Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 2019/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-08-21 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok z art. 179a ustawy PoPPSA
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Arkadiusz Tomczak (spr.), Sędzia WSA - Andrzej Kania, Sędzia WSA - Irena Jakubiec-Kudiura, Protokolant - sekr. sąd. Justyna Gadzialska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 sierpnia 2019 r. sprawy ze skargi kasacyjnej Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 maja 2019 r., sygn. akt V SA/Wa 2019/18 wydanego w sprawie ze skargi D. ... S.A. z siedzibą w D. na decyzję Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia ... września 2018 r., nr ... w przedmiocie odmowy wypłaty miesięcznego dofinansowania do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych 1. uchyla wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 maja 2019 r. sygn. akt V SA/Wa 2019/18; 2. oddala skargę; 3. zasądza od D. ... S.A. z siedzibą w D. na rzecz Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej kwotę 580 zł (pięćset osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi D. S.A. w D. (dalej: "Strona", "Spółka" lub "Skarżąca") jest decyzja Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej znak: [...] z [...] r. utrzymująca w mocy decyzję Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych z [...] r. znak: [...] odmawiającą Stronie wypłaty miesięcznego dofinansowania do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych.

Kontrolowane rozstrzygnięcie zapadło w następujących okolicznościach faktycznych:

Decyzją z [...] r. Prezes Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (dalej: "Prezes Zarządu PFRON") odmówił Stronie wypłaty miesięcznego dofinansowania do wynagrodzenia pracowników niepełnosprawnych za styczeń, luty, marzec, kwiecień, maj, czerwiec, lipiec, sierpień, wrzesień, październik, listopad i grudzień 2016 r. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia wskazał art. 26a ust. 9 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych

(Dz. U z 2016 r., poz. 2046 ze zm.) – dalej: "ustawa o rehabilitacji". Regulacja zawarta w tym przepisie oraz poprzedzającym go ust. 8 stanowi, że jeżeli pracodawca posiada zaległości w zobowiązaniach wobec Funduszu przekraczające ogółem kwotę [...] zł, Prezes Zarządu Funduszu wydaje decyzję o wstrzymaniu miesięcznego dofinasowania do czasu uregulowania zaległości przez pracodawcę. Decyzja podlega wykonaniu z dniem wydania. W przypadku nieuregulowania przez pracodawcę zaległości wobec Funduszu do dnia 31 stycznia roku następującego po roku, za który pracodawcy przysługuje miesięczne dofinansowanie, Prezes Zarządu Funduszu wydaje decyzję o odmowie wypłaty miesięcznego dofinansowania za okres wskazany w decyzji o wstrzymaniu miesięcznego dofinansowania.

Strona wniosła odwołanie od decyzji, wnosząc o jej uchylenie.

Zaskarżoną obecnie decyzją znak: [...] z [...] r. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej (dalej: "Minister") utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.

W uzasadnieniu wskazał, że zgodnie z art. 33 ust. 4a ustawy o rehabilitacji w przypadku niezgodnego z ust. 4 przeznaczenia środków funduszu rehabilitacji, pracodawca jest obowiązany do dokonania : a) zwrotu [...]% kwoty tych środków na fundusz rehabilitacji oraz b) wpłaty w wysokości 30% tych środków na Fundusz w terminie do 20. dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym nastąpiło ujawnienie niezgodnego z ustawą przeznaczenia środków funduszu rehabilitacji, a także niedotrzymanie terminu, o którym mowa w ust. 3 pkt 3.

Z kolei art. 49 ust. 1 ustawy o rehabilitacji stanowi, że do wpłat, o których mowa w art. 33 ust. 4a ustawy o rehabilitacji stosuje się odpowiednio przepisy ustawy Ordynacja podatkowa, z tym że uprawnienia organów podatkowych określone w tej ustawie przysługują Prezesowi Zarządu Funduszu.

Minister wyjaśnił, że w realiach sprawy Prezes Zarządu PFRON [...] r. wydał decyzję określającą Stronie zobowiązanie z tytułu art. 33 ust. 4a ustawy o rehabilitacji za wrzesień 2009 r. w związku z niezgodnym z ustawą wykorzystaniem środków zakładowego funduszu rehabilitacji osób niepełnosprawnych w wysokości [...] zł i w związku z nieterminowym przekazaniem środków zakładowego funduszu rehabilitacji osób niepełnosprawnych w wysokości [...] zł. Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, działając jako organ II instancji, po rozpoznaniu odwołania Spółki, decyzją z [...] r. utrzymał w mocy rozstrzygnięcie Prezesa Zarządu PFRON. Strona złożyła na nie skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który wyrokiem z 16 grudnia 2016 r. (sygnatura akt III SA/Wa 2670/15) uchylił zaskarżoną decyzję Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej oraz decyzję Prezesa Zarządu PFRON w części dotyczącej określenia wysokości zobowiązania w związku z nieterminowym przekazaniem środków zakładowego funduszu rehabilitacji osób niepełnosprawnych. W pozostałej części skarga został oddalona. Żadna ze stron nie składała skargi kasacyjnej od tego orzeczenia, tym samym wyrok z 16 grudnia 2016 r. stał się prawomocny. Oznacza to, że wysokość zobowiązania za wrzesień 2009 r. w związku z niezgodnym z ustawą wykorzystaniem środków zakładowego funduszu rehabilitacji osób niepełnosprawnych wynosi [...] zł, a wydana [...] r. decyzja Ministra w tym zakresie jest ostateczna i prawomocna. Do [...] r. Strona nie uiściła tego zobowiązania. Uczyniła to dopiero wpłatami z [...]

i [...]r. - po uprawomocnieniu wyroku z 16 grudnia 2016 r.

Minister wyjaśnił, że zgodnie z art. 26a ust. 9 ustawy o rehabilitacji w przypadku nieuregulowania przez pracodawcę zaległości wobec Funduszu do dnia 31 stycznia roku następującego po roku, za który pracodawcy przysługuje miesięczne dofinansowanie, Prezes Zarządu Funduszu wydaje decyzję o odmowie wypłaty miesięcznego dofinansowania za okres wskazany w decyzji.

Ponieważ zaległość strony wobec PFRON wynosiła [...] zł, pomiędzy [...] r. a [...] r. Prezes Zarządu PFRON wydał 11 decyzji wstrzymujących Stronie miesięczne dofinansowanie do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych kolejno za miesiące: styczeń, luty, marzec, kwiecień, maj, czerwiec, lipiec, sierpień, wrzesień, październik, listopad 2016 r. do czasu uregulowania zaległości. Decyzje zostały skutecznie doręczone Spółce, nie wniesiono od nich odwołań i stały się ostateczne.

Minister podkreślił, że wobec nieuregulowania przez pracodawcę zaległości do dnia 31 stycznia roku następującego po roku, za który pracodawcy przysługuje miesięczne dofinansowanie, Prezes Zarządu PFRON zobowiązany był wydać decyzję o odmowie wypłaty miesięcznego dofinansowania za okresy wskazane w decyzjach wstrzymujących miesięczne dofinansowanie.

Wyjaśnił, że spór Strony i organu dotyczy w istocie terminu, w jakim powinny były zostać uiszczone należności Funduszu, tak aby organ nie miał powinności wydania decyzji o odmowie dofinansowania. Strona podkreślała, że zaległości na rzecz PFRON zapłaciła po ich ustaleniu, to jest po uprawomocnieniu się wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z 16 grudnia 2016 r. sygn. akt III SA/Wa 2670/15, który zmienił dotychczasowe rozstrzygnięcie organu w zakresie wysokości zobowiązania, określając je na kwotę [...] zł. Na dzień [...] r. ostateczna wysokość zobowiązania nie była Spółce znana, dlatego jak wyjaśniała ówcześnie nie uiściła należności.

Minister wskazał, że Strona dokonała błędnej subsumpcji art. 26a ust. 8 i 9 ustawy o rehabilitacji. Zaległości na rzecz PFRON zostały uiszczone po 31 stycznia roku następującego po roku, za który pracodawcy przysługiwało miesięczne dofinansowanie. Strona występowała o dofinansowanie do wynagrodzeń dla pracowników niepełnosprawnych za miesiące styczeń, luty, marzec, kwiecień, maj, czerwiec, lipiec, sierpień, wrzesień, październik, listopad, grudzień 2016 r. (łącznie 12). Mimo 11 decyzji Prezesa Zarządu PFRON wstrzymujących dofinasowanie nie uiściła należności. Jej wysokość została określona w ostatecznej decyzji Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej. Zaległość przekraczała [...] zł i została uiszczona przez Skarżącą po [...] r., co jest bezsporne. Z tej przyczyny zdaniem Ministra organ na podstawie art. 26a ust. 9 ustawy o rehabilitacji nie miał prawa wypłacić Spółce dofinansowania za miesiące od stycznia do grudnia 2016 r. Mimo zaskarżenia decyzji Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej i zawisłości sprawy przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie, decyzja organu II instancji była bowiem ostateczna i wykonalna.

Spółka zaskarżyła opisane rozstrzygnięcie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Decyzji zarzuciła naruszenie następujących przepisów prawa:

1. art. 6, 7a, 8 k.p.a. przez błędną wykładnię art. 26a ust. 9 ustawy o rehabilitacji wyrażającą się w stanowisku, że decyzja o wstrzymaniu lub odmowie dofinansowania jest wydawana na wniosek, a nie z urzędu;

2. art. 6 i 7a k.p.a. przez błędną wykładnię przepisu art. 26a ust. 8 ustawy o rehabilitacji i stosowanie tego przepisu po uregulowaniu zobowiązania;

3. art. 6 k.p.a. przez błędną wykładnię art. 26a ust. 9 ustawy o rehabilitacji, co doprowadziło do wydania decyzji o odmowie wypłaty dofinansowania za okresy, wobec których decyzje wydane na podstawie art. 26a ust. 8 ustawy o rehabilitacji straciły moc prawną na skutek uregulowania zobowiązania;

4. art. 26a ust. 9 ustawy o rehabilitacji poprzez jego zastosowanie polegające na wydaniu w sprawie decyzji odmawiającej wypłaty miesięcznego dofinansowania, podczas gdy przepis ten z uwagi na okoliczności sprawy związane z kwestionowaniem wysokości zobowiązania Skarżącej oraz toczącym się w tym zakresie postępowaniem przed sądem administracyjnym, a tym samym nie istnienia zaległości z tytułu zobowiązań po stronie Skarżącej na dzień [...] r., w ogóle nie powinien być zastosowany;

5. art. 26a ust. 9 ustawy o rehabilitacji poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że Skarżąca w 2015 r. posiadała zaległość wobec funduszu;

6. art. 49 ust. 1 ustawy o rehabilitacji w związku z art. 51 oraz art. 47 § 1 Ordynacji podatkowej poprzez ich błędną wykładnię wyrażającą się w stanowisku organu, że na dzień [...] r., w chwili kiedy wyrok WSA w Warszawie uchylający w części decyzję określającą stronie zobowiązanie nie był prawomocny, Skarżąca posiadała zaległość w zobowiązaniach wobec organu, podczas gdy na podstawie wskazanych przepisów o jakiejkolwiek zaległości w zobowiązaniach mogła być mowa jedynie w chwili uprawomocnienia się wyroku uchylającego decyzję określającą zobowiązanie Skarżącej;

7. art. 138 § 1 pkt 2) k.p.a. poprzez jego niezastosowanie przez organ II instancji podczas gdy okoliczności sprawy przemawiały za uchyleniem decyzji organu I instancji w całości i umorzeniem postępowania.

Formułując w ten sposób zarzuty skargi Spółka wniosła o uchylenie decyzji organu I instancji oraz decyzji Ministra organu ll instancji; a także o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę Minister wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wyrokiem V SA/Wa 2019/18 z 7 maja 2019 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej znak: [...] z [...] r. oraz zasądził od Ministra na rzecz Skarżącej kwotę [...] zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Sąd uwzględnił skargę na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. uznając, że zaskarżona decyzja została wydana przez organ, który nie jest właściwy w sprawie w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a., co skutkowało koniecznością stwierdzenia nieważności rozstrzygnięcia. Sąd powołał się na art. 26a ust. 12 ustawy o rehabilitacji w brzmieniu obowiązującym od dnia 6 czerwca 2018 r. wskazując, że od decyzji, o których mowa w ust. 8-9a i 11 przysługuje wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy do Prezesa Zarządu PFRON. W ocenie Sądu w dacie wydania swojej decyzji Minister nie był uprawniony do takiego działania, gdyż ustawodawca w ustawie zmieniającej nie przewidział regulacji intertemporalnej dotyczącej już wszczętych i niezakończonych postępowań. W tej sytuacji zdaniem Sądu, Minister powinien był prawidłowo przekazane mu według przepisów dotychczasowych, odwołanie Skarżącego od decyzji Prezesa Zarządu PFRON potraktować jako wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. W konsekwencji powinnością Organu administracji było przekazanie sprawy organowi właściwemu, tj. Prezesowi Zarządu PFRON.

Skargę kasacyjną od tego wyroku wywiódł Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej. Sformułował w niej zarzuty naruszenia:

przepisów postępowania, tj:

- art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art 156 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096, ze zm.) - dalej "k.p.a." w zw. z art 6 k.p.a. w zw. z art. 66 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej 1 społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 511, ze zm.) - dalej "ustawa o rehabilitacji" w zw. z art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483, ze zm.) poprzez niewłaściwe zastosowanie tego przepisu w wyniku błędnego uznania, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów o właściwości, przez co dotknięta jest wadą nieważności.

- art 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. w zw. z art 26a ust 12 w zw. z art 26a ust 9 ustawy o rehabilitacji w zw. z art. 18 ustawy z dnia 10 maja 2018 r. o zmianie ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r. poz. 1076) - zwanej dalej "ustawą zmieniającą" poprzez błędne przyjęcie, że Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej nie był właściwy do rozpoznania odwołania od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez Prezesa Zarządu PFRON,

- art 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. w zw. z art. 18 ustawy zmieniającej w zw. z art. 26a ust 12 w zw. z art 26a ust. 9 ustawy o rehabilitacji poprzez pominięcie tego przepisu przy rozpoznawaniu przedmiotowej sprawy i w konsekwencji błędne uznanie, że do decyzji Prezesa Zarządu PFRON wydanej przed dniem wejścia w życie ustawy zmieniającej mają zastosowanie nowe przepisy dotyczące właściwości rzeczowej organu ponownie rozpoznającego sprawę;

przepisów prawa materialnego, tj.:

- art 156 § 1 pkt 1 k.p.a. w 2w. 2 art. 66 ustawy o rehabilitacji w zw. 2 art. 18 ustawy zmieniającej w zw. 2 art. 26a ust. 12 w zw. z art 26a ust. 9 ustawy o rehabilitacji poprzez niewłaściwe zastosowanie i błędne uznanie, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów o właściwości, przez co dotknięta jest wadą nieważności.

Wskazując na tak formułowane zarzuty Minister wniósł m. in. o uwzględnienie skargi kasacyjnej, uchylenie wyroku w całości i rozpoznanie skargi poprzez jej oddalenie przez Naczelny Sąd Administracyjny, ewentualnie o uwzględnienie skargi kasacyjnej, uchylenie wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania; rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie; na podstawie art. 203 pkt 2 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. o zasądzenie od Skarżącej na rzecz organu administracji kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej jest oczywiście zasadna. Uprawniało to Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie do wykorzystania możliwości, jakie stwarza instytucja samokontroli, uregulowana w art. 179a § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.) - dalej: "p.p.s.a.". Przepis ten stanowi, że jeżeli przed przedstawieniem skargi kasacyjnej Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu wojewódzki sąd administracyjny stwierdzi, że w sprawie zachodzi nieważność postępowania albo podstawy skargi kasacyjnej są oczywiście usprawiedliwione, uchyla zaskarżony wyrok lub postanowienie rozstrzygając na wniosek strony także o zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego i na tym samym posiedzeniu ponownie rozpoznaje sprawę. Od wydanego orzeczenia przysługuje skarga kasacyjna.

Zaskarżony skargą kasacyjną Ministra wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 7 maja 2019 r. był wadliwy, gdyż przy jego wydaniu pominięto pełną treść art. 18 ustawy zmieniającej.

Przedmiotem sprawy była ocena legalności decyzji Ministra Rodziny Pracy i Polityki Społecznej z [...] r., wydanej na skutek odwołania Skarżącej od decyzji Prezesa Zarządu PFRON z [...] r. Podstawą materialnoprawną wydania tej decyzji stanowił przepis art. 26a ust. 9 ustawy o rehabilitacji. Kompetencję do rozpoznania odwołania zakreślał przepis art. 26a ust. 12 ustawy o rehabilitacji stanowiąc, że od decyzji Prezesa Zarządu Funduszu, o których mowa w ust. 8-9a i 11, przysługuje odwołanie do ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego (w brzmieniu sprzed 6 czerwca 2018 r.). Natomiast od dnia 6 czerwca 2018 r. na podstawie art. 1 pkt 13 ustawy zmieniającej przepis art. 26a ust. 12 ustawy o rehabilitacji stanowi, że od decyzji, o których mowa w ust. 8-9a i 11, przysługuje wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy do Prezesa Zarządu Funduszu. Wbrew pierwotnemu stanowisku Sądu wyrażonemu w wyroku z 7 maja 2019 r. ustawa z dnia 10 maja 2018 r. o zmianie ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych oraz niektórych innych ustaw zawiera regulacje intertemporalne. Jak wynika z pominiętego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przepisu art. 18 ustawy zmieniającej do decyzji, o których mowa w art. 25d ust. 2, art. 26a ust. 12, art. 26c ust. 4b, art. 30 ust. 3a, art. 49e i art. 49f ustawy zmienianej w art. 1, wydanych odpowiednio przez wojewodę albo Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1 w brzmieniu dotychczasowym. Art. 26a ust. 12 ustawy o rehabilitacji zawiera przy tym kolejne odesłanie, do ust. 8–9a i 11 tej samej jednostki redakcyjnej. Oznacza to, że do decyzji Prezesa Zarządu PFRON kontrolowanej w sprawie, o której mowa w art. 26a ust. 12 w zw. z art. 26a ust. 9 ustawy o rehabilitacji - wydanej przed wejściem w życie ustawy zmieniającej (6 czerwca 2018 r.), zastosowanie mają dotychczasowe przepisy ustawy o rehabilitacji. W rezultacie odwołanie Skarżącej wniesione [...] r. zostało rozpoznane w drugiej instancji przez organ właściwy rzeczowo, t.j. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej. Pominięcie wskazanego przepisu przejściowego (art. 18 ustawy zmieniającej) doprowadziło Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie do błędnego zastosowania przepisów art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. oraz art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. i wadliwego stwierdzenia nieważności decyzji Ministra.

Okoliczność ta w pełni uprawniała Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie do uwzględnienia w ramach autokontroli (art. 179a § 1 p.p.s.a.) skargi kasacyjnej w tym zakresie i uchylenie własnego wyroku z 7 maja 2019 r. bez konieczności inicjowania postępowania kasacyjnego przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. O kosztach postępowania w tej części orzeczono na podstawie 203 pkt 2 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a.

W tej sytuacji, zgodnie z dyspozycją art. 179a § 1 p.p.s.a., na rozprawie 21 sierpnia 2019 r. WSA w Warszawie rozpoznał skargę Spółki na decyzję Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej znak: [...] z [...] r. utrzymującą w mocy decyzję Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych z [...] r. znak: [...] odmawiającą Stronie wypłaty miesięcznego dofinansowania do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych.

Skarga Spółki okazała się bezzasadna.

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji pod kątem zgodności zaskarżonego aktu z przepisami prawa materialnego jak również zasad postępowania administracyjnego Sąd nie stwierdził, by naruszała ona przepisy prawa. W ocenie Sądu organy obu instancji prowadziły przedmiotowe postępowanie zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie przepisami procedury administracyjnej, zapewniając Stronie czynny udział w postępowaniu.

Rozpoznanie niniejszej sprawy podlega zarówno przepisom unijnym, jak również przepisom krajowym. Trzeba bowiem wskazać, że każda pomoc publiczna podlega regułom unijnym i jest dozwolona tylko w zakresie, w jakim te przepisy na taką pomoc zezwalają. Jedną z form pomocy publicznej, którą mogą udzielać państw członkowskie jest dofinansowanie do wynagrodzeń osób niepełnosprawnych.

Dofinansowanie do wynagrodzeń osób niepełnosprawnych w ramach krajowych przepisów uregulowane zostało w ustawie o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Miesięczne dofinansowanie do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych przysługuje pracodawcy po spełnieniu warunków określonych w art. 26a - 26c wskazanej ustawy.

W zakresie zaległości w zobowiązaniach zastosowanie w sprawie ma również ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2017 r. poz. 201, ze zm.) - dalej: Ordynacja podatkowa, a to na podstawie art. 49 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej, ponieważ postępowaniem w sprawie objęte są wpłaty określone w art. 33 ust. 4a ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej. Wpłaty te należą do kategorii "opłaty oraz niepodatkowe należności budżetowe", wymienionej w art. 3 pkt 3 Ordynacji podatkowej, którą to kategorię również traktuje się jako podatki w rozumieniu Ordynacji podatkowej.

Zgodnie z art. 26a ust. 8 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej, jeżeli pracodawca posiada zaległości w zobowiązaniach wobec Funduszu przekraczające ogółem kwotę [...] złotych, Prezes Zarządu Funduszu wydaje decyzję o wstrzymaniu miesięcznego dofinansowania do czasu uregulowania zaległości przez pracodawcę, a decyzja ta podlega wykonaniu z dniem wydania.

Natomiast jak stanowi art. 26a ust. 9 ustawy o rehabilitacji w przypadku nieuregulowania przez pracodawcę zaległości wobec Funduszu do dnia 31 stycznia roku następującego po roku, za który pracodawcy przysługuje miesięczne dofinansowanie, Prezes Zarządu Funduszu wydaje decyzję o odmowie wypłaty miesięcznego dofinansowania za okres wskazany w decyzji o wstrzymaniu miesięcznego dofinansowania.

Stan faktyczny sprawy jest bezsporny. Skarżąca złożyła terminowo wnioski o wypłatę miesięcznego dofinansowania do wynagrodzeń osób niepełnosprawnych (Wn-D) za okresy od stycznia do grudnia 2016 r. W toku postępowania Skarżąca poinformowana została o zaległości wobec Funduszu wynikającej z decyzji Prezesa Zarządu PFRON z [...] r. określającej Stronie zobowiązanie z tytułu art. 33 ust. 4a ustawy o rehabilitacji za wrzesień 2009 r. w związku z niezgodnym z ustawą wykorzystaniem środków zakładowego funduszu rehabilitacji osób niepełnosprawnych w wysokości [...] zł i w związku z nieterminowym przekazaniem środków zakładowego funduszu rehabilitacji osób niepełnosprawnych w wysokości [...] zł - następnie utrzymanej w mocy decyzją Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z [...] r. Strona złożyła na wskazaną decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który wyrokiem z 16 grudnia 2016 r. (sygnatura akt III SA/Wa 2670/15) uchylił rozstrzygnięcie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej oraz decyzję Prezesa Zarządu PFRON w części dotyczącej określenia wysokości zobowiązania w związku z nieterminowym przekazaniem środków zakładowego funduszu rehabilitacji osób niepełnosprawnych. W pozostałej części skarga został oddalona. Żadna ze stron nie składała skargi kasacyjnej od tego orzeczenia, tym samym wyrok z 16 grudnia 2016 r. stał się prawomocny. Oznacza to, że wysokość zobowiązania za wrzesień 2009 r. w związku z niezgodnym z ustawą wykorzystaniem środków zakładowego funduszu rehabilitacji osób niepełnosprawnych wynosi [...] zł, a wydana [...] r. decyzja Ministra w tym zakresie jest ostateczna i prawomocna. Do [...] r. Strona nie uiściła tego zobowiązania. Uczyniła to dopiero wpłatami z [...]i [...]r. - po uprawomocnieniu wyroku z 16 grudnia 2016 r.

Tymczasem jak już wskazywano zgodnie z art. 26a ust. 9 ustawy o rehabilitacji w przypadku nieuregulowania przez pracodawcę zaległości wobec Funduszu do dnia 31 stycznia roku następującego po roku, za który pracodawcy przysługuje miesięczne dofinansowanie, Prezes Zarządu Funduszu wydaje decyzję o odmowie wypłaty miesięcznego dofinansowania za okres wskazany w decyzji.

Ponieważ zaległość strony wobec PFRON wynosiła powyżej [...] zł - pomiędzy [...] r. a [...] r. Prezes Zarządu PFRON wydał 11 decyzji wstrzymujących Stronie miesięczne dofinansowanie do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych kolejno za miesiące: styczeń, luty, marzec, kwiecień, maj, czerwiec, lipiec, sierpień, wrzesień, październik, listopad 2016 r. do czasu uregulowania zaległości (decyzja dotycząca wniosku za grudzień 2016 r. przed tą datą nie została jeszcze wydana, nastąpiła jednak faktyczna blokada wypłaty). Decyzje zostały skutecznie doręczone Spółce, nie wniesiono od nich odwołań i stały się ostateczne.

W tej sytuacji wobec nieuregulowania przez pracodawcę zaległości do dnia 31 stycznia roku następującego po roku, za który pracodawcy przysługuje miesięczne dofinansowanie, Prezes Zarządu PFRON zobowiązany był wydać decyzję o odmowie wypłaty miesięcznego dofinansowania za okresy wskazane w decyzjach wstrzymujących miesięczne dofinansowanie.

Strona, co pozostaje również poza sporem, nie spłaciła tej zaległości w terminie wskazanym w art. 26a ust. 9 ustawy o rehabilitacji.

Przechodząc do sedna sprawy Sąd wskazuje, że nieprawomocny wyrok sądu administracyjnego nie wywiera jeszcze skutku w postaci wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego aktu lub czynności (W. Chróścielewski, J. P. Tarno, Postępowanie administracyjne i postępowanie przed sądami administracyjnymi, WoltersKluwer 2015, s. 487), bądź jak w realiach sprawy – części takiego aktu lub czynności. Oznacza to, że do czasu uprawomocnienia się wyroku WSA w Warszawie z 16 grudnia 2016 r. skorygowane nim później decyzje były ostateczne i wykonalne.

Wykonalność decyzji o określeniu wysokości wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (czy też jej brak) nie ma przy tym wpływu na istnienie zobowiązania podatkowego. Decyzja określająca takie zobowiązanie nie ma charakteru konstytutywnego a deklaratoryjny. Dzieje się tak, ponieważ określone nią zobowiązanie powstaje z mocy prawa. Jak słusznie zauważył L. Etel w komentarzu do Ordynacji podatkowej (Ordynacja podatkowa. Komentarz, Lex 2013) cyt. "w przypadku podatków powstających z mocy prawa, zaległości powstają niezależnie od wydania i doręczenia decyzji określających. Powstają one z mocy prawa, po upływie wynikającego z przepisów prawa podatkowego terminu płatności tego podatku. (...) W decyzji określającej wysokość zobowiązania organ podatkowy wskazuje jedynie kwotę zobowiązań, które nie zostały zapłacone w terminie (a więc kwotę zaległości podatkowych). Sama zaległość powstała bez żadnego związku z decyzją organu podatkowego. Jej niewydanie lub niedoręczenie nie ma wpływu na powstanie zaległości podatkowej w podatkach powstających z mocy prawa". Komentator podkreślił również, że "zaległość podatkowa powstaje "automatycznie", niezależnie od woli stron stosunku prawnopodatkowego. Nie ma wpływu na powstanie zaległości kwestia winy podatnika lub organu podatkowego. Nawet błędne działanie organu podatkowego, którego skutkiem jest niezapłacenie podatku w terminie, nie skutkuje niepowstaniem zaległości (z wyjątkiem przewidzianym w art. 52 § 1 pkt 2 O.p.). "(...) Powstanie zaległości podatkowej powoduje również obowiązek wydania przez organ podatkowy decyzji określającej wysokość zobowiązania podatkowego, chyba że wszczęcie egzekucji jest możliwe na podstawie deklaracji (podatki powstające z mocy prawa)."

Zdaniem Sądu organ odwoławczy prawidłowo przyjął, że art. 26a ust. 9 ustawy o rehabilitacji nie zawiera przepisu określającego, że zaległość w zobowiązaniach wobec Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych powinna być bezsporna. Sąd zauważa, że skoro Skarżącej minął termin płatności zobowiązania z tytułu wpłat na PFRON, a zobowiązanie to nie zostało przedawnione ani umorzone, to stanowiło ono zaległość. Zaległość we wpłatach na PFRON istnieje z mocy prawa i jest niezależna od powoływanego wcześniej, ówcześnie nieprawomocnego wyroku. Prezes Zarządu PFRON prawidłowo zatem odczytał treść i konsekwencje wynikające z dyspozycji art. 26a ust. 9 ustawy o rehabilitacji, odmawiając wypłaty miesięcznego dofinansowania. Ratio legis unormowania art. 26a ust. 9 ustawy o rehabilitacji sprowadza się bowiem do wprowadzenia możliwości stosunkowo szybkiej reakcji organu na zaległości w zobowiązaniach pracodawcy wobec Fuduszu. Jeśli zaległości takie nie zostały spłacone do 31 stycznia roku następującego po roku, za który pracodawcy przysługuje dofinansowanie, Prezes Zarządu PFRON odmawia wypłaty kolejnego dofinansowania. Jeśliby przyjąć, jak oczekuje Skarżąca, że reakcji takiej nie może wywołać wdanie się w spór sądowy co do zaległości czy jej kwestionowane przez pracodawcę – stworzony w art. art. 26a ust. 9 ustawy mechanizm kontrolny stałby się w istocie iluzoryczny.

Niezasadny jest przy tym zarzut naruszenia art. 6, 7a, 8 k.p.a. przez błędną wykładnię art. 26a ust. 9 ustawy o rehabilitacji wyrażającą się w stanowisku, że decyzja o wstrzymaniu lub odmowie dofinansowania jest wydawana na wniosek, a nie z urzędu. Zgodnie z art. 26c ust. 1 pkt 2 ustawy o rehabilitacji pracodawca składa do Funduszu wniosek o wypłatę miesięcznego dofinansowania za dany miesiąc. Zgodnie z poglądem wyrażonym w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, art. 61 § k.p.a. nie stanowi samoistnej normy prawnej do określenia zasady skargowości lub oficjalności. O tym więc, czy w danym rodzaju postępowania obowiązuje zasada skargowości czy zasada oficjalności przesądzają przepisy prawa materialnego. W razie gdy norma prawa materialnego expressis verbis nie przesądza czy sprawa podejmowana jest na wniosek, czy z urzędu, przyjmuje się, że gdy przedmiotem jest przyznanie uprawnienia postępowanie oparte jest na zasadzie skargowości, zaś gdy przedmiotem jest nałożenie obowiązku - postępowanie wszczynane jest z urzędu (vide: wyrok NSA z 24.05.2001 r. IV SA 599/99; wyrok NSA 25.10.2006 r. l OSK 1257/05; wyrok NSA 27.02.2007 r., II OSK 314/06; wyrok NSA z 03.03.2006 r. I OSK 991/05; wyrok NSA z 05.04.2006 r. II GSK 28/06). I tak datą wszczęcia postępowania na żądanie strony jest dzień doręczenia organowi tego żądania. Postępowanie w sprawie wypłaty dofinansowania za miesiące od stycznia do grudnia 2016 r. nie toczyło się z przy tym urzędu, lecz na wniosek samej Skarżącej. Zostało zainicjowane wnioskami Strony o wypłatę o dofinansowania do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych za miesiące od stycznia do grudnia 2016 r. i mogło zakończyć się albo wypłatą żądanych środków, w przypadku spłaty zaległości do [...] r., albo decyzją o odmowie wypłaty dofinansowania - w przypadku niespłacenia zaległości do wskazanego dnia. Skoro organ otrzymał wnioski o wypłatę dofinansowania za miesiące od stycznia do grudnia 2016 r., których Strona nie wycofała, miał powinność rozpatrzyć je merytorycznie, co uczynił stosując instytucje wskazane w art. 26 ust. 8 i 9 ustawy o rehabilitacji.

Niezasadne są zarzuty błędnej wykładni art. 26a ust. 8 i 9 ustawy o rehabilitacji i stosowanie ust. 9 tego przepisu po uregulowaniu zobowiązania; oraz poprzez doprowadzenie do wydania decyzji o odmowie wypłaty dofinansowania za okresy, wobec których decyzje wydane na podstawie art. 26a ust. 8 ustawy o rehabilitacji straciły moc prawną na skutek uregulowania zobowiązania oraz poprzez zastosowanie art. 26 ust. 9 poprzez wydanie w sprawie decyzji odmawiającej wypłaty miesięcznego dofinansowania, podczas gdy przepis ten z uwagi na okoliczności sprawy związane z kwestionowaniem wysokości zobowiązania Skarżącej oraz toczącym się w tym zakresie postępowaniem przed sądem administracyjnym, a tym samym nieistnienia zaległości z tytułu zobowiązań po stronie Skarżącej na dzień [...] r., w ogóle nie powinien być zastosowany;

Zgodnie z art. 51 § 1 Ordynacji podatkowej zaległością podatkową jest podatek niezapłacony w terminie płatności. Zaległość podatkowa - w tym również zaległość dotycząca zobowiązań z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych - powstaje zatem z mocy prawa. Ma ona charakter obiektywny (B. Dauter w: Ordynacja podatkowa. Komentarz, S. Babiarz, B. Dauter, B. Gruszczyński, R. Hauser, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Wydawnictwo Prawnicze Lexis Nexis sp. z o.o., Warszawa 2006, s. 246).

Sąd stwierdza, że to właśnie przepis art. 26a ust. 9 ustawy o rehabilitacji (lex specialis), a nie jak tego oczekuje Skarżąca odpowiednio stosowany art. 47 § 1 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 49 ust. 1 ustawy o rehabilitacji określa termin do którego spłata zaległości wobec Funduszu nie wywołuje skutku w postaci braku możliwości otrzymania wnioskowanego dofinansowania. Spłata zaległości po tym terminie (jak w realiach sprawy) uniemożliwia uzyskanie kolejnego dofinansowania.

Na Stronie ciążył zatem obowiązek uiszczenia zaległości na rzecz Funduszu do [...] r. W przypadku wpłaty kwoty [...] zł wraz z odsetkami (wynikającej z treści decyzji sprzed jej sądowej modyfikacji), po jej redukcji wyrokiem sądu administracyjnego, po jego uprawomocnieniu, różnica stanowiłaby nadpłatę i podlegałaby zwrotowi zgodnie z art. 76 Ordynacji podatkowej.

Reasumując skoro Prezes PFRON stwierdził, że Strona posiada wobec Funduszu zaległości przekraczające kwotę [...] złotych, które nie zostały uregulowane do dnia 31 stycznia roku następującego po roku, za który pracodawcy przysługuje miesięczne dofinansowanie a nadto decyzja dotycząca tej okoliczności ówcześnie ciągle nie została w całości wyeliminowana z obrotu prawnego, to niezależnie od treści ówcześnie nieprawomocnego wyroku korygującego określoną w ostatecznej decyzji wysokość zaległości, organy orzekające wydały prawidłowe decyzje w sprawie.

Wbrew zarzutom skargi, jak już wykazywano, w sprawie nie występowały także wątpliwości co do treści normy prawnej (art. 7a k.p.a.) , które należałoby rozstrzygać na korzyść Skarżącej.

Z tych przyczyn na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalono.