Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 2501/14
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2016-04-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6461 Wynalazki
Hasła tematyczne: Własność przemysłowa
Skarżony organ: Urząd Patentowy RP
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 90 ust. 1 pkt 3, art. 224 ust. 2 i 4, art. 243 ust. 6
journal: Dz.U. 2003 nr 119 poz 1117
law: Ustawa z dnia 30 czerwca 2000 r. Prawo własności przemysłowej

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Gabriela Jyż Sędzia NSA Maria Jagielska Sędzia NSA Andrzej Kisielewicz (spr.) Protokolant Konrad Piasecki po rozpoznaniu w dniu 5 kwietnia 2016 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 25 marca 2014 r. sygn. akt VI SA/Wa 2796/13 w sprawie ze skargi O. Spółki z o.o. w G. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] lipca 2013 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia wygaśnięcia patentu na wynalazek 1. uchyla zaskarżony wyrok; 2. oddala skargę; 3. zasądza od O. Spółki z o.o. w G. na rzecz Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej 1.100 (jeden tysiąc sto) złotych tytułem kosztów postępowania sądowego


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 25 marca 2014 r. sygn. akt VI SA/Wa 2796/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu skargi O. Sp. z o.o. z siedzibą w G. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] lipca 2013 r. nr [...] w przedmiocie wygaśnięcia patentu z powodu nieuiszczenia opłaty, uchylił zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Urzędu Patentowego z dnia [...] listopada 2012 r., stwierdził, że uchylone decyzje nie podlegają wykonaniu oraz zasądził na rzecz pełnomocnika skarżącej zwrot kosztów postępowania.

Ze stanu faktycznego sprawy przyjętego przez Sąd I instancji wynika, że decyzją z dnia [...] października 2010 r. Urząd Patentowy RP, po rozpatrzeniu zgłoszenia oznaczonego numerem [...] dokonanego w dniu [...] marca 2004 r., udzielił na rzecz spółki O. patentu na wynalazek pt.: "Środek do zmniejszania emisji dwutlenku siarki i tlenków azotu w gazach spalinowych i sposób zmniejszania emisji dwutlenku siarki i tlenków azotu w gazach spalinowych".

Następnie decyzją z dnia [...] listopada 2012 r. organ, działając na podstawie art. 90 ust. 1 pkt 3, ust. 2 i 4 w zw. z art. 224 ust. 4 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. – Prawo własności przemysłowej (Dz. U. Nr 119, poz. 1117 ze zm. – powoływanej dalej jako p.w.p.), stwierdził wygaśnięcie z dniem 26 marca 2012 r. patentu, gdyż uprawniony nie wniósł w przewidzianym terminie opłaty za 9 rok ochrony.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy O. Sp. z o.o. stwierdziła, że decyzja organu nie jest trafna, bowiem opłata za 8 rok ochrony została dokonana w dniu 25 marca 2011 r., natomiast za 9 rok ochrony w dniu 1 października 2012 r.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, organ utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu powołał się na treść art. 90 ust. 1 pkt 3 p.w.p., zgodnie z którym patent udzielony na wynalazek wygasa na skutek nieuiszczenia w przewidzianym terminie opłaty okresowej. W myśl zaś art. 224 ust. 2 p.w.p. opłaty okresowe za dalsze okresy ochrony powinny być uiszczane z góry, nie później niż w dniu, w którym upływa poprzedni okres ochrony. Wyjątkowo opłaty takie mogą być uiszczane w ciągu 6 miesięcy po upływie powyższego terminu, przy równoczesnym uiszczeniu opłaty dodatkowej w wysokości 30 % opłaty należnej (art. 224 ust. 4 zd. 1 p.w.p.).

Organ stwierdził, że ostatnim dniem ósmego (prawidłowo opłaconego) roku ochrony wynalazku był 26 marca 2012 r. i w tym dniu upływał podstawowy termin do uiszczenia opłaty okresowej za 9 rok. Ponadto skarżąca w dodatkowym sześciomiesięcznym terminie, tj. do dnia 26 września 2012 r. nie uiściła opłaty za następny okres ochrony wynalazku wraz z opłatą dodatkową w wysokości 30 % opłaty należnej. W ocenie Urzędu Patentowego RP, skoro skarżąca nie uiściła opłaty za dalszy rok ochrony w żadnym z powyższych terminów (opłata została uiszczona dopiero w dniu 1 października 2012 r.), zostały spełnione ustawowe warunki wymagane do wydania decyzji o wygaśnięciu patentu.

Ponadto, zdaniem organu, uprawniony nie wykazał nadzwyczajnych okoliczności, które mogłyby stanowić podstawę do uwzględnienia uchybienia terminu zgodnie z art. 243 ust. 6 p.w.p.

O. Sp. z o.o. wniosła na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W., twierdząc, że opłatę od 1 do 7 roku ochrony uiściła w dniu 22 listopada 2010 r. Opłatę za 8 rok ochrony, który rozpoczął swój bieg 25 marca 2011 r., strona uiściła w dniu 25 marca 2011 r., tj. na jeden rok przed upływem terminu. Podniosła, że opłata za 9 rok ochrony, który zaczynał swój bieg 26 marca 2012 r., została uiszczona 1 października 2012 r. a więc niecałe 6 miesięcy przed terminem (do skargi został załączony dowód wpłaty kwoty 550 zł w dniu 1 października 2012 r.).

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i wyjaśnił, że w myśl art. 224 ust. 1 p.w.p. opłata za 9 rok ochrony powinna być uiszczona z góry, przed rozpoczęciem 9 roku ochrony, najpóźniej w ostatnim dniu upływającego roku ochrony - tzn. 26 marca 2012 r. Urząd Patentowy dodał, że skarżąca mogła uiścić opłatę w terminie dodatkowym z 30% opłatą dodatkową, do dnia 26 września 2012 r., jednakże opłatę uiściła dopiero 1 października 2012 r.

W piśmie procesowym z dnia 10 marca 2014 r. skarżąca wyjaśniła, że przelew za 9 rok ochrony został faktycznie wykonany w dniu 1 października 2012 r. Spółka podniosła, że pracownik prowadzący płatności za kolejne lata ochrony przelewał opłaty zgodnie z pismami rzecznika patentowego. Powyższa przyczyna nie była znana zarządowi spółki, aż do chwili wyjaśnień złożonych przez pracownika. Skarżąca stwierdziła, że była pozbawiona możliwości wywodzenia przed Urzędem Patentowym, iż uchybienie terminu nastąpiło bez jej winy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wyrokiem z dnia 25 marca 2014 r., działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej: "p.p.s.a.", uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą.

Sąd I instancji podkreślił, że decyzja stwierdzająca wygaśnięcie patentu ma charakter deklaratoryjny. Termin do uiszczenia opłaty okresowej (ani pierwotny, ani dodatkowy) nie podlega przywróceniu, co znajduje potwierdzenie w orzecznictwie sądów administracyjnych.

Następnie Sąd I instancji stwierdził, że zgodnie z art. 243 ust. 6 p.w.p., na który Urząd się powołał stwierdzając, iż uprawniony nie wykazał nadzwyczajnych okoliczności, które mogłyby stanowić podstawę do uwzględnienia uchybienia terminu, Urząd Patentowy miał nie tylko podstawy, ale i obowiązek oceny przesłanek przywrócenia terminu w rozpatrywanej sprawie.

Zgodnie bowiem z art. 243 ust. 1 p.w.p., jeżeli w toku rozpatrywania sprawy uchybiono terminowi do dokonania czynności warunkującej, zgodnie z ustawą, bieg postępowania, Urząd Patentowy może na wniosek strony, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, przywrócić termin, o ile strona uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jej winy. Przepis ten mówi jednak jednoznacznie – "jeżeli ustawa nie stanowi inaczej". W tej sytuacji, w ocenie Sądu I instancji, mógłby jednak znaleźć zastosowanie art. 243 ust. 6 p.w.p., w myśl którego "do terminów, do których nie ma zastosowania przepis ust. 1, uchybionych z powodu nadzwyczajnych okoliczności, stosuje się odpowiednio przepisy o zawieszeniu biegu przedawnienia z powodu siły wyższej. W sprawach tych Urząd Patentowy wydaje, po przedstawieniu przez zainteresowanego odpowiednich dowodów, postanowienia".

Zdaniem Sądu I instancji, przy ponownym rozpatrzeniu wniosku, organ powinien dokonać ustaleń stanu faktycznego i interpretacji norm p.w.p. do oceny "przewidzianego" terminu opłaty za 9 rok ochrony, a w szczególności oceny przyczyn uchybienia terminu.

W odniesieniu do tej ostatniej kwestii organ ograniczył się jedynie do stwierdzenia, że uprawniony nie wykazał nadzwyczajnych okoliczności, które mogłyby stanowić podstawę do uwzględnienia uchybienia terminu zgodnie z art. 243 ust. 6 p.w.p. Nie dokonał natomiast ustaleń faktycznych, które pozwoliłyby mu przyjąć, że we wniosku nie został uprawdopodobniony brak winy w uchybieniu terminu do wniesienia opłaty za ochronę.

W ocenie Sądu I instancji, zaskarżona decyzja została wydana z mającą istotny wpływ na rozstrzygnięcie obrazą art. 107 § 3 k.p.a.

Sąd I instancji nakazał organowi, aby przy ponownym rozpatrzeniu sprawy, w pierwszej kolejności ustalił termin, w jakim strona powinna uiścić opłatę za dziewiąty rok ochrony, zaś uzasadnienie jego stanowiska winno spełniać wymogi określone w art. 7, 77 § 1, 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. wniósł Urząd Patentowy RP, zaskarżając wyrok w całości. Wniósł o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, ewentualnie o jego uchylenie w całości i rozpoznanie skargi co do istoty, a także o zasądzenie kosztów postępowania.

Zaskarżonemu wyrokowi organ zarzucił naruszenie:

1. przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, tj. art. 141 § 4 p.p.s.a, poprzez:

- zawarcie w uzasadnieniu sprzecznych i wzajemnie wykluczających się twierdzeń o charakterze terminu do wniesienia opłaty ochronnej za kolejny rok ochrony patentu, przejawiających się z jednej strony w uznaniu przez Sąd tego terminu za niepodlegający przywróceniu i przyjęciu, iż w sprawie mógł mieć zastosowanie jedynie art. 243 ust. 6 p.w.p. przewidujący możliwość zawieszenia biegu terminu z powodu nadzwyczajnych okoliczności, a z drugiej strony w dopuszczeniu możliwości zastosowania w niniejszej sprawie instytucji przywrócenia terminu przez zarzucenie Urzędowi nieuprawnionego ograniczenia przesłanek przywrócenia terminu przez brak wystarczających ustaleń faktycznych uwzględniających uprawdopodobnienie braku winy uprawnionego z patentu w uchybieniu terminu do wniesienia opłaty za ochronę,

- uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] listopada 2012 r. bez wskazania w uzasadnieniu wyroku przyczyn uchylenia decyzji z dnia [...] listopada 2012 r. oraz zaleceń co do dalszego postępowania odnoszących się do tej decyzji,

- nakazanie Urzędowi, by ponownie "rozpoznając wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, w pierwszej kolejności w szczególności ustalił termin, w jakim strona powinna uiścić opłatę za 9-ty rok ochrony" (s. 11 wyroku), chociaż okoliczność ta została ustalona ponad wszelką wątpliwość, a Sąd nie wskazał, jakich uchybień w tym zakresie dopuścił się Urząd, co nie zostało ustalone w wystarczającym stopniu i jakie dodatkowe czynności powinien podjąć Urząd, realizując zalecenia Sądu, ponadto nie uwzględniają one okoliczności uchylenia przez Sąd dwóch decyzji Urzędu, prowadzące do uwzględnienia skargi i uchylenia zaskarżonej decyzji, chociaż wadliwość uzasadnienia w tym zakresie uniemożliwia poznanie motywów rozstrzygnięcia Sądu odnośnie do uchylenia obu decyzji wydanych przez Urząd i wprowadza niepewność co do kierunku dalszych czynności podejmowanych przy ponownym rozpatrywaniu sprawy, a tym samym uniemożliwia realizację zasady wyrażonej w art. 153 p.p.s.a.;

2. przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, tj. art. 106 § 3 w zw. z art. 133 § 1 p.p.s.a., poprzez wydanie rozstrzygnięcia i ocenę zaskarżonych decyzji z uwzględnieniem twierdzeń i dowodów przedstawionych przez uprawnionego z patentu dopiero w postępowaniu przed sądem administracyjnym, tj. w piśmie procesowym z dnia 10 marca 2014 r., a więc takich, które nie były znane Urzędowi w dacie wydania decyzji, wobec czego nie mogły stanowić podstawy oceny jej legalności;

3. przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik postępowania tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, 77, 80 i 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 90 ust. 1 pkt 3, ust. 2 i ust. 4, art. 224 ust. 2-4 i art. 243 ust. 6 p.w.p., poprzez bezzasadne przyjęcie, że Urząd Patentowy RP, wydając zaskarżone decyzje, nie wyjaśnił w sposób wyczerpujący stanu faktycznego sprawy, nie dokonał w sposób należyty "interpretacji norm p.w.p. do oceny ‘przewidzianego’ terminu opłaty za 9 rok ochrony, a w szczególności oceny przyczyn uchybienia terminu" (s. 9-10 wyroku), a zwłaszcza ustaleń faktycznych pozwalających na przyjęcie, że "we wniosku nie został uprawdopodobniony brak winy w uchybieniu terminu do wniesienia opłaty za ochronę" (s. 10 wyroku), prowadzące do uwzględnienia skargi i uchylenia zaskarżonych decyzji, chociaż:

- Urząd ponad wszelką wątpliwość ustalił i wyjaśnił, w jakim terminie powinna zostać wniesiona opłata za 9 rok ochrony wynalazku chronionego patentem [...] oraz fakt, że opłata ta nie została wniesiona w wymaganym prawem terminie,

- we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy uprawniony z patentu nie wskazał nadzwyczajnych okoliczności pozwalających na zastosowanie art. 243 ust. 6 p.w.p., a zbadanie zaistnienia ww. okoliczności wymaga aktywności ze strony uprawnionego z patentu tj. złożenia formalnego wniosku o wydanie postanowienia w przedmiocie zawieszenia biegu terminu lub przynajmniej możliwości "wyinterpretowania" takiego żądania z treści wnoszonych pism, co nie miało miejsca w niniejszej sprawie;

- ewentualny brak winy uprawnionego z patentu w uchybieniu terminu do wniesienia opłaty za ochronę nie mógł mieć wpływu na treść rozstrzygnięcia, gdyż termin na wniesienie opłaty za kolejny okres ochrony wynalazku jest nieprzywracalny i nie mają do niego zastosowania przepisy dotyczące przywrócenia terminu, a ewentualne zawieszenie biegu terminu jest uzależnione od wykazania zaistnienia nadzwyczajnych okoliczności, których skutkiem było uchybienie terminu;

4. prawa materialnego, tj. art. 90 ust. 1 pkt 3, ust. 2 i ust. 4, art. 224 ust. 2-4 w zw. z art. 243 ust. 6 p.w.p., poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że w przypadku uchybienia terminu na wniesienie opłaty za kolejny rok ochrony wynalazku istotnym jest uprawdopodobnienie braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia opłaty za ochronę, podczas gdy termin na wniesienie opłaty za kolejne lata ochrony nie podlega przywróceniu, a tym samym zastosowanie może znaleźć art. 243 ust. 6 p.w.p., dopuszczający odpowiednie zastosowanie przepisów o zawieszeniu biegu przedawnienia z powodu siły wyższej, ale tylko w przypadku wykazania przez uprawnionego z patentu, że uchybiono terminowi z powodu nadzwyczajnych okoliczności, a przesłanka ewentualnej winy uprawnionego z patentu nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy i nie jest przedmiotem badania.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej organ podniósł, że termin na wniesienie opłaty za kolejny rok ochrony wynalazku nie może być jednocześnie niepodlegającym przywróceniu terminem prawa materialnego, jak i terminem przywracalnym. W przypadku, gdyby Sąd I instancji stanął na stanowisku, że termin na wniesienie opłaty za kolejny rok ochrony nie podlega przywróceniu, ewentualne zastosowanie miałby przepis art. 243 ust. 6 p.w.p., stanowiący, iż w odniesieniu do takich terminów, uchybionych z powodu nadzwyczajnych okoliczności, stosuje się odpowiednio przepisu o zawieszeniu biegu przedawnienia z powodu siły wyższej. W tym zakresie pogląd Sądu byłby prawidłowy, ale czyniłby niezasadnymi wszelkie zarzuty i rozważania dotyczące ewentualnego uprawdopodobnienia braku winy uprawnionego z patentu w uchybieniu terminu, gdyż nadzwyczajne okoliczności, o których mowa w art. 243 ust. 6 p.w.p. mają charakter zdarzeń obiektywnych, niezależnych od winy. Natomiast, gdyby Sąd I instancji uznał, że termin na wniesienie opłaty za kolejny rok ochrony wynalazku może zostać przywrócony, wówczas stanowisko to pozostawałoby w sprzeczności z obowiązującymi przepisami prawa, ale uzasadniałoby rozważania dotyczące winy uprawnionego z patentu.

Ponadto organ stwierdził, że zaskakujące są wytyczne Sądu I instancji co do dalszego postępowania, w których Sąd nakazał organowi ustalenie terminu, w jakim strona powinna uiścić opłatę za dziewiąty rok ochrony, gdyż Sąd w żadnym miejscu uzasadnienia, nie zarzucił Urzędowi, iż nie ustalił terminu na wniesienie opłaty za 9 rok ochrony, ani też nie stwierdził żadnych uchybień co do prawidłowości poczynionych przez Urząd ustaleń. Tymczasem organ ponad wszelką wątpliwość ustalił, w jakim terminie powinna zostać wniesiona opłata za 9 rok ochrony wynalazku [...] i szczegółowo wyjaśnił to w zaskarżonej decyzji.

Organ podniósł ponadto, że na etapie postępowania administracyjnego nie zostały podniesione przez uprawnionego z patentu żadne argumenty wskazujące na to, że uchybienie terminu było skutkiem zaistnienia nadzwyczajnych okoliczności, czy nawet uzasadniających ewentualny brak winy uprawnionego z patentu. Urząd nie wiedział o tych okolicznościach i bez aktywności strony nie mógł się o nich dowiedzieć. Nie można zatem zasadnie podnosić wobec Urzędu zarzutu, że nie uwzględnił w należyty sposób podnoszonych przez uprawnionego okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu.

Zdaniem organu, w rozpoznawanej sprawie brak było podstaw do zastosowania trybu z art. 243 ust. 6 p.w.p. Uprawniony z patentu bowiem nie tylko nie złożył formalnego wniosku o wydanie postanowienia w przedmiocie zawieszenia biegu terminu, ale nawet nie podniósł tej okoliczności we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Ponadto art. 243 ust. 6 p.w.p. nie uzależnia możliwości zawieszenia biegu terminu od wykazania braku winy podmiotu zobowiązanego do wniesienia opłaty za kolejny rok ochrony. Przepis ten uzależnia możliwość zawieszenia biegu terminu od wykazania, że zaistniały nadzwyczajne okoliczności, których konsekwencją było uchybienie terminowi płatności za kolejny rok ochrony. Termin "nadzwyczajne okoliczności" obejmuje przede wszystkim okoliczności natury obiektywnej i powszechnej np. katastrofy przyrodnicze, zjawiska społeczne oraz pewne okoliczności natury subiektywnej (okoliczności dotyczące strony) np. ciężka i nagła choroba, pożar w siedzibie strony, zalanie mienia. W tym zakresie Urząd może działać jedynie na wniosek zainteresowanego, który z własnej inicjatywy powinien podnieść, że takie okoliczności zaistniały w danej sprawie. Nie ulega również wątpliwości, że okoliczności te powinny zostać podniesione w toku postępowania przed Urzędem, a powołanie się na nie dopiero na etapie postępowania przed sądem administracyjnym jest spóźnione i nie może mieć wpływu na ocenę wydanej decyzji.

W piśmie procesowym z dnia 24 marca 2016 r. skarżąca wniosła o oddalenie skargi kasacyjnej i zasądzenie kosztów postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.

Nie jest sporne w niniejszej sprawie, że skarżąca spółka uiściła opłatę za 9. rok ochrony w dniu 1 października 2012 r. Na wcześniejszym etapie postępowania strona twierdziła, że uiszczenie opłaty nastąpiło w terminie, jednak ostatecznie uznała, że w sprawie doszło do uchybienia terminu (zarówno terminu podstawowego, przewidzianego w art. 224 ust. 2 p.w.p., jak i terminu dodatkowego uregulowanego w art. 224 ust. 4 p.w.p.). Jednak spółka jako przyczynę uchybienia podała błąd pracownika w prawidłowym obliczeniu terminu, co w jej ocenie powinno zostać uwzględnione przez organ. Należy zatem uznać, że istota sporu sprowadza się do oceny skutków prawnych uiszczenia opłaty okresowej po terminie, a w szczególności czy uprawnione jest powoływanie się przez stronę na niezależne od niej okoliczności, które przyczyniły się do uchybienia terminu.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie można zgodzić się z zarzutami skargi kasacyjnej dotyczącymi naruszenia przez Sąd I instancji art. 141 § 4 p.p.s.a. Po pierwsze, odnośnie ustalenia daty upływu terminu do uiszczenia opłaty należy zauważyć, że sam organ w zaskarżonej decyzji, a także na rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, podaje, że ostatnim dniem terminu był 26 marca 2012 r., natomiast w odpowiedzi na skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego stwierdził, że termin do uiszczenia opłaty upłynął w dniu 25 marca 2012 r. Nie można zatem przyjąć, że organ jednoznacznie ustalił datę upływu terminu, co słusznie zostało wytknięte przez Sąd I instancji. To uchybienie organu pozostaje jednak bez wpływu na wynik sprawy, bowiem, jak wspomniano wyżej, opłata została uiszczona dopiero w dniu 1 października 2012 r., zaś strona skarżąca ostatecznie nie kwestionuje samego faktu uchybienia terminu.

Po drugie, wbrew stanowisku organu, Sąd I instancji nie twierdził, że termin do uiszczenia opłaty może podlegać przywróceniu. W zaskarżonym wyroku uchylił natomiast obydwie decyzje organu ze względu na nierozważenie możliwości zastosowania art. 243 ust. 6 p.w.p., zgodnie z którym do terminów, do których nie ma zastosowania przepis ust. 1 – dotyczący przywrócenia terminu, uchybionych z powodu nadzwyczajnych okoliczności, stosuje się odpowiednio przepisy o zawieszeniu biegu przedawnienia z powodu siły wyższej. Zdaniem Sądu I instancji, organ powinien bowiem rozważyć, czy w sprawie nie zaszły takie właśnie nadzwyczajne okoliczności.

W tym zakresie Naczelny Sąd Administracyjny uznaje stanowisko Sądu I instancji za błędne, zaś postawiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 243 ust. 6 p.w.p. za trafny, gdyż przepis ten nie miał zastosowania w rozpoznawanej sprawie. Dotyczy on bowiem zagadnień stricte procesowych, o czym świadczy jego usytuowanie w tytule VI dotyczącym postępowania przed Urzędem Patentowym – terminów, stron postępowania, pełnomocników i środków zaskarżenia. Kwestia opłat za ochronę patentową została natomiast uregulowana w tytule V dziale I ustawy, który zawiera przepisy prawa materialnego dotyczące opłat jednorazowych i okresowych w związku z ochroną wynalazków, produktów leczniczych, produktów ochrony roślin, wzorów użytkowych, wzorów przemysłowych, znaków towarowych, oznaczeń geograficznych i topografii układów scalonych. Oznacza to, że przepis art. 243 ust. 6 p.w.p. nie ma zastosowania do wszystkich terminów przewidzianych tą ustawą.

Upływ terminu do uiszczenia opłaty wywołuje skutki materialnoprawne, a mianowicie wygaśnięcie prawa z patentu. Jak prawidłowo zauważył Sąd I instancji, decyzja o wygaśnięciu patentu ma charakter deklaratoryjny. Wygaśnięcie patentu następuje bowiem z mocy prawa z dniem upływu terminu do uiszczenia opłaty. Ustawa nie przewiduje możliwości przywrócenia takiego terminu. W konsekwencji należy również uznać, że po upływie terminu do uiszczenia opłaty, a co za tym idzie, po wygaśnięciu patentu z mocy prawa, organ nie mógłby na podstawie art. 243 ust. 6 p.w.p. zastosować odpowiednio przepisów o zawieszeniu biegu przedawnienia, skoro materialnoprawny skutek uchybienia terminu już nastąpił.

Należy podkreślić, że ustawodawca w art. 224 ust. 4 p.w.p. przewidział możliwość uiszczenia opłaty w terminie późniejszym, tj. do sześciu miesięcy po upływie podstawowego terminu. Przepis ten stanowi jednocześnie, że skorzystanie przez stronę z tego prawa wiąże się ze zwiększeniem należnej opłaty o 30 %. Jest to jedyna prawna możliwość uchylenia się od skutków niezachowania terminu określonego w art. 224 ust. 2 p.w.p. Rację bytu tego przepisu można by kwestionować, gdyby jednocześnie było możliwe zachowanie prawa do uiszczenia opłaty podstawowej po terminie, na podstawie art. 243 ust. 6 p.w.p.

Powyższe rozważania prowadzą, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, do wniosku, że w sprawie opłaty okresowej za ochronę prawa z patentu ustawa – Prawo własności przemysłowej nie przewiduje dodatkowego przedłużenia terminu do jej uiszczenia, w szczególności w trybie uregulowanym w art. 243 ust. 6 p.w.p.

W świetle zgromadzonego materiału dowodowego należy przyjąć, że w sprawie doszło do uchybienia terminu do uiszczenia opłaty za 9. rok ochrony, co prawidłowo stwierdził organ administracji. Oznacza to, że decyzja o wygaśnięciu patentu na podstawie art. 90 ust. 1 pkt 3 p.w.p. była prawidłowa i dlatego wyrok Sądu I instancji został uchylony.

Z tych wszystkich względów Naczelny Sąd Administracyjny, uznając, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona, na podstawie art. 188, art. 151 i art. 203 pkt 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 2 pkt 2 lit. a) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 490 ze zm.), orzekł jak w sentencji.