Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt II SA/Op 206/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2018-07-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 153
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: par. 39 ust. 2.
journal: Dz.U. 2013 poz 361
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy  finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego programem Rozwoju obszarów wiejskich na lata 2007-2013.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Kmiecik (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Gerard Czech Sędzia WSA Ewa Janowska Protokolant st. insp. sądowy Katarzyna Stec po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 lipca 2018 r. sprawy ze skargi T. L. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Opolu z dnia 9 marca 2018 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji programu rolnośrodowiskowego 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) zasądza od Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Opolu na rzecz T. L. kwotę 637 (sześćset trzydzieści siedem) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu przez T. L. jest decyzja Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej w skrócie: ARiMR) w Opolu z dnia 9 marca 2018 r., nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Prudniku z siedzibą w Białej, z dnia 31 stycznia 2017 r. o ustaleniu skarżącemu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu Programu rolnośrodowiskowego w łącznej wysokości 21.208,80 zł, za rok 2013 i 2014.

Skarga została wniesiona w następującym stanie faktycznym:

W dniu 8 maja 2013 r. wpłynął do Biura Powiatowego ARiMR w Prudniku wniosek skarżącego o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na rok 2013. Zgodnie z zapisami zawartymi w części IX wniosku (oświadczenia i zobowiązania), skarżący zobowiązał się m.in. do realizacji 5-letniego Programu rolnośrodowiskowego.

Decyzją z dnia 10 października 2013 r., nr [...], Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Prudniku przyznał wnioskodawcy płatność rolnośrodowiskową w łącznej wysokości 28.442,40 zł, w tym: pakiet 1 - Zrównoważony sposób gospodarowania, w wariancie 1.1. Zrównoważony sposób gospodarowania w wysokości 22.298,40 zł do powierzchni 61,94 ha oraz pakiet 8 - Ochrona gleb i wód, w wariancie 8.3.1 - Międzyplon ścierniskowy w wysokości 6.144,00 zł do powierzchni 15,36 ha. W decyzji wskazano jako termin rozpoczęcia 5-letniego okresu zobowiązania dzień 15 marca 2013 r. Przyznana płatność została wypłacona skarżącemu w dniu 31 października 2013 r.

Kolejnym wnioskiem, z dnia 6 maja 2014 r., skarżący wniósł o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na rok 2014.

Decyzją z dnia 17 października 2014 r., nr [...], Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Białej przyznał skarżącemu płatność rolnośrodowiskową w wysokości 26.882,40 zł, w tym: pakiet 1 - Zrównoważony sposób gospodarowania, w wariancie 1.1 - Zrównoważony sposób gospodarowania, w wysokości 22.298,40 zł do powierzchni 61,94 ha oraz pakiet 8 - Ochrona gleb i wód, w wariancie 8.3.1 - Międzyplon ścierniskowy, w wysokości 4.584,00 zł do powierzchni 11,46 ha. Przyznane środki finansowe wypłacono w dniu 4 listopada 2014 r.

Wnioskiem z dnia 3 czerwca 2015 r. skarżący zwrócił się o przyznanie kolejnej płatności, tj. na rok 2015.

W dniu 13 czerwca 2016 r. J. L. (syn skarżącego) złożył w Biurze Powiatowym ARiMR w Prudniku wniosek o wstąpienie do toczącego się postępowania z uwagi na przeniesienie posiadania gruntów. We wniosku transferowym J. L. wskazał, że w dniu 14 września 2015 r. miało miejsce przejęcie - na podstawie umowy dzierżawy - części gospodarstwa rolnego od skarżącego, w skład którego wchodziły działki ewidencyjne nr a, b i c. Wniosek zawierał oświadczenie o kontynuowaniu zobowiązania rolnośrodowiskowego do dnia 31 grudnia 2017 r. w zakresie przejętych działek rolnych.

Decyzją z dnia 23 czerwca 2016 r., nr [...], Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Białej przyznał skarżącemu płatności rolnośrodowiskowe na rok 2015 w kwocie 6.274,80 zł. Płatność na podstawie tej decyzji została przyznana do powierzchni 17,43 ha w ramach wariantu 1.1. Organ wskazał, że zmniejszeniu uległa powierzchnia, na której skarżący realizował zobowiązanie rolnośrodowiskowe rozpoczęte w 2013 r. Ponadto organ odmówił skarżącemu przyznania płatności w wariancie 8.3.1 - Międzyplon ścierniskowy w związku z faktem zadeklarowania do płatności działki ewidencyjnej, która nie została zadeklarowana w pierwszym roku uczestnictwa zobowiązania rolnośrodowiskowego.

Zawiadomieniem z dnia 25 lipca 2016 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Prudniku z/s w Białej wszczął postępowanie mające na celu ustalenie kwoty nienależnie pobranych przez skarżącego płatności rolnośrodowiskowych na rok 2013 oraz 2014.

Decyzją z dnia 24 października 2016 r., nr [...], organ pierwszej instancji ustalił skarżącemu kwotę nienależnie pobranych płatności w roku 2013 i 2014 r., w łącznej wysokości 21.208,80 zł.

Na skutek odwołania skarżącego powyższa decyzja została uchylona przez Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR w Opolu decyzją z dnia 2 stycznia 2017 r., nr [...], i sprawę przekazano organowi pierwszej instancji do ponownego rozpatrzenia.

Następnie, decyzją z dnia 18 stycznia 2017 r., nr [...], Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Białej odmówił przyznania skarżącemu płatności rolnośrodowiskowej na rok 2016. W uzasadnieniu organ wskazał, że skoro umowa przeniesienia posiadania gospodarstwa rolnego została zawarta w dniu 14 września 2015 r., natomiast wniosek transferowy został złożony w dniu 13 czerwca 2016 r., to nie został zachowany termin na złożenie wniosku o wstąpienie do toczącego się postępowania, określony w § 29 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego programem Rozwoju obszarów wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2013 r. poz. 361, z późn. zm.), zwanego dalej rozporządzeniem z 2013 r.

Decyzją z dnia 31 stycznia 2017 r., nr [...], Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Prudniku z siedzibą w Białej ustalił skarżącemu kwotę nienależnie pobranych płatności w łącznej wysokości 21.208,80 zł za rok 2013 i 2014. W podstawie prawnej decyzji organ wskazał na art. 29 ust. 1, 2 i 8 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2016 r. poz. 1512, z późn. zm.), zwanej dalej ustawą o Agencji, w zw. art. 20 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. nr 64, poz. 427, z późn. zm.) oraz § 39 ust. 2 pkt 4 rozporządzenia z 2013 r., art. 5 oraz art. 18 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz. Urz. UE L 25, s. 8, z późn. zm., zwanego dalej rozporządzeniem nr 65/2011). Organ przytoczył też treść § 32 ust. 6 i ust. 7 rozporządzenia z 2013 r. i wskazał na § 39 ust. 2 pkt 2 tego rozporządzenia (dopisek Sądu: w jego brzmieniu sprzed nowelizacji rozporządzenia obowiązującej od dnia 15 marca 2014 r.; organ błędnie wskazał jako jednostkę redakcyjną "art." zamiast "§"). W uzasadnieniu decyzji organ opisał przebieg postępowania i stwierdził, że w przedmiotowej sprawie rolnik zaniechał prowadzenia działalności rolnośrodowiskowej w 2015 r. na działkach nr a, b i c na powierzchni 23,09 ha, objętych pakietem 1.1 i 8.3.1. W roku 2015 powstała nienależnie pobrana kwota środków pieniężnych wypłacona na mocy decyzji z dnia 10 października 2013 r. w kwocie 8.312,40 zł oraz na mocy decyzji z dnia 17 października 2014 r. w kwocie 12.896,40 zł, w tym pakiet 1.1 - 8.312,40 zł; pakiet 8.3.1 - 4.584,00 zł. W dalszej części uzasadnienia organ wyjaśnił, że przepis art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji przewiduje wydanie decyzji o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności w razie dokonania nienależnej lub nadmiernej wypłaty rodzajowo określonych środków publicznych. Przepis ten nie uzależnia konieczności wydania decyzji od przyczyny, z powodu której nastąpiła taka wypłata. Organ stwierdził też, że w sprawie nie wystąpiły okoliczności wyłączające obowiązek zwrotu płatności, określone w art. 5 ust. 3 rozporządzenia nr 65/2011. Ponadto wskazał, że przepis art. 3 ust. 1 akapit drugi, zdanie drugie rozporządzenia Rady (WE, Euratom) nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich bezpośrednio wskazuje, iż w przypadku programów wieloletnich okres przedawnienia w każdym przypadku biegnie do momentu ostatecznego zakończenia programu. Zdaniem organu, niewątpliwie "Program rolnośrodowiskowy" jest jednym ze schematów pomocowych realizowanych w ramach funduszu EFRROW. Program ten jeszcze nie został zakończony, tym samym w niniejszej sprawie nie może być mowy o przedawnieniu należności.

W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący stwierdził, że jest ona dla niego krzywdząca. Podkreślił, że działalność rolnośrodowiskowa była prowadzona bez żadnej przerwy, ponieważ kontynuował ją syn - J. L.. Kwestiami formalnymi zajmowała się natomiast Kierownik Ośrodka Doradztwa Rolniczego (dalej w skrócie: ODR) w [...], zatem skarżący nie ponosi żadnej winy za zaistniałą sytuację. Skarżący oświadczył też, że nie ma pieniędzy, ponieważ spłaca pożyczkę udzieloną na zakup ziemi.

W wyniku rozpatrzenia odwołania wniesionego przez T. L., powyższa decyzja została utrzymana w mocy decyzją Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR w Opolu z dnia 19 kwietnia 2017 r. nr [...]. W uzasadnieniu organ odwoławczy przedstawił stan faktyczny sprawy podając m.in., że na mocy decyzji organu pierwszej instancji z dnia 10 października 2013 r. skarżący otrzymał płatność w ramach wariantu 1.1, w tym do działek rolnych D i E znajdujących się na działkach ewidencyjnych o nr a i b o powierzchni odpowiednio 1,13 ha i 18,54 ha i do działki rolnej L znajdującej się na działce ewidencyjnej o nr c o powierzchni 3,42 ha. Natomiast na mocy decyzji z dnia 17 października 2014 r. skarżący otrzymał płatność w ramach wariantu 1.1 i 8.3.1, m.in. do działek rolnych D i DDD znajdujących się na działkach ewidencyjnych o nr a i b o powierzchni odpowiednio 1,13 ha oraz 10,33 ha i w ramach pakietu 1.1 do działki rolnej L znajdującej się na działce ewidencyjnej o nr c o powierzchni 3,42 ha oraz działki rolnej E położonej na działce ewidencyjnej nr b o powierzchni 8,21 ha. W uzasadnieniu prawnym organ wskazał na art. 29 ust. 1 i ust. 2 ustawy o Agencji i wyjaśnił, że tryb oraz warunki przyznawania płatności rolnośrodowiskowej uregulowano w rozporządzeniu z 2013 r. Jednocześnie odnotował, że § 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2015 r. zmieniającego rozporządzenie z 2013 r. (Dz. U. z 2015 r. poz. 350), stanowi, iż do przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013, zwanej dalej "płatnością rolnośrodowiskową", w sprawach objętych postępowaniami: 1) wszczętymi i niezakończonymi ostateczną decyzją przed dniem wejścia w życie niniejszego rozporządzenia, 2) zakończonymi ostateczną decyzją wydaną na podstawie przepisów dotychczasowych, w przypadku gdy zostały wznowione od dnia wejścia w życie niniejszego rozporządzenia - stosuje się przepisy dotychczasowe. Dalej, powołał treść § 2, § 32 ust. 1 rozporządzenia z 2013 r., a także art. 5 ust. 1-3 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011, art. 29 ust. 7 ustawy o Agencji i art. 47 § 1, art. 51 § 1, art. 56 § 1 i § 3 Ordynacji podatkowej. Wskazał też, że do przedawnienia stosowane są przepisy art. 3 ust. 3 rozporządzenia Rady (WE EURATOM) nr 2998/95. Zgodnie natomiast z § 39 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia z 2013 r. płatność rolnośrodowiskowa podlega zwrotowi również w przypadku, gdy rolnik zmniejszył obszar gruntów ornych, na którym powinien realizować zobowiązanie rolnośrodowiskowe w ramach pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 1, do powierzchni mniejszej niż powierzchnia, do której została przyznana pierwsza płatność rolnośrodowiskowa w ramach tego pakietu, przy czym zwrotowi podlega ta część płatności przyznanej w ramach tego pakietu, która odpowiada procentowemu stosunkowi. Dalej wyjaśnił, że wydanie decyzji o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności nastąpiło na podstawie art. 5 i art. 18 rozporządzenia nr 65/2011, w myśl którego w przypadku dokonania nienależnej płatności beneficjent zwraca odnośną kwotę powiększoną o odsetki obliczone zgodnie z ust. 2. Następnie organ stwierdził, ponownie przytaczając treść § 39 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia z 2013 r. we wskazanym wyżej brzmieniu, że znajduje on zastosowanie, skoro J. L. złożył wniosek o przeniesienie zobowiązania gruntów w dniu 13 czerwca 2016 r., w którym wskazał, iż w dniu 14 września 2015 r. przejął działki ewidencyjne o nr a, b oraz c. Zgodnie bowiem z art. 32 ust. 6 rozporządzenia z 2013 r., jeżeli przeniesienie posiadania gruntów lub stada objętych zobowiązaniem rolnośrodowiskowym podjętym przez rolnika nastąpiło w okresie od dnia złożenia wniosku o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej za dany rok do dnia doręczenia decyzji w sprawie przyznania tej płatności, nowy posiadacz gruntów lub stada wstępuje do toczącego się postępowania w sprawie przyznania tej płatności na miejsce rolnika na wniosek złożony w terminie 3 miesięcy od dnia przeniesienia posiadania. Organ uznał, że powyższego terminu nie dochowano. Został on przekroczony o 6 miesięcy, co znalazło potwierdzenie w decyzji z dnia 18 stycznia 2017 r. o odmowie przyznania płatności J. L. Z kolei, nieskuteczność przejęcia części zobowiązania przez J. L. powoduje, że powierzchnia działek rolnych przekazanych synowi stanowi areał, na którym nie dochowano zobowiązania wieloletniego. Stąd, zdaniem organu, ustalenie kwoty nienależnie pobranych płatności za lata 2013 i 2014 jest w pełni uzasadnione. W dalszej części organ przedstawił sposób wyliczenia kwoty podlegającej zwrotowi: rok 2013 - Pakiet 1.1 - 23,09 ha (łączna powierzchnia przekazanych działek rolnych o nr a, b) x 360 zł (kwota płatności rolnośrodowiskowej za Pakiet 1.1) = 8.312,40 zł; rok 2014 - Pakiet 1.1 - 23,09 ha (łączna powierzchnia przekazanych działek rolnych o nr a, b oraz c) x 360 zł (kwota płatności rolnośrodowiskowej za Pakiet 1.1) = 8.312,40 zł; Pakiet 8.3.1 - 11,46 ha (łączna powierzchnia przekazanych działek rolnych o nr a, b oraz c) x 400 zł (kwota płatności rolnośrodowiskowej za Pakiet 8.3.1) = 4.584,00 zł. Dalej, odnosząc się do zarzutów odwołania podniósł, że sytuacja, w której dochodzi do nienależnego pobrania środków występuje niewątpliwie wówczas, gdy wspomniane środki zostaną przyznane na podstawie decyzji administracyjnej (oraz nastąpi ich wypłata), a następnie zostanie stwierdzone, że środki te zostały pobrane nienależnie. Organ zwrócił uwagę, że skarżący nie dopełnił podstawowego obowiązku i nie poinformował organu pierwszej instancji o istotnym, z punktu widzenia realizacji zobowiązania, fakcie przekazania części gospodarstwa rolnego. Zdaniem organu, w sprawie nie wystąpiły przesłanki ograniczające obowiązek zwrotu, określone w przepisach art. 5 ust. 1 rozporządzenia nr 65/2011, ponieważ nie wystąpił przypadek pomyłki organu. Płatności zostały przekazane na skutek złożonych wniosków i na podstawie ostatecznych decyzji organu pierwszej instancji, zaś obowiązek zwrotu wynika ze zmniejszenia powierzchni zobowiązania w związku z faktem nieterminowego złożenia wniosku transferowego. Organ stwierdził, że w sprawie nie upłynął czteroletni termin przedawnienia, liczony od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości. Przyjął, że skarżący dopuścił się nieprawidłowości po upływie trzech miesięcy od dnia przejęcia zobowiązania przypadającego na dzień 14 września 2015 r. W ocenie organu, nie wystąpiły też podstawy do całkowitego odstąpienia od ustalenia kwoty nienależenie pobranych płatności, ponieważ kwota podlegająca zwrotowi znaczenie przekracza równowartość 100 euro. Ponadto organ wyjaśnił, że w przypadku dokonania nienależnej płatności, rolnik zwraca daną kwotę powiększoną o odsetki, co wynika z art. 5 ust. 1 i 2 rozporządzenia nr 65/2011, jak i art. 3 rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) nr 937/2012 z dnia 12 października 2012 r. zmieniającego rozporządzenia (WE) nr 1222/2009 oraz (UE) nr 65/2011 w odniesieniu do metody naliczania odpowiednich odsetek od nienależnych płatności do odzyskania od beneficjentów systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników ustanowionych rozporządzeniem Rady (WE) nr 73/2009, wsparcia rozwoju obszarów wiejskich ustanowionego rozporządzeniem Rady nr 1698/2005 oraz wsparcia sektora wina ustanowionego rozporządzeniem Rady (WE) nr 1234/2007 (Dz. Urz. L 280, s. 2), wedle którego odsetki nalicza się za okres między terminem zwrotu płatności przez rolnika wyznaczony w nakazie odzyskania środków, który nie może przekroczyć 60 dni, a datą zwrotu lub odliczenia. W podobny też sposób omawianą kwestię uregulował ustawodawca krajowy, gdzie w art. 29 ust. 7 ustawy o Agencji wskazał, iż termin płatności kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych, o których mowa w art. 47 § 1 Ordynacji podatkowej wynosi 60 dni od dnia doręczenia decyzji ustalającej wysokość tej kwoty.

T. L. wniósł skargę na powyższą decyzję odwoławczą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu.

Wyrokiem z dnia 9 listopada 2017 r., sygn. akt II SA/Op 275/17, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję uznając, że wydana została z naruszeniem przepisów postępowania w stopniu uzasadniającym jej uchylenie. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że w ramach przedmiotowego postępowania należało zbadać, czy doszło do nienależnego lub nadmiernego pobrania środków publicznych, przy czym stwierdził, że dla ustalenia kwot świadczeń nienależnie pobranych przez skarżącego w roku 2013 i 2014 nie było konieczne wzruszenie decyzji przyznających pomoc i dopuszczalne jest uznanie za nienależnie pobrane płatności za ten okres w sytuacji, gdy w porządku prawnym pozostają ostateczne decyzje przyznające płatności za poszczególne lata. Jako bezsporną Sąd przyjął okoliczność, że skarżący na skutek wniosku złożonego na rok 2013 zobowiązał się do realizacji pięcioletniego programu rolnośrodowiskowego w pakiecie 1 - Zrównoważony sposób gospodarowania, w wariancie 1.1. Zrównoważony sposób gospodarowania oraz pakiecie 8 - Ochrona gleb i wód, w wariancie 8.3.1 - Międzyplon ścierniskowy. Przedmiotowe zobowiązanie było realizowane w latach 2013, 2014 i 2015. W ramach postępowania dotyczącego przyznania płatności rolnośrodowiskowej na rok 2015, syn skarżącego złożył jednak z uchybieniem wymaganego terminu wniosek transferowy, zgodnie z którym przejął on część gospodarstwa skarżącego, składającego się z działek ewidencyjnych o nr a, b oraz c, co do których T. L. otrzymał płatność w poprzednich latach. Na podstawie art. 43 i art. 44 rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) nr 640/2014 z dnia 11 marca 2014 r. uzupełniającego rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli oraz warunków odmowy lub wycofania płatności oraz do kar administracyjnych mających zastosowanie do płatności bezpośrednich, wsparcia rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz. Urz. UE L 181, s. 48) Sąd uznał, że przy rozpoznaniu niniejszej sprawy, jako dotyczącej płatności za lata 2013 i 2014 r., prawidłowo organy uwzględniły przepisy rozporządzenia nr 65/2011, przede wszystkim zaś art. 5 i art. 18 ust. 1 tego rozporządzenia. Dalej wskazał, że w krajowym porządku prawnym podstawę do przeprowadzenia postępowania i wydania decyzji w przedmiocie nienależnie pobranych płatności stanowią przepisy art. 29 ustawy o Agencji Restrukturyzacji, natomiast szczegółowe warunki i tryb zwracania pomocy w ramach poszczególnych działań objętych programem określa rozporządzenie z 2013 r., które w § 39 wskazuje sytuacje, kiedy płatność rolnośrodowiskowa podlega zwrotowi. I tak, stosownie do treści § 39 ust. 2 pkt 2 tego rozporządzenia, płatność rolnośrodowiskowa podlega zwrotowi również w przypadku, gdy rolnik zmniejszył obszar gruntów ornych, na którym powinien realizować zobowiązanie rolnośrodowiskowe w ramach pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 1, do powierzchni mniejszej niż powierzchnia, do której została przyznana pierwsza płatność rolnośrodowiskowa w ramach tego pakietu. Odnosząc się do sytuacji skarżącego Sąd stwierdził, że nie dochował on wymogu realizacji 5-letniego zobowiązania rolnośrodowiskowego, ponieważ w 2015 r. - wobec nieskutecznego przekazania synowi części gospodarstwa - działek ewidencyjnych numer a, b i c - doszło do zmniejszenia w 2015 r. deklarowanego obszaru gruntów. Powyższe skutkowało powstaniem obowiązku zwrotu płatności rolnośrodowiskowych przyznanych skarżącemu w roku 2013 i 2014, jako nienależnie pobranych, co wynika wprost z § 39 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia z 2013 r. Innymi słowy, nieskuteczność przejęcia części zobowiązania przez J. L. spowodowała, że powierzchnia działek rolnych przekazanych przez skarżącego stanowi obszar, na którym nie dochował on zobowiązania wieloletniego. Stosownie do dokonanej oceny Sąd uznał, że orzekające w sprawie organy prawidłowo ustaliły okoliczności stanowiące o nienależnym pobraniu przez skarżącego płatności rolnośrodowiskowych w latach 2013-2014. Uchylając zaskarżoną decyzję Sąd miał natomiast na uwadze, że z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 K.p.a., organ odwoławczy nie wskazał i nie wyjaśnił dostatecznie zastosowanych norm prawnych oraz sposobu wyliczenia kwoty nienależnie pobranych płatności, która podlega zwrotowi. W tym zakresie Sąd dostrzegł przede wszystkim, że przedstawienie w uzasadnieniu precyzyjnego matematycznego obliczenia było konieczne, ponieważ organy obu instancji zastosowały przepis § 39 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia z 2013 r., ale w różnym jego brzmieniu. I tak, organ pierwszej instancji wskazał na treść powyższej regulacji w jej pierwotnym brzmieniu, wedle której "zwrotowi podlega ta część płatności, która została przyznana do działki rolnej objętej zmniejszeniem". Natomiast, ustalając wysokość płatności podlegających zwrotowi, organ ten ograniczył się do podania tylko ostatecznych kwot, bez jakiegokolwiek ich wyliczenia. Z kolei organ drugiej instancji, odnotowując zmianę rozporządzenia z 2013 r. i przytaczając treść przepisu międzyczasowego, tj. § 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2015 r. (Dz. U. z 2015 r. poz. 350), nie wyjaśnił, jakie ma on znaczenie w okolicznościach rozpoznawanej sprawy, czyli nie podał, jaki stan prawny przyjmuje za miarodajny. Wątpliwości w tym zakresie nie rozstrzyga pozostała część wywodów przedstawionych w uzasadnieniu, ponieważ organ odwoławczy dwukrotnie powołał się na treść na § 39 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia z 2013 r. w wersji obowiązującej od 15 marca 2015 r., a jednocześnie nie zastosował mechanizmu procentowego obliczenia płatności i zaakceptował sposób wyliczenia tych płatności przez organ pierwszej instancji, który oparł się na innym brzmieniu komentowanego przepisu. Ponadto organ odwoławczy zacytował § 39 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia z 2013 r., pomijając jego zasadniczą część, określoną w lit. a i lit. b. W ocenie Sądu, różnice występujące pomiędzy pierwotnym brzmieniem § 39 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia z 2013 r. a jego treścią po zmianie dokonanej w dniu 15 marca 2015 r. są istotne, ponieważ wprowadzają odmienne reguły dla obliczenia kwoty nienależnie pobranych płatności, która podlega zwrotowi. Natomiast brak precyzyjnego wyjaśnienia w uzasadnieniu decyzji organu odwoławczego kwestii zastosowanej podstawy prawnej i sposobu wyliczenia tych płatności, uniemożliwia zarówno skarżącemu, jak i Sądowi zweryfikowanie ich wysokości. Dalej, Sąd stwierdził także, że zaskarżona decyzja zawiera nieścisłości w stosowanej przez organ terminologii. Organ zamiennie bowiem używa pojęcia działki rolnej i działki ewidencyjnej, które nie są pojęciami tożsamymi, co utrudnia określenie powierzchni działek przyjętych do ustalenia przedmiotowych płatności. W ocenie Sądu, powyższe niedokładności dodatkowo wzmacniają tezę, że organ odwoławczy w sposób lakoniczny i z błędami przedstawił wyliczenie kwot nienależnie pobranych płatności, czym naruszył przepisy art. 7, art. 8, art. 11, art. 77 § 1, a w rezultacie także art. 107 § 3 K.p.a., w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Odnosząc się do zarzutu skargi dotyczącego niepoinformowania skarżącego przez pracownika ODR o wszystkich formalnościach związanych z przeniesieniem części gospodarstwa na syna, Sąd uznał z kolei, że nie jest to okoliczność, która w świetle przepisów mogłaby zwolnić skarżącego z obowiązku zwrotu środków pomocowych. Skarżący korzystając z usług innych osób, ponosi konsekwencje popełnianych przez nich błędów. Wniosek o przesłuchanie w charakterze świadka pracownicy ODR nie mógł być natomiast uwzględniony, gdyż stosownie do art. 106 § 3 P.p.s.a., sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające jedynie z dokumentów. Formułując wskazania co do dalszego postępowania, Sąd wyjaśnił, że sprowadzają się one do dokonania przez organ odwoławczy jednoznacznych ustaleń i wyjaśnień co do podstaw prawnych i sposobu wyliczenia kwoty nienależnie pobranych płatności podlegających zwrotowi, a następnie do prawidłowego uzasadnienia wydanej decyzji, zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 § 3 K.p.a.

W wyniku ponownego rozpoznania sprawy, zaskarżoną decyzją z dnia 9 marca 2018 r., Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR w Opolu ponownie orzeczono o utrzymaniu w mocy decyzji organu pierwszej instancji. Uzasadnienie tej decyzji w zasadniczej części stanowiło powielenie treści uzasadnienia wcześniejszej decyzji - poddanej ocenie Sądu w wyroku z dnia 9 listopada 2017 r., sygn. akt II SA/Op 275/17, tak co do ustaleń faktycznych, jak i powołanej podstawy prawnej oraz dokonanej w sprawie oceny. Różnica polega na braku powołania przepisu § 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2015 r. zmieniającego rozporządzenie z 2013 r. (Dz. U. z 2015 r. poz. 350) i powołaniu jako podstawy prawnej decyzji, obok art. 5 rozporządzenia nr 65/2011, przepisu § 39 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia z 2013 r. w jego brzmieniu sprzed jego nowelizacji dokonanej na mocy rozporządzenia z dnia 12 marca 2014 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2014 roku, poz. 324), obowiązującej od dnia 15 marca 2014 r. Ponadto, powołując się na wytyczne Sądu, w kwestii rozpatrzenia sprawy na podstawie § 39 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia z 2013 r. organ odwoławczy wyjaśnił, że brzmienie tego przepisu uległo zasadniczej zmianie w roku 2014 r., kiedy to wprowadzono zasadę stosunkowego wyliczania kwoty do zwrotu. W niniejszej sprawie regulacje te nie mają jednak zastosowania, a to z uwagi na brzmienie § 3 tegoż rozporządzenia zmieniającego. Na podstawie § 3 ust. 1 i ust. 3 wskazanego rozporządzenia zmieniającego organ stwierdził, że intencją ustawodawcy było, by rolnicy, którzy podjęli zobowiązanie rolnośrodowiskowe w roku 2013 kontynuowali to zobowiązanie w kolejnych latach na dotychczasowych zasadach. Skoro więc skarżący podjął zobowiązanie w dniu 15 marca 2013 roku, to tym samym ewentualne dochodzenie zwrotu nienależnych płatności też powinno odbywać się na zasadach wówczas obowiązujących. Dlatego, za prawidłowe uznał zastosowanie w sprawie przepisów § 39 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia w brzmieniu sprzed nowelizacji z marca 2014 roku. Dalej organ przedstawił także sposób wyliczenia kwoty do zwrotu osobno za 2013 i 2014 r., w odniesieniu do poszczególnych pakietów, przy uwzględnieniu powierzchni działek rolnych objętych płatnością, a zlokalizowanych na działkach ewidencyjnych nr a, b oraz c i wyliczył łączną kwotę do zwrotu w wysokości 21.208,80 zł.

W skardze na powyższą decyzję T. L. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i wstrzymanie jej wykonania oraz zasądzenie kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. W motywach skargi wskazał, że w całości podtrzymuje argumentację odwołania oraz poprzedniej skargi i zarzucił organowi odwoławczemu, że ten nie wykonał zaleceń Sądu. Podniósł, że wraz z synem korzystał z usług ODR z siedzibą w [...], filia w [...], gdzie udzielano mu wszystkich informacji związanych z przeniesieniem części gospodarstwa na syna i kontynuowaniem zobowiązania rolnośrodowiskowego. Skarżący podkreślił, że ani on, ani syn nie posiadają wiedzy specjalistycznej z zakresu prawodawstwa krajowego i wspólnotowego w zakresie przyznawania pomocy finansowej rolnikom. W tym zakresie, w całości zaufali osobie, która powinna posiadać odpowiednie kompetencje do doradzania rolnikom. Co do złożonych przez nich dokumentów, postępowali zgodnie z poleceniami pracownicy i w terminach przez nią wyznaczonych. Dlatego, zdaniem skarżącego, całkowicie niesprawiedliwe jest obciążanie go konsekwencjami finansowymi postępowania, które nie zostało przez niego zawinione. Skarżący zwrócił uwagę, że o naruszeniu przepisów i przekroczeniu terminów dowiedział się za późno i nie mógł już podjąć żadnych działań naprawczych. Końcowo, wniósł o dopuszczenie dowodu z zeznań świadka T. B., pracownicy ODR podnosząc, że główną winę za zaistniałą sytuacje ponosi kierownik ODR.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w Opolu podtrzymał argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.

Na rozprawie skarżący podtrzymał skargę i zarzuty w niej zawarte. Jako załącznik do protokółu rozprawy przedłożył pismo, w którym oświadczył, że nie ponosi winy i płaci za błąd kierowniczki ODR.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r., poz. 2188 z późn. zm.), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Z tego też powodu, w postępowaniu sądowym nie mogą być brane pod uwagę argumenty natury słusznościowej czy celowościowej. Badana jest wyłącznie legalność aktu administracyjnego, czyli prawidłowość zastosowania przepisów prawa do zaistniałego stanu faktycznego, trafność wykładni tych przepisów oraz prawidłowość zastosowania przyjętej procedury.

Na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302), zwanej dalej P.p.s.a., uwzględnienie skargi na decyzję lub ostanowienie następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Sąd stwierdza z kolei nieważność decyzji w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 K.p.a. lub w innych przepisach, a stosowanie do art. 145 § 1 pkt 3 P.p.s.a. stwierdza wydanie decyzji z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w K.p.a. lub w innych przepisach.

Przeprowadzona przez Sąd w niniejszej sprawie, według wskazanych zasad, kontrola legalności wykazała, że zaskarżona decyzja odwoławcza wydana została z naruszeniem przepisów prawa materialnego w stopniu skutkującym koniecznością jej uchylenia na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a.

Dokonując takiej oceny Sąd, w pierwszej kolejności wziął pod uwagę to, że przedmiotowa sprawa podlegała już kontroli sądu i wobec tego rozpatrując sprawę ponownie należało uwzględnić ocenę prawną oraz wskazania zawarte w prawomocnym wyroku tut. Sądu z dnia 9 listopada 2017 r., sygn. akt II SA/Op 275/17.

Zgodnie z art. 153 P.p.s.a., ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Wskazany przepis ma charakter bezwzględnie obowiązujący, a wyrażona w nim zasada związania oznacza, że orzeczenie sądu oddziałuje na przyszłe postępowanie tak administracyjne, jak i sądowoadministracyjne. Zarówno organ administracji, jak i sąd, rozpatrując sprawę ponownie, obowiązane są zastosować się do oceny prawnej oraz wskazań zawartych w uzasadnieniu wyroku.

W pojęciu "ocena prawna" mieści się przede wszystkim wykładnia przepisów prawa materialnego i prawa procesowego, a także sposób ich zastosowania w rozpoznawanej sprawie. Może ona zatem dotyczyć ujawnionych w postępowaniu administracyjnym istotnych okoliczności stanu faktycznego, w szczególności kwestii zastosowania do nich określonych regulacji prawnych. Wskazania co do dalszego postępowania zasadniczo stanowią natomiast konsekwencję oceny prawnej, określając sposób i kierunek działania przy ponownym rozpoznaniu sprawy.

Związanie oceną prawną, jak i zawartymi w orzeczeniu wskazaniami co do dalszego postępowania powoduje, że determinują one działania każdego organu w postępowaniu administracyjnym, podejmowane w sprawie, której dotyczyło postępowanie sądowoadministracyjne, aż do czasu jej rozstrzygnięcia. W przypadku rozpoznawania sprawy przez sąd oznacza ono z kolei, że ilekroć dana sprawa będzie przedmiotem rozpoznania przez ten sąd, będzie on zobowiązany uwzględnić ocenę prawną wyrażoną w tym orzeczeniu. Co więcej nawet w wypadku sporu, co do stanu faktycznego będącego podstawą subsumcji prawa, a więc i oceny prawnej lub odmiennej interpretacji prawa albo nawet możliwości niezgodności oceny Sądu z prawem obowiązującym, zapatrywania prawne wynikające z oceny Sądu mają moc wiążącą do czasu, aż wyrok zostanie wzruszony w trybie przewidzianym. Odmienna ocena materiału dowodowego stanowi prawnie niedopuszczalną polemikę z prawomocnym wyrokiem Sądu (patrz: wyroki NSA z dnia 7 grudnia 1999 r., sygn. akt I SA 1089/99, z dnia 5 kwietnia 2013 r., sygn. akt II OSK 2333/11 i z dnia 10 kwietnia 2018 r., sygn. akt II OSK 1019/17, dostępne na stronie internetowej - Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Związanie na zasadzie art. 153 P.p.s.a. powoduje zatem, że ani organ administracji, ani sąd, nie mogą w przyszłości formułować innych, nowych ocen prawnych, które pozostawałyby w sprzeczności z poglądem wcześniej wyrażonym w uzasadnieniu wyroku i mają obowiązek podporządkować się mu w pełnym zakresie. Obowiązek ten może być wyłączony jedynie w wypadku zmiany stanu prawnego na co wprost wskazuje brzmienie art. 153 P.p.s.a, bądź wzruszenia wyroku zawierającego ocenę prawną, w przewidzianym do tego trybie. Ponadto przyjąć można, że odstąpienie od wiążącej oceny będzie dopuszczalne także w przypadku istotnej zmiany okoliczności faktycznych, tj. gdy po wydaniu wyroku, w prowadzonym ponownie postępowaniu zmianie ulegną istotne okoliczności i ustalony zostanie stan faktyczny odmienny od przyjętego przez sąd za podstawę dokonanej oceny.

Na zasadzie art. 153 P.p.s.a., dokonując oceny zaskarżonej decyzji należało tym samym uwzględnić, że w wyroku z dnia 9 listopada 2017 r., sygn. akt II SA/Op 275/17, Sąd podzielił już ocenę organów co do ustalenia okoliczności stanowiących o nienależnym pobraniu przez skarżącego płatności w latach 2013 i 2014. Jednoznacznie i kategorycznie przesądził to, że skarżący nie dochował wymogu realizacji 5-letniego zobowiązania rolnośrodowiskowego. Wobec nieskutecznego przekazania synowi w 2015 r. części gospodarstwa - działek ewidencyjnych numer a, b i c, doszło do zmniejszenia deklarowanego obszaru gruntów, co skutkowało powstaniem obowiązku zwrotu płatności rolnośrodowiskowych przyznanych skarżącemu w roku 2013 i 2014, jako nienależnie pobranych, co jak wskazał Sąd, wynika wprost z § 39 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia z 2013 r. Należy jednak podkreślić, że Sąd nie wskazał, czy powołany przepis powinien zostać zastosowany w brzmieniu sprzed jego nowelizacji dokonanej rozporządzeniem zmieniającym z dnia 12 marca 2014 r. (Dz. U. z 2014 roku, poz. 324), czy też w aktualnym brzmieniu, ustalonym na mocy tego rozporządzenia. Stwierdził, że wobec powoływania przez organy § 39 ust. 2 pkt 2 w różnym jego brzmieniu oraz wobec braku wyjaśnienia w decyzji odwoławczej kwestii zastosowanej podstawy prawnej, nie było możliwe zweryfikowanie wysokości ustalonych płatności podlegających zwrotowi. W związku z tym uznał też za konieczne dokonanie przez organ odwoławczy jednoznacznych ustaleń i wyjaśnień co do podstaw prawnych.

Rozpoznając ponownie sprawę w trybie odwoławczym, Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w Opolu uwzględnił ocenę Sądu. Wobec braku zmiany stanu prawnego i istotnych okoliczności faktycznych prawidłowo przyjął w zaskarżonej decyzji, że skarżący nie dochował zobowiązania wieloletniego, w związku z czym zaistniały podstawy do ustalenia - na podstawie § 39 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia z 2013 r., kwoty nienależnie pobranych płatności z tytuł realizacji programu rolnośrodowiskowego w 2013 i 2014 r. Nie jest zasadne w tym miejscu przytaczanie całej argumentacji przedstawionej w tym zakresie, gdyż została ona przytoczona szerzej w stanie faktycznym niniejszej sprawy. Niemniej jednak należy podkreślić, że kwestia ta została już przesądzona w poprzednim wyroku i wobec tego brak jest podstaw do jej ponownego, szczegółowego rozważania. Ponowne rozpoznanie sprawy przez tutejszy Sąd ogranicza się do kontroli, czy organ ponownie rozpoznając sprawę prawidłowo uwzględnił ocenę i wytyczne zawarte w poprzednim wyroku i czy aktualna decyzja jest zgodna z przepisami prawa. W tym natomiast zakresie należało przyjąć, że ocena organu co do istnienie okoliczności faktycznych uzasadniających ustalenie skarżącemu kwoty nienależnie pobranych płatności i zastosowania w tym przedmiocie § 39 pkt 2 pkt 2 rozporządzenia z 2013 r., była prawidłowa.

W ocenie składu orzekającego, wydając zaskarżoną decyzję organ wykonał także zalecenia Sądu co do ponownego postępowania. Stosownie do wiążących wskazań zawartych w wyroku, w kwestii ustalenia i wyjaśnienia podstawy prawnej rozpoznania sprawy, w sposób jednoznaczny wskazał na zastosowanie przepisu § 39 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia z 2013 r. w jego brzmieniu przyjętym na mocy rozporządzenia zmieniającego z dnia 4 listopada 2013 r. (Dz. U. z 2013 roku, poz. 1312). Powołując treść tego przepisu sprzed nowelizacji dokonanej rozporządzeniem zmieniającym z dnia 12 marca 2014 roku, na podstawie zapisów § 3 ust. 1 i ust. 3 tego rozporządzenia wyjaśnił, że skoro T. L. podjął zobowiązanie w dniu 15 marca 2013 r., ewentualne dochodzenie zwrotu nienależnych płatności też powinno odbywać się na zasadach wówczas obowiązujących. Stosując § 39 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia z 2013 r., w jego brzmieniu sprzed nowelizacji obowiązującej od dnia 15 marca 2014 r., organ przedstawił sposób wyliczenia poszczególnych kwot nienależnie pobranych przez skarżącego płatności w odniesieniu do 2013 i 2014 r. oraz poszczególnych pakietów. Ustalając kwotę zwrotu uwzględnił te części płatności, które zostały przyznane do działek rolnych objętych zmniejszeniem.

Majac na uwadze powyższe należało uznać, że wydając zaskarżoną decyzję organ prawidłowo działał w granicach związania wyrokiem Sądu i nie naruszył przepisu art. 153 P.p.s.a. oraz przepisów regulujących postępowanie administracyjne, w tym w szczególności art. 7, art. 77 § 1 i 107 § 3 K.p.a. Prawidłowo ustalił stan faktyczny i dokonał na jego podstawie oceny prawnej co do zaistnienia przesłanek zastosowania § 39 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia z 2013 r.

Sąd uznał jednak, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów § 2 i § 3, powoływanego wcześniej, rozporządzenia zmieniającego z dnia 12 marca 2014 r. Organ nieprawidłowo bowiem uwzględnił w niniejszej sprawie zapisy § 3 tego rozporządzenia, które odnoszą się do kontynuacji zobowiązania rolnośrodowiskowego i pominął przepisy § 2, stanowiące regulacje międzyczasowe dla postępowań w sprawie przyznania i zwrotu finansowej pomocy rolnośrodowiskowej. W konsekwencji tego, rozstrzygnięcie w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności nieprawidłowo zostało podjęte na podstawie § 39 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia z 2013 r. w jego brzmieniu sprzed wskazanej nowelizacji. Przepis ten w niniejszej sprawie należało stosować zgodnie z jego aktualnie obowiązującą treścią, która przewiduje procentowy sposób liczenia płatności podlegającej do zwrotu. Co więcej, wobec istotnej zmiany treści tego przepisu, jako podstawę rozstrzygnięcia należało też w niniejszej sprawie przyjąć obowiązujący przepis § 39 ust. 2 pkt 2a rozporządzenia z 2013 r.

Dostrzec trzeba, że zgodnie z § 2 rozporządzenia zmieniającego z dnia 12 marca 2014 r., do przyznawania i zwrotu pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" w sprawach objętych postępowaniami: 1) wszczętymi i niezakończonymi ostateczną decyzją przed dniem wejścia w życie niniejszego rozporządzenia, 2) zakończonymi ostateczną decyzją wydaną na podstawie przepisów dotychczasowych, w przypadku gdy zostały wznowione od dnia wejścia w życie niniejszego rozporządzenia – stosuje się przepisy dotychczasowe, z tym że w postępowaniu w sprawie zwrotu tej pomocy przepis § 45 rozporządzenia, o którym mowa w § 1, stosuje się w brzmieniu nadanym niniejszym rozporządzeniem.

W niniejszej sprawie nie zaistniała żadna ze wskazanych powyżej sytuacji uprawniających do stosowania przepisów dotychczasowych. Postępowanie o zwrot płatności rolnośrodowiskowych zostało wszczęte w dniu 25 lipca 2016 r., a więc już po wejściu w życie rozporządzenia z dnia 12 marca 2014 r. W sprawie nie miało też miejsca wznowienie postępowania. Uprawnionym tym samym jest stanowisko, że należy stosować rozporządzenie rolnośrodowiskowe w brzmieniu zmienionym rozporządzeniem Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 12 marca 2014 r. (por. wyroki NSA z dnia 25 sierpnia 2017 r., sygn. akt II OSK 480/17 i z dnia 25 sierpnia 2017 r., sygn. akt II GSK 3619/15, wyroki WSA w Lublinie z dnia 10 kwietnia 2018 r., sygn. akt III SA/Lu 23/18 i z dnia 14 grudnia 2016 r., sygn. akt III SA/Lu 164/16, dostępne na, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). To z kolei oznacza, że podstawę prawną rozstrzygnięcia o ustaleniu skarżącemu kwoty nienależnie pobranych płatności, z tytułu realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego w ramach pakietu 1 i 8, powinny stanowić przepisy § 39 ust. 2 pkt 2 i pkt 2a, których treść została ustalona na mocy tego rozporządzenia.

Należy zauważyć, że w brzmieniu obowiązującym do 13 listopada 2013 r., § 39 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia stanowił, że płatność rolnośrodowiskowa podlega zwrotowi również w przypadku, gdy rolnik zmniejszył obszar, na którym powinien realizować zobowiązanie rolnośrodowiskowe, przy czym zwrotowi podlega ta część płatności, która została przyznana do działki rolnej objętej zmniejszeniem.

Z dniem 14 listopada 2013 r. weszło w życie rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 4 listopada 2013 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2013 r., poz. 1312). W wyniku tej zmiany doprecyzowano przesłankę zwrotu płatności wskazując na sytuację, gdy rolnik "zmniejszył obszar, na którym powinien realizować zobowiązanie rolnośrodowiskowe, przy czym zwrotowi podlega ta część płatności, która została przyznana do działki rolnej objętej lub jej części objętych zmniejszeniem".

Rozporządzeniem zmieniającym z dnia 12 marca 2014 r. ustalono natomiast nowe brzmienie § 39 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia oraz dodano pkt 2a, które co należy zauważyć, nie uległo zmianie na skutek kolejnych nowelizacji rozporządzenia z 2013 r., w tym także tej dokonanej rozporządzeniem zmieniającym z dnia 11 marca 2015 r. (Dz. U. z 2015 r., po. 350).

Aktualnie więc, na skutek zmiany rozporządzenia z marca 2014 r., § 39 ust. 2 rozporządzenia stanowi, że płatność rolnośrodowiskowa podlega zwrotowi również w przypadku, gdy rolnik: zmniejszył obszar gruntów ornych, na którym powinien realizować zobowiązanie rolnośrodowiskowe w ramach pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 1, do powierzchni mniejszej niż powierzchnia, do której została przyznana pierwsza płatność rolnośrodowiskowa w ramach tego pakietu, przy czym zwrotowi podlega ta część płatności przyznanej w ramach tego pakietu, która odpowiada procentowemu stosunkowi: a) powierzchni stanowiącej różnicę między: powierzchnią, do której przyznano pierwszą płatność rolnośrodowiskowa, a powierzchnią stanowiącą różnicę między: powierzchnią obszaru gruntów ornych, na którym powinien być realizowany ten pakiet, a powierzchnią obszaru gruntów ornych objętego zmniejszeniem, b) do powierzchni, do której przyznano pierwszą płatność rolnośrodowiskowa.

W myśl dodanego do § 39 ust. 2 pkt 2a płatność rolnośrodowiskowa podlega z kolei zwrotowi również w przypadku, gdy rolnik zmniejszył obszar, na którym powinien realizować zobowiązanie rolnośrodowiskowe w ramach danego wariantu pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 2, 4, 5, 6 lub 8, przy czym zwrotowi podlega ta część płatności przyznanej w ramach danego wariantu, która odpowiada procentowemu stosunkowi powierzchni obszaru objętego zmniejszeniem do powierzchni obszaru, na którym powinien być realizowany ten wariant.

Dostrzec należy, że w wyniku dokonanej zmiany § 39 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia z 2013 r. dotyczy zwrotu płatności przyznanych w ramach pakietu 1: Rolnictwo zrównoważone natomiast dodany pkt 2a odnosi się do płatności w ramach pakietów 2, 4,5,6 i 8. Skoro postępowanie w niniejszej sprawie dotyczyło ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności przyznanych skarżącemu za rok 2013 i 2014 r. zarówno w ramach pakietu 1 jak i w ramach pakietu – ochrona gleb i wód, wskazanego w § 4 ust. 1 pkt 8 tego rozporządzenia, zatem ustalenie kwoty nienależnie pobranych płatności powinno nastąpić na podstawie obydwu wskazanych przepisów.

Powyższe prowadzi do stwierdzenia, że wydając zaskarżoną decyzję na podstawie § 39 ust. 2 pkt 2 omawianego rozporządzenia, w jego brzmieniu z dnia 14 listopada 2013 r., organ odwoławczy zastosował wadliwą podstawę prawną rozstrzygnięcia i dopuścił się naruszenia przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Niewątpliwie bowiem treść § 39 ust. 2 pkt 2 i pkt 2a rozporządzenia, które należało zastosować w tej sprawie, jest zupełnie inna od stosowanego przez organy brzmienia § 39 ust. 2 pkt 2 i wskazuje zupełnie inną zasadę ustalenia koty nienależnie pobranych płatności podlegających zwrotowi. Zastosowany w zaskarżonej decyzji sposób wyliczenia tej kwoty pozostaje zupełnie bez powiązania z tą zasadą.

Wskazany błąd powodował, że konieczne było uchylenie zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a.

W ocenie Sądu, nie mogły być natomiast uwzględnione zarzuty skargi, które co należy dostrzec, zostały już rozpoznane w poprzednim wyroku, w którym Sąd uznał, że niepoinformowanie skarżącego przez pracownika Ośrodka Doradztwa Rolniczego o wszystkich formalnościach związanych z przeniesieniem części gospodarstwa na syna, nie jest okolicznością, która mogłaby zwolnić skarżącego z obowiązku zwrotu środków pomocowych. Podzielając tę ocenę, dodatkowo jedynie można wskazać, że ODR-y nie są organami administracji i nie działają w ramach procedury administracyjnej. Dlatego, błędy popełnione przez te podmioty nie obciążają organów prowadzących sprawy o przyznanie płatności. W związku z tym, iż są to podmioty, które realizują swoje zadania poza systemem organów administracji, ponoszą też własną odpowiedzialność za swe działania. Rolnik, który poniósł szkodę w wyniku błędnego pouczenia może dochodzić od sprawcy szkody jej naprawienia na drodze cywilnoprawnej (por. wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 10 listopada 2009 r., sygn. akt I SA/Bd 578/09, dostępne na http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Powtórzyć ponadto trzeba, że nie mógł zostać uwzględniony wniosek skarżącego o przesłuchanie w charakterze świadka pracownicy ODR. Stosownie bowiem do art. 106 § 3 P.p.s.a., sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające jedynie z dokumentów.

Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a, Sąd orzekł jak w pkt 1 wyroku. Na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 1 P.p.s.a., w pkt 2 wyroku orzeczono natomiast o kosztach postępowania, na wysokość których składa się wpis od skargi w kwocie 637 zł.

Wskazania co do dalszego postępowania wynikają z przedstawionych powyżej rozważań. Sprowadzają się one do ponownego rozpoznania sprawy i zastosowania, przy ustalaniu kwoty nienależnie pobranych płatności przepisów § 39 ust. 2 pkt 2 i pkt 2a rozporządzenia z 2013 r. w ich brzmieniu przyjętym rozporządzeniem zmieniającym z dnia 12 marca 2014 r. Organ odwoławczy uwzględni, że według oceny Sądu prawidłowe są ustalenia faktyczne co do powierzchni gruntów objętych zmniejszeniem i nie zachodzi potrzeba prowadzenia postępowania wyjaśniającego w tym zakresie. Ponadto, w sytuacji wyliczenia wyższej kwoty nienależnie pobranych płatności, niż organ pierwszej instancji, rozważy jej ustalenie w kontekście art. 139 K.p.a.