Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 1223/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2011-08-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6461 Wynalazki
Hasła tematyczne: Własność przemysłowa
Skarżony organ: Urząd Patentowy RP
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 244 ust. 1 (1)
journal: Dz.U. 2003 nr 119 poz 1117
law: Ustawa z dnia 30 czerwca 2000 r. Prawo własności przemysłowej
article: art. 10
journal: Dz.U. 1972 nr 43 poz 272
law: Ustawa z dnia 19 października 1972 r. o wynalazczości.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Waldemar Śledzik (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz Sędzia WSA Grażyna Śliwińska Protokolant sekr. sąd. Agnieszka Gajewiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 sierpnia 2011 r. sprawy ze skargi K. z siedzibą w E., Holandia na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] lutego 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy udzielenia patentu na wynalazek 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] listopada 2008 r.; 2. stwierdza, że uchylone decyzje nie podlegają wykonaniu; 3. zasądza od Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej na rzecz skarżącej K. z siedzibą w E., Holandia kwotę 1600 (jeden tysiąc sześćset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 15 grudnia 2009 r., sygn. akt VI SA/Wa 719/09, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (zwany dalej także jako "Sąd I instancji"; "WSA") oddalił skargę K.N.V. z siedzibą w E. (Holandia), dalej zwaną także "Skarżącym", na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] lutego 2009 r., nr [...], w przedmiocie udzielenia patentu na wynalazek. Decyzją tą Urząd Patentowy RP utrzymał w mocy własną decyzję

z dnia [...] listopada 2008 r. o odmowie udzielenia patentu na wynalazek

pt. "U.".

Sąd I instancji oparł swoje rozstrzygnięcie na ustaleniach faktycznych organu administracji, który stwierdził, że w dniu 14 sierpnia 1996 r. weszło w fazę krajową złożone przez K.N.V. z siedzibą w E. (Holandia) międzynarodowe zgłoszenie patentowe [...] wynalazku pt. "S.". W listopadzie 2005 r. skarżący wydzielił do odrębnego postępowania wynalazki kwestionowane przez Urząd Patentowy ("U." – oznaczone numerem [...]), zaś w styczniu 2007 r. skarżący dokonał modyfikacji zastrzeżeń patentowych. Urząd Patentowy RP uznał, że w zastrzeżeniach od 1 do 13 dla urządzenia kodującego i od 14 do 21 dla urządzenia dekodującego brak jest cech, które powinny określać te urządzenia; również w zastrzeżeniach od 22 do 35 dotyczących nośnika brak jest cech właściwych dla kategorii wytworu, to jest nośnika zapisu. Organ administracji stwierdził, że w zastrzeżeniach w kategorii urządzenia należy podawać strukturę wewnętrzną urządzenia określoną przez wzajemne usytuowanie i połączenie poszczególnych części lub podzespołów tworzących łącznie zwartą całość przestrzennie ukształtowaną, zdolną do osiągnięcia ustalonego z góry przeznaczenia wynalazku. Te cechy należy jednoznacznie wymienić w każdym zastrzeżeniu dotyczącym rozwiązania w kategorii urządzenia. Omawiając zastrzeżenia patentowe oznaczone numerami od 1 do 21, Urząd Patentowy RP wskazał, że nie są w nich przedstawione cechy urządzenia, a jedynie informacje o cechach sygnałów lub o konfiguracji bitów. Tymczasem istotą właściwego ujawnienia rozwiązania w kategorii urządzenia jest wymienienie elementów o określonych cechach technicznych oraz ich wzajemnego usytuowania i połączenia tak, by tworzyły łącznie zwartą całość przestrzennie ukształtowaną, zdolną do osiągnięcia ustalonego z góry przeznaczenia wynalazku. Ujawnienie wynalazku powinno być jednoznaczne i zupełne. Określając podzespół należy podawać jego techniczne cechy funkcjonalne. Niedopuszczalne jest charakteryzowanie urządzenia przez konfigurację słów bitowych, czy inne cechy obiektów informatycznych uczestniczących w procedurach realizowanych przy pomocy urządzenia. W ocenie Urzędu Patentowego RP, także rozwiązanie "[...]", objęte zastrzeżeniami od 22 do 35, nie spełnia wymogów ani sposobu (scharakteryzowanego jako zespół czynności, operacji jednostkowych, bądź procesów technologicznych rozumianych jako oddziaływanie na materię bądź na sygnały), ani wytworu materialnego zdeterminowanego przestrzennie (charakteryzowanego przez cechy techniczne), ani wytworu materialnego niezdeterminowanego przestrzennie (scharakteryzowanego przez cechy techniczne, to jest strukturę chemiczną, skład jakościowy ilościowy, parametry fizykochemiczne). W konsekwencji, Urząd Patentowy RP uznał, że przedstawione rozwiązania nie mają charakteru technicznego. To z kolei skutkowało odmową udzielenia patentu.

Sąd I instancji za nieusprawiedliwione uznał zarzuty skargi dotyczące błędnej wykładni art. 10 ustawy z dnia 19 października 1972 r. o wynalazczości (tekst jednolity: Dz. U. z 1993 r. Nr 26, poz. 117, ze zm. – dalej jako uow.) i błędnego uznania, że przedstawione rozwiązanie nie jest rozwiązaniem o charakterze technicznym w kategorii "urządzenie". Zgodnie z art. 10 uow. - wynalazkiem podlegającym opatentowaniu jest nowe rozwiązanie o charakterze technicznym, nie wynikające w sposób oczywisty ze stanu techniki i mogące się nadawać do stosowania. Sąd wskazał, że istota sporu między organem administracji a skarżącym sprowadza się do rozumienia pojęcia rozwiązania o charakterze technicznym.

Powołując się na "Komentarz do prawa wynalazczego" S. Sołtysiński, A. Szajkowski, T. Szymanek (Instytut Prawa Przedsiębiorstw S.A. W.Pr. Warszawa 1990, s. 33 i 34), Sąd I instancji stwierdził, że w art. 10 uow. chodzi o rozwiązanie przez wynalazcę pewnego problemu o charakterze technicznym, zaś "technika" to ogół znanych metod i sposobów oddziaływania na materię służących zaspokojeniu praktycznych potrzeb człowieka. Wynalazek polega na znalezieniu nowego sposobu wykorzystania materii, nie stanowią zaś rozwiązań o charakterze technicznym pomysły o charakterze abstrakcyjno – myślowym (algorytmy, szyfry, sztuczne języki etc.). Odwołując się do poglądu doktryny w tej kwestii (A. Nowicka "Programy komputerowe w systemie prawa patentowego" – wykład na Konferencji Jubileuszowej p.t. Polski i Europejski system ochrony własności przemysłowej; 3 października 2008 r.), WSA wskazał, że wynalazek w świetle prawa polskiego, musi wiązać się z oddziaływaniem na materię poprzez jej nowe techniczne wykorzystanie, a rezultatem wynalazku musi być wytwór materialny o nowej budowie lub składzie albo nowy sposób technicznego oddziaływania na materię. Sąd podkreślił, iż przedstawione poglądy zachowują aktualność w świetle art. 24 i 25 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. Prawo własności przemysłowej (tekst jednolity: Dz. U. z 2003 r. Nr 119, poz. 1117 ze zm.; dalej jako pwp.).

Sąd I instancji stwierdził, że w niniejszej sprawie – zgodnie z zastrzeżeniem patentowym 1 – przedmiotem wynalazku jest urządzenie kodujące, a zgodnie z zastrzeżeniem 14 – urządzenie dekodujące. Zdaniem Sądu, skoro zgodnie z "Uniwersalnym Słownikiem języka polskiego" (PWN 2006, s. 275) "urządzenie w znaczeniu technicznym to mechanizm lub zespół mechanizmów służący do wykonania określonych czynności, ułatwiający pracę; przyrząd, maszyna", to zasadny jest pogląd organu, iż w zastrzeżeniach patentowych w kategorii "urządzenia" należy podawać strukturę wewnętrzną urządzenia określoną przez wzajemne usytuowanie i połączenie części lub podzespołów tworzących łącznie zwartą całość przestrzennie ukształtowaną zdolną do osiągnięcia ustalonego z góry przeznaczenia wynalazku. W ocenie Sądu I instancji, z opisu oraz powołanych zastrzeżeń 1 i 14, a także dalszych zastrzeżeń od 2 do 13 oraz od 15 do 21 wynika, że nie zostały wykazane żadne cechy konstrukcyjne zgłoszonych do opatentowania urządzeń. Z zastrzeżeń i opisu patentowego, treści obu decyzji, a także z treści skargi w istocie rzeczy wynika, że żadnych urządzeń nie ma, natomiast skarżący wywodzi, iż to co przedstawił w zastrzeżeniach patentowych stanowi wystarczającą instrukcję dotyczącą procedury technicznej, którą należy przeprowadzić, aby uzyskać zakładany rezultat. Zdaniem Sądu I instancji, "instrukcja dotycząca procedury technicznej" - nawet jeżeli jest precyzyjna - nie może być przedmiotem patentu w kategorii "urządzenie" i stanowisko Urzędu Patentowego RP było w tej kwestii trafne. Skoro nie ma urządzenia (nawet szeroko rozumianego), to nie można uzyskać na nie patentu.

WSA podzielił także stanowisko organu administracji odnośnie do nośnika zapisu (zastrzeżenia 22-35), zgodnie z którym to stanowiskiem zaproponowane rozwiązanie nie spełnia wymogów ustawy o wynalazczości ani jako urządzenie, ani jako sposób oddziaływania na materię w celu uzyskania w sposób powtarzalny pożądanego rezultatu. Opisane w zastrzeżeniach cechy nośnika są cechami sygnałów, a nie cechami technicznymi urządzenia lub charakterystyką czynności.

Za nieuzasadnione uznał Sąd I instancji zarzuty naruszenia art. 7 i art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1964 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071, ze zm.; dalej jako Kpa.) poprzez brak wszechstronnego zbadania sprawy. Zdaniem Sądu, organ administracji szczegółowo przeanalizował treść wszystkich zastrzeżeń patentowych nie tylko w rozbiciu na poszczególne zastrzeżenia, ale także jako całość rozwiązania, bowiem poszukiwał w zgłoszonym rozwiązaniu "urządzenia" o charakterze technicznym. W świetle tej analizy trafny był wniosek organu, że na podstawie zgłoszonych zastrzeżeń patentowych nie jest możliwe skonstruowanie "urządzenia kodującego do przekształcania słów informacji na sygnał modulowany" ani "urządzenia dekodującego do przekształcania sygnału z nośnika", ani "nośnika".

Za niezasadne uznał Sąd I instancji również zarzuty stawiane uzasadnieniu decyzji, bowiem wynika z niego jasno, że organ nie dlatego odmówił udzielenia patentu, że wynalazek nie został wystarczająco ujawniony, lecz dlatego, że w świetle ujawnionych cech zgłoszonego rozwiązania - nie jest ono rozwiązaniem o charakterze technicznym. W ocenie Sądu I instancji, uzasadnienie decyzji - zważywszy niezwykle skomplikowany charakter zagadnień, będących jej przedmiotem - jest przekonywujące zarówno gdy chodzi o przedstawienie faktów, jak i gdy chodzi o zastosowanie prawa do ustalonego stanu faktycznego, zatem odpowiada wymogom z art. 107 § 3 Kpa. Zdaniem Sądu I instancji, nieprzeprowadzenie rozprawy przy ponownym rozpoznawaniu sprawy było uchybieniem procesowym organu administracji, jednakże nie zostało wykazane, iż uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a zatem nie mogło ono stanowić podstawy do uchylenia zaskarżonej decyzji. W sprawie niniejszej skarżący nie wykazał, jaki wpływ na wynik sprawy miało nieprzeprowadzenie rozprawy, ani nie wskazał, czego nie zdołał organowi przedstawić z tego powodu.

Skargę kasacyjną od wyroku Sądu I instancji złożyła firma K.N.V. z siedzibą w E. (Holandia), zaskarżając to orzeczenie w całości i wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie kosztów postępowania. Ponadto skarżący wniósł o skierowanie do Trybunału Konstytucyjnego pytania prawnego co do zgodności § 32 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 września 2001 r. w sprawie dokonywania i badania zgłoszeń wynalazków i wzorów użytkowych (Dz. U. Nr 102, poz. 1119, ze zm.) – w zakresie w jakim formułuje warunki, które musi spełnić rozwiązanie (przedmiot zgłoszenia), aby mogło być uznane za wynalazek – z art. 93 pwp. i art. 92 ust. 1 Konstytucji RP w związku z art. 10 uow. (obecnie art. 24 pwp.). Wniosek ten został cofnięty przez pełnomocnika skarżącej na rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym.

Zaskarżonemu wyrokowi Skarżący zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej jako p.p.s.a.), to jest między innymi naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w związku z art. 133 § 1 i art. 141 § 4 p.p.s.a. i w związku z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 Kpa. poprzez zaakceptowanie przez Sąd uchybień organu w toku dokonywania ustaleń faktycznych sprawy przy ocenie przedmiotu zgłoszenia i charakteru technicznego wynalazków będących przedmiotem zgłoszenia, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż doprowadziło do badania innych rozwiązań niż faktycznie zgłoszone i bezzasadnego uznania braku charakteru technicznego zgłoszonych wynalazków. Nadto zarzucono naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w związku z art. 133 § 1 i art. 141 § 4 p.p.s.a.

i w związku z art. 10, art. 26 ustawy o wynalazczości, art. 6 Układu PCT i Zasady 6 (3a) Regulaminu do Układu PCT oraz art. 27 (1) Porozumienia o Współpracy Patentowej (Dz. U. z 1991 r. Nr 70, poz. 303 wraz z załącznikami; zwany dalej: Układ PCT), poprzez stawianie zgłoszeniu patentowemu wymogów pozaprawnych, sprzecznych z postanowieniami wiążących Polskę umów międzynarodowych, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż doprowadziło do odmowy dopuszczalności definiowania wynalazku za pomocą cech funkcjonalnych. Zarzucono Sądowi I instancji brak odniesienia się w uzasadnieniu wyroku do wszystkich zarzutów postawionych w skardze, co pozbawiło stronę możliwości poznania rzeczywistych motywów rozstrzygnięcia.

Wnoszący skargę kasacyjną zarzucił także naruszenie przepisów prawa materialnego (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.), to jest naruszenie art. 10 uow. w związku

z art. 315 § 3 pwp. oraz z art. 27 Porozumienia w sprawie Handlowych Aspektów Praw Własności Intelektualnej (Dz. U. z 1996 r. Nr 32, poz. 143 wraz z załącznikami; zwany dalej TRIPS) w związku z art. 87 Konstytucji RP poprzez błędną interpretację pojęcia "rozwiązanie o charakterze technicznym" i niewłaściwe rozumienie treści normy prawnej wynikającej z tego przepisu. Zarzucił też naruszenie art. 10 i art. 26 uow. w związku z art. 315 § 3 pwp. i w związku z art. 6 Układu PCT i Zasadą 6 (3a) Regulaminu do Układu PCT, poprzez niewłaściwe zastosowanie normy prawnej wynikającej z art. 10 i art. 26 uow. do istniejącego stanu faktycznego i uznanie, że zgłoszone wynalazki nie są rozwiązaniami o charakterze technicznym i jako takie nie podlegają opatentowaniu, co doprowadziło do bezzasadnego oddalenia skargi przez Wojewódzki Sąd Administracyjny.

Rozpoznając skargę kasacyjną Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem

z dnia 16 marca 2011 r., w sprawie sygn. akt II GSK 374/10, uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania, zasądzając jednocześnie na rzecz kasatora zwrot kosztów postępowania kasacyjnego. Uzasadniając wyrok Naczelny Sąd Administracyjny podniósł, że skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie w głównej mierze z uwagi na zasadność zarzutów procesowych.

Zdaniem NSA, Sąd I instancji, mając na uwadze przedmiot wynalazku, którym jest - ogólnie rzecz ujmując - program informatyczny z zastosowaniem komputera, nie wyjaśnił, czy rozwiązanie wynalazcze z dziedziny elektroniki, którym jest program informatyczny urzeczywistniany za pomocą komputera, może być w ogóle zaklasyfikowany jako urządzenie w znaczeniu jego materialnego bytu oraz czy techniczne cechy wynalazku, za pomocą których oddziałuje się na materię to wyłącznie cechy strukturalne, czy też wynalazek może kształtować materię również poprzez swoje techniczne cechy funkcjonalne, których brak odnotowywał w pojedynczych zastrzeżeniach Urząd Patentowy. Dalej, Sąd I instancji przyjął w odniesieniu do pierwszych dwóch wynalazków konieczność ich materialnego bytu, uznając, że faktyczny brak urządzenia eliminuje możliwość uzyskania na nie patentu. Ta konkluzja Sądu I instancji, w świetle stanu faktycznego sprawy oraz skonfrontowanej z nim zaskarżonej decyzji Urzędu Patentowego, a także przedmiotu wynalazku, budzi zasadnicze wątpliwości, gdyż skarga kasacyjna zarzuca rozpatrzenie innego, niż zgłoszone rozwiązania, a to z powodu przeprowadzenia badania w oparciu o wyselekcjonowane, pojedyncze cechy zgłoszonych do opatentowania wynalazków.

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny jako uzasadniony uznał zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" w związku z art. 133 § 1 i art. 144 § 4 p.p.s.a. oraz art. 7, 77 § 1 i art. 80 Kpa.

Naczelny Sąd Administracyjny zauważył też, że kontrola Sądu I instancji przebiega śladem rozważań organu, a koncentrując się na technicznym charakterze objętych zgłoszeniem trzech wynalazków, Sąd zaakceptował wyrażoną w zaskarżonej decyzji konkluzję o braku technicznego charakteru wynalazku wyrażoną na podstawie kolejno i odrębnie rozpatrywanych zastrzeżeń niezależnych w ich części znamiennej z pominięciem pozostałej części zastrzeżeń oraz zawartej w opisie istoty wynalazku, a także z całkowitym pominięciem rysunków jako elementu wspomagającego zgłoszenie. Ponadto Sąd I instancji nie odniósł się do mocno akcentowanego przez skarżącą Spółkę powiązania zgłoszonych wynalazków oraz przypisanych im cech i konieczności rozpatrywania ich przy uwzględnieniu zasady wzajemnego oddziaływania. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, powiązanie zgłoszonych wynalazków jest oczywiste i znajduje swój wyraz już choćby w samym tytule rozwiązania wynalazczego, zatem uzasadnione jest oczekiwanie skarżącej Spółki dostrzeżenia tych zależności i ich kompleksowej oceny dla potrzeb stwierdzenia kryterium technicznego charakteru wynalazku.

Sąd I instancji, nie dostrzegając podnoszonej przez Skarżącego kwestii ponownego rozpatrywania zgłoszenia na podstawie wyłącznie części znamiennej zastrzeżeń niezależnych oraz bez uwzględnienia wzajemnego powiązania objętych zgłoszeniem trzech wynalazków, nie zważył znaczenia tych procesowych niedostatków dla wyniku sprawy. Podobnie WSA nie zwrócił uwagi na fakt złożenia przez skarżącą w dniu 10 października 2008 r. (a więc przed wydaniem pierwotnej decyzji) przeredagowanej, kolejnej wersji zastrzeżeń patentowych, do których organ w zaskarżonej decyzji nie odwołuje się, a przecież jak wynika z pierwotnej decyzji z dnia [...] listopada 2008 r. ocenie poddane zostało zgłoszenie według wersji zastrzeżeń z dnia 26 stycznia 2007 r. ocenionych jako niejasne i nieprzejrzyste. W tym stanie rzeczy istotne znaczenie dla wyniku sprawy może mieć stwierdzenie, czy organ rozpatrując zgłoszenie uwzględnił treść zastrzeżeń patentowych w wersji ostatecznej, czy też jak twierdzi kasator, a co pośrednio wynika z uzasadnienia wyroku i konfrontowanych z nim decyzji Urzędu Patentowego, w wersji wcześniejszej.

Jako zasadny Naczelny Sąd Administracyjny uznał też zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" w związku z art. 133 § 1 i art. 141 § 4 p.p.s.a. przez nieodniesienie się w uzasadnieniu do argumentów skarżącej Spółki dotyczących nieprawidłowego rozumienia przez organ "technicznego charakteru" rozwiązania, o którym mowa w art. 10 uow. Zarzut ten podlega uwzględnieniu w tej części, w jakiej skarżący został pozbawiony podania powodów, dla których Sąd I instancji nie uwzględnił całej argumentacji Spółki dotyczącej możliwości funkcjonalnego formułowania zastrzeżeń patentowych w przypadku przedmiotowego wynalazku, a więc wyrażenia zdolności wynalazku kształtowania materii poprzez jego cechy funkcjonalne.

W przepisie art. 140 zamieszczonym w rozdziale VI Kpa. p.t. Odwołania zawarto dyspozycję stosowania przed organami odwoławczymi przepisów o postępowaniu przed organami pierwszej instancji, a więc również dyspozycji art. 89 § 2 Kpa., do którego nawiązuje przepis art. 244 ust. 13 pwp. Ten ostatni przepis stanowi, że rozprawę przeprowadza się również na wniosek zgłaszającego w przypadku, o którym mowa w art. 89 § 2 Kpa., czyli w przypadku, gdy zachodzi potrzeba uzgodnienia interesów stron oraz gdy jest to potrzebne do wyjaśnienia sprawy przy udziale świadków lub biegłych albo w drodze oględzin. Oznacza to, że niezależnie od tego, czy zwołanie rozprawy następuje z inicjatywy organu, czy też na wniosek, zawsze jednak musi wystąpić okoliczność, o której ten przepis stanowi, co wynika wprost ze stanu i akt sprawy i podlega ocenie organu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny nie uwzględnił także okoliczności, iż na przedmiotowy wynalazek, który stanowi kontynuację międzynarodowego zgłoszenia PCT (Układ o Współpracy Patentowej; Dz. U. z 1991 r. Nr 70, poz. 303) został udzielony patent europejski. Tymczasem z orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego wynika , iż dla oceny zdolności patentowej wynalazku nie może być obojętny fakt udzielenia na ten wynalazek patentu europejskiego (por: wyrok NSA z dnia 25 stycznia 2007 r. w sprawie o sygn. akt II GSK 239/06).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Rozpoznając ponownie sprawę ze skargi K.N.V. z siedzibą w E. (Holandia) na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] lutego 2009 r., nr [...], w przedmiocie udzielenia patentu na wynalazek, Sąd orzeka o legalności zaskarżonego rozstrzygnięcia w sposób określony w art. 134 § 1 p.p.s.a., tzn. nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Stosownie jednak do art. 190 p.p.s.a. Sąd związany jest wykładnią prawa dokonaną w przedmiotowej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 16 marca 2011 r.

Zdaniem Sądu, skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja narusza prawo w stopniu mogącym mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia.

Należy podkreślić, że Urząd Patentowy wydając zaskarżoną decyzję był związany rygorami procedury administracyjnej, określającej jego obowiązki w zakresie sposobu przeprowadzenia postępowania, a następnie końcowego rozstrzygnięcia sprawy, z mocy art. 244 ust. 11 p.w.p. Związanie rygorami procedury administracyjnej oznacza, że Urząd Patentowy jest obowiązany m.in. do przestrzegania zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa (art. 8 Kpa.). Z zasady tej wynika przede wszystkim wymóg praworządnego i sprawiedliwego prowadzenia postępowania i rozstrzygnięcia sprawy przez organ administracji publicznej, co jest zasadniczą treścią zasady praworządności. Tylko postępowanie odpowiadające takim wymogom i decyzje wydane w wyniku postępowania tak ukształtowanego mogą wzbudzać zaufanie obywateli do organów administracji publicznej, nawet wtedy, gdy decyzje administracyjne nie uwzględniają jej żądań.

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 7 grudnia 1984 r., sygn. akt III SA 729/84 (ONSA 1984, nr 2 poz. 117) podkreślił, że w celu realizacji tej zasady konieczne jest przede wszystkim ścisłe przestrzeganie prawa, zwłaszcza

w zakresie dokładnego wyjaśnienia okoliczności sprawy, konkretnego ustosunkowania się do żądań i twierdzeń strony (...). Organ administracji jest ponadto obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i ocenić cały materiał dowodowy (art. 7, 77 i 80 Kpa.) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie według wymagań określonych w przepisach art. 107 § 3 Kpa.

W rozpoznawanej sprawie zaskarżona decyzja nie spełnia omówionych wyżej kryteriów.

Zgodnie z art. 10 uow. właściwej dla oceny warunków patentowalności przedmiotowego rozwiązania wynalazczego, wynalazkiem podlegającym opatentowaniu jest nowe rozwiązanie o charakterze technicznym, nie wynikające w sposób oczywisty ze stanu techniki i mogące się nadawać do stosowania. Podobnie jak to jest w obowiązującej obecnie ustawie Prawo własności przemysłowej, choć art. 24 pwp. nie odwołuje się bezpośrednio do technicznego charakteru wynalazku, ustawodawca wyróżnił cztery przesłanki zdolności patentowej: charakter techniczny rozwiązania, jego nowość, nieoczywistość (poziom wynalazczy) i stosowalność. Tak jak nie nastręcza specjalnych problemów zweryfikowanie kryterium nowości i stosowalności, tak ocena dwóch pozostałych kryteriów, ze względu na brak obiektywnych mierników i postęp cywilizacyjny, napotyka na trudności. Zasadnicze znaczenie w ocenie zdolności patentowej ma kryterium technicznego charakteru wynalazku, bowiem niestwierdzenie przez Urząd Patentowy tej przesłanki skutkuje uznaniem braku zdolności patentowej zgłoszonego wynalazku i powoduje, iż dalszego badania nie prowadzi się, a ochrona patentowa jest wykluczona.

Niespornym jest stanowisko doktryny, że wynalazkiem o którym mowa w art. 10 uow. jest rozwiązanie przez wynalazcę problemu o charakterze technicznym wywodzącym się z takich dziedzin techniki jak: mechanika, fizyka czy chemia i mającym na celu wykorzystanie materii nieożywionej. Wynalazki mogą być dokonywane we wszystkich dziedzinach techniki, a więc także elektroniki. Nie mają zaś charakteru technicznego pomysły o charakterze abstrakcyjno – myślowym, stanowiące rozwiązanie problemu intelektualnego, nie zaś sposób wykorzystania materii.

Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy i mając, w szczególności, na uwadze przedmiot wynalazku będącego przedmiotem rozstrzygnięcia, którym jest - ogólnie rzecz ujmując – program informatyczny z zastosowaniem komputera, należy rozważyć, czy rozwiązanie wynalazcze z dziedziny elektroniki, którym jest program informatyczny urzeczywistniany za pomocą komputera, może być w ogóle zaklasyfikowany jako urządzenie w znaczeniu jego materialnego bytu. Kwestii tej, jako o podstawowym znaczeniu, Urząd Patentowy nie wyjaśnił w dostateczny i nie budzący wątpliwości sposób.

Organ winien także rozważyć czy techniczne cechy wynalazku, za pomocą których oddziałuje się na materię to wyłącznie cechy strukturalne, czy też wynalazek może kształtować materię również poprzez swoje techniczne cechy funkcjonalne, których brak odnotowywał w pojedynczych zastrzeżeniach Urząd Patentowy. Urząd Patentowy przyjął w odniesieniu do pierwszych dwóch wynalazków konieczność ich materialnego bytu (skoro uznał, że faktyczny brak urządzenia eliminuje możliwość uzyskania na nie patentu). Ta konkluzja, w świetle przedstawionego stanu faktycznego oraz skonfrontowanej z nim zaskarżonej decyzji Urzędu Patentowego, a także przedmiotu wynalazku, budzi jednak zasadnicze wątpliwości.

Sąd w składzie orzekającym podziela pogląd, że zdolność patentową wynalazku ocenia się, biorąc pod uwagę wszystkie elementy zgłoszenia, a więc zarówno opis wynalazku, jak też zastrzeżenia patentowe niezależne (nieznamienne i znamienne) i zależne oraz rysunki, jeśli takie zostały przez zgłaszającego załączone do dokumentacji, przy czym zastrzeżenia ocenia się według ich wersji ostatecznej. Przedstawione w zastrzeżeniach (z konieczności ujętych lapidarnie, jednozdaniowo) cechy muszą znajdować swoje odbicie w opisie wynalazku, co pomaga w zrozumieniu całego zamysłu wynalazczego. Innymi słowy, opis wynalazku i zastrzeżenia patentowe ściśle ze sobą korespondują w tym przede wszystkim znaczeniu, że cechy techniczne rozwiązania muszą znajdować wyraz zarówno w jednym, jak i drugim elemencie zgłoszenia. Uwaga powyższa, mająca co prawda wymiar metodologiczny, jest jednak o tyle istotna, że skarżąca Spółka zarzuca rozpatrzenie innego, niż zgłoszone rozwiązania, a to z powodu przeprowadzenia badania w oparciu o wyselekcjonowane, jak twierdzi, pojedyncze cechy zgłoszonych do opatentowania wynalazków. Tak więc, przy ponownym rozpoznaniu sprawy, Urząd Patentowy winien tę kwestię przeanalizować i dać temu wyraz w uzasadnieniu decyzji.

Przy tej okazji Sąd podnosi, że ze względu na skomplikowany charakter rozstrzyganych zagadnień, Urząd Patentowy winien szczególnie wnikliwie i wyczerpująco ustalić stan faktyczny sprawy w odniesieniu do zgłoszenia patentu, a nie z uznania organu i dokonać jego całościowej oceny. Sąd podziela w całej rozciągłości uwagę Naczelnego Sądu Administracyjnego, że postępowanie w tej sprawie powinno zostać przeprowadzone w sposób szczególnie staranny, bez skrótów i uproszczeń, które mogą być skutkiem rozstrzygania sprawy przez eksperta, uznającego problem za oczywisty. Jest to niezbędne dla umożliwienia stronie postępowania do poznania zasadności przesłanek jakimi kierował się organ podejmujący decyzję, jak i – w przypadku zaskarżenia decyzji – Sądowi administracyjnemu, nie posiadającemu wiedzy specjalistycznej, na przeprowadzenie rzeczywistej kontroli decyzji w jej warstwie procesowej i materialnej.

W ocenie Sądu, zaskarżona decyzja, stanowiąca w konkluzji o braku technicznego charakteru wynalazku, wyrażona na podstawie kolejno i odrębnie rozpatrywanych zastrzeżeń niezależnych w ich części znamiennej, pomija także zawartą w opisie istotę wynalazku oraz załączone rysunki jako element wspomagający zgłoszenie. Organ nie odniósł się również ponownie do mocno akcentowanego przez skarżącą Spółkę powiązania zgłoszonych wynalazków oraz przypisanych im cech i konieczności rozpatrywania ich przy uwzględnieniu zasady wzajemnego oddziaływania. W ocenie Sądu, powiązanie zgłoszonych wynalazków występuje i znajduje swój wyraz już choćby w samym tytule rozwiązania wynalazczego, zatem uzasadnione jest oczekiwanie skarżącej Spółki dostrzeżenia tych zależności i ich kompleksowej oceny dla potrzeb stwierdzenia kryterium technicznego charakteru wynalazku.

Podobnie Urząd Patentowy nie zwrócił uwagi na fakt złożenia przez skarżącą w dniu 10 października 2008 r. (a więc przed wydaniem pierwotnej decyzji) przeredagowanej, kolejnej wersji zastrzeżeń patentowych, do których organ w zaskarżonej decyzji nie odwołuje się, a przecież jak wynika z pierwotnej decyzji z dnia [...] listopada 2008 r. ocenie poddane zostało zgłoszenie według wersji zastrzeżeń z dnia 26 stycznia 2007 r. ocenionych jako niejasne i nieprzejrzyste. W tym stanie rzeczy istotne znaczenie dla wyniku sprawy może mieć stwierdzenie, czy organ rozpatrując zgłoszenie uwzględnił treść zastrzeżeń patentowych w wersji ostatecznej, czy też jak twierdzi skarżąca Spółka, a co pośrednio wynika z uzasadnienia wyroku i konfrontowanych z nim decyzji Urzędu Patentowego, w wersji wcześniejszej.

Rozpoznając ponownie sprawę, Urząd Patentowy winien zapewnić czynny udział strony w postępowaniu i rozpatrzyć wniosek w oparciu o zastrzeżenia patentowe złożone w ostatecznej wersji.

Wreszcie, Urząd Patentowy, winien rozważyć i odnieść się w decyzji do okoliczności, iż na przedmiotowy wynalazek, który stanowi kontynuację międzynarodowego zgłoszenia PCT (Układ o Współpracy Patentowej; Dz. U. z 1991 r. Nr 70, poz. 303) został udzielony patent europejski.

Jak bowiem słusznie zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 16 marca 2011 r., dla oceny zdolności patentowej wynalazku nie może być obojętny fakt udzielenia na ten wynalazek patentu europejskiego.

W konkluzji należy stwierdzić, iż Urząd Patentowy nie rozpoznał sprawy

w sposób wszechstronny i wyczerpujący, a tym samym naruszył art. 7, art. 77 § 1,

art. 80 oraz art. 107 § 3 Kpa. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Rozpoznając sprawę ponownie organ administracji przeprowadzi postępowanie administracyjne stosownie do zasad ogólnych zawartych w kodeksie postępowania administracyjnego oraz wskazanych wyżej wytycznych, odniesie się do wszystkich okoliczności faktycznych i całego materiału dowodowego, który zgromadził w sprawie, by następnie podjąć decyzję administracyjną prawidłowo uzasadnioną o przekonującej treści.

Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny

w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. orzekł, jak w pkt 1 sentencji wyroku. O niewykonalności zaskarżonej decyzji Sąd orzekł na podstawie art. 152 p.p.s.a., zaś o kosztach orzekł w oparciu o art. 200 p.p.s.a.