Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 164/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2022-05-31 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne: Szkolnictwo wyższe
Skarżony organ: Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 86 ust. 1, art. 89, art. 92 ust. 1, art. 93 ust. 2 pkt 1, art. 93 ust. 4
journal: Dz.U. 2021 poz 478
law: Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce t.j.

SENTENCJA

Dnia 31 maja 2022 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Krzyżaniak Sędziowie Sędzia WSA Joanna Wyporska-Frankiewicz Asesor WSA Anna Dębowska (spr.) Protokolant asystent sędziego Beata Drożdż po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 maja 2022 roku sprawy ze skargi P. O. na decyzję Rektora Politechniki [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania stypendium dla osób niepełnosprawnych 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Rektora Politechniki [...] z dnia [...] nr[...]; 2. zasądza od Rektora Politechniki [...] na rzecz skarżącego P. O. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z 9 grudnia 2021 r., nr KS/WM/NIEPELN/12/2021/22, wydaną na podstawie art. 86 ust. 1 pkt 2, ust. 2 i 4, art. 89, art. 92 ust. 1, art. 93, art. 94, art. 95, art. 412 i art. 414 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (tekst jedn.: Dz. U. z 2021 r., poz. 478, ze zm.), zwanej dalej "u.p.s.w.n.", art. 104, art. 107 i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., Regulaminu Świadczeń dla Studentów Politechniki Łódzkiej, stanowiącego załącznik do zarządzenia nr 35/2019 Rektora Politechniki Łódzkiej z 13 czerwca 2019 r. wraz z załącznikami oraz Podziału Roku Akademickiego 2021/22 w Politechniki Łódzkiej, Rektor Politechniki Łódzkiej utrzymał w mocy decyzję własną z 5 listopada 2021 r., nr [...] o odmowie przyznania P.O. stypendium dla osób niepełnosprawnych na czas odbywania studiów w roku akademickim 2021/22.

W uzasadnieniu organ administracji podniósł, że 27 października 2021 r. student P.O. złożył wniosek o przyznanie stypendium dla osób niepełnosprawnych. We wniosku pracownik biura ds. osób niepełnosprawnych Politechniki Ł. potwierdził, że student posiada umiarkowany stopień niepełnosprawności od dziesiątego roku życia, a orzeczenie o stopniu niepełnosprawności wydane jest na stałe. Decyzją z 5 listopada 2021 r Rektor odmówił skarżącemu przyznania stypendium ze względu na fakt, że upłynął sześcioletni okres przysługiwania świadczeń. W toku ponownej weryfikacji wniosku ustalono, że skarżący posiadał status studenta w następujących latach akademickich: 2008/2009 (12 miesięcy), 2009/2010 (12 miesięcy), 2010/2011 (12 miesięcy), 2011/2012 (12 miesięcy), 2012/2013 (12 miesięcy), 2013/2014 (12 miesięcy), 2014/2015 (7 miesięcy), 2015/2016 (12 miesięcy), 2016/2017 (12 miesięcy). 2017/2018 (12 miesięcy), 2018/2019 (6 miesięcy), 2020/2021 (10 miesięcy), łącznie przez 131 miesięcy. Regulamin Świadczeń dla Studentów Politechniki Łódzkiej dotyczący ustalania wysokości, zasad i trybu przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej jest przyjęty w trybie art. 95 ust. 1 u.p.s.w.n. Organ administracji powołał się na opinię Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa opublikowaną na stronie internetowej według, której zgodnie z art. 93 ust. 2 pkt 1 u.p.s.w.n. świadczenia przysługują na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat. W opinii Ministerstwa, oznacza to łączny okres (nieprzekraczający 6 lat kalendarzowych, tj. 72 miesięcy), w którym danej osobie przysługuje możliwość ubiegania się o świadczenia w ramach studiów – niezależnie od ich rodzaju i długości trwania, jak też uczelni, na których są odbywane. Tym samym dla biegu tego okresu nie ma znaczenia, czy student występuje o świadczenia oraz czy je pobiera. Sześcioletni okres przysługiwania świadczeń rozpoczyna się w momencie podjęcia studiów i nabycia praw studenta po raz pierwszy (na pierwszym kierunku studiów), co następuje z chwilą złożenia ślubowania. Termin ten biegnie, również wówczas gdy osoba znajduje się na urlopie od zajęć, ale pozostaje na studiach. W przypadku przerwania studiów (skreślenia z listy studentów) i ponownego ich podjęcia, liczenie wskazanego okresu powinno być kontynuowane, a nie rozpoczynać się od nowa. Podobnie w przypadku ukończenia studiów pierwszego stopnia i podjęcia studiów drugiego stopnia lub jednolitych studiów magisterskich, sumują się wyłącznie okresy studiowania na tych studiach, natomiast przerwę pomiędzy tymi studiami wyłącza się. Do sześcioletniego okresu przysługiwania świadczeń wlicza się także okresy studiowania sprzed wejścia w życie ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (tj. sprzed 1 października 2018 r.). Do sześcioletniego okresu przysługiwania świadczeń nie należy wliczać okresów kształcenia na kolejnych studiach pierwszego stopnia odbywanych po uzyskaniu pierwszego tytułu zawodowego licencjata, inżyniera albo równorzędnego – ze względu na art. 93 ust. 2 pkt 2 lit. b u.p.s.w.n. Prawo do świadczeń nie przysługuje studentowi posiadającemu tytuł zawodowy (w tym również uzyskany za granicą): magistra, magistra inżyniera albo równorzędny, licencjata, inżyniera albo równorzędny, jeżeli ponownie podejmuje studia pierwszego stopnia. Od powyższych zasad został ustanowiony wyjątek dotyczący prawa do stypendium dla osób niepełnosprawnych. W przypadku gdy niepełnosprawność powstała w trakcie studiów lub po uzyskaniu tytułu zawodowego, student może otrzymać stypendium dla osób niepełnosprawnych jeszcze na jednym kolejnym kierunku studiów przez okres nieprzekraczający 6 lat. Przy ocenie prawa do stypendium dla osób niepełnosprawnych na kolejnym kierunku studiów istotny jest moment powstania niepełnosprawności, a nie data wydania orzeczenia potwierdzającego powyższy fakt. Datę lub okres powstania niepełnosprawności określa się na podstawie treści orzeczenia. Stopień niepełnosprawności skarżącego ustalony jest od 16 marca 2017 r. Natomiast jako datę powstania niepełnosprawności podano "od 10-go roku życia". W związku z tym nie można uznać, że niepełnosprawność powstała w trakcie studiów i przyznać na tej podstawie świadczenia. Organ administracji stwierdził, że uczelnia jak najbardziej stwarza osobom niepełnosprawnym warunki do pełnego udziału w procesie przyjmowania na uczelnię w celu odbywania kształcenia czy prowadzenia działalności naukowej. Jednakże uczelnia jest zobligowana do przestrzegania przepisów określonych w ustawie, w której na chwilę obecną nie został zmieniony przepis dotyczący ograniczenia wypłaty świadczeń w przypadku studentów studiujących powyżej 6 lat. Przepisy dotyczące sześcioletniego ograniczenia możliwości pobierania stypendiów zostały zinterpretowane jak opisano wyżej i tak były stosowane w ramach rozpatrywania wszystkich wniosków o stypendia.

W skardze na powyższą decyzję P.O. wniósł o jej uchylenie.

Skarżący zarzucił naruszenie przepisów prawa:

1. ust. 1, pkt 2 lit. a rozdział I Regulaminu Świadczeń Politechniki Łódzkiej;

2. art. 93 ust. 2. pkt 1 u.p.s.w.n.

W uzasadnieniu skarżący podniósł, że według wskazanych przepisów okres 6 lat odnosi się jedynie do maksymalnego czasu pobierania takiego świadczenia. Nigdy wcześniej w trakcie nauki o stypendium nie występował, więc tej ramy czasowej nie przekroczył i spełnia również wszystkie pozostałe warunki kwalifikujące go do niego. Opinia Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego, na którą powołuje się Rektor Politechniki [...] jest krzywdząca – nie miał możliwości ukończyć swoich studiów okresie w 6 lat ze względu na problemy zdrowotne związane z niepełnosprawnością. Okres studiowania musiał wydłużyć ze względu na pobyty w szpitalach, urlopy zdrowotne czy przyjęty indywidualny plan studiowania, który rozkładał mu zaliczenie danego semestru na dwa semestry – ze względu m.in. na przyjmowane leki nie mógł zaliczyć danego semestru w normalnym trybie. W 2019 r. po ponad dwóch latach urlopu zdrowotnego przerwał naukę, gdyż sądził, że stan zdrowia już się nie poprawi. Do studiów, nauki podchodził "poważnie". Stypendium ma wspomóc osoby niepełnosprawne w uzyskaniu przez nie potrzebnego wykształcenia.

W odpowiedzi na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji.

W piśmie wniesionym 24 maja 2022 r. skarżący uzupełnił argumentację przedstawioną w skardze.

Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie przepisów prawa:

1. ust. 1 pkt 2 lit. a rozdziału I Regulaminu świadczeń dla studentów Politechniki Łódzkiej;

2. ust. 7 pkt 2 lit. a rozdziału I Regulaminu świadczeń dla studentów Politechniki Łódzkiej;

3. art. 93 ust. 2 pkt 1 u.p.s.w.n., o który wskazany regulamin jest oparty.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2021 r., poz. 137) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem stosując środki określone w ustawie.

W myśl art. 145 § 1 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b), inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c); 2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach; 3) stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach. W razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).

Z przepisów tych wynika, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Jednocześnie, zgodnie z 134 p.p.s.a., sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zgodnie z art. 135 p.p.s.a., sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych w granicach danej sprawy, której skarga dotyczy, jeżeli jest to niezbędne do końcowego jej załatwienia.

Przeprowadzona przez sąd w niniejszej sprawie kontrola według powyższych kryteriów wykazała, że zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja z 5 listopada 2021 r., zostały podjęte z naruszeniem przepisów prawa materialnego oraz procesowego w stopniu obligującym sąd do wyeliminowania ich z obrotu prawnego.

W rozpoznawanej sprawie istotą sporu jest zasadność odmowy przyznania skarżącemu stypendium dla osób niepełnosprawnych w następstwie dokonanej przez organ administracji wykładni art. 93 ust. 2 pkt 1 u.p.s.w.n. i stwierdzenia, że skarżący posiadał statusu studenta przez okres dłuższy niż 6 lat.

Zgodnie z art. 86 ust. 1 u.p.s.w.n. student ma prawo ubiegać się o: 1) stypendium socjalne, 2) stypendium dla osób niepełnosprawnych, 3) zapomogę, 4) stypendium rektora, 5) stypendium finansowane przez jednostkę samorządu terytorialnego, 6) stypendium za wyniki w nauce lub w sporcie finansowane przez osobę fizyczną lub osobę prawną niebędącą państwową ani samorządową osobą prawną. Przyznanie świadczenia, o którym mowa w ust. 1 pkt 1-4, oraz odmowa jego przyznania następują w drodze decyzji administracyjnej (ust. 2). W myśl art. 89 u.p.s.w.n. stypendium dla osób niepełnosprawnych może otrzymać student posiadający orzeczenie o niepełnosprawności, orzeczenie o stopniu niepełnosprawności albo orzeczenie, o którym mowa w art. 5 oraz art. 62 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Zgodnie z art. 92 ust. 1 u.p.s.w.n. stypendia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 są przyznawane na semestr lub na rok akademicki i wypłacane co miesiąc przez okres do 10 miesięcy, a gdy kształcenie trwa semestr – przez okres do 5 miesięcy. Natomiast w myśl art. 93 ust. 2 pkt 1 u.p.s.w.n. świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 przysługują na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat. W przypadku gdy niepełnosprawność powstała w trakcie studiów lub po uzyskaniu tytułu zawodowego, student może otrzymać świadczenie, o którym mowa w art. 86 ust. 1 pkt 2, tylko na jednym kolejnym kierunku studiów, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat (art. 93 ust. 4 u.p.s.w.n.).

W rozstrzyganej sprawie organ administracji odmówił przyznania stypendium dla osób niepełnosprawnych uznając, że okres studiowania przez skarżącego przekroczył 6 lat. Organ administracji powołał się na opinię Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego według, której dla biegu tego sześcioletniego okresu nie ma znaczenia, czy student występuje o świadczenia oraz czy je pobiera. Sześcioletni okres przysługiwania świadczeń rozpoczyna się w momencie podjęcia studiów i nabycia praw studenta po raz pierwszy (na pierwszym kierunku studiów), co następuje z chwil złożenia ślubowania. Termin ten biegnie również wówczas, gdy znajduje się na urlopie od zajęć, ale pozostaje na studiach. W przypadku przerwania studiów (skreślenia z listy studentów) i ponownego ich podjęcia, liczenie wskazanego okresu powinno być kontynuowane. Podobnie w przypadku ukończenia studiów pierwszego stopnia i podjęcia studiów drugiego stopnia lub jednolitych studiów magisterskich, sumują się wyłącznie okresy studiowania na tych studiach. Przerwę pomiędzy tymi studiami wyłącza się. Do sześcioletniego okresu przysługiwania świadczeń wlicza się także okresy studiowania sprzed wejścia w życie ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (tj. sprzed 1 października 2018 r.). Określony w art. 93 ust. 4 u.p.s.w.n. w wyjątek nie ma w tym przypadku zastosowania, gdyż skarżący ma ustalony stopień niepełnosprawności od 16 marca 2017 r. Niepełnosprawność powstała od 10 roku życia. W związku z tym nie można uznać, że niepełnosprawność powstała w trakcie studiów i przyznać na tej podstawie świadczenia.

Zdaniem sądu przyjęta przez organ administracji wykładnia 93 ust. 2 pkt 1 u.p.s.w.n. jest wadliwa. Organ przyjął bowiem, że pojęcie "przysługiwania świadczenia" jest pojęciem tożsamym z pojęciem "posiadania statusu studenta". Tymczasem takie rozumienie tego pojęcia nie wynika z treści cytowanego przepisu. Zdaniem sądu prawidłowe odkodowanie normy zawartej w art. 93 ust. 2 pkt 1 u.p.s.w.n. nie wymaga szczególnych zabiegów interpretacyjnych. Wystarczającym jest tu podstawowy rodzaj wykładni – wykładnia językowa. Sąd podziela sposób wykładni art. 93 ust. 2 pkt 1 u.p.s.w.n. zaprezentowany przez K. Leweckiego w artykule "Wykładnia nowego ograniczenia w przyznawaniu stypendiów dla studentów" (Doradztwo Podatkowe – Biuletyn Instytutu Studiów Podatkowych 2020/1/57-62), który przyjmuje, że pojęcie "przysługuje", wobec braku definicji ustawowej, należy odczytywać zgodnie z jego rozumieniem.

Wobec braku ustawowej definicji pojęcia "świadczenie przysługuje", jakie zostało użyte w art. 93 ust. 2 pkt 1 u.p.s.w.n., należy je odczytywać zgodnie z jego znaczeniem w języku potocznym ("przysługiwać" to "należeć się komuś z mocy ustawy, prawa, przywileju" – Słownik języka polskiego PWN pod red. W. Doroszewskiego) i odnosić do świadczenia, które zostało przyznane studentowi po spełnieniu wszystkich kryteriów. W związku z tym dla biegu okresu, o którym mowa w omawianym przepisie, ma znaczenie to, że student występował o świadczenie, które zostało mu przyznane i je pobrał. Zwrócić należy uwagę, że zgodnie z art. 86 ust. 1 u.p.s.w.n. student może jedynie ubiegać się o przyznanie wskazanego w nim świadczenia (m.in. stypendium dla osób niepełnosprawnych), ponieważ sam status studenta nie powoduje powstania uprawnienia do uzyskania danego świadczenia. I tak, art. 87 u.p.s.w.n. wskazuje przesłanki ubiegania się o stypendium socjalne, art. 89 u.p.s.w.n. warunki uzyskania stypendium dla osób niepełnosprawnych, art. 90 u.p.s.w.n. warunki przyznania zapomogi, art. 91 u.p.s.w.n. warunki stypendium rektora, a art. 359 u.p.s.w.n. warunki uzyskania stypendium ministra. Oznacza to, że aby świadczenie z katalogu pomocy materialnej dla studentów przysługiwało, wnioskodawca musi mieć status studenta, złożyć stosowny wniosek oraz spełnić dodatkowe warunki przewidziane dla danej kategorii pomocy finansowej.

Zatem sześcioletni okres, o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 u.p.s.w.n. należy odnosić do okresu, w którym student spełnia przesłanki otrzymywania pomocy finansowej określonej w ustawie i jednocześnie jest beneficjentem takiej pomocy.

Mając na uwadze powyższe rozważania nie sposób zrównać znaczenia pojęcia "przysługiwania świadczenia", o którym mowa w ustawie Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce z pojęciem "przysługiwania możliwości ubiegania się o świadczenie" w związku z posiadaniem statusu studenta, jak przyjął to organ administracji w niniejszej sprawie. Analogiczny pogląd został zaprezentowany w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 15 czerwca 2021 r., sygn. akt III OSK 4082/21; z 7 lipca 2021 r., sygn. akt III OSK 3596/21; z 8 lipca 2021 r., sygn. akt III OSK 3913/21; z 1 października 2021 r., sygn. akt III OSK 3967/21; z 3 listopada 2021 r., sygn. akt III OSK 4304/21. Prezentowany jest w także przez wojewódzkie sądy administracyjne, np. w wyrokach: WSA w Szczecinie z 10 czerwca 2020 r., sygn. akt II SA/Sz 222/20; WSA w Gdańsku z 26 sierpnia 2020 r., sygn. akt III SA/Gd 461/20 i z 20 sierpnia 2020 r., sygn. akt III SA/Gd 460/20; WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 18 sierpnia 2020 r., sygn. akt II SA/Go 155/20; WSA w Łodzi z 12 sierpnia 2020 r., sygn. akt III SA/Łd 105/20 i z 3 września 2020 r., III SA/Łd 109/20; WSA w Poznaniu z 17 lutego 2021 r., sygn. akt II SA/Po 773/20; WSA w Krakowie z 25 stycznia 2021 r., sygn. akt 394/20; WSA w Bydgoszczy z 19 stycznia 2021 r., sygn. akt II SA/Bd 1223/20; WSA w Warszawie z 10 marca 2021 r., sygn. akt II SA/Wa 2166/20.

Powyższa wykładnia znajduje nadto odzwierciedlenie w treści uzasadnienia rządowego projektu ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (str. 28), w którym wskazano, że "realizując cel wynikający z art. 70 ust. 4 Konstytucji RP, w projekcie ustawy zawarto regulacje pozwalające na pobieranie stypendiów i zapomóg do momentu uzyskania wykształcenia wyższego, ale nie dłużej niż przez 6 lat". Sześcioletni okres, o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 u.p.s.w.n., powiązano zatem bezpośrednio z pobieraniem świadczenia, a nie z posiadaniem statusu studenta przez osobę ubiegającą się o jedną z form pomocy materialnej. Równocześnie w ustawie Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce nie zawarto przepisu ograniczającego lub wyłączającego prawo do świadczeń ze względu na posiadanie statusu studenta przez okres dłuższy niż sześć lat. Sytuacje, w których studentowi nie przysługuje prawo do stypendium lub kiedy wygasa decyzja o przyznaniu świadczenia zostały wyczerpująco unormowane w przepisach art. 93 ust. 2 pkt 2 oraz art. 94 ust. 2 u.p.s.w.n., przy czym żadna z tych regulacji nie wiąże prawa do stypendium z nadmiernie długim okresem studiowania (por. wyroki NSA: z 15 czerwca 2021 r., sygn. akt III OSK 4082/21; z 7 lipca 2021 r., sygn. akt III OSK 3596/21; z 8 lipca 2021 r., sygn. akt III OSK 3913/21; z 1 października 2021 r., sygn. akt III OSK 3967/21; z 3 listopada 2021 r., sygn. akt III OSK 4304/21).

Przedstawioną wyżej wykładnię art. 93 ust. 2 pkt 1 u.p.s.w.n. potwierdza wynik wykładni art. 93 ust. 4 u.p.s.w.n. Ustawodawca w art. 93 ust. 4 u.p.s.w.n. wyraźnie stanowi, że student "może otrzymać świadczenie przez 6 lat" a nie, że będzie mógł ubiegać się o świadczenie przez okres 6 lat. Ustawodawca jednoznacznie przyjął w tym przepisie, że chodzi nie tyle o prawo do ubiegania się o stypendium dla osób niepełnosprawnych, ale o możliwość jego "otrzymania", nie dłużej niż przez okres 6 lat, oczywiście tylko na jednym kolejnym kierunku studiów. Ponadto nie można wiązać początku tego okresu sześcioletniego z momentem rozpoczęcia studiów przez niepełnosprawnego studenta ubiegającego się o przyznanie pomocy, bowiem z samym statusem studenta ustawa nie wiąże przysługiwania, to jest otrzymywania świadczeń stypendialnych. Zatem nie sposób uznać, że to z momentem rozpoczęcia studiów zaczyna biec okres 6 lat ograniczający czas przysługiwania stypendium stosownie do art. 93 ust. 4 u.p.s.w.n. (por. wyrok NSA z 1 października 2021 r., III OSK 3967/21).

Nie można zatem, jak błędnie przyjął w niniejszej sprawie organ administracji, wiązać początku tego okresu sześcioletniego z momentem rozpoczęcia studiów przez studenta ubiegającą się o przyznanie pomocy. Skoro bowiem z samym statusem studenta ustawa nie wiąże przysługiwania, to jest otrzymywania świadczeń stypendialnych, to nie sposób uznać, że to z momentem rozpoczęcia studiów zaczyna biec okres 6 lat ograniczający czas przysługiwania stypendium stosownie do art. 93 ust. 2 pkt 1 u.p.s.w.n. Sąd podziela prezentowany w orzecznictwie pogląd, że "przysługiwanie świadczenia" to pobieranie świadczenia, które rzeczywiście studentowi przysługiwało. Okres 6 lat z art. 93 ust. 2 pkt 1 u.p.s.w.n. należy liczyć od momentu uzyskania świadczenia w postaci stypendium, a skoro jest to świadczenie okresowe, wypłacane co miesiąc, to okres 6 lat upłynie po 72 miesiącach otrzymywania stypendium. Taki sposób liczenia tego okresu wynika z tego, że zgodnie z art. 92 ust. 1 u.p.s.w.n. stypendia są przyznawane na semestr albo na rok akademicki i wypłacane przez okres do 10 miesięcy w roku. Rok akademicki trwa pięć szóstych roku kalendarzowego, student nie ma prawa do otrzymania żadnych świadczeń przez jedną szóstą roku. W konsekwencji nie można uznać, że prawo do świadczeń przysługuje mu przez cały rok kalendarzowy. Istotne jest też to, że ustawodawca w art. 93 ust. 2 pkt 1 u.p.s.w.n. nie posłużył się pojęciem roku akademickiego (jak np. w przepisie art. 92 ust. 1 i 2 u.p.s.w.n.), tylko kalendarzowego. Zatem zabieg ustawodawcy należy uznać za świadomy. Irrelewantne zatem jest, przez jaki okres wnioskowane stypendium student mógł otrzymywać, bowiem istotne jest to w jakim okresie to stypendium mu przysługiwało i je przyznano oraz, że rzeczywiście je pobrał. Dotyczy to takiego świadczenia uzyskanego także na innych kierunkach studiów i innych uczelniach oraz na podstawie przepisów poprzednio obowiązującej ustawy z 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (por. wyroki NSA: z 15 czerwca 2021 r., sygn. akt III OSK 4082/21; z 7 lipca 2021 r., sygn. akt III OSK 3596/21; z 8 lipca 2021 r., sygn. akt III OSK 3913/21; z 1 października 2021 r., sygn. akt III OSK 3967/21; z 3 listopada 2021 r., sygn. akt III OSK 4304/21).

Wskazać również należy, że powołane przez organ administracji stanowisko Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego, w kwestii interpretacji art. 93 ust. 2 pkt 1 u.p.s.w.n., nie jest wiążące dla sądu. W tej kwestii Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że stanowisko Ministra nie zostało poparte pogłębioną argumentacją. Jest ponadto sprzeczne z celem uregulowań dotyczących pomocy materialnej studentom wyrażonym w uzasadnieniu projektu ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. Ustawa ma realizować cel wynikający z art. 70 ust. 4 Konstytucji RP, tj. jej regulacje mają pozwalać na pobieranie stypendiów i zapomóg do momentu uzyskania wykształcenia wyższego, ale nie dłużej niż przez 6 lat (por. wyroki NSA: z 15 czerwca 2021 r., sygn. akt III OSK 4082/21; z 7 lipca 2021 r., sygn. akt III OSK 3596/21; z 8 lipca 2021 r., sygn. akt III OSK 3913/21; z 1 października 2021 r., sygn. akt III OSK 3967/21; z 3 listopada 2021 r., sygn. akt III OSK 4304/21).

W rozpoznawanej sprawie organ administracji niezasadnie wywodzi istnienie negatywnej przesłanki do przyznania stypendium dla osób niepełnosprawnych z samej okoliczności studiowania przez skarżącego przez okres przekraczający 6 lat. Organ administracji badając zaistnienie przesłanek przyznania stypendium, do sześcioletniego okresu o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 u.p.s.w.n. wliczył cały okres studiowania przez skarżącego. Nie ustalił jednak, czy świadczenie to skarżącemu rzeczywiście przysługiwało w rozumieniu wskazanym wyżej, czy skarżący je otrzymywał. Konsekwencją błędnej wykładni art. 93 ust. 2 pkt 1 u.p.s.w.n. jest jego wadliwe zastosowanie i odmowa przyznania skarżącemu stypendium dla osób niepełnosprawnych tylko z tego powodu, że posiada status studenta przez okres dłuższy niż 6 lat. Następstwem tego jest naruszenie przepisów procedury administracyjnej (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.) poprzez niezebranie dowodów umożliwiających ocenę możliwości otrzymania przez skarżącą stypendium dla osób niepełnosprawnych i wadliwe, niepełne ustalenia faktyczne, co do spełnienia warunków otrzymania tej formy pomocy. Te bowiem pozostają w ścisłym związku ze sposobem rozumienia normy materialnoprawnej. Oczywistym jest bowiem, że zakres postępowania dowodowego i wyjaśniającego w sprawie determinuje sposób rozumienia prawa materialnego. W niniejszej sprawie w konsekwencji błędu interpretacyjnego organ administracji zaniechał realizacji ciążących na nim obowiązków.

Wobec powyższego sąd uznał, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja z 5 listopada 2021 r. dotknięte są mającym wpływ na wynik sprawy naruszeniem prawa materialnego, tj. art. 93 ust. 2 pkt 1 u.p.s.w.n. przez błędną jego wykładnię, a także przepisów prawa procesowego w zakresie gromadzenia materiału dowodowego i jego oceny.

Ponownie rozpoznając sprawę organ administracji uwzględni powyższą ocenę prawną.

Z tych względów sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w związku z art. 135 p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzająca ją decyzję z 5 listopada 2021 r. Rektora Politechniki Łódzkiej.

O zwrocie na rzecz skarżącego kosztów postępowania sądowego w postaci uiszczonego wpisu sądowego sąd orzekł na mocy art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a.

d.j.