Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 1962/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-03-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6037 Transport drogowy i przewozy
Hasła tematyczne: Transport
Skarżony organ: Inspektor Transportu Drogowego
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 13 ust. 1 pkt 3, art. 13ha ust. 1 i 2, art. 13hc ust. 1, art. 13i ust. 3, art. 13k ust. 1 pkt 1, ust. 4, art. 131 ust. 1 pkt 2.
journal: Dz.U. 2013 poz 260
law: Ustawa z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych - tekst jednolity
article: art. 7, 77 par. 1, 80.
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: par. 3 ust. 1, par. 5 ust. 2 pkt 1 i 2, par. 7 ust. 1 i 2.
journal: Dz.U. 2011 nr 91 poz 524
law: Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 30 kwietnia 2011 r. w sprawie wnoszenia opłat elektronicznych i ich rozliczania oraz przekazywania  opłat elektronicznych i kar pieniężnych na rachunek Krajowego Funduszu Drogowego

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Śliwińska Sędziowie Sędzia WSA Pamela Kuraś-Dębecka Sędzia WSA Urszula Wilk (spr.) Protokolant st. ref. Renata Lewandowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 marca 2014 r. sprawy ze skarg P. U. na decyzje Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] kwietnia 2013 r. nr [...] oraz z dnia [...] kwietnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie kar pieniężnych za wykonywanie przejazdu bez uiszczenia opłaty elektronicznej 1. uchyla zaskarżone decyzje oraz poprzedzające je decyzje z dnia [...] lipca 2012 r.; 2. stwierdza, że uchylone decyzje nie podlegają wykonaniu; 3. zasądza od Głównego Inspektora Transportu Drogowego na rzecz skarżącego P. U. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzjami z [...] kwietnia 2013 r. nr [...] oraz [...] Główny Inspektor Transportu Drogowego utrzymał w mocy własne decyzje z [...] lipca 2012 r. o nałożeniu na P. U. kar pieniężnych w wysokości po 3000 zł za wykonywanie przejazdu bez uiszczenia opłaty elektronicznej.

Jako podstawę prawną decyzji wskazano art. 127 § 3 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2013 r. poz. 267, zwanej dalej Kpa), art. 13 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (t.j. Dz. U. z 2013r. poz. 260, zwanej dalej udp) oraz załącznika nr 1 do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011 r. w sprawie dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną, oraz wysokości stawek opłaty elektronicznej (Dz. U. z 2011 r., Nr 80, poz. 433 z późn. zm.), art. 50 pkt 1 lit. j, art. 51 ust. 6 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 1265 z późn. zm. - zwanej dalej utd).

Podstawą faktyczną rozstrzygnięcia w pierwszej sprawie stanowiło wykonywanie przejazdu w dniu [...] lipca 2012 r. o godz.: 10:38, po autostradzie [...], na odcinku węzeł [...] - węzeł [...], wymienionym w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011 r. w sprawie dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną oraz wysokości stawek opłaty elektronicznej (Dz. U. z 2011 r., Nr 80, poz. 433 z poźn. zm.), bez uiszczenia opłaty, o której mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych zaś podstawą faktyczną rozstrzygnięcia w drugiej sprawie stanowiło, jak wskazał organ wykonywanie przejazdu w dniu [...] lipca 2012 r. o godz. 10:48 po drodze krajowej nr [...], na odcinku granica m. [...] – [...] wymienionym w powołanym wyżej rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011 r.

W uzasadnieniu obydwu decyzji organ wskazywał, że we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżącej podnosił, że na koncie użytkownika systemu viaTOLL znajdowały się środki pieniężne. W związku z powyższym przyczyną niepobrania opłaty elektronicznej była niesprawność urządzenia viaBox. Skarżący podkreśla, że w trakcie przejazdu, po zauważaniu braku sygnałów dźwiękowych urządzenia viaBox, dokonał jego wymiany w najbliższym Biurze Obsługi Klienta w miejscowości [...]. Na powyższą okoliczność strona załączyła niefiskalne potwierdzenie zwrotu urządzenia viaBox oraz wpłaty kaucji za nowe urządzenie. Strona podnosiła też nieznacznie przekroczenie dopuszczalnej masy całkowitej skutkujące obowiązkiem uiszczania opłaty elektronicznej oraz niewspółmierną wysokość kary w stosunku do popełnionego naruszenia.

Organ wskazywał, że w dniu [...] lipca 2012 r., o godz.: 23:45, w miejscowości [...], na drodze ekspresowej [...], inspektor transportu drogowego zatrzymał do kontroli mobilnej zespół pojazdów składający się z samochodu osobowego marki [...] o nr rej. [...] wraz z przyczepą marki [...] o nr rej. [...]. W pojeździe samochodowym znajdowało się urządzenie viaBox o nr [...]. Pojazdem samochodowym kierował P. U.Dopuszczalna masa całkowita kontrolowanego pojazdu samochodowego przekraczała 3,5 t.

Podczas kontroli drogowej na podstawie skanowania pojazdu ustalono, że kierujący pojazdem nie uiścił opłaty za przejazd w dniu [...] lipca 2012 r. o godz. 10:38:23, po autostradzie [...], na odcinku węzeł [...] - węzeł [...], co zarejestrowała bramownica nr [...] a także w dniu [...] lipca 2012 r. o godz. 10:48:34, po drodze krajowej nr [...], na odcinku granica m. [...] - [...], co zarejestrowała bramownica nr [...]. Treść zarejestrowanych komunikatów brzmiała: "brak środków na koncie "Pre-pay".

Odcinki drogi krajowej, po której ustalono poruszanie się kontrolowanego zespołu pojazdu w dniu [...] lipca 2012 r., zostały wyszczególnione w załączniku nr 1 pkt 3 lit. d) rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011 r. w sprawie dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną oraz wysokości stawek opłaty elektronicznej.

Powyższe zostało udokumentowane protokołem [...] z dnia [...] lipca 2012 r.

Konsekwencją powyższego było nałożenie na P.U. decyzjami z dnia [...] lipca 2013 r. kar pieniężnych w wysokości 3000 zł stosownie do treści art. 13 k ust. 1 pkt 1 udp.

Ponownie rozpoznając sprawy, Główny Inspektor Transportu Drogowego, w celu ustalenia stanu faktycznego, wezwał podmiot odpowiedzialny za obsługę krajowego systemu poboru opłat działający w imieniu i na rzecz Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad – K. Sp. z o.o., do udzielenia informacji związanych z kontrolowanymi przejazdami w szczególności do wskazania, czy opłaty za ww. przejazdy zostały uiszczone.

K.Sp. z o.o. wskazała, że opłata elektroniczna nie została uiszczona. Użytkownik ww. pojazdu samochodowego nie składał reklamacji w związku z niesprawnym działaniem urządzenia viaBox. Nadto umowa zawarta z użytkownikiem nie przewidywała możliwości uiszczenia opłaty elektronicznej po dokonaniu przejazdu (umowa do konta w trybie przedpłaconym).

Organ uzyskał też zestawienie salda konta użytkownika w systemie CRM.

Organ odebrał też zeznania świadka M. K. Koordynatora Wsparcia Technicznego w K. Spółce z o.o.

Główny Inspektor Transportu Drogowego przywołał zeznania świadka, który zeznał, że opłata elektroniczna nie została uiszczona z powodu braku środków pieniężnych. W odpowiedzi na pytanie dotyczące kształtowania się salda konta użytkownika w dniu [...] lipca 2012 r. świadek wskazała, że użytkownik konta systemu viaTOLL o godz. 00:00 posiadał środki pieniężne na koncie w kwocie 14,48 zł, natomiast o godz. 10:38:23 stan salda konta wynosił 0 zł. Konto użytkownika systemu viaTOLL zostało doładowane kwotą 120 zł o godz. 11:04, a więc już po przedmiotowym incydencie. Pani M. K. potwierdziła fakt wymiany urządzenia viaBox o nr [...] na urządzenie o nr [...]. Jednakże w trakcie wymiany zostało sklasyfikowane jako sprawne.

Główny Inspektor Transportu Drogowego powołując przepisy ustawy o transporcie drogowym oraz ustawy o drogach publicznych uznał, że zgromadzony materiał dowodowy w sposób pełny odzwierciedla ustalony stan faktyczny. Z całokształtu materiału dowodowego w sposób nie budzący wątpliwości wynika, że kontrolowany pojazd samochodowy poruszał się po drodze wymienionej w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011 r. w sprawie dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną oraz wysokości stawek opłaty elektronicznej i za przedmiotowy przejazd nie została uiszczona opłata, o której mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3 udp.

Odnosząc się do zarzutów strony wskazujących na niesprawne działanie urządzenia viaBox, Główny Inspektor Transportu Drogowego podkreślił w sprzeczności z tezą o jego sprawności. Konkludując powyższe rozważania organ podkreśla, że zarzut niesprawności urządzenia viaBox nie jest istotny dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy, ponieważ nawet w przypadku niesprawności urządzenia viaBox opłata nie byłaby uiszczona z powodu braku środków pieniężnych na koncie użytkownika.

Organ wskazywał, że K. Sp. z o.o. jest podmiotem odpowiedzialnym za obsługę krajowego systemu poboru opłat. Skoro zaś podmiot odpowiedzialny za obsługę powyższego systemu ustalił, że opłata nie została uiszczana, to należy dać wiarę tej informacji pochodzącej bezpośrednio od podmiotu obsługującego elektroniczny system poboru opłat.

Organ zauważył też, że nie miało znaczenia w jakim celu był wykonywany kontrolowany przejazd, w szczególności czy był wykonywany w celu prywatnym, czy w związku z działalnością gospodarczą.

Organ podkreślał też, że wysokość kary pieniężnej za nieuiszczenie opłaty elektronicznej nie jest zależna od wielkości przekroczenia dmc.

Główny Inspektor Transportu Drogowego stanął na stanowisku, że okoliczności podniesione przez skarżącego nie mogą stanowić podstawy do umorzenia postępowania administracyjnego w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za wykonywanie przewozu z naruszeniem obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej. Ustawodawca nie przewidział bowiem okoliczności pozwalający na odstąpienie od nałożenia kary pieniężnej za naruszenie obowiązków określonych w art. 13k ust. 1 i 2 udp w przypadku nieuiszczenia opłaty elektronicznej. Z tych względów przyczyny z powodu których opłata nie została uiszczona nie są okolicznościami istotnymi dla rozpoznania sprawy administracyjnej. Kary pieniężne wynikające z naruszenia przepisów ustawy o drogach publicznych są nakładane na podstawie obiektywnie stwierdzonych naruszeń.

Skargi na opisane wyżej decyzje wniósł P.U.

Zarzuty skarg obejmowały:

1. Naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy:

• Naruszenie art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, w tym niewyjaśnienie w jakim celu zostało wymienione na nowe urządzenie viaBox w Biurze Obsługi Klienta viaTOLL w miejscowości [...], jeżeli w ocenie organu było sprawne.

• Naruszenie art. 7, art. 76 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 kpa polegające na niewyczerpującym zebraniu materiału dowodowego oraz na jego dowolnej ocenie, wyrażającej się zwłaszcza w odmówieniu mocy dowodowej i wiarygodności dokumentom potwierdzającym wymianę urządzenia viaBox, co w konsekwencji doprowadziło do uznania, że skarżący nie zgłosił reklamacji urządzenia.

• Naruszenie art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 kpa polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego wbrew ciążącemu na organie II instancji na mocy art. 77 § kpa obowiązkowi w tym zakresie i w konsekwencji niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i sporządzenia uzasadnienia niezgodnie z wymaganiami wynikającymi z art. 107 § 3 kpa.

• Naruszenie art. 9 i 11 kpa poprzez niedostateczne wyjaśnienie podstaw i przesłanek utrzymania w mocy decyzji z dnia [...] 07.2012r.

• Naruszenie art. 138 § 1 kpa polegające na bezzasadnym utrzymaniu w mocy decyzji z dnia [...] 07.2012r. w sytuacji gdy prawidłowe było uchylenie przedmiotowej decyzji.

• Naruszenie art. 7 kpa poprzez rozstrzygnięcie sprawy w sposób sprzeczny z interesem społecznym i słusznym interesem obywatela przez nieuwzględnienie okoliczności zdarzenia, wagi ewentualnego naruszenia przepisów i dotkliwości wymierzonej kary dla skarżącego.

2. Naruszenie przepisów prawa materialnego:

• Art. 13 k ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 21.03.1985r. o drogach publicznych (tj. Dz. U. z 2013r. poz. 260) poprzez jego błędną wykładnię polegająca na przyjęciu, iż kara w wysokości 3000 zł powinna być wymierzona za przejazd bez opłaty przez każdą bramkę kontrolną, a nie za przejazd drogą krajową.

• Art. 13i ust. 4b ustawy z dnia 21.03.1985r. o drogach publicznych poprzez jego błędną wykładnię i niezastosowanie w sytuacji, gdy skarżący postępując zgodnie z normą wynikającą z tego przepisu niezwłocznie zjechał z drogi w sytuacji awarii urządzenia viaBox.

• Art. 2 i art. 45 ust. 1 Konstytucji RP poprzez ich niezastosowanie i w konsekwencji karanie dwa razy za ten sam czyn, co pozostaje w rażącej sprzeczności z zasadą państwa prawnego.

W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżący żądał uchylenia zaskarżonych decyzji.

W uzasadnieniu skarg skarżący ponownie podnosił, że w dniu [...] lipca 2012 r. według jego wiedzy posiadał wystarczającą ilość środków na koncie pre-pay niezbędną do uiszczenia opłat na trasie.

Na odcinku [...] - [...] zauważył, że urządzenie viaBox nie daje żadnych sygnałów dźwiękowych. Zaniepokojony tą sytuacją zjechał niezwłocznie do najbliższego Biura Obsługi Klienta viaTOLL w miejscowości [...]. Postępowanie skarżącego było w jego ocenie zgodne z wypełnieniem obowiązku określonego w art. 13i ust. 4b ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych.

Po poinformowaniu Biura Obsługi o swoich spostrzeżeniach dot. prawdopodobnej awarii urządzenia z uwagi na brak sygnałów dźwiękowych zostało ono wymienione na nowe.

Skarżący uważał, że skoro po jego ustnym zgłoszeniu informacji dotyczącej awarii urządzenia viaBox zostało ono wymienione przez pracownika Biura Obsługi na nowe, to jest równoznaczne ze złożeniem, a nawet pozytywnym załatwieniem reklamacji. Zdaniem skarżącego, organ błędnie ustalił w tym zakresie stan faktyczny.

Czynności związane z wymianą urządzenia skarżący podjął niezwłocznie, o czym świadczy czas zaledwie kilkunastu minut od momentu zauważenia przez niego nieprawidłowego działania urządzenia, a zgłoszeniem się do Biura Obsługi. Potwierdzeniem tego jest godzina wydruku paragonu potwierdzenia zwrotu i wpłaty kaucji za urządzenia tj. 11:03.

Skarżący ponownie podnosił, że nie czerpie korzyści finansowych z działalności transportowej, a wykonuje bezpłatną działalność o charakterze kulturowym mającą na celu rozwój sportowy młodzieży.

W odpowiedziach na skargi Główny Inspektor Transportu Drogowego wnosił o ich oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniach obydwu decyzji.

Postanowieniem wydanym na rozprawie w dniu 6 marca 2014 r. Sąd połączył sprawy o sygnaturach VI SA/Wa 1962/13 i VI SA/Wa 1963/13 do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Chodzi więc o kontrolę aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywaną pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słuszności.

Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną - art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 dalej jako "p.p.s.a.").

Rozpoznając sprawę z punktu widzenia powyższych kryteriów stwierdzić należy, że skargi zasługują na uwzględnienie albowiem zaskarżone decyzja GITD z dnia [...] kwietnia 2013 r. oraz poprzedzające je decyzje tego organu z dnia [...] lipca 2012 r. zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik postępowania.

Z przepisu art. 13 ust. 1 pkt 3 u.d.p. wynika dla korzystających z dróg publicznych obowiązek ponoszenia opłat za przejazdy po drogach krajowych pojazdów samochodowych, za które uważa się także zespół pojazdów składający się z pojazdu samochodowego oraz przyczepy lub naczepy o dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 3,5 tony, w tym autobusów niezależnie od ich dopuszczalnej masy całkowitej (opłaty elektronicznej). Opłata ta, w myśl art. 13ha ust. 1 u.d.p. jest pobierana za przejazd po drogach krajowych lub ich odcinkach, określonych w przepisach wydanych na podstawie ust. 6. Natomiast jej wysokość ustala się jako iloczyn liczby kilometrów przejazdu i stawki tej opłaty za kilometr dla danej kategorii pojazdu, według art. 13ha ust. 2 u.d.p.

Należy podkreślić, że przepisy u.d.p. przewidują możliwość uiszczenia opłaty elektronicznej jedynie w systemie elektronicznego poboru opłat, zgodnie z art. 13i (art. 13hc ust. 1 u.d.p.).

Zasadą jest, że pobranie opłaty następuje poprzez urządzenie na potrzeby pobierania tych opłat instalowane w pojeździe samochodowym. Obowiązek oferowania takowego urządzenia spoczywa na podmiotach pobierających opłaty z wykorzystaniem systemów elektronicznego poboru, zgodnie z art. 13i ust. 3 u.d.p.

Kierujący pojazdem samochodowym wyposażonym w urządzenie na potrzeby pobierania opłat elektronicznych, z mocy art. 13i ust. 4a u.d.p. jest obowiązany do: włączenia urządzenia podczas przejazdu po drodze, na której pobiera się opłatę (pkt 1); wprowadzenia do urządzenia prawidłowych danych o rodzaju pojazdu (pkt 2); używania urządzenia zgodnie z przeznaczeniem (pkt 3).

Zasady wnoszenia opłat elektronicznych i ich rozliczania reguluje wydane na podstawie art. 40a ust. 5 u.d.p. rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 30 kwietnia 2011 r. w sprawie wnoszenia opłat elektronicznych i ich rozliczania oraz przekazywania opłat elektronicznych i kar pieniężnych na rachunek Krajowego Funduszu Drogowego (Dz. U. nr 91, poz. 524) dalej jako "rozporządzenie z 30 kwietnia 2011 r.". Według § 3 ust. 1 powołanego rozporządzenia: przed rozpoczęciem korzystania z sieci dróg krajowych objętych opłatą elektroniczną użytkownik: 1. zawiera umowę z pobierającym opłatę elektroniczną dotyczącą korzystania z dróg krajowych lub ich odcinków objętych opłatą elektroniczną w formie pisemnej; 2. odbiera od pobierającego opłatę elektroniczną urządzenie; 3. instaluje urządzenie w pojeździe; 4. wnosi przedpłatę - w przypadku wybrania formy wnoszenia opłaty elektronicznej, o której mowa w § 5 ust. 2 pkt 1 czyli w formie przedpłaty; 5. ustanawia zabezpieczenie oraz przekazuje pobierającemu opłatę elektroniczną dokument potwierdzający jego ustanowienie - w przypadku wybrania przez użytkownika formy wnoszenia opłaty elektronicznej, o której mowa w § 5 ust. 2 pkt 2 czyli płatności okresowej za zabezpieczeniem.

Wniesienie opłaty elektronicznej w formie przedpłaty następuje przed rozpoczęciem korzystania z sieci dróg krajowych objętych opłatą elektroniczną, w kwocie nie mniejszej niż pozwalająca na odbycie planowanego przejazdu w całości, w myśl § 7 ust. 1 rozporządzenia z 30 kwietnia 2011 r. Przez wniesienie opłaty elektronicznej w formie przedpłaty rozumie się wpływ środków na rachunek bankowy, na który wnoszona ma być opłata elektroniczna, określony w umowie między użytkownikiem a pobierającym opłatę, zgodnie z § 7 ust. 2 cytowanego rozporządzenia.

Zgodnie z treścią art. 13k ust. 1 pkt 1 u.d.p. za przejazd po drodze krajowej kierującemu pojazdem samochodowym, o którym mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3, za który pobiera się opłatę elektroniczną bez uiszczenia tej opłaty - wymierza się karę pieniężną w wysokości 3 000 złotych. Kary pieniężne, o których mowa w ust. 1 i 2, nakładają, w drodze decyzji administracyjnej, uprawnieni do kontroli, o których mowa w art. 131 ust. 1 (art. 13k ust. 4 u.d.p.). W myśl art. 131 ust. 1 pkt 2 u.d.p. - do kontroli prawidłowości uiszczenia opłaty elektronicznej, w tym kontroli używanego w pojeździe urządzenia, o którym mowa w art. 13i ust. 3, jeżeli jest ono wymagane, oraz nałożenia i pobierania kar pieniężnych, o których mowa w art. 13k, są uprawnieni inspektorzy Inspekcji Transportu Drogowego.

Zdaniem Sądu materiał dowodowy zebrany w sprawach nie przedstawia pełnej sekwencji, składających się na sprawę uiszczenia opłat elektronicznych czynności, które pozwoliłyby na jednoznaczne stwierdzenie, czy opłaty te rzeczywiście zostały poniesione, czy też do realizacji rzeczonego obowiązku nie doszło z przyczyn leżących po stronie kierowcy.

Zgodnie z unormowaną w art. 7 K.p.a. zasadą prawdy obiektywnej organy administracji publicznej "podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy". Stosownie do tej zasady, organ prowadzący postępowanie ma obowiązek zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, aby ustalić stan faktyczny sprawy zgodny z rzeczywistością. W szczególności jest obowiązany dokonać wszechstronnej oceny okoliczności konkretnego przypadku na podstawie analizy całego materiału dowodowego, a stanowisko wyrażone w decyzji uzasadnić w sposób wymagany przez przepisy kodeksu postępowania administracyjnego (np. wyrok NSA z dnia 26 maja 1981 r., SA 810/81, ONSA1981, nr1, poz. 45). W wyroku z dnia 23 listopada 1994 r., III ARN 55/94, OSNAPiUS 1995, nr 7, poz. 83 Sąd Najwyższy podkreślił, że: "jako dowolne należy traktować ustalenia faktyczne znajdujące wprawdzie potwierdzenie w materiale dowodowym, ale niekompletnym, czy nie w pełni rozpatrzonym. Zarzut dowolności wykluczają dopiero ustalenia dokonane w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), a więc przy podjęciu wszystkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku niezbędnego do wydania decyzji o przekonującej treści (art. 7 k.p.a.)". Przy czym z zasadą prawdy obiektywnej ściśle wiąże się zawarta w art. 8 k.p.a. zasada pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa, która określa wyraźnie to, co implicite jest zawarte w zasadzie praworządności. Z zasady wyrażonej w art. 8 k.p.a. wynika bowiem przede wszystkim wymóg praworządnego i sprawiedliwego prowadzenia postępowania i rozstrzygnięcia sprawy przez organ administracji publicznej, co jest zasadniczą treścią zasady praworządności. Tylko postępowanie odpowiadające takim wymogom i decyzje wydane w wyniku postępowania tak ukształtowanego mogą wzbudzać zaufanie obywateli do organów administracji publicznej nawet wtedy, gdy decyzje administracyjne nie uwzględniają ich żądań (por. Jaśkowska Małgorzata, Wróbel Andrzej, Komentarz do art. 8 kodeksu postępowania administracyjnego /Dz.U.00.98.1071/, [w:] M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, LEX, 2009, wyd. III).

Przenosząc te rozważania natury ogólnej na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, że organ dokonując ustaleń co do okoliczności stanowiących fakty prawotwórcze w niniejszej sprawie nie sprostał stawianym wyżej wymogom.

W rozpoznawanych sprawach organ administracji drogowej stwierdzając poruszanie się przez skarżącego po płatnych odcinkach dróg, wyszczególnionych w załączniku do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011 r., bez uiszczenia opłaty elektronicznej - w dniu 9 lipca 2012 r. o godz. 10:38 i 10:48, na zasadzie art. 13k ust. 1 pkt 1 u.d.p. nałożył na skarżącego kary pieniężne w wysokości po 3 000 zł.

W tym miejscu zauważyć należy, że co do przejazdu zarejestrowanego o godz. 10: 48 wskazano, iż był on realizowany po drodze krajowej nr [...] na odcinku granica m. [...] - [...], natomiast co do przejazdu zarejestrowanego o godz. 10:38 organ wskazał, iż był on realizowany po autostradzie [...] na odcinku węzeł [...] - węzeł [...].

W aktach administracyjnych dotyczących przejazdu o godz. 10:38 znajduje się pismo K. Spółki z o.o. (podpisane przez M. K.) wskazujące, że przejazd o wskazanej godzinie realizowany był po płatnym odcinku autostrady[...] - [...]. Ta sama informacja powtórzona jest w kolejnym piśmie tego podmiotu opatrzonym prezentatą GITD z [...] 11.2012r.

Z kolei świadek M.K. w swoich zeznaniach odnosi się do braku opłaty za przejazd po odcinku - węzeł [...] - węzeł [...]. Organ w żaden sposób nie odniósł się do tej rozbieżności.

Przede wszystkim jednak za niedostatecznie wyjaśnioną należy uznać zasadniczą kwestię sprawności urządzenia Via-box w dacie i godzinach spornego przejazdu, a także posiadania przez skarżącego środków na koncie.

W szczególności nie stanowi o dostatecznym wyjaśnieniu tej kwestii powoływanie się przez organ na oświadczenie operatora odpowiedzialnego za obsługę krajowego systemu poboru opłat o braku środków finansowych na koncie użytkownika, w tym zeznania świadka pracującego w tym podmiocie, w sytuacji gdy w aktach administracyjnych obydwu spraw znajdują się dokumenty opatrzone podpisem tegoż świadka, z których wynika, że w dacie spornych przejazdów - [...] lipca 2012r. na koncie użytkownika znajdowały się środki pieniężne w kwocie 14,48 zł. W aktach dotyczących przejazdu o 10:48 znajduje się też zestawienie transakcji również opatrzone podpisem p. M. K., z którego wynika, że opłaty we wskazanych godzinach były realizowane. Organ w żaden sposób nie odniósł się do tych dokumentów i nie wyjaśnił swego stanowiska w aspekcie wskazanych w nich okoliczności.

Zdaniem Sądu okoliczności te mogą mieć znaczenie w sprawie i przyczynić się do jej pełnego wyjaśnienia zwłaszcza w sytuacji gdy skarżący bezpośrednio po wskazanych godzinach spornych przejazdów, bo już o godzinie 11:00 w dniu [...] lipca 2012r. wymienił urządzenie ViaBox. Organ nie kwestionuje faktu wymiany urządzenia, lecz oceniając go wskazuje, że nie miał on znaczenia w sprawie.

W tym miejscu przypomnieć należy, że kontrola w trakcie której ujawniono sporne przejazdy miała miejsce dopiero [...] lipca 2012r. i fakt wymiany urządzenia ViaBox w dniu [...] lipca 2012r. nie miał z nią żadnego związku.

Zdaniem Sądu zaniechanie przez organ dokonania oceny dowodów w postaci niefiskalnych potwierdzeń wymiany urządzenia ViaBox na nowe, a także wskazanych wyżej dokumentów wskazujących na posiadanie środków na koncie pre-pay, w odniesieniu do całości okoliczności sprawy narusza przepis art. 80 K.p.a. nakazujący ustosunkowanie się do każdego ze zgromadzonych w sprawie dowodów, z uwzględnieniem wzajemnych powiązań między nimi, aby uzyskać jednoznaczność ustaleń faktycznych w sprawie.

Kwestia ta w ocenie Sądu, nie została jednak dostatecznie wyjaśniona przez organ, np. przez dokonanie oględzin zwróconego urządzenia, a powoływanie się przez organ na informację od operatora systemu o braku reklamacji rzeczonego urządzenia zdaniem Sądu nie uzasadniało zaniechania organu w tym zakresie. Skoro bowiem zawarte pomiędzy użytkownikami a operatorem systemu umowy umożliwiają zwrot/wymianę urządzeń viaBOX to racjonalnym jest korzystanie przez użytkowników z prostej procedury zwrotu wadliwie działających urządzeń, a nie wikłanie się w czasochłonne procedury reklamacyjne, co nieuzasadnia jednak czynienia założeń, że zwrócone urządzenie było sprawne.

Reasumując stwierdzić należy, że w toku postępowania poprzedzającego wydanie zaskarżonych decyzji o nałożeniu kar pieniężnych organ nie wyjaśnił w sposób niebudzący wątpliwości wszystkich istotnych okoliczności, które uzasadniałyby nałożenie na skarżącego kar za przejazd bez uiszczenia opłat, a w szczególności nie uzyskał niebudzących wątpliwości dowodów, co do braku uiszczenia spornych opłat. W ocenie Sądu takimi dowodami mogłyby na przykład być dokumenty księgowe Spółki K. (jako podmiotu obsługującego system poboru opłat), w tym przedstawiające sekwencje zdarzeń od ostatniego uznania rachunku wierzyciela (Spółki K. - umowa pre-pay) - czyli uzupełnia konta dłużnika przez wskazanie wszystkich kolejnych ściągnięć opłat z tego rachunku ze wskazaniem z jakiego tytułu dana opłata była ściągana, aż do wykazania stanu konta w chwilach spornych przejazdów i dalej, a także ocena reklamacji spornego urządzenia, ewentualnie protokół oględzin wymienionego urządzenia, który wyjaśniłby prawidłowość jego działania w trakcie spornego przejazdu.

K. z o.o. co prawda nie jest stroną tego postępowania, jednak dysponując pieniędzmi użytkowników dróg wpłacanymi na konta pre-pay z pewnością dochowywać musi szczególnej staranności w poborze opłat i księgowym rejestrowaniu tytułów, z mocy których opłaty są ściągane. Wszak pamiętać należy, że z ugruntowanego orzecznictwa sądów administracyjnych wynika, że w postępowaniu o nałożenie na określony podmiot kary administracyjnej szczególnego znaczenia nabiera respektowanie wyrażonej w art. 7 k.p.a. zasady prawdy obiektywnej, a przeprowadzone przez właściwy organ postępowanie administracyjne, aby mogło zakończyć się wydaniem decyzji o nałożeniu kary, musi dowieść w sposób niewątpliwy naruszenia zasad i rygorów określonych obowiązującymi przepisami (por. np. wyrok NSA z dnia 17 kwietnia 2012 r. sygn. akt II GSK 317/11, LEX nr 1170283).

Reasumując stwierdzić należy, że wydając przedmiotowe decyzje organ administracji dopuścił się przede wszystkim - mogącej mieć zasadniczy wpływ na ostateczny wynik sprawy - obrazy przepisów postępowania administracyjnego, a w szczególności art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a. - polegającej na niewyjaśnieniu wszystkich okoliczności istotnych dla prawidłowego i pełnego rozstrzygnięcia sprawy oraz dokonaniu dowolnej oceny dowodów, bez wyraźnego wskazania przyczyn nieuwzględnienia twierdzeń i zarzutów skarżącego.

Naruszenie wspomnianych przepisów - w ocenie Sądu - mogło mieć istotny wpływ na ostateczny wynik sprawy, a więc stanowi dostateczną podstawę prawną do uchylenia przez sąd administracyjny zaskarżonych decyzji GITD oraz poprzedzających je decyzji tego organu.

Rozpoznając ponownie niniejszą sprawę GITD uwzględni zaprezentowane stanowisko Sądu.

Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku. Rozstrzygnięcie w kwestii wykonalności zostało wydane na podstawie art. 152 p.p.s.a.

O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a.