Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2117/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-04-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 39 ust. 1 i 2, art. 7 pkt 6, art. 8 ust. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2020 poz 1876
law: Usatwa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Mariola Kowalska Sędziowie: sędzia NSA Maciej Dybowski (sprawozdawca) sędzia del. WSA Arkadiusz Blewązka po rozpoznaniu w dniu 22 kwietnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej W. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 1 lipca 2021 r., sygn. akt VIII SA/Wa 261/21 w sprawie ze skargi W. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] listopada 2020 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 1 lipca 2021 r. sygn. akt VIII SA/Wa 261/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, oddalił skargę W. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 25 listopada 2020 r. nr SKO.PS.4111.339.2114.2020 w przedmiocie zasiłku celowego.

Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Decyzją z 21 października 2020 r. [nr DRP.6102.023394.2020] (dalej decyzja z 21 października 2020 r.) Prezydent Miasta [...] (dalej Prezydent lub organ I instancji) odmówił przyznania W. M. (dalej skarżący) zasiłku celowego z przeznaczeniem na dofinansowanie do zakupu: leków, środków czystości, środków higieny osobistej i higieny intymnej, środków antybakteryjnych i dezynfekujących, antywirusowych, dofinansowania do zakupu odzieży jesiennej.

W uzasadnieniu Prezydent podał, że choć skarżący spełnił warunki formalne do objęcia wskazaną formą pomocy i jednocześnie zgłoszona potrzeba jest uzasadniona (dochód wnioskodawcy wynosił 645 zł), to w związku z ograniczonymi środkami finansowymi nie jest możliwe przyznanie tej formy pomocy. Organ przytoczył treść art. 3 ust. 4 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2019 r. poz. 1507 ze zm.; dalej ups, ustawa o pomocy społecznej) i zobrazował własną sytuację finansową przedstawiając katalog zaplanowanych wydatków, kwitując że ze względu na brak środków i z ww. powodów odmówił udzielenia pomocy w formie zasiłku celowego.

W odwołaniu od tej decyzji skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji z powodu braku dokładnej i rzetelnej analizy sytuacji zdrowotnej i finansowej. Jest osobą niepełnosprawną od [...] r. (przeszedł 3 operacje kręgosłupa, pozostaje w gronie osób podwyższonego ryzyka zakażenia koronawirusem COVID-19 z powodu współistniejących chorób i braku dostatecznej ilości lekarstw, jest nosicielem żółtaczki zakaźnej typu HBE). Ma szereg zaleceń i przeciwwskazań od neurochirurgów odnośnie podjęcia pracy z czym MOPS się nie zapoznał. Opłata parkingowa, którą ponosi jest przynależna do mieszkania i była już za życia ojca skarżącego, który nie żyje od [...] r., a skarżący nie powiększył kosztów opłat czynszu. Jego źródłem utrzymania i dochodu jest zasiłek stały w kwocie 645 zł, pomoc żywnościowa w naturze i zasiłek celowy na zakup żywności ale pomoc ta nie jest zasługą MOPS, a wieloletniego programu rządu i polityki socjalnej państwa. Obowiązkiem MOPS jest, zdaniem skarżącego, udzielanie skutecznej pomocy wychodzenia z ubóstwa, a odmowa przyznania pomocy z powodów finansowych doprowadzi do zwiększenia długu czynszowego, jeszcze większego ubóstwa skarżącego.

Decyzją z 25 listopada 2020 r. nr SKO.PS.4111.339.2114.2020 (dalej decyzja z 25 listopada 2020 r.) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (dalej SKO, Kolegium), m.in. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 r. poz. 256; dalej kpa) i art. 39 ust. 1 ups w wyniku rozpatrzenia odwołania W. M. utrzymało w mocy decyzję z 21 października 2020r. o odmowie przyznania skarżącemu zasiłku celowego.

W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że nie znalazło podstaw do zmiany decyzji z 21 października 2020 r. Skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, legitymuje się umiarkowanym stopniem niepełnosprawności orzeczonym do 31 listopada 2021 r., jest pod stałą kontrolą poradni specjalistycznych, stan jego zdrowia wymaga leczenia farmakologicznego. Leczy się z powodu schorzeń neurologicznych, nadciśnienia i cukrzycy. Nie ma osób zobowiązanych do alimentacji. Jest w wieku produkcyjnym, nie ma uprawnień do świadczeń z ZUS. Z uzasadnienia orzeczenia o niepełnosprawności wynika, że stan zdrowia skarżącego nie wyklucza aktywności zawodowej, ponieważ ma możliwość pracy na stanowisku przystosowanym. Utrzymuje się z zasiłku stałego w kwocie 645 zł. Nie korzysta z dodatku mieszkaniowego z powodu nadmetrażu. Skarżący otrzymał 20 stycznia 2020 r. skierowanie umożliwiające skorzystanie z programu POPŻ pomoc żywnościowa ze środków unijnych; przyznano mu pomoc w postaci świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności w ramach wieloletniego programu rządowego "Posiłek w szkole i w domu" na lata 2019-2023 w kwocie po 100 zł miesięcznie, w okresie styczeń - październik 2020 r., a od listopada do grudnia 2020 r. w kwocie po 140 zł miesięcznie. [Odrębną decyzją z] 21 października 2020 r. przyznano Skarżącemu zasiłek celowy z przeznaczeniem na dofinansowanie zakupu opału w kwocie 550 zł [k. 11, 12 akt Prezydenta].

Kolegium wskazało, że kwestie ustalania prawa do świadczeń z pomocy społecznej i zasady ich przyznawania reguluje ustawa o pomocy społecznej. Dochód skarżącego nie przekroczył kryterium dochodowego; skarżący jest osobą niepełnosprawną, czyli spełnia ustawowe przesłanki uprawniające do pomocy społecznej. Zgłoszona przez skarżącego potrzeba w postaci zakupu leków, środków czystości, higieny intymnej, środków dezynfekujących, odzieży należy do niezbędnych potrzeb bytowych w rozumieniu art. 39 ust. 1 i 2 ups.

Kolegium wyjaśniło, że przyznanie świadczenia w postaci zasiłku celowego ma charakter uznaniowy. Oznacza to, że o tym, czy i w jakim rozmiarze zasiłek celowy zostanie przyznany stronie decyduje organ, kierując się ogólnymi zasadami przyznawania pomocy społecznej, wyrażonymi w przepisach ustawy. W konsekwencji, organ rozpatrując wniosek ocenia indywidualne potrzeby wnioskodawcy w kontekście jego sytuacji życiowej i materialnej, z uwzględnieniem jednak ilości posiadanych środków pieniężnych, ilości osób potrzebujących i hierarchii zgłaszanych potrzeb innych osób. Niewątpliwe jest, że przyznana pomoc musi mieć pokrycie w posiadanych przez organ środkach finansowych, gdyż w przeciwnym przypadku nie mogłaby zostać faktycznie zrealizowana. Nawet gdy istnieją podstawy do udzielenia pomocy, osoba uprawniona musi liczyć się z tym, że organ może odmówić przyznania jej żądanego świadczenia, albo przyznać świadczenie w mniejszym rozmiarze.

Odnosząc treść powyższego do stanu faktycznego sprawy Kolegium wskazało że należało w sprawie niniejszej uwzględnić możliwości finansowe organu I instancji, które są bardzo ograniczone, co wykazano w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Prezydent wyjaśnił jakimi środkami dysponuje na zasiłki i pomoc w naturze i wskazał jakie cele i potrzeby są niezbędne do zaspokojenia z posiadanych środków. W ocenie Kolegium, organ I instancji zasadnie stwierdził, że odwołujący się nie wykorzystuje własnych możliwości i zasobów. Za takie należy uznać brak woli zamiany mieszkania na mniejsze, a także rezygnacji z miejsca parkingowego, co generowałoby mniejsze koszty utrzymania (niższy czynsz), co z kolei pozwoliłoby odwołującemu się polepszyć warunki finansowe. Z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wynika, że trudności natury zdrowotnej nie dyskwalifikują skarżącego na rynku pracy. Strona nie wykazuje żadnej aktywności w celu poprawy swej sytuacji materialnej. Roszczenia strony wynikają z przekonania, że świadczenia z pomocy społecznej, ze względu na stan zdrowia i sytuację życiową mają zapewnić mu zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych i być podstawowym, stałym źródłem utrzymania. Kolegium nie zgodziło się z tym poglądem, gdyż przeczy temu istota i charakter świadczeń udzielanych w ramach pomocy społecznej. Pomoc społeczna ma na celu udział w pokonywaniu przez osoby i rodziny trudności materialnych i życiowych a nie obowiązek ponoszenia pełnych kosztów utrzymania tych osób i stanowić ich stałe źródło dochodu. Jedną z podstawowych przesłanek warunkujących możliwość korzystania z pomocy społecznej jest obowiązek współdziałania osoby lub rodziny w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej z organem pomocowym (art. 4 ups). Z akt sprawy wynika, że sytuacja gospodarstwa domowego strony jest na bieżąco monitorowana z uwagi na zakres i okres w jakim strona jest objęta wsparciem MOPS w ramach świadczeń w formie pomocy żywnościowej i pomocy społecznej. Ograniczoność środków przeznaczanych na pomoc społeczną uniemożliwia zaspokojenie wszystkich potrzeb mieszkańców i konieczne jest w tym zakresie odpowiednie miarkowanie uznanych potrzeb i posiadanych środków.

W świetle powyższych ustaleń faktycznych i prawnych Kolegium uznało, że zaskarżona decyzja I instancji nie narusza przepisów prawa i nie przekracza granic uznania administracyjnego. Organ poddał ocenie sytuację materialną, potrzeby skarżącego, możliwości finansowe organu pomocy społecznej na 2020 r. i na tej podstawie prawidłowo uznał, że nie istnieje możliwość przyznania wnioskowanego świadczenia.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wnosząc o zmianę zaskarżonej decyzji i przyznanie wnioskowanej pomocy społecznej stosownie do niezbędnych i usprawiedliwionych potrzeb; ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji skarżący zarzucił:

1. naruszenie przepisów, to jest braku obowiązku i wzięcia odpowiedzialności ułatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego dla obywatela oraz obowiązku;

2. prowadzenia postępowania w taki sposób, by pogłębić zaufanie obywatela i swoich podopiecznych do organów Państwa;

3. brak umiejętności prawidłowego zarządzania i kierowania instytucją społeczną, brak całkowitego przewidywania sytuacji i okresów kryzysowych w zapobieganiu, przeciwdziałaniu i doprowadzeniu do braku środków finansowych - pieniędzy, by móc zaspokoić potrzebującym niezbędne potrzeby bytowe;

4. brak wszelkich działań, zaniedbanie działań na rzecz poprawienia i zabezpieczenia środków finansowych - pieniędzy. Funduszu rezerwowo-kryzysowego w celu planu pomocowego dla obywateli w pokonywaniu barier życiowych i wychodzenia z ubóstwa;

5. naruszenie przepisów oraz braku spełnienia wymogów art. 107 § 3 pa oraz braku dokładnego ustalenia stanu poprzez rażące naruszenie przepisu art. 7 i 77 kpa.

W uzasadnieniu rozwinął zarzuty (k. 2-4v akt sądowych).

Odpowiadając na skargę, Kolegium wystąpiło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w swoim rozstrzygnięciu (k. 6-6v akt sądowych).

Pismem procesowym z 28 czerwca 2021 r. r. pr. I. Z., pełnomocnik ustanowiony z urzędu dla skarżącego, poparł skargę i wnioski w niej zawarte. Do pisma załączył zestawienie kosztów lokalu skarżącego, 6 kart informacyjnych leczenia szpitalnego za okres 2016-2021 r., pismo obrazujące zaległości w opłatach czynszowych skarżącego (k. 24-37 akt sądowych).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem VIII SA/Wa 261/21, na podstawie art. 151 ppsa oddalił skargę.

W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że zaskarżony akt nie narusza prawa w stopniu powodującym konieczność jego wyeliminowania z porządku prawnego.

Organy słusznie uznały za ugruntowane w orzecznictwie sądów administracyjnych, że z zasady przyznawania zasiłków celowych uregulowanej w art. 39 ups wynika, że decyzje dotyczące zasiłków celowych, a zatem też decyzje w przedmiocie przyznawania pomocy na dofinansowanie do zakupu: leków, środków czystości, środków higieny intymnej oraz środków dezynfekujących, odzieży, obuwia (uzasadnione potrzeby bytowe) mają charakter uznaniowy. Nawet spełnienie przez ubiegającego się o zasiłek warunków koniecznych do jego uzyskania nie tworzy roszczenia o przyznanie świadczenia, tym bardziej w wysokości lub formie uznanej przez stronę za odpowiednią. Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie w pełni podzielił stanowisko organów obu instancji.

Prawidłowo organy podkreśliły, że rozstrzygnięcia w przedmiocie przyznania zasiłku celowego podejmowane są przez organy administracji w ramach uznania administracyjnego. Nawet spełnienie przez wnioskodawcę ustawowych kryteriów, nie oznacza automatycznego obowiązku przyznania osobie zainteresowanej zasiłku celowego i to w wysokości zgodnej z jej oczekiwaniami. Z przepisów regulujących tryb przyznania zasiłku celowego wynika, że udzielając świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, organ kieruje się ogólną zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględnienia potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej (m.in. wyroki NSA z: 19.6.2007 r. I OSK 1464/06; 25.5.2015 r. I OSK 698/16; 16.11.2012 r. I OSK 836/12, cbosa). Celem pomocy społecznej nie jest stałe dostarczanie środków utrzymania i zaspakajanie wszystkich potrzeb jej beneficjentów. Pomoc ta nie może polegać na stałym zapewnieniu środków utrzymania i ma jedynie subsydiarny charakter w stosunku do aktywności samego zainteresowanego (m.in. wyrok NSA z 9.9.2015 r. I OSK 2224/15). Dlatego rozpatrując wniosek o przyznanie pomocy społecznej, organ winien brać pod uwagę zarówno cele tej pomocy określone w ustawie, jak i możliwości finansowe organu. Winien on uwzględniać sytuację ubiegającego się o przyznanie świadczenia, jego zaangażowanie w zakresie współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, jak i zakres udzielonej mu ze środków publicznych pomocy.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy, w ocenie Sądu I instancji organy orzekające w sprawie właściwie wzięły pod uwagę wskazane wyżej kryteria. Sąd badając jedynie legalność (zgodność z prawem) decyzji administracyjnej wydanej w ramach uznania administracyjnego, tj. zgodnie z powołanym wyżej wzorcem kontroli doszedł do wniosku, że organy administracyjne w sposób wystarczający uzasadniły odmowę przyznania skarżącemu wnioskowanej pomocy (zasiłku celowego) z powodu ograniczonych środków finansowych ośrodka i biernej postawy skarżącego w zakresie współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej. W świetle ustawy o pomocy społecznej organy są upoważnione do limitowania rozmiaru przyznawanych świadczeń z uwagi na ograniczone środki finansowe. Posiadane fundusze muszą rozdzielać między stale rosnącą liczbę osób, wymagających wsparcia.

W ramach pomocy społecznej nie jest możliwe zaspokojenie wszystkich, nawet uzasadnionych, potrzeb osób uprawnionych do przedmiotowych świadczeń tym bardziej, że jak wynika z akt sprawy skarżący otrzymuje taką pomoc również na podstawie innych, wydawanych na jego rzecz decyzji.

Sąd I instancji nie znalazł podstaw do uwzględnienia skargi, gdyż organy wyjaśniły wystarczająco i wyczerpująco okoliczności faktyczne sprawy i wskazały z jakich przyczyn przyznanie wnioskowanej pomocy skarżącemu nie było możliwe. Nie przekroczyły przy tym granic uznania administracyjnego. W sprawie nie doszło do naruszenia przepisów postępowania (w szczególności art. 7, 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 i art. 11 kpa), w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Organ I instancji przeprowadził w sprawie wnikliwe postępowanie, dokładnie wyjaśniając stan faktyczny i należycie uzasadnił wydane rozstrzygnięcie. Organ odwoławczy słusznie zaaprobował rozważania poczynione na wcześniejszym etapie postępowania, również stwierdzając, że w realiach tej sprawy z powodu braku zaangażowania strony w rozwiązaniu swej trudnej sytuacji życiowej i ograniczonych możliwości finansowych ośrodka pomocy społecznej nie było możliwe przyznanie skarżącemu wnioskowanej pomocy. Zasada przekonywania (art. 11 kpa) nie wymaga od organu przekonania strony o tym, że adresowana do niej decyzja jest słuszna i zgodna z prawem, ale dołożenia przez organ należytej staranności dla osiągnięcia tego celu.

Nawet spełnienie przez ubiegającego się o zasiłek warunków koniecznych do jego uzyskania (tak jak w niniejszej sprawie) nie stwarza po stronie organu obowiązku jego przyznania w wysokości żądanej przez stronę. Wysokość, jak i samo przyznanie świadczenia, uzależnione są od możliwości finansowych organu przyznającego pomoc oraz ilości innych osób potrzebujących i zamieszkujących na terenie danej gminy. Jednocześnie organ musi uwzględniać wysokość przyznanych już świadczeń i dokonywać stosownego rozdziału środków tak, by z pomocy społecznej skorzystała jak największa liczba potrzebujących, gdyż tylko takie postępowanie jest zgodne z zasadami sprawiedliwości społecznej i zasadami wynikającymi z art. 3 ust. 3 i 4 ups.

Sąd I instancji rozpoznał sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych Dz. U. z 2020 r. poz. 374 ze zm.).

Skargę kasacyjną wywiódł W. M., reprezentowany przez r. pr. I. Z., zaskarżając wyrok VIII SA/Wa 261/21 w całości, zarzucając wyrokowi naruszenie:

1. prawa materialnego: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ppsa w zw. z art. 39 ust. 1, art. 7 pkt 6, art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, przez błędną wykładnię i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie, przez nieuzasadnione przyjęcie, że mimo wyjątkowo trudnej sytuacji osobistej i zdrowotnej skarżącego:

a. nie przysługuje mu zasiłek celowy w żądanej przez niego kwocie, mimo spełnienia przez skarżącego ustawowych przesłanek do uzyskanie pomocy społecznej;

b. organ może, bez pogłębionej analizy stanu faktycznego sprawy, odmówić przyznania zasiłku celowego tylko na zasadzie swobodnego uznania administracyjnego;

2. przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy przed Sądem I instancji:

a. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 3 § 1 ppsa oraz w zw. z art. 7, 77 § 1 oraz art. 107 § 1 i 3 kpa, przez przekroczenie granic swobodnego uznania administracyjnego oraz w konsekwencji tego, pozbawienie uprawnień do uzyskania zasiłku celowego osobie spełniającej przesłanki do jego otrzymania z uwagi na trudną sytuację osobistą i zdrowotną skarżącego; naruszenie przepisów postępowania w ramach niniejszego zarzutu polega również na nieuchyleniu decyzji wydanej mimo wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia przez organ całego materiału dowodowego, a także wydania decyzji, której uzasadnienie w sposób niedostateczny wyjaśnia wszystkie okoliczności faktyczne niniejszej sprawy;

b. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa w zw. z art. 8 i 9 kpa w zw. z art. 151 ppsa wyrażające się w tym, że zgodna z prawem jest decyzja wydana sprzecznie z zasadą pogłębiania zaufania do organów administracji oraz zasadą udzielania informacji, mimo że wydana decyzja o odmowie przyznania zasiłku celowego była oparta na niejasnych motywach oraz sprzeczna ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym.

Skarżący kasacyjnie wniósł o: uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie; ewentualnie - w przypadku uwzględnienia przez Sąd jedynie zarzutów dotyczących prawa materialnego na podstawie art. 188 ppsa, wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i uwzględnienie skargi skarżącego; zasądzenie [zwrotu] kosztów pomocy prawnej dla pełnomocnika skarżącego udzielonej z urzędu według norm przepisanych, oświadczając że koszty te nie zostały uiszczone w całości ani w części; zrzekł się rozprawy i wniósł o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym.

Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W świetle art. 183 ppsa, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej i bierze z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania; bada przy tym wszystkie podniesione przez skarżącego zarzuty naruszenia prawa (uchwała pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 października 2009 r. I OPS 10/09, ONSAiWSA 2010/1/1).

W sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania.

Zarzuty podniesione w ramach drugiej podstawy kasacyjnej (art. 174 pkt 2 ppsa) z uwagi na ich charakter, należało rozpoznań łącznie.

Zarzuty naruszenia przepisów postępowania: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 3 § 1 ppsa oraz w zw. z art. 7, 77 § 1, art. 107 § 1 i 3 kpa oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa w zw. z art. 8 i 9 kpa w zw. z art. 151 ppsa, okazały się niezasadne.

Art. 3 § 1 ppsa zakreśla granice właściwości sądu administracyjnego do dokonywania kontroli legalności działalności administracji publicznej, nadto uprawnia do stosowania przewidzianych w ustawie środków. Jest to przepis, który w zasadzie może być naruszony w wyjątkowych tylko wypadkach, a to np. w razie zastosowania niewłaściwego środka kontroli. Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny m.in. w wyroku z 9.8.2016 r. II OSK 2929/14, Lex 2119367, art. 3 § 1 ppsa zawiera normę o charakterze ustrojowym, więc przesłanka wskazująca na naruszenie go mogłaby wystąpić, gdyby Sąd I instancji odmówił rozpoznania skargi, mimo wniesienia jej z zachowaniem przepisów prawa, nie przeprowadził kontroli zaskarżonego aktu administracyjnego lub dokonał tej kontroli według kryteriów innych niż zgodność z prawem lub zastosował środek nieprzewidziany w ustawie. Przepis ten nie zawiera wzorca, według którego kontrola ta ma być wykonana. Żadna z tych sytuacji w wyroku VIII SA/Wa 261/21 nie miała miejsca.

Sąd I instancji trafnie uznał, że organy obu instancji nie naruszyły zasady prawdy obiektywnej (art. 7 kpa), zasady pogłębiania zaufania (art. 8 § 1 kpa; autor skargi kasacyjnej nie podnosił zarzutu naruszenia § 2 art. 8 kpa); zasady udzielania informacji (art. 9 kpa). Skarżący nie dołączył do wniosku z 12 października 2020 r. ani do odwołania 3 listopada 2020 r. żadnej faktury na zakup leków ani kserokopii recept na leki, przepisane przez lekarza, które winien zakupić był w okresie poprzedzającym złożenie wniosku z 12 października 2020 r. Organ pomocowy w trakcie wywiadu uzyskał informację od wnioskodawcy, że miesięczny koszt zakupu leków to 60-120 zł miesięcznie (k. 3 akt Prezydenta). Dopiero do pisma z 28 czerwca 2021 r. pełnomocnik skarżącego dołączył potwierdzone za zgodność z oryginałem kserokopie kart informacyjnych leczenia szpitalnego skarżącego w dniach: 11 maja 2021 do 19 maja 2021 r. (po wydaniu zaskarżonej decyzji; k. 28-29=35-36 akt sądowych); 12 sierpnia 2019 do 29 sierpnia 2019 r.; 3 września 2018 do 27 września 2018 r.; 11 lipca 2016 do 19 lipca 2016 r. (k. 30-34v akt sądowych). Odpisy te potwierdzają twierdzenia skarżącego, że w dacie wydania zaskarżonej decyzji (art. 133 § 1 ppsa) miał poważnie chory kręgosłup, w tym był uprzednio (w latach 2016-2019) leczony operacyjnie (art. 106 § 5 ppsa w zw. z art. 245 i art. 2432 kpc). Skarżący nie wykazał jednak, że schorzenia te - w dacie wydania zaskarżonej decyzji - skutkowały ustaleniem przez właściwy organ orzekający o niepełnosprawności że skarżący ma ustalony znaczny stopień niepełnosprawności bądź że utracił możliwości pracy w warunkach chronionych, co nie podważa oceny organów obu instancji.

Ustalenia poczynione przez organy obu instancji (k. 10-10v akt Prezydenta; k. 8-7v akt SKO) w sposób dostateczny spełniły wymogi ustawowe, a uzasadnienie zaskarżonej decyzji spełnia wymogi art. 107 § 1 pkt 6 i § 3 kpa. Organy obu instancji nie przekroczyły granic uznania administracyjnego (przy czym - wbrew konstrukcji zarzutu - pkt 2.a petitum skargi kasacyjnej; s. 3 wers 2 od góry - ustawodawca, doktryna ani orzecznictwo sądów administracyjnych nie znają pojęcia "swobodnego" uznania administracyjnego; Borkowski/Adamiak w: B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, C.H. Beck 2021 r., s. 687, nb 3 - w przeciwieństwie do zasady "swobodnej oceny dowodów", lecz w skardze kasacyjnej nie wskazano jako normy dopełnienia art. 80 kpa). Autor skargi kasacyjnej niesłusznie pomija to, że skarżący prócz zasiłku stałego z pomocy społecznej w kwocie 645 zł miesięcznie, korzysta także na podstawie decyzji z 3 grudnia 2019 r. Prezydenta Miasta [...] ze świadczenia niepieniężnego w formie składki na ubezpieczenie zdrowotne na okres od 1 listopada 2019 r. do 30 listopada 2021 r.; w okresie od stycznia 2020 r. do października 2020 r. korzystał z zasiłku pieniężnego w kwocie po 100 zł miesięcznie na zakup posiłku lub żywności w ramach wieloletniego rządowego programu "Posiłek w szkole i w domu", a od listopada do grudnia 2020 r. w kwocie po 140 zł miesięcznie. Pracownik socjalny dnia 20 stycznia 2020 r. wydał skierowanie umożliwiające skarżącemu korzystanie z programu POPŻ pomoc żywnościowa ze środków unijnych. Odrębną decyzją z 21 października 2020 r. nr DRP.6102.023396.2020 Prezydenta Miasta [...] przyznał skarżącemu maksymalny zasiłek celowy na zakup opału w kwocie 550 zł, uwzględniając: niepełnosprawność, sytuację rodzinną i materialną skarżącego (k. 6-6v, 7v, 11-11v, 12 akt Prezydenta). Dopiero całokształt rzeczywiści przyznanej skarżącemu pomocy pozwala należycie ocenić zaskarżoną decyzję i decyzję ją poprzedzającą.

Zaskarżony wyrok nie narusza art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ppsa w zw. z art. 39 ust. 1 i 2, art. 7 pkt 6, art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2020 r. poz. 1876).

Sąd I instancji nie miał podstaw do stwierdzenia naruszenia art. 8 ust. 1 pkt 1 uos, skoro organy trafnie ustaliły, że skarżący jest osobą samotnie gospodarującą, której dochód nie przekracza 701 zł ;ani naruszenia art. 7 pkt 6 ups, skoro stwierdził, że skarżący jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym, a stan zdrowia generuje konieczność stałego leczenia farmakologicznego. Prezydent na podstawie tego samego wniosku skarżącego 12 października 2020 r. nr 012445.2020, dwiema wyżej przywołanymi decyzjami z 21 października 2020 r., powołując art. 39 ups, przyznał skarżącemu w maksymalnej wysokości zasiłek celowy na zakup opału (art. 39 ust. 1 i 2 in medio ups) w kwocie 550 zł i na zakup żywności na zakup posiłków lub żywności (art. 39 ust. 1 i 2 in princ. ups) w kwotach po 140 zł na listopad i grudzień 2020 r. W uzasadnieniu decyzji odmownej z 21 października 2020 r. Prezydent prawidłowo wskazał pełną kwotę na wszystkie rodzaje świadczeń na rok 2020, z rozbiciem na konkretne rodzaje pomocy - spójnie z jeszcze bardziej szczegółową informacją zawartą w uzasadnieniu decyzji o przyznaniu zasiłku celowego na zakup opału (k. 10-10v, 11-11v akt Prezydenta). W sposób przekonywujący Prezydent wskazał art. 3 ust. 4 ups. Skoro dalej idące niż zaspokojone obiema decyzjami pozytywnymi z 21 października 2020 r. oczekiwania skarżącego nie mieściły się w możliwościach pomocy społecznej, to odmowna decyzja z 21 października 2020 r. i zaskarżona decyzja nie naruszały uznania administracyjnego.

Ewentualna opłacalność zamiany lokalu w starej kamienicy o niskim czynszu na inny, mniejszy lokal, nie musi być dla skarżącego pożyteczna (Prezydent nie wskazał skarżącemu konkretnego lokalu z gminnego zasobu mieszkaniowego, który w wyniku zamiany mógłby obniżyć opłaty skarżącego za lokal mieszkalny). Autor skargi kasacyjnej nietrafnie pomija, że wnioskodawca nie ma samochodu (oświadczenie o stanie majątkowym - k. 2v akt Prezydenta: pkt "II. Ruchomości - samochody... nie posiadam!"), zatem skarżący może bez jakiegokolwiek uszczerbku dla siebie zrezygnować z miejsca parkingowego (na co trafnie wskazuje Kolegium), przynależnego do lokalu mieszkalnego (opłata parkingowa to 25 zł miesięcznie - jako część składowa pełnej opłaty w kwocie 437,95 zł miesięcznie; k. 27 akt sądowych). Sama rezygnacja z miejsca parkingowego skutkowałaby co najmniej mniejszym narastaniem zadłużenia za lokal mieszkalny. Skarżący może ewentualnie rozważyć wydzierżawienie tego miejsca parkingowego (jeśli nie ma po temu prawnych przeszkód) i swobodnie dysponować pożytkami cywilnymi czerpanymi z tego tytułu - przeznaczając je np. na zakup koniecznych leków.

Zabezpieczenie społeczne opiera się na zasadach pomocniczości i solidarności, zakotwiczonych w preambule Konstytucji RP. Z zasady pomocniczości wynika podział zadań między obywateli, stowarzyszenia, fundacje, samorządy terytorialne i państwo (Wojciech Łączkowski, Etyczne aspekty finansowania potrzeb socjalnych ze środków publicznych, Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny z 2004/1/, s. 8 i n.). Rozmiar świadczeń zabezpieczenia społecznego w znacznym stopniu zależy od kondycji danej gospodarki, dla której nie może być nadmiernym, a jedynie adekwatnym obciążeniem. Podatnicy co do zasady nie mogą bowiem pokrywać pełnych kosztów utrzymania osób mających własne źródła dochodów i własny majątek - nawet ubogich. O subsydiarnym charakterze prawa pomocy świadczy m.in. art. 3 ust. 1 ups. Stanowi on, że pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny a nie je wyręcza. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (art. 3 ust. 3 ups).

Skarżący korzysta z zasiłku stałego, a nadto z zasiłków celowych - w tym na żywność i opał. Powszechnie wiadomym jest, że np. Caritas bądź fundacje wspierają osoby ubogie ubraniami w dobrym stanie, które to ubrania także obejmował wniosek skarżącego.

Skoro Sąd I instancji trafnie nie stwierdził, że zaskarżona decyzja naruszała prawo materialne w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ppsa) ani nie stwierdził innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa), to Sąd I instancji prawidłowo oddalił skargę (art. 151 ppsa).

Na podstawie art. 184 ppsa skargę kasacyjną należało oddalić. O przyznaniu wynagrodzenia radcy prawnemu na zasadzie prawa pomocy w postępowaniu kasacyjnym na podstawie odrębnego wniosku i stosownego oświadczenia orzeknie - na podstawie art. 258 § 2 pkt 8 ppsa - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie.