Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1380/20
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2020-12-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 136 ust. 3
journal: Dz.U. 2018 poz 2204
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o  gospodarce nieruchomościami  - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Sikorska (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Barbara Adamiak Sędzia NSA Andrzej Wawrzyniak po rozpoznaniu w dniu 15 grudnia 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J.R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 9 stycznia 2020 r., sygn. akt II SA/Gl 1314/19 w sprawie ze skargi J. R. na decyzję Wojewody Śląskiego z dnia [...] lipca 2019 r., nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 9 stycznia 2020 r., sygn. akt II SA/Gl 1314/19, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę J. R. na decyzję Wojewody Śląskiego z [...] lipca 2019 r., nr [...], w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.

Powyższy wyrok zapadł w następujących okolicznościach faktycznych

i prawnych:

Wnioskiem z 23 kwietnia 2018 r., uzupełnionym pismem z 6 maja 2018 r., J. R. (dalej wnioskodawca, skarżący) wystąpił do Prezydenta Miasta Siemianowice

o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, stanowiącej działkę nr [...], o powierzchni 490 m² oraz wypłatę odszkodowania za składnik budowlany - garaż samochodowy, ogrodzenie oraz składnik roślinny. Wyjaśnił, że nieruchomość stanowiła poprzednio własność jego matki - J. N. i przejęta została na rzecz Państwa na podstawie decyzji Wiceprezydenta Miasta Siemianowice Śląskie o wywłaszczeniu nieruchomości i odszkodowaniu z [...] stycznia 1978 r., sygn. [...], utrzymanej w mocy decyzją Wojewody Śląskiego z [...] kwietnia 1980 r., nr [...].

Postanowieniem z [...] lipca 2018 r. Wojewoda Śląski wyznaczył Prezydenta Miasta Chorzów jako organ właściwy do rozpatrzenia wniosku.

Decyzją z [...] maja 2019 r., znak [...], Prezydent Miasta Chorzowa odmówił zwrotu wywłaszczonej nieruchomości położonej w S. przy ulicy P., obejmującej działkę nr [...] o powierzchni 490 m²., dla której Sąd Rejonowy w S. prowadzi księgę wieczystą nr [...]. W uzasadnieniu powołał się na art. 136, art. 137 ust. 1

i art. 142 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j.: Dz.U. z 2018 r., poz. 2204; "u.g.n."). Wyjaśnił, że wnioskodawca jest spadkobiercą J. R. (N.), co potwierdził postanowieniem Sądu Rejonowego w S. z [...] czerwca 1997 r., sygn. akt [...].

Przedmiotowa nieruchomość znajduje się w granicach lokalizacji osiedla mieszkaniowego (zgodnie z planem realizacyjnym nr [...] zatwierdzonym decyzją Naczelnika Miasta z [...] kwietnia 1974 r., nr [...] oraz ostateczną decyzją Wojewody Katowickiego z [...] lipca 1975 r., nr [...]. O wywłaszczeniu nieruchomości orzekł Wiceprezydent Miasta Siemianowice Śląskie decyzją z [...] stycznia 1978 r., a jak wnikało z uzasadnienia tej decyzji, wywłaszczenie nastąpiło

z przeznaczeniem pod budowę szkoły i boiska przyszkolnego. Decyzją tą przyznano też stronie odszkodowanie w wysokości ustalonej przez biegłych rzeczoznawców, na które składała się kwota za składnik gruntowy, składnik budowlany i składnik roślinny. Wobec odmowy przyjęcia przez Jadwigę N. ustalonego odszkodowania (nie podjęcie odszkodowania za pośrednictwem Powszechnej Kasy Oszczędności), Sąd Rejonowy postanowieniem z [...] lipca 1980 r., sygn. akt [...] zezwolił na wpłacenie kwoty (75 070,00 zł) do depozytu sądowego tytułem odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość, o czym zainteresowana została powiadomiona pismami z 16 lipca 1980 r. i 8 sierpnia 1980 r. Wiedzę o przekazaniu kwoty odszkodowania do depozytu sądowego potwierdził także obecnie skarżący.

Decyzją z [...] kwietnia 1980 r., nr [...] Wojewoda Katowicki odmówił wznowienia postępowania w sprawie wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości. Już wtedy inwestycja - cel wywłaszczenia – budowa boiska szkolnego - dobiegała końca.

W związku z pismem J. R. z 3 maja 1992 r. w sprawie uchylenia decyzji wywłaszczeniowej, przeprowadzono oględziny przedmiotowej nieruchomości, które potwierdziły zrealizowanie celu wywłaszczenia. Na wywłaszczonej nieruchomości znajdowała się bieżnia, skocznia oraz wąski pas zieleni obsadzony drzewkami i trawą.

Wobec złożenia przez wywłaszczoną wniosku z 8 lutego 1992 r. o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, Kierownik Urzędu Rejonowego w Katowicach decyzją

z [...] czerwca 1995 r. odmówił zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Decyzja ta uchylona została decyzją Wojewody Katowickiego z [...] września 1995 r. W wyniku ponownego rozpoznania sprawy decyzją z [...] października 1996 r., nr [...] Kierownik Urzędu Rejonowego w Katowicach powtórnie odmówił zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Decyzją z [...] stycznia 1997 r., nr [...], Wojewoda Katowicki utrzymał ją w mocy.

Prezydent Miasta Chorzów ustalił, że celem wywłaszczenia przedmiotowej działki była "budowa szkoły i boiska przyszkolnego" w związku z realizacją osiedla [...] w S.. Przeprowadzona 28 listopada 2018 r. wizja

w terenie wykazała, że nieruchomość ta przylega z jednej strony do nieruchomości zabudowanej budynkiem szkoły i stacji trafo, a z drugiej do ogrodu nieruchomości będącej własnością skarżącego. Działka ta zabudowa jest bieżnią, w części stacją trafo oraz drogą wewnętrzną. Pozostała część porośnięta jest trawą. W świetle powyższych ustaleń organ uznał, że cel wywłaszczenia został zrealizowany. Potwierdzają ten fakt zarówno dokumenty archiwalne z przeprowadzonych na przestrzeni lat postępowań administracyjnych, jak i obecne oględziny nieruchomości.

Organ ten wskazał, że w sytuacji, gdy celem wywłaszczenia była budowa szkoły czy przedszkola, to pod tym pojęciem nie kryje się jedynie budynek, w którym odbywają się zajęcia, ale także cała infrastruktura towarzysząca, m.in. mająca zapewnić należyty dojazd, zapewnić miejsce do ćwiczeń, gry, zabawy i odpoczynku. Wywłaszczona działka nr [...] zabudowana jest fragmentem stacji transformatorowej, która jest niezbędna do potrzeb funkcjonowania budynku szkoły, zaś bieżnia sportowa, alejka, fragment drogi dojazdowej oraz pozostały teren zielony łączący poszczególne części boiska szkolnego - tworzy kompleks szkolny. Elementy infrastruktury umiejscowione na tej działce niezbędne były nie tylko dla funkcjonowania szkoły, ale także spełniają swoją funkcję dla osiedla [...] grudnia. Z ustaleń wynika, że budynek szkoły oraz stacja transformatorowa zostały wzniesione w latach 1979 - 1980, zaś teren sportowy (boisko, bieżnia, tereny zielone) zrealizowany został w 1981 r.

Wprawdzie na mocy decyzji Prezydenta Miasta Siemianowice Śląskie z [...] sierpnia 2018 r. trwały zarząd sprawowany przez Gimnazjum w S. w stosunku do wymienionej nieruchomości został wygaszony (także do działki nr [...]), to jednak przedmiotowa nieruchomość pozostaje we władaniu Gminy Siemianowice Śląskie.

Odnosząc się do argumentu, iż obecnie nieruchomość nie jest wykorzystywana na potrzeby szkoły, organ podkreślił, iż nawet fakt występowania innego sposobu zagospodarowania terenu wywłaszczonego w przyszłości (zmiana przeznaczenia nieruchomości po zrealizowaniu celu wywłaszczenia) nie ma znaczenia dla stwierdzenia, czy na danej nieruchomości został zrealizowany cel wywłaszczenia. Wystarczającą przesłanką do uznania realizacji celu wywłaszczenia jest fakt jego osiągnięcia w przeszłości.

W wyniku rozpatrzenia odwołania skarżącego, Wojewoda Śląski zaskarżoną decyzją z [...] lipca 2019 r. utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu stwierdził, że sytuacja w sprawie jest szczególna. Sprawa o zwrot przedmiotowej nieruchomości była już rozpatrywana, a to z wniosku złożonego przez wywłaszczoną właścicielkę nieruchomości. Wówczas decyzją z [...] października 1996 r. Kierownik Urzędu Rejonowego w Katowicach orzekł o odmowie zwrotu przedmiotowej działki na rzecz J. R., a Wojewoda decyzją z [...] stycznia 1997 r. utrzymał ją w mocy. Organ wyjaśnił, że powyższe decyzje wydane zostały na podstawie przepisów ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości.

Natomiast obecny wniosek z 23 kwietnia 2018 r., złożony przez następcę prawnego właścicielki nieruchomości, może być rozpoznany na podstawie przepisów art. 136 i art. 137 u.g.n. Przepisy te wprowadziły nowe zasady i przesłanki zbędności wywłaszczonych nieruchomości, decydujących o możliwości zwrotu. Organ podkreślił, że zmiana stanu prawnego spowodowała możliwość odrębnego ustalenia stanu faktycznego i rozpatrzenia sprawy w oparciu o nową ustawę. Nie ma w takim przypadku powagi rzeczy osądzonej, gdyż rozpatrywanie wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości następował na różnych podstawach prawnych.

Wojewoda przywołał art. 136 i art. 137 u.g.n., a także wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 13 marca 2014 r., sygn. akt P 38/11, według którego art. 137 ust. 1 pkt 2 u.g.n. w zakresie w jakim za nieruchomość zbędną uznaje nieruchomość wywłaszczoną (jak to ma miejsce w niniejszej sprawie) przed 27 maja 1990 r., na której w dniu złożenia wniosku o zwrot, a nie później niż przed 22 września 2004 r., zrealizowano cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jest niezgodny z art. 2 w związku z art. 165 ust. 1 Konstytucji RP. W przypadku przedmiotowej nieruchomości, skoro cel wywłaszczenia został zrealizowany przed 22 września 2004 r., to terminy określone w art. 137 ustawy nie mają zastosowania.

Organ stwierdził, że głównym zadaniem organu właściwego do rozpatrzenia wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości jest ustalenie celu wywłaszczenia oraz zbadanie zbędności nieruchomości na ten cel w rozumieniu art. 137 u.g.n. Pomimo braku dołączenia do akt planu realizacyjnego powołanego w decyzji z [...] stycznia 1978 r., nie może być żadnych wątpliwości co do celu przedmiotowego wywłaszczenia. Wynika on bowiem z samej decyzji i pozostałych zgromadzonych w sprawie akt, a mianowicie nieruchomość wywłaszczona została dla budowy szkoły oraz boiska szkolnego (zaplecza sportowego).

Nie może także być kwestionowany fakt, że szkoła oraz boisko szkolne zostały wybudowane i nastąpiło to przed 22 września 2004 r. Świadczą o tym zgromadzone w sprawie dokumenty - m.in. pismo Siemianowickiej Spółdzielni Mieszkaniowej z 14 października 1981 r. wskazujące, że inwestycja dobiega końca oraz protokoły kolejnych oględzin, w tym z 19 maja 1992 r. Nie można zatem mówić o zbędności przedmiotowej nieruchomości na cel wywłaszczenia w rozumieniu art. 137 u.g.n. Zbędności nieruchomości w rozumieniu tego przepisu nie można bowiem wyprowadzać ze zdarzeń, które nastąpiły po osiągnieciu celu wywłaszczenia. Wobec zatem ustalenia, iż cel przejęcia nieruchomości został zrealizowany na przedmiotowej działce, należało odmówić zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.

Na marginesie organ wskazał, że skarżący we wniosku domagał się zarówno reprywatyzacji wywłaszczonej działki, jak i wypłaty odszkodowania. Z załączonych dokumentów wynika, że ustalone w decyzji wywłaszczeniowej odszkodowanie zostało wpłacone do depozytu sądowego (wobec odmowy jego przyjęcia przez właścicielkę).

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego

w Gliwicach wniósł skarżący. W uzasadnieniu podkreślił, że nieruchomość przejęta została w celu budowy boiska szkolnego. Jednak szkoła ta wskutek wygaszenia jej działalności jako gimnazjum została zlikwidowana. Tym samym nie jest konieczne dalsze utrzymywanie przyszkolnego boiska, czyli nieruchomość, na którym zostało ono utworzone, stała się zbędna i winna być zwrócona skarżącemu jako spadkobiercy prawowitej właścicielki. Dodał też, że poza składnikiem gruntowym wywłaszczeniem objęto garaż oraz składnik roślinny oraz, że nie dokonano wypłaty odszkodowania

z tytułu wywłaszczenia.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.

Oddalając skargę Sąd pierwszej instancji wskazał, że przeprowadzona

w niniejszej sprawie kontrola zaskarżonej decyzji w aspekcie zarzutów podniesionych

w skardze oraz wziętych pod rozwagę przez Sąd z urzędu wykazała, iż odpowiada ona prawu. Nie narusza bowiem ani przepisów materialnoprawnych, ani przepisów procedury.

Sąd ten przypomniał, że kwestia zwrotu działki nr [...] była już wcześniej rozpatrywana. Z wnioskiem z 8 lutego 1993 r. o zwrot tej działki wystąpił w imieniu swej matki, jako jej pełnomocnik, obecnie skarżący. Wydane wówczas zostały decyzje o odmowie zwrotu przedmiotowej nieruchomości. Poprzednio kwestia zwrotu przedmiotowej nieruchomości toczyła się w oparciu o ustawę z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (t.j.: Dz.U. z 1991 r., poz. 127 ze zm.). Od 1 stycznia 1998 r. weszła w życie nowa ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j.: Dz.U. z 2018 r., poz. 2204 ze zm.) regulująca m.in. kwestie zwrotu wywłaszczonych nieruchomości w przepisach art. 136 i art. 137 w sposób odmienny od przepisów poprzedniej ustawy. Sąd ten podzielił stanowisko organów, że nie ma w takim przypadku powagi rzeczy osądzonej.

Zdaniem Sądu pierwszej instancji organ pierwszej instancji przeprowadził prawidłowe postępowanie w celu ustalenia stanu faktycznego i prawnego sprawy. Wskazał, że w świetle art. 136 ust. 3 zdanie 1 i art. 137 ust. 1 i 2 u.g.n. w sprawach zwrotu wywłaszczonych nieruchomości istotne jest to, czy w określonym przedziale czasowym rozpoczęto prace związane z realizacją celu wywłaszczenia lub, czy po upływie określonego czasu cel ten został zrealizowany i czy na całości nieruchomości. Tak więc niezbędną przesłanką do zwrotu nieruchomości (w całości względnie w części) jest ustalenie zbędności nieruchomości na cel określony w decyzji wywłaszczeniowej.

Nie budzi wątpliwości tego Sądu fakt, że działka nr [...] wywłaszczona została mocą decyzji Wiceprezydenta Miasta Siemianowice Śląskie decyzją z [...] stycznia 1978 r., utrzymaną w mocy decyzją Wojewody Katowickiego z [...] kwietnia 1980 r. Z uzasadnienia decyzji pierwszoinstancyjnej wynika, iż wywłaszczenie nastąpiło z przeznaczeniem pod budowę szkoły i boiska przyszkolnego. W decyzji tej przyznano też stronie odszkodowanie w wysokości ustalonej przez biegłych rzeczoznawców, na które składała się kwota za składnik gruntowy, składnik budowlany i składnik roślinny, które jednak, wobec odmowy przyjęcia przez właścicielkę, złożone zostało do depozytu sądowego. Zdaniem Sądu pierwszej instancji ze zgromadzonych w sprawie dokumentów wynika, że cel wywłaszczenia został zrealizowany (decyzja Wojewody Katowickiego z [...] kwietnia 1980 r., gdzie stwierdzono, że inwestycja - cel wywłaszczenia – budowa boiska szkolnego- dobiegała końca; pismo Siemianowickiej Spółdzielni Mieszkaniowej z 14 października 1981 r.; uchwała Zarządu Miasta Siemianowice Śląskie[...].). Wynika to także z przeprowadzonych oględzin (m.in. 1 października 1996 r. – ustalających, że na gruncie znajduje się stacja transformatorowa, przylegająca bezpośrednio do budynku szkolnego, wyasfaltowana ścieżka do boisk szkolnych i bieżnia oraz ogrodzenie z żywopłotem). Powyższe ustalenia potwierdziła także wizja lokalna w terenie 26 listopada 2018 r.

W ocenie Sądu pierwszej instancji nie może zatem w takich okolicznościach sprawy być kwestionowany fakt, iż nieruchomość została wykorzystywana zgodnie z celem wywłaszczenia, tj. pod budowę szkoły i boiska przyszkolnego. Nie jest istotne przy tym, że - jak twierdzi skarżący - szkoła ta wskutek wygaszenia jej działalności jako gimnazjum została zlikwidowana, a tym samym nie jest konieczne dalsze utrzymywanie przyszkolnego boiska, czyli nieruchomość, na którym zostało ono utworzone, stała się zbędna i powinna być zwrócona skarżącemu. Konstrukcja art. 136 ust. 3 w związku z art. 137 u.g.n. przesądza, że do oceny zbędności nie można stosować zdarzeń przyszłych po realizacji celu określonego w decyzji o wywłaszczeniu. Podstawą tej oceny jest wyłącznie okoliczność faktycznego zrealizowania celu określonego w decyzji o wywłaszczeniu. Nie jest przy tym dopuszczalna wykładania, która wyprowadza zbędność nieruchomości ze zdarzeń przyszłych, które nastąpiły po zrealizowaniu celu wywłaszczenia. W świetle art. 137 ust. 1 pkt 2 u.g.n., jeżeli cel wywłaszczenia został definitywnie osiągnięty, to nie istnieje możliwość zwrotu nieruchomości, mimo nawet późniejszej zmiany jej przeznaczenia. Z chwilą zrealizowania celu wywłaszczenia, wykonywanie prawa własności takiej nieruchomości nie jest ograniczone jakimikolwiek warunkami poza tymi, jakim poddawane jest prawo własności przysługujące każdemu innemu podmiotowi. Późniejsza zmiana wykorzystania nieruchomości wywłaszczonej na inny cel, po zrealizowaniu na niej celu wywłaszczenia, nie ma znaczenia dla oceny dopuszczalności jej zwrotu. Stosownie do art. 136 ust. 1 u.g.n. nieruchomość wywłaszczona nie może być użyta na inny cel niż określony w decyzji o wywłaszczeniu, z uwzględnieniem art. 137 ustawy. W niniejszej sprawie wywłaszczona nieruchomość wykorzystana została zgodnie z celem jej wywłaszczenia.

Zdaniem Sądu pierwszej instancji potwierdzone zagospodarowanie działki wskazuje na jej wykorzystywanie zgodnie z celem wywłaszczenia. Przy ocenie realizacji celu wywłaszczenia jakim jest budowa szkoły i boiska przyszkolnego, należy uwzględniać nie tylko budowę samego budynku szkoły, ale także wszystkich innych obiektów i urządzeń technicznych jej towarzyszących, m.in. stacji transformatorowej, ścieżek i dojść do boisk, bieżni czy terenów zielonych. Sąd ten nie podzielił twierdzeń strony skarżącej, że przedmiotowa działka powinna podlegać zwrotowi, wobec obecnego niewykorzystywania jej na cele wywłaszczenia. Cała działka jest zadbana, ogrodzona i pomimo wygaszenia szkoły, pozostaje własnością Gminy Siemianowice Śląskie, która może swobodnie wykonywać uprawnienia wynikające z przysługującego jej prawa własności. W związku z tym Sąd pierwszej instancji oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 – j.t.: "p.p.s.a.").

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł skarżący reprezentowany przez adwokata, zaskarżając wyrok w całości. Domagał się uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji, a także zasądzenia kosztów postępowania. Nadto zrzekł się rozprawy.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art.. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. w zw. z art. 136 ust. 3 oraz art. 137 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami oraz art. 21 ust. 1 i 2 Konstytucji RP, poprzez przyjęcie, iż organ administracyjny prawidłowo przeprowadził postępowanie w przedmiocie ustalenia stanu faktycznego i prawnego sprawy.

U uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazał, że nieruchomość skarżącego została przejęta w związku z budową boiska szkolnego. Szkoła jednak została zlikwidowana, zatem dalsze utrzymywanie boiska jest nie jest konieczne a nieruchomość, na której zostało ono utworzone, stała się zbędna dla tego celu i powinna zostać zwrócona. Nadto skarżący zwrócił uwagę, że z tytułu wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości nie dokonano wypłaty odszkodowania i kwestii tej organu oraz Sąd pierwszej instancji nie poświęciły jakiejkolwiek uwagi.

Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została wniesiona.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W niniejszej sprawie pełnomocnik skarżącego oparł skargę kasacyjną na obu podstawach kasacyjnych wskazanych w art. 174 p.p.s.a. Gdy w skardze kasacyjnej zarzuca się zarówno naruszenie prawa materialnego, jak i naruszenie przepisów postępowania, w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlega zarzut naruszenia przepisów postępowania, ponieważ dopiero po przesądzeniu, że stan faktyczny przyjęty przez sąd w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy albo nie został skutecznie podważony, można przejść do skontrolowania procesu subsumpcji danego stanu faktycznego pod zastosowany przez Sąd przepis prawa materialnego. (por. wyrok NSA z 19.04.2013 r., sygn. akt II GSK 285/13, lex nr 1337154).

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Pełnomocnik skarżącego kasacyjnie podniósł w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. w zw. z art. 136 ust. 3 oraz art. 137 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (j.t.: Dz. U. z 2018 r. poz. 2204 ze zm., dalej: "u.g.n.") oraz art. 21 ust. 1 i 2 Konstytucji RP, poprzez przyjęcie, iż organ administracyjny prawidłowo przeprowadził postępowanie w przedmiocie ustalenia stanu faktycznego i prawnego sprawy.

Zarzut ten nie został sformułowany prawidłowo albowiem w istocie jest on zarzutem odnoszącym się do naruszenia prawa materialnego, a to art. 136 ust. 3 oraz art. 137 u.g.n. Przepisy bowiem art. 136 ust. 3 oraz art. 137 u.g.n. są przepisami prawa materialnego. Wskazane przepisy prawa nie mogą być jednocześnie przepisami postępowania i przepisami prawa materialnego, jak by to wynikało z zarzutu skargi kasacyjnej. Ponadto zarzut naruszenia 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. powinien być prawidłowo powiązany z przepisami postępowania administracyjnego, które w ocenie skarżącego kasacyjnie zostały w postępowaniu administracyjnym naruszone przez organy ją rozpatrujące, czego nie dostrzegł Sąd pierwszej instancji, rozpatrując sprawę. Taki zarzut nie został jednak sformułowany w skardze kasacyjnej w związku z czym przyjąć należało za wiążące ustalenia poczynione w sprawie. Zauważyć należy, że autor skargi kasacyjnej nie kwestionuje, także w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, ustaleń poczynionych w sprawie, lecz dokonaną przez Sąd pierwszej instancji ocenę tych ustaleń przez pryzmat przepisów prawa materialnego stanowiących podstawę prawną jej rozstrzygnięcia.

Odnosząc się do podniesionego w skardze kasacyjnej zarzutu naruszenia prawa materialnego wskazać należy, że zgodnie z treścią art. 136 ust. 3 u.g.n., poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z wnioskiem o zwrot nieruchomości lub jej części występuje się do starosty, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, który zawiadamia o tym właściwy organ. Warunkiem zwrotu nieruchomości jest zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę odszkodowania lub nieruchomości zamiennej stosownie do art. 140. W myśl art. 137 ust. 1 u.g.n., nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli: 1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo 2) pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany.(ust. 1). Jeżeli w przypadku, o którym mowa w ust. 1 pkt 2, cel wywłaszczenia został zrealizowany tylko na części wywłaszczonej nieruchomości, zwrotowi podlega pozostała część. (ust. 2).

Należy przy tym zwrócić uwagę na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 13 marca 2014 r., sygn. akt P 38/11 (Dz. U. poz. 376), zgodnie z którym: art. 137 ust. 1 u.g.n. w zakresie, w jakim za nieruchomość zbędną uznaje nieruchomość wywłaszczoną przed 27 maja 1990 r., na której w dniu złożenia wniosku o zwrot, a nie później niż przed 22 września 2004 r., zrealizowano cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jest niezgodny z art. 2 w związku z art. 165 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Z wyroku tego wynika, że jeżeli nieruchomość zawnioskowana do zwrotu została wywłaszczona przed dniem 27 maja 1990 r., czyli datą komunalizacji z mocy prawa nieruchomości Skarbu Państwa, którymi władały jednostki samorządu terytorialnego, zaś cel wywłaszczenia został zrealizowany przed dniem 22 września 2004 r., czyli dniem wejścia w życie aktualnego brzmienia art. 137 ust. 1 u.g.n., nie można uznać, że cel wywłaszczenia nie został zrealizowany. Realizacja tego celu w terminach wymienionych w art. 137 ust. 1 u.g.n. nie ma w takiej sytuacji znaczenia, tj. nie jest istotne, czy prace rozpoczęto w ciągu 7 lat od uostatecznienia się decyzji wywłaszczeniowej oraz czy zakończono je w ciągu 10 lat od tego momentu. W świetle powołanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego w przypadku nieruchomości wywłaszczonych przed dniem 27 maja 1990 r. spełnienie kryteriów zbędności wymienionych w art. 137 ust. 1 u.g.n. miałoby znaczenie wyłącznie wówczas, gdyby cel wywłaszczenia był realizowany dopiero po dniu 22 września 2004 r. W konsekwencji w okolicznościach rozpoznawanej sprawy terminy wskazane w art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2 nie mają znaczenia dla oceny zbędności wywłaszczonej nieruchomości.

Zatem w świetle z art. 136 ust. 1 u.g.n. konieczne jest ustalenie, czy cel wywłaszczenia został zrealizowany, przy czym nie ma istotnego znaczenia, jaki jest aktualny stan zagospodarowania wywłaszczonej nieruchomości. Ustalenie celu wywłaszczenia co do zasady następuje poprzez przywołanie celu, jaki podano w decyzji wywłaszczeniowej. W przypadku wykorzystania danej nieruchomości na cel wywłaszczenia, wygasa prawo byłego właściciela lub jego następców prawnych do jej zwrotu, a regulacja zawarta w art. 137 ust. 1 u.g.n. sytuacji tej nie zmienia.

Z akt sprawy wynika, co prawidłowo zostało ustalone w sprawie, że działka nr [...], której dotyczy wniosek o zwrot, złożony przez skarżącego kasacyjnie pismem z 23 kwietnia 2018 r. uzupełniony pismem z 6 maja 2018 r., wywłaszczona została mocą decyzji Wiceprezydenta Miasta Siemianowice Śląskie decyzją z [...] stycznia 1978 r., utrzymaną w mocy decyzją Wojewody Katowickiego z [...] kwietnia 1980 r. Z uzasadnienia decyzji pierwszoinstancyjnej wynika, iż wywłaszczenie nastąpiło z przeznaczeniem pod budowę szkoły i boiska przyszkolnego. W decyzji tej przyznano też ówczesnej właścicielce wywłaszczonej nieruchomości – J. N. – R., której skarżący kasacyjnie jest następcą prawnym - odszkodowanie w wysokości ustalonej przez biegłych rzeczoznawców. Na wysokość odszkodowania składała się kwota za składnik gruntowy, składnik budowlany i składnik roślinny, które to jednak odszkodowanie, wobec odmowy przyjęcia przez właścicielkę, złożone zostało do depozytu sądowego.

Z prawidłowych ustaleń poczynionych w sprawie w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy wynika, ze cel wywłaszczenia został zrealizowany. Okoliczność tą potwierdza: decyzja Wojewody Katowickiego z [...] kwietnia 1980 r., w której stwierdzono, że inwestycja - cel wywłaszczenia – budowa boiska szkolnego - dobiegała końca; pismo Siemianowickiej Spółdzielni Mieszkaniowej z 14 października 1981 r.; uchwała Zarządu Miasta Siemianowice Śląskie [...]. Fakt ten wynika także z przeprowadzonych oględzin, m.in. w dniu 1 października 1996 r. ustalających, że na przedmiotowej działce znajduje się stacja transformatorowa, przylegająca bezpośrednio do budynku szkolnego, wyasfaltowana ścieżka do boisk szkolnych i bieżnia oraz ogrodzenie z żywopłotem. Powyższe ustalenia potwierdziła także wizja lokalna w terenie z 26 listopada 2018 r.

Prawidłowo w tej sytuacji zauważa Sąd pierwszej instancji, że nie może w takich okolicznościach sprawy być kwestionowany fakt, iż nieruchomość została wykorzystywana zgodnie z celem wywłaszczenia, tj. pod budowę szkoły i boiska przyszkolnego.

Bez wpływu na wynik postępowania w niniejszej sprawie pozostaje okoliczność, że - jak twierdzi skarżący - szkoła ta wskutek wygaszenia jej działalności jako gimnazjum została zlikwidowana, z czego skarżący kasacyjnie wywodzi, że tym samym nie jest konieczne dalsze utrzymywanie przyszkolnego boiska, a to oznacza, że nieruchomość, na którym wybudowano boisko szkolne, stała się zbędna i powinna być zwrócona skarżącemu.

Konstrukcja art. 136 ust. 3 u.g.n. w związku z art. 137 u.g.n. przesądza, że do oceny zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia nie można stosować zdarzeń przyszłych, które nastąpiły po realizacji celu określonego w decyzji o wywłaszczeniu. Podstawą oceny zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia jest bowiem wyłącznie okoliczność faktycznego zrealizowania na wywłaszczonej nieruchomości celu określonego w decyzji o wywłaszczeniu. Nie jest przy tym dopuszczalna wykładnia, która wyprowadza zbędność nieruchomości ze zdarzeń przyszłych, które nastąpiły po zrealizowaniu celu wywłaszczenia. W świetle art. 137 ust. 1 pkt 2 u.g.n., jeżeli cel wywłaszczenia został zrealizowany, to brak jest możliwości zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, mimo nawet późniejszej zmiany jej przeznaczenia. Zmiana przeznaczenia wywłaszczonej nieruchomości, po realizacji na niej celu wywłaszczenia, pozostaje bez wpływu na ocenę jej zbędności na cel wywłaszczenia. Przepis art. 137 ust. 1 u.g.n. odnosi pojęcie zbędności nieruchomości do celu określonego w decyzji o wywłaszczeniu.

Trafnie w tej sytuacji Sąd pierwszej instancji zauważa, że z chwilą zrealizowania celu wywłaszczenia, wykonywanie prawa własności wywłaszczonej nieruchomości nie jest ograniczone jakimikolwiek warunkami poza tymi, jakim poddawane jest prawo własności przysługujące każdemu innemu podmiotowi. Późniejsze wykorzystanie wywłaszczonej nieruchomości na inny cel, niż cel, dla którego wywłaszczenie nastąpiło, ale po zrealizowaniu na nieruchomości celu wywłaszczenia, nie ma znaczenia dla oceny dopuszczalności jej zwrotu. Stosownie do art. 136 ust. 1 u.g.n. nieruchomość wywłaszczona nie może być użyta na inny cel niż określony w decyzji o wywłaszczeniu, z uwzględnieniem art. 137 ustawy. W niniejszej sprawie wywłaszczona nieruchomość wykorzystana została zgodnie z celem jej wywłaszczenia, co jednoznacznie wynika z prawidłowych ustaleń poczynionych w sprawie i bez znaczenia pozostaje fakt, że decyzją Prezydenta Miasta Siemianowice Śląskie z [...] sierpnia 2018 r. został wygaszony z dniem 31 sierpnia 2018 r. trwały zarząd sprawowany przez Gimnazjum [...] w S. w stosunku do ww. nieruchomości zabudowanej obiektami szkolnymi, w tym w stosunku do przedmiotowej działki nr [...].

Z ustaleń poczynionych w sprawie wynika, że na całej wywłaszczonej nieruchomości został zrealizowany cel wywłaszczenia, a okoliczność ta w świetle treści art. 137 ust. 1 i ust. 2 u.g.n. czyni niemożliwym zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Trafnie zauważa Sąd pierwszej instancji, że przy ocenie realizacji celu wywłaszczenia, jakim jest budowa szkoły i boiska przyszkolnego, należy uwzględniać nie tylko budowę samego budynku szkoły, ale także wszystkich innych obiektów i urządzeń technicznych jej towarzyszących, m.in. stacji transformatorowej, ścieżek i dojść do boisk, bieżni czy terenów zielonych.

W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw i na podstawie art. 184 w związku z art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a. podlega oddaleniu, co orzeczono w wyroku.