Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 215/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-05-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Skarbu Państwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 2
journal: Dz.U. 2005 nr 169 poz 1418
law: Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej   Polskiej

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Przemysław Żmich (spr.) Sędziowie: WSA Jolanta Dargas WSA Anna Wesołowska Protokolant specjalista Joanna Pleszczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 maja 2015 r. sprawy ze skargi J.K., A.K. i K.K. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] listopada 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji w sprawie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty oddala skargę.


UZASADNIENIE

Minister Skarbu Państwa, po rozpatrzeniu odwołania J.K., A.K. oraz K.K., decyzją z dnia [...] listopada 2014 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] października 2014 r., nr [...] odmawiającą stronom uchylenia ostatecznej decyzji Wojewody [...] z dnia [...] października 2010 r., nr [...] odmawiającej wnioskodawcom potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez A.K. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w miejscowości R., gm. R., pow. [...], woj. [...].

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy.

W dniu 31 grudnia 1988 r. W.K. przedłożyła w Urzędzie Rejonowym w L. podanie o przydzielenie działki budowlanej w ramach rekompensaty za nieruchomość pozostawioną przez jej męża A.K. w miejscowości R., pow. [...], woj. [...] załączając jednocześnie: - postanowienie Sądu Rejonowego w L. z dnia [...] listopada 1988 r., sygn. akt [...] stwierdzające, iż spadek po A.K. zmarłym w dniu [...] kwietnia 1986 r. w L. na podstawie ustawy nabyli żona W.K. oraz dzieci A.K., J.K. oraz K.K. po 1/4 części każde z nich, - oświadczenia z dnia [...] kwietnia 1988 r. E.P. oraz J.Z., które wyjaśniły: ,,A.K. s. A. jest nam dobrze znany z okresu zamieszkiwania przez niego w miejscowości R., gm. R., pow. [...], obecnie Litewska Socjalistyczna Republika Radziecka. Byłyśmy jego bliskimi sąsiadami. A.K. w 1945 r., jako repatriant wyjechał do Polski, pozostawiając do dyspozycji władz (...) budulec (...) na wybudowanie domu oraz działkę o pow. [...] ha."

Postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2004 r. Prezydent Miasta L. przekazał powyższy wniosek, zgodnie z właściwością, Wojewodzie [...].

Wnioskiem z dnia 29 grudnia 2005 r. J.K., K.K. oraz A.K., jako spadkobiercy A.K. wnieśli o przyznanie prawa do rekompensaty za mienie pozostawione przez ich poprzednika prawnego na byłym terytorium RP. Wnioskodawcy wskazali ponadto, iż pierwotnie wniosek w przedmiotowej sprawie składała żona A.K. – W.K.. Ponadto wnioskodawcy przedłożyli do akt sprawy: - kopię wraz z tłumaczeniem na język polski Państwowego Aktu Przydziału Ziemi nr [...] z dnia [...] maja 1945 r., z którego wynika, iż A.K. ze wsi R. przyznano na nieodpłatne korzystanie na czas nieokreślony działkę o pow. [...] ha., - oświadczenia z dnia [...] kwietnia 1985 r. J.P. oraz C.K., w których świadkowie potwierdzili informacje wynikające z Państwowego Aktu Przydziału Ziemi nr [...] z dnia [...] maja 1945 r., - kopię podania (bez daty i podpisu) o przydzielenie działki miejskiej w ramach rekompensaty za pozostawione mienie. Z treści pisma wynika, iż jego autorem jest prawdopodobnie A.K..

Pismami z dnia 5 marca 2009 r. oraz z dnia 22 grudnia 2009 r. Wojewoda [...] wezwał strony do przedłożenia dokumentów niezbędnych do potwierdzenia prawa do rekompensaty. Organ w sposób szczegółowy wyjaśnił wnioskodawcom ówcześnie obowiązującą regulację prawną odnośnie rodzaju oraz formy dokumentów, jakie należy przedłożyć do organu prowadzącego postępowanie.

Decyzją z dnia [...] października 2010 r. Wojewoda [...] odmówił J.K., A.K. oraz K.K. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez A.K. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w miejscowości R., pow. [...], woj. [...]. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie organ wyjaśnił, iż strony w wyznaczonym terminie nie uzupełniły wniosku o dowody wskazane w art. 6 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., a zgromadzony materiał dowodowy jest niewystarczający na potwierdzenie spełnienia wymogów, o których mowa w art. 2, art. 3 oraz art. 5 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r.

Pismem z dnia 25 sierpnia 2014 r. (nadanym w dniu 26 sierpnia 2014 r.) J.K., A.K. oraz K.K. wnieśli o wznowienie postępowania administracyjnego zakończonego decyzją Wojewody [...] z dnia [...] października 2010 r., z uwagi na zmianę przepisu art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r.

Postanowieniem z dnia [...] września 2014 r. Wojewoda [...], na podstawie art. 149 § 1 Kpa, wznowił na żądanie stron postępowanie w sprawie zakończonej decyzją ostateczną Wojewody [...] z dnia [...] października 2010 r.

W piśmie z dnia 29 września 2014 r. pełnomocnik wnioskodawców r. pr. A.G. wyjaśniła, że wniosek stron oparty jest na art. 2 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o zmianie ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP wskazując jednocześnie, iż decyzja Wojewody [...] z dnia [...] października 2010 r. została wydana z naruszeniem obowiązujących przepisów prawa. Pełnomocnik wyjaśnił, iż nagannym jest w szczególności żądanie Wojewody [...] przedstawienia dowodu w postaci dokumentu potwierdzającego własność pozostawionej nieruchomości na dzień 1 września 1939 r.

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] października 2014 r., nr [...] odmówił J.K., A.K. oraz K.K. uchylenia ostatecznej decyzji Wojewody [...] z dnia [...] października 2010 r., nr [...]. Organ wskazał, że powodem rozstrzygnięcia z dnia [...] października 2010 r. było nieuzupełnienie przez strony, mimo wezwań organu, wniosku o dowody określone w art. 6 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2014 r. poz. 1090) – zwanej dalej "ustawą".

Pełnomocnik stron pismem z dnia 27 października 2014 r. złożył odwołanie od decyzji organu pierwszej instancji zarzucając, iż organ swoim rozstrzygnięciem naruszył art. 151 § 1 pkt 1 w zw. z art. 145a § 1 Kpa w zw. z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. poprzez błędne uznanie, że w niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki do uchylenia decyzji Wojewody [...] z dnia [...] października 2010 r. oraz naruszenie art. 77 § 1 i art. 80 Kpa poprzez niewyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego.

Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] listopada 2014 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] października 2014 r., nr [...]. W uzasadnieniu organ wskazał, że przepisy dotyczące wznowienia postępowania mają charakter szczególnej regulacji prawnej, która w drodze wyjątku i tylko w określonych sytuacjach dopuszcza możliwość wzruszenia ostatecznej decyzji. Przypadki te zostały wymienione w art. 145 § 1, art. 145a § 1 i w art. 145b § 1 Kpa. Przesłanki wznowienia postępowania administracyjnego nie mogą być interpretowane rozszerzająco.

Minister wskazał, że wyrokiem z dnia 23 października 2012 r. Trybunał Konstytucyjny (sygn. akt. SK 11/12 - sentencja wyroku ogłoszona dnia 30 października 2012 r., Dz. U. z 2012 r. poz. 1195) orzekł, że art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. w zakresie, w jakim uzależnia prawo do rekompensaty od zamieszkiwania w dacie 1 września 1939 r. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jest niezgodny z art. 64 ust. 2 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W dniu 27 lutego 2014 r. weszła w życie ustawa z dnia 12 grudnia 2013 r. o zmianie ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2014 r., poz. 195) – zwana dalej "ustawą zmieniającą". Na podstawie art. 1 ustawy zmieniającej dokonano zmiany przepisu art. 2 ustawy.

Na podstawie znowelizowanego art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi: był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim i miał miejsce zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w rozumieniu przepisów: a) art. 3 ustawy z dnia 2 sierpnia 1926 r. o prawie właściwym dla stosunków prywatnych wewnętrznych (Dz. U. Nr 101, poz. 580) lub b) art. 24 Kodeksu Postępowania Cywilnego (Dz. U. z 1932 r. Nr 112, poz. 934), lub c) § 3-10 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 23 maja 1934 r. wydanego w porozumieniu z Ministrem Skarbu co do § 2 ust. 3-5, z Ministrem Spraw Wojskowych co do §§ 20, 21, 22, 24 ust. 3, § 49 ust. 1 i 2, § 55 i § 56 oraz z Ministrem Spraw Zagranicznych co do § 18 ust. 1 i 2, § 51i§ 55, o meldunkach i księgach ludności (Dz. U. Nr 54, poz. 489) - oraz opuścił byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn, o których mowa w art. 1, lub z tych przyczyn nie mógł na nie powrócić; 2) posiada obywatelstwo polskie.

Z kolei art. 2 ust. 1 ustawy zmieniającej stanowi, iż osoby, którym odmówiono potwierdzenia prawa do rekompensaty z powodu niespełnienia wymogu zamieszkiwania w dniu 1 września 1939 r. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, mogą złożyć wniosek o wznowienie postępowania. Przepisy dotyczące wznowienia postępowania, o którym mowa w art. 145a Kpa, stosuje się odpowiednio, z tym, że termin na zgłoszenie żądania wznowienia postępowania wynosi 6 miesięcy i biegnie od dnia wejścia w życie ustawy zmieniającej. Przepisów art. 146 § 1 Kpa oraz art. 272 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, ze zm.) – zwanej dalej "Ppsa" nie stosuje się. Zaś art. 2 ust. 2 stanowi, że w terminie określonym w ust. 1 osoby, które nie złożyły wniosku w terminie, o którym mowa w art. 5 ust. 1 ustawy zmieniane] w art. 1, mogą wystąpić o potwierdzenie prawa do rekompensaty, jeżeli wykażą, że na ocenę spełnienia przez nie wymogu zamieszkiwania w dniu 1 września 1939 r. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej mają wpływ zmiany dokonane niniejszą ustawą.

Minister wskazał, że granice rozpoznania sprawy po wznowieniu postępowania wyznacza art. 149 § 2 Kpa, zgodnie z którym postanowienie o wznowieniu postępowania stanowi podstawę do przeprowadzenia przez właściwy organ postępowania, co do przyczyn wznowienia oraz co do rozstrzygnięcia istoty sprawy. W przepisach Kpa brak przy tym, występującego w innych procedurach, zastrzeżenia, że rozpoznanie sprawy po wznowieniu postępowania winno mieścić się w granicach, jakie zakreśla podstawa wznowienia (art. 282 § 1 Ppsa, art. 412 § 1 Kpc). Nie wynika z tego jednak, że w postępowaniu administracyjnym takiego ograniczenia nie ma. Po wznowieniu postępowania administracyjnego zakończonego ostateczną decyzją administracyjną rozpoznanie sprawy winno zawierać się w granicach zakreślonych stwierdzonymi podstawami wznowienia.

Zdaniem Ministra, nowelizacja przepisu art. 2 ustawy stwarza możliwość do ponownej weryfikacji prawomocnych rozstrzygnięć w sprawach, w których niekonstytucyjna przesłanka domicylu stanowiła podstawę odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty. Wnioskodawca zobowiązany jest zatem wskazać, iż na ocenę jego uprawnień ma wpływ zmiana w zakresie przesłanki domicylu, tj. czy wraz ze zmianą ustawy zmieniła się sytuacja prawna wnioskodawcy, np. czy na Kresach Wschodnich właściciel mienia miał "dodatkowe" miejsce zamieszkania w rozumieniu właściwych przepisów. Powyższa zmiana sprowadza się do tego, że w miejsce dotychczasowego wymogu zamieszkiwania na byłym terytorium RP w dniu 1 września 1939 r. wprowadzona została przesłanka miejsca zamieszkania na wymienionych terenach, której spełnienie oceniane jest z uwzględnieniem wyżej wskazanych przepisów obowiązujących w dacie 1 września 1939 r.

Biorąc powyższe pod uwagę Minister stwierdził, że w przedmiotowej sprawie brak jest podstaw do uchylenia decyzji Wojewody [...] z dnia [...] października 2010 r. Przyczyną odmowy potwierdzenia stronie prawa do rekompensaty było nieuzupełnienie przez strony materiału dowodowego o wskazane w ustawie dokumenty. Odmowa potwierdzenia prawa do rekompensaty nie nastąpiła z powodu niespełnienia przez poprzednika prawnego wnioskodawców wymogu zamieszkiwania w dniu 1 września 1939 r. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

W przedmiotowej sprawie nie znajdzie więc zastosowania przepis art. 2 ust. 1 ustawy zmieniającej. W przedmiotowym rozstrzygnięciu wyżej wymieniona przesłanka zamieszkiwania w ogóle nie była przez organ badana, a podstawą odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty było nieprzedłożenie przez wnioskodawców stosownych dowodów pozwalających na dokonanie oceny spełnienia przesłanek wskazanych w ustawie. Zmiana ustawy w żaden sposób nie zmieniła sytuacji prawnej wnioskodawców, przesłanka domicylu nie miała bowiem wpływu na ocenę ich uprawnień. Uchylenie decyzji dotychczasowej w postępowaniu wznowieniowym na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy zmieniającej w zw. z art. 145a § 1 Kpa możliwe byłoby wyłącznie w przypadku, gdy odmowa potwierdzenia związana była z niespełnieniem przesłanki zamieszkiwania przez właściciela pozostawionej nieruchomości. Jak wynika z akt sprawy, organ I instancji dwukrotnie wzywał strony do przedstawienia dowodów potwierdzających, iż A.K. z przyczyn związanych z wybuchem ll wojny światowej pozostawił na byłym terytorium RP nieruchomości. Pomimo wezwań organu prowadzącego postępowanie wnioskodawcy nie wskazali miejsca zamieszkania ich poprzednika prawnego na moment wybuchu Il wojny światowej, do czego zobowiązani byli ówcześnie obowiązującą regulacją prawną. Ustalono jedynie na podstawie Aktu Przydziału Ziemi nr [...] z dnia [...] maja 1945 r. oraz oświadczeń świadków, iż w 1945 r. A.K. zamieszkiwał we wsi R., a więc poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

Na podstawie obecnie obowiązujących przepisów prawa dotyczących przesłanki zamieszkiwania strony - reprezentowane przez profesjonalnego pełnomocnika - również nie odniosły się w żaden sposób do powyższej kwestii, mimo iż zostały pouczone przez Wojewodę [...] o treści znowelizowanego art. 2 ustawy. Pełnomocnik wnioskodawców w piśmie z dnia 29 września 2014 r., jak i w odwołaniu z dnia 27 października 2014 r. nie odniósł się do kwestii zamieszkiwania A.K., skoncentrował się wyłącznie na aspekcie dotyczącym potwierdzenia prawa własności nieruchomości pozostawionej, co nie jest przesłanką wznowienia przedmiotowego postępowania.

Od decyzji Minister Skarbu Państwa z dnia [...] listopada 2014 r., nr [...] J.K., A.K. oraz K.K. wnieśli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżący zarzucili Ministrowi Skarbu Państwa: A) naruszenie art. 151 § 1 pkt 1 w zw. z art 145a § 1 Kpa w zw. z art. 2 ust. 1 ustawy zmieniającej poprzez błędne uznanie, że w niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki do uchylenia postanowienia Wojewody [...] z dnia [...] października 2010 r. podczas, gdy uprzednio prowadzone w niniejszej sprawie postępowanie zostało umorzone w oparciu o przesłankę uzasadniającą uwzględnienie wniosku o wznowienie postępowania na podstawie art. 145a § 1 Kpa; B) naruszenie art. 77 § 1 i art. 80 Kpa poprzez niewyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego w sprawie oraz orzeczenie w przedmiocie odmowy uchylenia ostatecznej decyzji, w sytuacji, w której nie przeprowadzono takich dowodów jak np. przesłuchanie skarżących, czy przesłuchanie osób prowadzących w imieniu Wojewody [...] w latach 2009/2010 postępowanie wszczęte na wniosek skarżących; C) naruszenie art. 77 § 1 i art. 80 w zw. z art. 7, art. 8, art. 9 oraz art. 11 Kpa poprzez niedostrzeżenie wadliwości części uzasadnienia decyzji z dnia [...] października 2010 r. w którego treści znalazły się podstawy odmowy ustalenia prawa do rekompensaty, których wobec nie wezwania do uzupełnienia braków formalnych wnioskodawcy nie byli świadomi konieczności usunięcia przed wydaniem decyzji oraz nierozważenie w myśl zasad ogólnych Kpa zasadności nieskarżenia decyzji, o której mowa, które ewentualne zaskarżenie nie miałoby na celu zmiany sytuacji prawnej wnioskodawców. W związku z powyższym skarżący wnieśli o: 1) uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz poprzedzającej ją decyzji Wojewody [...] z dnia [...] października 2014 r. oraz orzeczenie, co do istoty sprawy lub ewentualnie, na wypadek nieuznania powyższego za zasadne, uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. W uzasadnieniu podnieśli, że przy wydawaniu decyzji z dnia [...] października 2010 r. organ dopuścił się rażących błędów, niedostrzeżonych przez organy kontroli administracyjnej, a skutkujących nieprawidłowym oddaleniem odwołań skarżących. Naruszenia o których mowa polegały na prowadzeniu postępowania dowodowego niezgodnie z obowiązującą wówczas ustawą o tzw. "mieniu zaburzańskim" oraz na żądaniu od strony dowodu w postaci dokumentu, którego ustawa nie wymagała, wskazując go jako kluczowy dla rozstrzygnięcia sprawy.

W ówczesnym czasie skarżący nie byli reprezentowani przez profesjonalnego pełnomocnika i wyłącznie swoim staraniem chcieli osiągnąć cel w postaci uzyskania merytorycznego rozstrzygnięcia, w zakresie zasadności bądź nie, ich żądania. Zarówno organ administracyjny I jak i II instancji rozpatrujący wniosek o uchylenie prawomocnej decyzji z dnia [...] października 2010 r. odmówił jej uchylenia i poprzestał jedynie na dostrzeżeniu faktu, iż przesłanka pozostawania nieruchomości poza granicami kraju nie była jedyną przesłanką, uzasadniającą umorzenie postępowania prowadzonego na przełomie lat 2009 i 2010. W szczególności organ błędnie nie rozpoznał sprawy w zakresie, w jakim wydane postanowienie o umorzeniu postępowania było obarczone wadą prawną polegającą na wydaniu postanowienia na podstawie przesłanki nieusunięcia braków formalnych, do których uzupełnienia wnioskodawcy nie byli wzywani. Nieuzasadnienie wydania postanowienia w oparciu o faktyczną przesłankę nieuzupełnienia w terminie braków formalnych wniosku poprzez złożenie do akt postępowania dokumentów potwierdzających fakt posiadania własności nieruchomości pozostałej poza granicami obecnej Rzeczypospolitej.

Zdaniem skarżących, zbadanie wyżej wymienionych przesłanek w sposób niebudzący wątpliwości prowadzi do konkluzji, że faktyczną przesłanką umorzenia w roku 2010 postepowania o rekompensatę za tzw. "mienie zabużańskie" było niewykazanie przez wnioskodawców pozostawienia poza granicami obecnego państwa polskiego nieruchomości, co w ówczesnym stanie prawnym przepisu należało rozumieć jako brak zamieszkiwania byłego właściciela nieruchomości na Kresach Wschodnich w dniu 1 września 1939 r., co w świetle orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 października 2012 r., sygn. akt SK 11/2012 zostało uznane za przesłankę niekonstytucyjną, a wiec rozstrzygniecie sprawy wyłącznie w oparciu o jej niespełnienie nie może stanowić o prawidłowym rozpoznaniu i zakończeniu sprawy.

Skarżący uważają, że decyzja z dnia [...] października 2010 r. była wadliwa z dwóch powodów. Po pierwsze decyzja ta została wydana w oparciu o przepis niekonstytucyjny, po drugie zaś była wydana z naruszeniem art. 7, art. 8, art. 9 oraz art. 11 Kpa albowiem podstawą odmowy prawa do rekompensaty były braki, co do których wnioskodawcy nie byli wzywani do uzupełnienia. W chwili obecnej błędnym jest stanowisko organów odmawiających wznowienia postępowania zakończonego decyzją z dnia [...] października 2010 r. albowiem organy błędnie zakładają, że wznowienie postępowania byłoby możliwe tylko wtedy, gdyby skarżący otrzymawszy decyzję z dnia [...] października 2010 r. zaskarżyli jej wadliwość w zakresie części podstaw odmowy przyznania rekompensaty i otrzymali w wyniku postępowania odwoławczego decyzję również odmowną w oparciu o tylko jedną (niekonstytucyjną) przesłankę.

Ówcześni Wnioskodawcy nie byli w stanie uzupełnić podstawowych braków formalnych w zakresie udowodnienia prawa własności w dacie 1 września 1939 r. na byłym terytorium RP. Wśród żądanych dokumentów w wezwaniu z dnia 22 grudnia 2009 r., w części wskazującej jakich dokumentów wnioskodawcy nie załączyli, w pkt 2 wskazano: - "dokument potwierdzający własność pozostawionej nieruchomości na dzień 1 września 1939 r." Ówcześni wnioskodawcy wiedzieli, że nie są w stanie dostarczyć aktu własności nieruchomości sprzed 1 września 1939 r., gdyż z przedstawionej i załączonej do akt sprawy uwierzytelnionej kopii - Aktu nr [...] Przydziału Ziemi z dnia [...] sierpnia 1944 r. wynikało, iż przydział ziemi, co do której toczy się sprawa, uprawnionemu nadany został po dacie 1 września 1939 r.

Z uzyskanej informacji, od urzędnika wówczas prowadzącego sprawę przez jednego z wnioskodawców A.K. wynikało, iż nie będzie możliwe rozpoznanie sprawy, gdyż nie spełniają oni warunku posiadania nieruchomości i tym samym zamieszkiwania w dniu 1 września 1939 r. na byłym terytorium RP. Z tych względów wnioskodawcy uzupełniając inne punkty z wezwań powyższego nie uzupełnili mając przekonanie, że właśnie z tego powodu ich wniosek będzie rozstrzygnięty negatywnie. Wskazane żądanie przez organ przedstawienia "dokumentu potwierdzającego własność pozostawionej nieruchomości na dzień 1 września 1939 r." nie znalazło swojego odzwierciedlenia w treści decyzji ostatecznej z dnia [...] października 2010 r., w której to decyzji organ przemilczał kwestie żądania tego dokumentu, a nadto na stronie 2 decyzji wskazał jako dokument konieczny inny, tj.: "dokumenty potwierdzające pozostawienie nieruchomości poza obecnymi granicami RP w związku z wojną", do którego de facto organ wcześniej nie wzywał wnioskodawców.

Na uwagę zwraca też fakt, że pierwotne żądanie przedstawienia dokumentu potwierdzający własność pozostawionej nieruchomości na dzień 1 września 1939 r było również niezgodne z dyspozycją art. 6 ustawy, w której wskazywano na konieczność przedstawienia dowodów świadczących o pozostawieniu nieruchomości poza obecnymi granicami RP na skutek wypędzenia z byłego terytorium RP lub opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r., do czego organ rozpatrujący odwołanie zupełnie się nie odniósł.

W ocenie skarżących, sposób prowadzenia postępowania administracyjnego przez Wojewodę [...] w roku 2010, a w szczególności wezwania i zapewnienia ze strony urzędników, że dokumentem kluczowym dla sprawy jest "dokument potwierdzający własność pozostawionej nieruchomości na dzień 1 września 1939 r." wywołało po strome wnioskodawców wiedzących że nie są w stanie spełnić tego wymogu zaprzestanie starań, co do zgromadzenia dalszego materiału dowodowego dającego postawę do innego, niż negatywne rozstrzygnięcia wszczętej przez nich sprawy.

Organ nie dochował staranności we wskazaniu dowodów, które są niezbędne dla sprawy i w sposób niewłaściwy wyjaśnił wnioskodawcom zasady prowadzonego postępowania. Okoliczności te nie zostały zbadane przez organy badające odwołania skarżących. Powyższe czyni koniecznym i zasadnym uchylenie zaskarżonej decyzji i dokonanie ponownej tym razem merytorycznej oceny roszczeń wnioskodawców. Uzasadniony był zatem złożony przez wnioskodawców wniosek o wznowienie postępowania administracyjnego i uchylenie prawomocnej decyzji Wojewody [...] z dnia [...] października 2010 r., o którym to fakcie w sposób błędny rozstrzyga zaskarżona decyzja, co jest podstawą złożenia niniejszej skargi. Nie było bowiem wolą wnioskodawców, aby sprawa pozostała bez rozpoznania merytorycznego, nie mniej jednak tylko i wyłącznie, z uwagi na popełnione przez organ błędy w prowadzonym postępowaniu nie doszło do rozpatrzenia zasadnie złożonego przez wnioskodawców odwołania.

W odpowiedzi na skargę Minister Skarbu Państwa wniósł o jej oddalenie i jednocześnie podtrzymał stanowisko prezentowane dotychczas w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga nie jest uzasadniona.

Poza sporem jest to, że wniosek J.K., A.K. i K.K. z dnia 25 sierpnia 2014 r. o wznowienie postępowania zakończonego ostateczną decyzją Wojewody [...] z dnia [...] października 2010 r., nr [...] został złożony w oparciu o przepis art. 2 ust. 1 ustawy zmieniającej. Wynika to bezspornie z pisma wnioskodawców z dnia 29 września 2014 r., odwołania z dnia 27 października 2014 r. oraz treści skargi.

Przepis art. 2 ust. 1 ustawy zmieniającej przewiduje, że osoby, którym odmówiono potwierdzenia prawa do rekompensaty z powodu niespełnienia wymogu zamieszkiwania w dniu 1 września 1939 r. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, mogą złożyć wniosek o wznowienie postępowania. Przepisy dotyczące wznowienia postępowania, o którym mowa w art. 145a Kpa, stosuje się odpowiednio, z tym że termin na zgłoszenie żądania wznowienia postępowania wynosi 6 miesięcy i biegnie od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy. Przepisów art. 146 § 1 Kpa oraz art. 272 § 1 Ppsa nie stosuje się.

Sąd zwraca uwagę, że przewidziany wyżej tryb wznowienia postępowania z art. 2 ust. 1 ustawy zmieniającej ma charakter szczególnej regulacji w stosunku do podstawowej regulacji w tym zakresie przewidzianej w Dziale II Rozdziale 12 Kpa. Adresatami tej regulacji są tylko i wyłącznie osoby, którym ostateczną decyzją administracyjną odmówiono potwierdzenia prawa do rekompensaty. Wznowienie postępowania jest zaś możliwe jedynie wtedy, gdy powodem odmowy było niespełnienie przez właściciela pozostawionego mienia wymogu zamieszkiwania w dniu 1 września 1939 r. na byłym terytorium RP. Z uzasadnienia projektu ustawy zmieniającej (druk sejmowy nr 1685) wynika w sposób wyraźny cel projektowanej regulacji. W uzasadnieniu wskazano, że "w projekcie zaproponowano również przepis przejściowy, którego celem jest stworzenie zainteresowanym osobom możliwości wznowienia postępowania (art. 2 ust. 1). Naturalnie odnosić się to będzie tylko do tych osób, których sprawy zostały rozstrzygnięte negatywnie ze względu na niekonstytucyjny warunek domicylu".

Poza sporem jest to, że J.K., A.K. i K.K. ostateczną decyzją Wojewody [...] z dnia [...] października 2010 r. omówiono potwierdzenia prawa do rekompensaty za mienie pozostawione przez ich ojca A.K. w miejscowości R., pow. [...]. Tymczasem, jak wynika z uzasadnienia kwestionowanej decyzji Wojewody [...] z dnia [...] października 2010 r., powodem odmowy potwierdzenia skarżącym prawa do rekompensaty było nieprzedłożenie przez skarżących, na wezwania organu z dnia 5 marca 2009 r. i z dnia 22 grudnia 2009 r. i w zakreślonym terminie, Przydziału Ziemi z dnia [...] sierpnia 1944 r. potwierdzonego za zgodność z oryginałem, dokumentów potwierdzających pozostawienie nieruchomości poza obecnymi granicami RP w związku z II wojną światową, postanowień o stwierdzeniu nabycia spadku lub o dziale spadku po nieżyjących spadkobiercach właściciela pozostawionej nieruchomości, oświadczeń wnioskodawców potwierdzających stan realizacji prawa do rekompensaty oraz miejsc zamieszkania na obecnym terytorium RP stron i właściciela pozostawionej nieruchomości, potwierdzonych urzędowo lub notarialnie za zgodność z oryginałem kopii dokumentów potwierdzających obywatelstwo polskie wnioskodawców.

Trafnie zatem uznał Wojewoda [...] i Minister Skarbu Państwa, że w toku postępowania wznowieniowego nie potwierdziła się wskazywana przez J.K., A.K. i K.K. podstawa wznowienia postępowania, przewidziana w przepisie art. 2 ust. 1 ustawy zmieniającej. Decyzja odmowna z dnia [...] października 2010 r. jest konsekwencją nieprzedłożenia wymaganych przez Wojewodę [...] uwierzytelnionych kopii dokumentów i oświadczeń. Powód odmowy ma więc charakter formalny, a nie merytoryczny. W kwestionowanej decyzji z dnia [...] października 2010 r. Wojewoda [...] nie przeszedł do fazy merytorycznej oceny zasadności wniosku skarżących o potwierdzenie prawa do rekompensaty. Organ pierwszej instancji nie oceniał w kwestionowanej decyzji przesłanki zamieszkiwania A.K. w dniu 1 września 1939 r. na byłym terytorium RP, o której mowa w przepisie art. 2 pkt 1 ustawy w jego pierwotnym brzmieniu.

Wobec tego Sąd uznał za nieskuteczne wskazane w skardze zarzuty naruszenia przez Ministra Skarbu Państwa przepisów art. 151 § 1 pkt 1 w zw. z art. 145a § 1 Kpa w zw. z art. 2 ust. 1 ustawy zmieniającej, art. 7, art. 8, art. 9 i art. 11 w zw. z art. 77 § 1 i art. 80 Kpa. Wojewoda [...], wydając decyzję z dnia [...] października 2014 r., prawidłowo zastosował przepis art. 151 § 1 pkt 1 Kpa w zw. z art. 2 ust. 1 ustawy zmieniającej, skoro w toku wszczętego postępowania wznowieniowego nie potwierdziła się wskazana we wniosku o wznowienie, sprecyzowanym pismem z dnia 29 września 2014 r., przesłanka wznowieniowa z art. 2 ust. 1 ustawy zmieniającej. W tej sytuacji Minister Skarbu Państwa zgodnie z prawem wydał zaskarżoną decyzję w oparciu o przepis art. 138 § 1 pkt 1 Kpa utrzymując w mocy decyzję pierwszoinstancyjną. Organy obu instancji w uzasadnieniach swych decyzji wyjaśniły stronom powody niezasadności wniosku o wznowienie postępowania zakończonego ostateczną decyzją Wojewody [...] z dnia [...] października 2010 r.

Odnosząc się do podnoszonych w skardze zarzutów odnośnie wadliwości prowadzonego postępowania o potwierdzenie prawa do rekompensaty zakończonego decyzją Wojewody [...] z dnia [...] października 2010 r. Sąd zwraca uwagę, że skoro w sprawie wznowieniowej nie potwierdziła się wskazywana przez skarżących podstawa wznowieniowa z art. 2 ust. 1 ustawy zmieniającej, to Wojewoda [...] nie miał podstaw do przejścia do dalszego etapu sprawy wznowieniowej, tj. wydania decyzji w oparciu o przepis art. 151 § 1 pkt 2 Kpa w zw. z art. 2 ust. 1 ustawy zmieniającej w zakresie uchylenia kwestionowanej decyzji oraz wydania nowej decyzji rozstrzygającej, co do istoty sprawę o potwierdzenie prawa do rekompensaty za mienie pozostawione przez ich ojca A.K. w miejscowości R., pow. [...].

Wbrew temu co twierdzą skarżący nie można przyjąć, że faktycznym powodem wydania przez Wojewodę [...] odmownej decyzji z dnia [...] października 2010 r. było niewykazanie przez wnioskodawców pozostawienia nieruchomości, co należało rozumieć jako brak zamieszkiwania byłego właściciela nieruchomości na Kresach Wschodnich w dniu 1 września 1939 r. Takie stanowisko jest nadinterpretacją wskazanych w uzasadnieniu kwestionowanej decyzji powodów odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty. Z uzasadnienia tej decyzji wynika wyraźnie, że organ pierwszej instancji nie oceniał w tej konkretnej sprawie przesłanki domicylu, o której mowa w przepisie art. 2 pkt 1 ustawy w jego pierwotnym brzmieniu.

Jeżeli natomiast skarżący uważali, że decyzja Wojewody [...] z dnia [...] października 2010 r. narusza przepisy prawa, mogli wnieść od tej decyzji odwołanie w zwykłym toku instancji, o czy byli pouczeni w decyzji pierwszoinstancyjnej. W toku postępowania odwoławczego mogły być zatem podnoszone zarzuty takie jak: żądanie przez organ dokumentu, którego ustawa nie wymagała, przyjęcie jako nieuzupełnionych braków formalnych, do których uzupełnienia wnioskodawcy nie byli wzywani, brak możliwości przedłożenia dowodu potwierdzającego pozostawienie mienia sprzed daty 1 września 1939 r., brak staranności we wskazaniu w wezwaniu żądanych dowodów, brak właściwego wyjaśnienia stronom zasad prowadzonego postępowania, naruszenie przepisów art. 7, art. 8, art. 9 i art. 11 Kpa, naruszenie przepisu art. 6 ustawy poprzez wymaganie przedłożenia dokumentu potwierdzającego własność pozostawionego mienia na dzień 1 września 1939 r.

Sąd nie podziela stanowiska skarżących, co do tego, że decyzja Wojewody [...] z dnia [...] października 2010 r. została wydana w oparciu o przepis uznany przez Trybunał Konstytucyjny za niekonstytucyjny. Sąd zwraca uwagę, że kwestionowana decyzja została wydana w oparciu o przepis art. 7 ust. 2 w zw. z art. 6 ust. 6 ustawy. Tymczasem uchwalenie ustawy zmieniającej i jej wejście w życie miało na celu dostosowanie art. 2 pkt 1 ustawy do stanowiska zaprezentowanego przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 23 października 2012 r., sygn. akt SK 11/12 (Dz. U. 2012 r. poz. 1195). Skarżący pomijają to, że w powyższym wyroku Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że art. 2 pkt 1 ustawy, zakresie, w jakim uzależnia prawo do rekompensaty od zamieszkiwania 1 września 1939 r. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jest niezgodny z art. 64 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP. Wskazany wyżej wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie obejmował swym rozstrzygnięciem oceny zgodności art. 7 ust. 2 i art. 6 ust. 6 ustawy ze wskazanymi wyżej wzorcami konstytucyjnymi.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd, na podstawie przepisu art. 151 Ppsa orzekł, jak w sentencji.