Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1700/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2013-03-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 10,  art. 97  par. 1  pkt 4,  art. 80,  art. 138   par. 2
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Tarnowska Sędziowie: WSA Dariusz Chaciński WSA Emilia Lewandowska (spr.) Protokolant specjalista Joanna Pleszczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 marca 2013 r. sprawy ze skargi M.C. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lipca 2012 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej oddala skargę.


UZASADNIENIE

I SA/Wa 1700/12

UZASADNIENIE

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z [...] lipca 2012 r. nr [...], uchylił decyzję Wojewody [...] z [...] października 2011 r. nr [...] i przekazał sprawę do ponownego rozpoznawania organowi I instancji.

Z ustaleń organu wynika, że M.C. pismem z 23 maja 2002 r. wystąpiła do Wojewody [...] o wydanie decyzji stwierdzającej, że nieruchomości: o pow. [...] ha objęta księgą wieczystą KW [...] (obecnie KW nr [...]) oraz o pow. [...] ha objęta księgą wieczystą KW [...] /obecnie KW Nr [...]/, prowadzonymi przez Sąd Rejonowy w K., stanowiące byłą własność W.K.- nie podpadały pod przepis art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13 z późn. zm.).

Pismem z dnia 1 czerwca 2011 r. M.C. zmodyfikował swój wniosek w sprawie, ograniczając żądanie do wydania decyzji dotyczącej podpadania bądź też nie pod działania przepisu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu nieruchomości o pow. [...] ha, objętej księgą wieczystą KW [...].

Decyzją z dnia [...] października 2011 r. nr [...] Wojewoda [...] stwierdził, iż w/w nieruchomość nie podpadała pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu.

Od decyzji tej odwołanie wniosła A. [...] W. Oddział [...] w G. z siedzibą w P. Organ odwoławczy przede wszystkim podniósł, że organ I instancji nie uwzględnił w sposób prawidłowy wskazań zawartych w decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] grudnia 2008 r. odnoszących się do konieczności pełnej realizacji zasady czynnego udziału stron w postępowaniu. Organ odwoławczy wskazał wówczas w uzasadnieniu decyzji, że w piśmie z 17 maja 2005 r. pełnomocnik wnioskodawczyni poinformował, iż nie żyje jeden ze spadkobierców K.K.- F.K., a spadek po nim nabyły C.C. oraz W.K.. W tej sytuacji organ I instancji winien był ustalić następców prawnych nieżyjącej strony postępowania w oparciu o stosowne dokumenty wzywając strony do ich przedłożenia. W sytuacji zaś gdyby wezwaniu takiemu nie uczyniono zadość, organ winien zawiesić postępowanie na podstawie art. 97 §1 pkt 4 Kpa i wezwać wnioskodawców do wystąpienia do sądu powszechnego z wnioskiem o wydanie postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po F.K..

Tymczasem organ I instancji zamiast zawiesić postępowanie na podstawie art. 97 §1 pkt 4 Kpa do czasu ustalenia pełnego kręgu stron postępowania, wobec nieprzedłożenia wyżej wskazanych dokumentów, odmówił przyznania C.C. i V.K. przymiotu strony w postępowaniu, ponieważ " nie wykazały swojego następstwa prawnego po zmarłym J.K. (...) w trybie art. 1025 § Kc", przedkładając do akt sprawy wyłącznie dokumenty dotyczące nabycia spadku po tymże sporządzone przez sąd kanadyjski, gdy tymczasem m sprawy dotyczące praw rzeczowych do nieruchomości położonych na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej należą do wyłącznej jurysdykcji krajowej.

Brak udziału strony w postępowaniu bez własnej winy stanowi istotną wadę prawną będącą jednocześnie przesłanką do wznowienie postępowania administracyjnego na podstawie art. 145 § 1 pkt 4 Kpa.

Wobec powyższej wadliwości proceduralnej zaskarżonej decyzji ocena merytoryczna zajętego przez organ I instancji stanowiska, w ocenie organ odwoławczego, jest przedwczesna. Jednak dla prawidłowości kolejnych czynności, które zostaną podjęte przez organ I instancji przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ odwoławczy podniósł, iż przyjęcie ze nieruchomość o pow. [...] ha, objęta księgą wieczystą KW [...] /obecnie KW Nr [...]/ prowadzona przez Sąd Rejonowy w K.- nie była powiązana funkcjonalnie z nieruchomością jezioro [...] i nie podlegała działaniu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej zostało oparte w zasadzie wyłącznie o dowód z przesłuchania M.C. w trakcie rozprawy administracyjnej z dnia [...] lipca 2011 r., która to w czasie rozprawy stwierdziła m.in., iż nieruchomość była wykorzystywana przez jej dziadków wyłącznie na cele rekreacyjno-sportowe. W aktach brak natomiast jakichkolwiek innych dokumentów, które potwierdzałaby okoliczność wykorzystywania nieruchomości objętej wnioskiem w ten sposób. Organ zauważył także, iż na rozprawie nie były przesłuchiwane jakiekolwiek inne osoby. Wyjaśnienia Zainteresowanej nie zostały w jakikolwiek sposób zweryfikowane. Z akt nie wynika przy tym, ażeby organ miał na uwadze przy przeprowadzaniu tego dowodu treść art. 79 § 1 § 2 Kpa.

Zachowanie wymagań tych przepisów niezależnie od wagi i treści przeprowadzonego dowodu jest bezwzględnym obowiązkiem organu /wyrok NSA z dnia 13 lutego 1986 r. sygn. Akt II SA 2015/85/. Celem jednoznacznego wyjaśnienie sprawy, jako świadków w sprawie należałoby powołać również pozostałe strony postępowania, a także osoby które bezpośrednio bądź też pośrednio znają sytuację faktyczną omawianego majątku na dzień 1 września 1939 r. / np. osoby zatrudnione w majątku, sąsiedzi/.

W ocenie organu pomocne dla prawidłowego rozstrzygnięcia poprzedzonego wnikliwym rozpoznaniem sprawy będzie również zgromadzenie dodatkowych dowodów np: z dokumentów archiwalnych i historycznych /mapy synchroniczne, klasyfikacyjne, ewidencyjne; wyciągi z publikacji historycznych; opinie geodezyjno-prawne; dokumenty archiwalne dotyczące przejęcia nieruchomości, w tym protokół przejęcia/, pozwalających na jednoznaczne ustalenie stanu faktycznego prawnego nieruchomości na dzień 1 września 1939 r., jak również przesłuchanie stron i świadków co do charakteru, przeznaczenia i sposobu użytkowania terenu objętego wnioskiem. Organ zauważył także, iż pierwotnie żądanie wnioskodawczyni odnosiło się do nieruchomości: o pow. [...] ha objętej księgą wieczystą KW [...] (obecnie KW Nr [...]) oraz o pow. [...] ha objętej księgą wieczysta KW [...]/obecnie KW Nr [...]/, prowadzonych przez Sąd Rejonowy w K., stanowiących byłą własność W.K.. Pierwotnie żądanie zostało jednak ograniczone wyłącznie do nieruchomości [...] o obszarze o pow. [...] ha. Wszczęte w pozostałym zakresie postępowanie organ I instancji winien zatem, czego nie uczynił - umorzyć, jako bezprzedmiotowe.

W skardze na decyzje Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi M.C. zarzuciła:

- naruszenie przepisów postępowania, mających istotny wpływ na wynik sprawy, to jest art. 7 w zw. z art. 8 w zw. z art. 75 § 1 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 w zw. z art. 86 w zw. z art. 138 § 2 Kpa., polegające na zaniechaniu rozpatrzenia przez organ drugiej instancji w sposób wyczerpujący całego materiały dowodowego i wadliwym przyjęciu, iż Wojewoda [...] nazbyt pobieżnie, nierzetelnie i niejednoznacznie zbadał kwestie charakteru, przeznaczenia i sposobu użytkowania poszczególnych części nieruchomości objętej wnioskiem, opierając się w tym względzie "w zasadzie wyłącznie" na dowodzie z przesłuchania skarżącej - czego konsekwencją było wydanie przez Ministra błędnej decyzji o "uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji",

- naruszenie przepisów postępowania, mających istotny wpływ na wynik sprawy, to jest art. 10 w zw. z art. 138 § 2 Kpa., polegające na błędnym uznaniu przez organ drugiej instancji, iż Wojewoda [...], prowadząc przedmiotowe postępowanie naruszył art. 10 Kpa., rzekomo nierealizując w pełni zasady czynnego udziału stron w postępowaniu- czego konsekwencją było wydanie przez Ministra błędnej decyzji o "uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji",

- naruszenie przepisów postępowania, mających istotny wpływ na wynik sprawy, to jest art. 28 Kpa. w zw. z art. 77 § 1 Kpa. w zw. z art. 11071 Kpc. w zw. z art. 11102 Kpc. w zw. art. 138 § 2 Kpa., polegające na nieustaleni przez organ drugiej instancji pełnego kręgu stron postępowania, w szczególności w zakresie spadkobierców po zmarłym F.K. ( w sytuacji gdy z dokumentów dostarczonych przez strony niewątpliwie wynika, iż spadek po F.K. nabyły C.C. i V.K.), wskutek błędnego przyjęcia, iż sprawa spadkowa po F.K., dotyczy prawa rzeczowego na nieruchomości położonej w Polsce i jako taka podlega wyłącznej jurysdykcji krajowej- czego konsekwencją było wydanie przez ministra błędnej decyzji o "uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji",

- naruszenie przepisów postępowania, mających istotny wpływ na wynik sprawy, to jest art.28 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 97 § 1 pkt 4 w zw. z art. 100 w zw. z art. 138 § 2 Kpa., polegające "uchyleniu zaskarżonej decyzji w całości i przekazaniu sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji" ze wskazaniem, iż dla prawidłowego ustalenia kręgu spadkobierców po F.K. koniecznym jest wezwanie wnioskodawczyni do wystąpienia do krajowego sądu powszechnego z wnioskiem o stwierdzenie nabycia spadku, podczas gdy prawidłowe działanie organu w tym zakresie powinno polegać na zawieszeniu postępowania w trybie art. 97 § 1 pkt 4 Kpa., wezwaniu stron do złożenia w określonym terminie wniosku o przeprowadzenie postępowania w sprawie stwierdzenia nabycia spadku po zmarłym, a jeżeli strony uchybia terminowi- na rozstrzygnięciu tegoż zagadnienia wstępnego we własnym zakresie na podstawie art. 100 Kpa., w szczególności z uwzględnieniem materiału dowodowego, który znajduje się w aktach sprawy,

- naruszenie przepisów postępowania, mających istotny wpływ na wynik sprawy, to jest art.28 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 30 § 5 w zw. z art. 138 § 2 Kpa., polegające na "uchyleniu zaskarżonej decyzji w całości i przekazaniu sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji" ze wskazaniem, iż dla prawidłowego ustalenia kręgu spadkobierców po F.K. koniecznym jest wezwanie wnioskodawczyni do wystąpienia do krajowego sądu powszechnego z wnioskiem o stwierdzenie nabycia spadku, podczas gdy prawidłowe działanie organu w tym zakresie powinno polegać na wystąpieniu przez organ administracji do sądu właściwego ze względu na miejsce położenia nieruchomości z zapytaniem, czy prowadzono w nim postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku po zmarłym F.K. i w razie uzyskania negatywnej odpowiedzi- na wystąpieniu przez organ do sądu powszechnego z wnioskiem o ustanowienie kuratora dla spadku pozostawionego przez zmarłego, celem reprezentowania spadkobierców w niniejszym postępowaniu,

- naruszenie przepisów postępowania, mających istotny wpływ na wynik sprawy, to jest art. 28 Kpa. w zw. z art. 77 § 1 Kpa. w zw. z art. 1145 Kpc. w zw. z art. 1148 Kpc. w zw. art. 138 § 2 Kpa., polegające na "uchyleniu zaskarżonej decyzji w całości i przekazaniu sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji" ze wskazaniem, iż dla prawidłowego ustalenia kręgu spadkobierców po F.K. koniecznym jest wezwanie wnioskodawczyni do wystąpienia do krajowego sądu powszechnego z wnioskiem o stwierdzenie nabycia spadku po nim, podczas gdy prawidłowe działanie organu w tym zakresie powinno polegać na wystąpieniu przez organ do właściwego Sądu Okręgowego z wnioskiem o uznanie orzeczenia sądu państwa obcego wydanego w sprawie cywilnej w trybie art. 1145- 11491 Kpc.

Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest nieuzasadniona.

Powodem uchylenia decyzji organu I instancji zaskarżoną decyzja było to, że organ nie ustalił następców prawnych nieżyjącej strony postępowania F.K. i wydał decyzję , czym naruszył art. 10 Kpa. Uchylenie decyzji organu I instancji z powodu powołanego przez organ odwoławczy uchybienia Sąd uznaje za w pełni zasadne i odpowiadające prawu. Na organach administracji spoczywa bowiem obowiązek ustalenia kręgu stron postępowania i umożliwienia im czynnego udziału w każdym stadium postępowania co wynika z zasady procesowej określonej w art. 10 kpa. Stronami toczącego się postępowania powinni być wszyscy spadkobiercy właścicielki nieruchomości objętej kontrolowaną decyzją – K.K. lub ich spadkobiercy. W sprawie jest bezsporne, ze jednym ze spadkobierców- K.K. był jej syn F.K., który zmarł [...] września 1988 r. Zatem jego spadkobiercy winni brać udział w postępowaniu w charakterze strony. Wnioskodawczyni wskazała jako spadkobierców zmarłego, jego córki C.C. oraz W.K., F.K. zmarł w O.. Wnioskodawczyni przedłożyła szereg dokumentów wydanych przez instytucje z miejsca zgonu, w tym i tamtejszego sądu, ale żadne z nich nie zostały uznane przez organ jak0 potwierdzające, że C.C. i W.K. nabyły spadek po F.K.. Odmówił im przymiotu strony i w takim stanie prawnym wydał decyzję nie podejmując żadnych innych działań w celu ustalenia spadkobierców F.K..

Wbrew stanowisku skargi organ administracji publicznej nie jest uprawniony do samodzielnego ustalenia spadkobierców zmarłej strony. Do potwierdzenia praw do spadku powołany jest wyłącznie sąd powszechny. Samo zawiadomienie przez organ C.C. i W.K. o wszystkich czynnościach łącznie z doręczeniem im decyzji nie stanowi o tym, iż nabyły one prawa spadkowe. Również organ nie jest uprawniony do występowania do sądu powszechnego o przeprowadzenie stosownego postępowania potwierdzającego prawa spadkowe.

Prawidłowo organ odwoławczy wskazał, że organ I instancji powinien w tej sytuacji zawiesić postępowanie w trybie art. 97 §1 pkt 4 Kpa. i zobowiązać strony do wystąpienia do sądu powszechnego o wydanie orzeczenia potwierdzającego kto jest spadkobiercą F.K.. Z tym, że błędnie organ twierdzi, iż strony postępowania należy wezwać do przedłożenia postanowienia stwierdzającego nabycie spadku po F.K. lub wystąpienia do sądu o wydanie takiego postanowienia. Jurysdykcja krajowa w sprawach spadkowych dotyczy spraw spadkowych o jakich stanowi art. 1108 § 1 i § 2 Kpc., a mianowicie do jurysdykcji krajowej należą sprawy spadkowe jeżeli spadkobierca w chwili śmierci był obywatelem polskim, lub miał miejsce zamieszkania bądź miejsce zwykłego pobytu w Rzeczypospolitej Polskiej albo jeżeli majątek spadkowy albo jego znaczna część znajduje się Rzeczypospolitej Polskiej. Wobec treści tego przepisu należy najpierw ustalić czy F.K. w chwili śmierci był obywatelem polski, gdyż tylko w tej sytuacji polski sąd jest uprawniony do stwierdzenia nabycia spadku. Gdyby F.K. w chwili śmierci nie był obywatelem polskim to polski sąd nie jest właściwy do stwierdzenia nabycia spadku. Pozostałe przesłanki jurysdykcji krajowej, określone w art. 1108 Kpc., nie odnoszą się stanu faktycznego niniejszej sprawy. Należy bowiem mieć na uwadze, że w skład spadku nie wchodzi majątek znajdujący się w Rzeczypospolitej Polskiej, lecz jedynie roszczenie o stwierdzenie, że majątek nie podpadał pod przepisy dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Roszczenie to, które jest rozpoznawane w przedmiotowej sprawie nie jest roszczeniem o prawa rzeczowe na nieruchomości i o posiadanie nieruchomości położonej w Rzeczypospolitej Polskiej, których rozpoznanie należy do wyłącznej jurysdykcji krajowej i o czym stanowi art. 11071 kpc. Katalog praw rzeczowych wynika z Księgi drugiej ustawy Kodeks Cywilny, a roszczenie rozpoznawane w przedmiotowej sprawie nie odnosi się do praw o jakich stanowią przepisy tej części Kodeksu Cywilnego.

W sytuacji gdy strona twierdzi, że przedłożone przez nią dokumenty wystawione przez sądy kanadyjskie potwierdzają prawa do spadku po F.K., według prawa obowiązującego w miejscu ich wystawienia, to ich skuteczność na terenie Polski jest wtedy gdy podlegają one uznaniu o czym stanowi art. 1145 Kpc. Ustalenie, że orzeczenie sądu państwa obcego podlega uznaniu następuje w postępowaniu przed właściwym sądem okręgowym, a z wnioskiem o ustalenie może wystąpić do sądu każdy, kto ma w tym interes prawny, co wynika z treści art. 1148 §1 Kpc. Organ administracji publicznej nie jest właściwy do wystąpienia z wnioskiem do sądu o ustalenie, gdyż nie ma w tym interesu prawnego. Interes zaś prawny w tym zakresie przysługuje stronom postępowania i do czego organ winien strony zobowiązać.

Reasumując należy stwierdzi, że organ odwoławczy miał podstawy do uchylenia decyzji organu II instancji i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania, a zatem nie naruszył art. 138 § 2 Kpa. Prawidłowo bowiem uznał, że organ I instancji nie ustalił pełnego kręgu stron postępowania. Zasadnie również uznał, że postępowanie pierwszoinstancyjne powinno być zawieszone do czasu ustalenia spadkobierców F.K. oraz, że organ I instancji powinien zobowiązać strony do wszczęcia postępowań przed sądem powszechnym, których rozstrzygnięcie wskazałoby kto jest spadkobiercą F.K.. W tej sytuacji niezasadne są zarzuty skargi naruszenia licznych przepisów postępowania administracyjnego, które zmierzały do wykazania naruszenia art. 138 § 2 Kpa.

Prawidłowe jest także wskazanie przez organ odwoławczy jakie działanie winien podjąć organ I instancji dla rozstrzygnięcia sprawy merytorycznie.

Organ II instancji stwierdził, że oparcie rozstrzygnięcia wyłącznie na zeznaniach strony bez ich weryfikacji nie świadczy o wnikliwym rozpoznaniu sprawy, a także wskazał jakie dowody powinien organ pozyskać by sprawa mogła być wyjaśniona skutecznie i zgodnie z prawem. To stanowisko organu Sąd podziela. Organ I instancji przyjął za podstawę rozstrzygnięcia zeznania M.C. bez ich weryfikacji i oceny zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów wyrażoną w art. 80 Kpa., a zeznania strony tak jak każdy dowód podlegają takiej ocenie. Ponieważ M.C. jako strona postępowania jest zainteresowana w korzystnym dla niej rozstrzygnięciu, a wiedzę jaką posiada w sprawie i przedstawiła w zeznaniach ma tylko "ze słyszenia", to zalecenia organu odwoławczego by dowód ten ocenić w zestawieniu z innymi dowodami są zasadne. Jednocześnie organ wskazał jakie dowody powinien jeszcze próbować pozyskać organ I instancji. Zarzut więc, naruszenia przepisów postępowania administracyjnego powołanych w pkt 1 skargi również nie znajduję uzasadnienie.

Z powyższych względów Sąd na zasadzie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku.