Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 518/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2011-02-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 16 § 1, art. 28, art. 77 § 1, art. 75 § 1, art. 80, art. 156 § 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Sędziowie Sędzia WSA Aleksandra Łaskarzewska (spr.) Sędzia WSA Edyta Podrazik Protokolant st.sekr.sąd. Mariola Kaczmarek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 stycznia 2011 r. sprawy ze skargi J. E. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia [...] 2010 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji; I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia [...] 2010 r. Nr [...], II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu na rzecz skarżącego kwotę 457 zł (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania, III. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. /-/ A. Łaskarzewska /-/ W. Batorowicz /-/ E. Podrazik


UZASADNIENIE

Na skutek skargi J. F. D. i Z. W. D. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 22 lutego 2007 r. sygn. akt III SA/Po 904/06 uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] 2006 r. Nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję tegoż samego organu z dnia [...] 2006 r. Nr [...] o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w P. z dnia [...] 1962 r. Nr [...] w przedmiocie przejęcia na rzecz skarbu Państwa bez odszkodowania i w stanie wolnym od obciążeń gospodarstwa rolnego o pow. 23,8384 ha, stanowiącego własność S. D.

Wyrok ów zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.

S. D. dnia [...] 1992r. złożyła do Wojewody Wielkopolskiego wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji nr [...], wydanej przez Prezydium Powiatowej Rady narodowej Wydział Rolnictwa i Leśnictwa w P. w dniu [...] 1962r. W uzasadnieniu podniesiono, że powyższe orzeczenie należy uznać za nietrafne a przytoczone przepisy prawa jako nie mające zastosowania. W uzasadnieniu jako podstawę prawną podano art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957r. w brzmieniu ustalonym ustawą z dnia 15 lipca 1961r. o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym oraz rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych. Art. 2 cytowanej ustawy odwołuje się do art. 15 ust.1 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955r. o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym. Ostatnio wymieniony przepis stanowi o gospodarstwach rolnych nabytych na podstawie przepisu o przeprowadzeniu reformy rolnej i o ustroju rolnym i osadnictwie. Gospodarstwo rolne wnioskującej nie zostało nabyte na podstawie przepisów o przeprowadzeniu reformy rolnej. Gospodarstwo to S. D. nabyła aktem notarialnym z dnia [...] 1937r. Gospodarstwo to nie mogło być przejęte na podstawie przepisów o reformie rolnej , albowiem przejęciu w tym trybie podlegały jedynie gospodarstwa rolne o obszarze powyżej 100ha. Tymczasem sporne gospodarstwo stanowiło powierzchnię 23,8366ha. Cytowany artykuł wymaga, aby gospodarstwa zostały opuszczone przez właścicieli po 28 kwietnia 1955r. Tymczasem wnioskująca gospodarstwo to opuściła przed tą datą. W tej sytuacji zastosowanie do spornej nieruchomości opisanych przepisów stanowi rażące naruszenie prawa w trybie art. 156 § 1 pkt. 2 kpa.

Wniosek S. D. o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] 1962r. był pierwotnie rozpoznany przez Wojewodę Wielkopolskiego, który decyzją z dnia [...] 2000r. odmówił stwierdzenia nieważności powołanej wyżej decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w P.. W wyniku wniesienia odwołania, podtrzymanego przez J. F. D., Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] 2005r. uchylił decyzję Wojewody Wielkopolskiego i umorzył postępowanie przed organem I instancji. W decyzji wywiedziono, że Wojewoda Wielkopolski nie był organem właściwym do prowadzenia postępowania.

Nadmieniono także że Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 8 czerwca 2004r. (OW 83/04), a także postanowieniem z dnia 27 lipca 2004r. (OW 58/04) rozstrzygnął spór kompetencyjny pomiędzy Samorządowym Kolegium Odwoławczym, a Wojewodą i wskazał właściwość Kolegium do rozstrzygania tego typu spraw w ramach nadzoru. Stwierdzono w uzasadnieniu, że wniosek o stwierdzenie nieważności zostanie przekazany do Samorządowego Kolegium Odwoławczego.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi postanowieniem z dnia [...]2005r. przekazał według właściwości Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu w P. niosek S. D.o stwierdzenie nieważności wspomnianej wyżej decyzji Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w P.z dnia [...] 1962r.

Decyzją z dnia [...]2006r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P.odmówiło stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w P.z dnia [...]1962r. W uzasadnieniu wskazano, że podstawę prawną wydania kwestionowanej decyzji stanowiły: art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955r. o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw związanych z reforma rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. nr 39, poz. 174) w brzmieniu ustalonym ustawą z dnia 05 sierpnia 1961r. (Dz. U. Nr 32, poz. 161) oraz rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 05 sierpnia 1961r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 30, poz. 168).

Stosownie do treści powołanych przepisów gospodarstwa rolne opuszczone przez właścicieli mogły być przejęte na własność Państwa bez odszkodowania i w stanie wolnym od obciążeń, z wyjątkiem służebności gruntowych, których utrzymanie uznane zostanie za niezbędne. Przy czym za opuszczone uważano gospodarstwo, na którym nie zamieszkiwał właściciel, ani jego małżonek, dzieci i rodzice, a przy tym nie było ono w całości lub w większej części uprawiane lub poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym przez właściciela, użytkownika lub dzierżawcę. Zdaniem organu zebrany materiał dowodowy potwierdził prawdziwość ustaleń faktycznych, które legły u podstaw wydania kwestionowanej decyzji; przedmiotowe gospodarstwo rolne było opuszczone. S.D.i jej synowie po wojnie pozostali w Anglii, a następnie przenieśli się do Kanady. Mąż wnioskodawczyni – F.nie został dopuszczony do posiadania spornej nieruchomości przez okupacyjne władze niemieckie. Zginął w 1943r. w czasie walk partyzanckich na Podlasiu.

W tych okolicznościach Samorządowe Kolegium Odwoławcze uznało, iż kwestionowane orzeczenie nie zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa lub bez podstawy prawnej.

J.F. D.jako następcy prawny S.D.oraz jej syna Z.W. D.wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej w I instancji decyzją z dnia [...]2006r. W uzasadnieniu podniesiono, że analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego prowadzi do wniosku, że decyzja z dnia [...]1962r. Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Powiatowej Rady Narodowej w P.wydana została z rażącym naruszeniem prawa. Przesłanka rażącego naruszenia prawa została spełniona, albowiem wnioskodawczyni i jej mąż nie mogli z przyczyn obiektywnych zrealizować zamiaru objęcia gospodarstwa rolnego w posiadanie. Uniemożliwiały to niemieckie władze okupacyjne. Ponadto realna obawa o życie, aresztowanie uzasadniały brak powrotu do kraju po wojnie.

Wskazano, że w latach 50-tych na znacznej części gospodarstwa władze wybudowały odkrywkową kopalnię żwiru, która nadal istnieje. Nie było zatem możliwości rolniczego wykorzystywania gruntów. Rażące naruszenie prawa przejawia się także w przejęciu gospodarstwa bez odszkodowania. Ówczesne jak i dzisiejsze normy prawne za standard przyjmują odszkodowanie za przejęcie własności przez państwo. Zdaniem wnioskujących o ponowne rozpoznanie sprawy ówczesne władze państwowe z uprawnienia wynikającego z art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reforma rolną uczyniły bezwzględne prawo przejmowania na własność takich gospodarstw bez udziału zainteresowanych. Właściciel gospodarstwa bez swojej winy nie brał udziału w postępowaniu, w którym wydana została decyzja z [...]1962r.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy poprzednią decyzję. Organ podzielił ustalenia faktyczne i prawne zawarte w decyzji z dnia [...]2006 roku. Wskazał jednocześnie, że nie ulega wątpliwości, że w przejętym gospodarstwie nie zamieszkiwał właściciel, ani nikt z jego rodziny. Gospodarstwo nie było poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym przez właściciela, użytkownika, czy dzierżawcę.

Kolegium wskazało, że prowadząc postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji organ nie może dokonywać oceny obowiązujących w tym zakresie przepisów prawa. Ocena podważająca, zmieniająca rozstrzygnięcia ustawodawcze może zostać dokonana wyłącznie przez ustawodawcę w ustawie reprywatyzacyjnej, która mogła by dać podstawę do ubiegania się o zwrot nieruchomości przejętych na własność Państwa w minionym okresie.

J.F. D.i Z.W. D. reprezentowani przez pełnomocnika w osobie adwokata wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na decyzję z dnia [...]2006r., którą Sąd ten uznał za zasadną powołanym na wstępie wyrokiem z 22 lutego 2007 r. II SA/Po 904/06.

Sąd stwierdził, że S.D.jako była właścicielka przejętego gospodarstwa rolnego posiadała w rozumieniu art. 157 ust. 2 k.p.a. legitymację do złożenia wniosku o wszczęcie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium PRN w P.z dnia [...]1962r. w przedmiocie przejęcia na rzecz Skarbu Państwa gospodarstwa rolnego o powierzchni 23,8384ha, które było jej własnością. Przysługujące stronie żądanie dokonania oceny legalności orzeczenia administracyjnego nie ma charakteru majątkowego, lecz jest wyłącznie nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia.

Z.W. D.zgłosił udział w postępowaniu przed Kolegium, które zostało wszczęte przed tym organem na skutek przekazania sprawy w przedmiocie stwierdzenie nieważności decyzji Prezydium PRN w P.z dnia [...]1962 roku. Po przekazaniu sprawy na tym organie spoczywał obowiązek zapewnienia czynnego udziału w sprawie osobom legitymującym się przymiotem strony postępowania (art. 10 §1 k.p.a.). Spoczywał na nim także obowiązek zbadania czy postępowanie z uwagi na brak któregokolwiek z elementów sprawy administracyjnej nie stało się bezprzedmiotowe (art. 105 k.p.a.).

Kwestia legalności decyzji odejmującej własność nieruchomości wywiera bezpośredni wpływ na interesy prawne spadkobierców osoby, którą własności pozbawiono. Stąd, w ocenie Sądu, zaktualizował się obowiązek przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego mającego na celu ustalenie czy Z.W. D.zgłaszający swój udział w postępowaniu spełnia przesłanki dla uznania go za stronę postępowania administracyjnego w rozumieniu art. 28 k.p.a. Jeśli ze śmiercią S.D.nie zostały zrealizowane przesłanki bezprzedmiotowości postępowania, to w aktach sprawy winny zostać zgromadzone dowody potwierdzające uprawnienia strony w stosunku do osoby Z.W. D.

W ocenie Sądu kserokopia pełnomocnictwa dla adwokata P.M. w którego treści zamieszczone zostało stwierdzenie, że mocodawca jest synem wnioskodawczyni i wywodzi swoje uprawnienie do bycia stroną z oświadczenia zarządcy masy spadkowej, nie stanowi dowodu praw do spadku po S.D. Interes prawny Z.W. D.powinien zostać wykazany na gruncie prawa prywatnego, według którego nastąpiło dziedziczenie. Stosownie do treści art. 34 ustawy z dnia 12 listopada 1965r. Prawo prywatne międzynarodowe (Dz. U. Nr 46, poz. 290 ze zm.) w sprawach spadkowych właściwe jest prawo ojczyste spadkodawcy z chwili jego śmierci.

Sąd uznał, że Kolegium nie zebrało materiału dowodowego, z którego wynikałoby, że w postępowaniu brały udział podmioty kwalifikujące się przymiotem strony postępowania (art. 7 i art. 77 § 1 kpa).

Sąd podkreślił też, że stosownie do treści art. 30 § 5 k.p.a. w sprawach dotyczących spadków nie objętych jako strony działają osoby sprawujące zarząd majątkiem masy spadkowej. Jednak przejęcie na własność Państwa gospodarstwa rolnego S.D.wyklucza sytuację, w której stanowi ono składnik masy spadkowej.

Następnie wyjaśnił, że celem kontrolowanego postępowania administracyjnego było wzruszenie w trybie nadzwyczajnym decyzji ostatecznej. Postępowanie takie toczy się w nowej sprawie w stosunku do sprawy zakończonej w trybie zwykłym; jej przedmiotem jest badanie legalności decyzji odejmującej własność gospodarstwa rolnego. Tylko postępowanie w trybie zwykłym dotyczyło praw majątkowych, które mogą być objęte reżimem prawnym masy spadkowej. Z uwagi na powyższe uprawnienie J.F. D.do udziału w postępowaniu nie może zostać oparte na regule działania jako strona w związku z prowadzeniem zarządu masy spadkowej (art. 30 §5 k.p.a.). Konieczne jest wykazanie uprawnień strony określonych w art. 28 k.p.a.. Dlatego Samorządowe Kolegium Odwoławcze powinno ustalić czy J.F. D.miałby interes prawny w postępowaniu prowadzonym w trybie zwykłym.

Analiza akt sprawy dowiodła także istnienia uchybienia procesowego stanowiącego podstawę wznowienia postępowania. Otóż znajdujący się w aktach administracyjnych wypis z rejestru gruntów wskazuje, że właścicielem nieruchomości rolnych, przejętych na mocy decyzji Prezydium PRN w P.z dnia [...]1962r., jest Skarb Państwa, natomiast od roku 1962 objął je w użytkowanie wieczyste Instytut Z.w K, A.spółka z.o.o. z s. w Z. Stosownie zaś do art. 5 ust. 1 w związku z art. 1 i art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 19 października 1991r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa (Dz. U. z 2004r. Nr 208, poz. 21 28 ze zm.) uprawnienia właścicielskie w zakresie nieruchomości rolnych Skarbu Państwa, w tym pozostających w użytkowaniu wieczystym osób prawnych, realizuje Agencja Nieruchomości Rolnych, którą powiadomiono o wszczęciu postępowania. Jednakże nie zapewniono jej udziału w całym postępowaniu, bowiem nie doręczono temu podmiotowi żadnego z rozstrzygnięć podjętych w sprawie. Wątpliwości Sądu nie budzi, że Skarb Państwa posiada interes prawny w postępowaniu o stwierdzenie nieważności tytułu prawnego stanowiącego podstawę nabycia przez niego własności nieruchomości. Przez udział w postępowaniu należy rozumieć nie tylko udział w czynnościach postępowania wyjaśniającego , ale też i w czynnościach decydujących, który jest realizowany przez doręczenie stronie decyzji. Przez pozbawienie strony udziału w postępowaniu należy zatem rozumieć przypadki, gdy stronie nie doręczono decyzji. W tych okolicznościach doszło zatem do naruszenie prawa dającego podstawę dla wznowienia postępowania administracyjnego (145 §1 pkt 4 k.p.a.), co przesądza o konieczności usunięcia z obrotu prawnego wydanych w sprawie decyzji.

Wskutek ponownego rozpoznania sprawy Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P.decyzją z dnia [...]2007 r. Nr [...]umorzyło postępowanie administracyjne. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium PRN w P.z dnia [...]1962 r. nie może być przedmiotem postępowania przez Kolegium. Zgodnie bowiem z ostatnio prezentowanym poglądem Naczelnego Sądu Administracyjnego zawartym m.in. w postanowieniach o sygn. akt I OW 134/06 oraz I OW 135/06 z dnia 10 maja 2007 r. zapadłych w wyniku rozstrzygnięcia sporów kompetencyjnych między Samorządowym Kolegium Odwoławczym w K.i R.a Ministrem Rolnictwem i Rozwoju Wsi w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji dotyczących przejęcia na własność Państwa gospodarstwa rolnego, to Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi jest organem właściwym do weryfikacji ostatecznych decyzji wydanych na podstawie art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 15 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw związanych z reforma rolną i osadnictwem rolnym w brzmieniu nadanym nowelą z dnia 15 lipca 1961 r. (Dz. U. Nr 32, poz. 161).

Następnie postanowieniem z dnia [...]2007 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P.przekazało Ministrowi Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji z [...]1962 r.

Postanowieniem z dnia 4 czerwca 2008 r. (sygn. akt I OW 28/08) Naczelny Sąd Administracyjny odrzucił wniosek Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego. W uzasadnieniu postanowienia Sąd stwierdził, że w obrocie prawnym pozostaje decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...]2005 r. uchylająca decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...]2000r. i umarzająca postępowanie przed organem I instancji, na skutek uznania braku właściwości rzeczowej Wojewody Wielkopolskiego (i jednocześnie wskazująca na właściwość Samorządowego Kolegium Odwoławczego) do rozpatrzenia wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium PRN w P.z dnia [...]1962 r. Decyzja ta korzysta zgodnie z art. 16 § 1 kpa z waloru ostateczności. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P.z chwilą wydania omawianej decyzji wówczas jej nie kwestionowało, nie wystąpiło też o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego co do właściwości organów, lecz przyjęło sprawę dotyczącą załatwienia wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji z [...]1962 r. do merytorycznego rozpatrzenia i następnie sprawę tę rozpoznało. Z kolei zaś Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu rozpoznając skargę na decyzję SKO w P.z dnia [...]2006 r. i poprzedzającą ja decyzję z dnia [...]2006 r. i wydając prawomocne orzeczenie z dnia 22 lutego 2008 r. (sygn. akt III SA/Po 904/06) nie zakwestionował właściwości Kolegium, co oznacza, że doszło do związania sądów i organów w kwestii właściwości. Związanie organu oceną prawną sądu, w rozumieniu art. 153 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.), obejmuje nie tylko organ , którego działanie było bezpośrednio przedmiotem orzeczenia sądu, ale także każdy organ orzekający w danej sprawie do czasu jej ostatecznego zakończenia, chyba, że nastąpi zmiana stanu prawnego czyniąca pogląd nieaktualnym. Niezastosowanie się organu do oceny prawnej sądu administracyjnego rozstrzygającego o właściwości organów jest naruszeniem art. 170 p.p.s.a. Według tego przepisu orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych, także inne osoby. Ponadto prawomocny wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego (sygn. akt III SA/Po 904/06) uchylający obie wyżej wskazane decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego ma powagę rzeczy osądzonej w rozumieniu art. 171 p.p.s.a. co do właściwości organu w tej sprawie. Związanie orzeczeniem sądu w tym zakresie powoduje niedopuszczalność powstania w tej samej sprawie sporu kompetencyjnego w rozumieniu art. 4 p.p.s.a., a co za tym idzie niedopuszczalność wniosku o rozstrzygnięcie takiego sporu (art. 61 § 3 w zw. z art. 58 § 1 pkt 4 p.p.s.a.).

W tej sytuacji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P.decyzją z dnia [...]2010 r. Nr [...]odmówiło stwierdzenia nieważności decyzji Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium PRN w P.z dnia [...]1962 r. W motywach rozstrzygnięcia podano, iż Kolegium zobowiązało pełnomocnika strony do przedstawienia dokumentu potwierdzającego interes prawny i faktyczny strony. W dniu 1 października 2009 r. adwokat P.M.przedstawił oryginał notarialnego pełnomocnictwa J.F. D. z którego wynikało, że jest on zarządcą masy spadkowej S.D.na podstawie aktu nominacji z dnia [...]2003 r. nr [...]Sądu Wyższej Instancji Ontario. Powyższe oświadczenie zostało złożone pod przysięgą. Organ stwierdził, że zarządca masy spadkowej reprezentuje interesy spadkobierców i na gruncie art. 28 kpa wykazuje się interesem prawnym i faktycznym.

Jednocześnie Kolegium stwierdziło, iż w niniejszej sprawie nie doszło do wydania decyzji bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa. Badana pod względem legalności decyzja z [...]1962 r. została wydana na podstawie art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym w brzmieniu ustalonym ustawą z dnia 5 sierpnia 1961 r. oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych. Zgodnie z treścią art. 2 powołanej ustawy gospodarstwa rolne i działki określone w art. 15 ust. 1 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r., jeżeli zostały opuszczone przez właścicieli po dniu 28 kwietnia 1955 r. oraz wszelkie inne gospodarstwa rolne opuszczone przez właścicieli mogą być przejęte na własność Państwa bez odszkodowania i w stanie wolnym od obciążeń, z wyjątkiem służebności gruntowych, których utrzymanie uznane zostanie za niezbędne. Stosownie zaś do przepisów w/w rozporządzenia z 1961 r. za gospodarstwo opuszczone uważa się gospodarstwo, na którym nie zamieszkuje właściciel ani jego małżonek, dzieci lub rodzice, a przy tym gospodarstwo to nie jest w całości lub w większej części uprawiane lub poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym przez właściciela bądź użytkownika albo dzierżawcę. Niezbędne jest zatem łączne wystąpienie przesłanek nie zamieszkiwania przez właściciela w gospodarstwie oraz nie poddawanie gospodarstwa właściwym zabiegom agrotechnicznym.

W uzasadnieniu badanej decyzji z [...]1962 r. stwierdzono, że przedmiotowe gospodarstwo rolne zostało w 1945 r. opuszczone, a grunty leżą odłogiem. Tego twierdzenia, zdaniem Kolegium, nie podważył pełnomocnik strony w swoim wniosku, ani w toku prowadzonej sprawy. Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika zaś, że zarówno S.D. jak i jej rodzina (małżonek, dzieci lub rodzice) nie weszła w posiadanie gospodarstwa rolnego w S. Fakt ten potwierdza w szczególności treść pisma pełnomocnika strony z [...]2000 r., w którym przyznaje on, że wnioskodawczyni oraz jej synowie pozostali po wojnie w Anglii, a następnie przenieśli się do Kanady. Mąż wnioskodawczyni – F. w służbie czynnej w policji do klęski wrześniowej nie został dopuszczony do nieruchomości w S.przez okupacyjne władze niemieckie. Zginął w 1943 . w czasie walk partyzanckich na Podlasiu.

Kolegium stwierdziło też, że nie znajduje potwierdzenia w aktach sprawy, by przejęta nieruchomość była uprawiana bądź poddawana właściwym zabiegom agrotechnicznym przez użytkownika lub dzierżawcę. Mając na względzie powyższe zdaniem organu nie można postawić zarzutu, że decyzja z 27 czerwca 1962 r. została wydana z rażącym naruszeniem prawa obowiązującego w dacie jej wydania.

J.F. D.reprezentowany przez adwokata P.M.złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Podniósł, iż S.D.i jej następcy prawni nie zostali przez organ administracji prowadzący postępowanie zawiadomieni o toczącym się w 1962r. postępowaniu. Organy nie poczyniły żadnych starań, aby S.D.lub kogokolwiek z jej najbliższej rodziny zawiadomić o postępowaniu, nie ustaliły też miejsca pobytu lub zamieszkania S.D.i jej krewnych. Tym samym strona została pozbawiona możności obrony swoich praw, co stanowi o nieważności postępowania, a decyzja wydana w wyniku takiego postępowania została wydana z rażącym naruszeniem prawa.

Zdaniem wnioskodawcy organ pominął także fakt, że przedmiotowe grunty S.D. ani w dacie wydawania i obowiązywania przepisów o reformie rolnej, ani też w dacie wydawania i obowiązywania przepisów, na podstawie których została wydana zaskarżona decyzja, nie były gospodarstwem rolnym. Po II wojnie światowej władze polskie i sowieckie urządziły tam kopalnię żwiru. Żwir ten na tych terenach wydobywany jest do dnia dzisiejszego. Fakt ten musiał być znany władzom Miasta P.od czasów powojennych, jak i w dacie wydawania zaskarżonej decyzji i wynikać ze stosownych protokołów zdawczo-odbiorczych nieruchomości, a które powinny być przedmiotem postępowania dowodowego w niniejszej sprawie. Również w czasie II wojny światowej grunty te były eksploatowane na cele wydobywania żwiru. Organ okoliczności te pominął.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...]2010 r. Nr [...]utrzymało w mocy własną decyzję z [...]2010 r.

W jej uzasadnieniu w pierwszej kolejności wyjaśnił, że zarzut nie uczestniczenia przez stronę w postępowaniu administracyjnym jest jedną z przesłanek wznowienia postępowania wymienionych w art. 145 § 1 kpa. Wobec niekonkurencyjności nadzwyczajnych trybów weryfikacji ostatecznych decyzji wydanych w postępowaniu administracyjnym przesłanka uzasadniająca wznowienie postępowania nie może być podnoszona w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji.

Kolegium za pozbawiony podstaw uznało też zarzut, zgodnie z którym przepisy ustawy z 5 sierpnia 1961 r., na podstawie których wydana została decyzja z 27 czerwca 1962 r. jako zbyt restrykcyjne stały w sprzeczności z zasadami prawa własności i Konstytucji. Przepisy te obowiązywały w dniu wydania inkryminowanej decyzji i dopóki nie zostały uchylone, stanowiły podstawę prawną dla rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie.

Organ ponownie stwierdził, że decyzja z [...]1962 r. została wydana w zgodzie z ówcześnie obowiązującymi przepisami ustawy z 5 sierpnia 1961 r. oraz rozporządzenia z tej samej daty w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych. Według tych przepisów gospodarstwa rolne jeżeli zostały opuszczone przez właścicieli po 28 kwietnia 1955 r. oraz wszelkie inne gospodarstwa opuszczone przez właścicieli, mogą być przejęte przez Skarb Państwa bez odszkodowania i w stanie wolnym od obciążeń, z wyjątkiem służebności gruntowych. Przedmiotowe gospodarstwo zostało opuszczone w 1945 r., a grunty leżą odłogiem. Okoliczność ta, zdaniem organu, nie została nigdy przez wnioskodawców zakwestionowana. Tym samym zostały spełnione warunki przejęcia nieruchomości.

J.F. D.wniósł skargę na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. Zarzucił organowi orzekającemu nie wyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności dla rozpoznania sprawy, w szczególności jaki charakter miała przedmiotowa nieruchomość w momencie jej przejęcia oraz nie zawiadomienie uczestników postępowania o wszczęciu postępowania w sprawie przejęcia na własność nieruchomości bez odszkodowania oraz brak postępowania administracyjnego w przedmiocie urzędowego poszukiwania przez władzę wnioskodawczyni oraz jej rodziny w celu umożliwienia im udziału w tym postępowaniu i obrony swoich praw.

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji z [...]2010 r. oraz zasądzenie od organu zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Skarżący raz jeszcze podniósł, iż przedmiotowa nieruchomość od czasów II wojny światowej została przeznaczona na kopalnię żwiru. Działalność ta była kontynuowana po wojnie. Ani więc w 1946 r., tj. w roku wydania ustawy o reformie rolnej, ani w dacie wejścia w życie ustawy z 5 sierpnia 1961 r. i rozporządzenia z tej samej daty, ani również w dniu wydania decyzji z [...]1962 r. przedmiotowa nieruchomość nie była gospodarstwem rolnym. Tym samym nie podlegała wskazanym przepisom i nie mogła być w oparciu o nie przejęta bez odszkodowania. Sam zaś fakt, że nieruchomość ta miała 23,8384 ha nie świadczy jeszcze, że miała ona charakter gospodarstwa rolnego. Skarżący podkreślił, że okoliczność, iż na nieruchomości tej istniała i istnieje kopalnia żwiru jest władzom P.znany z urzędu. Jednakże okoliczności tej nie uwzględniono zarówno w postępowaniu prowadzonym w 1962 r., jak również w niniejszym postępowaniu. Organy nie przeprowadziły przy tym żadnych dowodów z dokumentacji tego terenu posiadanych w sprawie. Zdaniem skarżących twierdzenie organu, że "przedmiotowe gospodarstwo zostało opuszczone w 1945 r., a grunty leżą odłogiem" jest również dowolne i nie poparte żadnymi dowodami.

Skarżący podniósł też, iż nie ma dowodów, by strony postępowania zostały zawiadomione o wszczęciu postępowania w sprawie przejęcia nieruchomości. Z akt sprawy nie wynika też, by władze poszukiwały wnioskodawczyni i członków jej rodziny, celem umożliwienia im uczestnictwa w tym postępowaniu.

Wskazane uchybienia stanowią rażące naruszenia prawa, które jest przesłanką stwierdzenia nieważności decyzji (art. 156 § 1 pkt 2 kpa).

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P.wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Organ zaznaczył, że przepisami z 1961 r. objęte były wszystkie podmioty zorganizowane w formę gospodarstwa, działające na obszarach pozamiejskich i prowadzące działalność związaną z wykorzystaniem gruntów bądź korzystaniem z ich pożytków, przy czym bez znaczenia była okoliczność, czy na gruntach tych była prowadzona wyłącznie działalność rolnicza lub hodowlana, czy też uzupełniona o inną aktywność. Zasadniczym kryterium umożliwiającym przejęcie nieruchomości był natomiast fakt jej opuszczenia.

Skarżący odnosząc się w piśmie z [...]2010 r. do stanowiska organu zawartego w odpowiedzi na skargę wskazał, że przepisy z 1961 r. dotyczyły tylko opuszczonych gospodarstw rolnych. Tymczasem cały obszar nieruchomości (ponad 23 ha) został S.D.zabrany i przeznaczony w czasie II wojny światowej na kopalnię żwiru.

W piśmie z [...]2010 r. Kolegium poinformowało sąd, że nie jest w posiadaniu akt administracyjnych sprawy zakończonej decyzją wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium PRN w P.z dnia [...]1962 r. Następnie w piśmie z [...]2010 r. organ uzupełnił, że akta te znajdowały się w Ministerstwie Rolnictwa i Rozwoju Wsi, na ich podstawie Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzygał spór kompetencyjny. W związku z tym Kolegium prowadzi działania mające na celu odnalezienie akt.

W dniu 24 listopada 2010 r. organ przedłożył Sądowi przedmiotowe akta.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga okazała się zasadna, bowiem w ocenie Sądu Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Poznaniu dopuściło się istotnych naruszeń przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

Przedmiotem rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P.z dnia .2010 r., którą organ utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...]2010 r. o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium PRN w P.z dnia [...]1962 r. w przedmiocie przejęcia na rzecz Skarbu Państwa bez odszkodowania i w stanie wolnym od obciążeń gospodarstwa rolnego o pow. 23,8384 ha, stanowiącego własność S.D. zapisaną w księdze wieczystej S.Tom II k. 12.

Aby móc dokonać rzetelnej oceny prawnej wskazanych decyzji należy uprzednio wyjaśnić, jaki charakter ma nadzwyczajne postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji.

Po pierwsze zważyć należy, iż stwierdzenie nieważności decyzji jest wyjątkiem od ogólnej zasady trwałości decyzji ostatecznych określonej w art. 16 § 1 kpa. Skoro więc stwierdzenie nieważności decyzji godzi w zasadę trwałości decyzji administracyjnych, to zaistnienie przesłanki powodującej stwierdzenie nieważności musi być oczywiste i oczywistość tę właściwy organ ma obowiązek wykazać w sposób nie pozostawiający żadnych wątpliwości. Wymaga to od organu administracji prowadzenia postępowania ze szczególną wnikliwością (por. wyrok NSA z 21 lutego 2006 r., II OSK 544/05, Lex nr 298465). Wykładnia przesłanek z art. 156 § 1 (w tym wydania decyzji z rażącym naruszeniem prawa) winna mieć przy tym charakter dosłowny, a nawet ścieśniający (por. wyrok NSA z 7 lipca 1983 r., II SA 581/83, Prob. Prawn. 1984, nr 10, s. 28; wyrok NSA z 29 czerwca 1999 r., IV SA 1889/97, Lex nr 47887, wyrok NSA z 22 września 1999 r., IV SA 1380/97, Lex 47894).

Wstępnym warunkiem uznania, że wystąpiło rażące naruszenie prawa, o którym mowa w art. 156 § 1 pkt 2 kpa, jest stwierdzenie, iż w zakresie objętym konkretną decyzją administracyjną obowiązywał niewątpliwy stan prawny (por. wyrok NSA z 18 lipca 1994 r., V SA 535/94, ONSA 1995, Nr 2, poz. 91). W ten sposób można oddzielić przypadki naruszenia prawa spowodowane błędną wykładnią przepisów lub nieodpowiednim ich zastosowaniem od rażącego naruszenia prawa. "Rażące naruszenie prawa" będzie się zatem charakteryzować oczywistym lub nieprawidłowym zastosowaniem zasad ogólnych z ograniczeniem praw stron, oczywistą sprzecznością pomiędzy rozstrzygnięciem sprawy a treścią przepisu, naruszeniem przepisów o trwałości decyzji, jej sądowej kontroli, dwuinstancyjności, naruszeniem podstawy prawnej decyzji nie godzące się z systemem prawa, oczywistą sprzecznością z przepisem prawa nie do pogodzenia z założeniami działania organu praworządnego państwa, prostym zestawieniem treści decyzji z treścią przepisu wskazujące na jawną sprzeczność. Innymi słowy naruszenia prawa mają charakter rażący w takim przypadku, gdy czynności zmierzające do wydania decyzji administracyjnej oraz treść załatwienia sprawy w niej wyrażona stanowią zaprzeczenie stanu prawnego sprawy w całości lub w części (M. Borkowski [w:] B. Adamiak, M. Borkowski, Komentarz do Kpa, Warszawa 2008, s. 737, 759-760).

Z punktu widzenia niniejszej sprawy kluczowe znaczenie ma ustalenie w jakim zakresie organy w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji uprawnione są do prowadzenia postępowania wyjaśniającego. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że organ ma w postępowaniu nadzwyczajnym prowadzonym w sprawie stwierdzenia nieważności ostatecznej decyzji administracyjnej obowiązek przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, którego przedmiotem jest ustalenie, czy stan faktyczny przyjęty przy wydaniu decyzji będącej przedmiotem postępowania "nieważnościowego" odpowiada prawdzie w świetle istniejącego w sprawie materiału dowodowego (por. wyrok NSA z 7 marca 2007 r., I OSK 845/07, Lex nr 344539). Tym samym w postępowaniu tym pełne zastosowanie mają przepisy ogólnego postępowania administracyjnego, w tym także przepisy dotyczące postępowania dowodowego. Przy pomocy tych przepisów organ nadzoru winien w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy i ocenić, czy zaistniały okoliczności przewidziane w art. 156 § 1 kpa uzasadniające stwierdzenie nieważności decyzji (por. wyrok NSA z 10 marca 2008 r., I OSK 256/07, Lex nr 506645).

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, iż Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P.obowiązane było co najmniej dokonać rzetelnej oceny nie tylko decyzji z [...]1962 r., lecz również przeprowadzonego przed jej wydaniem postępowania, w tym zgromadzonych dowodów.

Przypomnieć należy, iż materialnoprawną podstawą decyzji Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium PRN w P.z dnia [...]1962 r. był przepis art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym w brzmieniu ustalonym ustawą z dnia 15 lipca 1961 r. (Dz. U. Nr 32, poz. 161), zgodnie z którym gospodarstwa rolne i działki określone w art. 15 ust. 1 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. z 1959 r. Nr 14, poz. 78), jeżeli zostały opuszczone przez właściciela po dniu 28 kwietnia 1955 r., oraz wszelkie inne gospodarstwa rolne opuszczone przez właścicieli mogą być przejęte na własność Państwa bez odszkodowania i w stanie wolnym od obciążeń, z wyjątkiem służebności gruntowych, których utrzymanie uznane zostanie za niezbędne. Decyzja wydawana na podstawie tego przepisu była decyzją uznaniową, o czym świadczy sformułowanie "mogą być przejęte". Decyzja uznaniowa powinna być prawidłowo uzasadniona. Uzasadnienie takiej decyzji nie może być dowolne, powinno ono w sposób logiczny i jasny tłumaczyć rozstrzygnięcie organu w oparciu o prawidłowo przeprowadzoną ocenę materiału dowodowego. W uzasadnieniu decyzji uznaniowej organ ma obowiązek rozpatrzyć stan faktyczny sprawy w świetle wszystkich przepisów prawa materialnego mogących mieć zastosowanie w sprawie (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 15 kwietnia 2010 r., IV SA/Wa 336/10, dostępny na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Sąd stwierdza, że w uzasadnieniu decyzji z [...]1962 r. organ ograniczył się do powołania na "przeprowadzone dochodzenia", na podstawie których "ustalono, że wymienione gospodarstwo rolne zostało od 1945 r. opuszczone i grunty leżą odłogiem" (k. 18 akt adm. I t.). Tak sformułowane uzasadnienie decyzji jest nad wyraz lakoniczne. Akta sprawy prowadzonej przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P.nie zawierają przy tym jakiegokolwiek materiału dowodowego poprzedzającego wydanie tejże decyzji. Kolegium, nie zważając na zarzuty skarżącego dotyczące istnienia na przedmiotowej nieruchomości na dzień wydania decyzji z [...]1962 r. kopalni żwiru, nie przeprowadziło postępowania wyjaśniającego na tę okoliczność. Błędnie uznało zaś, iż do rozstrzygnięcia sprawy wystarczy jedynie znajomość treści decyzji oraz dokumentacji wytworzonej po jej wydaniu.

W ocenie Sądu takie działanie organu orzekającego przeczy zasadzie prawdy obiektywnej określonej w art. 7 kpa, a także stoi w sprzeczności z przepisami postępowania dowodowego (art. 75 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 kpa). Zważyć należy, iż zasada trwałości decyzji ostatecznych nie usprawiedliwia postawy organu w postępowaniu nadzwyczajnym o stwierdzenie nieważności decyzji zaniechania obowiązków organu wynikających z faktu bycia gospodarzem postępowania. To na organie każdorazowo spoczywa obowiązek podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy (art. 7 kpa), w tym korzystania z wszelkich możliwych dowodów, które tylko mogą przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie są sprzeczne z prawem (art. 75 § 1 kpa) oraz zebrania w sposób wyczerpujący i rozpatrzenia całego materiału dowodowego (art. 77 § 1 kpa). Dopiero tak przeprowadzone postępowanie wyjaśniające pozwala organowi w ramach swobodnej oceny dowodów na ocenę, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 kpa).

Oznacza to, że Kolegium powinno było zbadać, czy rzeczywiście na dzień wydania decyzji z [...]1962 r. nieruchomość należąca wówczas do S.D.miała charakter w całości lub w części gospodarstwa rolnego w rozumieniu powołanego wyżej art. 2 ust. 1 ustawy z 1957 r. Ustawodawca w przepisie tym za gospodarstwo rolne uznał:

1. gospodarstwa rolne i działki określone w art. 15 ust. 1 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu (...), a więc gospodarstwa rolne (działki pracownicze, rzemieślnicze itp.) nabyte na podstawie przepisów o przeprowadzeniu reformy rolnej lub o ustroju rolnym i osadnictwie, jeżeli zostały opuszczone przez właściciela po dniu 28 kwietnia 1955 r. oraz

2. wszelkie inne gospodarstwa rolne, opuszczone przez właścicieli,

z wyjątkiem służebności gruntowych, których utrzymanie uznane zostanie za niezbędne.

Zważywszy, iż ówcześnie obowiązujące przepisy prawa nie zawierały definicji gospodarstwa rolnego, stwierdzić należy, że za określone w powołanym art. 2 ust. 1 ustawy z 1957 r. "wszelkie inne gospodarstwa rolne" należy uznać każde gospodarstwo o rolniczym przeznaczeniu, inne niż te wymienione w art. 15 ust. 1 dekretu z 18 kwietnia 1955 r. Przy określaniu charakteru spornej nieruchomości organy winny mieć także na względzie znaczenie pojęcia nieruchomość rolna, o której stanowił obowiązujący w dacie wydania decyzji z 1962r. przepis art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957r. o obrocie nieruchomościami rolnymi (Dz.U. 1957.39.172 ze zm.)

Mając na względzie, że kwestia przeznaczenia i sposobu użytkowania nieruchomości na dzień wydania decyzji z [...]1962 r. ma zasadnicze znaczenie w niniejszej sprawie, stwierdzić należy, że brak ustaleń Kolegium w tym zakresie mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.).

Identycznie ocenić należy brak należytego wyjaśnienia przez organy obu instancji kwestii istnienia po stronie J.D.interesu prawnego do występowania w niniejszej sprawie w charakterze strony (art. 28 kpa). W tym celu Kolegium winno było wezwać pełnomocnika skarżącego do przedłożenia powołanego w pełnomocnictwie (k.123 akt adm. II t.) aktu nominacji zarządcy masy spadkowej z dnia [...]2003 r. Nr [...]Sądu Wyższej Instancji Ontario przetłumaczonego przez biegłego przysięgłego na język polski, czego nie uczyniło.

W istocie bowiem ocenie winien podlegać przede wszystkim akt nominacji w zakresie rzeczywistych uprawnień J.D.do występowania w niniejszym postępowaniu w charakterze strony. W ocenie Sądu obecnie rozpoznającego sprawę powyżej opisane zaniechanie narusza przepisy art. 7, 77 § 1 kpa w stopniu, o którym mowa w art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c) ppsa.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze winno mieć na względzie, że o konieczności wykazania uprawnień J. D.do działania w charakterze strony wywiódł poprzednio orzekający w sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w wydanym przez siebie wyroku w dniu 22 lutego 2007r.( III SA/Po 904/06).

Organ zobowiązany jest zaś zgodnie z normą zawartą w art. 153 ppsa stosować się do wskazań i ocen tego Sądu, wyrażonych w niniejszej sprawie.

Odnosząc się do podniesionego zarzutu nie uczestniczenia S.D.w postępowaniu zakończonym wydaniem decyzji z dnia [...]1962r. wywieść należy, że wprawdzie zgodzić należy się z wywodem Samorządowego Kolegium Odwoławczego , że co do zasady nie uczestniczenie strony w postępowaniu jest przesłanką wznowienia postępowania, jednak w okolicznościach konkretnej sprawy wadliwość ta winna być rozważona także w świetle unormowania zawartego w art. 156 § 1 pkt. 2 kpa. Odnosząc powyższe rozważania do okoliczności spornej sprawy stwierdzić należało, że badając zaistnienie przesłanki z art. 156 § 1 pkt. 2 kpa ze względu podniesioną wadliwość Samorządowe Kolegium Odwoławcze badaniu winno poddać całe akta administracyjne, także tę ich część która poprzedzała wydanie decyzji z [...]1962r., a więc dokonane w sprawie czynności wyjaśniające, legalność zastosowania przepisu art. 45 kpa w zakresie doręczenia decyzji. Tylko tak przeprowadzona kontrola pozwoli na zbadanie, czy brak udziału S.D.w prowadzonym w 1962 r. postępowaniu wyczerpał przesłanki z art. 156 § 1 pkt. 2 kpa. Stwierdzona niekompletność akt w zakresie poprzedzającym wydanie decyzji o przejęciu uniemożliwia (czyni co najmniej przedwczesnym) na obecnym etapie rzetelne odniesienie się do wskazywanego zarzutu. Także w tym względzie zatem Samorządowe Kolegium Odwoławcze dopuściło się naruszenia przepisu art. 7, 77 § 1, 80 kpa.

Mając na względzie wykazane powyżej uchybienia organu orzekającego Sąd zgodnie z przepisem art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w punkcie I sentencji wyroku.

Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni poczynione w niniejszym uzasadnieniu rozważania.

W szczególności zaś Samorządowe Kolegium Odwoławcze zwróci się raz jeszcze do Wójta Gminy T. nadesłanie całych akt sprawy zakończonej decyzją z [...]1962 r., ewentualnie o odtworzenie akt lub o wskazanie instytucji, która dysponuje taką dokumentacją. Jak podkreślono to już w niniejszym uzasadnieniu organ rozpoznający sprawę o stwierdzenie nieważności decyzji obowiązany jest bowiem przeprowadzić wszechstronną ocenę zgromadzonego w postępowaniu zwykłym materiału dowodowego, który dał podstawę do wydania decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego na własność Państwa. (por. wyrok NSA z dnia 17 grudnia 2010 r., I OSK 282/10, dostępne na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl

Obowiązkiem organu będzie ustalenie ponad wszelką wątpliwość, czy przejęcie nieruchomości S.D. odpowiadało zastosowanym w sprawie normom, jeśli nie organy winny wskazać, czy zaistniały w sprawie okoliczności z art. 156 § 1 kpa.

Koniecznym będzie zatem ustalenie, czy nieruchomość ta w chwili przejęcia miała charakter gospodarstwa rolnego, szczególnie w świetle podniesionego przez skarżącego zarzutu, że na dzień wydania decyzji z [...]1962 r. istniała na niej kopalnia żwiru.

Ponadto, zważywszy, że stosownie do przepisu § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 39, poz. 198 ze zm.) gospodarstwo rolne opuszczone oznaczało gospodarstwo, na którym nie zamieszkuje właściciel ani jego małżonek, dzieci lub rodzice, a przy tym gospodarstwo to nie jest w całości lub w większej części uprawiane oraz poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym przez właściciela bądź użytkownika albo dzierżawcę w prowadzonym postępowaniu badaniem objąć należy, czy nieruchomość ta, jeżeli miała cechy gospodarstwa rolnego, nie była też uprawiana lub poddawana zabiegom agrotechnicznym (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 29 kwietnia 2010 r., IV SA/Wa 363/10, dostępny na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Przy czym ustalenia w tym względzie winny mieć odzwierciedlenie w materiale dowodowym

Sąd na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 2 ust. 1 i 2 w zw. z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.) zasądził od organu na rzecz skarżącego kwotę 457 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sumując koszty uiszczonego wpisu od skargi - 200 zł, opłaty skarbowej od pełnomocnictwa – 17 zł oraz minimalnej stawki wynagrodzenia pełnomocnika – 240 zł.

O wykonalności zaskarżonej decyzji orzeczono w oparciu o przepis art. 152 p.p.s.a.

/-/ A. Łaskarzewska /-/ W. Batorowicz /-/ E. Podrazik