Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1062/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2022-01-11 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tadeusz Kiełkowski Sędziowie: WSA Katarzyna Marasek-Zybura WSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 11 stycznia 2022 r. sprawy ze skargi G. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 1 czerwca 2021 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego skargę oddala.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej: SKO lub Kolegium) decyzją z dnia 1 czerwca 2021 r. [...] działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r., poz. 256) oraz art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 111, dalej jako: "u.ś.r."), po rozpatrzeniu odwołania skarżącej G. K. utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Wójta Gminy z dnia [...] 2021 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym synem D. K.

Powyższe rozstrzygnięcia zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

W dniu 17 marca 2021 r. skarżąca wniosła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad synem D. K., legitymującym się orzeczeniem Miejskiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 9 stycznia 2020 r. mocą którego zaliczono D. K. do znacznego stopnia niepełnosprawności do 31 stycznia 2027 r. ze stwierdzeniem, że niepełnosprawność istnieje od 10 lipca 2014 r. Wraz z wnioskiem skarżąca przedłożyła oświadczenia, z treści których wynika, że w ramach czynności opiekuńczych wobec syna świadczy pomoc w codziennych czynnościach i egzystencji. Syn jest porażony od odcinka kręgosłupa Th-11 do stóp. Dom jest niedostosowany. Pomaga mu w opuszczeniu go i dostaniu się do niego. Z racji niedowładu kończyn dolnych pomaga w ubieraniu, w czynnościach higienicznych z powodu braku prysznica i małej łazienki, w przygotowaniu posiłków - kuchnia, szafki górne i wysokie blaty. Pomieszczenia związane z ogrzewaniem domu i do prania odzieży znajdują się na innym poziomie domu. W domu znajdują się schody, jest stromy podjazd, który wymaga asekuracji a w środku winda wykonana przez męża wymaga obsługi osoby dodatkowej. Rzeczy na wysokości i nisko umieszczone wymagają pomocy. Skarżąca oświadczyła także, że jest małżonkiem rolnika i począwszy od dnia 16 marca 2021 r. zaprzestała prowadzenia, bądź pracy w gospodarstwie rolnym.

Ponadto z informacji CEiDG wynika, że G. K. od 09.06.2014r. do 16.03.2021 r. prowadziła działalność gospodarczą. Również osoba wymagająca opieki tj. D. K. od 06.02.2020r. do nadal prowadzi działalność gospodarczą.

Organ I instancji odmawiając przyznania wnioskowanego świadczenia stwierdził, że wprawdzie osoba wymagająca opieki tj. D. K. posiada orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności, jednakże niepełnosprawność powstała po ukończenia 25 roku życia, a tym samym nie została spełniona przesłanka przyznania prawa do świadczenia wynikająca z art. 17 ust. 1b u.ś.r. Nadto organ stwierdził, że w sprawie zaistniała negatywna przesłanka polegająca na braku stałej lub długoterminowej opieki nad osoba niepełnosprawną.

Od powyższej decyzji odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego wniosła skarżąca. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym synem, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nas osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Ponadto skarżąca zarzuciła naruszenie art. 17 ust. 1b u.ś.r., poprzez jego zastosowanie w zakresie w jakim Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 2 października 2014, sygn. akt K 38/13, orzekł o jego niekonstytucyjności, co skutkowało wydaniem decyzji o odmowie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w przepisie art. 17 ust 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych z dnia 28 listopada 2003 r. poprzez nie uwzględnienie okoliczności, iż wskutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014r. sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części, wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. A także naruszenie art. k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. poprzez niepodjęcie czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, a to sytuacji opiekuńczej D. K., ustalenia kto i w jakim zakresie sprawował nad nim opiekę, kiedy i z jakich przyczyn uległo to zmianie, jaka jest aktualna sytuacja opiekunów i uprawnionego do opieki, a także poprzez nieuwzględnienie interesu społecznego i słusznego interesu skarżącej w pozytywnym rozpatrzeniu wniosku. Poza tym naruszenie art. 7 oraz art. 190 ust. 1 Konstytucji RP i art. 6 k.p.a.

Opisaną we wstępie decyzją SKO utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.

W uzasadnieniu organ odwoławczy streścił przebieg dotychczasowego postępowania oraz powołał przepisy mające zastosowanie w niniejszej sprawie.

W wyniku analizy ustalonego w sprawie stanu faktycznego Samorządowe Kolegium Odwoławcze doszło do przekonania, że zaskarżona decyzja organu l instancji odpowiada prawu, ponieważ w rozpoznawanej sprawie nie zostały spełnione wszystkie przesłanki wymagane do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, tj. zakres sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną nie uniemożliwia podjęcia zatrudnienia w jakiejkolwiek postaci, czy też wymiarze czasu pracy.

Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, że skarżąca zamieszkuje wraz z synem i pomaga mu w codziennym funkcjonowaniu. Zajmowany przez D. K. lokal wyposażony jest w podjazd i zrobiony we własnym zakresie "schodołaz" umożliwiający wyjazd wózka na piętro, gdzie znajduje się jego pokój. WC i łazienka nie są dostosowana do potrzeb osoby poruszającej się na wózku inwalidzkim. D. K. uległ wypadkowi w pracy, ma uszkodzony rdzeń kręgowy, porusza się za pomocą wózka, pozostaje w stałym specjalistycznym leczeniu i rehabilitacji. Źródłem jego utrzymania jest renta, pensja z tytułu umowy o pracę w Urzędzie Gminy S, Gminnym Centrum Kultury i Biblioteki w S na czas określony oraz dochody z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Skarżąca nie pracuje zawodowo, jest ubezpieczona w KRUS. Mąż pracuje jako listonosz. Ze względu na zły stan zdrowia obecnie przebywa na zwolnieniu lekarskim. D. K. porusza się przy pomocy wózka inwalidzkiego. Wymaga pomocy w czynnościach higienicznych (toaleta, kąpiel, pranie). Skarżąca przygotowuje posiłki, utrzymuje porządek w lokalu. Każde wyjście z domu i powrót do niego wiąże się z koniecznością przebywania w lokalu osoby drugiej, aby syn D. mógł dostać się do swojego pokoju. Zaznaczono również, iż D. K. posiada prawo jazdy, do pracy przemieszcza się samodzielnie. Pracuje w wymiarze 7 godzin od poniedziałku do piątku.

W ocenie organu odwoławczego za odmową przyznania świadczenia pielęgnacyjnego przemawia fakt, że skoro niepełnosprawny syn skarżącej jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę w wymiarze 7 godzin dziennie, to również skarżąca nie byłaby pozbawiona możliwości podjęcia pracy, chociażby w niepełnym wymiarze, czy też zatrudnienia w formie umów cywilnoprawnych, bądź wykonywania działalności gospodarczej, co zresztą do tej pory czyniła. Definicja zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, zawarta w art. 3 ust. 22 ustawy wskazuje, że oznacza to wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej.

W swoich rozważeniach Kolegium zwróciło uwagę, że organ I instancji dokonując odmiennej wykładni art. 17 ust. 1b u.ś.r. wydał rozstrzygnięcie w oparciu o niekonstytucyjną normę prawną i z naruszeniem art. 190 ust. 1 Konstytucji RP, zgodnie z którym orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Zatem, rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez wnioskodawcę w takim stanie prawnym organy mają obowiązek zbadać, czy skarżący spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 ustawy, z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.

Trybunał Konstytucyjny derogując w powołanym wyżej zakresie przepis art. 17 ust. 1b ustawy nie odroczył utraty jego mocy obowiązującej (art. 190 ust. 3 Konstytucji RP). Oznacza to, że bezpośrednim skutkiem orzeczenia jest utrata przez ten przepis we wskazanym w wyroku zakresie domniemania konstytucyjności. Zatem w obecnej sytuacji prawnej nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13.

Pomimo tego, Kolegium doszło do przekonania, że kwestionowana decyzja w zakresie rozstrzygnięcia ostatecznie odpowiada prawu, gdyż skarżąca nie spełnia kumulatywnie wszystkich przesłanek warunkujących przyznanie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad synem.

Na powyższą decyzję skarżąca G. K. reprezentowana przez pełnomocnika, wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Zaskarżonej decyzji zarzuciła:

I. naruszenie prawa materialnego tj.:

- art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 138 § 2a k.p.a. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i utrzymanie w mocy decyzji organu l instancji, pomimo, że postępowanie przed organem l instancji było przeprowadzone w sposób wadliwy, organ II instancji uznał naruszenie prawa materialnego przez organ l instancji w zakresie wykładni przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, które miały wpływ na wynik sprawy, bowiem organ m. in. na tej podstawie oddalił wniosek, co powinno skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji w całości i wskazaniem organowi l instancji prawidłowych wytycznych w zakresie wykładni wskazanego przepisu;

- art. 6 k.p.a., art. 7 k.p.a., art. 77 k.p.a., art. 80 k.p.a., poprzez niepodjęcie wszelkich niezbędnych czynności celem ustalenia stanu faktycznego sprawy, nawet pomimo podniesienia wadliwości postępowania dowodowego w odwołaniu, niezebranie i nierozpatrzenie całego zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego;

- art. 138 § 2 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji, w sytuacji, kiedy dotychczasowe postępowanie dotknięte jest istotnymi brakami w zakresie postępowania dowodowego, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie, co było już uprzednio wskazywane w odwołaniu od decyzji organu l instancji;

- art. 107 § 3 k.p.a. poprzez pominięcie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji odniesienia się do argumentów podniesionych przez skarżącą w odwołaniu dotyczących zmiany w sytuacji faktycznej rodziny, choroby męża, przejścia całego zakresu opieki nad synem wyłącznie na skarżącą, zakresu opieki skarżącej nad synem po jego powrocie z pracy, czynności podejmowanych przez; skarżącą w czasie, nieobecności syna w domu, tj. związanych z jego leczeniem, szukaniem kolejnych placówek leczniczych, rehabilitacyjnych, przygotowywanie domu i posiłków dla syna dostosowanych do wymogów diety lekkostrawnej, tak, aby po powrocie syna móc podjąć się jego co najmniej 4-godzinnej rehabilitacji, organ nie odniósł się także do wszystkich zarzutów wskazanych w odwołaniu od decyzji organu l instancji, w szczególności w zakresie wadliwości postępowania dowodowego;

II. naruszenie prawa materialnego tj. art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez jego nieprawidłową wykładnię polegającą na przyjęciu, że stała lub długotrwała opieka ma sprowadzać się, jak w sposób dorozumiany wynika z uzasadnienia, do sprawowania niemalże 24 godzinne opieki, a sama opieka sprowadza się wyłącznie do czynności opiekuńczych a nie do czynności związanych z codziennym funkcjonowaniem osoby niepełnosprawnej.

Mając powyższe zarzuty na uwadze skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu l instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi skarżąca rozwinęła powyższe zarzuty.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 p.p.s.a. wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.)

Na wstępie wskazać trzeba, że niniejsza sprawa rozpoznana została na posiedzeniu niejawnym, w składzie trzech sędziów, w oparciu o art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (tekst jedn.: Dz. U. z 2020 r. poz. 1842 z późn. zm.), ze względu na konieczność jej rozpoznania, a także uwzględniając aktualną sytuację epidemiczną, jak również brak możliwości przeprowadzenia rozprawy na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku.

Przeprowadzona przez Sąd kontrola zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 1 czerwca 2020r. utrzymującej w mocy decyzję działającego z upoważnienia Wójta Gminy z dnia 15 kwietnia 2021r., na mocy której odmówiono skarżącej T. Ś. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, pod kątem kryterium legalności, wykazała, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

W rozpoznawanej sprawie materialnoprawną podstawę działania organu stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 111 z późn. zm.), zwanej dalej u.ś.r.

Świadczenie pielęgnacyjne zostało zaliczone do świadczeń rodzinnych. Jego celem jest zapewnienie prawidłowego funkcjonowania w społeczeństwie osób niepełnosprawnych, gdyż służy pokryciu kosztów opieki zorganizowanej "we własnym zakresie", w tym opieki osób bliskich. Świadczenie to zapewnia środki sprawowanie nad nimi opieki (zob. R. Babińska-Górecka, K. Stopka, Polskie świadczenia rodzinne z punktu widzenia koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, PiZS 2012, nr 4, s. 28-34.). Jego celem jest rekompensowanie braku dochodów z pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.

Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje na podstawie art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. 2020.111 ze zm., dalej będzie stosowany skrót u.ś.r.). Zgodnie z powołanym przepisem świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje między innymi osobie matce lub ojcu - jeżeli nie podejmuje lub rezygnuje ona z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Należy zatem podkreślić, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 października 2020 r., I OSK 1148/20). Trafnie również wskazuje się, że zakres faktycznie sprawowanej opieki, wynikający z innych przyczyn niż potrzeby osoby legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności w zakresie opieki, może wskazywać na to, czy rezygnacja z zatrudnienia lub jego niepodjęcie pozostają z sobą w związku (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 maja 2020 r., I OSK 691/19, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 kwietnia 2020 r., I OSK 1544/19).

Zgodnie z ust. 1b art. 17 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Przepis ten został jednak wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 (Dz.U.2014.1443) uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Okoliczność ta została podkreślona przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze, który stwierdził, że w tym zakresie organ I instancji oparł swoje rozstrzygnięcie na niekonstytucyjnej normie prawnej.

W niniejszej sprawie skarżąca sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym synem D. K., który został zaliczony do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności w okresie do 31 stycznia 2027r., przy czym niepełnosprawność ta datuje się od października 2014r. Symbol niepełnosprawności został określony jako: 10-N.

W wywiadzie środowiskowym ustalono, że syn skarżącej porusza się przy pomocy wózka inwalidzkiego, wymaga pomocy w czynnościach higienicznych (toaleta, kąpiel pranie). Skarżąca przygotowuje posiłki, utrzymuje porządek w lokalu. Każde wyjście z domu i powrót do niego wiąże się z koniecznością przebywania w lokalu osoby drugiej, aby syn skarżącej mógł dostać się do swojego pokoju, który znajduje się na piętrze domu. Syn skarżącej leczy się również specjalistycznie w P i W. Wyjazdy wymagają obecności innej osoby i trwają ok. tygodnia. Syn skarżącej samodzielnie spożywa pokarmy, jest zdolny do samoobsługi. Pracuje zawodowo i prowadzi własna działalność gospodarczą. Do pracy i nie tylko przemieszcza się samodzielnie, prowadząc samochód. Głównym problemem jest niedostosowanie domu, w którym mieszka syn skarżącej, do potrzeb osoby niepełnosprawnej (mała łazienka, brak prysznica, wysokie blaty w kuchni), a winda prowadząca na piętro wymaga obsługi przez inna osobę.

Odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego przez organ I instancji nastąpiła z powodu braku realizacji przesłanki określonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r., jak i z powodu brak związku przyczynowego miedzy niepodejmowanie przez skarżąca zatrudnienia a sprawowana opieką. Z kolei organ II instancji, utrzymując w mocy decyzję organu I instancji, oparł się na przesłance braku związku przyczynowego pomiędzy koniecznością sprawowania opieki a niepodejmowaniem zatrudnienia.

Trafnie Samorządowe Kolegium Odwoławcze zwróciło uwagę na błędną interpretację art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. dokonaną przez organ I instancji, który przyjął, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zasadą jest bowiem, ze w pierwszej kolejności zobowiązanym do opieki i otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego jest małżonek osoby niepełnosprawnej. Z uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego mogą skorzystać krewni dopiero wówczas, gdy małżonek osoby wymagającej opieki jest niepełnosprawny w stopniu znacznym, co uniemożliwia mu wypełnianie we właściwy sposób obowiązku alimentacyjnego. Tylko taka wykładnia art. 17 ust. 1a i ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. jest właściwa, gdyż w przeciwnym razie wykluczenie małżonka osoby wymagającej opieki z kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, obciążonego obowiązkiem alimentacyjnym oraz zdolnego do pracy, a niezatrudnionego ze względu na konieczność sprawowania opieki nad członkiem rodziny, byłoby naruszeniem art. 32 ust. 1 Konstytucji RP (Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 grudnia 2018 r., I OSK 3539/18.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje w sytuacji jeżeli ściśle określona osoba uprawniona, nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Zdaniem Sądu orzekającego w niniejszej sprawie warunek ten nie został spełniony. Trafnie podkreśla się w orzecznictwie, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest kierowane do wszystkich niezatrudnionych osób opiekujących się niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz do tych, które wywiązują się ze swego obowiązku alimentacyjnego, osobiście zapewniając stałą i długotrwałą opiekę i pomoc niepełnosprawnemu członkowi rodziny i jednocześnie z tego właśnie powodu zaprzestają aktywności zawodowej. Nie może być ono zatem traktowane jako zastępcze źródło dochodu (Wyrok NSA z 19.05.2021 r., I OSK 226/21, LEX nr 3177435.). Co więcej zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z uwagi na to, że ustawa z 2003 r. o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, to z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy wyinterpretować, że aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu musi ona być stała lub długoterminowa. Te określenia stała lub długoterminowa wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (Wyrok NSA z 23.10.2020 r., I OSK 1148/20, LEX nr 3088207.).

W przedmiotowej sprawie skarżąca nie spełniła tej przesłanki, gdyż zakres opieki sprawowanej nad niepełnosprawnym synem nie wyklucza podjęcia przez nią zatrudnienia, a samo świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jedynie z tytułu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, ale z tytułu niemożności podjęcia zatrudnienia z uwagi na konieczność stałej i długotrwałej opieki nad osobą niepełnosprawną. Należy podkreślić w niniejszej sprawie, że syn skarżącej samodzielnie prowadzi samochód, jest zatrudniony, prowadzi dodatkowo działalność gospodarczą. Jest więc osobą aktywną i w czasie wykonywania przez niego tej aktywności, skarżąca ma możliwość podjęcia zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze. Zdaniem Sądu nie ma również znaczenia w niniejszej sprawie stan zdrowia męża skarżącej, gdyż świadczenie pielęgnacyjne jest przyznawane z tytułu niepodejmowanie zatrudnienia z uwagi na zakres sprawowanej opieki nad osoba niepełnosprawną.

W niniejszej sprawie nie doszło również do naruszenia przepisów procedury administracyjnej. Organ prawidłowo ustalił stanu faktyczne na podstawie zgromadzonych dowodów.

Wobec powyższego Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę, o czym orzeczono w sentencji wyroku.