Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 1297/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2008-04-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 64e
journal: Dz.U. 2005 nr 229 poz 1954
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.
article: art. 10
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Sygn. akt I SA/Kr 1297/07 | | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 23 kwietnia 2008r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Bogusław Wolas, Sędzia: WSA Ewa Michna (spr.), Asesor: WSA Maja Chodacka, Protokolant: Małgorzata Celińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 kwietnia 2008r., sprawy ze skargi "P" [...] Linie Kolejowe S.A. w W., na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej, z dnia [...] Nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia kosztów egzekucyjnych, - skargę oddala -


UZASADNIENIE

Pismem z dnia [...]P. Linie Kolejowe S.A. w N. (zwane dalej stroną skarżącą) skierowanym do Dyrektora Z U S wniosły o umorzenie kosztów egzekucji w łącznej kwocie 369 582,3zł wskazując na dwie przesłanki z art. 64e§2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, a to brak możliwości poniesienia kosztów bez znacznego uszczerbku dla sytuacji finansowej oraz istnienie interesu publicznego.

Uzasadniając istnienie powyższych przesłanek strona skarżąca wskazała, że nieterminowe regulowanie należności przez kontrahentów doprowadziło do załamania płynności finansowej; w szczególności na trudną sytuację wpłynął brak wpłat od P. R. Sp. z o.o., największego dłużnika strony skarżącej. Restrukturyzacja należności przeprowadzana przez P. R. Sp. z o.o. doprowadziła do umorzenia 40% długu, a pozostała część należności miała być regulowana w 24 ratach, przy czym nadal zadłużenie P. R. Sp. z o.o. wobec strony skarżącej wynosiło ponad miliard złotych. Trudna sytuacja finansowa strony skarżącej spowodowała wstrzymanie procesów inwestycyjnych i naprawczych w zakresie posiadanej infrastruktury. Strona skarżąca uzasadniała, że umożliwienie jej wykonywania usług transportu kolejowego poprzez zmniejszenie zadłużenia stanowi o interesie publicznym, tym bardziej, że to w rzeczywistości strona skarżąca kredytowała P. R. Sp. z o.o. świadczące usługi transportu kolejowego. W ostatniej części swojego wniosku strona skarżąca podkreślała, że na mocy ugody ratalnej stara się uregulować zaległe zobowiązania z tytułu składek ZUS. Do wniosku dołączono m.in. sprawozdania finansowe za okres od 1 stycznia 2006r. do 30 września 2006r.

Postanowieniem z dnia[...]. Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych umorzył postępowanie wskazując, że w sprawie objętej wnioskiem toczyło się już postępowanie i Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmówił postanowieniem z dnia [...]umorzenia przedmiotowych kosztów egzekucyjnych. Postanowienie to zostało utrzymane w mocy przez Dyrektora Izby Skarbowej a całe postępowanie zakończone zostało oddaleniem skargi przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie. W ocenie organu zgodnie z art. 110 w zw. z art. 126 kpa prowadzenie postępowania co do tych samych należności było bezprzedmiotowe, gdyż strony związane były wydanym poprzednio rozstrzygnięciem.

W wniesionym zażaleniu strona skarżąca zarzuciła naruszenie art. 105§1, art. 110, art. 107 §3 i art. 6 oraz art. 8 kpa wskazując przede wszystkim, że w stosunku do poprzedniego stanu faktycznego nastąpiła zmiana polegająca na zmianie sytuacji finansowej związanej z podpisaniem w dniu [...]marca 2004r. (a więc po złożeniu poprzedniego wniosku z 31 października 2003r.) porozumienia z P. R. Sp. z o.o. Dodatkowo, strona skarżąca wskazała, że w dniu[...]maja 2005r. podpisała z Centralą ZUS umowę o ratalnej spłacie zaległych składek ZUS i terminowym bieżącym regulowaniu należności. Strona skarżąca przyznała przy tym, że poprzedni wniosek powoływał się na interes publiczny, niemniej jednak w ocenie strony skarżącej pozostałe elementy sprawy świadczyły o braku tożsamości przedmiotu orzekania. Dodatkowo strona skarżąca zarzuciła błędną formę rozstrzygnięcia (postanowienie zamiast decyzji) i brak podstawy prawnej do orzekania o umorzeniu postępowania.

Postanowieniem z dnia [...]Dyrektor Izby Skarbowej uznał zarzuty dotyczące nieuprawnionego umorzenia postępowania za zasadne i uchylił zaskarżone postanowienie, przekazując sprawę do ponownego rozpatrzenia, wskazując w uzasadnieniu, że problematyka wystąpienia w sprawie nowych okoliczności w ogóle nie była badana.

Po ponownym przeprowadzeniu postępowania postanowieniem z dnia [...]Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia kosztów egzekucyjnych. W uzasadnieniu, organ powołał się na stanowiący podstawę rozstrzygnięcia art. 64e §2 cyt. ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, stanowiący, że organ egzekucyjny może umorzyć w całości lub w części przypadające na jego rzecz koszty egzekucyjne, jeżeli:

1) stwierdzono nieściągalność od zobowiązanego dochodzonego obowiązku lub gdy zobowiązany wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej;

2) za umorzeniem przemawia ważny interes publiczny.

W dalszej części uzasadnienia organ egzekucyjny wskazał, że nie kwestionując przedstawionych do wniosku danych finansowych strony skarżącej, w jego opinii, spłata należności z tytułu kosztów egzekucyjnych nie spowoduje znacznego pogorszenia sytuacji finansowej, a to z uwagi na fakt, że wielkość przypadającej do spłaty należności stanowi jedynie 0,75% wielkości dotychczasowej straty, a sama strona skarżąca utrzymuje średnie miesięczne zatrudnienie w wielkości 1,2 tys. pracowników, przy czym wypłacane wynagrodzenia stanowiące podstawę wymiaru składek to 2 mln zł brutto miesięcznie. Co do przesłanki "interesu publicznego" organ egzekucyjny wskazał, że uzasadnienie wniosku w tej części stanowi subiektywne przekonanie strony skarżącej co do zasadności umorzenia kosztów egzekucyjnych. Natomiast za istotne organ egzekucyjny uznał, że strona skarżąca akceptowała praktykę stałego niewykonywania obowiązku odprowadzania składek, nadto nie regulowała zaległości pomimo upomnień, co doprowadziło do wszczęcia postępowania egzekucyjnego skutkującego obowiązkiem poniesienia dodatkowych kosztów egzekucyjnych. W ocenie organu, postępowanie strony skarżącej mogło świadczyć o niewłaściwej, lekceważącej postawie wobec państwowego systemu zabezpieczenia społecznego.

W wniesionym zażaleniu strona skarżąca zarzuciła naruszenie art. 10 §1kpa oraz art. 81 kpa poprzez uniemożliwienie wypowiedzenia się co do zebranego w sprawie materiału dowodowego, a nadto naruszenie art. 6, art. 8, art. 77 §1 i art. 80 kpa poprzez nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący materiału dowodowego i prowadzenie postępowania w sposób nie pogłębiający zaufania obywateli do organów Państwa. Dodatkowo, strona skarżąca zarzuciła błędną wykładnie art. 64e§2 cyt. ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz naruszenie art. 7 oraz art. 107 §3 w zw. z art. 126 kpa poprzez nieodniesienie się do wszystkich okoliczności faktycznych i prawnych przedstawionych we wniosku oraz nie uwzględnienie interesu społecznego oraz słusznego interesu obywateli

Postanowieniem z dnia [...]Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie podkreślając, że ww. art. 64e §1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji dopuszcza jedynie możliwość umorzenia kosztów egzekucyjnych pozostawiając rozstrzygniecie do uznania organu egzekucyjnego. Odnosząc się natomiast do zarzutów zażalenia organ drugiej instancji wskazał, że to wnioskodawca winien wykazać przesłanki umorzenia, przy czym w ocenie organu wyczerpującą była argumentacja organu pierwszej instancji w zakresie analizy przesłanek umorzenia zarówno co do skutków finansowych konieczności zapłacenia kosztów egzekucyjnych jak i sposobu rozumienia interesu publicznego.

Na powyższe rozstrzygnięcie pełnomocnik strony skarżącej wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skargę, uzupełnioną następnie w piśmie z dnia [...] stycznia 2008r. i [...] marca 2008 r., zarzucając naruszenie przepisów art. 18 cyt. ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz art. 10 i 81 k.p.a. poprzez nie zapewnienie stronie udziału w postępowaniu bezpośrednio przed wydaniem postanowienia. W uzasadnieniu zarzutu wskazał, że gdyby strona została wezwana do wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego zarówno na etapie pierwszo jak i drugo instancyjnym, mogłaby przedstawić dodatkowe, aktualne dokumenty obrazujące jej trudną sytuację finansową i uzasadniające zastosowanie wnioskowanej ulgi. Kolejny zarzut zawarty w skardze dotyczył naruszenia art. 77 § 1 i 80 k.p.a. poprzez nie rozpatrzenie w sposób wyczerpujący zebranego sprawie materiału dowodowego, a także dokonanie ustaleń sprzecznych z zasadą swobodnej oceny dowodów. Zdaniem pełnomocnika strony skarżącej analiza dokumentów przedłożonych przez stronę została dokonana w sposób nierzetelny, wybiórczy, a organy nie wzięły pod uwagę całości argumentacji skarżącej. Pełnomocnik strony skarżącej zarzucił naruszenie art. 64 e § 2 cyt. ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez jego błędną wykładnię oraz naruszenie art. 6, art. 7, art. 8,art. 11, art. 107 § 3 w zw. z art. 126 k.p.a. poprzez nie uwzględnienie interesu społecznego i słusznego interesu obywateli, a także nie odniesienie się w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia do wszystkich okoliczności faktycznych i prawnych przedstawionych w zażaleniu.

W konsekwencji pełnomocnik strony skarżącej wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i zasądzenie kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę oraz w piśmie z dnia [...]lutego 2008 r. Dyrektor Izby Skarbowej podtrzymał w całości stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia i wniósł o oddalenie skargi. Dodatkowo podniósł, że udzielenie ulgi w postaci umorzenia kosztów egzekucyjnych oparte jest na zasadzie uznania administracyjnego, stąd nie ma charakteru obligatoryjnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Na wstępie należy zauważyć, iż zgodnie z art. 184 Konstytucji RP w związku z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 cytowanej ustawy, sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c cyt. ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 tejże ustawy).

Z uwagi na powyższe należy zaznaczyć, co słusznie podkreślał Dyrektor Izby Skarbowej, że rozstrzygnięcia organów egzekucyjnych w sprawie umorzenia kosztów egzekucyjnych mają charakter uznaniowy i są podejmowane w ramach tzw. uznania administracyjnego. W świetle dotychczasowego orzecznictwa sądowego takie orzeczenia podlegają ograniczonej kontroli sądów administracyjnych. Kontroli nie podlega uznanie administracyjne samo w sobie, lecz kwestia, czy rozstrzygnięcie zostało podjęte zgodnie z podstawowymi regułami postępowania administracyjnego, a w szczególności, czy wydano je w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oraz, czy ocena tego materiału została dokonana zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, czy też zawiera elementy dowolności. Orzekający w sprawie Sąd podziela w pełni pogląd poprzednio orzekającego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wyrażony w wyroku z dnia 30 czerwca 2006r. sygn. akt I SA/Kr 7/04, gdzie podkreślono charakter uznaniowy rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia kosztów egzekucyjnych wskazując jednocześnie, że odmowa umorzenia kosztów egzekucyjnych nie narusza prawa zarówno wtedy, gdy wystąpiły przesłanki ich umorzenia, jak i wtedy, gdy nie miały one miejsca.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, dokonując oceny zaskarżonego postanowienia w omówionym wyżej zakresie, nie stwierdził aby naruszało ono prawo w stopniu uzasadniającym jego wzruszenie. Orzeczenie uznaniowe może być przez sąd uchylone w wypadkach stwierdzenia, iż zostało wydane z takim naruszeniem przepisów prawa o postępowaniu lub prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. O tego rodzaju naruszeniach można mówić, gdyby organ pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał jego oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego.

Organy obydwu instancji oparły się o zgromadzone w sprawie dokumenty dostarczone przez samą stronę i oceniły w sposób nie przekraczający zasady swobodnej oceny dowodów sytuację finansową i możliwości płatnicze strony skarżącej. W szczególności należy zauważyć, że Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie kwestionował ani danych finansowych strony skarżącej ani też jej trudnej sytuacji płatniczej. Niemniej jednak jako podstawę swojego rozstrzygnięcia przyjął, że wielkość przypadających do zapłaty kosztów egzekucyjnych nie pogorszy w sposób znaczny sytuacji finansowej strony skarżącej, skoro kwota przypadająca do zapłaty stanowi jedynie 0,75% wielkości osiąganej straty i jest znacznie mniejsza niż wielkość miesięcznych obciążeń z tytułu wypłacanych wynagrodzeń. Takie rozumowanie i uzasadnienie przyjętego rozstrzygnięcia w ocenie Sądu, nie naruszyło zasad swobodnej oceny dowodów, nie naruszyło też art. 64 e §2 cyt. ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Słusznie bowiem, zdaniem Sądu organ pierwszej instancji zauważał, że obowiązkiem strony skarżącej jak i każdego przedsiębiorcy, podatnika, płatnika składek ubezpieczeniowych było terminowe regulowanie wszelkich zobowiązań publicznoprawnych. W sytuacji niewykonania tego obowiązku skarżąca musiała liczyć się z koniecznością egzekucji, z którą nieodłącznie wiąże się naliczanie kosztów egzekucyjnych. Instytucja umorzenia kosztów stanowi wyjątek od zasady ich naliczania i ponoszenia, a więc przesłanki zawarte w art. 64 e cyt. ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie mogą być interpretowane w sposób rozszerzający.

W tym kontekście należy również podkreślić, że z art. 64 e § 2 pkt 1 cytowanej ustawy wynika, że organ egzekucyjny może umorzyć przypadające na jego rzecz koszty egzekucyjne tylko w przypadku, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ich ponieść bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej. Nie każdy więc uszczerbek uzasadnia przyznanie ulgi, ale uszczerbek o charakterze kwalifikowanym. Każde uszczuplenie majątkowe powoduje pewien uszczerbek w finansach zobowiązanego. W przepisie art. 64 e ustawy egzekucyjnej chodzi jednak o taki uszczerbek, którego skutki znacznie przewyższają normalne skutki związane z uszczupleniem majątkowym. Przy czym wykazanie przesłanki znacznego uszczerbku ciąży na wnioskującym o umorzenie kosztów egzekucyjnych. Nie można więc czynić zarzutu organom egzekucyjnym, że mając świadomość strat, jakie strona skarżąca ponosi w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą i jej trudnej sytuacji finansowej, odmawia zastosowania ulgi w postaci umorzenia kosztów egzekucyjnych w sytuacji, gdy skarżąca dysponuje majątkiem pokaźnej wielkości i sprzedaż niewielkiej jego części stworzyłaby możliwość skutecznego wyegzekwowania kosztów egzekucyjnych. Zwłaszcza w kontekście wysokości należnych kosztów egzekucyjnych w stosunku do całości majątku i obrotów firmy nie można mówić o drastycznym, znacznym pogorszeniu sytuacji finansowej Spółki.

Nie jest również zasadny zarzut naruszenia przepisu art. 64 e § 2 ustawy

Odnosząc się zaś do zarzutu naruszenia art. 10 k.p.a. należy zaznaczyć, że instytucja umorzenia kosztów egzekucyjnych uregulowana została w art. 64 e cyt. ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Postępowanie to stanowi niejako postępowanie wpadkowe w postępowaniu egzekucyjnym, jest więc w pewnym sensie częścią tego postępowania. Jednakże jego cele różnią się zasadniczo od celów samej egzekucji. O ile specyfika postępowania egzekucyjnego polega przede wszystkim na przymusowym jego charakterze, a także szybkości i skuteczności wykonania określonych prawem obowiązków, to postępowanie w sprawie umorzenia kosztów egzekucyjnych zmierza do ewentualnego zastosowania względem zobowiązanego swoistej ulgi, a nie do szybkiego i skutecznego zaspokojenia wierzyciela poprzez wyegzekwowanie od dłużnika wierzytelności, której istnienie i wymagalność zostały uprzednio ustalone w stosownych procedurach postępowania orzekającego.

W związku z powyższym zasadne są rozważania strony skarżącej zmierzające do wykazania, że w postępowaniu w sprawie umorzenia kosztów egzekucyjnych należy stosować art. 10 kodeksu postępowania administracyjnego.

Organy egzekucyjne naruszyły zasadę czynnego udziału strony w postępowaniu wynikającą z art. 10 k.p.a. przez zaniechanie jej zawiadomienia przed wydaniem rozstrzygnięcia o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Jednakże każde naruszenie przepisów postępowania winno być oceniane, jak to wskazano na wstępie, pod kątem art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zgodnie z tym przepisem Sąd uchyla decyzję, gdy stwierdzi naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Chodzi tu zatem o taką sytuację, w której, gdyby nie naruszono przepisów proceduralnych w sprawie najprawdopodobniej zapadłaby decyzja o innej treści. Na konieczność każdorazowego badania przez Sąd wpływu naruszenia w postaci nie zawiadomienia strony przed wydaniem orzeczenia o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań wypowiedział się NSA w uzasadnieniu uchwały z dnia 25 kwietnia 2005 r., FPS 6/2004, ONSAiWSA 2005/4/66. Wprawdzie uchwała odnosi się do treści art. 200 Ordynacji podatkowej, jednakże podobieństwo powyższych uregulowań z uregulowaniami zawartymi w k.p.a. pozwala na wysnucie ogólnej zasady dotyczącej sytuacji uchylenia rozstrzygnięcia przy zaniechaniu wykonania przez organy obowiązku zawiadomienia strony o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań tylko w przypadku, gdy uchybienie to miało istotny wpływ na wynik sprawy.

W niniejszej sprawie uchybienie to, będące naruszeniem przepisu postępowania, nie miało w ocenie Sądu istotnego wpływu na rozstrzygnięcia organów obydwu instancji. Po złożeniu przez skarżącą zażalenia nie prowadzono już bowiem postępowania dowodowego. Nadto, co Sad zaznaczył na wstępie organ pierwszej instancji nie kwestionował danych finansowych strony skarżącej, przedstawionych w dokumentach dołączonych do wniosku. Wskazał jednak na inne, dodatkowe przesłanki mające wpływ na odmowę umorzenia kosztów egzekucyjnych. Należy też zauważyć, że strona skarżąca miała zagwarantowane prawo uczestniczenia w postępowaniu, wiedziała o tym, że się ono toczy, gdyż zostało wszczęte na jej wniosek, organy obydwu instancji nie odmawiały też stronie prawa do przeglądania akt sprawy na każdym jego etapie (. Skarżąca miała więc zupełną swobodę składania wniosków dowodowych oraz pism wyjaśniających, czy wyrażających jej stanowisko w sprawie.

Mając powyższe na względzie należy uznać, że organy podatkowe wszechstronnie rozważyły i oceniły wszystkie aspekty faktyczne i prawne niniejszej sprawy, a także wzięły pod uwagę okoliczności podnoszone przez stronę skarżącą i w wyniku tej oceny podjęta została decyzja mieszcząca się granicach uznania administracyjnego, dlatego Sąd nie znalazł podstaw do uznania jej za niezgodną z prawem. Z uwagi na to orzeczono jak w sentencji w oparciu o art. 151 cyt. ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.