Postanowienie NSA, sygn. akt II FZ 83/09
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2009-03-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6117 Ulgi płatnicze (umorzenie, odroczenie, rozłożenie na raty itp.)
Hasła tematyczne: Przywrócenie terminu
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono zażalenie
Powołane przepisy: article: art. 86 par.1
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA ( del.) Aleksandra Wrzesińska- Nowacka po rozpoznaniu w dniu 12 marca 2009 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 25 listopada 2008 r. sygn. I SA/Kr 269/08 w przedmiocie przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu od skargi w sprawie ze skargi M. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 19 grudnia 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowej w zryczałtowanym podatku dochodowym od przychodów ewidencjonowanych za lata 1998 i 1999 postanawia: 1.oddalić zażalenie ; 2. przyznać adwokatowi J. W. z funduszy Skarbu Państwa- kasy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie kwotę 120 ( sto dwadzieścia) złotych powiększoną o należny podatek od towarów i usług tytułem wynagrodzenia za pomoc prawną świadczoną z urzędu.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia 25 listopada 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie odmówił skarżącemu M. K. przywrócenia terminu do wniesienia wpisu sądowego od skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 19 grudnia 2007 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia zaległości w zryczałtowanym podatku dochodowym od przychodów ewidencjonowanych za lata 1998-1999.

Z uzasadnienia orzeczenia wynika, że zarządzeniem z 27 lutego 2008 r. skarżącego wezwano do uiszczenia wpisu sądowego od skargi, wskazując termin wykonania zarządzenia oraz skutek jego niewykonania. Strona otrzymała to wezwanie 4 marca 2008 r. i 11 marca 2008 r. wniosła o rozłożenie płatności wpisu na raty.

Postanowieniem z 16 kwietnia 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny odrzucił skargę z uwagi na nieuiszczenie wpisu w terminie , wskazując ponadto, że w terminie do jego wpłaty skarżący nie złożył też wniosku o przyznanie mu prawa pomocy.

Wskutek wniosku skarżącego postanowieniem z dnia 25 lipca 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie całkowitym.

Ustanowionego z urzędu pełnomocnika- adwokata J. W. wezwano na rozprawę , zobowiązując go jednocześnie zarządzeniem doręczonym mu w dniu 17 września 2008 r. do złożenia pełnomocnictwa do działania w imieniu skarżącego. Pełnomocnik skarżącego złożył je na rozprawie w dniu 9 października 2008 r. , składając jednocześnie oświadczenie, że jego mocodawca nie powiadomił go o odrzuceniu skargi.

16 października 2008 r. skarżący złożył wniosek o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od skargi. Jego pełnomocnik uzasadniał go w ten sposób, że skarżący po otrzymaniu postanowienia o przyznaniu mu prawa pomocy w zakresie całkowitym był przekonany, że nie jest zobowiązany do uiszczania żadnych opłat , a w szczególności wpisu od skargi i że postanowienie o jej odrzuceniu utraciło moc. Przyczyna uchybienia ustała dopiero 9 października 2008 r., kiedy pełnomocnik na rozprawie dowiedział się o odrzuceniu skargi. Na niezachowanie terminu miały też wpływ okoliczności od skarżącego niezależne- trudna sytuacja finansowa i rodzinna skarżącego, brak środków utrzymania, przewlekła choroba wywołująca konieczność kosztownego i długotrwałego leczenia, wreszcie nieznajomość skomplikowanej procedury postępowania administracyjnego, które wywołały u niego mylne wrażenie, że nie jest on zobowiązany do uiszczenia wpisu sądowego od skargi i że odrzucenie skargi utraciło moc.

Odmawiając przywrócenia terminu Sąd przywołał treść art. 85 i 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153,poz. 1270 ze zm., powoływanej dalej jako p.p.s.a.). Stwierdził, iż o braku winy można mówić wówczas, gdy dopełniono obowiązku należytej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Oceniając , czy przesłanka ta zachodzi sąd przyjmuje obiektywny miernik staranności , której można wymagać od każdego należycie dbającego o swoje interesy, bada, czy strona nie mogła usunąć zaistniałej przeszkody nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Brak odpowiedniej wiedzy prawniczej i błędne przekonanie skarżącego o tym, iż późniejsze przyznanie mu prawa pomocy skutkowało utratą mocy postanowienia o odrzuceniu skargi nie stanowią okoliczności, które uzasadniałyby stwierdzenie, że skarżący uchybił terminowi bez swej winy. Ponadto pełnomocnik skarżącego , powołując się na chorobę skarżącego, nie przedłożył żadnego zaświadczenia potwierdzającego ten fakt.

Postanowienie to zaskarżył w całości skarżący, domagając się jego uchylenia w całości i przekazania sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie do ponownego rozpoznania bądź jego uchylenia i rozpoznanie wniosku skarżącego poprzez przywrócenie mu terminu do wniesienia wpisu od skargi oraz przyznanie mu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Zarzucił Sądowi naruszenie art. 86 § 1 p.p.s.a. Zwrócił uwagę, iż przebieg postępowania w tej sprawie był bardzo skomplikowany. Skarżący złożył skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej. Wezwany do uiszczenia wpisu od skargi przed upływem terminu do jego wniesienia wniósł o rozłożenie płatności wpisu na raty. Sąd nie uznał wniosku skarżącego za wniosek o przyznanie mu prawa pomocy i skargę odrzucił. Już na tym etapie postępowania doszło zatem do uchybienia ze strony Sądu poprzez zaniechanie uznania wniosku strony o rozłożenie wpisu na raty za wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wniosek taki, złożony przez stronę nie będącą profesjonalistą, winien wywołać wątpliwości co do jego rzeczywistego celu. Sąd winien był wezwać skarżącego do wyjaśnienia, czy złożony przez niego wniosek nie jest wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. Mając na względzie dalsze czynności skarżącego ( złożenie wniosku o prawo pomocy) bardzo prawdopodobne jest, że skarżący w wyniku wezwania Sądu sprecyzowałby swój wniosek jako wniosek o przyznanie prawa pomocy.

Dalej pełnomocnik skarżącego wywiódł, że wobec rozpoznania w późniejszym okresie wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy, złożenia przez niego sprzeciwu od postanowienia referendarza uwzględniającego częściowo jego wniosek i ostatecznie przyznania mu prawa pomocy w zakresie całkowitym był on przekonany, że nie musi uiszczać żadnych opłat, a postanowienie o odrzuceniu skargi z powodu nieuiszczenia wpisu utraciło moc.

Przyczyną uchybienia terminu była także przewlekła choroba skarżącego, którą wykazano zaświadczeniami załączonymi do wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz jego trudna sytuacja rodzinna, które to okoliczności m.in. spowodowały przyznanie skarżącemu prawo pomocy.

Wszystkie te okoliczności w ocenie skarżącego uzasadniały przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu, zaś odmowa jego przywrócenia naruszała w jego ocenie art. 86 § 1 p.p.s.a.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Jak trafnie wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny jedną z przesłanek, od spełnienia których zależy przywrócenie terminu, jest brak winy ( art. 86 § 1 p.p.s.a.). W orzecznictwie ugruntowany jest już pogląd, że istnienie tej przesłanki winno być oceniane z uwzględnieniem wszystkich okoliczności danej sprawy, przy uwzględnieniu obiektywnego miernika staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy. Przywrócenie terminu ma charakter wyjątkowy i jest uzasadnione wówczas, gdy strona mimo dołożenia wszelkich starań nie mogła usunąć przeszkody, która była przyczyną uchybienia terminu ( por. chociażby pogląd wyrażony w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 czerwca 2007 r., sygn. akt II OSK 479/07, opubl. w Systemie Informacji Prawnej Lex nr 344095).

W tym przypadku , jak trafnie wskazano w zaskarżonym postanowieniu nie uprawdopodobniono, że strona uchybiła terminowi bez swej winy. Nie można bowiem uznać, iż taką przyczyną była nieznajomość prawa przez skarżącego, taka bowiem okoliczność nie stanowi niemożliwej do usunięcia przeszkody ( por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 713/04, opubl. w Lex pod nr 302279). Ponadto wskazać należy, iż doręczając stronie odpis postanowienia o odrzuceniu skargi Sąd pouczył ją o prawie wniesienia skargi kasacyjnej, terminie do jej wniesienia, konieczności sporządzenia jej przez profesjonalnego pełnomocnika oraz możliwości ubiegania się o prawo pomocy, a także o tym, iż złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy nie przerywa biegu terminu do złożenia środka odwoławczego. Strona uzyskała zatem informację o sposobie, w jaki postanowienie o odrzuceniu skargi może zostać wyeliminowane z obrotu prawnego.

Strona skorzystała z tego pouczenia, złożyła bowiem na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym (a więc także o ustanowienie dla niej pełnomocnika z urzędu). Skorzystała również z kolejnego pouczenia i złożyła w przepisanym terminie sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego , uwzględniającego jej wniosek jedynie w części. Świadczy to o tym, iż rozumiała pouczenia, jakich udzielał jej Sąd, zgodnie z obowiązkiem nałożonymi na niego w art. 6 p.p.s.a.

Przypomnieć dalej należy, iż w uzasadnieniu postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego , przyznającego stronie prawo pomocy w zakresie całkowitym wskazano wyraźnie, iż zasadność ustanowienia dla skarżącego profesjonalnego pełnomocnika wynika ze stanu sprawy, albowiem skarga została odrzucona , co otwiera skarżącemu drogę do wniesienia środka odwoławczego , który musi być sporządzony przez profesjonalnego pełnomocnika. Skarżący- wbrew twierdzeniom zawartym w zażaleniu- nie miał więc podstaw do mniemania, iż wobec przyznania mu prawa pomocy w zakresie całkowitym postanowienie o odrzuceniu skargi utraciło samoistnie moc. Przeciwnie, wyraźnie i w czytelny sposób wskazano mu, jakie czynności może dalej podjąć.

Nie można także uznać za uprawdopodobnione, że uchybienie terminu spowodowane było chorobą strony skarżącej. Przede wszystkim choroba ta nie uniemożliwiała skarżącemu działania we wcześniejszej fazie postępowania. Ponadto, wbrew twierdzeniom zażalenia, nie została ona wykazana żadnym dowodem w postaci zaświadczenia, stwierdzającego chociażby rodzaj schorzenia . Skarżący składał w tym przedmiocie jedynie oświadczenia ( w celu uzyskania prawa pomocy), nie załączył jednak żadnych dokumentów, świadczących o ograniczeniu możliwości działania w sprawie z uwagi na chorobę.

Za argument przemawiający za przywróceniem terminu nie może również być uznane ewentualne uchybienie Sądu przy ocenie wniosku skarżącego o rozłożenie na raty wpisu sądowego. Kwestia ta mogłaby być badana jedynie w postępowaniu, wszczętym skargą kasacyjną na postanowienie odrzucające skargę .

Z tych względów zażalenie na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. należało oddalić.

Wynagrodzenie dla pełnomocnika z urzędu przyznano na podstawie art. 250 w zw. z art. 205 § 2 i § 18 ust. 1 pkt 2 lit. d rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163,poz. 1348 ze zm.).