Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 975/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2022-04-01 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit c
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Jacek Hyla, Sędziowie: Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak, Sędzia WSA Jolanta Sudoł (spr.), po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 1 kwietnia 2022 r. sprawy ze skargi M. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w G. z dnia 14 września 2021 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 14 września 2021 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w G. utrzymało w mocy decyzję Burmistrza J. z dnia 13 kwietnia 2021 r. o odmowie przyznania M. Z. (zwanej dalej również "stroną". "wnioskodawczynią" lub "skarżącą) prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad mężem - J. Z.

Z akt sprawy wynikają następujące okoliczności faktyczne i prawne:

Wnioskiem z dnia 19 listopada 2020 r. M. Z. wystąpiła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad J. Z.

Decyzją z dnia 17 grudnia 2020 r. (nr [...]) Burmistrz J. omówił wnioskodawczyni prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Jako główny powód odmowy przyznania świadczenia wskazano na to, że skarżąca w ocenie organu nie należy do kręgu osób uprawnionych do świadczenia, o których mowa w art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz.U. z 2020 r., poz. 11 ze zm., dalej jako "u.ś.r."), ponieważ nie ciąży na niej obowiązek alimentacyjny.

W wyniku wniesionego przed stronę odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w G. decyzją z dnia 12 marca 2021 r. (nr [...]) działając na podstawie art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz.U. z 2020 r., poz. 256 ze zm., dalej jako "k.p.a.") uchyliło decyzję organu pierwszej instancji z dnia 17 grudnia 2020r. i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia.

Kolegium wskazało, że organ pierwszej instancji błędnie przyjął, że sam fakt konieczności sprawowania przez wnioskodawczynię opieki nad swoim mężem pozbawia ją możliwości otrzymania świadczenia. Podstawową przesłanką przyznania świadczenia jest natomiast sprawowanie rzeczywistej, osobistej i stałej opieki nad wymagającą jej osobą niepełnosprawną, a po drugie rezygnacja z pracy zarobkowej spowodowana właśnie koniecznością sprawowania tej opieki. W ocenie Kolegium w sprawie nie ustalono, czy wskazane przesłanki wystąpiły w odniesieniu do wnioskodawczyni oraz czy zachodzi pomiędzy nimi związek przyczynowo - skutkowy.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy, Burmistrz J. decyzją z dnia 13 kwietnia 2021 r. (nr [...]) odmówił M. Z. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w związku z opieką nad mężem.

W uzasadnieniu wskazano, że w dniu 25 marca 2021 r. pracownik socjalny przeprowadził wywiad środowiskowy, w którym ustalił, że M. Z. zamieszkuje z mężem J. Z oraz synem K. Z (lat 18). J. Z. jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. Ustalono, że choruje na dystrofię mięśniową twarzowo-ramienną. Jest osobą niesamodzielną, jeżdżącą na wózku inwalidzkim, przez co wymaga pomocy opiekuna w czynnościach takich jak pomoc w spożywaniu posiłków, przy kąpieli oraz ubieraniu. W wymienionych czynnościach pomaga wnioskodawczyni syn K. Organ zaznaczył jednak, że jak wynika z wywiadu środowiskowego, większość czynności pomocowych związanych z obsługą niepełnosprawnego J. Z. spoczywa na jego żonie.

Nie kwestionując, że wnioskodawczyni spełnia obowiązki opieki wobec niepełnosprawnego męża, organ odmówił przyznania świadczenia wskazując na niespełnienie warunku wymagającego rezygnacji z zatrudnienia spowodowanego koniecznością sprawowania wskazanej opieki. Na podstawie zebranego w sprawie materiału dowodowego organ ustalił bowiem, że wnioskodawczyni prowadziła działalność gospodarczą w cyklicznych okresach sezonu letniego. Rokrocznie działalność w postaci wynajmu pokoi była rozpoczynana w czerwcu, natomiast zaprzestanie wykonywania powyższej działalności zawsze następowało z końcem sierpnia. Ponadto, ustalono, że M. Z. pracowała w okresie od 5 czerwca 2020 r. do 31 sierpnia 2020 r. na podstawie umowy o pracę u syna P. Z. Organ zaznaczył, że podobnie było w 2019 r., zaś we wcześniejszych latach w okresie od czerwca do sierpnia M. Z. była zatrudniana przez męża.

Organ stwierdził jednocześnie, że ustanie stosunku pracy nie nastąpiło w wyniku rezygnacji z powyższego zatrudnienia, tylko w związku z upływem terminu wyznaczonego w umowie. Zawiązek między rezygnacją, bądź niepodejmowaniem zatrudniania musi być zaś bezpośredni, gdzie opieka nad osobą niepełnosprawną stanowi przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Ustalony w 2015 r. przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności znaczny stopień niepełnosprawności J. Z., w tym konieczność stałej i długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, nie stanowił natomiast przeszkody do wykonywania pracy przez wnioskodawczynię w każdym sezonie letnim.

Organ podkreślił, że opieka nad osobą niepełnosprawną musi być stała w sensie trwałości i długotrwała w sensie rozciągłości w czasie. W ocenie organu niepodejmowanie, tudzież rezygnacja z pracy przez M. Z. nie miała zaś realnego i faktycznego związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem. W tym zakresie wskazano, że jak wynika z wywiadu środowiskowego, po upadku J. Z., który miał miejsce dnia 13 sierpnia 2020 r., kiedy według oceny wnioskodawczyni stan zdrowia znacznie się pogorszył, nie zrezygnowała ona z zatrudnienia, tylko je kontynuowała. Ponadto, w ocenie organu jako rezygnacji z zatrudnienia nie można uznać daty wyrejestrowania działalności gospodarczej, gdyż regularnie od kilku lat w tym samym okresie ta sama działalność była wznawiania i wykreślana z rejestru CElDG, wobec czego nie ma ona stałej formy. Wyrejestrowanie działalności gospodarczej wynika z sezonowego charakteru jej prowadzenia. Tym samym niepodejmowanie zatrudnienia przez wnioskodawczynię "po sezonie" letnim nie następowało ściśle z konieczności sprawowania permanentnej opieki nad J. Z.

W złożonym odwołaniu M. Z. stanęła na stanowisku, że obecnie opieka nad mężem wyklucza możliwość podjęcia przez nią pracy z uwagi na postępującą chorobę i pogarszający się stan jego zdrowia. Odwołująca się podała, że prowadzenie działalności gospodarczej możliwe było tylko w sezonie letnim, kiedy pod jej nieobecność ktoś mógł zaopiekować się mężem, najpierw starszy syn P., a później młodszy syn K.. Ponieważ jednak młodszy syn ma już 18 lat i będzie pracował, skutkuje to tym, że odwołująca się nie będzie już podejmować pracy zarobkowej, gdyż nie ma obecnie możliwości, aby J. Z. mógł zostać sam w domu.

Decyzją z dnia 14 września 2021 r. (nr [...]) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w G. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji z dnia 13 kwietnia 2021 r. w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

W uzasadnieniu wskazano, że na podstawie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego organ pierwszej instancji ustalił, że niepełnosprawny J. Z. samodzielnie, ale z trudem obsługuje komputer czy telefon. Konsumpcja posiłków oraz przemieszczanie się na wózku inwalidzkim stanowi dla niego pewne utrudnienie, jednak przy pomocy żony ma możliwość swobodnego przemieszczania się. Większość czynności pomocowych związanych z obsługą niepełnosprawnego spoczywa na żonie. M. Z. oświadczyła, że od 5 czerwca 2020 r. do 31 sierpnia 2020 r. prowadziła działalność gospodarczą w postaci wynajmu pokoi, jednocześnie w tym samym okresie pracowała sezonowo na podstawie umowy o pracę u syna P. Z. Jak wyjaśniła było to możliwe, gdyż synowie w okresie letnim byli dyspozycyjni. Ustalono również, że wnioskodawczyni od wielu lat prowadziła działalność gospodarczą w cyklicznych okresach sezonu letniego tj. od czerwca do końca sierpnia. Dodatkowo w okresie od 5 czerwca 2020 r. do 31 sierpnia 2020 r. pracowała na podstawie umowy o pracę u syna P. Z., podobnie jak w 2019 r. We wcześniejszych latach zatrudniona była w okresie letnim przez męża.

Mając na uwadze powyższe, w ocenie organu niepodejmowanie czy też rezygnacja z pracy nie miała realnego, faktycznego związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem. Wyrejestrowywanie działalności gospodarczej wynikało bowiem z sezonowego charakteru jej prowadzenia. Natomiast ustanie stosunku pracy miało związek jedynie z upływem czasu, na jaki umowa została zawarta. Na potwierdzenie powyższego wskazano również, że nawet po upadku J. Z., który miał miejsce 13 sierpnia 2020 r. i według wnioskodawczyni w jego wyniku stan zdrowia męża bardzo się pogorszył, nadal kontynuowała ona zatrudnienie.

Przywołując treść art. 17 ust. 1 u.ś.r. organ wskazał, że istotne jest, aby zaniechanie podjęcia lub rezygnacja z pracy zarobkowej wymuszona była koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, wymagającą stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby. Świadczenie pielęgnacyjne ma w ten sposób zrekompensować utratę uzyskiwanego lub potencjalnego dochodu osobie, która podejmuje się opieki nad osobą niepełnosprawną i tym samym na czas tej opieki dobrowolnie pozbawia się możliwości zarobkowania. Rozmiar tej opieki musi więc być na tyle duży, aby całkowicie uniemożliwiał podjęcie lub wykonywanie pracy zarobkowej.

Stąd też jeżeli w sprawie zostanie ustalone, że sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną nie koliduje z wykonywaniem pracy lub potencjalnym podjęciem zatrudnienia, a także w sytuacji gdy rezygnacja z zatrudnienia nie ma faktycznego związku ze sprawowaniem opieki, to świadczenie pielęgnacyjne takie nie będzie przysługiwało wnioskodawcy.

Kolegium stwierdzając, że tego rodzaju sytuacja zachodzi w przedmiotowej sprawie, wskazało na brak związku przyczynowy pomiędzy niepodejmowaniem aktualnie przez wnioskodawczynię zatrudnienia, a sprawowaniem opieki nad mężem. W ocenie organu w sprawie nie zaistniał zatem podstawowy warunek, wymieniony w art. 17 ust. 1 u.ś.r., od którego ustawodawca uzależnia możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Podzielono stanowisko organu pierwszej instancji, że aktywność zawodowa wnioskodawczyni, a także jej zatrudnienie wynikały z charakteru prowadzonej działalności związanej z sezonem letnim, a nie ze stanem zdrowia niepełnosprawnego męża. Organ zaznaczył przy tym, że wyrażone w odwołaniu obawy M. Z. dotyczące możliwości dalszej pracy zarobkowej w przyszłości, jakkolwiek zrozumiałe, nie mogły skutkować przyznaniem wnioskowanego świadczenia. Gdyby jednak sytuacja rodzinna czy zdrowotna uległa zmianie, strona będzie mogła wystąpić w każdym momencie o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, a wniosek taki zostanie rozpatrzony z uwzględnieniem istniejących w danej chwili okoliczności.

M. Z. zaskarżyła decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 14 września 2021 r. w drodze skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku.

Skarżąca zakwestionowała odmowę przyznania jej świadczenia podkreślając, że niepełnosprawny mąż którym się zajmuje, niewątpliwie wymaga stałej, całodziennej opieki i pomocy w wykonywaniu codziennych czynności. Jego stan zdrowia w postaci postępującego zaniku mięśni, stale się zaś pogarsza. Skarżąca pokreśliła, że w związku z postępującą chorobą i pogarszającym się stanem zdrowia jej mąż wymaga opieki praktycznie przez cały dzień (w tym pomocy przy toalecie, ubieraniu, posiłkach i innych czynnościach), jak też w nocy. Skarżąca musi być więc dyspozycyjna cały czas, dzień i w nocy, gdyż tylko ona opiekuje się mężem, co wyklucza możliwość podjęcia przez nią jakiejkolwiek pracy.

Skarżąca powtórzyła przy tym zawarte uprzednio w odwołaniu twierdzenia, że zatrudnienie i możliwość prowadzenia działalności dotyczyło okresu do sierpnia 2020 r. i wyłącznie w sezonie letnim. Skarżący korzystała wtedy z pomocy synów. Obecnie żaden z nich nie jest już jednak dyspozycyjny. Młodszy syn K., który skończył 18 lat w sezonie letnim sam podjął już bowiem pracę, a obecnie także uczy się w B. Ponadto, wniosła dodatkowo o uwzględnienie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., w sprawie o sygn. K 38/13.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w G. w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie, podtrzymując doczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.; dalej powoływanej jako - "p.p.s.a.") uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3).

W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Stosownie natomiast do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Kontrolując zaskarżoną decyzję zgodnie ze wskazanymi wyżej kryteriami, należało uznać, że zapadłe rozstrzygnięcie nie odpowiada prawu, a wniesiona skarga zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem kontroli sądowej skarżąca uczyniła decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w G. z dnia 14 września 2021 r. (nr [...]), którą utrzymało w mocy decyzję Burmistrza J. z dnia 13 kwietnia 2021 r. (nr [...]) odmawiającą mu przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem - J. Z.

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięć organów obu instancji stanowiły przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Ustawa o świadczeniach rodzinnych w słowniku wyrażeń ustawowych w art. 3 pkt 22 definiuje pojęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, nie zawiera jednak definicji sprawowania opieki, niemniej z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wywieść można, że opieka musi być stała lub długoterminowa. Jak wskazuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych nie musi to być opieka całodobowa. Jednak, nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie (por. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2201/15). Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 13 maja 2015 r., sygn. akt I OSK 2820/13, wskazał, że z art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, iż podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, należąca do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji, jest rezygnacja z pracy zarobkowej spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. Podkreślić należy, że na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować niepodejmowanie pracy.

Świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, nie jest bowiem przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawną osobą, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Świadczenie pielęgnacyjne nie może być traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest formą wynagrodzenia przez Państwo osoby, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby niepełnosprawnej, w zamian za rezygnację albo niepodejmowanie zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad tą osobą niepełnosprawną. Jest kompensacją strat materialnych. Sprawowana opieka ma być to opieka stała w sensie trwałości, zaś długotrwała w sensie rozciągłości w czasie, której zakres jest wyznaczony niepełnosprawnością danej osoby niepełnosprawnej.

Nie może też budzić wątpliwości, że zakres opieki wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby, która tej opieki wymaga, a także jej potrzebami, wynikającymi z posiadanych przez nią konkretnych schorzeń.

Z akt sprawy wynika, że skarżąca wnioskiem z dnia 19 listopada 2020 r. wystąpiła do Burmistrza J. o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym mężem J. Z (ur. [...] 1971 r.), legitymującym się orzeczeniem z dnia 5 września 1995 r. Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w P., z którego wynika, że został on zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe. Ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 23 maja 1995 r., a niepełnosprawność istnieje od 18-tego roku życia (symbol niepełnosprawności 10-N). Mąż choruje na dystrofię mięśniową twarzowo-ramienną. Do wniosku skarżąca załączyła również oświadczenie o rezygnacji z prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, dokonując tym samym wyboru świadczenia (art. 27 ust. 5 u.ś.r.).

Z przepisu art. 17 ust. 1 ustawy wynika, że osoba wnioskująca o świadczenie pielęgnacyjne musi sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną w takim wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowy. Zatem w okolicznościach rozpatrywanej sprawy ważna jest ocena, czy zakres i rozmiar sprawowanej przez skarżącą opieki nad niepełnosprawnym mężem wypełnia ustawowe przesłanki warunkujące przyznanie uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego, a także kwestia istnienia ww. związku przyczynowo - skutkowego.

W rozpoznawanej sprawie organ pierwszej instancji, po ponownym rozpoznaniu sprawy, odmówił skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia, wskazując na brak związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy koniecznością, sprawowania osobistej i stałej opieki nad osobą niepełnosprawną (mężem) a rezygnacją z pracy zarobkowej i jej niepodejmowaniem. W realiach niniejszej sprawy jest to głównie prowadzenie sezonowej działalności gospodarczej w okresie letnim czerwiec/lipiec/sierpień 2020 r.

SKO podzieliło w zaskarżonej decyzji stanowisko organu pierwszo -instancyjnego. Organ odwoławczy stwierdził, że niepodejmowanie czy też rezygnacja z pracy nie ma realnego, faktycznego związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawnym mężem. Wyrejestrowanie działalności gospodarczej przez skarżącą wynikało bowiem z jej sezonowego prowadzenia (od 5 czerwca 2020 r. do 31 sierpnia 2020 r. działalność gospodarcza w postaci wynajmu pokoi), a ustanie stosunku pracy miało jedynie związek z upływem czasu na jaki umowa została zawarta (umowa o pracę z dnia 5 czerwca 2020 r. zawarta na czas określony do 31 sierpnia 2020 r.). Podkreślono, że nawet po upadku męża w dniu 13 sierpnia 2020 r., który spowodował pogorszenie stanu jego zdrowia, skarżąca nadal kontynuowała zatrudnienie, nie przerywając go.

Nie może więc budzić wątpliwości, że brak ww. związku stanowił przesłankę, stanowiącą podstawę odmowy przyznania przez organy wnioskowanego w niniejszej sprawie świadczenia. Jednak zdaniem Sądu, ocena dokonana przez organ odwoławczy w tym zakresie jest przedwczesna.

Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji jednoznacznie wynika, że u podstaw reprezentowanego przez organ odwoławczy stanowiska legły ustalenia dokonane przez organ pierwszej instancji. Niemniej, należy podnieść, że decyzja SKO zapadła w dniu 14 września 2021 r., a więc po zakończeniu sezonu w roku 2021. Stanowisko reprezentowane przez organ odwoławczy w sprawie zostało natomiast oparte na ustaleniach organu pierwszej instancji związanych z prowadzeniem przez skarżącą działalności gospodarczej w roku 2020 i w latach poprzednich (vide: dane z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej RP, w aktach administracyjnych organu pierwszej instancji). Dokonane w sprawie ustalenia nie odnosiły się natomiast do roku 2021. Skoro zatem nie zostało ustalone czy skarżąca również w 2021 r. prowadziła sezonową działalność gospodarczą (lub inną), to podjęte rozstrzygnięcie jest niewątpliwie przedwczesne, a dokonana przez organ odwoławczy ocena w zakresie związku przyczynowo - skutkowego, jest niepełna.

W istniejącym więc stanie rzeczy, Sąd uznał, że powyższa okoliczność nie jest obojętna dla prawidłowego rozpoznania sprawy, co skutkuje istnieniem w tym zakresie uzasadnionych wątpliwości, które stanowią niedostateczne wyjaśnienie sprawy. Należy też dodać, że w odwołaniu, jak i w skardze, wskazywano na pogarszający się stan zdrowia męża z uwagi na postępujący zanik mięśni. Zgodnie z ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego, organ administracji publicznej stoi na straży praworządności i podejmuje kroki niezbędne do dokładnego ustalenia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.) i dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.). W zaistniałej sytuacji, należało uznać, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem powyższych przepisów postępowania, w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Trzeba pamiętać, że kognicja sądu administracyjnego nie pozwala na dokonywanie ustaleń faktycznych w sprawie, gdyż ustaleń tych dokonuje organ i powinny one znajdować odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji i przywołanych dowodach.

W konsekwencji też, organ odwoławczy ponownie rozpoznając sprawę, dokona ustalenia czy w roku 2021 skarżąca prowadziła sezonową działalność gospodarczą lub inną działalność zarobkową. Stosownie do art.136 k.p.a., organ odwoławczy może przeprowadzić na żądnie strony lub z urzędu dodatkowe postępowanie w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie albo zlecić przeprowadzenie tego postępowania organowi, który wydał decyzję. Co prawda, w odpowiedzi na skargę SKO wskazało na fakt dalszego wynajmu pokoi przez skarżącą, jednak okoliczność ta powinna znaleźć w uzasadnieniu decyzji i zostać poparta stosownymi dowodami. Sąd stoi bowiem na stanowisku, że uzasadnienia decyzji nie może zastępować argumentacja zawarta w odpowiedzi na skargę albowiem jak przyjmuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych, odpowiedź na skargę nie może konwalidować braków uzasadnienia decyzji. Niewątpliwie w odpowiedzi na skargę organ podejmuje się próby uzasadnienia decyzji i wykazania prawidłowości zapadłego rozstrzygnięcia. Taki zaś sposób procedowania, w ocenie Sądu jest niedopuszczalny i narusza prawo strony do obrony. Jakakolwiek próba uzasadnienia wydanego rozstrzygnięcia w piśmie procesowym, jakim jest odpowiedź na skargę, złożonym po zakończeniu postępowania administracyjnego, nie może zastąpić uzasadnienia ani go uzupełniać. Rozważania i ocena powinny zostać zawarte w uzasadnieniu faktycznym i prawnym decyzji (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 5 kwietnia 2006 r., V SA/Wa 2905/05). Powyższy pogląd Sąd w pełni akceptuje.

Następnie, organ odwoławczy dokona ponownej oceny całości zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, wypowiadając się w kwestii istnienia związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy sprawowaniem opieki a rezygnacją z zatrudnienia/jego nie podejmowaniem, odnosząc się do prowadzenia sezonowej działalności gospodarczej oraz uwzględniając zakres i rozmiar sprawowanej przez skarżącą opieki. Zgodnie z art. 153 p.p.s.a., ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenia postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

Sąd orzekł w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie ustawowym nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c orzekł jak w sentencji wyroku.

Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Internetowej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).