Postanowienie NSA, sygn. akt II FZ 140/16
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2016-03-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6119 Inne o symbolu podstawowym 611
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono zażalenie
Powołane przepisy: article: art. 246 § 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Tomasz Zborzyński po rozpoznaniu w dniu 22 marca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 14 stycznia 2016 r. sygn. akt I SA/Gd 851/15 w zakresie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi M. W. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Gdańsku z dnia 13 kwietnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania postanawia: oddalić zażalenie.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odmówił przyznania M. W. prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Gdańsku z dnia 13 kwietnia 2015 r. w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania.

W złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną i synem (uczniem liceum ogólnokształcącego), małżonkowie nie posiadają żadnego majątku, od marca 2015 r., nie osiągają żadnych dochodów, skarżący od marca 2014 r. leczy chorobę zwyrodnieniową stawów kolanowych, był rehabilitowany i dwukrotnie operowany, z uwagi na brak efektów zastosowanego leczenia został skierowany na kolejną operację (co potwierdza dokumentacja medyczna znajdująca się w aktach podatkowych), ze względu na stan zdrowia nie jest w stanie podjąć pracy, obecnie skarżący i jego rodzina otrzymują pomoc od rodziców skarżącego, którą określił "na poziomie poniżej minimum egzystencji".

Zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 23 czerwca 2015 r. wnioskodawca został zobowiązany do przedłożenia konkretnych dokumentów źródłowych, przedstawiających jego sytuację majątkową. W zarządzeniu tym poinformowano skarżącego, że niezastosowanie się do treści wezwania będzie skutkować odmową przyznania prawa pomocy. Pełnomocnik skarżącego dwukrotnie wnosił o przedłużenie terminu do przedłożenia wymaganych dokumentów. Wyjaśniał, że nie ma możliwości skontaktowania się ze skarżącym, który prawdopodobnie przebywa na leczeniu bądź na urlopie. Wskazał, że nie dysponuje żądaną obszerną dokumentacją; wymaga ona zgromadzenia i przeanalizowania z udziałem skarżącego. Pomimo dwukrotnego przedłużenia terminu do złożenia dokumentów szczegółowo wskazanych w zarządzeniu, pełnomocnik skarżącego przedłożył tylko część z nich. Po analizie zgromadzonego materiału dowodowego referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Na skutek sprzeciwu wniesionego od powyższego postanowienia sprawa została poddana pod rozpoznanie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, który zaskarżonym postanowieniem na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: P.p.s.a.) odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Sąd stwierdził, że skarżący nie wykazał, iż spełnia przesłanki przyznania mu prawa pomocy, gdyż nie wykonał nałożonego na niego obowiązku. Dokonanie rzetelnej i pełnej oceny jego sytuacji finansowej wciąż nie jest możliwe z uwagi na niewyjaśnienie wszystkich istotnych (kluczowych) okoliczności.

W zażaleniu na wskazane postanowienie skarżący wniósł o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Zarzucił naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 255 P.p.s.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na bezzasadnej odmowie przyznania prawa pomocy. Ponadto skarżący zarzucił, że Sąd nieprawidłowo uzasadnił zaskarżone postanowienie oraz ograniczył prawo skarżącego do sądu poprzez odmowę przyznania prawa pomocy. Do zażalenia nie dołączono żadnych dodatkowych dokumentów.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Należy zauważyć, że stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wskazany przepis stanowi odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 P.p.s.a. Trzeba pamiętać, że instytucja prawa pomocy jest swoistą formą dotowania przez Skarb Państwa podmiotów, które ze względu na nadzwyczaj trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść w pełni wymaganych prawem kosztów postępowania i brak środków finansowych stanowi przeszkodę uniemożliwiającą im dochodzenie swych praw przed sądem.

Ciężar dowodu spoczywa więc na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy i która ma wskazać, iż znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie kosztów postępowania. Aby przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej było możliwe sąd musi dokonać oceny, czy wskazane w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przesłanki rzeczywiście zaistniały. Strona powinna zatem podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności przyznania jej prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zasadniczo zależy, od tego jak Sąd oceni to, co zostanie przez stronę wykazane. Strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 P.p.s.a.), który ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji materialnej wnoszącego. W razie pojawiania się wątpliwości co do przedstawionych w formularzu danych Sąd ma instrumenty prawne służące ich wyjaśnieniu. W niniejszej sprawie Sąd pierwszej instancji wykorzystał swoje prawo nadane mu w art. 255 P.p.s.a. i wezwał skarżącego o nadesłanie dodatkowych dokumentów, a także wskazał jakie to mają być dokumenty. Czynności określone w art. 255 P.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Skarżący wezwany do uzupełnienia oświadczenia powinien z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. W interesie strony leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy. Nie jest natomiast rolą Sądu zastępowanie strony w poszukiwaniu racji przemawiających za uwzględnieniem wniosku. Obowiązkiem Sądu jest bowiem dokonanie wnikliwej oceny twierdzeń i dowodów przedłożonych przez stronę zgodnie z zasadami logiki i doświadczenia życiowego, a w konsekwencji rozstrzygnięcie, czy sytuacja materialna i osobista strony daje podstawy do skorzystania ze zwolnienia przewidzianego w art. 245 P.p.s.a. W rozpoznawanej sprawie, skarżący składający wniosek o przyznanie prawa pomocy nie udokumentował szeregu okoliczności podnoszonych na etapie postępowania przed Sądem pierwszej instancji. Skoro skarżący nie przedstawił wszystkich żądanych dokumentów, które wskazywałyby w sposób niebudzący wątpliwości jaka jest jego sytuacja majątkowa, to Sąd pierwszej instancji miał pełne podstawy ocenić wniosek jako niezasadny, bowiem nie mógł przeprowadzić pełnej analizy posiadanych przez niego środków. W takiej sytuacji skarżący powinien liczyć się z tym, że Sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do uznania jego oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione, a tym samym przyjęcia, że wykazał przesłanki uzasadniające przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie.

W zażaleniu skarżący działający przez pełnomocnika poza twierdzeniem, że nie zgadza się z postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, nie przedstawił popartych dowodami faktów, które wskazywałyby na konieczność przyznania skarżącemu prawa pomocy w żądanym wymiarze.

W świetle opisanych okoliczności za usprawiedliwioną należało uznać ocenę Sądu pierwszej instancji, że przedstawione przez skarżącego dane nie dawały podstaw do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym.

W konsekwencji brak jest również podstaw do uwzględnienia zarzutów dotyczących uzasadnienia postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Uzasadnienie postanowienia zawiera wszelkie niezbędne elementy zgodnie z wymogami P.p.s.a.

Odnosząc się do powołania przez stronę w zażaleniu, art. 45 ust 1 Konstytucji RP, Naczelny Sąd Administracyjny konsekwentnie w swoim orzecznictwie podkreśla, że prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu stronom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego, a tym samym realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji RP. Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje przy tym, że prawo dostępu do sądu nie ma jednak charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W przypadku, gdy dostęp jednostki do sądu jest ograniczony czy to przez działanie prawa, czy faktycznie, ograniczenie tego prawa nie będzie sprzeczne z wymienionymi wyżej przepisami Konstytucji RP, gdy ograniczenie dostępu do sądu nie narusza samej istoty tego prawa i gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, do realizacji którego stosowane środki zmierzały. Stąd ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, a sposób, w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, winien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu (vide postanowienia NSA: z dnia 26 lipca 2007 r., sygn. akt I OZ 559/07; z dnia 17 marca 2009 r., sygn. akt II OZ 243/09; z dnia 30 września 2009 r., sygn. akt II OZ 801/09 i inne oraz powoływany tam wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 lipca 2002 r. w sprawie P.C. i S. vs. Wielka Brytania nr 56547/00, LEX nr 75481).

Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a.