Wyrok NSA, sygn. akt II FSK 3675/14
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2016-11-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6112 Podatek dochodowy od osób fizycznych, w tym zryczałtowane formy opodatkowania
6560
Hasła tematyczne: Interpretacje podatkowe
Skarżony organ: Minister Finansów
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt 10, art. 23 ust. 1 pkt 38
journal: Dz.U. 2012 poz 361
law: Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Bogdan Lubiński, Sędziowie: NSA Jerzy Płusa, NSA del. Teresa Porczyńska (sprawozdawca), Protokolant Justyna Nawrocka, po rozpoznaniu w dniu 23 listopada 2016 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie, działającego z upoważnienia Ministra Finansów od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 czerwca 2014 r., sygn. akt III SA/Wa 2453/13 w sprawie ze skargi W. O. na interpretację indywidualną Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie, działającego z upoważnienia Ministra Finansów z dnia 7 czerwca 2013 r., nr IPPB2/415-188/13-5/MG w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie, działającego z upoważnienia Ministra Finansów na rzecz W. O. kwotę 120 (sto dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

II FSK 3675/14

Uzasadnienie

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 16 czerwca 2014 r. sygn. akt III SA/Wa 2453/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu skargi W. O. (dalej "Skarżący"), uchylił interpretację indywidualną Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie działającego z upoważnienia Ministra Finansów, wydaną dnia 7 czerwca 2013 r. w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych.

Ze stanu faktycznego sprawy przedstawionego w uzasadnieniu wyroku Sądu pierwszej instancji wynika, że w dniu 5 marca 2013 r. Skarżący złożył wniosek o wydanie pisemnej interpretacji indywidualnej w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych w zakresie skutków podatkowych związanych z uczestnictwem w programie Nonqualified Stock Option.

Skarżący wyjaśnił, że został objęty programem przyznawania akcji. W związku ze zmianą programu w 2011 r. we wniosku opisał dwie wersje tego programu to jest: przyznanie akcji (Restricted Stock Award) i przyznanie opcji (Nonqualified Stock Option).

W ramach programu Restricted Stock Award spółka prawa amerykańskiego - F. Inc., przyznaje nieodpłatnie wybranym pracownikom między innymi spółki F. P., której pracownikiem jest Skarżący, określoną ilość akcji zwykłych (nieuprzywilejowanych). Ich przyznanie ma charakter pełnej uznaniowości. Akcje objęte są szeregiem restrykcji

W ramach programu Nonqualified Stock Option od 2012 r. wybrani pracownicy, między innymi spółki F. P., której pracownikiem jest Skarżący, otrzymali prawo i opcję nabycia określonej ilości akcji spółki prawa amerykańskiego - F. Inc., o wartości 0,001 USD. Ich przyznanie ma charakter pełnej uznaniowości ze strony spółki F. Inc. Cena realizacji opcji została określona na poziomie 4,25 USD. Prawo do wykonania opcji obwarowane zostało szeregiem restrykcji. Wykonać opcję (nabyć akcje) można dopiero po upływie roku od daty ich przyznania w wysokości 1/3 przyznanych akcji. Po upływie dwóch lat można wykonać opcję do limitu 2/3 wszystkich przyznanych akcji, a po upływie trzech lat można wykonać opcję w całości. Prawo do realizacji opcji wygasa po upływie trzech lat od daty jej przyznania. Opcja jest niezbywalna (zakaz nie dotyczy zbycia w drodze spadku).

II FSK 3675/14

Skarżący wyjaśnił, że jest objęty jednocześnie dwoma wskazanymi programami.

W wyroku Sądu pierwszej instancji zaskarżonym skargą kasacyjną w tej sprawie, przedmiotem rozstrzygnięcia były skutki podatkowe związane z przyznaniem prawa i opcji nabycia określonej ilości akcji spółki prawa amerykańskiego w ramach programu Nonqualified Stock Option.

W zakresie tego programu Skarżący pismem z dnia 24 maja 2013 r., będącym odpowiedzią na wezwanie do uzupełnienia wniosku wyjaśnił, że w pierwszej kolejności otrzymuje zawiadomienie o przyznaniu opcji. Jednakże zawiadomienie to nie uprawnia go do nabycia akcji. Dopiero po roku od daty zawiadomienia materializuje się opcja dająca prawo do nabycia 1/3 przysługujących mu akcji po określonej cenie. Tym samym zawiadomienie nie stanowi instrumentu pochodnego. Dopiero zmaterializowana opcja dająca prawo do nabycia akcji stanowi taki instrument pochodny.

W związku z tak przedstawionym stanem faktycznym Skarżący zapytał w odniesieniu do przyznanego prawa i opcji nabycia akcji w programie Nonqualified Stock Option:

Czy otrzymanie opcji na akcje, o których mowa w stanie faktycznym w sekcji "Przyznanie opcji (Nonąualified Stock Option)" powoduje po stronie podatnika powstanie przychodu do opodatkowania. Jeśli tak, jakie jest źródło tego przychodu, w jakim czasie przedmiotowy przychód powstaje oraz jaka jest stawka PIT?

Czy w momencie zrealizowania opcji na akcje - o których mowa w stanie faktycznym w sekcji "Przyznanie opcji (Nonąualified Stock Option)" po stronie podatnika powstaje dochód do opodatkowania? Jeśli tak, jakie jest źródło tego dochodu, w jakim czasie przedmiotowy dochód powstaje, jak go określić (co jest podstawą opodatkowania) oraz jaka jest stawka PIT?

Czy sprzedaż akcji nabytych w drodze realizacji opcji powoduje po stronie podatnika powstanie dochodu do opodatkowania? Jeśli tak, jakie jest źródło tego dochodu, w jakim czasie przedmiotowy dochód powstaje, jak go określić (co jest podstawą opodatkowania) oraz jaka jest stawka PIT?

Przedstawiając swoje stanowisko w sprawie Skarżący stwierdził, w odniesieniu do pytania 1, że otrzymanie opcji na akcje nie powoduje powstania po

II FSK 3675/14

jego stronie przychodu do opodatkowania.

W odniesieniu do pytania 2 wyraził pogląd, że w momencie zrealizowania opcji, nie powstaje przychód do opodatkowania po stronie podatnika. Dopiero zbycie zakupionych akcji będzie generowało przychód z kapitałów pieniężnych. Zrealizowanie opcji nie powiększa majątku wnioskodawcy, gdyż w momencie otrzymania akcji na preferencyjnych warunkach przysporzenie, jakie z tego tytułu uzyskuje dana osoba - niezależnie od źródła i przyczyny uzyskania tego przysporzenia, jest jedynie potencjalne. Cechą akcji jest to, iż generują one przychód dopiero w przyszłości w postaci dywidendy lub też w przypadku odpłatnego ich zbycia w postaci różnicy pomiędzy przychodem ze sprzedaży a kosztami poniesionymi na ich nabycie.

W odniesieniu do pytania 3 Skarżący podniósł, że w momencie sprzedaży akcji po jego stronie powstanie przychód z kapitałów pieniężnych, przy czym podstawą opodatkowania będzie różnica pomiędzy osiągniętym przychodem zaś kosztami uzyskania przychodu będą wydatki poniesione na nabycie akcji (w przedmiotowym przypadku koszty wyznaczone będą przez cenę nabycia akcji).

W wydanej indywidualnej interpretacji prawa podatkowego z 7.06.2013 r., obejmującej odpowiedź na wskazane wyżej pytania Minister Finansów powołał się na art 17 ust. l pkt 10 ustawy z dnia 26.)7.1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, dalej "u.p.d.o.f." (tekst jedn. Dz.U. 2012 poz.361 ze zm.) i uznał stanowisko Skarżącego za nieprawidłowe w części dotyczącej braku powstania po jego stronie przychodu podlegającego opodatkowaniu w momencie realizacji opcji na akcje. Za prawidłowe natomiast uznał stanowisko Skarżącego w pozostałym zakresie.

W uzasadnieniu wydanej interpretacji Minister wskazał, że otrzymanie opcji na akcje spółki prawa amerykańskiego nie stanowi nieodpłatnego świadczenia w rozumieniu przepisów ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Nie jest to bowiem związane z jakimkolwiek przysporzeniem w majątku osoby otrzymującej opcję. W momencie otrzymania opcji nie powstaje po stronie wnioskodawcy obowiązek podatkowy w podatku dochodowym od osób fizycznych.

Natomiast realizacja praw z opcji, która następuje poprzez nabycie w zamian za opcje – akcji spółki prawa amerykańskiego, które to akcje można sprzedać w dowolnym momencie, skutkuje powstaniem przychodu z realizacji praw wynikających z pochodnych instrumentów finansowych, do których należą opcje.

II FSK 3675/14

Uzyskane zatem przez wnioskodawcę przysporzenie majątkowe związane z realizacją przyznanych pochodnych instrumentów finansowych, w postaci niezbywalnych opcji na akcje spółki prawa amerykańskiego wynikające z udziału w programie Nonqualified Stock Option stanowi przychód z kapitałów pieniężnych, o którym mowa w art 17 ust. l pkt 10 u.p.d.o.f, opodatkowany 19% zryczałtowanym podatkiem w momencie realizacji pochodnego instrumentu finansowego. Dochodem do opodatkowania będzie wartość rynkowa akcji spółki prawa amerykańskiego w dniu realizacji, pomniejszona o cenę realizacji opcji.

Minister wskazał jednocześnie, że zbycie akcji nie stanowi realizacji opcji, gdyż jest to kolejna czynność podlegająca opodatkowaniu. W momencie sprzedaży akcji spółki amerykańskiej nabytych w ramach programu Nonqualified Stock Option, tj. realizacji opcji po stronie wnioskodawcy powstaje przychód podlegający opodatkowaniu, który należy zakwalifikować do przychodów z kapitałów pieniężnych. Opodatkowaniu 19% zryczałtowanym podatkiem podlega dochód stanowiący różnicę pomiędzy uzyskanym przychodem ze zbycia akcji a kosztami uzyskania przychodów poniesionymi na nabycie akcji, tj. zapłaconą przez wnioskodawczynię ceną realizacji opcji.

W odpowiedzi na wezwanie do usunięcia naruszenia prawa skierowane przez Skarżącego, Minister Finansów stwierdził brak podstaw do zmiany indywidualnej interpretacji.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej interpretacji w całości oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Zarzucił naruszenie art.11 ust.1 w zw. z art.17 ust.1 pkt.10 u.p.d.o.f. oraz naruszenie art.121 § 1 w zw. z art.14e § 1 i art.14c § 2 ustawy Ordynacja podatkowa.

W odpowiedzi na skargę Minister Finansów wniósł o jej oddalenie.

W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarga zasługiwała na uwzględnienie. Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie, Sąd pierwszej instancji zauważył, że jakkolwiek Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej interpretacji w całości, to zarzuty skargi ograniczają się do kwestii związanej z powstaniem przychodu związanego z realizacją praw z opcji, następującej poprzez nabycie w zamian za opcje – akcji spółki prawa amerykańskiego. Przychód z realizacji praw z opcji, jako przychód z realizacji praw wynikających z pochodnych instrumentów finansowych organ

II FSK 3675/14

zakwalifikował do przychodów z kapitałów pieniężnych, o których mowa w art.17 ust.1 pkt.10 u.p.d.o.f.

Według Sądu pierwszej instancji rozstrzygnięcia wymaga czy pracownicy spółek objęci programem przyznawania akcji, otrzymujący na preferencyjnych zasadach - określonych programem Nonqualified Stock Option - akcje spółki kapitałowej prawa amerykańskiego, uzyskują przychód dwukrotnie. Po raz pierwszy w momencie otrzymania akcji po preferencyjnej cenie w wyniku realizacji opcji i po raz drugi w momencie odpłatnego zbycia otrzymanych akcji.

W uzasadnieniu wyroku Sądu pierwszej instancji zaprezentowany został pogląd, że jakkolwiek realizacja praw z opcji jest równoznaczna z nabyciem akcji po umówionej cenie (4,25 USD), a przychód z tytułu realizacji opcji należy utożsamiać z przychodem z kapitałów pieniężnych, to nie każda realizacja praw z opcji będzie generować przychód podlegający opodatkowaniu.

Sąd wskazał, że zgodnie z art.11 ust.1 u.p.d.o.f. za przychód uznaje się otrzymane lub postawione do dyspozycji podatnika w roku kalendarzowym pieniądze i wartości pieniężne oraz wartość otrzymanych świadczeń w naturze i innych nieodpłatnych świadczeń, co oznacza, że świadczenie musi mieć wymierną korzyść dla podatnika oraz, że podatnik musi tę korzyść (świadczenie) "otrzymać".

Sąd przywołał także art.5a pkt.11 i pkt.13 u.p.d.o.f. oraz przepisy ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi (Dz. U. Nr 183, poz. 1538) i stwierdził, że stosownie do art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy o obrocie instrumentami finansowymi, w zakresie mającym znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, instrumentami finansowymi w rozumieniu ustawy są między innymi niebędące papierami wartościowymi opcje. W myśl zaś art. 3 pkt 1 lit. a) ustawy o obrocie instrumentami finansowymi, papierami wartościowymi są między innymi akcje.

Sąd podniósł, że z treści art. 17 ust. 1b w zw. z ust. 1 pkt 10 u.p.d.o.f. wynika, że przychód z odpłatnego zbycia pochodnych instrumentów finansowych oraz z realizacji praw z nich wynikających powstaje w momencie realizacji praw wynikających z pochodnych instrumentów finansowych. Jednak ustawa nie wskazuje, co oznacza sformułowanie "realizacja praw wynikających z pochodnych instrumentów finansowych" i kiedy dochodzi do realizacji tych praw. Zdaniem Sądu pierwszej instancji realizacja, to inaczej urzeczywistnienie, wprowadzenie w życie, zastosowanie w praktyce, czy też w znaczeniu słownikowym - spieniężenie.

II FSK 3675/14

Jak zauważył Sąd pierwszej instancji, do realizacji praw wynikających z pochodnego instrumentu finansowego dochodzi poprzez wykonanie umowy zawartej w kontrakcie. W niniejszej sprawie z treści wniosku wynika, iż wykonanie umowy polegać będzie na zakupie przez wnioskodawcę akcji za określoną z góry cenę. Nie wynika, natomiast, iż możliwa jest opcja wypłaty określonej kwoty stanowiącej różnicę pomiędzy wartością rynkową akcji a ustaloną wcześniej ceną za akcje.

Zdaniem tego Sądu, w sprawie nie może mieć zastosowania art.24 ust.11 i 12a u.p.d.o.f., bowiem nabywane przez Skarżącego akcje pochodzą od Spółki kapitałowej z siedzibą w Stanach Zjednoczonych Ameryki (USA). Jednakże, jak zauważył WSA, skoro w niniejszej sprawie akcje spółek amerykańskich nie są objęte dyspozycją art. 24 ust. 11 u.p.d.o.f., nie oznacza to, że w świetle przepisów u.p.d.o.f. dopuszczalne jest podwójne opodatkowanie przychodu. Organ interpretujący stoi na błędnym stanowisku, że przychód z tytułu nabytych akcji podlega opodatkowaniu w momencie ich nabycia jako różnica pomiędzy ceną zapłaconych akcji a ich wartością rynkową, mimo, iż jest to tylko wirtualna wycena, a nie faktycznie otrzymany przychód przez podatnika oraz drugi raz w chwili ich zbycia. W praktyce wygląda to tak, że w chwili nabycia akcji podatnik ponosi tylko wydatek, bowiem jaki uzyska przychód z akcji okaże się dopiero w przyszłości. W dodatku może w ogóle przychodu tego nie osiągnąć albo ponieść stratę. Sprzedaż akcji nabytych lub objętych po cenie niższej od ceny rynkowej oznacza niższy koszt uzyskania przychodów, a więc w konsekwencji zwiększenie podstawy opodatkowania i wyższy podatek dochodowy. Korzyść, którą uzyskuje podatnik (pracownik Spółki) w postaci objęcia lub nabycia na preferencyjnych zasadach akcji zostanie uwzględniona przy opodatkowaniu, jednakże w momencie realizacji dochodu czyli przy sprzedaży objętych lub nabytych w ten sposób akcji.

W ocenie Sądu pierwszej instancji nie bez znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy jest, wbrew twierdzeniom organu, treść art. 23 ust. 1 pkt 38 u.p.d.o.f., który stanowi, że nie uważa się za koszt uzyskania przychodów - wydatków na objęcie lub nabycie udziałów albo wkładów w spółdzielni, udziałów (akcji) w spółce mającej osobowość prawną oraz innych papierów wartościowych (...); wydatki takie są jednak kosztem uzyskania przychodu przy ustalaniu dochodu z odpłatnego zbycia tych udziałów (akcji), wkładów oraz innych papierów wartościowych (...).

II FSK 3675/14

Przepis ten dotyczy zarówno objęcia jak i nabycia akcji. W obu tych przypadkach wydatki poczynione na objęcie lub nabycie akcji (również, tak jak w niniejszej sprawie, na warunkach preferencyjnych, czyli poniżej cen rynkowych) mogą być uznane za koszt uzyskania przychodów dopiero przy ustalaniu dochodu w momencie odpłatnego zbycia tych akcji. Stanowi to istotny argument, iż również w przypadku nabywania akcji na preferencyjnych warunkach, podlegający opodatkowaniu ("rzeczywisty dochód") pojawia się dopiero w momencie zbywania akcji.

Reasumując Sąd pierwszej instancji stwierdził, że jeżeli wykonanie kontraktu polega na zakupie instrumentu bazowego (np. papierów wartościowych - akcji) po ustalonej z góry wartości, po stronie zbywcy i nabywcy nie wystąpi ani przychód, ani koszt uzyskania przychodów, gdyż dochodzi do ekwiwalentnej zamiany aktywów między podmiotami. Koszty uzyskania przychodów mogą zatem powstać dopiero w chwili zbycia instrumentu bazowego, a spełnienie warunku realizacji praw z instrumentu pochodnego nie powoduje automatycznie uznania wydatków na nabycie instrumentu za koszt podatkowy. Przychód podatkowy nie powstaje w chwili otrzymania przez uprawnionego instrumentu bazowego (np. akcji), ale w chwili zbycia tego instrumentu bazowego.

Od powyższego wyroku skargę kasacyjną wniósł Dyrektor Izby Skarbowej w Warszawie, działający z upoważnienia Ministra Finansów.

Wskazując na art.174 pkt.1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi dalej "P.p.s.a." (tekst jedn. Dz.U.2016. 718 ze zm.), zarzucił zaskarżonemu wyrokowi naruszenie prawa materialnego, to jest art.17 ust.1 pkt.6 lit.a i lit.b oraz art.17 ust.1 pkt.10 u.p.d.o.f. przez jego błędną wykładnię, która doprowadziła sąd do uznania za nieprawidłowe stanowiska, że uzyskane przez wnioskodawcę przysporzenie majątkowe związane z realizacją przyznanych pochodnych instrumentów finansowych w postaci niezbywalnych opcji na akcje spółki prawa amerykańskiego - wynikające z udziału w programie Nonąualified Stock Option, stanowi przychód z kapitałów pieniężnych, opodatkowany 19% zryczałtowanym podatkiem w momencie realizacji instrumentu, zaś dochodem do opodatkowania będzie wartość rynkowa akcji spółki prawa amerykańskiego w dniu realizacji, pomniejszona o cenę realizacji opcji.

Na podstawie art. 188 i 185 § l P.p.s.a. wniósł o:

II FSK 3675/14

uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i orzeczenie co do istoty sprawy;

ewentualne uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu sprawy do ponownego rozpatrzenia;

zasądzenie od skarżącego na rzecz organu kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną pełnomocnik strony wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie z podanych niżej przyczyn.

Istotą sporu w tej sprawie jest ustalenie prawnopodatkowych konsekwencji wykonania (tj. realizacji) uzyskanych przez podatnika pochodnych instrumentów finansowych w postaci opcji (w ramach opisanego we wniosku programu Nonqualified Stock Option), w wyniku czego otrzymał on akcje spółki amerykańskiej za z góry określoną, preferencyjną cenę. Kontrowersje dotyczą w istocie identyfikacji momentu powstania obowiązku podatkowego. Niesporne w sprawie jest natomiast to, że otrzymanie przez podatnika samych tylko opcji (podobnie jak zawiadomienia o przyznaniu opcji) nie skutkuje powstaniem po jego stronie obowiązku podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych.

WSA w Warszawie podzielił stanowisko Wnioskodawcy, że korzyść majątkowa, którą uzyskuje podatnik w postaci akcji nabytych na preferencyjnych zasadach (tj. za cenę niższą od rynkowej w momencie nabycia) w chwili realizacji opcji na akcje nie rodzi obowiązku podatkowego. Przysporzenie to uwzględnione zostanie dopiero w momencie “realizacji dochodu", tj. przy sprzedaży objętych lub nabytych w ten sposób akcji. Zdaniem natomiast Ministra Finansów, wykonanie praw z opcji, poprzez nabycie akcji spółki amerykańkiej skutkuje powstaniem przychodu z realizacji praw wynikających z pochodnych instrumentów finansowych (art. 17 ust. 1 pkt 10 u.p.d.o.f.). Dochodem do opodatkowania (wg stawki 19%) będzie wartość rynkowa akcji spółki prawa amerykańskiego w dniu realizacji, pomniejszona o cenę realizacji opcji. W ocenie organu zbycie tak uzyskanych akcji stanowi kolejną czynność podlagającą opodatkowaniu.

Powyższy problem był już przedmiotem oceny dokonanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, który nie podzielił stanowiska organu interpretacyjnego, prezentując pogląd jaki został wyrażony w zaskarżonym w niniejszej sprawie wyroku przez WSA w Warszawie (np wyrok z 21.07.2016 r. II FSK 1725/14, wyrok z 10.11.2016 r. II FSK

II FSK 3675/14

2243/14 wyroki dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie Internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl).

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w tej sprawie w pełni podziela poglądy wyrażone w tych wyrokach i zaprezentowany tam wywód prawny.

Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza zatem, że kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia zarysowanej wyżej kwestii spornej ma zakaz podwójnego opodatkowania tożsamych wartości tym samym podatkiem. Zasada ta, wypływająca również z norm konstytucyjnych, w powiązaniu z szerszym kontekstem systemowym (wymagającym oceny przepisów regulujących opodatkowanie przychodów z tytułu zbycia papierów wartościowych oraz rozliczania kosztów uzyskania przychodów) winna być uwzględniona przy dokonywaniu wykładni mających w sprawie zastosowanie przepisów prawa materialnego, w tym art. 17 ust. 1 pkt 10 u.p.d.o.f. (zresztą to jedyny przepis wskazany w podstawach skargi kasacyjnej).

Problem przysporzenia uzyskanego przez podatnika w związku z realizacją opcji na akcje, w kontekście zakazu podwójnego opodatkowania, był już wielokrotnie przedmiotem wypowiedzi orzeczniczych Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. m.in. wyroki NSA z dnia 5 października 2011 r., sygn. akt II FSK 517/10, z dnia 11 grudnia 2013 r., sygn. akt II FSK 111/12, z dnia 25 lutego 2015 r., sygn. akt II FSK 96/13, czy też z dnia 7 lutego 2014 r., sygn. akt II FSK 347/12). Jak zwrócił uwagę NSA w ostatnim z przywołanych wyroków, podwójne opodatkowanie dochodu z tego samego źródła (przychód z kapitałów pieniężnych) w zbieżnych z niniejszą sprawa okolicznościach faktycznych narusza konstytucyjną zasadę równości wyrażoną w art. 32 Konstytucji RP. Konstytucyjna zasada równości wobec prawa, obowiązująca we wszystkich sferach funkcjonowania społeczeństwa, oznacza więc, że wszystkie charakteryzujące się określoną, istotną cechą podmioty prawa, których dotyczą konkretne normy prawne, traktowane być muszą równo tzn. według jednakowej miary (por. wyrok NSA z dnia18 maja 2011 r. sygn. akt II GSK 490/10). Na tle prawa podatkowego konstytucyjna zasada równości oznacza postulat zachowania równomierności w opodatkowaniu podatkami, przez wprowadzenie powszechnego i proporcjonalnego opodatkowania. Powszechność opodatkowania oznacza opodatkowanie wszystkich podatników na tych samych zasadach (por. postanowienie NSA z dnia 5 kwietnia 2011 r. sygn. akt I FSK 525/10). W orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego (por. wyrok z dnia 22 maja 2002 r. sygn.

II FSK 3675/14

akt K 6/02, OTKA 2002/3/33) i Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyrok z dnia 11 czerwca 2010 r. sygn. akt I FSK 972/09) wskazuje się, że podwójne opodatkowanie stoi też w sprzeczności z zasadami wyrażonymi w art. 84 i art. 217 Konstytucji RP.

Odnosząc powyższe rozważania do realiów rozpatrywanej sprawy, nie sposób nie zauważyć, że aprobata wykładni dokonanej przez skarżący organ, skutkowałaby tym, że przychód z tytułu nabycia akcji w ramach programu motywacyjnego Nonqualified Stock Option za cenę niższą od rynkowej byłby opodatkowany dwukrotnie. Po raz pierwszy różnicę między ceną rynkową akcji, a ceną jej nabycia (preferencyjną) uznano za przychód podlegający opodatkowaniu w momencie objęcia (nabycia) akcji. Po raz drugi różnica ta stanowiłaby część przychodu z odpłatnego zbycia tychże akcji. Rozpatrujący sprawę skład orzekający podziela pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego, prezentowany w wyroku z dnia 25 lutego 2015 r., sygn. akt II FSK 96/13, że obowiązujące przepisy nie pozwalały bowiem w takim przypadku ustalić kosztów uzyskania przychodów na podstawie art.22 ust.1 pkt 2 u.p.d.o.f. Z kolei w art.30b ust.2 u.p.d.o.f. (stanowiącym lex specialis) zdefiniowano dochód z odpłatnego zbycia papierów wartościowych (a takim są akcje, stosownie do art. 5a pkt 1 u.p.d.o.f.) jako różnicę między sumą przychodów uzyskanych z odpłatnego zbycia a kosztami uzyskania przychodów określonymi na podstawie art.22 ust.1 f lub 1g lub art.23 ust.1 pkt 38, z zastrzeżeniem art.24 ust.13 i 14. Przepisy art.22 ust.1f lub 1g dotyczą nabycia akcji w zamian za wkład niepieniężny, nie miałyby zatem zastosowania we wskazanym we wniosku stanie faktycznym. Art. 23 ust.1 pkt 38 u.p.d.o.f. pozwala natomiast na odliczenie jedynie wydatków poniesionych na nabycie akcji. Skoro ustawodawca używa w tym przypadku określenia "wydatki", a nie koszty, to uznać należy, że pozwala na uznanie za koszt uzyskania przychodów jedynie rozchód środków pieniężnych, stanowiący faktyczne zmniejszenie aktywów podatnika. Tym samym (przy uwzględnieniu stanowiska organu o odrębnym opodatkowaniu przychodu z wykonania opcji), w przypadku sprzedaży akcji uzyskanych w ramach omawianego programu motywacyjnego, nie byłoby możliwe uwzględnienie - jako kosztu uzyskania przychodów - wartości opodatkowanego przychodu z tytułu realizacji opcji. Dopiero w momencie odpłatnego zbycia akcji beneficjent będzie też uprawniony, na mocy art. 23 ust. 1 pkt 38 u.p.d.o.f., do rozpoznania kosztu uzyskania przychodu w kwocie

II FSK 3675/14

stanowiącej iloczyn ceny akcji wynikającej z opcji oraz ilości zakupionych akcji. Różnica między obliczonym w powyższy sposób przychodem a kosztem jego uzyskania stanowić będzie dochód z kapitałów pieniężnych. Z tych też powodów na aprobatę zasługuje pogląd Sądu pierwszej instancji, że skoro koszty uzyskania przychodów mogą powstać dopiero w chwili zbycia akcji, to przychód podatkowy nie powstaje w chwili otrzymania przez uprawnionego instrumentu bazowego (tu akcji), lecz w chwili jego zbycia. Wszystkie te rozważania prowadzą do wniosku, że nie zasługuje na uwzględnienie sformułowany w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 17 ust. 1 pkt 10 u.p.d.o.f.

Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w pkt 1 sentencji. O kosztach postępowania kasacyjnego Sąd orzekł na podstawie art. 209 w zw. z art. 204 pkt 2 i art. 205 § 2 i § 4 p.p.s.a.