Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 523/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2008-04-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art.145 §1 pkt 1 lit.c, art.152
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art.10 §1, art.105, art.107 §3, art.138 §1 pkt 2
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: §3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art.24 ust.4, art.28, art.30
journal: Dz.U. 1998 nr 137 poz 887
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
article: art.93 ust.2
journal: Dz.U. 2004 nr 210 poz 2135
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Krajewska, Sędzia WSA Joanna Zabłocka, Asesor WSA Piotr Kraczowski (spr.), Protokolant Agnieszka Groszek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 kwietnia 2008 r. sprawy ze skargi A. B. na postanowienie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych; - uchyla zaskarżoną decyzję -


UZASADNIENIE

Pismem z [...] maja 2006 r. A. B. (zwany dalej: "Skarżącym-) wystąpił do Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej o umorzenie zaległości pieniężnych względem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. W uzasadnieniu wniosku podał, że prowadzona przez niego działalność gospodarcza została ograniczona na skutek wydania w 2003 r. decyzji podatkowej, uchylonej następnie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w K., stwierdzającej uszczuplenie w podatku VAT na kwotę około [...], zł. Wydanie tej decyzji uniemożliwiło uzyskanie kredytu oraz udział w przetargach publicznych. Podał także, że w 2001 r. w następstwie powodzi zalany został jego dom i z tego tytułu nie otrzymał środków pomocowych. Odnosząc się do sytuacji rodzinnej stwierdził, że jest żonaty oraz, że ma dwóch synów w wieku [...] i [...] lat.

Po rozpatrzeniu powyższego wniosku, zgodnie z właściwością, Zakład Ubezpieczeń Społecznych, decyzją z [...] września 2006 r. odmówił umorzenia stronie należności z tytułu składek:

NIP [...]

na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych za okres 02.1999 r., 04.1999 r. - 08.2000 r., 11.2002 r., 05.2003 r.-01.2005 r. w łącznej kwocie [...] zł;

na ubezpieczenie zdrowotne za okres 02.1999 r., 04.1999 r. - 08.2000 r., 11.2002 r., 05.2003 r.-01.2005 r. w łącznej kwocie [...] zł.;

na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres 07.1999 r. - 08.2000 r., 11.2002 r., 05.2003 r. - 01.2005 r. w łącznej kwocie [...] zł.

NIP [...]

na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych za okres 01.1999 r. - 03.1999 r. w łącznej kwocie [...] zł.;

na ubezpieczenie zdrowotne za okres 01.1999 r. - 03.1999 r. w łącznej kwocie [...] zł.

na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres 01.1999 r. - 03.1999 r. w łącznej kwocie [...] zł.

W podstawie prawnej decyzji organ wskazał art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 1 i ust. 3 oraz art. 30 i 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 1998 r., Nr 137, poz. 887 ze zm.; zwanej dalej: ,,u. s. u. s--. Uzasadniając decyzję Zakład stwierdził, że umorzenie należności z tytułu składek jest możliwe w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Organ wymienił również sytuacje, przewidziane w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. w których występuje całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Zauważył, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w N. nie stwierdził braku majątku z którego prowadzić można egzekucję przeciwko Skarżącemu, gdyż prowadzi takie postępowanie egzekucyjne wszczęte na wniosek Oddziału ZUS. Zdaniem Zakładu istnieje ponadto możliwość prowadzenia egzekucji z uzyskiwanego przez Skarżącego wynagrodzenia za pracę. Oznacza to, że w sytuacji Skarżącego nie zachodzi całkowita nieściągalność o której stanowi art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Następnie Zakład wskazał, że podstawą prawną umorzenia należności, ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek, pomimo braku całkowitej nieściągalności składek, jest art. 28 ust. 3 a u.s.u.s. oraz § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytuł składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365; zwanego dalej: "rozporządzeniem MGiPPS z dnia 31 lipca 2003 r."). Analizując § 3 powyższego rozporządzenia Zakład uznał, że w sytuacji Skarżącego nie zachodzi żadna z przesłanek umorzenia należności. Organ stwierdził, że zaległości składkowe powstały w okresie od 1999 r. do 2005 r., natomiast powołana przez stronę decyzja podatkowa wydana została w 2003 r. co oznacza, że Skarżący już wcześniej nie wywiązywał się z obowiązku opłacania składek. Odnosząc się do strat poniesionych przez Skarżącego z powodu powodzi w 2001 r. organ zauważył, że małżonka Skarżącego otrzymała z tego tytułu pomoc w wysokości [...] zł. a także, że Skarżący w okresie od września 2000 r. do października 2002 r. nie prowadził działalności gospodarczej. Zaznaczył, że Skarżący nie korzysta z pomocy OPS, uzyskuje natomiast dochód z tytułu zatrudnienia w kwocie [...] zł brutto, a jego żona strony w kwocie [...] - [...] zł. miesięcznie.

Zakład wyjaśnił także, że Skarżący był zobowiązany opłacać składki za ubezpieczonych nie będących płatnikami składek, wobec których w myśl art. 30 u.s.u.s. nie stosuje się art. 28 u.s.u.s. Oznacza to brak możliwości umorzenia tych należności w wysokości połowy składki emerytalnej i rentowej oraz całej składki chorobowej i składki na ubezpieczenie zdrowotne - jako finansowanych przez ubezpieczonych.

Rozpatrując wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy Prezes Zakładu decyzją z [...] listopada 2006 r., utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o odmowie umorzenia należności. Uzasadniając decyzję Prezes Zakładu podzielił stanowisko Zakładu.

Na powyższą decyzję Prezesa Zakładu Skarżący, pismem z 5 grudnia 2006 r. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który wyrokiem z 15 czerwca 2007 r. sygn. akt V SA/Wa 518/07 uchylił zaskarżoną decyzję.

Przyczyną uchylenia zaskarżonej decyzji były naruszenia prawa procesowego. Sąd wskazał, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w N. postanowieniem z [...] września 2006 r., umorzył postępowanie egzekucyjne względem Skarżącego z uwagi na brak majątku ruchomego podlegającego egzekucji. Zaistniała więc sytuacja prawna przewidziana w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. - ,,gdy naczelnik urzędu skarbowego (...) stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,-, tj. ustawowa przesłanka stwierdzająca, że w sprawie Skarżącego zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Okoliczność ta powinna być uwzględniona przez organy orzekające w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek. Pomimo tego organ znając treść postanowienia Naczelnika z [...] września 2006 r., nie przyjął, że w sytuacji Skarżącego zaszła całkowita nieściągalność, naruszając w ten sposób art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. Sąd wskazał, że omawiany przepis nie daje podstaw do weryfikacji przez Prezesa Zakładu ustaleń Naczelnika Urzędu Skarbowego w przedmiocie braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Także inne przepisy u.s.u.s. nie upoważniają Prezesa Zakładu do kwestionowania ustaleń Naczelnika w omawianym zakresie. Prezes Zakładu nie mógł skutecznie podważyć ustaleń Naczelnika co do braku majątku Skarżącego z którego można prowadzić egzekucję. Dopiero zmiana stanowiska Naczelnika Urzędu Skarbowego, w formie przewidzianej prawem, odnośnie braku majątku Skarżącego, pozwoliłaby organowi na przyjęcie tezy, że w sprawie nie występuje całkowita nieściągalność. Naruszenie przepisu art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s., którego następstwem było przyjęcie, że w sprawie nie występuje całkowita nieściągalność uzasadniała zarzut skargi dotyczący błędnego ustalenia w sprawie stanu faktycznego.

Sąd podniósł także, że utrzymana w mocy decyzja Zakładu w swej osnowie nie zawiera kwotowego rozróżnienia składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących jednocześnie płatnikami tych składek oraz składek pracowniczych finansowanych przez płatnika. Z tego też względu Sąd uchylił zaskarżoną decyzję Prezesa Zakładu w całości uznając, że częściowe oddalenie skargi (w odniesieniu do składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami) byłoby wobec rozstrzygnięcia zakładu nieczytelne.

Reasumując Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja, ze względu na naruszenie przez Prezesa Zakładu art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s., została wydana z istotnym naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego. Sąd wskazał, że rozstrzygając ponownie sprawę organ winien uwzględnić pogląd Sądu zaprezentowane w uzasadnieniu wyroku. W ramach tego winien ustalić czy stanowisko Naczelnika Urzędu Skarbowego w przedmiocie stwierdzenia braku majątku Skarżącego z którego można prowadzić egzekucję - jest dalej aktualne. Jeżeli tak to, będąc związany tym stanowiskiem, powinien wydać rozstrzygnięcie w granicach uznania administracyjnego, w oparciu o dyspozycję art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.; zwanego dalej: "k.p.a."), a także w zgodzie z wymogiem art. 107 § 3 k.p.a. Gdyby natomiast w sprawie już nie zachodziła całkowita nieściągalność, to nie byłoby prawnej możliwości rozważania umorzenia należności w trybie art. 28 ust. 2 u.s.u.s. Wówczas istnieje możliwość umorzenia należności w odniesieniu do ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami, trybie art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z [...] grudnia 2007 r. wydaną na podstawie art. 83 ust. 4 oraz art. 28, 32 i 123 u.s.u.s. i art. 127 § 3 i 138 § 1 pkt 2 k.p.a.:

uchylił decyzję z [...] września 2006 r. w całości i jednocześnie umorzył postępowanie w sprawie o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne z uwagi na przedawnienie prawa do dochodzenia w zakresie dotyczącym składek i należności pochodnych wg poniższego zestawienia:

NIP [...]

1. na ubezpieczenie zdrowotne za okres od stycznia do marca 1999 r. w łącznej kwocie [...] zł;

umorzył postępowanie w sprawie o umorzenie należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonego w zakresie dotyczącym składek i należności pochodnych wg poniższego zestawienia:

NIP[...]

1. na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych za okres od czerwca do października 1999 r. oraz od listopada 2003 r. do stycznia 2005 r. w łącznej kwocie [...] zł;

2. na ubezpieczenie zdrowotne za okres od czerwca do października 1999 r. oraz od listopada 2003 r. do stycznia 2005 r. w łącznej kwocie [...] zł.

NIP [...]

1. na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych za okres od stycznia do marca 1999 r. w łącznej kwocie [...] zł;

odmówił umorzenia należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika w zakresie dotyczącym składek i należności pochodnych wg poniższego zestawienia:

NIP[...]

1. na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych za luty 1999 r., od kwietnia 1999 r. do sierpnia 2000 r., listopad 2002 r. oraz od maja 2003 r. do stycznia 2005 r. w łącznej kwocie [...] zł;

2. na ubezpieczenie zdrowotne za luty 1999 r., od kwietnia 1999 r. do sierpnia 2000 r., listopad 2002 r. oraz od maja 2003 r. do stycznia 2005 r. w łącznej kwocie [...] zł;

3. na Fundusz Pracy i FGŚP za okres od lipca 1999 r. do sierpnia 2000 r., listopad 2002 r. oraz od maja 2003 r. do stycznia 2005 r. w łącznej kwocie [...] zł.

NIP [...]

1. na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych za okres od stycznia do marca 1999 r. w łącznej kwocie [...] zł,

2. na Fundusz Pracy i FGŚP za okres od stycznia do marca 1999 r. w łącznej kwocie [...] zł.

W uzasadnieniu decyzji wyjaśnił, że w decyzji z 14 września 2006 r. ujęte zostały należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od stycznia do marca 1999 r. zaewidencjonowane na NIP[...], których prawo dochodzenia wygasło odpowiednio 15 lutego, 15 marca i 15 kwietnia 2004 r. dlatego w tej części uchylił decyzję z 14 września 2006 r. i umorzył postępowanie w tej części.

Organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 30 u.s.u.s. do składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 i 29 u.s.u.s. Oznacza to, że obowiązujące przepisy prawa nie przewidują możliwości umorzenia czy rozłożenia na raty składek w części finansowanej przez ubezpieczonego nie będącego płatnikiem i dotyczy to zarówno na ubezpieczenie społeczne, jak i zdrowotne. Dlatego też co tych zaległych należności składkowych należało postępowanie umorzyć.

Prezes ZUS wyjaśniając motywy swojej decyzji dotyczące odmowy umorzenia składek w części finansowanej przez płatnika, wskazał, że umorzenie tych składek jest możliwe wyłącznie po spełnieniu przesłanek wymienionych w art. 28 ust. 3. u.s.u.s. stanowiących o całkowitej nieściągalności i wymienił te przesłanki. Odnosząc się do należności zaewidencjonowanych na NIP[...] wskazał, że Naczelnik US w N. postanowieniem z [...] października 2002 r. i [...] września 2006 r. umorzył prowadzone przeciwko Skarżącemu postępowanie egzekucyjne z powodu nieściągalności, a zatem została spełniona przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. Jednakże organ podkreślił, że art. 28 u.s.u.s. nie nakazuje organowi umorzenia należności z tytułu składek, a jedynie daje możliwość, czy okoliczności przedstawione przez zobowiązanego i wynikające z akt sprawy uzasadniają celowość umorzenia i czy nie są sprzeczne z interesem finansów ubezpieczeń społecznych. Organ podał, że na podstawie informacji zawartych w systemie informatycznym ZUS ustalono, że Skarżący jest zatrudniony w spółce jawnej "B." i z tego tytułu za miesiąc październik 2007 r. uzyskał wynagrodzenie w kwocie [...] zł. Wynagrodzenie za pracę, jako jeden ze środków egzekucyjnych, organ może zająć, a okoliczność ta uzasadnia odmowę umorzenia należności składek na NIP [...], pomimo spełnionej przesłanki nieściągalności.

Odnosząc się do należności z tytułu składek zaewidencjonowanych na NIP [...], organ wskazał, że Skarżący za te należności odpowiada jako osoba trzecia, pozostając w solidarności z drugim współdłużnikiem, byłym wspólnikiem - D. G.. Należności te zostały zabezpieczone wpisem hipoteki przymusowej na udziale w nieruchomości stanowiącej własność D. G., a zatem mogą być dochodzone z przedmiotu hipoteki w drodze egzekucji. Ponadto D. G. jest zatrudniony i z jego wynagrodzenia istnieje potencjalna możliwość spłaty solidarnego zadłużenia.

Prezes Zakładu wyjaśnił, że ustawodawca dopuścił także możliwość umorzenia należności pomimo braku istnienia przesłanki nieściągalności i przytoczył treść § 3 ust. 1 i ust. 2 rozporządzenia MGiPPS z dnia 31 lipca 2003 r. zgodnie z którym - Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Analizując sprawę w aspekcie § 3 ww. rozporządzenia, Prezes Zakładu stwierdził, że to na Skarżącym ciąży obowiązek udowodnienia przytaczanych argumentów. Wskazał, że prowadzone postępowanie przez urząd skarbowy dotyczące nieprawidłowych rozliczeń podatku VAT w prowadzonej przez Skarżącego działalności gospodarczej pozostaje bez wpływu na zaległości dotyczące składek ZUS. Odnosząc się do strat Skarżącego z 2001 r. spowodowanych powodzią, organ stwierdził straty takie nie są samoistną przesłanką umorzenia i nie były to takie straty, które uniemożliwiły Skarżącemu prowadzenie działalności gospodarczej, ponieważ z danych systemu KSI ZUS wynika, że w okresie od września 2000 r. do października 2002 r., a wiec w czasie istnienia szkód Skarżący prowadził działalność gospodarczą. Ponadto w chwili obecnej Skarżący nie jest przedsiębiorcą.

Organ nie stwierdził także, że z akt sprawy i powziętych ustaleń nie wynika aby podjęcie spłaty przez Skarżącego zaległych należności, pozbawiłoby Skarżącego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Podkreślił, iż zarówno on jak i jego żona osiągają wynagrodzenie za pracę w łącznej kwocie powyżej [...] zł brutto miesięcznie. Na utrzymaniu posiadają dwoje dzieci w wieku szkolnym. Organ dodał, że Skarżący dzierżawi od żony gospodarstwo rolne o powierzchni powyżej [...] ha. Organ wyjaśnił, iż na [...] jest to stosunkowo duże gospodarstwo, z którego dochody powinny stanowić znaczące uzupełnienie budżetu domowego. Ponadto organ stwierdził, że Skarżący jest osobą aktywną w poszukiwaniu zatrudnienia, u każdego z trzech zatrudniających go pracodawców osiągał wyższe wynagrodzenie.

Prezes Zakładu podkreślił, że decyzja o umorzeniu należności z tytułu składek - co do zasady - ma charakter wyjątkowy. Zakład umarza należności dopiero wówczas, gdy wyczerpane zostaną inne sposoby odzyskania należności, a więc gdy na podstawie analizy całości sprawy stwierdzony zostanie brak możliwości ściągnięcia należności w dłuższym okresie czasu, na drodze egzekucji lub spłaty w układzie ratalnym.

W skardze do Wojewódzki Sądu Administracyjnego w Warszawie nadanej 19 stycznia 2008 r. Skarżący wniósł o uchylenie decyzji Prezesa Zakładu z [...] grudnia 2007 r. w całości.

W uzasadnieniu skargi Skarżący zarzucił błędne zastosowanie w zaskarżonej decyzji art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., w jego opinii rozstrzygnięcie jakie podjął organ nie mieści się w katalogu rozstrzygnięć o jakich mowa w art. 138 k.p.a. Zarzucił, iż błędnie w zaskarżonej decyzji orzeczono o umorzeniu postępowania w zakresie należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonego oraz składek przedawnionych oceniając w tej materii postępowanie jako bezprzedmiotowe, zdaniem Skarżącego rozstrzygnięcie w powyższej kwestii wymagało orzeczenia merytorycznego. Skarżący podniósł, że oprócz przedawnienia składek zdrowotnych za okres od stycznia do marca 1999 r. powinny zostać także zostać objęte przedawnieniem składki za okres lutego 1999 r. oraz od kwietnia 1999 r. do sierpnia 2000 r., jako podlegające pięcioletniemu okresowi przedawnienia. Skarżący zarzucił także, iż organ uchybił zasadom postępowania administracyjnego poprzez nie wyczerpujące zebranie materiału dowodowego i błędną jego analizę. Skarżący podniósł, iż już od 1 grudnia 2007 r. nie pracuje w przedsiębiorstwie "B." i nie osiąga dochodów wskazanych w zaskarżonej decyzji z [...] grudnia 2007 r. Od [...] grudnia 2007 r. jest zatrudniony z najniższym ustawowym wynagrodzeniem w innej firmie, a wynagrodzenie w tej wysokości wolne jest od zajęć komorniczych, a zatem przesłanka nieściągalności została wypełniona. Skarżący odnosząc się do należności zaewidencjonowanych na NIP [...], które zabezpieczono wpisem hipotecznym na nieruchomości należącej do jego byłego wspólnika zarzucił, iż zgodnie z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. zakresem postępowania objęta być powinna wyłącznie analiza stanu faktycznego wnioskodawcy, a nie weryfikacja możliwości finansowych dłużnika solidarnego. Sama zaś teza o możliwości spłaty zadłużenia przez D. G. została postawiona bez dokładnego zbadania, czy jego majątek i osiągane dochody w ogóle rokują spłatę jakichkolwiek kwot. Na końcu Skarżący zarzucił, że Prezes Zakładu pominął jego wniosek zgłoszony w piśmie z [...] listopada 2007 r. o ewentualne rozłożenie zaległych należności składkowych na raty.

W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumenty zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Na wstępie należy wyjaśnić, że Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.). W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, albo też przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a - c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. zwanej dalej: "p.p.s.a.").

Mając na uwadze powyższe uwagi Sąd uznał, iż skarga jest zasadna.

Powody uchylenia zaskarżonej decyzji przedstawiają się następująco.

Po pierwsze - Skarżący zarzucił, iż oprócz uznanych za przedawnione w decyzji z 14 grudnia 2007 r. należności składkowych na ubezpieczenie zdrowotne za okres od stycznia do marca 1999 r., winny także ulec przedawnieniu należności składkowe na ubezpieczenie zdrowotne za okres lutego 1999 r. oraz od kwietnia 1999 r. do sierpnia 2000 r. Co prawda Skarżący w skardze nie zaznaczył wyraźnie jakich składek zarzut przedawnienia dotyczy, ale z treści zaskarżonej decyzji wynika, iż chodzi tu o należności z tytułu składek zdrowotnych zaewidencjonowane na NIP [...]. Zdaniem Sądu zarzut skargi - odnoszący się do składek za okres lutego 1999 r. oraz od kwietnia do maja 1999 r. - należało uznać za trafny. Należy bowiem zauważyć, że do określenia przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za powyższy okres, miały zastosowanie przepisy art. 28 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 6 lutego 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym (Dz. U. Nr 28, poz. 153 ze zm.), zgodnie z którymi - należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne ulegają przedawnieniu z upływem 5 lat, licząc od dnia, w którym składka stała się wymagalna (ust. 2). Bieg przedawnienia przerywa odroczenie terminu płatności, rozłożenie spłaty na raty i każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia należności, jeżeli o czynności tej został zawiadomiony dłużnik. Należności z tytułu składek nie można jednak dochodzić, jeżeli od terminu ich wymagalności upłynęło 10 lat (ust. 3). Natomiast od 1 lipca 2004 r. znowelizowany art. 33 ust. 2 ustawy z dnia 23 stycznia 2003 r. o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia (Dz. U. Nr 45, poz. 391 ze zm.), który do 1 lipca 2004 r. także przewidywał 5 - letni termin przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne. Od 1 października 2004 r. przedawnienie należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne reguluje przepis art. 93 ust. 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. Nr 210, poz. 2135), zgodnie z którym należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne ulegają przedawnieniu na zasadach określonych w przepisach ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, które jak stanowi 24 ust. 4 u.s.u.s. ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-5d. W związku z powyższym wskazać należy, iż 1 lipca 2004 r. do przedawnienia należności z tytułu przedawnionych składek na ubezpieczenie zdrowotne, stosuje się zasady określone w nowych przepisach.

Tak więc w stosunku do należności z tytułu składek zdrowotnych za okres lutego 1999 r. oraz od kwietnia do maja 1999 r. - które stały się wymagalne odpowiednio 15 marca 1999 r., 15 maja 1999 r. i 15 czerwca 1999 r. - okres pięcioletniego terminu przedawnienia minął przed 1 lipca 2004 r. i stosunku do tych należności organ powinien umorzyć postępowanie z uwagi na przedawnienia terminu do ich dochodzenia, jednakże pod warunkiem, że bieg terminu przedawnienia nie uległ przerwaniu, czy zawieszeniu czego jednak organ nie wyjaśnił w zaskarżonej decyzji i co ewentualnie winien wytłumaczyć przy ponownym rozpoznaniu sprawy podejmując decyzję odmowną. Natomiast pozostałe należności z tytułu składek zdrowotnych tj. za okres od czerwca 1999 r. do sierpnia 2000 r., co do których termin 5 - letniego terminu przedawnienia nie minął przed 1 lipca 2004 r. ulegają przedawnieniu po 10 latach i co do nich zarzut skargi jest chybiony.

Po drugie - trafny są zarzuty skargi dotyczące niedostatecznego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i naruszenia zasad postępowania administracyjnego. Organ ustalił, iż Skarżący wraz z żoną osiągają łączne miesięczne wynagrodzenie w kwocie powyżej [...] zł brutto. Jednakże wyliczając dochody Skarżącego organ wziął pod uwagę wynagrodzenie tylko z jednego miesiąca (października 2007 r.), kiedy Skarżący zarobił najwięcej - [...] zł. Natomiast z innych dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy (np. raport ZUS RCA z sierpnia 2007 r.), jak i wyjaśnień Skarżącego zawartych w skardze, wynika, iż w istocie Skarżący osiąga dochody dużo niższe, na poziomie minimalnego dopuszczalnego wynagrodzenia. Prawidłowe ustalenie osiąganego przez Skarżącego dochodu, a następnie zestawienie ich z niezbędnymi wydatkami rodziny Skarżącego, jest nieodzowne przy ocenie zaistnienia przesłanek o jakich mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia MGiPPS z dnia 31 lipca 2003 r., czego organ dostatecznie nie zrobił w zaskarżonej decyzji. Spowodowało to naruszenie zasad postępowania administracyjnego: słusznego interesu obywatela (art. 7 k.p.a.), pogłębiania obywateli do organów Państwa (art. 8) oraz prawdy obiektywnej (art. 77 k.p.a.). Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ winien ustalić rzeczywiste dochody Skarżącego poprzez uśrednienie ich w pewnym przedziale czasowym, a następnie ich skonfrontowanie z wydatkami Skarżącego i jego rodziny.

Po trzecie - organ naruszył zasadę czynnego udziału stron w postępowaniu. Zgodnie z art. 10 § 1 k.p.a. - organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Tak więc organ przed wydaniem decyzji, a po zgromadzeniu całości materiału dowodowego, poinformować stronę o możliwości zapoznania się z aktami sprawy i zgromadzonym materiałem dowodowym. Tymczasem w przedmiotowej sprawie organ najpierw zawiadomieniem z 8 listopada 2007 r. poinformował Skarżącego o prawie wynikającym z art. 10 § 1 k.p.a., a następnie w grudniu 2007 r. zgromadził w sprawie nowe dowody w postaci wydruków raportów ZUS RCA, ZFA i nie zawiadomił Skarżącego o prawie zapoznania się z aktami sprawy. Okoliczność powyższa ma istotne znaczenie w sprawie zważywszy na to, że Skarżący podniósł w skardze, iż w grudniu 2007 r. był zatrudniony u innego pracodawcy i osiągał dużo niższe wynagrodzenie, niż podane w zaskarżonej decyzji. Gdyby więc Skarżący został poinformowany o zgromadzonych w sprawie nowych dowodach, mógłby korzystając z prawa zapoznania się z aktami sprawy poinformować organ o swym aktualnym wynagrodzeniu, co z kolei pozwoliłoby organowi na prawidłowe ustalenie stanu faktycznego sprawy w tym zakresie w dniu wydania zaskarżonej decyzji. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ winien zgromadzić materiał dowodowy w sprawie z poszanowaniem zasad postępowania administracyjnego, a przed wydaniem decyzji i po całości zgromadzonego materiału dowodowego w sprawie zapewnić jej prawo wypowiedzenia się zgodnie z art. 10 k.p.a.

Pozostałe zarzuty skargi są chybione.

Nie ma racji Skarżący twierdząc, iż organ co do umorzenia należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonego winien wydać decyzję merytoryczna. Otóż zgodnie z art. 30 u.s.u.s. do składek powyższych nie stosuje się art. 28 i 29, co prawidłowo wskazano w zaskarżonej decyzji. W przepisie tym ustawodawca posłużył się sformułowaniem - nie stosuje się, a to oznacza, że w stosunku do wskazanych w nim należności wykluczone jest podjęcie jakiegokolwiek rozstrzygnięcia opartego na art. 28 i art. 29 u.s.u.s. Dotyczy to każdego rodzaju rozstrzygnięcia merytorycznego, zarówno pozytywnego dla wnioskodawcy, tj. umorzenia należności, jak i negatywnego, polegającego na odmowie ich umorzenia. W stosunku do tego rodzaju składek niedopuszczalne jest więc także badanie istnienia przesłanek umorzenia należności, przewidzianych w art. 28 u.s.u.s. Jeżeli wniosek o umorzenie należności z tytułu składek obejmuje składki finansowane przez ubezpieczonych (pracowników), właściwym rozstrzygnięciem jest jedynie umorzenie postępowania na podstawie art. 105 k.p.a. Brak jest bowiem przedmiotu postępowania w tym znaczeniu, że nie istnieją należności, do których mógłby mieć zastosowanie art. 28 u.s.u.s. W przypadku zaś, gdy wniosek obejmuje zarówno należności podlegające umorzeniu, jak i należności określone w art. 30 u.s.u.s., należy umorzyć postępowanie w zakresie tych ostatnich. Zatem organ umarzając postępowanie w tej części składek postąpił zgodnie z przepisami prawa.

Nietrafny jest także zarzut skargi dotyczący naruszenia art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., bowiem zaskarżona decyzja odpowiada treści powyższego przepisu, w myśl którego - organ odwoławczy wydaje decyzję, w której uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy bądź uchylając tą decyzję - umarza postępowanie pierwszej instancji. Z jej treści wynika również, iż skoro w części w umorzono postępowanie w sprawie dotyczy to postępowania pierwszo-instancyjnego, a nie odwoławczego.

Za chybiony należało uznać zarzut dotyczący pominięcia w zaskarżonej decyzji wniosku Skarżącego o objęcia zadłużenia układem ratalnym. Podnieść należy, że postępowanie dotyczące zawarcia przez organ ze stroną układu ratalnego jest postępowaniem odrębnym od postępowania dotyczącego rozpatrzenia wniosku o umorzeniu należności składkowych. Ponadto z akt sprawy wynika, że w sprawie zawarcia układu ratalnego toczy się postępowanie o czym świadczy korespondencja organu ze Skarżącym znajdująca się w aktach sprawy.

Rozstrzygając ponownie Prezes Zakładu winien uwzględnić pogląd Sądu zaprezentowane w uzasadnieniu wyroku i będąc związany tym stanowiskiem, powinien wydać rozstrzygnięcie w granicach uznania administracyjnego, w oparciu o dyspozycję art. 7 k.p.a., a więc w szczególności z uwzględnieniem interesu społecznego oraz słusznego interesu obywateli, a także w zgodzie z wymogiem art. 107 § 3 k.p.a.

W tym stanie rzeczy Sąd uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.

Rozstrzygnięcie w kwestii wykonalności, w świetle art. 152 p.p.s.a., było zbędne, albowiem zaskarżone orzeczenie nie podlega wykonaniu.