., M. I. Z., M. Z., K.T. K., K. K., H. N., A. I. P., S. J., J.R.. Wszyscy spadkobiercy W. N. wystąpili z wnioskiem o zwrot przedmiotowej nieruchomości.

Na podstawie zgromadzonego w aktach sprawy materiału dowodowego ustalono, iż zgodnie z treścią aktu notarialnego z dnia 14 kwietnia 1972 r. rep. [...], małżonkowie P. N. i E.N. sprzedali Skarbowi Państwa - Prezydium Rady Narodowej m. P.w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości działkę nr 5/2 o powierzchni 5.3021 ha z nieruchomości KW [...]. W niniejszym akcie notarialnym podano, że: "przedstawicielka Skarbu Państwa przedłożyła: a) uchwałę Prezydium Rady Narodowej m. P. nr [...] z dnia 10 grudnia 1971 r. w sprawie wyznaczenia terenu dla zorganizowanego budownictwa domów jednorodzinnych na obszarze miasta P., w której ujęta jest również opisana wyżej nieruchomość".

Ustalono również, iż działki nr nr 5/15, 5/17, 5/37 i 5/57stanowią część dawnej działki nr 5/2. Działki te zapisane są w księdze wieczystej KW nr [...] jako własność Miasta P. Części działek nr 5/15 i nr 5/57 są przedmiotem dzierżawy, na podstawie umów zawartych przez Miasto P, z J. W., R. Z., Z. K., S. W., J. W. i Ł. G.

Wojewoda wskazał, iż Starosta P. w dniu 6 lipca 2006 r. przeprowadził oględziny nieruchomości oznaczonej jako działki nr nr 5/15, 5/17, 5/37 i 5/57. W trakcie których ustalono, iż część działki nr 5/15 jest ogrodzona i zagospodarowana na ogródek przydomowy posesji położonej przy ul. T., a pozostała jej część porośnięta jest samosiejkami i drzewami. Na środku działki nr 5/17 znajduje się nasyp ziemny, ponadto na działce znajduje się ciąg komunikacji pieszej pomiędzy budynkami mieszkalnymi. Częściowo działka ta jest zajęta pod zieleń i opłotowanie przylegających do niej posesji, w pozostała część działki stanowi teren porośnięty trawą oraz inna zielenią niska i wysoką. Na działce nr 5/37 znajduje się ciąg pieszy z płyty betonowej, część terenu zajęta przez posesje położone przy ul. F. Ponadto na działce znajdują się drzewa i inne ciągi piesze, teren jest zaśmiecony. Na działce nr 5/57 znajdują się drzewa, ścieżki piesze i nasyp ziemny, ponadto część nieruchomości została zajęta przez części ogrodzeń i ogrodów posesji położonych przy ul. T.

Z kolei Wydział Urbanistyki i Architektury Urzędu Miasta P. pismem z 11 grudnia 2006 r. poinformował, że nieruchomość oznaczona obecnie jako działki nr 5/15, nr 5/17, nr 5/37, nr 5/57 z arkusza mapy [...], obrębu Ł., oznaczona dawniej jako działka nr 5/2 w 1972 r. objęta była obowiązującym wówczas ogólnym planem zagospodarowania przestrzennego Miasta P. z 1966 r. zatwierdzonym uchwałą Nr [...] z dnia 9.IX.1966 r. Działka nr 5/2 położona była w granicach terenu mieszkalnictwa rodzinnego o niskiej intensywności, oznaczonego symbolem R5MN. Z pozyskanych ustaleń realizacyjnych ogólnego planu zagospodarowania przestrzennego Miasta P., zatwierdzonego uchwałą nr [...] z 9 września 1966 r. Prezydium Rady Narodowej m. P. wynika, iż teren oznaczony symbolem R5MN, stanowiący w 1960 r. teren upraw rolnych, przeznaczony został w planie perspektywicznym pod mieszkalnictwo rodzinne o niskiej intensywności.

Ustalono, iż zgodnie z treścią uchwały nr [...] Prezydium Rady Narodowej Miasta P. z [...] 1971 r. w sprawie wyznaczenia terenów dla zorganizowanego budownictwa domów jednorodzinnych na obszarze m. P. na podstawie, której wywłaszczono przedmiotową nieruchomości jej wykonanie powierzono Miejskiej Komisji Planowania Gospodarczego, Wydziałowi Urbanistyki i Architektury oraz Zarządowi Geodezji i Gospodarki Terenami m. P..

Pismem z 22 sierpnia 2007 r. Wydział Urbanistyki i Architektury Urzędu Miasta P. poinformował Starostę Po., że dla przedmiotowej nieruchomości w 1972 r. nie obowiązywał żaden szczegółowy plan zagospodarowania przestrzennego. W związku z powyższym jedynym dokumentem określającym przeznaczenie przedmiotowego terenu był ogólny plan zagospodarowania przestrzennego Miasta P., w którym opisany był symbolem R5MN - mieszkalnictwo rodzinne o niskiej intensywności. Kolejnym pismem z dnia z 24 września 2007 r. Wydziału Urbanistyki i Architektury Urzędu Miasta P. znak UA.VII.A 07/0717-305/07 wyjaśnił, że Wydział ten w okresie od roku 1972 do dnia dzisiejszego nie wydał pozwoleń na budowę dla inwestycji lokalizowanych na działkach nr 5/15, nr 5/17, nr 5/37 i nr 5/57.

W uzasadnieniu swojej decyzji Wojewoda wskazał także, iż G. K. przesłuchana przez organ I instancji jako świadek w dniu 27 listopada 2007 r. oświadczyła, że w dniu przejęcia nieruchomości przez Skarb Państwa działka stanowiła rolę. Po wywłaszczeniu nieruchomość nie została zagospodarowana. Znajdujące się na niej drzewa to samosiejki. Żadne inwestycje na przedmiotowym terenie nie były prowadzone.

Natomiast Zarząd Zieleni Miejskiej w P. podał w piśmie z 22 maja, 2007 r., że nieruchomości oznaczone jako działki nr nr 5/15, 5/17, 5/37 i 5/57 nigdy nie były we władaniu Zarządu.

W oparciu o powyższe ustalenia, Wojewoda Wielkopolski uznał, iż dowody zgromadzone w sprawie przez organ pierwszej instancji pozwalają na jednoznacznie stwierdzenie, iż cel wywłaszczenia nie został zrealizowany. Podniesiony przez odwołującego się zarzut, że organ winien pozyskać pozwolenie na budowę, nie zasługuje na uwzględnienie, biorąc pod uwagę, pozyskaną z Wydziału Urbanistyki i Architektury Urzędu Miasta P. informację, iż Wydział ten w okresie od roku 1972 do dnia dzisiejszego nie wydał pozwoleń na budowę dla inwestycji lokalizowanych na działkach nr nr 5/15, 5/17, 5/37 i 5/57. Zdaniem organu odwoławczego nie można się również zgodzić z postawioną w odwołaniu tezą, że przedmiotowa nieruchomość została wykorzystana jako wewnątrzosiedlowy teren o funkcji zieleni publicznej. Przeczy temu pozyskana z Zarządu Zieleni Miejskiej w P., informacja, że przedmiotowe działki nigdy nie były we władaniu tego Zarządu. Wojewoda stwierdził, iż materiał dowodowy zebrany przez organ pierwszej instancji jest wystarczający do wydania decyzji, został zebrany i rozpatrzony w sposób wyczerpujący. Dotyczy to także sposobu obliczenia wysokości zwaloryzowanej kwoty odszkodowania wypłaconego za podlegającą zwrotowi nieruchomość. W związku z powyższy uznał, iż zaskarżona decyzja jest prawidłowa, a zarzuty zawarte w odwołaniu nie zasługują na uwzględnienie.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu na powyższą decyzję złożyło Miasto P. wnosząc o jej uchylenie z uwagi na naruszenie reguł postępowania dowodowego art. 7, 77 i 80 K.p.a., naruszenie art. 134 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami oraz art. 10 i art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. Podniesiono, iż w akcie notarialnym z dnia 14 kwietnia 1972 r. ozn. w rep. [...] wskazanym jako dokument wywłaszczeniowy wymienia się uchwalę Prezydium Rady Narodowej m. P. nr [...] z dnia 10 grudnia 1971 r w sprawie wyznaczenia terenu dla zorganizowanego budownictwa domów jednorodzinnych na obszarze miasta P. "w której ujęta jest również opisana wyżej nieruchomość". Opisana w akcie notarialnym nieruchomość to działka nr 5/2 o powierzchni 5.30.21 ha, natomiast obszar opisany w tej uchwale został określony jako "o ogólnej powierzchni ca 4,5 ha położone w rejonie ul. Ś. i W.j". Zdaniem skarżącego występująca istotna różnica w powierzchni oraz określenie "położone w rejonie" nie pozwala na jednoznaczne określenie, które z terenów wywłaszczonych to faktycznie tereny wywłaszczone na niezrealizowany cel. Ponadto strona skarżąca podkreśliła, iż celem ustawy z 12 maja 1958 r o terenach dla budownictwa domów jednorodzinnych w miastach i osiedlach, która była podstawą wywłaszczenia na przedmiotowym terenie, było wyznaczenie przez prezydia rad narodowych terenów budownictwa jednorodzinnego na obszarze miast. Zdaniem skarżącego wynika z tego, iż celem przymusowego odjęcia prawa własności było wyznaczenie terenów z przeznaczeniem na tereny budownictwa jednorodzinnego. Skoro celem wywłaszczenia było wyznaczenie wyżej zdefiniowanego terenu to za realizację tego celu należy uznać podjęcie stosownej uchwały i jej ogłoszenie, przeprowadzenie związanych z nim czynności faktycznych i prawnych, udostępnienie części terenów mieszkańcom w celu dokonania odpowiedniego zagospodarowania, a także organizacji pozostałej jego części dla prawidłowego funkcjonowania osiedla (w tym odpowiedniego wyznaczenia terenów pod zieleń, infrastrukturę i np. stref ochronnych wyłączonych z zabudowy). Ponadto wskazano, iż osiedle domów jednorodzinnych znajdujące się na wywłaszczonej nieruchomości zostało zaprojektowane i zrealizowane jako jednolity organizm powiązany funkcjonalnie wewnętrznie i zewnętrznie. Traktowanie terenów osiedlowych nie jako całości, ale jako wyodrębnione części, które niezagospodarowane mogą być zwracane byłym właścicielom może naruszyć m.in. prawo budowlane w części dotyczącej uszczuplenia terenu inwestycji o grunty niezbędne do funkcjonowania osiedla zgodnie z prawem. Wydzielone pod zieleń obszary nie musza być terenami zieleni urządzonej. Mogły być zaprojektowane jako zieleń nie urządzona lub tzw. zieleń spontaniczna, która występowała na tym terenie wcześniej i będzie zachowana. Zdaniem strony skarżącej rzetelna ocena zbędności zieleni publicznej położonej w układach urbanistycznych osiedli powinna być poparta dowodem z opinii biegłego z zakresu urbanistyki. Brak takiej opinii powoduje wadliwość postępowania dowodowego. Przedmiotowy teren nie przestał być związany z osiedlem B. nadal pełni funkcję określoną w aktualnym miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego ławica 2 symbol ZP- zieleń publiczna. Skarżący podtrzymuje swoje stanowisko, iż z takich dowodów jak protokół oględzin nie można wysnuć wniosku o zbędności przedmiotowego terenu. Skarżący podniósł także, iż postępowanie odwoławcze zostało zakończone z naruszeniem art. 10 K.p.a – organ nie umożliwił stronom możliwości wypowiedzenia się na temat zgromadzonego materiału.

Odpowiadając na skargę Wojewoda Wielkopolski wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Dodatkowo wyjaśnił, iż organ II instancji nie przeprowadził uzupełniającego postępowania dowodowego w związku z czym zarzut naruszenia art. 10 K.p.a. jest nieuzasadniony zwłaszcza, ze skarżący nie wykazał w jaki sposób brak zawiadomienia o możliwości zapoznania się z materiałem dowodowym i wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań miał wpływ na rozstrzygnięcie sprawy.

Ponadto Wojewoda zaznaczył, iż stoi na stanowisku, iż samosiejki występujące na części przedmiotowej nieruchomości, nie podpadają pod definicję terenów zielonych wyrażoną w ustawie z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody gdyż przestrzeń ta nie jest trwale urządzona, pielęgnowana i zagospodarowywana. Żeby uznać roślinność za infrastrukturę osiedla konieczne byłoby poczynienie w tym kierunku pewnych kroków jak np. zasianie roślinności, zasadzenie drzew, stworzenie zorganizowanej całości, która pełniłaby funkcje estetyczne, rekreacyjne, zdrowotne lub osłonowe. Roślinność pochodząca z samosiewu nie może być tym samym uznana za infrastrukturę osiedla.

Występująca na rozprawie uczestniczka postępowania B. K. wniosła o oddalenie skargi i wskazała, iż od lat odwiedza okolice gdzie położone są przedmiotowe działki, stan tych działek jej znany, roślinność jaka na nich rośnie to samosiejki, ścieżki znajdujące się na działkach są wydeptane przez ludzi i nie mają charakteru ścieżek celowo wyznaczonych i urządzonych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zwarzył, co następuje.

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej P.p.s.a.) uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji następuje wówczas, gdy Sąd stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, albo inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Przeprowadzając kontrolę legalności zaskarżonej decyzji Sąd nie był związany zarzutami i wnioskami złożonej skargi. Dokonana kontrola legalności zaskarżonej decyzji wykazała, że odpowiada ona prawu.

Bezspornym w rozpatrywanej sprawie pozostaje, iż zaskarżona decyzja oraz decyzja ją poprzedzająca wydane zostały w przedmiocie zwrotu nieruchomości położonej w P. na os. B., oznaczonej w ewidencji gruntów: obręb Ł. arkusz mapy [...], jako działka nr 5/15 o powierzchni 0.0123 ha, działka nr 5/17 o powierzchni 0.1635 ha, działka nr 5/37 o powierzchni 0.1636 ha oraz działka nr 5/57 o powierzchni 0.1650 ha zapisanej w księdze wieczystej KW nr [...], prowadzonej przez Sąd Rejonowy P. – S. M. w P., jako własność Miasta P.. Kwestią bezsporną pozostaje również, iż zaskarżoną decyzją Wojewoda orzekł o zwrocie nieruchomości, a osoby na rzecz, których zwrot orzeczono zobowiązano do zwrotu na rzecz Miasta P. wskazanych kwot.

Zgodnie z brzmieniem art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2004 r. nr 261, poz. 2603 – dalej ustawa o gospodarce nieruchomościami) właściciel wywłaszczonej nieruchomości (jego spadkobiercy) może, żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stała się ona zbędna (w rozumieniu art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami) na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Zgodnie z art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami dana nieruchomość staje się zbędna na cel określony w decyzji wywłaszczeniowej, jeżeli w ciągu 7 lat od dnia, w którym decyzja stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu, bądź też nie zrealizowano celu wywłaszczenia w ciągu 10 lat od tego momentu, przy czym w świetle ust. 2 tego samego przepisu, w realiach niniejszej sprawy, gdzie wniosek o zwrot dotyczy jedynie części wywłaszczonej nieruchomości stanowiącej działkę nr 5/2 o powierzchni 5.3021 ha należącej pierwotnie do małżonków P. i E. N., przesłanką uznania przedmiotowej nieruchomości powstałej z podziału nieruchomości wywłaszczonej za zbędne na cel wywłaszczenia jest wyłącznie niezrealizowanie pomimo upływu 10 lat celu wywłaszczenia.

W rozpoznawanej sprawie nie może budzić wątpliwości, iż sporna nieruchomość została nabyta od E. i P.N. na rzecz Skarbu Państwa na podstawie aktu notarialnego z dnia 14 kwietnia 1972 r. w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, co potwierdza zapis zawarty w § 3 aktu notarialnego (k. 4-5- I tomu akt adm.), a więc w sprawie znajdują na podstawie art. 216 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami zastosowanie przepisy o zwrocie nieruchomości wywłaszczonych.

Badając czy cel wywłaszczenia został w niniejszej sprawie osiągnięty, organ musiał mieć na uwadze, iż odjęcie prawa własności w drodze wywłaszczenia ma charakter wyjątkowy i może mieć ono zastosowanie dopiero wówczas, kiedy w inny sposób nie można uzyskać nieruchomości, niezbędnej dla realizacji określonych ustawą celów. Stosownie do przepisu art. 3 ust. 2 ustawy z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, w trybie której nastąpiło nabycie w dniu 14 kwietnia 1972 r. nieruchomości stanowiącej własność E. i P. małż. N. na rzecz Skarbu Państwa, wywłaszczenie było dopuszczalne, jeżeli wywłaszczana nieruchomość była niezbędna dla planowej realizacji na ich terenie budownictwa ogólnomiejskiego i zorganizowanego budownictwa mieszkaniowego. O wywłaszczenie dla tych celów mógł się ubiegać się tylko terenowy organ administracji państwowej danego miasta.

Zgromadzona w aktach sprawy dokumentacja w sposób jednoznaczny dowodzi, iż w rozpoznawanej sprawie cel wywłaszczenia nie został na będącej przedmiotem postępowania części działki nr 5/2 zrealizowany.

W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, iż wbrew stanowisku prezentowanemu przez stronę skarżącą, celem wywłaszczenia była realizacja planu budownictwa jednorodzinnego na przedmiotowej nieruchomości przewidziana w uchwale Prezydium Rady Narodowej Miasta P. nr [...] z dnia 10 grudnia 1971 r. a nie jedynie wyznaczenie terenu przeznaczonego na realizacje tego celu. Wyżej wymieniona uchwała określiła, nie tylko obszar na jakim ma być przeznaczony pod budownictwo jednorodzinne ale również określiła dalsze działania konieczne do realizacji planowanej zabudowy w tym przeprowadzenie procedury wywłaszczeniowej, przygotowania szczegółowych planów zagospodarowania powyższych terenów oraz rozpoczęcia budowy.

Z zgromadzonej przez organy administracji dokumentacji wynika, iż po przyjęciu uchwały Prezydium Rady Narodowej Miasta P. nr [...] w 1972 r. dla przedmiotowej nieruchomości nie został opracowany szczegółowy plan zagospodarowania przestrzennego. Obwiązywał jedynie ogólny plan zagospodarowania przestrzennego Miasta P. z 1966 r., który przewidywał na tym terenie mieszkalnictwo mieszkaniowe o niskiej częstotliwości. Ustalono również, iż dla przedmiotowych działek od 1972 r. nie wydano pozwoleń na budowę.

Należy także podzielić stanowisko Wojewody, iż brak jest jakiejkolwiek dokumentacji oraz przesłanek aby przyjąć, iż na przedmiotowych działkach zrealizowano cel wywłaszczenia polegający na ich przeznaczeniu pod zieleń osiedlową. Takiemu stanowisku skarżącego przeczy pismo Zarządu Zieleni Miejskiej w P. z dnia 22 maja 2007 r., w którym wskazano iż nieruchomości oznaczone jako działki nr nr 5/15, 5/17, 5/37 i 5/57 nigdy nie były we władaniu Zarządu Zieleni Miejskiej oraz oględziny powyższych działek przeprowadzone przez organ I instancji w dniu 6 lipca 2006 r., zeznania przesłuchanej przez Starostę P. w charakterze świadka G. K. zamieszkującej w sąsiedztwie przedmiotowej nieruchomości od 1946 r. oraz ustalenia zawarte w operacie szacunkowym z 28 kwietnia 2008 r.

Zauważyć we tym miejscu należy, iż do analogicznych wniosków prowadzi również analiza nie przywołanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i utrzymanej przez nią w mocy decyzji Starosty P. protokółów oględzin sporządzonych przez organ I instancji - Prezydenta Miasta P., przed wyznaczeniem przez Wojewodę Wielkopolskiego postanowieniem z dnia [...] 2004 r. Starosty P. jako organu właściwego do załatwienia sprawy. W protokole z 16 marca 2001 r. (k. 34-33 akt organu I instancji) wskazano bowiem, iż działka nr 5/15 zagospodarowana jest przez właścicieli zabudowań przy ul. T. 30 i 32 i opłotowana, zaś działki nr nr 5/57 i 5/37 są niezagospodarowane, porośnięte dziką trawą i samosiejkami.

W protokole oględzin z dnia 4 marca 2004 r. (k. 122 akt organu I instancji) wskazano natomiast, iż część działki nr 5/15 stanowi wydzielone ogrodzeniem ogródki przydomowe należące do sąsiadujących posesji, część stanowi urządzony ogródek nieznanego użytkownika, zaś pozostała część została utwardzona przez nieustalony podmiot płytami betonowymi i jest wykorzystywana jako miejsce postojowe. Na działce nr 5/17 znajdują się wygrodzone tereny zajmowane przez posesje sąsiednie oraz nieutwardzony ciąg komunikacyjny prowadzący od ul. E. do ul. F.. Na działce nr 5/37 znajduje się ciąg komunikacyjny, częściowo utwardzony płytkami chodnikowymi na wysokości dwóch posesji położonych przy ul. F. [...] i [...], w granicach działki znajduje się cześć ogrodzeń powyższych posesji, część działki jest wygrodzona i zajęta przez użytkownika posesji przy ul. T., na części ułożone są płyty betonowe umożliwiające dostęp od ul. K. do garażu położonego na posesji przy ul. T. [...], na reszcie działki znajduje się betonowy krąg oraz słup do gry w koszykówkę z utwardzonym terenem przyległym, a pozostałą cześć działki stanowi ogólnodostępny teren porośnięty samosiewkami drzew i krzewów. Na działce 5/57 w toku oględzin ujawniono ogrodzenia posesji położonych przy ul. K. [...] i [...] oraz T. 60, 62 64, 66 i 68, w granicach których znajdowała się cześć działki, zaś pozostała część stanowiła teren ogólnodostępny porośnięty samosiewkami drzew i krzewów.

W świetle powyższych ustaleń nie sposób zgodzić się z stanowiskiem skarżącego, iż znajdująca się na przedmiotowych działkach zieleń może mieć charakter zieleni "spontanicznej" ściśle związanej z układem i funkcją osiedla. Jak słusznie zauważył Wojewoda Wielkopolski w odpowiedzi na skargę roślinność pochodząca z samosiewu nie może być określona zielenią osiedlową gdyż jest wynikiem upływu czasu i działania sił przyrody, a nie zamierzonych działań właściciela nieruchomości - Miasta P., który nie podejmował żadnych czynności w celu zorganizowania na tych działkach zieleni osiedlowej spełniających funkcji estetycznych, rekreacyjnych, zdrowotnych czy osłonowych.

Nadto wskazać należy, iż jedyne przejawy zorganizowania terenu przedmiotowych działek wiązały się z samodzielną aktywnością mieszkańców nieruchomości sąsiednich i zmierzały bądź do powiększenia obszaru zajmowanych przez nich nieruchomości i ich funkcjonalności (np. utwardzony dojazd do garażu położonego na ul. T. [...])), bądź do zapewnienia sobie miejsc postojowych poza terenem nieruchomości i co za tym idzie nie były i nie są urządzone i wykorzystywane jako publicznie dostępna zieleń osiedlowa. Powyższe jednoznacznie wskazuje, iż przedmiotowe działki pomimo wywłaszczenia ich na cele zorganizowanego budownictwa domów jednorodzinnych nie zostały w tym celu przez właściciela wykorzystane, a co za tym idzie cel wywłaszczenia nie został zrealizowany.

Odnosząc się do podnoszonego w skardze zarzutu potencjalnej możliwości naruszenia poprzez orzeczenie o zwrocie przedmiotowej nieruchomości przepisów prawo budowlanego w następstwie uszczuplenia terenu inwestycji o grunty niezbędne do funkcjonowania osiedla zgodnie z prawem, wskazać należy, iż zarzut ten jest gołosłowny bowiem skarżący nie wskazuje jakie konkretnie przepisy prawa budowlanego mogły by być naruszone w wyniku zwrotu części wywłaszczonej nieruchomości, przy czym Sąd z urzędu również takowych naruszeń się nie dopatrzył.

Wbrew twierdzeniom skarżącego kwestia zwrotu części wywłaszczonej nieruchomości wobec niezrealizowania celu wywłaszczenia nie wiąże się także ze koniecznością badania i stwierdzania przez organ administracji orzekający o zwrocie ewentualnej zbędności bądź niezbędności zieleni publicznej na przedmiotowych działkach dla prawidłowego funkcjonowania osiedla. Zauważyć bowiem należy, iż art. 137 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami w jego aktualnym brzmieniu nie uzależnia dopuszczalności zwrotu tych części nieruchomości, na których cel wywłaszczenia nie został zrealizowany w określonym ustawowo terminie od aktualnego przeznaczenia tej nieruchomości i możliwości jej zagospodarowania. Orzeczenie o zwrocie części wywłaszczonej nieruchomości nie ma przy tym jakiegokolwiek znaczenia dla ustalenia przeznaczenia zwracanej nieruchomości, które to przeznaczenia wynika wyłącznie z obowiązujących na danym obszarze aktów planowania przestrzennego, a nie z określenia podmiotu, któremu służy prawo własności nieruchomości.

Sąd nie podziela również zawartego w skardze zarzutu, iż z uwagi na różnicę między wielkością określonego w uchwale Prezydium Rady Narodowej Miasta P. nr [...] obszaru przeznaczonego pod budownictwo jednorodzinne w rejonie ulic Ś. i W., a wielkością wywłaszczonej działki nr 5/2 nie można jednoznacznie określić, który z terenów wywłaszczonych to faktycznie teren wywłaszczony z niezrealizowanym celem.

W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, iż w wyżej wskazanej uchwale w ust 1 pkt 1 lit. b określono obszar pod zrealizowanie budownictwa jednorodzinnego o powierzchni ca. 4,5 ha, czyli około 4,5 ha co oznacza, iż obszar ten nie był określony ściśle co do wielkości powierzchni i mógł być w zależności od innych okoliczności (np. wynikających z art. 5 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości) zwiększony lub zmniejszony. Ponadto umowa sprzedaży nieruchomości o powierzchni 5.30.21 ha (działki 5/2) o zawarta pomiędzy E. i P. N., a Skarbem Państwa była zawarta w trybie wywłaszczeniowym przewidzianym w art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r., który ograniczał uprawnienia sprzedających m.in. co do określenia powierzchni sprzedawanej działki oraz jej ceny. W ocenie Sądu przy badaniu zasadności zwrotu nieruchomości nie jest istotne czy powierzchnia przymusowo sprzedanej nieruchomości odpowiadała powierzchni obszaru przewidzianego do wywłaszczenia w uchwale Prezydium Rady Narodowej Miasta P. nr [...], a jedynie okoliczność czy został zrealizowany cel, na który zastała ona przejęta przez Skarb Państwa w trybie wywłaszczeniowym. Skoro powołaną w akcie notarialnym z dnia 14 kwietnia 1977 r. podstawą wywłaszczenia całej działki 5/2 była uchwała Prezydium Rady Narodowej Miasta P. nr [...], to brak realizacji celu określonego w tej uchwale na jakiejkolwiek fragmencie dawnej działki 5/2 będzie uzasadniał wystąpieniem z wnioskiem o jego zwrot.

Zdaniem Sądu niezasadny jest również zarzut naruszenia przez organ odwoławczy art. 10 K.p.a przez niezapewnienie stronie możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań przed wydaniem decyzji. Należy zauważyć, iż w niniejszej sprawie Wojewoda Wielkopolski nie prowadził nowego postępowania dowodowego, a ocenił te dowody, które zostały już zebrane przez organ I instancji. Ponadto jak wynika z akt sprawy strony postępowania miały możliwość wypowiedzenia się przed wydaniem decyzji przez Starostę P.. Dodatkowo skarżący w żaden sposób nie wykazał by brak zawiadomienia o możliwości zapoznania się z aktami sprawy prowadzonej przed organem II instancji wydanego w trybie art. 10 K.p.a. mógł mieć wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, co w świetle art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. również wskazuje na bezzasadność tego zarzutu (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjny z dnia 23 listopada 2007 r. sygn. akt. I OSK 1614/06 LEX nr 418155 oraz wyrok wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 24 kwietnia 2008 r., sygn. akt II SA/Bk 143/08 LEX nr 500843).

Reasumując, przeprowadzona przez Sąd analiza materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie prowadzi do wniosku, iż stan faktyczny sprawy został wyjaśniony wyczerpująco i przy wykorzystaniu wszelkich aktualnie dostępnych środków dowodowych, a ustalenia prezentowane w decyzji Wojewody znajdują uzasadnienie w załączonej do akt sprawy dokumentacji. Podkreślić należy, iż w toku postępowania podjęte zostały działania mające na celu rzetelne ustalenie stanu faktycznego sprawy. Ustalenia zaprezentowane w zaskarżonej decyzji przeprowadzono zgodnie z przepisami art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., które nakładają na organ prowadzący postępowanie obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego w celu uzyskania w wyniku postępowania takiego obrazu faktycznego, który jest zgodny z rzeczywistością. Stanowisko Wojewody zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji znajduje potwierdzenie w rzetelnie zgromadzonym i załączonym do akt sprawy materiale dowodowym.

Sąd rozpoznając niniejszą sprawę nie stwierdził naruszenia przepisów prawa materialnego, ani przepisów postępowania, które mogłoby mieć wpływ na wynik sprawy.

Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 151 P.p.s.a orzeczono jak w sentencji wyroku.

Sąd nie uwzględnił wniosku skarżącego o zasądzenie od organu administracji kosztów postępowania sądowego, albowiem zgodnie z przepisem art. 200 P.p.s.a. zwrot kosztów postępowania dla skarżącego dopuszczalny jest wyłącznie w razie uwzględnienia skargi.

/-/ T.Świstak /-/ A.Łaskarzewska /-/ E.Podrazik

MK