Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 1586/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2021-03-11 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 15 ust. 1
journal: Dz.U. 2018 poz 2134
law: Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Józef Maleszewski Sędzia WSA Tomasz Grossmann Asesor sądowy WSA Maria Grzymisławska-Cybulska (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 11 marca 2021 r. sprawy ze skargi Ł. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2020 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia prawa do świadczenia wychowawczego oddala skargę w całości


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] czerwca 2020 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję nr [...] z dnia [...] grudnia 2019 roku Wójta Gminy C. uchylającą Ł. P. prawo do świadczenia wychowawczego przyznane w dniu [...] lipca 2019 r. na dziecko J. P.. Powyższe rozstrzygniecie zapadło na podstawie art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 roku o samorządowych kolegiach odwoławczych (j.t Dz.U.2018, poz. 570), art. 107 § 1, art. 127 § 2 i art. 138 § 1 pkt. 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku kodeks postępowania administracyjnego (j.t. Dz. U. z 2020 r. poz. 256, ze zm.) oraz art. 2, art. 4, art. 5, art. 22 i art. 27 i art. 28 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.j. Dz. U. 2019r., poz. 2407, ze zm.).

Okoliczności faktyczne i prawne sprawy przedstawiają się w sposób następujący:

Wnioskiem z dnia [...] lipca 2019 r. (data wpływu do organu - [...] lipca 2019 r.) Ł. P. wniósł o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko J. P. na okres [...] (k. 60-61). Dnia [...] lipca 2019 r. Wójt Gminy C. przyznał Ł. P. prawo do świadczenia wychowawczego na okres od [...] lipca 2019 roku do [...] maja 2021 roku (k. 59 akt adm. oraz k. 20 akt sąd.).

Jednocześnie wnioskiem z dnia [...] lipca 2019 r. (doręczony w organie w dniu [...] lipca 2019 r.) K. P. wniosła o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko J. P. na okres [...] (k. 57-58 akt adm.).

Decyzją Nr [...] z dnia [...] lipca 2019 r. Wójt Gminy C. odmówił K. P. przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na okres od [...] lipca 2019 roku do [...] maja 2021 roku (k. 56 akt adm.).

W dniu [...] listopada 2019 r. K. P. złożyła oświadczenie, iż rozstała się z mężem i zamieszkuje wraz z dziećmi pod adresem oś. L. [...] w K.. K. P. oświadczyła, że mąż "nie daje na utrzymanie dzieci" a ona utrzymuje je sama (k. 55 akt adm.).

W dniu [...] listopada 2019 r. oświadczenie złożył Ł. P. (k. 47 akt adm.) wskazując, że pieniądze z 500 plus odkłada na przyszłość córki, co może udowodnić. W ocenie Skarżącego, jego żona marnotrawiłaby te pieniądze. Skarżący dodał też że wcześniejsze wakacje, atrakcje, zabawki i ubiór dla dzieci sponsorował on. Dalej dodał, że to, że dzieci mają z nim utrudniony kontakt i prawie go nie widują jest bezprawne. Do akt złożono: pozew Ł. P. z dnia [...] października 2019 r. o rozstrzygnięcie o istotnych sprawach rodziny, w którym jako pozwana wskazana została K. P. (k. 51-54 akt adm.) oraz pismo procesowe powoda z dnia [...] listopada 2019 r. (k. 48-50 akt adm.).

Dnia [...] listopada 2019 r. przeprowadzono też wywiad środowiskowy z Ł. P., w którym wskazał on, że jego córka J. P. zamieszkuje z matką K. P. i jej centrum życiowe jest przy matce, pod adresem K., Os. L. [...] (k. 43-46 akt adm.)

Podczas wywiadu środowiskowego przeprowadzonego dnia [...] listopada 2019 r. K. P. oświadczyła, że pod adresem K., Os. L. [...] zamieszkuje ona wraz ze swoimi rodzicami oraz z córką J. i synem J. (k. 39, 41-42 akt adm.). K. P. wskazała nadto, że w toku jest sprawa rozwodowa, a jej córka J. nie ma żadnego kontaktu z ojcem.

Zawiadomieniem z dnia [...] listopada 2019 r. [...] Wójt Gminy C. poinformował Ł. P. o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego mającego na celu ustalenie zasadności pobierania przez niego świadczenia wychowawczego na dziecko J. P. (k. 38 akt adm.).

Decyzją nr [...] z dnia [...] grudnia 2019 roku Wójt Gminy C. postanowił uchylić Ł. P. prawo do świadczenia wychowawczego przyznane w dniu [...] lipca 2019 r. na dziecko J. P.. W podstawie rozstrzygnięcia przywołano art. 104, 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego oraz art. 4 ust. 2 pkt 1, art. 10, art. 15 ust. 1, art. 22, art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. z 2018 r., poz. 2134 ze zm.) oraz rozporządzenie Ministra Rodziny Pracy i Polityki Społecznej w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczenia wychowawczego oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach niezbędnych do ustalenia prawa do świadczenia -wychowawczego z dnia 18 czerwca 2019 r. (Dz.U. z 2019 r., poz. 1177).

W uzasadnieniu decyzji wskazane zostało, że w dniu [...] listopada 2019 r. małżonka wnioskodawcy - K. P. - złożyła oświadczenie, że rozstała się z mężem i wraz z dziećmi zmieniła miejsce zamieszkania. W celu ustalenia stanu faktycznego sprawy, w dniu [...] listopada 2019 r. przeprowadzano wywiady środowiskowe z Ł. P. i K. P., z których wynika, że córka J. P. zamieszkuje u K. P. i pozostaje na jej utrzymaniu. Przywołując art. 4 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci organ uchylił Ł. P. prawo do świadczenia wychowawczego na córkę J. P.

Odwołanie od powyższej decyzji złożył Ł. P., który zarzucił przedmiotowej decyzji naruszenie art. 4 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci w zw. z art. 92-93 i art. 95 ustawy – Kodeks rodzinny i opiekuńczy poprzez uznanie, że bezprawne faktyczne pozbawienie go władzy rodzicielskiej nad córką J. P. poprzez zabranie jej poza miejsce zamieszkania w sytuacji, gdy przysługuje mu pełnia władzy rodzicielskiej i ponosi w dalszym ciągu koszty jej utrzymania oznacza, że córka J. P. nie zamieszkuje z nim w rozumieniu art. 4 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Ł. P. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji Wójta Gminy C. nr [...] z dnia [...] grudnia 2019 i umorzenie postępowania I instancji.

Decyzją z dnia [...] czerwca 2020 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu zaskarżonej przywołano art. 4 ust. 2, art. 13 oraz art. 22 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz wskazano, że przesłanką niezbędną, wprost wynikającą z przepisu art. 4 ust. 2 pkt 1 ustawy, dla przyznania wnioskowanego świadczenia jednemu z rodziców (matce, ojcu) jest fakt zamieszkiwania z nim dziecka i pozostawanie tegoż dziecka na jego utrzymaniu Jedyne odstępstwo od opisanej zasady ustawodawca przewidział w przepisie art. 5 ust. 2a ustawy dla sytuacji, gdy dziecko pozostaje pod opieką naprzemienną. Podkreślono, że w niniejszej sprawie nie zachodzi przypadek sprawowania opieki naprzemiennej. W tej sytuacji beneficjentem świadczenia wychowawczego jest rodzic dziecka zamieszkujący wspólnie z dzieckiem, sprawujący nad nim faktyczną opiekę. Dziecko powinno pozostawać na utrzymaniu uprawnionego do świadczeń rodzica, zaś otrzymane świadczenia muszą być przeznaczone na to dziecko, bowiem taki jest ich cel. Zdaniem SKO w P., analiza akt sprawy pozwoliła uznać za prawidłowe rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. Wyjaśniono, że córka Skarżącego - J. P. nie zamieszkuje z ojcem Ł. P., nie sprawuje on nad nią bieżącej opieki, obecnie z uwagi na konflikt z żoną bardzo rzadko widuje on swoje dzieci.

Pismem z dnia [...] sierpnia 2020 roku Ł. P. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu na powyższą decyzję, którą zaskarżył w całości. Wniósł o jej uchylenie i przekazanie sprawy organowi II instancji do ponownego rozpoznania albowiem zaskarżona decyzja narusza przepisy postępowania oraz przepisy prawa materialnego.

W odpowiedzi na skargę z dnia [...] sierpnia 2020 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi.

W związku z sytuacją epidemiologiczną na terenie kraju pismami z dnia 29 stycznia 2021 roku (k. 25, 27 akt sąd.) Wojewódzki Sąd Administracyjny poinformował strony o zamiarze rozpoznania sprawy na posiedzeniu niejawnym oraz zakreślił termin 7 dni od daty doręczenia na złożenie na piśmie ewentualnych wniosków dowodowych lub twierdzeń, które miałyby być podnoszone na rozprawie. Nie wpłynęła dalsza korespondencja stron. Zarządzeniem z dnia 15 lutego 2021 r. skierowano sprawę na posiedzenie niejawne.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Na wstępie Sąd wyjaśnia, że zarządzeniem nr 26/20 Prezesa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 19 października 2020 r. w sprawie odwołania rozpraw i wdrożenia w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Poznaniu działań profilaktycznych służących przeciwdziałaniu potencjalnemu zagrożeniu zakażeniem wirusem SARS-Cov-2 w związku z objęciem miasta Poznania obszarem należącym do strefy czerwonej oraz w zw. z Zarządzeniem nr 39 Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 października 2020 r. o odwołaniu rozpraw i kontynuowaniu działalności orzeczniczej Sądu w trybie rozpoznawania spraw na posiedzeniach niejawnych, sprawa niniejsza została przez Przewodniczącego Wydziału skierowana na posiedzenie niejawne w trybie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 374).W świetle tego przepisu Przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. Zgoda Strony na rozpoznanie w tym trybie nie jest zatem konieczna. Przeprowadzenie posiedzenia niejawnego w tym przypadku jest uzależnione od uznania, że rozprawa mogłaby wywołać nadmierne zagrożenie dla życia i zdrowia osób w niej uczestniczących. Mając na uwadze, że M. P., będące siedzibą tutejszego Sądu, zostało objęte tzw. obszarem czerwonym przesłanka powyższa została spełniona. Powyższe stanowisko jest zgodne z poglądem zawartym w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 listopada 2020 r., wydanej w sprawie o sygn. akt II OPS 6/19, zgodnie z którą przepis art. art. 15zzs4 ust. 3 uCOVID-19 należy traktować jako "szczególny" w rozumieniu art. 10 i art. 90 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019, poz. 2325 – dalej jako: "p.p.s.a."). Prawo do publicznej rozprawy nie ma charakteru absolutnego i może podlegać ograniczeniu, w tym także ze względu na treść art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, w którym jest mowa o ograniczeniach w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw, gdy jest to unormowane w ustawie oraz tylko wtedy, gdy jest to konieczne w demokratycznym państwie m.in. dla ochrony zdrowia. Nie ulega wątpliwości, że celem stosowania konstrukcji przewidzianych przepisami uCOVID-19 jest m.in. ochrona życia i zdrowia ludzkiego w związku z zapobieganiem i zwalczaniem zakażenia wirusem COVID-19, a w obecnym stanie faktycznym istnieją takie okoliczności, które w zarządzonym stanie pandemii, w pełni nakazują uwzględnianie rozwiązań powyższej ustawy w praktyce działania organów wymiaru sprawiedliwości.

Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję nr [...] z dnia [...] grudnia 2019 roku Wójta Gminy C. uchylającą Ł. P. prawo do świadczenia wychowawczego przyznane w dniu [...] lipca 2019 r. na dziecko - J. P..

Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowią unormowania ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2407 - "u.p.p.").

Ustawa ta określa warunki nabywania prawa do świadczenia wychowawczego oraz zasady ich przyznawania i wypłacania. Zgodnie z jej art. 4 ust. 2 pkt 1 u.p.p. świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca. Jak wynika z przepisów ustawy świadczenie wychowawcze ma na celu częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Tak cel świadczenia wychowawczego zdefiniował sam ustawodawca (art. 4 ust. 1 u.p.p.). Charakter i cel tego świadczenia winny mieć nadrzędne znaczenie przy ustalaniu praw do niego. Świadczenie to służy, bowiem zaspokojeniu potrzeb dziecka, dbałości o jego dobro i ochronę. Skierowane jest do podmiotów, które opiekę nad dzieckiem rzeczywiście sprawują.

Kwestią bezsporną w okolicznościach badanej sprawy pozostaje, że Ł. P. wystąpił o przyznanie prawa do świadczenia wychowawczego na córkę J. P. oraz, że świadczenie to zostało mu przyznane na okres od [...] lipca 2019 r. do [...] maja 2021 r. Poza sporem pozostaje także, że J. P. w dacie rozpoznawania sprawy przez organy obydwu instancji nie zamieszkiwała z ojcem Ł. P., ale pod innym adresem, wraz ze swoją matką K. P..

Istota sporu dotyczy zasadności uchylenia Skarżącemu prawa do świadczenia wychowawczego na córkę J. P., w sytuacji gdy - jak podnosi Ł. P. - doszło do bezprawnego pozbawienia go władzy rodzicielskiej i zabrania córki z jego miejsca zamieszkania przez matkę dziewczynki.

Na podstawie art. 15 ust. 1 u.p.p. jeżeli w stosunku do osoby pobierającej świadczenie wychowawcze wystąpią wątpliwości dotyczące sprawowania opieki nad dzieckiem organ właściwy może zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej, o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2019 r. poz. 1507, 1622, 1690 i 1818), w celu weryfikacji tych wątpliwości. W okolicznościach badanej sprawy wywiad taki został przeprowadzony zarówno z udziałem Skarżącego, jak i z udziałem matki dziecka, w osobie K. P.. Ustalenia obydwu wywiadów są spójne i niekwestionowane. Jednoznacznie, obydwie strony - w tym sam Skarżący - wskazują, że J. P. nie zamieszkuje ze Skarżącym, ale zamieszkuje przy matce w K., pod adresem O. L. [...]

W tej sytuacji prawidłowo organ właściwy stwierdził, że ziściły się okoliczności mające wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego i na podstawie art. 27 ust. 1 u.p.p. uchylił prawo Skarżącego do świadczenia wychowawczego na J. P.. Decyzja uchylająca lub zamieniająca prawo do świadczenia wychowawczego, o której mowa w art. 27 ust. 1 u.ś.r., ma charakter konstytutywny i działa ze skutkiem ex nunc (por. wyrok NSA z dnia 15 czerwca 2020 r. sygn. I OSK 2390/19).

Odnosząc się do argumentacji Skarżącego należy wyjaśnić, że wyznacznikiem uzyskania prawa do świadczenia wychowawczego przez podmioty uprawnione jest sprawowanie opieki nad małoletnim dzieckiem utożsamiane z jego wychowaniem. W okolicznościach badanej sprawy nie budzi żadnych wątpliwości, że opiekę nad J. P. sprawuje jej matka - K. P., z którą dziewczynka zamieszkuje. Jak Ł. P. wskazał podczas wywiadu środowiskowego, pod adresem: K., O. L. [...] "zamieszkuje on sam". Skarżący podał, że w dniu [...] października 2019 r. żona wraz z dziećmi wyprowadziła się do teściów Skarżącego, pod adres: K., O. L. [...] Podkreślić w tym miejscu trzeba, że Sąd rozpoznając niniejszą sprawę miał na uwadze argumentację odwołania oraz skargi. Sąd dostrzega to, że K. P. wyprowadziła się z córką bez zgody Skarżącego i, jak on wskazuje, uczyniła to bezprawnie w reakcji na złożenie przez niego pozwu do sądu rodzinnego, co było "formą legalistycznej obrony przez Skarżącego całej jego rodziny przed destrukcyjnym oddziaływaniem jego teściów". Odnosząc się do argumentacji Skarżącego oraz złożonej przez niego do akt sprawy dokumentacji wskazać jednak trzeba, że - z woli ustawodawcy - dla ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego znaczenie ma fakt wspólnego zamieszkiwania i sprawowania - rzeczywistej opieki - nad dzieckiem. Zasadniczo - przyczynami - , które spowodowały, że jeden z rodziców wykonujących władzę rodzicielską podjął decyzję o wyprowadzce z zajmowanego dotychczas wspólnego miejsca zamieszkania oraz przejął wyłączną opiekę nad dzieckiem - ustawodawca - nie wiąże żadnych skutków. Czym innym jest wykonywanie przez oboje rodziców władzy rodzicielskiej, a czym innym wspólne zamieszkiwanie z jednym z rodziców. Kwestia konfliktów pomiędzy rodzicami wykonującymi władzę rodzicielską i sposobu ich rozwiązania pozostaje poza sferą kompetencji administracji publicznej. Podkreślić przy tym trzeba, że rozpoznające sprawę organy musiałby wziąć pod uwagę - okoliczności faktyczne istniejące - w dacie orzekania przez nie. Fakt zainicjowania (dnia [...] października 2019 r. – prezentata Sądu rejonowego P. – N. M. i W. – k. 51 akt adm.) przez jednego z rodziców wykonujących władzę rodzicielską postępowania sądowego o rozstrzygnięcie o istotnych sprawach rodziny i okoliczność oczekiwania na jej rozstrzygnięcie nie stanowił w tej sprawie zagadnienia wstępnego. Przesłanką uzyskania prawa do świadczenia wychowawczego przez podmioty uprawnione jest wspólne zamieszkiwanie i rzeczywiste sprawowanie opieki nad małoletnim dzieckiem. W badanej sprawie niekwestionowane pozostaje, że w dacie rozpoznawania sprawy J. P. nie zamieszkiwała z ojcem.

W ocenie składu orzekającego w niniejszej sprawie analiza akt sprawy pod kątem przywołanych uregulowań nie pozostawia wątpliwości, iż zaskarżone decyzje odpowiadają prawu.

Mając zatem na uwadze, że zarzuty skargi nie mają uzasadnionych podstaw oraz, że Sąd nie dostrzegł z urzędu takich naruszeń przepisów prawa procesowego lub materialnego - które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy - skargę należało oddalić.

Wobec powyższego na podstawie art. 151 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, orzekł jak w sentencji.