Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VIII SA/Wa 206/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-06-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6340 Potwierdzenie represji
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Prezes Instytutu Pamięci Narodowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 4 i  art. 5 ust. 1
journal: Dz.U. 2015 poz 693
law: Ustawa z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Szymanowicz - Nowak (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Fularski, Sędzia WSA Iwona Owsińska- Gwiazda, Protokolant Sekretarz sądowy Karolina Kaca, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 czerwca 2018 r. w Radomiu sprawy ze skargi B. K. na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] grudnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych oddala skargę.


UZASADNIENIE

W rozpoznawanej sprawie wnioskiem z dnia [...] sierpnia 2017 r. B. K. (dalej: skarżący, strona, wnioskodawca) zwrócił się do Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu o wydanie decyzji administracyjnej w sprawie spełnienia warunków, o których mowa w art. 4 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz.U. z 2015 r., poz. 693 ze zm., zwanej dalej: ustawą o działaczach opozycji).

Po rozpatrzeniu wniosku Prezes Instytutu Pamięci Narodowej (dalej: organ, Prezes IPN), działając na podstawie art. 4 i art. 5 ust. 1 ustawy o działaczach opozycji w związku z art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2017 r., poz. 1257, zwanej dalej: k.p.a.), wydał decyzję Nr [...] z dnia [...] grudnia 2017 r. o odmowie potwierdzenia, że strona spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy

o działaczach opozycji.

W uzasadnieniu decyzji organ, po przedstawieniu treści art. 4 i art. 5 ust. 1 ustawy o działaczach opozycji, wskazał, że w zasobie archiwalnym Instytutu Pamięci Narodowej (dalej: IPN) odnaleziono akta dotyczące wnioskodawcy o sygn. IPN [...] [...] (teczka personalna tajnego współpracownika "[...]" nr ew. [...]) oraz akta o sygn. IPN [...][...]/[...] (mikrofilm teczki personalnej TW "[...]" dot. B. K., s. F. ur. [...] października [...] r.), w których znajduje się odręcznie napisane oświadczenie podpisane przez wnioskodawcę o treści: "(...) Prosząc o darowanie mi kary zobowiązuję się równocześnie do udzielania pomocy w zwalczaniu nieprawidłowości istniejących zarówno w moim zakładzie pracy i w miejscu zamieszkania. Fakt ten zachowam w głębokiej tajemnicy".

W ocenie Prezesa IPN, powyższe oświadczenie spełnia kryteria dokumentów wymienionych w art. 4 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji. Zostało ono bowiem wytworzone przez wnioskodawcę w ramach czynności wykonywanych w charakterze tajnego informatora organów bezpieczeństwa państwa. Przedmiotowe oświadczenie spełnia przesłanki zobowiązania do współpracy z organami bezpieczeństwa państwa, wyraża gotowość do aktywnej współpracy z organami bezpieczeństwa państwa oraz świadomość konieczności zachowania faktu współpracy w ścisłej tajemnicy. Poza tym oświadczenie to opatrzone jest podpisem skarżącego.

W wyżej wymienionych aktach archiwalnych znajduje się również rezultat pozyskania z dnia [...] sierpnia 1981 r., z treści którego wynika, że wnioskodawca był wykorzystywany przez Wydział Paszportów jako kontakt operacyjny "[...]"

i następnie wyraził zgodę na dalszą współpracę jako tajny współpracownik. Z treści rezultatu pozyskania wynika dalej, że w dniu [...] sierpnia 1981 r. nie pobrano zobowiązania od TW, gdyż wcześniej składał je jako kontakt operacyjny pseudonim "[...]". W aktach znajduje się również plan opracowania TW "[...]" z dnia

[...] lipca 1981 r., z którego wynika, że w dniu [...] lipca 1981 r., dotychczas wykorzystywany przez Wydział Paszportów KWMO w R. kontakt operacyjny "[...]" został przerejestrowany na TW "[...]" nr ew. [...].

Prezes IPN wskazał, że w aktach o sygn. IPN [...][...] znajdują się następujące notatki służbowe:

1) z dnia [...] sierpnia 1981 r., z treści której wynika, że podczas spotkania w dniu [...] sierpnia 1981 r., w którym uczestniczyli TW "[...]", por. Z J. i ppor. M. C., TW "[...]" wyraził zgodę na przekazanie do dalszej współpracy ppor. M. C.. Ponadto podczas tej rozmowy TW "[...]" przekazał informacje dotyczące Pana P. i organizowanych wyborów do KZ NSZZ "[...]" w Zakładzie nr [...] "[...]";

2) z dnia [...] września 1981 r., z treści której wynika, że TW "[...]" podczas spotkania z ppor. M. C. informował go o wynikach wyborów delegatów na Zjazd [...]" i reprezentantów RZPS "[...]". Ponadto podczas ww. rozmowy TW "[...]" informował funkcjonariusza o zachowaniach byłego Przewodniczącego P. i rozpowiadaniu informacji, że "Przewodniczący K. współpracuje z MO, ponieważ był złapany na przemycie";

3) z dnia [...] grudnia 1981 r., z treści której wynika, że podczas spotkania z ppor. M. C. internowany wówczas TW "[...]" wyjaśnił, że został niesłusznie internowany, a następnie oświadczył, że "pisał w Paszportach oświadczenie, ale nie wiedział na czym to polega i chciał zrezygnować

z kontaktów". Z treści ww. notatki wynika również, że wnioskodawca podczas spotkania odmówił podpisania kolejnego zobowiązania, wyjaśniając funkcjonariuszowi, że "jest za stary, aby się bawić w pisanie, a po wyjściu sami się przekonamy, że nam będzie pomagał";

4) ocena TW "[...]" z dnia [...] maja 1982 r., z treści której wynika, że ww. pozyskany został do współpracy w dniu [...] sierpnia 1981 r. przez por. Z. J. na zasadzie współodpowiedzialności obywatelskiej za ład

i porządek w kraju, przekazany następnie na kontakt ppor. M. C..

W okresie współpracy odbyto 5 spotkań z TW "[...]". W związku

z działalnością wnioskodawcy w NSZZ "[...]" oraz jego przejściem na emeryturę, por. J. zaproponował wyeliminowanie TW "[...]" z czynnej sieci tajnych współpracowników.

W zasobach archiwalnych IPN odnalezione zostały również następujące zapisy archiwalne dotyczące skarżącego:

- wypis z kopii dziennika rejestracyjnego WUSW R. (sygn. IPN [...][...]), z treści którego wynika, że TW "[...]" (sprawa nr [...]) rejestrowany był w dniu [...] lutego 1980 r. (przekreślono i dopisano [...] lipca 1981 r.) przez Wydział Paszportów (przekreślono i dopisano Wydz. [...]) jako K.O (przekreślono i dopisano TW). W dniu [...] maja 1982 r. sprawę zdjęto z ewidencji i przekazano do archiwum do nr [...], w uwagach dopisano "[...] grudnia 1980 r. prze. na Wydz. [...]",

- wypis z kserokopii inwentarza akt o sygn. I WUSW R. (sygn. IPN [...][...]), z treści którego wynika, że w dniu [...] maja 1982 r. Wydz. [...] przekazał do archiwum sprawę wnioskodawcy (TW "[...]") do nr [...]. W dokumentach przekazanych do archiwum znajdowała się 1 teczka personalna i 1 teczka pracy. T. pracy (1 sztuka) zniszczona została w dniu [...] marca 1988 r. protokołem nr [...],

- karta Mkr-2 z kserokopii kartoteki ogólnoinformacyjnej b. Wydz. "[...]"[...] w R. (IPN [...][...]), z treści której wynika, że wnioskodawca rejestrowany był przez Wydz. [...] w R. do nr [...] jako TW "[...]".

W dniu [...] maja 1982 r. wyeliminowany z powodu dwulicowości. Materiały przekazano do archiwum Wydz. "[...]"[...] w R. do nr [...],

- karta EO-16 z kserokopii kartoteki ogólnoinformacyjnej b. Wydz. "[...]"[...]w R. (IPN [...][...]), z treści której wynika, że tajny współpracownik o ps. "[...]" nr ew. [...] w dniu [...] sierpnia 1981 r. został przekazany na kontakt ppor. M. C.,

- karta EO-4/73 z kserokopii kartoteki ogólnoinformacyjnej b. Wydz. "[...]"[...]w R. (IPN [...][...]), z treści której wynika, że wnioskodawca rejestrowany był w dniu [...] grudnia 1980 r. przez por. Z. J. jako kontakt operacyjny i następnie rejestrowany jako tajny współpracownik w dniu [...] lipca 1981 r. przez Wydz. [...] pion V,

- karta EO-4/77 z kserokopii kartoteki ogólnoinformacyjnej b. Wydz. "[...]"[...]w R. (IPN [...][...]), z treści której wynika, że wnioskodawca pozyskany został do współpracy w dniu [...] czerwca 1981 r. przez por. Z. J. i zarejestrowany jako TW "[...]". W dniu [...] maja 1982 r. sprawę zakończono z powodu dwulicowości ww. Materiały złożono w archiwum Wydz. "[...]"[...] R. do nr [...].

- informacja z komputerowego zbioru danych byłej Służby Bezpieczeństwa (ZSKO), z treści której wynika, że sprawa dot. tajnego współpracownika – B. K., s. F. ur. [...] października 1932 r., w dniu [...] maja 1982 r.

z powodu nieszczerości została zdjęta z ewidencji. Materiały archiwalne nr [...] złożono w [...] R. PION C (mikrofilm [...]).

W ocenie Prezesa IPN, opisane wyżej dokumenty, tj. rezultat pozyskania

z dnia [...] sierpnia 1981 r. z akt o sygn. IPN [...][...] oraz z akt o sygn. IPN [...][...], notatki służbowe z dnia: [...] sierpnia 1981 r., [...] września 1981 r., [...] grudnia 1981 r., ocena TW "[...]" z dnia [...] maja 1982 r., wypis z kserokopii dziennika rejestracyjnego [...] R. (sygn. IPN [...][...]), wypis z kserokopii inwentarza akt o sygn. [...] R. (sygn. IPN [...][...]), karta Mkr-2

z kserokopii kartoteki ogólnoinformacyjnej b. Wydz. "[...]"[...]w R. (IPN [...][...]), karta EO-4/73 z kserokopii kartoteki ogólnoinformacyjnej b. Wydz. "[...]"[...]w R. (IPN [...][...]), karta EO-4/77 oraz informacja

z komputerowego zbioru danych byłej Służby Bezpieczeństwa (ZSKO), spełniają kryteria dokumentów wymienionych w art. 4 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji, tj. zostały wytworzone przy udziale wnioskodawcy w ramach czynności wykonywanych przez niego w charakterze tajnego informatora organów bezpieczeństwa państwa.

Zdaniem organu, w postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 5 ust. 1 i art. 4 ustawy o działaczach opozycji nie ocenia się całej działalności wnioskodawcy,

a jedynie bada, czy w archiwum IPN zachowały się dokumenty o określonych cechach. Prezes IPN w wydawanej decyzji nie rozstrzyga o współpracy strony z organami bezpieczeństwa państwa, a jedynie informuje o treści dokumentów znajdujących się w archiwum IPN według kryteriów, wymienionych w art. 4 ustawy o działaczach opozycji. Organ nie prowadzi też postępowania dowodowego w celu ustalenia prawdziwości faktów opisanych w dotyczących wnioskodawcy dokumentach.

Powołując się na wyroki sądów administracyjnych Prezes IPN wskazał, że obowiązkiem organu w tego rodzaju postępowaniu było wyłącznie odzwierciedlenie stanu zasobów archiwalnych według skonkretyzowanych w przepisie kryteriów

i sformułowanie ocen, czy zawierają one dokumenty, których treść wskazuje na to, że istniały "ślady" wskazujące na współpracę skarżącego ze służbami bezpieczeństwa i czy w ramach tej współpracy wytworzył on jakieś dokumenty lub czy jakieś dokumenty powstały przy jego udziale. Organ relacjonuje zatem, a nie ocenia, co - w odniesieniu do zagadnienia współpracy i jednocześnie co najmniej udziału danej osoby w ich wytworzeniu - przedstawiają dokumenty znajdujące się w zasobach IPN. Nie przedstawia więc relacji i wniosków wynikających ze wszystkich dokumentów znajdujących się w zasobach archiwalnych, ani ze stanowiska skarżącego, nie konfrontuje tych dowodów. Rolą organu, wyznaczoną przez ww. przepisy ustawy o działaczach opozycji, nie jest więc ani ocena prawdziwości dokumentów, ani prawdziwości opisanych w nich zdarzeń, ani wiarygodności osób wytwarzających dokumenty, ani też ustalanie, czy wynikająca z dokumentów współpraca miała w rzeczywistości miejsce.

Prezes IPN, nie podważając wyjaśnień skarżącego, złożonych w piśmie

z dnia [...] listopada 2017 r., oraz represji i szykan, stosowanych wobec niego przez ówczesne władze, jednocześnie stwierdził, że jako organ właściwy jest upoważniony ustawowo jedynie do ustalenia, czy w archiwum IPN zachowały się dokumenty

o określonych cechach. Natomiast nie jest uprawniony do oceny, czy zastosowane przez ustawodawcę kryteria nie są zbyt surowe lub czy nie eliminują z kręgu beneficjentów ustawy mniej albo bardziej licznego grona osób.

Od powyższej decyzji skarżący złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wnosząc o jej zmianę i uznanie, że spełnia wymogi podane w art. 4 ustawy o działaczach opozycji, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy Prezesowi IPN do ponownego rozpoznania.

W uzasadnieniu skargi skarżący wskazał, że nie zgadza się z powodami, dla których odmówiono mu potwierdzenia, że był działaczem antykomunistycznym

i osobą represjonowaną z powodów politycznych. Podkreślił, że pismo z 1979 r.,

w którym zwracał się o darowanie kary i odstąpienie od skierowania sprawy do Sądu, nie może być traktowane jako napisane przez tajnego informatora. W ocenie ww., aby uznać go za tajnego współpracownika czy informatora, to powinien on świadomie i z pełną odpowiedzialnością zobowiązać się do współpracy z organami bezpieczeństwa państwa. Natomiast samo stwierdzenie na końcu tego pisma, że skarżący zobowiązuje się do udzielenia pomocy w zwalczaniu nieprawidłowości

w zakładzie pracy i w miejscu zamieszkania, nie świadczy o jego woli współpracy

z organami bezpieczeństwa. Skarżący podkreślił, że całe jego życie i działalność opozycyjna świadczą o tym, że nie był tajnym współpracownikiem, lecz osobą represjonowaną przez organy bezpieczeństwa. Prezes IPN nie może się tłumaczyć, że ma jedynie za zadanie podać informacje, czy w aktach są jakieś dokumenty, bowiem faktycznie je ocenia. Jeśli zaś organ dokonuje ich oceny, powinien badać również okoliczności i cel ich powstania. W skardze skarżący podkreślił również, że przez wiele lat działał na rzecz demokratycznej Ojczyzny, za co poniósł dotkliwe konsekwencje, jak internowanie czy zwolnienie z pracy.

Jednocześnie podał, że Sąd Okręgowy w R. w sprawie [...] Ko [...] przyznał mu zadośćuczynienie za krzywdy wynikające z internowania, a więc uznał go za osobę pokrzywdzoną przez władze komunistyczne.

W konkluzji skarżący wnosił o ocenę całego zebranego w sprawie materiału dowodowego dotyczącego jego osoby, biorąc pod uwagę specyfikę tamtego okresu, jego wieloletnią postawę i zaangażowanie w walkę

o niepodległy i demokratyczny byt Narodu Polskiego i Ojczyzny.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369, zwanej dalej: p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, iż sąd rozpoznając skargę ocenia, czy zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego bądź przepisów postępowania administracyjnego.

Rozpoznając przedmiotową sprawę Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja nie zawierała wad o jakich mowa w art. 145

§ 1 p.p.s.a., których istnienie mogłoby skutkować koniecznością jej wyeliminowania

z obrotu prawnego.

Przedmiotem oceny legalności w niniejszej sprawie jest decyzja Prezesa IPN wydana na podstawie art. 4 i art. 5 ust. 1 ustawy o działaczach opozycji.

Status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej

z powodów politycznych potwierdza, w drodze decyzji administracyjnej, Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych po stwierdzeniu przez Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, iż osoba ubiegająca się o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji (art. 5 ust. 1 tej ustawy).

Ww. ustawa w art. 4 w sposób jasny wskazuje, że status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych przysługuje osobie, która nie była pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa i co do której w archiwum IPN nie zachowały się dokumenty wytworzone przez tę osobę lub przy jej udziale w ramach wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zbieraniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa (przesłanki muszą być spełnione łącznie). A contrario, gdy tego rodzaju dokumenty zostaną odnalezione (zachowane) nie można osobie ubiegającej się przyznać statusu osoby represjonowanej lub działacza opozycji antykomunistycznej.

Dokumentami są wszelkie nośniki informacji, niezależnie od formy przechowywania informacji, w tym w szczególności: akta, kartoteki, rejestry, pliki komputerowe, pisma, mapy, plany, filmy i inne nośniki obrazu, nośniki dźwięku

i wszelkich innych form zapisu, a także kopie, odpisy i inne duplikaty tych nośników informacji (art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, Dz.U z 2016 r., poz. 1575 ze zm., zwanej dalej: ustawą o IPN).

Organ w postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 4 ustawy

o działaczach opozycji nie jest zobowiązany do badania prawdziwości faktów wynikających ze znajdujących się w IPN dokumentów, a jedynie do opisania dokumentów odnalezionych w archiwum według kryteriów wymienionych w tym przepisie. Tym samym w takiej sprawie organ nie prowadzi klasycznego postępowania dowodowego (por. wyroki WSA w Warszawie z dnia 25 października 2016 r., sygn. akt IV SA/Wa 1418/16, z dnia 5 grudnia 2016 r., sygn. akt IV SA/Wa 1529/16, z dnia 9 listopada 2017 r., sygn. akt IV SA/Wa 1257/17, z dnia 20 października 2017 r., sygn. akt IV SA/Wa 1416/17, wszystkie publ. cbosa).

Istotą postępowania prowadzonego przez Prezesa IPN w przedmiocie stwierdzenia, czy dana osoba spełnia warunki określone w art. 4 ustawy

o działaczach opozycji jest wyłącznie ustalenie, czy w zasobach IPN znajdują się dokumenty dotyczące tej osoby, spełniające kryteria określone w art. 4 pkt 2 tej ustawy. Obowiązkiem organu w tego rodzaju postępowaniu było więc wyłącznie odzwierciedlenie stanu zasobów archiwalnych wg. skonkretyzowanych

w przepisie kryteriów i sformułowanie oceny, czy stan zasobów archiwalnych zawiera dokumenty, których treść wskazuje na to, że istniały "ślady" wskazujące na współpracę skarżącego ze służbami bezpieczeństwa i czy w ramach tej współpracy wytworzył on jakieś dokumenty lub czy jakieś dokumenty powstały przy jego udziale. Organ zatem relacjonuje (a nie ocenia) udział danej osoby w ich wytworzeniu czy jej współpracy z ówczesnymi organami bezpieczeństwa (por. wyroki WSA w Warszawie: z dnia 7 lutego 2017 r., sygn. akt IV SA/Wa 2307/16, z dnia 12 maja 2017 r., sygn. akt IV SA/Wa 306/17, wszystkie publ. cbosa).

Decyzja wydawana przez Prezesa IPN na podstawie art. 5 ust. 1 i art. 4 ustawy o działaczach opozycji ma charakter decyzji deklaratoryjnej. Akt deklaratoryjny jest aktem prawnym, który jedynie potwierdza istniejące prawa

i obowiązki jego adresata. Decyzje deklaratoryjne potwierdzają skutki prawne, które wynikają wprost z ustawy. Skutek w postaci przyznania jednostce owych praw wynika więc nie z mocy decyzji, lecz z mocy samych norm ustawowych. Organ, wydając ten rodzaj decyzji administracyjnej, potwierdza lub odmawia potwierdzenia określonych faktów na podstawie posiadanych w swoim zasobie archiwalnym dokumentów. W sposób prawnie wiążący stwierdza o istnieniu określonego stanu prawnego, w tym przypadku o istnieniu lub nieistnieniu dokumentów spełniających przesłanki wymienione w art. 4 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji (wyrok WSA

w Warszawie z dnia 20 października 2017 r., sygn. akt IV SA/Wa 1416/17, publ. cbosa).

Należy zgodzić się z organem, że jego rolą wyznaczoną przez art. 4 ustawy

o działaczach opozycji nie jest ani ocena prawdziwości dokumentów, ani prawdziwości opisanych w nich zdarzeń, ani wiarygodności osób wytwarzających dokumenty, ani też ustalanie, czy wynikająca z dokumentów współpraca miała

w rzeczywistości miejsce. Dlatego też, wbrew oczekiwaniom skarżącego, organ prowadzący przedmiotowe postępowanie (a tym bardziej sąd administracyjny kontrolujący zaskarżoną decyzję) nie był uprawniony do oceny, w oparciu

o całokształt dokumentów znajdujących się w jego zasobach, czy w tamtej rzeczywistości działania skarżącego bądź zaniechania odpowiadały pojęciu współpracy ze służbami bezpieczeństwa. Organ nie był uprawniony do prowadzenia postępowania dowodowego w tym zakresie. Ustawa upoważnia Prezesa IPN wyłącznie do przedstawienia zawartości zasobów archiwalnych według ściśle określonych kryteriów.

Nadto wypada zaakcentować, że udział w wytworzeniu dokumentu należy definiować nie tylko jako bezpośredni wkład skarżącego w powstanie dokumentu. Definiować tak można i należy także chociażby pośrednie, jednak dostatecznie sprecyzowane oddziaływanie, rolę, wpływ w jego wytworzenie. Biorąc bowiem pod uwagę okoliczności w jakich funkcjonowała ewentualna tajna współpraca nie można zakładać, że udział w wytworzeniu dokumentu zawsze polegać musiał na osobistym uczestnictwie w jego opracowaniu i podpisaniu.

Zdaniem Sądu, Prezes IPN prawidłowo sformułował wnioski wynikające

z treści odnalezionych w zasobach archiwalnych dokumentów, kwalifikując je jako wytworzone przez skarżącego oraz przy jego udziale w ramach czynności wykonywanych przez niego w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Wyszczególnione przez Prezesa IPN dokumenty wskazują niewątpliwie, że skarżący był traktowany przez Służbę Bezpieczeństwa jako tajny współpracownik.

W przedmiotowej sprawie znamienne jest, że wystarczy jak w zasobach IPN znajdzie się jeden tego rodzaju dokument, aby odmówić potwierdzenia, że strona spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji.

Rolą Prezesa IPN, wydającego decyzję na podstawie art. 5 ust. 1 i art. 4 ustawy o działaczach opozycji nie jest rozstrzyganie o statusie działacza lub osoby represjonowanej, ani też o ewentualnej współpracy wnioskodawcy z organami bezpieczeństwa państwa, tylko wyłącznie informowanie o treści archiwalnych dokumentów, spełniających kryteria określone w art. 4 ustawy o działaczach opozycji. Jeśli takie dokumenty zostały odnalezione w archiwum IPN odnośnie do skarżącego, organ nie mógł wydać decyzji pozytywnej, rozpoznając wniosek z dnia [...]sierpnia 2017 r.

Z akt archiwalnych IPN dołączonych do przedmiotowych akt administracyjnych wynika, że skarżący pierwotnie jako kontakt operacyjny był wykorzystywany przez Wydział Paszportów, a następnie został pozyskany jako tajny współpracownik. Jako aktywny działacz NSZZ "[...]" w "[...]" w R. przekazywał informacje por. M. C. na temat organizowanych w zakładzie pracy wyborów do związków (por. rezultat pozyskania z dnia [...] sierpnia 1981 r., k. 335 t. II, notatka służbowa z dnia [...] sierpnia 1981 r., k. 367 t. II, notatka służbowa z dnia [...]września 1981 r., k. 369-370 t. II), a podczas internowania deklarował po wyjściu pomoc organom bezpieczeństwa (por. notatka służbowa z dnia [...] grudnia 1981 r., k. 374-375 t. II).

Jak już wyżej wskazano, organ nie prowadził (bo nie miał takich uprawnień na podstawie art. 4 ustawy o działaczach opozycji) postępowania dowodowego w celu ustalenia prawdziwości faktów opisanych w dokumentach dotyczących skarżącego, nie badał okoliczności rozpoczęcia i zakończenia współpracy, nie konfrontował dowodów ze sobą. Jedynie skupił się na wskazaniu posiadania w archiwum IPN dokumentów wytworzonych przez wnioskodawcę lub przy jego udziale w ramach czynności wykonywanych przez niego w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa.

Skarżący w skardze nie zaprzeczył istnieniu oświadczenia z 1979 r., osobiście przez niego podpisanego, jednak wskazał, że to nie było świadome zobowiązanie do współpracy. Wbrew zarzutom skargi, organ nie musi w tej sprawie ustalać, czy skarżący zobowiązał się do współpracy z organami ścigania w sposób świadomy

i odpowiedzialny, co podkreślił nawet NSA w wyroku z dnia 2 października 2012 r.

w sprawie sygn. akt I OSK 1672/12 (publ. cbosa).

Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że organ wykazał istnienie określonych dokumentów w zasobach archiwalnych IPN, które zostały wytworzone przez skarżącego lub przy jego udziale w ramach czynności wykonywanych przez niego w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa.

Ani organ, ani Sąd w przedmiotowej sprawie nie kwestionują przeszłości opozycyjnej skarżącego, jego zasług w działalności związkowej dla państwa, przebytego internowania, represji stosowanych wobec niego (przeszukań, zatrzymań, zwolnienia z pracy). Jednak te okoliczności, jak również orzeczenie Sądu Okręgowego w R. w sprawie [...] Ko [...], przyznające na rzecz skarżącego zadośćuczynienie za krzywdy wynikające z internowania, nie mają znaczenia w tej sprawie w sytuacji, kiedy Prezes IPN stwierdził, że w zasobach archiwalnych znajdują się dokumenty o cechach opisanych w art. 4 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji. Organ nie oceniał prawdziwości tych dokumentów, ani też faktycznych zachowań skarżącego, nie badał, w jakich okolicznościach one powstały, czy zostały podpisane i sporządzone świadomie czy też nieświadomie. Bez znaczenia jest

w świetle art. 4 ust. 2 ww. ustawy późniejsza czy wcześniejsza postawa skarżącego, stosunek do Państwa, jego zasługi czy opinie osób, z którymi współpracował. Ustawodawca w art. 4 ust. 2 ustawy o działaczach opozycji w sposób jasny wskazał, że sam fakt odnalezienia dokumentów w IPN, o ile spełniają one kryterium "wytworzenia" przez tę osobę lub przy jej udziale w ramach czynności tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organ państwa, determinuje wydanie decyzji odmownej.

Reasumując uznać należy, że przedmiotowe postępowanie służy wyłącznie przedstawieniu materiałów znajdujących się w zasobach IPN i tylko w określonym przez ustawodawcę wąskim zakresie. Nie jest więc postępowaniem lustracyjnym prowadzonym w przedmiocie wyjaśnienia sytuacji danej osoby w związku

z istniejącym całokształtem materiałów dowodowych potwierdzających bądź przeczących współpracy z organami bezpieczeństwa. Sposób postępowania skarżącego i charakter kontaktów z przedstawicielami służb z punktu widzenia intencji, jak też oceny czy spełniają przesłanki współpracy mógłby być oceniany

w postępowaniu lustracyjnym prowadzonym przez sąd.

W ocenie Sądu, sprawy wskazane przez pełnomocnika skarżącego na rozprawie w dniu 22 czerwca 2018 r. o sygnaturach: VIII SA/Wa 31/12 i I OSK 1672/12 w przedmiocie rozpoznania wniosku skarżącego o udostępnienie dokumentów w trybie art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o IPN dotyczą decyzji wydanych

w postępowaniu rodzajowo odmiennym od tego, który uregulowany został w art. 5 ust. 1 w związku z art. 4 ustawy o działaczach opozycji, nie są adekwatne do stanu prawnego niniejszej sprawy.

W sprawie VIII SA/Wa 31/12 z dnia 12 kwietnia 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję w zakresie udostępnienia kopii wskazanych w niej dokumentów, wskazując na błędną interpretację art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o IPN i stwierdzając, że organ winien nie tylko stwierdzić, czy skarżący był zarejestrowany jako tajny współpracownik, ale czy wytworzenie dokumentu wynikało z jego świadomego zamiaru uczestnictwa we współpracy

o charakterze tajnym z organami bezpieczeństwa w celu przekazania im informacji

o charakterze operacyjnym.

Z tym stanowiskiem nie zgodził się NSA w wyroku z dnia 2 października 2012 r. w sprawie I OSK 1672/12, chociaż oddalił skargę kasacyjną Prezesa IPN na decyzję WSA o uchyleniu zaskarżonej decyzji. NSA wskazał, że należy podzielić stanowisko Sądu I instancji o konieczności ustalenia stanu faktycznego zgodnie

z regułami postępowania administracyjnego, aby nie było wątpliwości co do daty, od której można mówić o dokumentach sporządzonych przez wnioskodawcę lub z jego udziałem.

W konsekwencji ww. wyroki, na które powołuje się skarżący, nie wpływają

w sposób istotny na treść zaskarżonej decyzji. Poza tym brak jest informacji

o sposobie zakończenia postępowania administracyjnego w odniesieniu do rozstrzygnięcia w przedmiocie udostępnienia dokumentów w trybie art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o IPN.

Mając powyższe na uwadze Sąd uznał zarzuty skargi za niezasadne, dlatego na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.