Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 768/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2008-12-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6200 Choroby zawodowe
Hasła tematyczne: Inspekcja sanitarna
Skarżony organ: Wojewódzki Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: Art. 134 par. 1, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: Art. 1 par. 1 i par. 2, art. 4
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1269
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych.
article: Art. 178
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący NSA Piotr Lechowski Sędziowie WSA Elżbieta Kremer WSA Bożenna Blitek (spr.) Protokolant Bernadetta Szczypka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 grudnia 2008 r. sprawy ze skargi M. M. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 2 czerwca 2008 r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 2 czerwca 2008r. nr [...] Wojewódzki Inspektor Sanitarny, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 5 pkt 4a i art. 12 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 14 marca 1985r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. z 2006r. Nr 122, poz. 851 z późn. zm.) oraz § 8 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132, poz. 1115), utrzymał w mocy decyzję Powiatowego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] 2007r. Nr [...], znak: [...] o braku podstaw do stwierdzenia u M. M. choroby zawodowej pod postacią przewlekłej choroby narządu głosu spowodowanej nadmiernym wysiłkiem głosowym trwającym co najmniej 15 lat - wymienionej w poz. 15 wykazu chorób zawodowych będącego załącznikiem do w/w rozporządzenia. W wyniku przeprowadzonej oceny narażenia zawodowego ustalono, iż M. M. w okresie od 16.08.1971r. do 31.08.2005r. była zatrudniona jako nauczyciel języka polskiego w [...] Szkole Podstawowej Nr [...] w W. Od 01.09.2005r. przebywa na emeryturze. Pracując jako nauczyciel języka polskiego M. M. narażona była na nadmierny wysiłek głosowy, związany zarówno z prowadzeniem lekcji jak i licznymi dodatkowymi pracami dydaktyczno-wychowawczymi z młodzieżą. M. M. badana była w Ośrodku Medycyny Pracy, który dnia [...] 2007r. wydał orzeczenie lekarskie nr [...], znak: [...] o braku podstaw do rozpoznania zawodowej przewlekłej choroby narządu głosu, spowodowanej nadmiernym wysiłkiem głosowym. W uzasadnieniu orzeczenia podano, iż zgodnie z wykazem chorób zawodowych do przewlekłych chorób narządu głosu spowodowanych nadmiernym wysiłkiem głosowym zalicza się: guzki głosowe twarde, wtórne zmiany przerostowe fałdów głosowych oraz niedowład mięśni przywodzących i napinających fałdy głosowe z niedomykalnością fonacyjną głośni i trwałą dysfonią. Badaniem laryngologicznym i stroboskopowym nie stwierdzono u M. M. takich zmian chorobowych w obrębie narządu głosu. Stwierdzono jedynie prosty stan zapalny błony śluzowej krtani, a taka choroba nie jest wymieniona w punkcie 15 wykazu chorób zawodowych z roku 2002 u osób narażonych na nadmierny wysiłek głosowy, a zatem brak podstaw do rozpoznania choroby zawodowej. W trybie odwoławczym M. M. została skierowana na ponowne badania do Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego. W czasie hospitalizacji w dniach od 08.05.2007r. do 09.05.2007r. przeprowadzono szereg badań, których wynik był podstawą do wydania w dniu [...] 2007r. orzeczenia lekarskiego nr [...] o braku podstaw do rozpoznania przewlekłej choroby narządu głosu spowodowanej nadmiernym wysiłkiem głosowym. W uzasadnieniu orzeczenia Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego podał, iż w aktualnym badaniu laryngologicznym stwierdzono w obrębie przedsionka krtani błonę śluzową przekrwioną, podsychającą, fałdy głosowe ruchome, gładkie, symetryczne, z prawie pełnym zwarciem fonacyjnym. Głos matowy, tworzony swobodnie, czas fonacji skrócony o 12 sek. W badaniu lupenlaryngoskopowym krtani fałdy głosowe lekko pogrubiałe (bardziej lewy), ale bez cech przerostu, gładkie, z niewielkim brakiem zwarcia fałdów głosowych jedynie tylko w części tylnej międzychrzęstnej głośni. W badaniu stroboskopowym drgania fałdów są jednakowe, symetryczne, o prawidłowej amplitudzie, z przesunięciem brzeżnym zachowanym, również niewielki brak zwarcia fałdów głosowych w części tylnej - bez cech ich niedowładu. Stwierdzane w obrębie narządu głosu zmiany odpowiadają prostemu przewlekłemu nieżytowi krtani. U M. M. nie uwidoczniono natomiast zmian chorobowych typowych dla skutków przeciążenia narządu głosu tj. obecności guzków głosowych, wtórnych zmian przerostowych fałdów głosowych oraz cech niedowładu mięśni przywodzących i napinających fałdy głosowe z niedomykalnością głośni i utrwaloną dysfonią. Brak jest tym samym podstaw do rozpoznania u badanej choroby zawodowej narządu głosu spowodowanej nadmiernym wysiłkiem głosowym podczas pracy w zawodzie nauczyciela (zgodnie z punktem 15 wykazu chorób zawodowych). Zaburzenia pod postacią przewlekłego prostego nieżytu krtani nie są wymienione w wykazie chorób zawodowych jako skutek przeciążenia narządu głosu i nie mogą być uznane za chorobę zawodową u nauczyciela. Na podstawie powyższych orzeczeń lekarskich oraz przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego Powiatowy Inspektor Sanitarny wydał decyzję Nr [...] z dnia [...] 2007r., znak: [...] o braku podstaw do stwierdzenia cytowanej na wstępie choroby zawodowej, od której M. M. wniosła odwołanie dołączając dokumentację medyczną w tym badanie stroboskopowe z dnia 20.07.2006r. wykonane przez NZOZ "A" Sp. z o.o. w K. Wojewódzki Inspektor Sanitarny po analizie powyższej dokumentacji medycznej zwrócił się pismem z dnia 7.08.2007r. zarówno do OMP jak i IMPiZŚ z prośbą o jej analizę i ewentualną weryfikację wydanego wcześniej orzeczenia lekarskiego. Ośrodek Medycyny Pracy po ponownej analizie całości dokumentacji lekarskiej, łącznie z przekazanymi nowymi badaniami oraz po przeprowadzeniu badań uzupełniających, w tym kontrolnego badania foniatryczno-stroboskopowego z dnia 5.09.2007r., wystosował pismo z dnia 17.09.2007r., znak: [...], w którym podtrzymał swoje stanowisko w sprawie co do braku podstaw do rozpoznania u M. M. choroby zawodowej, nie znajdując podstaw do zmiany wydanego wcześniej orzeczenia lekarskiego. W uzasadnieniu swego stanowiska podał, iż przeprowadzone w roku 2005, 2006 i 2007 badania laryngologiczno - foniatryczne oraz videostroboskopowe (badania zobiektywizowane poprzez zapis w postaci zapisu komputerowego pliku graficznego, które można obejrzeć, stanowiące zatem dowód w sprawie), nie potwierdziły istnienia w obrębie narządu głosu zmian wymienionych w pkt 15 wykazu chorób zawodowych, które mogłyby być spowodowane nadmiernym wysiłkiem głosowym. Przeprowadzone w dniach 8-9 maja 2007r. w Instytucie Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego badania laryngologiczno - foniatryczne i stroboskopowe dały zbieżny wynik z wynikami badań wykonanych w OMP. W konkluzji powyższej opinii podano, iż brak podstaw do rozpoznania u M. M. choroby zawodowej narządu głosu wynika z faktu braku w zobiektywizowanych badaniach laryngologiczno-foniatrycznych i stroboskopowych (2005, 2006 i 2007) zmian w obrębie strun głosowych wymienionych w punkcie 15 wykazu chorób zawodowych z 2002 roku. Brak zatem podstaw do rozpoznania choroby zawodowej i do zmiany wydanego wcześniej orzeczenia lekarskiego. Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w odpowiedzi z dnia 21.04.2008r., znak: [...] podał, iż nie może wskazać jednoznacznie czy wynik badania stroboskopowego przeprowadzonego w NZOZ "A" Sp. z o.o. w K. był znany w chwili wydawania orzeczenia lekarskiego (prawdopodobnie był przedstawiony do wglądu). Niezależnie jednak od powyższych ustaleń wynik ten, jak również przedłożona obecnie do analizy dokumentacja medyczna, nie stanowi podstawy do weryfikacji (wydanego w trybie odwoławczym) orzeczenia lekarskiego [...]. Uzasadniając swoje stanowisko tenże Instytut podał, iż w przypadku orzekania o stanie zdrowia osoby badanej decydujące i rozstrzygające znaczenie ma aktualne badanie lekarskie oraz badania specjalistyczne przeprowadzone w jednostce wydającej stosowne orzeczenie. Na podstawie tych badań weryfikowane są inne badania lekarskie czy rozpoznania związane z podejrzeniem choroby zawodowej. W sytuacji braku spełnienia kryteriów choroby zawodowej podczas badania w jednostce orzeczniczej nie ma żadnych podstaw do jej rozpoznania, a ustosunkowywanie się do każdego z wcześniejszych badań nie ma wpływu na merytoryczną treść orzeczenia. Badania w Instytucie Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego zostały przeprowadzone w maju 2007 roku, a więc po ok. 9 miesiącach od wspomnianego badania stroboskopowego w NZOZ "A" i ponad 1,5 roku od zakończenia przez badaną aktywności zawodowej. W konkluzji swojego uzasadnienia Instytut podał, iż badania i ich ocena przeprowadzone w dwóch niezależnych jednostkach orzeczniczych są zbieżne co do braku podstaw do rozpoznania u M. M. choroby zawodowej narządu głosu. Wojewódzki Inspektor Sanitarny po zapoznaniu się z całością dokumentacji w sprawie uznał, iż wydana decyzja I instancji jest merytorycznie uzasadniona. W sprawie orzekały dwie jednostki I i II stopnia właściwe do rozpoznawania chorób zawodowych tj. Ośrodek Medycyny Pracy oraz Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego - placówka naukowo-badawcza resortu zdrowia i opieki społecznej rozstrzygająca w sprawach spornych i wątpliwych, której orzeczenia są merytorycznie ostateczne. W ten sposób został wyczerpany tryb postępowania przewidziany przepisem § 7 cytowanego na wstępie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002r. Odwołanie M. M. nie wniosło żadnych nowych, istotnych faktów, które mogłyby mieć wpływ na sposób rozstrzygnięcia sprawy. W gestii organu - Państwowej Inspekcji Sanitarnej jest tylko ocena orzeczeń lekarskich jako materiału dowodowego w sprawie, natomiast brak jest uprawnień do podważania ustalonych przez lekarzy rozpoznań klinicznych. Dołączone do odwołania badania lekarskie zostały przekazane do analizy dwóm niezależnym jednostkom orzeczniczym (I i II szczebla diagnostycznego), które po jej szczegółowej analizie jednomyślnie orzekły o braku podstaw do rozpoznania u M. M. choroby zawodowej narządu głosu. Zdaniem organu II instancji, fakt zatrudnienia w narażeniu na czynniki potencjalnie szkodliwe, przy braku objawów klinicznych choroby figurującej w wykazie chorób zawodowych, nie daje podstaw do rozpoznania choroby zawodowej. Wobec powyższego Wojewódzki Inspektor Sanitarny nie znalazł podstaw do zmiany decyzji organu I instancji.

Z powyższą decyzja nie zgodziła się M. M. i w dniu 26 czerwca 2008r. wniosła na nią skargę domagając się jej uchylenia. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie przepisów postępowania poprzez nieuwzględnienie całego zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, a w szczególności nie odniesienie się do przedstawionych badań foniatrycznych z dnia 20.07.2006r. oraz z dnia 13.01.2007r. W uzasadnieniu skargi skarżąca wyjaśniła, że w lipcu 2006r. wykonała badanie foniatryczne w A, które wykazało u niej przewlekły przerostowy stan zapalny gardła, krtani i strun głosowych z dysfonią. Badanie to zostało wykonane przed badaniem skarżącej w Ośrodku Medycyny Pracy i dołączone do powstającej tam dokumentacji lekarskiej. Jednakże nie zostało uwzględnione przy sporządzaniu orzeczenia lekarskiego nr [...] z dnia [...] 2007r. Drugie badanie foniatryczne skarżąca wykonała w Niepublicznym Zakładzie Opieki Zdrowotnej w dniu 13.01.2007r. przed swoim pobytem w Instytucie Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego. Obydwa dokumenty dołączyła do dokumentacji lekarskiej. Jednakże jak wynika z wydanego tam orzeczenia lekarskiego z dnia [...] 2007r. nie zostało uwzględnione. W piśmie wyjaśniającym z dnia 17.09.2007r. OMP potwierdza wprawdzie fakt dostarczenia badań stroboskopowych z Niepublicznych Zakładów Opieki Zdrowotnej, rozbieżnych z badaniami OMP, ale podważa ich wiarygodność, mimo iż były wykonane przez specjalistów w dwóch różnych ośrodkach i w różnym czasie. Natomiast Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego nie udzielił jednoznacznej odpowiedzi na temat istnienia załączonych przez skarżącą badań foniatrycznych wykonanych niezależnie od siebie w dwóch Niepublicznych Zakładach Opieki Zdrowotnej i uwzględnienia ich przy wydawaniu orzeczenia. Skarżąca nadmieniła również, że nie udostępniono jej do wglądu wyników badań laryngologicznych wykonanych w Ośrodku Medycyny Pracy i w Instytucie Medycyny Pracy, a tylko orzeczenia lekarskie. Nie miała więc możliwości porównania wyników badań z instytucji publicznych z badaniami foniatrycznymi wykonanymi w Niepublicznym Zakładzie Opieki Zdrowotnej A w K. i Centrum Medycznym w M.

W odpowiedzi na skargę Wojewódzki Inspektor Sanitarny podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniósł o oddalenie skargi. Na poparcie swojego stanowiska organ przytoczył te same argumenty co w zaskarżonej decyzji II instancji. Organ stwierdził również, iż skarżąca otrzymała opinie Ośrodka Medycyny Pracy oraz Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego dotyczące wykonanych przez nią badań foniatrycznych z dnia 20.07.2006r. i z dnia 13.01.2007r. Tym samym w postępowaniu w przedmiocie stwierdzenia u skarżącej choroby zawodowej został uwzględniony cały zgromadzony materiał dowodowy i wyjaśniono wszystkie argumenty strony skarżącej, stosownie do treści art. 7 i art. 77 § 1 Kpa.

Wyrokiem z dnia 19 czerwca 2008r., sygn. P 23/07 Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 237 § 1 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 26 czerwca 1974r. Kodeks pracy (Dz. U. z 1998r. Nr 21, poz. 94 z późn. zm.) w zakresie, w jakim nie określają wytycznych dotyczących treści rozporządzenia, oraz rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132, poz. 1115) - są niezgodne z art. 92 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Równocześnie Trybunał orzekł, iż przepisy te tracą moc obowiązującą z upływem dwunastu miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. Wyrok został ogłoszony w Dzienniku Ustaw z dnia 2 lipca 2008r. nr 116, poz. 740. Trybunał Konstytucyjny stanął na stanowisku, że ani art. 237 § 1 pkt 2 i 3 Kodeksu pracy, ani jego pozostałe przepisy (w szczególności zawarte w art. 234-237K.p.) nie zawierają jakichkolwiek wytycznych dotyczących treści aktu wykonawczego. Takich wytycznych nie można zrekonstruować również z treści innej ustawy, w tym zwłaszcza z obowiązującego w dacie wydania rozporządzenia Rady Ministrów art. 7 ustawy z dnia 12 czerwca 1975r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Dz. U. z1983r. Nr 30, poz. 144, ze zm.), stanowiącego, że "Za choroby zawodowe uprawniające do świadczeń przewidzianych w ustawie uważa się choroby określone przepisami wydanymi na podstawie art. 231 pkt 2 Kodeksu pracy" (obecnie art. 237 § 1 pkt 2 K.p.). Konsekwencją sformułowania takiego wniosku jest uznanie przez Trybunał niezgodności art. 237 § 1 pkt 2 i 3 K.p. z art. 92 ust. 1 Konstytucji, przez to, że zawarte w nim upoważnienie do wydania rozporządzenia nie określa wytycznych dotyczących treści tego aktu. Powoduje to skutki także w stosunku do ściśle powiązanego z nim rozporządzenia Rady Ministrów, które - jako oparte na niekonstytucyjnej delegacji ustawowej - jest również niezgodne z Konstytucją.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, póz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 154, poz. 1270 ze zm.), Sąd rozstrzygając w granicach danej sprawy nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W sprawie niniejszej podstawowe znaczenie dla jej rozstrzygnięcia ma fakt, że organy obu instancji, zarówno prowadząc postępowanie, jak i wydając decyzje w sprawie skarżącego stosowały przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłoszenia podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132, poz.1115), wydanego na podstawie art. 237 § 1 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (Dz. U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 ze zm.).

Wyrokiem z dnia 19 czerwca 2008 r. w sprawie o sygn. akt P 23/07 (Dz. U. z 2008 r. Nr 116, poz. 740) Trybunał Konstytucyjny orzekł, że zarówno art. 237 § 1 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (w zakresie, w jakim nie określają wytycznych dotyczących treści rozporządzenia), jak i rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach - są niezgodne z art. 92 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W uzasadnieniu wyroku Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że żaden z przepisów kodeksu pracy nie zawiera jakichkolwiek wytycznych dotyczących treści aktu wykonawczego oraz że takich wytycznych nie można zrekonstruować również z treści innej ustawy. Konsekwencją sformułowania takiego wniosku jest uznanie przez Trybunał niezgodności art. 237 § 1 pkt 2 i 3 k.p. z art. 92 ust. 1 Konstytucji, przez to, że zawarte w nim upoważnienie do wydania rozporządzenia nie określa wytycznych dotyczących treści tego aktu. Powoduje to skutki także w stosunku do ściśle powiązanego z nim rozporządzenia RM, które - jako oparte na niekonstytucyjnej delegacji ustawowej -jest również niezgodne z Konstytucją.

Wynika z powyższego, że postępowanie w sprawie dotyczącej skarżącej prowadzone było w oparciu o przepisy prawa, które Trybunał Konstytucyjny uznał za niekonstytucyjne.

Jednocześnie Trybunał Konstytucyjny orzekł, że w/w przepisy tracą moc obowiązującą z upływem dwunastu miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, które nastąpiło w dniu 2 lipca 2008r. W uzasadnieniu orzeczenia Trybunał wskazał, że "zakwestionowane w niniejszej sprawie przepisy są niezbędnym elementem porządku prawnego i służą realizacji istotnych uprawnień pracowniczych. Aby pozostawić ustawodawcy czas na przygotowanie koniecznych zmian legislacyjnych, a jednocześnie zapobiec powstaniu luki w prawie, uniemożliwiającej wydawanie decyzji w sprawach stwierdzania chorób zawodowych, Trybunał postanowił odroczyć utratę mocy obowiązującej zaskarżonych przepisów. Wyznaczony przez Trybunał termin odroczenia powinien być wystarczający dla wprowadzenia w życie regulacji zgodnej z Konstytucją".

W niniejszej sprawie powstaje zatem pytanie jakie skutki wywołało tego rodzaju rozstrzygnięcie Trybunału Konstytucyjnego w niniejszej sprawie.

Z chwilą orzeczenia przez Trybunał Konstytucyjny o niekonstytucyjności przepisów prawnych stanowiących podstawę prawną zaskarżonej w niniejszej sprawie decyzji, obalone zostało domniemanie konstytucyjności tych przepisów. W ocenie Sądu orzekającego w niniejszej sprawie nie ma logicznych przesłanek uzasadniających zakończenie tego postępowania na podstawie niekonstytucyjnych przepisów, a następnie wznawianie postępowania zakończonego w ten sposób. Wydaje się, że obowiązywania aktu nie powinno się utożsamiać z obowiązkiem jego stosowania (por. J. Trzciński, "Glosa do wyroku TK P 10/07, ZNSA 2008, nr 1), a stosowanie przez sąd przepisu, który orzeczeniem TK, ostatecznym i powszechnie obowiązującym, został uznany za niezgodny z Konstytucją nawet gdy TK odroczył utratę jego mocy obowiązującej, kłóciłoby się z logiką stosowania prawa. Argumentem przemawiającym za wstecznym działaniem orzeczenia Trybunału jest więc funkcjonalność prawa - dysfunkcjonalne byłoby domaganie się stosowania prawa, co do którego Trybunał stwierdził sprzeczność z Konstytucją po to tylko, aby po utracie jego mocy obowiązującej wznawiać postępowanie na podstawie procedur, o których mowa w art. 190 ust. 4 Konstytucji.

Przyjąć zatem należy obowiązywanie w Konstytucji tzw. supernormy intertemporalnej przełamującej ogólne zasady prawa międzyczasowego. Zgodnie z nią przepis uznany przez Trybunał za niekonstytucyjny nie powinien być stosowany w przyszłości, nawet jeśli za jego stosowaniem przemawiałyby ogólne reguły prawa międzyczasowego (por. K. Gonera, E. Łętowska, "Wieloaspektowość następstw stwierdzania niekonstytucyjności", PiP 2008, z. 5, s. 31-32). W przypadku derogacji przepisu dokonanej przez TK nie ma więc zastosowania zasada tempus regit actum, ze względu na pozbawienie tego przepisu domniemania jego konstytucyjności. Za niestosowaniem niekonstytucyjnego przepisu przemawiają także argumenty dotyczące ochrony praw jednostki oraz ekonomiki procesowej. Trudno bowiem byłoby uznać za zgodne z zasadą ekonomiki procesowej zawieszenie postępowania przed sądem i oczekiwanie na wykonanie wyroku TK przez ustawodawcę, skoro to wykonanie może trwać bardzo długo. A zatem należy przyjąć, że w odniesieniu do sądów administracyjnych skutkiem wyroku Trybunału Konstytucyjnego stwierdzającego niekonstytucyjność przepisów będących podstawą prawną zaskarżonej decyzji w sprawie, może być uchylenie zaskarżonej decyzji. Zarówno zatem w takich przypadkach, gdy na skutek orzeczenia TK przepis traci moc z chwilą ogłoszenia orzeczenia TK, jak i w tych przypadkach, gdy Trybunał korzystając z możliwości przewidzianej w art. 190 ust. 3 zd. 1 Konstytucji określa inny termin utraty mocy obowiązującej przepisu, sądy administracyjne mają prawo odmówić zastosowania tych przepisów. Pogląd taki jest zgodny z wyrażanym w nowszym orzecznictwie sądów administracyjnych (por. np. wyrok NSA z 21 czerwca 2007r., l OSK 1030/06; także wyrok NSA z 23 lutego 2006r, II OSK 1403/05, NSA z 31 stycznia 2008r., II OSK 1599/07).

Wobec spraw będących w toku sąd administracyjny ma zatem możliwość dokonania oceny rozpatrywanej sprawy z punktu widzenia ochrony praw jednostki i uniknięcia sytuacji, kiedy sąd orzekałby według niekonstytucyjnych przepisów tylko po to, by następnie strona wniosła o wznowienie postępowania. Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że w niniejszej sprawie Sąd rozważając znaczenie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego odraczającego datę utraty mocy obowiązującej przepisów stanowiących podstawę prawną zaskarżonej decyzji, wziął pod uwagę przedmiot regulacji objętej niekonstytucyjnym przepisem, przyczyny naruszenia i znaczenie wartości konstytucyjnych naruszonych takim przepisem, powody dla których TK odroczył termin utraty mocy obowiązującej niekonstytucyjnych przepisów oraz okoliczności rozpoznawanej przez sąd sprawy i konsekwencje stosowania lub odmowy stosowania niekonstytucyjnego przepisu. Mając na uwadze wszystkie wymienione okoliczności Sąd doszedł do przekonania, że w niniejszej sprawie należy uwzględnić orzeczenie Trybunału i odmówić stosowania niekonstytucyjnych przepisów, pomimo odroczenia terminu utraty ich mocy obowiązującej. Odsyłanie bowiem w niniejszej sprawie na drogę wznowienia postępowania byłoby sprzeczne z regułami demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej, naruszeniem prawa do szybkiego załatwienia sprawy stanowiącego podstawowy standard europejski prawa do dobrej administracji, a na drodze sądowej - prawa do szybkiego procesu.

Rozstrzygnięcie niniejszej sprawy uwzględnia sytuację skarżącego, czyli osoby, wobec której orzeczono, iż nie cierpi na chorobę zawodową, a wykaz chorób zawodowych, na podstawie którego dokonano takiego ustalenia (ściślej ujmując-rozporządzenie, do którego wykaz ten jest załącznikiem) okazał się niekonstytucyjny.

Celem odroczenia przez Trybunał Konstytucyjny utraty mocy obowiązującej przepisów omawianego rozporządzenia było, w świetle uzasadnienia wyroku Trybunału, umożliwienie wydawania decyzji realizujących uprawnienia pracownicze. Nie odpowiada temu celowi odmowa zaspokojenia roszczeń pracowniczych dokonana na podstawie niekonstytucyjnych przepisów. W sytuacji gdy okazało się, że skarżący cierpi na chorobę, która nie została uznana za chorobę zawodową na podstawie niekonstytucyjnych przepisów rozporządzenia, należy odmówić zastosowania przepisów tegoż rozporządzenia, a sprawa dotycząca orzekania o istnieniu u skarżącego choroby zawodowej powinna zostać rozpoznana na podstawie przepisów, które zostaną uchwalone w zgodzie z Konstytucją RP.

Tak więc Sąd w sprawie niniejszej, mając na uwadze treść art. 178 Konstytucji RP oraz art. 4 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych, odmówił zastosowania niezgodnych z Konstytucją przepisów aktu rangi podustawowej - rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłoszenia podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach. Mając na uwadze powyższe Sąd uchylił decyzje organów obu instancji na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Organy administracji powinny rozpatrzyć sprawę skarżącego niezwłocznie po uchwaleniu przepisów prawa regulujących kwestię chorób zawodowych w zgodzie z Konstytucją RP.