Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt I SA/Ol 268/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2022-06-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 7,8,11,77
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
journal: Dz.U.UE.L 2013 nr 347 poz 549  art. 60
law: Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013z dnia 17 grudnia 2013 w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej,  zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylające rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr  814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008(1)
journal: Dz.U.UE.L 1995 nr 312 poz 1  art. 4 ust. 3
law: Rozporządzenie Rady (WE, EURATOM) NR 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot  Europejskich.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Przemysław Krzykowski, Sędziowie sędzia WSA Katarzyna Górska (sprawozdawca), asesor WSA Anna Janowska, Protokolant specjalista Jolanta Piasecka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 czerwca 2022 r. sprawy ze skargi A. M. na decyzję Dyrektora Warmińsko-Mazurskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Olsztynie z dnia 28 lutego 2022r., nr 34/OR14/2022 w przedmiocie odmowy przyznania płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW) na 2020 rok oddala skargę.


UZASADNIENIE

Skarga A. M. (dalej: "strona", "skarżąca") dotyczy decyzji Dyrektora Warmińsko-Mazurskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Olsztynie (dalej: "Dyrektor ARiMR", "organ odwoławczy") utrzymującej w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Giżycku (dalej: "organ I instancji", "Kierownik BP") z 30 września 2021 r. nr 0253-2021-002726 o odmowie przyznania skarżącej płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW) na rok 2020.

Jak wynika z akt sprawy, opisana powyżej decyzja Kierownika BP wydana została wskutek wniosku strony z 15 czerwca 2020 r. o przyznanie ww. płatności. Wniosek ten został następnie zmieniony w dniu 15 lipca 2020 r., co nie miało jednak wpływu na przyznanie płatności ONW.

Uzasadniając odmowę przyznania stronie wnioskowanych płatności Kierownik BP uznał, że w niniejszej sprawie zostały sztucznie stworzone warunki do otrzymania korzyści niezgodnych z celami pomocy finansowej przyznawanej w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Ocenił bowiem, że strona nie prowadzi samodzielnego gospodarstwa rolnego, odrębnego od gospodarstwa D. D., E. D., E. Sp. z o.o. oraz A. Sp. z o.o. (dalej także: "podmioty powiązane", "pozostali producenci rolni").

W odwołaniu od powyższej decyzji strona zarzuciła organowi I instancji naruszenie: art. 7, art. 8, art. 77, art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (dalej: "Kpa") poprzez błędne ustalenie stanu faktycznego, niewłaściwą ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, a także nieuzasadnione odstąpienie od utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw w takim samym stanie prawnym i faktycznym. Wskazała ponadto na naruszenie przez organ I instancji § 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz. U. poz. 364 ze zm., dalej: "rozp.MRiRW") oraz art. 60 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013, poprzez błędne uznanie, że strona stworzyła sztuczne warunki uzyskania płatności, w sytuacji gdy w stanie sprawy nie został spełniony łącznie element obiektywny i subiektywny, pozwalający na odmowę przyznania wnioskowanych płatności. W oparciu o te zarzuty strona wniosła o uchylenie decyzji organu I instancji i przyznanie wnioskowanych płatności, ewentualnie przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

Utrzymując w mocy decyzję organu I instancji, Dyrektor ARiMR podał (w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji), że rozpatrując wniosek producenta rolnego o przyznanie płatności należy mieć na uwadze nie tylko regulacje dotyczące przesłanek przyznania płatności danego rodzaju ale także te dotyczące wykorzystywania środków z budżetu Wspólnoty zgodnie z ich przeznaczeniem. Wskazał, że tego rodzaju regulacje zawarte są m.in. w art. 4 ust. 3 rozporządzenia Rady (WE EURATOM) nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz. U. UE L z 1995 r., Nr 312, s. 1); dalej: "rozporządzenie nr 2988/95" oraz w art. 60 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylającego rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008 (Dz. Urz. UE L z 2013 r., Nr 347, s. 549 ze zm.); dalej: "rozporządzenie nr 1306/2013". Zauważył, że w obu tych przepisach wykluczono przyznanie korzyści wynikających z sektorowego prawodawstwa rolnego w razie sztucznego stworzenia warunków wymaganych dla uzyskania tych korzyści. Ocenił, że z taką sytuacją mamy zaś do czynienia w niniejszej sprawie, przy czym stworzenie przez stronę sztucznych warunków dotyczy wszystkich rodzajów wnioskowanych płatności i pomocy finansowych na rok 2020, tj.: płatności bezpośrednich, płatności ONW oraz płatności ekologicznej.

Organ odwoławczy wywiódł przy tym, że przypadki, w których może zachodzić podejrzenie sztucznego stworzenia warunków dla uzyskania pomocy to sztuczny podział gospodarstw/podmiotu w celu uniknięcia ograniczeń, w szczególności poprzez:

- tworzenie wielu spółek powiązanych ze sobą osobowo i kapitałowo dla uzyskania płatności w odniesieniu do gruntów, które faktycznie są w posiadaniu jednego podmiotu lub są przedmiotem współposiadania;

- występowanie oddzielnie o przyznanie płatności przez podmioty będące faktycznie współposiadaczami gruntów;

- podmioty posiadają ten sam adres siedziby/zamieszkania;

- podmioty, które reprezentuje ta sama osoba uprawniona do reprezentacji (np.: członek zarządu spółki, prokurent, wspólnik) lub ten sam pełnomocnik.

Dyrektor ARiMR przyjął zatem, że pierwszorzędne znaczenie w przedmiotowej sprawie nabiera ocena, czy strona prowadzi samodzielne, odrębne gospodarstwo rolne, co wymaga przedstawienie tego producenta rolnego w powiązaniu z innymi producentami (D. D., E. D., E. Sp. z o.o. oraz A. Sp. z o.o.), którzy również w tym samym roku kalendarzowym wnioskowali odpowiednio o przyznanie płatności bezpośrednich, płatności ONW, płatności rolno-środowiskowo-klimatyczne oraz płatności ekologiczne, a którzy byli reprezentowani przez D. D. W tym zakresie organ odwoławczy ustalił, że w okresie od 27 marca 2009 r. do 28 lipca 2021 r. D. D. był pełnomocnikiem strony przed organami ARiMR, a od 7 czerwca 2016 r. – nadal, jest także pełnomocnikiem swojej żony E. D., która jest także siostrą strony. Podał, że D. D. jest również właścicielem E. Sp. z o.o., a także reprezentantem i wspólnikiem A. Sp. z o.o. Ocenił, że ww. powiązania w kontekście uzyskiwanych dochodów, ubiegania się o te same płatności, posiadania tego samego adresu oraz osoby pełnomocnika pozwalają na uznanie, ze strona, jak i powiązani producenci w istocie stanowią jeden podmiot gospodarczy, a D. D. jako osoba powiązana ze wskazanymi podmiotami, może sprawować kontrolę nad nimi, a także może mieć wpływ na składane wyjaśnienia i wnioski.

Z wyliczeń Dyrektora ARiMR (przedstawionych na s. 8 zaskarżonej decyzji) wynika, że wskutek złożenia odrębnych wniosków przez każdego z powiązanych producentów uzyskaliby oni dodatkową kwotę płatności ONW w wysokości 21.782,80 zł, tj. 30.855,90 zł (suma płatności po zadeklarowaniu przez kilka podmiotów) – 9.073,10 zł (suma płatności w przypadku jednego wniosku). Dyrektor ARiMR zauważył także, że poprzez sztuczny podział gospodarstwa również większe byłyby płatności bezpośrednie w roku 2020 o 17.503,30 zł. Obejście zaś przez podmioty ograniczeń wprowadzonych przez ustawodawcę w przepisach dotyczących rolnictwa ekologicznego czy też programu rolno-środowiskowo-klimatycznego umożliwiłoby w 2020 roku czerpanie dodatkowych środków finansowych w kwocie 62.990,62 zł. Podsumował, że poprzez pozorne prowadzenie przez pięć podmiotów gospodarstw wszystkie płatności w roku 2020 byłyby większe o 102.276,72 zł (17.503,30 zł + 21.782,80 zł + 62.990,62 zł), co zdaniem Dyrektora ARiMR dowodzi, że zostały stworzone sztuczne warunki celem uzyskania większej płatności.

Dyrektor ARiMR ustalił ponadto, że pomiędzy ww. podmiotami dochodziło do swobodnego przekazywania działek rolnych, w wyniku czego te same działki w różnych latach były deklarowane do płatności przez innego producenta (zob. tabela s. 9-10 zaskarżonej decyzji). Wskazał, że swobodne przekazywanie działek rolnych na potrzeby dopłat następowało także pomiędzy ww. podmiotami a innymi producentami rolnymi, których pełnomocnikiem był D. D. tj. D. P., C. Sp. z o.o. oraz P. D. W ocenie organu odwoławczego, za konstatacją o braku prowadzenia przez stronę odrębnego gospodarstwa rolnego od gospodarstw podmiotów powiązanych przemawia także fakt, że działki deklarowane przez stronę oddalone są od siebie o kilkadziesiąt kilometrów (np. R. i S. około 60 km), zatem nie tworzą spójnej powierzchni. Dyrektor ARiMR zauważył także, że strona nie wskazała, gdzie przetrzymuje zbiory plonów, gdzie przetrzymuje swój sprzęt rolniczy, a nie jest możliwym, aby przetrzymywała go pod adresem siedziby, który jest w mieście: [...].

Odnosząc się natomiast do wyjaśnień strony i przedłożonych w toku postępowania dokumentów, Dyrektor ARiMR stwierdził, że świadectwo uzyskania tytułu zawodowego (strona ukończyła kurs rolny i zdobyła kwalifikacje do prowadzenia gospodarstwa) potwierdza jedynie nabyte kwalifikacje, nie świadczy natomiast w żaden sposób o samodzielnym prowadzeniu gospodarstwa rolnego. Podobnie organ zakwalifikował faktury VAT, wystawione przez firmę B. w latach 2017-2020, które świadczą jedynie o uprawie ekologicznej do której producent zobowiązał się i które są wymagane w programie rolno-środowiskowo-klimatycznym. Zdaniem organu odwoławczego, także pokwitowanie za usługi doradcze nie świadczą o samodzielnym prowadzeniu gospodarstwa rolnego, podobnie jak przedstawiony rachunek nr 2/6/2019 z 1 czerwca 2019 dot. zakupu owsa, gdyż w strukturze zasiewów na rok 2020 strona nie wykazała owsa. Organ odwoławczy nie dał także wiarygodności oświadczeniu T. B. dot. współpracy ze stroną, zauważając, że z uwagi na brak daty nie można wywnioskować jakiego okresu dotyczyła ta współpraca. Podniósł natomiast, że strona nie przedstawiła żadnego dowodu zakupu oleju napędowego, podczas gdy sam D. D. przedstawił takich faktur ponad 300. Zaznaczył, że dostarczone przez stronę dokumenty świadczą o prowadzeniu gospodarstwa przez stronę, jednak nie w sposób samodzielny i odrębny od gospodarstw podmiotów powiązanych.

Dyrektor ARiMR stwierdził, że w sprawie istnieje sieć wzajemnych powiązań pomiędzy osobami, która w kontekście uzyskiwanych dochodów, ubiegania się o te same płatności, tego samego pełnomocnika, czy też tego samego adresu prowadzenia działalności, swobodnego przekazywania działek rolnych na potrzeby deklaracji, pozwala na uznanie, że strona nie prowadzi działalności rolniczej na własny rachunek i niezależnie od innych podmiotów. Przyjął zatem, że formalnoprawne wyodrębnienie podmiotowe tego gospodarstwa jest wyodrębnieniem sztucznym, które miało na celu uzyskanie płatności nienależnych w świetle przepisów art. 4 ust. 3 rozporządzenia nr 2988/95 i art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013. Podkreślił przy tym, że unijny system wsparcia skierowany jest do rolników uprawiających ziemie, a nie do podmiotów, które poprzez kreację rzeczywistości, tworzą system pozyskiwania maksymalizowanych dopłat. Dodał, że także krajowy ustawodawca, określając szczegółowe warunki przyznawania płatności dla producenta rolnego, wskazywał zawsze na posiadanie gospodarstwa rolnego, jako ustawowo określoną przesłankę warunkującą skuteczne rozpoznanie wniosków o płatności (pomoc finansową).

Przyjął zatem, że płatność przysługuje za rolnicze użytkowanie działek rolnych, a nie samą możność władania gruntami rolnymi, co oznacza, że nie można otrzymać płatności za grunty rolne, których w roku objętym płatnością się nie posiada i nie prowadzi na nich samodzielnej działalności (upraw). Wyjaśnił, że przez samodzielne prowadzenie gospodarstwa, należy rozumieć: prowadzenie gospodarstwa osobiście oraz na własny rachunek i we własnym imieniu. Wskazał, że osoba fizyczna prowadzi gospodarstwo rolne osobiście, jeżeli pracuje w tym gospodarstwie oraz podejmuje wszelkie decyzje dotyczące prowadzenia tego gospodarstwa. Wywiódł, że gospodarstwo przestaje stanowić zorganizowaną całość, jeżeli brak jednego z elementów tego systemu uniemożliwia prowadzenie normalnej działalności w zakresie produkcji rolnej lub hodowlanej. Ocenił, że zgromadzony w niniejszej sprawie materiał dowodowy pozwala na stwierdzenie, że strona z prowadzeniem samodzielnej działalności rolniczej w gospodarstwie rolnym miała mało wspólnego.

Skonstatował, że działania podjęte przez podmioty powiązane zmierzały do obejścia prawa. Podał, że pomimo formalnego spełnienia przesłanek przewidzianych w przepisach prawa, cel płatności nie zostałby osiągnięty, tj. zastosowanie degresywnych stawek płatności, gdyby płatność ta miała zostać przyznana. Ocenił, że w niniejszej sprawie wystąpił także element subiektywny, przejawiający się w woli uzyskania przez D. D. korzyści poprzez sztuczne stworzenie niezbędnych dla jej uzyskania warunków, polegających na stworzeniu pozorów samodzielnego i odrębnego prowadzenia gospodarstwa rolnego przez stronę, a de facto stanowiących jeden podmiot gospodarczy z podmiotami powiązanymi.

W skardze na powyższą decyzję, skierowanej do tutejszego Sądu, skarżąca zarzuciła naruszenie:

1. art. 3 ust. 2 pkt 1 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego poprzez zaniechanie zadośćuczynienia obowiązkowi stania organu na straży praworządności, a to wskutek niewykazania przez organ, że w sprawie zostały wytworzone sztuczne warunki przyznania płatności, podczas gdy w sytuacji pozbawienia prawa do płatności z ww. przyczyn, ciężar dowodu w tym zakresie spoczywa na organie,

2. art. 8 Kpa poprzez nieuzasadnione odstąpienie od utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw w takim samym stanie prawnym i faktycznym, w wyniku czego skarżąca utraciła zaufanie do organów administracji publicznej,

3. art. 3 ust. 2 pkt 1 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w zw. z art. 8 Kpa poprzez niewyczerpujące uzasadnienie zaskarżonej decyzji, w której skarżącej odmówiono zadośćuczynienia jej żądaniom, przez co skarżąca nie czuje się przekonana do zasadności rozstrzygnięcia organu, co wzbudza w niej brak zaufania do organów administracji publicznej;

4. art. 11 Kpa poprzez niedostateczne zrealizowanie zasady przekonywania, a to niewyjaśnienie skarżącej zasadności przesłanek, którymi kierował się organ przy wydaniu zaskarżonej decyzji,

5. art. 107 § 3 Kpa poprzez niedostateczne wyjaśnienie w uzasadnieniu przyczyn podjętego rozstrzygnięcia,

6. art. 7 i art. 77 Kpa poprzez brak dokonania wszechstronnej oceny materiału dowodowego oraz niedostateczne wyjaśnienie okoliczności sprawy, w wyniku czego organ poczynił błędne ustalenia stanu faktycznego, błędnie uznając, że skarżąca wraz z pozostałymi podmiotami prowadzą wspólne gospodarstwo rolne, w sytuacji gdy rzeczywisty stan faktyczny jest odmienny od ustalonego przez organ, gdyż ww. podmioty prowadzą odrębne od siebie gospodarstwa rolne, co zostało skutecznie wykazane przez skarżącą w toku postępowania;

7. art. 80 Kpa poprzez dokonanie dowolnej, nie zaś swobodnej oceny zebranego materiału dowodowego i dowolne uznanie, że okoliczność prowadzenia przez skarżącą odrębnego gospodarstwa rolnego nie została przez nią udowodniona przedłożonymi do akt sprawy dokumentami, w sytuacji gdy dokumenty te wykazują w sposób wystarczający fakt odrębności jej gospodarstwa rolnego, gdyż potwierdzają samodzielność w prowadzeniu gospodarstwa rolnego i podejmowaniu decyzji o kierunku rozwoju;

8. art. 4 ust 3 rozporządzenia nr 2988/95 poprzez nieuzasadnione zastosowanie naruszonego przepisu, w sytuacji gdy w sprawie nie doszło do wytworzenia sztucznych warunków uzyskania wnioskowanej płatności, skierowanego na pozyskanie korzyści w sposób sprzeczny z celami prawa wspólnotowego,

9. art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013 poprzez błędne uznanie, że skarżąca wytworzyła sztuczne warunki uzyskania płatności, w sytuacji gdy w stanie sprawy nie został spełniony łącznie element obiektywny i subiektywny, których jedynie jednoczesne wystąpienie pozwala na odmowę przyznania płatności na tej podstawie, gdyż w sprawie nie zachodzi po stronie skarżącej ukierunkowanie na obejście prawa w celu uzyskania płatności jako korzyści sprzecznej z celami tego systemu;

10. § 2 rozp.MRiRW poprzez odmowę przyznania płatności, pomimo spełniania warunków formalnych przez skarżącą oraz braku zajścia przesłanki wytworzenia sztucznych warunków uzyskania płatności;

11. art. 21 ust. 3 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 poprzez nieudowodnienie faktu, z którego organ wywodzi skutki prawne tj. niewykazanie: uzyskania przez skarżącą szeroko rozumianych korzyści, wytworzenia przez skarżącą i podmioty z nią powiązane sztucznych warunków otrzymania płatności oraz że korzyści te są sprzeczne z WPR, przy jednoczesnym wyciągnięciu przez organ z tego twierdzenia skutków prawnych, a to odmowy przyznania płatności na rzecz skarżącej,

12. art. 12 ust. 4 pkt 2 lit.a ustawy o krajowym systemie ewidencji producentów rolnych, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności poprzez dokonywanie przez organ ponownej weryfikacji w zakresie prowadzenia samodzielnie odrębnego gospodarstwa rolnego, stanowiącego zorganizowaną całość, podczas gdy weryfikacji w tym zakresie dokonuje właściwy organ w toku postępowania o wpis do ewidencji, a skoro zarówno skarżąca, jak i podmioty z nią powiązane otrzymały odrębne numery indentyfikacyjne swoich gospodarstw rolnych w drodze prawomocnych decyzji o wpisie do ewidencji, to nie zachodziły w tej sprawie żadne podstawy do kwestionowania samodzielności tych podmiotów w prowadzeniu ich gospodarstw rolnych.

Ponadto zarzucono, że organy obu instancji dopuściły się błędu proceduralnego, poprzez nieprzeprowadzenie kontroli na miejscu gospodarstwa skarżącej, a także poprzez brak wysłuchania skarżącej w celu zweryfikowania rzeczywistych okoliczności, w jakich prowadzone są gospodarstwa skarżącej i podmiotów z nią powiązanych.

W oparciu o powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie decyzji organów obu instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi wskazano, że jedynym argumentem organu przemawiającym za nieuprawnioną tezą o wytworzeniu sztucznych warunków gospodarowania jest fakt powiązań personalnych i prawnych pomiędzy podmiotami. Oceniono, że skoro tego rodzaju powiązania nie są zakazane przez prawo, to strony mogą korzystać z wolności gospodarczej. Zanegowano stanowisko organu, jakoby o sztucznym podziale gospodarstwa podmiotów miało świadczyć ustanowienie tego samego pełnomocnika (D. D.). Wyjaśniono, że udzielenie pełnomocnictwa tej osobie było umotywowane posiadanym doświadczeniem pełnomocnika w występowaniu przed organami administracji publicznej w tego typu sprawach, a w przypadku skarżącej – również faktem przebywania przez mocodawczynię za granicą (w Anglii). Zaznaczono przy tym, że okoliczności udzielenia pełnomocnictwa nie podlegają ocenie organu, który jedynie może weryfikować jego elementy formalne.

Zdaniem skarżącej, także okoliczność posiadania przez ww. podmioty tej samej siedziby, czy też wskazywania przez nie tego samego adresu we wnioskach, nie świadczy o wytworzeniu sztucznych warunków uzyskania płatności. Wywiedziono bowiem, że w obowiązującym porządku prawnym brak jest przepisu, który zakazywałby posiadania przez kilka podmiotów jednej siedziby, brak jest także regulacji, z której wynikałoby, że posiadanie jednej siedziby przez kilka podmiotów rodzi skutek w postaci powstania jednego podmiotu. Dodano, że adres siedziby nie jest równoznaczny z adresem faktycznego wykonywania działalności gospodarczej. Ponadto wskazano, że organ błędnie twierdzi, że podmioty te ubiegały się o te same płatności, podczas gdy o płatność rolno-środowiskową wystąpił wyłącznie D. D. Podkreślono jednak, że każdy z podmiotów korzysta z usług fachowych doradców rolniczych w zakresie pozyskiwania unijnych dopłat i to w oparciu o ich zalecenia i porady rolnicy podejmują ostateczne i własne decyzje o jakie dotacje wystąpią.

W ocenie skarżącej, organ nie wykazał także, aby uzyskanie korzyści rolnych przez skarżącą i podmioty z nią powiązane, było sprzeczne z celami szczegółowo wymienionymi w art. 3 i art. 4 ust. 1 rozporządzenia nr 1305/2013. Skarżąca zwróciła także uwagę, że organ wysnuwa sprzeczne ze sobą twierdzenia, gdyż nie kwestionując samego faktu prowadzenia działalności rolniczej przez analizowane podmioty, jednocześnie stwierdza, że nie są one prowadzone w sposób odrębny, pomimo tego, że fakt prowadzenia samodzielnego gospodarstwa rolnego przez każdy z analizowanych podmiotów, został potwierdzony w postępowaniach o nadanie numeru producenta rolnego. Podkreśliła, że decyzje te nadal znajdują się w obrocie prawnym i nie zachodzą żadne podstawy do tego, by organ kwestionował ten fakt w niniejszym postępowaniu.

Skarżąca zakwestionowała także stanowisko organu, jakoby o prowadzeniu samodzielnego gospodarstwa rolnego świadczyła wyłącznie osobista praca w nim. Podała, że zgodnie z art. 6 ust 2 ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego, osoba fizyczna osobiście prowadzi gospodarstwo rolne, jeżeli podejmuje wszelkie decyzje dotyczące prowadzenia działalności rolniczej w tym gospodarstwie, co ma miejsce także w niniejszej sprawie. Skarżąca wskazała bowiem, że podejmuje samodzielnie decyzje w zakresie tego co, gdzie i kiedy zasiać, komu i kiedy zlecić prace polowe, czy wykonać je samodzielnie, kiedy zbierać plony oraz komu je sprzedawać lub wykorzystywać w inny, wybrany przez siebie sposób, jak również swobodę co do występowania o konkretne dotacje ze środków unijnych. Podniosła także, że jest właścicielką kilku maszyn rolniczych, tym samym także wykonuje sama prace gospodarcze, zaś w pozostałym zakresie korzysta z usług innych rolników i najmu maszyn. Dodała, że wbrew stanowisku organu, D. D. nie jest osobą decyzyjną w zakresie jej gospodarstwa rolnego oraz gospodarstwa E. D., zaś w spółkach powiązanych nie jest wyłączną osobą decyzyjną.

Ponadto skarżąca wywiodła, że o niesamodzielnym prowadzeniu gospodarstwa rolnego nie może świadczyć rozproszenie geograficzne działek, gdyż w obecnym czasie rozwoju i mechanizacji gospodarstw rolnych możliwe jest uprawianie gruntów rolnych oddalonych od siebie nawet o kilkadziesiąt kilometrów. Zaznaczyła przy tym, że do wykonywania prac rolnych wykorzystuje maszyny rolnicze wynajmowane od pobliskich rolników i w tym zakresie współpracuje z lokalnymi rolnikami, w związku z czym fakt dużej odległości pomiędzy gruntami rolnymi w takich okolicznościach pozostaje bez znaczenia. Oświadczyła również, że uzyskane plony od razu sprzedaje, ewentualnie przekazuje nieodpłatnie w zamian za świadczone usługi rolne. W tych okolicznościach, jako nietrafione oceniła zarzuty organu jakoby nie wskazała gdzie przechowuje plony i sprzęt rolniczy.

Odnosząc się natomiast do argumentu organu o wymiennym zgłaszaniu działek do płatności przez podmioty powiązane skarżąca wyjaśniła, że zawierane z E. D. umowy dzierżawy oraz umowy sprzedaży nieruchomości rolnych miały charakter rodzinnych rozrachunków, a zatem nie były ukierunkowane na wytworzenie sztucznych warunków uzyskania płatności. Końcowo podniosła, że o odrębności przedmiotowych gospodarstw świadczy m.in. fakt prowadzenia przez nie oddzielnej księgowości, co wiąże się ze zwiększonymi kosztami usług księgowych oraz posiadania przez E. i D. D. rozdzielności majątkowej. Dodała, że każdy z tych podmiotów jest nastawiony na innego rodzaju uprawy i usługi rolnicze, a także każdy z nich prowadzi swoje gospodarstwo w odmienny sposób.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor ARiMR wniósł o jej oddalenie, a także rozpoznanie sprawy na rozprawie. Podtrzymał przy tym dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Na rozprawie w dniu 29 czerwca 2022 r. Sąd połączył sprawy o sygn. I SA/Ol 267/22, I SA/Ol 268/22 i I SA/Ol 269/22 do łącznego rozpoznania i odrębnego orzekania na podstawie art. 111 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., dalej: "ppsa").

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:

Skarżąca złożyła do tut. Sądu trzy skargi na decyzje o odmowie przyznania płatności na 2020 r.: płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW) oraz płatności ekologicznej.

Spór w niniejszej sprawie, podobnie jak w pozostałych sprawach, dotyczy zasadności odmowy przyznania skarżącej płatności na 2020 r. z uwagi na stwierdzenie sztucznego stworzenia warunków do uzyskania płatności przez skarżącą i podmioty powiązane.

Sąd rozpatrując skargę przyjął, że w sprawach dotyczących odmowy przyznania płatności z uwagi na sztuczne tworzenie warunków do uzyskania płatności: 1) na producencie rolnym spoczywa ciężar dowodzenia spełnienia warunków do uzyskania płatności, w tym wykazania prawidłowości danych zawartych we wniosku o płatność, a w szczególności co do faktycznego i samodzielnego prowadzenia gospodarstwa rolnego, 2) zaś organ jest zobowiązany do udowodnienia sztucznego utworzenia warunków do uzyskania płatności. Powyższe założenie zostanie niżej omówione.

Sąd w pierwszej kolejności rozpatrzył zarzuty naruszenia przepisów postępowania, które sprowadzają się do kwestionowania zaaprobowanych przez organ odwoławczy ustaleń organu I instancji, że skarżąca, tworząc sztucznie (z podmiotami powiązanymi) warunki do uzyskania płatności, próbowała uzyskać płatności w wysokości większej niż byłoby to należne bez sztucznego tworzenia warunków.

W ocenie Sądu, skarżąca, kwestionując te ustalenia, nie podważyła jednak faktów, w oparciu o które je poczyniono. Przede wszystkim błędnie przyjęła skarżąca, że wyłącznie na organie spoczywał ciężar dowodzenia w postępowaniu z wniosku o przyznanie płatności rolnych. Wskazać bowiem należy, że postępowanie przed organami ARiMR cechuje odrębność proceduralna, co wynika z znacznego ograniczenia niektórych z zasad postępowania, określonych przepisach Kpa.

Bowiem zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 ( t.j. Dz.U.2020.217 ze zm.; dalej: "ustawa PROW", z zastrzeżeniem zasad i warunków określonych w przepisach, o których mowa w art. 1 pkt 1, do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnej stosuje się przepisy ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego, chyba że ustawa stanowi inaczej. Zaś w art. 27 ust 1 tej ustawy zawarto klauzulę ograniczającą zakres stosowania przepisów Kpa. Zgodnie z tym przepisem, w postępowaniu w sprawie o przyznanie pomocy organ, przed którym toczy się postępowanie: 1) stoi na straży praworządności; 2) jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy; 3) udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania; 4) zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania i na ich żądanie, przed wydaniem decyzji administracyjnej, umożliwia im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań; przepisów art. 79a oraz art. 81 Kodeksu postępowania administracyjnego nie stosuje się. Ponadto zgodnie z ust. 2 tego artykułu strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniu, o którym mowa w ust. 1, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne.

W skardze postawiono zarzut naruszenia art. 3 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, który nie miał zastosowania w sprawie. Wskazano także na naruszenie art. 21 ust. 3 nieobowiązującej już ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 387 z późn. zm.). Oba błędnie powołane w skardze przepisy mają swój obowiązujący w rozpatrywanej sprawie odpowiednik - w przytoczonym wyżej art. 27 ustawy PROW, dlatego zarzuty dotyczące naruszenia art. 3 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego oraz art. 21 nieobowiązującej ustawy PROW Sąd rozpatrzył w odniesieniu do przepisu aktualnej ustawy PROW.

Naturalnym dopełnieniem przedmiotowej klauzuli ograniczania Kpa są uregulowania wytyczające podstawowe założenia postępowań, wyciągnięte "przed nawias" poszczególnych unormowań procesowych. Zobowiązują one organy administracji do stania na straży praworządności, wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego, udzielania stronom "na ich żądanie, niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania" oraz zapewnienia im – również na ich żądanie – czynnego udziału w każdym stadium postępowania, w tym umożliwienia wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, z zastrzeżeniem, że nie stosuje się wtedy art. 79a i art. 81 Kpa. Powołane przepisy nałożyły zarazem na strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu obowiązek przedstawiania dowodów oraz składania wyjaśnień co do okoliczności sprawy "zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek". Stosownie do nich "ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne".

Jak wynika z przywołanych regulacji prawnych, ustawodawca ograniczył zastosowanie zasad ogólnych postępowania administracyjnego unormowanych w przepisach Kpa. W omawianej kategorii spraw uczynił bowiem wyjątek od tzw. zasady prawdy materialnej wyrażonej w art. 7 Kpa, a rozwijanej w dalszych przepisach m.in. art. 77 Kpa, zgodnie z którą organy administracji publicznej w toku postępowania podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. W przypadku pomocy finansowej z tytułu płatności ONW obowiązek ten został ograniczony jedynie do wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Przy czym, chodzi tu przede wszystkim o dowody wskazane we wniosku oraz innych dokumentach dołączonych przez wnioskodawcę. Organy administracji publicznej nie mają zaś obowiązku działania z urzędu w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego tak, jak tego wymaga art. 7 Kpa. Jak przyjmuje się literaturze przedmiotu oraz w orzecznictwie sądów administracyjnych, z dyspozycji, wedle której ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne, wynika, iż to na stronie (rolniku), która złożyła wniosek o przyznanie płatności, ciąży obowiązek inicjatywy w zakresie aktywnego uczestnictwa w postępowaniu i przejawieniu inicjatywy dowodowej. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreślane jest, że w tym specyficznym postępowaniu to nie organ administracji publicznej, a posiadacz gruntów ma przedstawić wszystkie dowody niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Jest to zatem oparcie postępowania dowodowego w znacznym stopniu na dowodach przedstawionych przez stronę w toku postępowania, a tym samym przeniesienie ciężaru dowodowego na osobę, która z faktu wywodzi skutki prawne. Organowi pozostaje jedynie w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Przy czym chodzi tu przede wszystkim o dowody wskazane we wniosku oraz innych dokumentach dołączonych przez wnioskodawcę. Organy administracji publicznej nie mają zaś obowiązku działania z urzędu w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego tak, jak tego wymaga art. 7 Kpa. Na organach nie ciąży obowiązek podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, a więc organ prowadzący postępowanie nie jest obowiązany do aktywnego poszukiwania dowodów na poparcie żądania wnioskodawcy - tj. jego uprawnienia do otrzymania wnioskowanej płatności (por. wyroki NSA: z 22 września 2021 r., I GSK 182/21; z 7 lipca 2021 r., I GSK 1950/18; z 4 marca 2015 r., II GSK 98/14; z 7 marca 2012 r., II GSK 88/11; z 6 czerwca 2012 r., II GSK 680/11; z 25 października 2011 r., II GSK 1075/10, te wyroki, podobnie jak inne ,powoływane niżej, opublikowany został w Bazie CBOSA, https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Z przytoczonych przepisów ustawy PROW wynika, że w sprawie z wniosku o płatność to na osobie ubiegającej się o jej przyznanie ciąży obowiązek udzielania informacji zgodnie z rzeczywistością. Za rzetelność danych we wniosku o przyznanie płatności odpowiada producent rolny Zaś organ jest zobowiązany rozpatrzyć, ale nie zbierać materiał dowodowy. Jednocześnie ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne. Na organie spoczywa obowiązek wykazania okoliczności potwierdzających przyjmowaną przez niego tezę, że doszło do stworzenia sztucznych warunków, przy czym strona postępowania ma obowiązek przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek. Wykazanie przez organ sztucznego stworzenia warunków może być kwestionowane przez stronę i wówczas na niej spoczywa ciężar wykazania materiału dowodowego kwestionującego zasadność stanowiska organu o sztucznym stworzeniu warunków.

Należy też mieć na względzie, że rozpatrywana sprawa dotyczy odmowy przyznania płatności w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich. Zasady przyznawania tych płatności wynikają z przepisów rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 z 17 grudnia 2013 r. ustanawiającego przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008 i rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 (Dz.Urz. UE Seria L z 2013 r. Nr 347, poz. 608 ze zm., dalej: "rozporządzenie 1307/2013"). Zaś przepisy krajowe dotyczące tych płatności zawarte zostały w rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020. Bowiem zgodnie z art. 14 ust. 1 ustawy PROW pomoc jest przyznawana osobie fizycznej, osobie prawnej lub jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, jeżeli są spełnione warunki przyznania pomocy określone w przepisach, o których mowa w art. 1 pkt 1, w przepisach ustawy oraz w przepisach wydanych na podstawie art. 45 ust. 1 pkt 1. Zgodnie z § 2 rozp.MRiRW, płatność ONW przysługuje rolnikowi w rozumieniu art. 4 ust. 1 lit.a rozporządzenia nr 1307/2013, którego gospodarstwo rolne jest położone na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli:

1) spełnia warunki określone w art. 31 ust. 2 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1305/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) i uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 1698/2005 (Dz. Urz. UE L 347 z 20.12.2013, str. 487, ze zm.), zwanego dalej "rozporządzeniem nr 1305/2013";

2) łączna powierzchnia użytków rolnych w rozumieniu art. 2 ust. 1 akapit drugi lit.f rozporządzenia nr 1305/2013, zwanych dalej "użytkami rolnymi", położonych na obszarach górskich lub na innych obszarach charakteryzujących się szczególnymi ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami, zwanych dalej "obszarami ONW", na których jest prowadzona działalność rolnicza w rozumieniu art. 4 ust. 1 lit. c rozporządzenia nr 1307/2013, posiadanych w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności, wynosi co najmniej 1 ha;

3) został mu nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, który może być wykorzystany do ubiegania się o tę płatność.

Ponadto zgodnie z art. 4 ust. 1 lit. a, b i c rozporządzenia nr 1307/2013 za rolnika uważa się osobę fizyczną lub prawną bądź grupę osób fizycznych lub prawnych, bez względu na status prawny takiej grupy i jej członków w świetle prawa krajowego, której gospodarstwo rolne jest położone na obszarze objętym zakresem terytorialnym Traktatów, określonym w art. 52 TUE w związku z art. 349 i 355 TFUE, oraz która prowadzi działalność rolniczą; "gospodarstwo rolne" oznacza wszystkie jednostki wykorzystywane do działalności rolniczej i zarządzane przez rolnika, znajdujące się na terytorium tego samego państwa członkowskiego; "działalność rolnicza" oznacza: (i) produkcję, hodowlę lub uprawę produktów rolnych, w tym zbiory, dojenie, hodowlę zwierząt oraz utrzymywanie zwierząt do celów gospodarskich; (ii) utrzymywanie użytków rolnych w stanie, dzięki któremu nadają się one do wypasu lub uprawy bez konieczności podejmowania działań przygotowawczych wykraczających poza zwykłe metody rolnicze i zwykły sprzęt rolniczy, w oparciu o kryteria określone przez państwa członkowskie na podstawie ram ustanowionych przez Komisję, lub (iii) prowadzenie działań minimalnych, określanych przez państwa członkowskie, na użytkach rolnych utrzymujących się naturalnie w stanie nadającym się do wypasu lub uprawy.

Z powyższego wynika m. in., że omawiana płatność ONW przysługuje rolnikowi, tj. osobie prowadzącej działalność rolniczą na obszarze co najmniej 1 ha, posiadającej numer identyfikacyjny w ewidencji producentów, przy czym powierzchnia przeznaczona pod dopłaty jest ograniczona do maksymalnego obszaru kwalifikowalnego. Z § 2 ust. 3 ww. rozporządzenia wynika, że płatność ONW przysługuje do powierzchni użytków rolnych będących w posiadaniu rolnika na 31 maja roku, w którym złożono wniosek o przyznanie tej płatności, wynoszącej nie więcej niż 75 ha, a dla rolnika realizującego zobowiązanie 5-letnie, nie więcej niż 300 ha. Obowiązuje zasada modulacji określona w § 4 rozporządzenia PROW. Bowiem płatność ONW jest przyznawana w wysokości: 100% stawki podstawowej - za powierzchnię do 25 ha; 50% stawki podstawowej - za powierzchnię powyżej 25 ha do 50 ha; 25% stawki podstawowej - za powierzchnię powyżej 50 ha do 75 ha. Zatem co do zasady możliwe jest, że złożenia jednego wspólnego wniosku o przyznanie płatności dałoby w sumie mniejsze kwoty z tytułu płatności ONW niż gdyby wnioski zostały złożone odrębnie.

Zatem ograniczenie powierzchniowe wyznacza górne maksymalne, granice płatności. Gdyby rolnik zgłosił grunty o powierzchni przekraczającej maksymalny kwalifikowalny obszar, płatność otrzyma tylko w wysokości nie przekraczającej maksymalnego kwalifikowanego obszaru. Płatność ma więc degresywny charakter. Dlatego podział jednego gospodarstwa o powierzchni przekraczającej maksymalny kwalifikowalny obszar, co do zasady mógłby spowodować ominięcie zasady degresywności.

W ocenie Sądu w rozpatrywanej sprawie organ uczynił zadość wymogom określonym w art. 27 ustawy PROW. W ramach przeprowadzonych postępowań organy obu instancji zgromadziły materiał dowodowy uprawniający do stwierdzenia zaistnienia sztucznie stworzonych warunków do uzyskania płatności.

Przede wszystkim w toku postępowania administracyjnego, tj. 28 października 2020 r. organ wystosował do skarżącej (reprezentowanej przez D. D.) wezwanie do złożenia następujących dokumentów (K-3/1):

1. umowy sprzedaży lub dzierżawy gruntów rolnych,

2. dowody ponoszenia kosztów związanych z prowadzeniem działalności rolniczej w latach 2017 – 2020, np. na zakup paliwa wykorzystywanego do prac polowych,

3. dowody zlecania wykonania prac polowych,

4. faktury i rachunki za lata 2017-2020 potwierdzające wykonanie usług, prac polowych,

5. faktury i rachunki za lata 2017-2020 potwierdzające założenie i utrzymanie uprawy (np. zakup materiału siewnego, zakup nawozów i środków ochrony roślin, itp.),

6. faktury i rachunki lub inne dokumenty potwierdzające zagospodarowanie plonów w latach 2017-2020 w tym dotyczące sprzedaży, ewentualnie wyjaśnienia dotyczące zagospodarowania plonów,

7. wskazanie maszyn i urządzeń rolniczych oraz właściciela sprzętu. Jeśli sprzęt był wynajmowany, należy przedstawić dokumenty potwierdzające ten fakt,

8. wskazanie osób wykonujących prace potowe w lalach 2017-2020 w gospodarstwie,

9. wskazanie osób zatrudnionych bądź podmiotów wykonujących prace w gospodarstwie producenta, ze wskazaniem wysokości wynagrodzenia i przedstawienie umów na wy konanie tych prac w latach 2017-2020,

10. rejestr stosowanych środków ochrony roślin,

11. dowody potwierdzające ponoszenie kosztów w latach 2017-2020 związanych np. ze świadczeniem usług księgowych, doradczych itp.,

12. dowody potwierdzające dokonywanie zapłaty podatku rolnego lub czynszu dzierżawnego za lata 2017-2020,

13. inne dokumenty mające istotny wpływ dla sprawy.

Z zacytowanej treści wezwania wynika, że organ wskazał, jakie konkretne dowody i dokumenty ma przedstawić skarżąca i wskazał też kierunek prowadzonego postępowania w celu zweryfikowania, tj. podał, że wezwanie wiąże się z weryfikacją w zakresie sztucznego stworzenia warunków do uzyskania płatności. Tym samym organ umożliwił stronie przedłożenie dowodów znajdujących się w jej posiadaniu i z oczywistych przyczyn tylko jej znanych.

W odpowiedzi na wezwanie organu, udzielonej dopiero pismem z 28 kwietnia 2021 r. (K-16/1), po kilkukrotnym wnioskowaniu o odroczenie terminu dostarczenia dokumentów, skarżąca wyjaśniła m. in., że posiada kwalifikacje do prowadzenia gospodarstwa rolnego, posiada grunty własne i dzierżawione oraz że obecnie jej głównym ośrodkiem życiowym jest Anglia, gdzie wraz z mężem stara się o obywatelstwo, a także, że prowadzi gospodarstwo ekologiczne, jako rolnik ryczałtowy nie musi prowadzić ewidencji, nie odlicza akcyzy, dlatego paliwo kupuje na paragony, podobnie nasiona, które kupuje od podobnych rolników, sama podejmuje decyzje, konsultowane z biurem doradczym. Zaś 23 lipca 2021 r., po zapoznaniu się przez pełnomocnika z aktami sprawy, skarżąca przedłożyła kopie dokumentów (K-23/1 do 42/1): umowy dzierżawy gruntów rolnych zawarte z A. K. i Z. B. oraz E. i D. D., umowa przeniesienia własności, 5 faktur za lata 2027 – 20 wystawionych przez B. Sp. z o.o. w związku z usługą certyfikacji oraz 5 faktur wystawionych przez A1. Sp. z o.o. za usługę doradczą i dowód zapłaty za usługę doradczą w 2020 r., świadectwo uzyskania tytułu zawodowego rolnika. Dodatkowo skarżąca 30 lipca 2021 r. przedłożyła oświadczenie T. B. dot. współpracy ze skarżącą, nie opatrzone datą. Są to wszystkie dowody, jakie przedłożyła skarżąca w postępowaniu administracyjnym.

Zdaniem Sądu organ zasadnie zażądał od skarżącej dowodów na spełnienie warunków do uzyskania płatności, bowiem zgodnie z wyżej przytoczoną zasadą, to ona była w postępowaniu administracyjnym zobowiązana przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek.

Zaoferowane przez skarżącą dowody zostały w zaskarżonej decyzji prawidłowo ocenione w kontekście powyższych przepisów określających zasady przyznawania płatności. Podziela Sąd stanowisko organu odwoławczego, że świadectwo uzyskania tytułu zawodowego rolnika potwierdza posiadanie kompetencji zawodowych, lecz nie potwierdza faktu prowadzenia gospodarstwa. Faktury wystawione przez B. wskazują na prowadzenie gospodarstwa ekologicznego, jednak niekoniecznie przez skarżącą, podobnie jak faktury za usługi doradcze. Skarżąca nie uszczegółowiła, czego konkretnie miałyby dotyczyć te usługi, kto i kiedy i w jakich okolicznościach je wykonał. Podkreślić należy, że faktury dokumentują wykonanie usługi, lecz nie stanowią dowodu niepodważalnego. W kontekście pozostałych zgromadzonych w sprawie dowodów prawidłowo uznano, że wymienione faktury nie potwierdzają samodzielnego prowadzenia przez skarżąca gospodarstwa rolnego. Trafnie zauważył Dyrektor ARiMR, że skarżąca nie wykazała w strukturze zasiewów na 2020 r. uprawy owsa, wobec czego rachunek dokumentujący nabycie owsa też nie potwierdza samodzielnego prowadzenia gospodarstwa. Prawidłowo również stwierdził ten organ, że oświadczenie T. B. o współpracy ze skarżącą nie posiada daty i nie wskazano w nim okresu ewentualnej współpracy. Należy też dodać, że ma bardzo ogólny charakter. Oceniając przedłożone przez skarżącą dowody należy uznać, że jedynie w niewielkim zakresie, szczątkowo zrealizowane zostało wezwanie organu. Skarżąca nie wykazała (m. in.) ponoszenia kosztów prac wykonywanych w gospodarstwie, nie wskazała, w jaki sposób są te prace organizowane i jak podejmowane są decyzje w tym zakresie, biorąc pod uwagę jej nieobecność, w jaki konkretnie sposób i na czyją konkretnie rzecz miałaby przekazywać plony, skoro nie posiada miejsca do ich przechowywania. W zasadzie wiele kwestii poruszonych w wezwaniu z 28 kwietnia 2021 r. pozostało niewyjaśnionych lub zostały one wyjaśnione na tyle ogólnie, że organ słusznie nie przyjął tezy skarżącej. Przy czym to właśnie skarżąca była jedyną osobą, która dysponowała szeregiem potencjalnie określonych w wezwaniu możliwych do złożenia dowodów na okoliczność samodzielnego prowadzenia gospodarstwa, w tym dysponowania miejscem przechowywania plonów, posiadania maszyn i urządzeń lub ich wynajmu, nabycia paliwa. Oczywiście, skarżąca nie miała obowiązku lecz jedynie możliwość przedłożenia dowodów w powyższym zakresie, lecz ich brak oraz nieprzekonujące wyjaśnienia (w tym m. in., że plonów nie przechowuje lecz albo oddaje je nieodpłatnie, albo sprzedaje (K-42/1); że nie posiada maszyn ani urządzeń, bo wszelkie prace zleca innym podmiotom – nie wskazując nikogo innego poza T. B.; że nie posiada faktur na zakup paliwa oraz nasion, bo jako rolnik ryczałtowy nie odlicza podatku z faktur i nie musi prowadzić ewidencji; że jej centrum życiowe jest za granicą - stanowiły dla organu wystarczającą podstawę do wyrażenia oceny, że w istocie skarżąca nie wykazała prowadzenia samodzielnie odrębnego gospodarstwa rolnego.

Sąd podziela stanowisko organu odwoławczego, że łączna analiza dowodów przedłożonych przez skarżącą oraz podmioty powiązane prowadzi do wniosku, że to nie skarżąca lecz D.D. prowadził rzeczywistą działalność rolniczą. Jest on, jako osoba fizyczna, zarejestrowanym producentem rolnym. W zaskarżonej decyzji opisano, w jaki sposób osoba D. D. łączy organizacyjnie wszystkie gospodarstwa rolne zgłoszone do płatności przez podmioty powiązane. Na szczególną uwagę zasługuje fakt, że skarżąca nie dostarczyła ani jednej faktury dotyczącej zakupu paliwa do maszyn rolniczych, zaś faktury takie w ilości 300 sztuk przedstawił D. D. Paliwo zakupione przez niego zostało wykorzystane również do prowadzenia produkcji rolnej na działkach zgłoszonych pozostałe podmioty powiązane. To z kolei wskazuje, że gospodarstwa rolne wyżej wymienionych stanowią jedną całość pod względem ekonomicznym. W ocenie Sądu organ trafnie poddał szczegółowej analizie dostarczony materiał dowodowy, oceniając zgromadzone dowody we wzajemnej łączności i porównując go z materiałem dotyczącym podmiotów powiązanych.

Nawiązując do zarzutów skarżącej odnośnie do niedostatecznego wyjaśnienia okoliczności sprawy, należy zwrócić uwagę że skarżąca została skutecznie zawiadomiona o możliwości zapoznania się z aktami sprawy (K-22/1). Organ poinformował stronę, że w świetle zgromadzonego materiału dowodowego wystąpiły przesłanki mogące skutkować wydaniem decyzji niezgodnych z żądaniem strony tj. nieprzyznaniem płatności. Organ jednocześnie wskazał, że strona może przedłożyć dowody celem wykazania przesłanek uprawniających do przyznania płatności. Z akt sprawy wynika, że reprezentujący skarżącą D. D. 23 lipca 2021 r. zapoznał się z aktami sprawy i złożył stosowne oświadczenie, że umożliwiono mu przed wydaniem decyzji zapoznanie się z aktami sprawy oraz wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań (K-43/1).

W ocenie Sądu skarżąca, na której spoczywał ciężar dowodu, nie udowodniła samodzielnego prowadzenia gospodarstwa rolnego i nie wskazała materiału dowodowego kwestionującego zasadność przyjętego stanowiska o sztucznym tworzeniu warunków. Nie wyszczególniła także, jakie konkretnie okoliczności poszczególnych spraw pozostały niewyjaśnione i jakie oczywiste dowody zostały pominięte.

Wbrew twierdzeniom skarżącej, organy obu instancji rozpatrzyły dowody przedłożone przez stronę. Skarżąca nie podważyła skutecznie twierdzeń organu, nie wskazała także okoliczności, które by na to pozwalały. W analizowanym przypadku to na skarżącej ciążył obowiązek udowodnienia spełnienia przesłanek do otrzymania płatności, w tym do wykazania, że samodzielnie prowadzi odrębne gospodarstwo, a ponadto jej obowiązkiem było wskazanie na okoliczności zaprzeczające ustaleniom organu o sztucznym tworzeniu warunków i potwierdzające, że oprócz celu w postaci uzyskania płatności, rolnik realizuje jeszcze inne cele, w konsekwencji czego możliwe byłoby stwierdzenie, że wystąpiły przesłanki przyznania wnioskowanej płatności. Na organie zaś spoczywał obowiązek wykazania wystąpienia przesłanek sztucznego tworzenia warunków i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego, przez co rozumieć należy uwzględnienie wszystkich dowodów przeprowadzonych w postępowaniu, jak i uwzględnienie wszystkich okoliczności towarzyszących przeprowadzeniu dowodów, a mających znaczenie dla oceny ich mocy i wiarygodności. Obowiązkiem organu było także ustosunkowanie się do zarzutów i twierdzeń strony, tak, żeby miała ona wiedzę, z jakiego powodu odmawia się jej przyznania płatności. Wbrew zarzutom skargi, w sprawie dotyczącej odmowy przyznania płatności rolnych organ nie jest zobowiązany do aktywnego poszukiwania dowodów na poparcie uprawnienia wnioskodawcy do otrzymania płatności.

Co do zasady prawidłowo podniesiono w skardze, że nie są zakazane przez prawo powiązania opisane w zaskarżonej decyzji, gdyż rolnik ma prawo korzystać z wolności gospodarczej. Rolnik powinien jednak pamiętać, że sposób korzystania z tej zasady może zostać poddany ocenie. Zdaniem Sądu poszczególne okoliczności sprawy, takie, jak ta sama siedziba wszystkich podmiotów powiązanych, ten sam adres czy ten sam pełnomocnik – same w sobie nie świadczą o naruszeniu prawa. Jednak poddanie tych okoliczności ocenie łącznej, obejmującej także inne ustalenia, w tym m. in. brak maszyn i urządzeń lub dowodów zlecania prac, brak miejsca przechowywania plonów lub dowodów sprzedaży, brak dowodów zakupu paliwa do maszyn, brak wykazania sposobu podejmowania decyzji w sprawie gospodarstwa – upoważniało organ do stwierdzenia, że skarżąca, pomimo obowiązku dowodowego, nie wykazała samodzielnego prowadzenia gospodarstwa rolnego.

W związku z powyższym podniesione w skardze zarzuty dotyczące naruszenia art. 27 ustawy PROW) oraz przepisów postępowania administracyjnego tj. art. 8, art. 11, art. 107 § 3, art. 7 i art. 77 i art. 80 Kpa należy uznać za nieuzasadnione.

Istotą rozpatrywanej sprawy była ocena, czy wystąpiły podstawy do zastosowania wobec skarżącej klauzuli obchodzenia prawa zawartej w art. 60 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013, polegającej na odmowie przyznania korzyści wynikających z sektorowego prawodawstwa rolnego, jeżeli stwierdzono, że warunki wymagane do uzyskania takich korzyści zostały sztucznie stworzone, w sprzeczności z celami tego prawodawstwa. Przyczyną zastosowania tej klauzuli, jak wynika z zaskarżonej decyzji, było stwierdzenie wystąpienia okoliczności stypizowanych w art. 4 ust. 3 rozporządzenia nr 2988/95, zgodnie z którym działania skierowane na pozyskanie korzyści w sposób sprzeczny z odpowiednimi celami prawa wspólnotowego mającymi zastosowanie w danym przypadku poprzez sztuczne stworzenie warunków w celu uzyskania tej korzyści, prowadzą do nieprzyznania lub wycofania korzyści.

W orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że powołane przepisy unijne mają chronić wydatkowanie środków unijnych na rzecz podmiotów dopuszczających się obejścia prawa w ramach procedur przyznawania płatności (por. m. in. wyrok NSA z 21 sierpnia 2018 r., sygn. akt I GSK 736/18.

Zwrot - warunki zostały sztucznie stworzone - ma niedookreślony charakter, wobec czego w każdej sprawie należy indywidualnie badać jego znaczenie na tle stanu faktycznego rozpatrywanej sprawy. Z powołanych przepisów wynika, że celem sztucznego stworzenia warunków jest uzyskanie korzyści sprzecznych z celami danego systemu wsparcia. Pomimo braku definicji pojęcia warunków sztucznie stworzonych, przyjmuje się, że dotyczy ono takich sytuacji, w których można przyjąć na podstawie istniejących okoliczności faktycznych, że nie miałyby one miejsca gdyby podmiot działał rozsądnie, kierując się zgodnymi z prawem motywami innymi niż uzyskanie korzyści sprzecznej z celami systemu wsparcia (por. wyrok NSA z 15 listopada 2019 r., sygn. akt I GSK 563/19). Omawiana klauzula obchodzenia ma generalny charakter. Nie dotyczy więc konkretnych sytuacji, które zaistniały na gruncie konkretnej płatności, lecz całości albo istotnej części zjawiska uznawanego za sztuczne wykreowanie określonych elementów stanów faktycznych tak, aby odpowiadały one nie przepisowi prawnemu, który miałby w "normalnym" układzie rzeczy zastosowanie, ale innemu przepisowi - dla podmiotu tej kreacji (manipulacji) korzystniejszemu (por. wyrok NSA z 8 listopada 2019 r., sygn. akt I GSK 1621/18). Nie jest bowiem możliwe stworzenie skutecznej normy ogólnej, która wprost przewidywałaby zakaz wskazanego wyżej działania prowadzącego wprost do uzyskania płatności w wysokości wyższej od tej, którą beneficjent otrzymałby w "normalnym" układzie rzeczy (por. wyrok NSA z 13 grudnia 2018 r., sygn. akt I GSK 917/18).

Organ może odmówić przyznania płatności z powodu sztucznego stworzenia warunków do jej otrzymania, jeżeli przeprowadził postępowanie, w rezultacie którego udowodnił wszystkie okoliczności, które wskazują stworzenie w sposób sztuczny warunków wymaganych do otrzymania płatności. Podstawą takiej interpretacji przepisu art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013 jest często powoływany w orzecznictwie NSA wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 12 września 2013 r. w sprawie C-434/12 Słynczewa siła EOOD przeciwko Izpylnitelen direktor na Dyrżawen fond "Zemedelie" - Razplasztatelna agencija (http://eur-lex.europa.eu). Wprawdzie zapadł on na tle nieobowiązującego już art. 4 ust. 8 rozporządzenia nr 65/2011, niemniej treść tego przepisu odpowiada treści art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013, wobec czego aktualne pozostają tezy tego orzeczenia. Wynika z niego m. in., że organ, dokonując oceny w konkretnych okolicznościach sprawy, powinien wykazać, że doszło do łącznego wystąpienia elementu obiektywnego (ogół obiektywnych okoliczności, z których wynika, że pomimo formalnego poszanowania przesłanek przewidzianych w stosownych uregulowaniach, cel realizowany przez te uregulowania nie został osiągnięty) i elementu subiektywnego (wola uzyskania korzyści wynikającej z uregulowań unijnych poprzez sztuczne stworzenie wymaganych dla jej uzyskania przesłanek). Trybunał wskazał, że zaistnienie tego subiektywnego elementu może zostać wykazane nie tylko poprzez stwierdzenie takich elementów jak więź prawna, ekonomiczna lub personalna pomiędzy osobami zaangażowanymi w podobne projekty inwestycyjne, lecz także na stwierdzeniu istnienia zamierzonej koordynacji pomiędzy tymi osobami (pkt 41 wyroku).

Z powyższego wynika, że na producencie rolnym spoczywa ciężar dowodzenia w zakresie prawidłowości danych zawartych we wniosku o płatność, w tym co do faktycznego i samodzielnego prowadzenia gospodarstwa rolnego, zaś organ jest zobowiązany do udowodnienia sztucznego utworzenia warunków do uzyskania płatności.

Zatem w rozpatrywanej sprawie należało ocenić ustalone w postępowaniu okoliczności faktyczne przez pryzmat przytoczonych przepisów unijnych. Oznaczało to konieczność wykazania przez organ, że:

(1) skarżąca uzyskała szeroko rozumiane korzyści rolne,

(2) sztucznie stworzyła wraz z innymi podmiotami warunki do ich uzyskania,

(3) uzyskanie tych korzyści jest sprzeczne z WPR (por. wyrok NSA z 21 maja 2021 r. I GSK 657/18). W tak nakreślonych ramach organ powinien nie tylko ocenić, czy działania skarżącej nakierowane były na uzyskanie korzyści sprzecznych z celami danego systemu wsparcia, ale także czy można je przypisać również pozostałym producentom rolnym.

Omówienie przesłanki obiektywnej, o której jest mowa w wyroku TSUE C-434/12 wymaga wyjaśnienia, że w art. 39 ust.1 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską wskazano, iż celem wspólnej polityki rolnej są: a) zwiększenie wydajności rolnictwa przez wspieranie postępu technicznego, racjonalny rozwój produkcji rolnej, jak również optymalne wykorzystanie czynników produkcji, zwłaszcza siły roboczej; b) zapewnienie w ten sposób odpowiedniego poziomu życia ludności wiejskiej, zwłaszcza przez podniesienie indywidualnego dochodu osób pracujących w rolnictwie; c) stabilizację rynków; d) zagwarantowanie bezpieczeństwa dostaw; e) zapewnienie rozsądnych cen w dostawach dla konsumentów.

Zatem system dopłat został ustanowiony dla wyrównania dochodowości gospodarstw rolnych, poprawy warunków życia, pracy i produkcji w rolnictwie. Natomiast środki pomocowe przeznaczone na finansowanie płatności w ramach wspólnej polityki rolnej pochodzą z budżetu Unii Europejskiej, w związku z czym podlegają ochronie zgodnie z ogólnymi zasadami ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich ustanowionymi w rozporządzeniu nr 2988/95. Preambuła ww. rozporządzenia stanowi, iż prawo wspólnotowe nakłada na Komisję Europejską i państwa członkowskie obowiązek badania, czy środki z budżetu Wspólnoty są wykorzystywane zgodnie z ich przeznaczeniem. Unia Europejska częściowo finansując Program Rozwoju Obszarów Wiejskich wymusza na Komisji Europejskiej i Krajach Członkowskich racjonalne, słuszne i proporcjonalne wydatkowanie tymi środkami (służy ochronie interesów finansowych Wspólnot Europejskich).

Poszczególne elementy działań w ramach WPR określono w czterech rozporządzeniach:

- przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników (rozporządzenie UE nr 1307/2013),

- wspólna organizacja rynków produktów rolnych (rozporządzenie UE nr 1308/2013),

- wsparcie rozwoju obszarów wiejskich (rozporządzenie UE nr 1305/2013),

- finansowanie wspólnej polityki rolnej, zarządzanie nią i jej monitorowanie (rozporządzenie UE nr 1306/2013).

Zgodnie z art. 3 i art. 4 ust. 1 rozporządzenia nr 1305/2013, Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich promuje zrównoważony rozwój obszarów wiejskich w całej Unii w sposób uzupełniający inne instrumenty WPR, politykę spójności i wspólną politykę rybołówstwa. EFRROW wnosi wkład do rozwoju bardziej zrównoważonego terytorialnie i środowiskowo, przyjaznego dla klimatu i odpornego na jego zmianę oraz konkurencyjnego i innowacyjnego unijnego sektora rolnictwa. Wnosi również wkład do rozwoju terytoriów wiejskich. wsparcie rozwoju obszarów wiejskich przyczynia się do osiągnięcia następujących celów: (a) wspieranie konkurencyjności rolnictwa; (b) zapewnienie zrównoważonego zarządzania zasobami naturalnymi oraz działania w dziedzinie klimatu; (c) osiągnięcie zrównoważonego rozwoju terytorialnego wiejskich gospodarek i społeczności, w tym tworzenie i utrzymywanie miejsc pracy. Zaś jego celami, w ogólnych ramach WPR, jest wsparcie rozwoju obszarów wiejskich, w tym działań w sektorze spożywczym i sektorze produktów niespożywczych oraz leśnictwie, przyczynia się do osiągnięcia następujących celów: a) wspieranie konkurencyjności rolnictwa; b) zapewnienie zrównoważonego zarządzania zasobami naturalnymi oraz działania w dziedzinie klimatu; c) osiągnięcie zrównoważonego rozwoju terytorialnego wiejskich gospodarek i społeczności, w tym tworzenie i utrzymywanie miejsc pracy.

Zaś z pkt 13 preambuły do rozporządzenia nr 1307/2013 wynika, że cechą rozdziału środków bezpośredniego wsparcia dochodów wśród rolników jest przydzielanie nieproporcjonalnych kwot płatności stosunkowo małej liczbie dużych beneficjentów, a więksi beneficjenci, dzięki ich zdolności do eksploatowania korzyści skali, nie wymagają jednolitego wsparcia na tym samym poziomie, aby skutecznie osiągnąć cel polegający na wsparciu dochodu. Cel, jakim jest wspieranie konkurencyjności, ma zapewnić balans i równomierny rozwój całej grupy przedsiębiorców. Służy temu mechanizm zmniejszający wsparcie dla producentów gospodarujących na większym areale poprzez wprowadzenie ograniczeń kwot wsparcia oraz ograniczeń powierzchni upraw, do których przysługują płatności. Wprowadzenie tego mechanizmu miało przeciwdziałać koncentracji środków finansowych w dużych gospodarstwach i zapobiegać niekorzystnemu traktowaniu małych gospodarstw, a w efekcie zmierzać do podniesienia indywidualnych dochodów osób pracujących w tych gospodarstwach.

W ocenie Sądu w zaskarżonej decyzji zawarto rozważania w powyższym zakresie, co istotne, poczynione na tle rozpatrywanej sprawy. W decyzji tej, chociaż niezbyt obszernie, to jednak w wystarczający sposób wskazano cele pomocy i odniesiono je do ustalonych w sprawie okoliczności faktycznych. Organ odwoławczy zajął konkretne stanowisko co do tego, że w rozpatrywanej sprawie doszło do obejścia ograniczeń powierzchniowych, wykluczających osiągnięcie celów wsparcia, realizowanych przez przepisy wprowadzające ograniczenia. Z treści decyzji wynika w sposób poddający się kontroli Sądu, dlaczego, z uwagi na sztuczne stworzenie warunków do uzyskania płatności, wskazane cele wsparcia wynikające z obowiązujących przepisów prawa, nie mogły zostać w niniejszej sprawie osiągnięte.

Dlatego wykazana została przesłanka obiektywna, o której mowa w powołanym wyżej wyroku TSUE w sprawie C-434/12. tj. organ wykazał, że cel wsparcia stał się niemożliwy do osiągnięcia. W przypadku omawianych płatności element obiektywny, o którym mowa w wyroku TSUE polegał na wykreowaniu obiektywnych okoliczności uniemożliwiających osiągnięcie celu wsparcia wskutek zwiększenia ilości podmiotów, pod pozorem utworzenia kilku odrębnych gospodarstw rolnych, w ramach których składane były wnioski o przyznanie płatności. W rozpatrywanej sprawie jest to pięć małych gospodarstw formalnie prowadzonych przez pięciu producentów rolnych zamiast prowadzonego przez D. D. jednego dużego gospodarstwa. Stworzenie pięciu odrębnych podmiotów zamiast jednego, wnioskujących osobno o przyznanie płatności do działek rolnych o obszarach kwalifikujących je w przedziałach o wysokich stawkach płatności - pozwalało na obejście zasady degresywności wyrażonej w przepisach dotyczących przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego czy też innych limitów w przypadku pozostałych płatności. Te odrębne gospodarstwa prawidłowo zostały uznane przez organy za stanowiące w istocie jedną całość pod względem ekonomicznym. Prawidłowo przyjęto, że złożenie wniosku obejmującego łącznie wszystkie grunty wchodzące w skład odrębnych gospodarstw - przez jednego producenta rolnego, tj. D. D. skutkowałoby mniejszą kwotą przyznanej płatności. Złożenie odrębnych wniosków wskazuje na dążenie do maksymalizacji obszarów kwalifikujących działki rolne w przedziałach o wysokich stawkach płatności i pozwalało na obejście zasady degresywności wyrażonej w przepisach dotyczących przyznania płatności PROW.

W ocenie Sądu były podstawy do zbadania sprawy przez pryzmat przesłanek o sztucznym tworzeniu warunków. W zaskarżonej decyzji przedstawiono argumenty pozwalające na uznanie, że owe warunki zostały sztucznie stworzone. Ocena prawna dokonana w zaskarżonej decyzji jest wystarczająca do uznania, że skarżąca i podmioty powiązane działały w celu obejścia prawa. W szczególności w ramach przesłanki obiektywnej wykazano, że przez obejście ograniczeń powierzchniowych nie mogły zostać osiągnięte cele wsparcia. Z akt sprawy wynika, że formalnie skarżąca spełniła wymogi przyznania wnioskowanej płatności, lecz organy wykazały działania skarżącej (i pozostałych producentów rolnych) niezgodne z celami wsparcia, zaś skarżąca nie przedstawiła kontrdowodów przeczących stanowisku organów.

Także wystąpienie przesłanki subiektywnej zostało należycie wykazane przez organy. Dowiedziono bowiem, że działania skarżącej (i podmiotów powiązanych) nakierowane były na uzyskanie korzyści płynących ze stworzenia sztucznych warunków. Przeprowadzona przez organ I instancji symulacja pokazała, że złożenie odrębnych wniosków dało wyższe płatności niż w razie złożenia wniosku wspólnego, obejmującego łącznie wszystkie gospodarstwa podmiotów powiązanych.

Dyrektor ARiMR prawidłowo ocenił poszczególne okoliczności faktyczne składające się na opis stanu faktycznego. Zaś analiza stwierdzonych zależności występujących pomiędzy skarżącą i pozostałymi producentami rolnymi doprowadziła do prawidłowych wniosków, że chociaż formalnie funkcjonowało pięć gospodarstw rolnych (w tym gospodarstwo skarżącej) to w istocie były one prowadzone przez jedną osobę, czyli D. D. Zaś motywem działania skarżącej (i pozostałych producentów rolnych) było dążenie do osiągnięcia maksymalnych wpływów z tytułu płatności.

Zatem organy wykazały, że 1) pozorne utworzono kilka gospodarstw i 2) uzyskano korzyści z tego tytułu oraz 3) było to działanie sprzeczne z celami wsparcia. Przy czym, jak wyżej oceniono, skarżąca nie wykazała spełnienia warunków do otrzymania wnioskowanej płatności (nie wykazała samodzielnego prowadzenia odrębnego gospodarstwa rolnego).

Zdaniem Sądu dokonana przez organ odwoławczy ocena prawna została oparta o prawidłowo ustalony stan faktyczny i mieści się w granicach prawnych wyznaczonych przez wyżej przytoczone przepisy prawa materialnego, zarówno krajowe jak i unijne, w tym przepisy dotyczące sztucznego tworzenia warunków, tj. art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013 i art. 4 ust. 3 rozporządzenia nr 2988/95.W ocenie Sądu argumentacja w tym zakresie zawarta w zaskarżonej decyzji jest wystarczająca do zrozumienia motywów, jakimi kierował się organ.

Dlatego zarzuty naruszenia wskazanych w skardze przepisów prawa materialnego okazały się niezasadne.

Z kolei zarzut naruszenia art. 12 ust. 4 pkt 2 lit.a ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 203 z późn. zm.) jest niezasadny z tego powodu, że przepis ten nie miał zastosowania w sprawie. Jest oczywiste, że badanie sztucznego tworzenia warunków do uzyskania płatności odnosi się do rolnika, któremu formalnie nadano numer identyfikacyjny, gdyż tylko taki podmiot może wnioskować o płatność. Oczywiste jest też, że nadanie ww. numeru na wniosek rolnika wymagało uprzedniej weryfikacji tego wniosku. Niemniej jednak w postępowaniu prowadzonym na podstawie wniosku o przyznanie płatności dopuszczalne, a nawet konieczne jest zbadanie przez organ, czy w okresie objętym wnioskiem rolnik spełnia warunki dotyczące wnioskowanej płatności, w tym mieści się badanie, czy rolnik faktycznie w okresie objętym wnioskiem prowadził samodzielne gospodarstwo rolne. Inaczej ujmując, sam fakt posiadania numeru identyfikacyjnego nie przesądza o faktycznym prowadzeniu gospodarstwa rolnego, a więc nie decyduje o przesłance przyznania płatności rolniczej i nie wyklucza weryfikacji działalności rolniczej w postepowaniu o przyznanie płatności.

W związku z powyższym skarga okazała się niezasadna i podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ppsa.