Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 1468/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2008-10-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 133 par. 1, art. 151, art. 199, art. 200
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 28, art. 32
journal: Dz.U. 1998 nr 137 poz 887
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
article: art. 80. art. 77 par. 1, art. 7, art. 8,art. 10, art. 11, art. 107 par. 1 i 3
journal: Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Danuta Dopierała (spr.), Sędzia WSA - Michał Sowiński, Asesor WSA - Piotr Kraczowski, , Protokolant - Marcin Woźniak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 października 2008 r. sprawy ze skargi E. W. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia ... kwietnia 2008 r. nr ... w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy; oddala skargę.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi z 7 maja 2008 r. wniesionej przez E. W. jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych reprezentującego Zakład Ubezpieczeń Społecznych nr .. z ... kwietnia 2008 r. ... utrzymująca w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nr ... z ... marca 2008 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy.

Skarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym:

Pismem z 21 sierpnia 2007 r. (data wpływu do organu) skierowanym do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. E. W. wniosła o umorzenie należności głównej oraz odsetek z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych argumentując, iż obecna sytuacja materialna nie pozwala jej na uregulowanie zaległości bez uszczerbku dla siebie i swojej najbliższej rodziny. Jednocześnie zaznaczyła, iż obowiązek opłacania składek ZUS w czasie prowadzenia działalności gospodarczej "..." (w latach ...), została określona decyzją ZUS z ... sierpnia 2006 r. nr .... Na skutek wniesienia odwołania Zobowiązanej od ww. decyzji, Sąd Okręgowy w O. IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z 10 maja 2007 r., sygn. akt IV U 2320/06, oddalił odwołanie.

W wyniku przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego decyzją nr ... z ... marca 2008 r. wydaną na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28, art. 24 ust. 2 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 1998 r. Nr 137, poz. 887 ze zm.) – dalej powoływanej jako: "u.s.u.s.", Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił Zobowiązanej umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w łącznej kwocie ... zł, ubezpieczenie zdrowotne w łącznej kwocie ... zł oraz Fundusz Pracy w łącznej kwocie ... zł.

W uzasadnieniu orzeczenia organ powołał treść art. 28 ust. 1 - 3 i 3a u.s.u.s. oraz przepisy § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), dalej powoływanego jako: "rozporządzenie z 31 lipca 2003 r.", podkreślając uznaniowy charakter decyzji wydawanych w przedmiocie umorzenia należności. Zaznaczył, iż umorzenie należności z tytułu składek ma charakter wyjątkowy, gdyż zasadą jest ich regulowanie a nie zwalnianie płatników z ciążących na nich obowiązków ustawowych. Stąd, dla podjęcia decyzji o umorzeniu musi zostać udowodnione zaistnienie przesłanek potwierdzających w sposób jednoznaczny i nie budzący żadnych wątpliwości, że w danej sytuacji zachodzi całkowita nieściągalność należności. W rozpatrywanej sprawie, zdaniem organu orzekającego, taka sytuacja nie zachodzi. Zobowiązana osiąga dochody w wysokości ok. ... zł z tytułu świadczonych usług (...), z którego pokrywa m.in. część kosztów utrzymania domu w wysokości ok. ... zł, koszty dojazdu do pracy i niezbędnych dodatków edukacyjnych w kwocie ... zł oraz koszty spłaty kredytów zaciągniętych w bankach na łączną kwotę ... zł w wysokości ... zł miesięcznie. Aby zwiększyć swoje szanse na rynku pracy Zobowiązana podjęła studnia podyplomowe - ..., których opłata za semestr wynosi ... zł. Wnioskodawczyni nie jest właścicielem nieruchomości oraz wartościowych ruchomości (samochód marki ..., którego była współwłaścicielem, został sprzedany w 2006 r.).

Dokonując oceny sytuacji materialnej Strony z perspektywy przesłanek zawartych w § 3 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. organ nie stwierdził wystąpienia okoliczności określonych w ww. przepisie. Podkreślił, iż Zobowiązana jest osobą zdolną do pracy (w aktach sprawy brak informacji wskazujących, iż jej sytuacja zdrowotna uniemożliwia podjęcie zatrudnienia). Nie wykazała również, że poniosła straty materialne spowodowane zaistnieniem nadzwyczajnych okoliczności. Z oświadczeń Zobowiązanej nie wynika, że stara się o umorzenie pozostałych należności, co pozwala uznać, że ma zdolność regulowania zaciągniętych zobowiązań. W konkluzji organ stwierdził, iż Wnioskodawczyni nie wykazała, iż jej sytuacja materialna, rodzinna i zdrowotna uzasadnia umorzenie należności z uwagi na ubóstwo i zagrożenie egzystencji rodziny, w szczególności zaś nie wykazała, że trudności finansowe mają charakter stały i pogłębiający się. Dostrzegając jednak trudności w zakresie jednorazowej spłaty zadłużenia wobec ZUS organ wskazał na treść art. 29 u.s.u.s. przewidującego możliwość rozłożenia należności na raty.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Strona podniosła zarzut przedawnienia należności z tytułu nieopłaconych składek za okres od stycznia 2000 r. do grudnia 2002 r. Odnośnie zaległości za okres od 1 stycznia 2003 r. wniosła o ich umorzenie na podstawie § 3 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. podkreślając, iż jej sytuacja materialna uległa znacznemu pogorszeniu. Jedynym jej źródłem dochodu pozostaje bowiem wynagrodzenie uzyskiwane z tytułu wykonywania pracy na umowę zlecenie, które jest znacznie niższe od osiąganego dotychczas (od ... zł do ... zł miesięcznie) i nie pozwala na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych.

Decyzją z ... kwietnia 2008 r. nr ... wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), dalej powoływanej jako: "k.p.a." Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Analizując okoliczności rozpatrywanej sprawy z perspektywy przesłanek całkowitej nieściągalności należności określonych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. organ odwoławczy stwierdził brak podstaw do umorzenia zadłużenia w oparciu o wskazany przepis. Podkreślił, iż Zobowiązana nie posiada nieruchomości ani wartościowych ruchomości, jednak nadal wykonuje pracę zarobkową osiągając dochody w wysokości od ... zł do ... zł, co wynika z raportów miesięcznych składanych przez pracodawcę za luty i marzec 2008 r. Zaznaczył nadto, że dane wpisane do kwestionariusza o stanie majątkowym wskazują, iż Strona spłaca zadłużenie z tytułu kredytów zaciągniętych w bankach – a zatem reguluje należności wobec niektórych wierzycieli z pominięciem wierzyciela należności publicznoprawnych jakim jest ZUS.

W ocenie organu brak jest również podstaw do umorzenia wnioskowanych należności na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. Strona nie udowodniła bowiem, że musi sprawować opiekę nad przewlekle chorym członkiem rodziny, co uniemożliwiałoby jej świadczenie pracy. Ze zgromadzonej dokumentacji nie wynika, że Zobowiązana poniosła straty materialne spowodowane wystąpieniem nadzwyczajnych okoliczności – powodzi, pożaru, kradzieży. Zdaniem organu ocena materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie nie pozwala uznać, że obecne trudności finansowe Zobowiązanej mają charakter stały i pogłębiający się co uzasadniałoby umorzenie zaległości z uwagi na ubóstwo i zagrożenie egzystencji rodziny.

Ustosunkowując się do zarzutu przedawnienia należności organ wyjaśnił, że zgodnie ze stanem prawnym obowiązującym w chwili powstania roszczenia, wynikającym z art. 24 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. nr 137, poz. 887), należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, a w przepadku przerwania biegu przedawnienia, po upływie 10 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Bieg terminu przedawnienia przerywa odroczenie terminu opłacenia należności z tytułu składek, rozłożenie na raty i każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia tych należności, jeżeli o czynności tej został zawiadomiony dłużnik. Podkreślił nadto, że z dniem 1 stycznia 2003 r. weszły w życie przepisy ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. nr 241, poz. 2074 ze zm.) wprowadzające m.in. zmiany w zakresie przedawnienia należności z tytułu składek. Znowelizowany przepis art. 24 u.s.u.s. wprowadził generalną zasadę, iż należności z tytułu składek przedawniają się po upływie 10 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, co jednocześnie oznacza wprowadzenie jednolitego okresu przedawnienia wszystkich wymagalnych zobowiązań. W celu zagwarantowania dłuższego okresu, w jakim Zakład może dochodzić swoich należności, w ustawie został wprowadzony katalog przesłanek, których spełnienie umożliwia zawieszenie biegu terminu przedawnienia. Powyższa zasada ma zastosowanie do zobowiązań, które nie wygasły przed 1 stycznia 2003 r., stąd składki za okres styczeń 2000 r. – grudzień 2002 r. nie uległy przedawnieniu.

W skardze na ww. decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie E. W. wniosła o jej uchylenie, ewentualnie o merytoryczne rozpatrzenie sprawy przez Wojewódzki Sąd Administracyjny oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Skarżąca podniosła zarzut przedawnienia należności, który - w jej ocenie - nie został wzięty pod uwagę przez Prezesa ZUS przy wydawaniu zaskarżonej decyzji. Powołując się na orzeczenia Sądu Najwyższego wskazała, iż 10-letni okres przedawnienia zobowiązań z tytułu składek nie może być stosowany do zobowiązań powstałych przed dniem 1 stycznia 2003 r. Zaznaczyła, iż czynności egzekucyjne w stosunku do przedmiotowych w sprawie należności zostały podjęte w II połowie 2007 r., co nie wypełnia przesłanki dotyczącej przerwania biegu przedawnienia.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

W piśmie procesowym z 10 października 2008 r. Skarżąca podniosła, iż obecnie jest osobą bezrobotną zarejestrowaną w Miejskim Urzędzie Pracy w O.. Poinformowała, że sytuacja finansowa zmusiła ją do wyjazdu do ... celem podjęcia zatrudnienia, jednak osiągane prze nią dochody pozwalają jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. W ocenie Skarżącej jej dramatyczna sytuacja materialna i życiowa uzasadnia umorzenie należności wobec ZUS.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), dalej: p.u.s.a. oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia.

Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c) p.p.s.a., a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Badając niniejszą sprawę w ramach powyższych przepisów oraz w oparciu o akta sprawy, zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., Sąd nie stwierdził takich naruszeń prawa materialnego - przepisów ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych oraz prawa procesowego - przepisów ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego, które uzasadniałyby wyeliminowanie z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z ... kwietnia 2008 r.

Jednocześnie Sąd podkreśla, iż o uprawnieniach i obowiązkach stron postępowania wynikających z przepisów prawa materialnego rozstrzyga właściwy organ administracyjny. Sąd administracyjny nie ma uprawnień do merytorycznego załatwienia sprawy administracyjnej, dlatego też nie mógł umorzyć, ani też odmówić umorzenia wnioskowanych należności wobec ZUS. Był natomiast uprawniony do zbadania skarżonej decyzji pod względem jej legalności, tj. zgodności z przepisami mającymi w sprawie zastosowanie i stwierdzając, że decyzja Prezesa Zakładu nie narusza prawa, oddalił skargę.

Sąd zważył, iż granice niniejszej sprawy nakreślone zostały we wniosku E. W. z ... sierpnia 2007 r., skierowanym do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O., którym wszczęte zostało postępowanie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy za okres styczeń 2000 r. – lipiec 2007 r. Wobec treści wniosku Skarżącej zastosowanie w sprawie miał przepis art. 28 u.s.u.s., w którym ustawodawca przewidział instytucję umarzania należności z tytułu składek, w związku z art. 32 u.s.u.s., w myśl którego, do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie: ich poboru, egzekucji, wymierzania odsetek za zwłokę i dodatkowej opłaty, przepisów karnych, dokonywania zabezpieczeń na wszystkich nieruchomościach, ruchomościach i prawach zbywalnych dłużnika oraz stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne.

Zgodnie z treścią wymienionego art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s., należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego przepisu (pkt 1 – 6). Wyliczenie zawarte w powołanym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia powstałego wobec ZUS zadłużenia. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. Podkreślić należy, iż w uchwale z 6 maja 2004 r. (sygn. akt II UZP 6/04, OSNP 2004/16/285) Sąd Najwyższy wskazał między innymi, że "(...) przepis art. 28 ust. 2 u.s.u.s. (...) jest oparty na konstrukcji tzw. uznania administracyjnego, co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w razie stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tejże ustawy, może, ale nie musi umorzyć zaległości. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności stanowiąc, że w takim wypadku mogą być one umorzone.".

Natomiast przy braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek. Taka sytuacja miała miejsce w rozpatrywanej sprawie, gdzie - jak słusznie zauważył Prezes Zakładu w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji - nie zaistniał żaden z przypadków stanowiących o możliwości uznania całkowitej nieściągalności należności. W szczególności wobec Skarżącej - co potwierdziła sama Zainteresowana we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy oraz w skardze do WSA - prowadzono skutecznie egzekucję administracyjną, tym samym naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sadowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Jakkolwiek ustalenia dokonane przez organ orzekający wskazują, iż Skarżąca nie jest właścicielem nieruchomości ani wartościowych ruchomości, to jednak w dacie wydawania zaskarżonej decyzji uzyskiwała dochody z tytułu świadczenia usług ...w okresie ... 2008 r., co wynika ze złożonej do akt sprawy Umowy zlecenia nr ... (k. 145 akt admin.). Mając na względzie powyższe, jako zasadne uznać należy stanowisko organu orzekającego, iż w stosunku do Skarżącej nie wystąpiła przesłanka całkowitej nieściągalności należności, a w konsekwencji - jak wyżej wyjaśniono - brak było prawnej możliwości umorzenia należności w oparciu o kryterium określone w art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s.

Analizując niniejszą sprawę w oparciu o art. 28 ust. 3a u.s.u.s. podkreślić należy, iż przepis ten przewiduje możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Zgodnie z treścią § 3 rozporządzenia, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Podkreślenia jednak wymaga, iż w przypadku decyzji podejmowanych na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 wymienionego rozporządzenia, zastosowanie ma również instytucja uznania administracyjnego. Również i tu prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje Zakładowi. Może on - ale nie musi - umorzyć należności, przy czym nawet stwierdzenie istnienia w sprawie przewidzianych przepisami przesłanek nie obliguje Zakładu do zastosowania ulgi, jaką jest umorzenie należności, oczywiście, gdy inne względy ustawowe przemawiają przeciwko takiemu umorzeniu.

Jak już powyżej zaznaczono, sądowa kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona w tym znaczeniu, iż Sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia. Jest to bowiem wyłączna kompetencja organu administracji. Innymi słowy, o tym, czy składki powinny być umorzone czy też nie, rozstrzyga nie Sąd, lecz ZUS, który może - ale nie musi - je umorzyć. Kontrola sądowa obejmuje zatem przede wszystkim zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem.

Mając powyższe na względzie - zdaniem Sądu - Prezes Zakładu prawidłowo uznał, iż okoliczności rozpatrywanej sprawy nie uzasadniają w sposób dostateczny zastosowania przepisów art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz przepisów ww. rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. Dokonując takiej oceny organ należycie rozpatrzył cały zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, tj. dokumenty i oświadczenia złożone przez Skarżącą w toku postępowania administracyjnego oraz podniesione przez nią okoliczności i argumenty mające przemawiać za zastosowaniem wnioskowanej ulgi. Organ odwoławczy nie zakwestionował przy tym aktualnej - stosunkowo trudnej - sytuacji finansowej Skarżącej, uniemożliwiającej jej jednorazową spłatę zadłużenia wobec ZUS. Jednakże, podzielając stanowisko zaprezentowane w decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z ... marca 2008 r. poprzedzone analizą dochodów i wydatków Skarżącej, biorąc również pod uwagę kwestionariusz o możliwościach płatniczych z 15 kwietnia 2008 r. oraz podnoszone przez Skarżącą argumenty dotyczące pogorszenia jej sytuacji finansowej z racji uzyskiwania niższego dochodu z tytułu wynagrodzenia za pracę zasadnie - zdaniem Sądu - stwierdził, iż okoliczności sprawy niniejszej nie dają podstaw do uznania, że stopniowe spłacanie należności z tytułu składek pozbawiłoby Zobowiązaną i jej rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych i zagroziłoby jej egzystencji. Organ odwoławczy uwzględnił sytuację materialną Skarżącej wskazując, iż posiada ona źródło dochodu (w lutym 2008 r. otrzymała wynagrodzenie w wysokości ... zł, a w marcu 2008 r. w wysokości ... zł brutto) i dodatkowo korzysta z pomocy finansowej matki w zakresie zapewnienia potrzeby mieszkaniowej, pokrywając połowę (ok. ... zł) miesięcznej kwoty utrzymania domu. Poddał również analizie stan zobowiązań Skarżącej z tytułu kredytów komercyjnych zaciągniętych w bankach (ok. ... zł), zaległości wobec ... S.A. (... zł) oraz pożyczek u osób fizycznych (ok. ... zł.). Zaznaczył przy tym, iż Skarżąca spłacając należności wobec banków z pominięciem wierzyciela należności publicznoprawnych jakim jest ZUS, posiada zdolność do regulowania zobowiązań. Zasadnie więc podkreślił, iż zadłużenie w innych instytucjach nie może stanowić przesłanki umorzenia zaległości wobec ZUS, gdyż doprowadziłoby to do uprzywilejowania innych wierzycieli kosztem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

Organ odniósł się również do sytuacji zdrowotnej Zobowiązanej podkreślając, iż w aktach sprawy brak jest jakichkolwiek dowodów na to, że Skarżąca jest niezdolna do pracy bądź sprawuje opiekę nad przewlekle chorym członkiem rodziny, co uniemożliwiałoby jej wykonywanie pracy zarobkowej. Zauważył również, iż Skarżąca nie wykazała, że poniosła starty materialne spowodowane zaistnieniem nadzwyczajnych, niezależnych od niej okoliczności (np. powódź, pożar, kradzież).

Motywując zaskarżone rozstrzygnięcie Prezes Zakładu zwrócił uwagę zarówno na uznaniowy charakter rozstrzygnięcia, stan finansów ubezpieczeń społecznych jak i na zasadność umorzenia składek wyłącznie w sytuacjach wyjątkowych i szczególnie drastycznych, obiektywnie wskazujących na trwały brak możliwości realizacji zobowiązań wobec ZUS z punktu widzenia konieczności utrzymania gospodarstwa domowego na poziomie niezagrażającym egzystencji słusznie stwierdzając, iż rozpatrywany przypadek do takich nie należy. Podkreślenia wymaga, iż nie bez znaczenia dla oceny kontrolowanej sprawy pozostaje młody wiek Skarżącej, fakt nieposiadania osób pozostających na Jej utrzymaniu, potencjalne - obiektywnie prawdopodobne - przyszłe możliwości rozwoju zawodowego Skarżącej i uzyskiwanie wyższych dochodów oraz - w konsekwencji - możliwość stopniowego spłacania zadłużenia wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przyszłych okresach.

W świetle powyższego w ocenie Sądu, nie jest dowolnym wniosek organu, iż okoliczności rozpatrywanej sprawy nie uzasadniają umorzenia wnioskowanych należności pomimo braku całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.) co czyni nieuzasadnionym zarzut skargi (rozwinięty w piśmie procesowym z 10 października 2008 r.) w odnośnym zakresie. Zastosowanie wnioskowanej ulgi należałoby uznać co najmniej za przedwczesne i nie bez znaczenia dla tej oceny pozostaje informacja zawarta w ww. piśmie procesowym dotycząca podjęcia przez Skarżącą zatrudnienia poza granicami Polski.

Sąd w tym miejscu podkreśla, iż ustawowym obowiązkiem ZUS jest wykorzystanie wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. Zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne są uprzywilejowane i podlegają - co do zasady - zaspokojeniu przed innymi należnościami (art. 24 ust. 3 u.s.u.s.). Umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Dotyczy to również, podejmowanych w warunkach uznania administracyjnego, decyzji w przedmiocie umorzenia tych należności. Orzekając w tym zakresie organ jest zobowiązany do konfrontowania interesu dłużnika z interesem ogólnospołecznym. Uzasadnia to również wyjątkowy charakter instytucji umorzenia należności z tytułu składek. Jeżeli zatem, tak jak w rozpatrywanej sprawie, w ocenie ZUS istnieje jakakolwiek możliwość wyegzekwowania zaległości, to podjęte w ramach uznania administracyjnego - negatywne dla Wnioskodawcy rozstrzygnięcie - nie może być uważane za dowolne.

Rozpatrując legalność zaskarżonej decyzji Sąd nie stwierdził takich naruszeń przepisów postępowania administracyjnego, które - zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. - mogłyby mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Mając na względzie specyfikę rozstrzygania w ramach uznania administracyjnego w ocenie Sądu organ w sposób prawidłowy poczynił ustalenia dokonane w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), z poszanowaniem podstawowych zasad postępowania administracyjnego (art. 7, 8, 10, 11 k.p.a.). Ocena zgromadzonego materiału dowodowego w kontekście mających zastosowanie w sprawie przesłanek prawa materialnego znalazła odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, która - zdaniem Sądu - spełnia wymogi określone w art. 107 § 1 i 3 k.p.a.

Odnosząc się do podniesionego we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy oraz w skardze zarzutu dotyczącego przedawnienia wnioskowanych należności, Sąd zauważa, iż zagadnienie to wykracza poza kognicję sądu administracyjnego, która - jak już powyżej wskazano - obejmuje ocenę zasadności odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych w terminie składek na ubezpieczenia społeczne. Na marginesie jednak Sąd zaznacza, iż zgodnie z art. 24 ust. 4 u.s.u.s., "należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5 – 5d". Przepis w brzmieniu obowiązującym, ustanawiający dziesięcioletni okres przedawnienia, wprowadzony został ustawą z 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. nr 241, poz. 2074 ze zm.), która weszła w życie z dniem 1 stycznia 2003 r. i zastąpiła ustawę z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887, ze zm.) stanowiącą w art. 24 ust. 4, że "należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, a przypadku przerwania biegu przedawnienia, o którym mowa w ust. 5, po upływie 10 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne". Ponieważ ww. ustawa z 18 grudnia 2002 r., na mocy której zmiana ta została wprowadzona, nie przewidywała żadnych regulacji przejściowych, to milczenie ustawodawcy w tym względzie uznać należy za założenie bezpośredniego stosowania nowego prawa. Fakt, iż w jakimś zakresie ustawodawca nie wypowiada się wyraźnie co do kwestii intertemporalnej (stosowania ustawy do sytuacji zapoczątkowanych przed jej wejściem w życie) nie oznacza istnienia luki w prawie. Ustawodawca nie regulując wyraźnie kwestii intertemporalnej, otwiera drogę do tego, aby w danej sytuacji stosować zasadę tempus regit actum (czas wyznacza podstawę działania). Oznacza to, że mimo braku wyraźnej regulacji w tym względzie, kwestia intertemporalna i tak będzie rozstrzygnięta tyle, że na korzyść zasady bezpośredniego stosowania ustawy nowej, od momentu wejścia jej w życie, do stosunków nowo powstających i tych, które trwając w momencie wejścia w życie ustawy - nawiązały się wcześniej (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 10 maja 2004 r., sygn. akt SK 39/03; OTK ZU Nr 5/A/2004, s. 561). Nowelizacja ustawy przedłużyła więc co do zasady termin przedawnienia należności do 10 lat w stosunku do tych zobowiązań z tytułu składek, które nie przedawniły się przed dniem 1 stycznia 2003 r. (v. wyrok Sądu Najwyższego z 5 kwietnia 2005 r., sygn. akt I UK 232/04, OSNP 2006/1-2/26), a do takich właśnie - jak prawidłowo wskazał organ orzekający - należą kwestionowane przez Skarżącą zobowiązania powstałe w okresie styczeń 2000 - grudzień 2002 r. Stanowisko to potwierdził Sąd Najwyższy m.in. w uchwale z 2 lipca 2008 r. sygn. akt II UZP 5/2008, LEX nr 396253 wskazując, iż "dziesięcioletni okres przedawnienia przewidziany w art. 24 ust. 4 ustawy z dnia 13 października o systemie ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst: Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.) w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 241, poz. 2074), znajduje zastosowanie do należności z tytułu składek, które stały się wymagalne przed dniem 1 stycznia 2003 r., jeżeli do tej daty nie uległy przedawnieniu według przepisów dotychczasowych" (v. również uchwała Sądu Najwyższego z 8 lipca 2008 r., sygn. akt I UZP 4/2008, LEX nr 396249).

Końcowo Sąd zaznacza, iż każda zmiana okoliczności faktycznych, w szczególności sytuacji majątkowej, rodzinnej lub zdrowotnej osoby zobowiązanej, może być zawsze podstawą do ponownego wystąpienia z wnioskiem o umorzenie zaległości (ew. z wnioskiem o rozłożenie należności na raty w myśl art. 29 u.s.u.s.), bowiem odmowa ich umorzenia nie stwarza sytuacji powagi rzeczy osądzonej i - jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 18 lutego 2000 r. w sprawie o sygn. akt III SA 398-399/99, LEX nr 40399 - zobowiązany do uiszczenia zaległości może występować o jej umorzenie tak długo, jak długo zaległość ta istnieje zwłaszcza, jeśli jego sytuacja ulegnie pogorszeniu. Jakkolwiek pogląd ten wypowiedziano w oparciu o przepisy ustawy - Ordynacja podatkowa, to jednak jest on w pełni aktualny także na gruncie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Mając na względzie powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznając, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, a podjęte rozstrzygnięcie nie wykracza poza ramy uznania administracyjnego, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku. Wobec treści art. 199 w zw. z art. 200 p.p.s.a. Sąd nie uwzględnił wniosku Skarżącej o zwrot kosztów postępowania.