Wyrok NSA, sygn. akt II FSK 2944/14
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2016-11-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6113 Podatek dochodowy od osób prawnych
6560
Hasła tematyczne: Podatek dochodowy od osób prawnych
Skarżony organ: Minister Finansów
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 16 ust. 1 pkt 60 i 61
journal: Dz.U. 2011 nr 74 poz 397
law: Ustawa z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący – Sędzia NSA Tomasz Kolanowski, Sędzia NSA Antoni Hanusz, Sędzia NSA (del.) Danuta Małysz (sprawozdawca), Protokolant Piotr Stępień, po rozpoznaniu w dniu 22 listopada 2016 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie działającego z upoważnienia Ministra Finansów od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 maja 2014 r. sygn. akt III SA/Wa 33/14 w sprawie ze skargi C. [...] sp. z o.o. z siedzibą w W. na interpretację indywidualną Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie działającego z upoważnienia Ministra Finansów z dnia 3 września 2013 r. nr IPPB5/423-436/13-2/JC w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości i oddala skargę, 2) zasądza od C. [...] sp. z o.o. z siedzibą w W. na rzecz Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie działającego z upoważnienia Ministra Finansów kwotę 340 (słownie: trzysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 27 maja 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną przez C. spółkę z o.o. z siedzibą w W. interpretację indywidualną Ministra Finansów z 3 września 2013 r. w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych, stwierdził, że uchylona interpretacja nie może być wykonana w całości oraz orzekł o kosztach postępowania.

W uzasadnieniu powyższego wyroku sąd pierwszej instancji przedstawił następujący stan sprawy:

C. spółka z o.o. z siedzibą w W. (spółka, skarżąca) wystąpiła o udzielenie pisemnej interpretacji przepisów prawa podatkowego w indywidualnej sprawie dotyczącej podatku dochodowego od osób prawnych w zakresie zastosowania przepisów art.16 ust.1 pkt 60 i pkt 61 ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz.U. z 2011 r. Nr 74, poz.397 ze zm.), zwanej dalej "u.p.d.o.p.", w związku z uczestnictwem w systemie zarządzania płynnością finansową cash pooling. Przedstawiając stan faktyczny – zdarzenie przyszłe podała na wstępie, że należy do Grupy C. i jej właścicielem jest C. S.A., zaś właścicielem C. S.A. jest C. z siedzibą w Danii, będący duńskim rezydentem podatkowym w rozumieniu art.4 konwencji między Rzecząpospolitą Polską a Królestwem Danii w sprawie unikania podwójnego opodatkowania i zapobiegania uchylaniu się od opodatkowania w zakresie podatków od dochodu i majątku, sporządzonej w Warszawie 6 grudnia 2001 r. (Dz.U. z 2003 r. Nr 43, poz.368 ze zm.). C. zawarł z N. AB z siedzibą w S. (bank) umowę o zarządzaniu płynnością finansową typu cash pool, zaś spółka rozważa przystąpienie (najprawdopodobniej z dniem 1 lipca 2013 r.) do tej umowy przez podpisanie listu autoryzacyjnego, na mocy którego C. udzieli spółce prawa do korzystania z usług świadczonych przez bank. Następnie spółka potwierdziła swoje uczestnictwo w systemie cash pool.

Przedstawiając sposób zorganizowania system cash pool spółka wskazała, że: - na potrzeby świadczonej usługi bank otworzy jeden lub kilka rachunków grupowych, których posiadaczem będzie C., - rachunki te mogą być prowadzone w różnych walutach, - rachunki te mogą być wykorzystywane jedynie przez upoważnionych operatorów, w tym także przez spółkę oraz C., za pośrednictwem rachunków transakcyjnych, prowadzonych w tej samej walucie co odpowiadające im rachunki grupowe, - prawo do korzystania z rachunków grupowych przez spółkę wynika z podpisanego przez nią listu autoryzacyjnego, którego elementem jest udzielenie spółce stosownego pełnomocnictwa, - rachunki transakcyjne nie są rachunkami bankowymi, lecz stanowią subkonta rachunku grupowego i służą kalkulacji zadłużenia/wierzytelności uczestnika systemu cash pool względem posiadacza rachunku grupowego oraz umożliwiają uczestnikom dokonywanie wpłat/wypłat, - każda wpłata/wypłata dokonywana przez uczestnika usługi, w tym spółkę, za pośrednictwem rachunku transakcyjnego zwiększa/zmniejsza saldo rachunku grupowego, - jeśli wpłata/wypłata na/z rachunku grupowego dokonywana jest z innego rachunku transakcyjnego niż rachunek transakcyjny C., wówczas taka wplata/wypłata powoduje jednocześnie zmniejszenie/zwiększenie salda długu wewnątrzgrupowego pomiędzy właściwym uczestnikiem (np. spółką) a posiadaczem rachunku grupowego. W przypadku posiadania nadwyżki środków pieniężnych, które uczestnik wpłaci na rachunek grupowy, stanie się on wierzycielem w stosunku do C. uprawnionym do otrzymania odsetek, natomiast w przypadku, w którym będzie on posiadał niedobór środków pieniężnych i dokona wypłaty środków pieniężnych z rachunku grupowego, wówczas stanie się dłużnikiem w stosunku do C. zobowiązanym do uiszczenia odsetek. Bank ani banki należące do Grupy N. nie są wierzycielami/dłużnikami względem uczestników systemu cash pool z powyższego tytułu, ani nie są odpowiedzialne za dług wewnątrzgrupowy lub za jakiekolwiek zobowiązania powstałe pomiędzy posiadaczem rachunku grupowego a upoważnionymi operatorami/uczestnikami.

Spółka podkreśliła, że rachunek główny może być wyposażony w wielowalutową funkcjonalność, co pozwala uczestnikowi usługi na wykorzystanie środków dostępnych na którymkolwiek z rachunków walutowych (rachunków grupowych prowadzonych w konkretnej walucie) przy wykorzystaniu swojego rachunku transakcyjnego.

Ponadto, na podstawie odrębnej umowy, posiadacz rachunku grupowego może także być stroną umowy kredytowej z bankiem, na mocy której bank przyzna mu określony limit kredytowy.

Saldo rachunku grupowego obrazuje zadłużenie/wierzytelność posiadacza rachunku grupowego względem banku świadczącego usługę niezależnie od tego, który z uczestników systemu dokonał wypłaty/wpłaty środków i bank otrzymuje/wypłaca odsetki od salda na rachunku grupowym. Naliczone odsetki są doliczane/odliczane do/od rachunku grupowego przy użyciu rachunku transakcyjnego posiadacza konta grupowego. Każdy z uczestników usługi jest uprawniony do wykorzystania pełnego salda dostępnego na rachunku grupowym, chyba że posiadacz rachunku grupowego wprowadzi stosowne ograniczenia.

Umowa cash poolingu nie przewiduje, że jakiekolwiek operacje wykonane w jej ramach, w szczególności skorzystanie przez uczestników, w tym spółkę, z dodatniego salda na rachunku grupowym, będą przez bank automatycznie odwracane. Posiadacz rachunku grupowego ma prawo żądać zapłaty odsetek od uczestników cash poolingu posiadających ujemne salda na swoich rachunkach transakcyjnych oraz jest zobowiązany do wypłaty odsetek uczestnikom posiadającym salda dodatnie. Odsetki (uznanie lub obciążenie rachunku) będą odnoszone automatycznie w ciężar rachunku każdego z uczestników. Transakcja będzie miała miejsce ostatniego dnia roboczego miesiąca, którego dotyczą. Bank może obliczać i księgować przedmiotowe odsetki.

Istotnym elementem systemu cash pool będzie realizacja procesu zarządzania środkami finansowymi zgromadzonymi na rachunkach bankowych oraz zadłużeniem spółek z Grupy C. w celu minimalizacji odsetek wypłacanych bankowi z tytułu istniejącego zadłużenia, a także umożliwienie osiągania wyższych przychodów z nadwyżek finansowych niż przychody, jakie spółki otrzymałyby z tytułu standardowego oprocentowania depozytów bankowych.

W zakresie korzyści, jakie odniesie spółka w związku z wdrożeniem systemu cash pool, wskazała ona: polepszenie płynności finansowej, efektywne finansowanie bieżącego zapotrzebowania na kapitał obrotowy, zwiększenie efektywności finansowania krótkoterminowego oraz zarządzania dostępnością kapitałów obcych poprzez optymalizację przychodów i kosztów odsetkowych, łatwiejszy dostęp do finansowania przez bank.

W tak przedstawionym stanie faktycznym – zdarzeniu przyszłym spółka sformułowała pytanie: czy na podstawie art.16 ust.1 pkt 60 oraz art.16 ust.1 pkt 61 w związku z art.16 ust.7b u.p.d.o.p. odsetki płacone w związku z uczestnictwem w systemie zarządzania płynnością finansową cash pooling nie będą podlegały ograniczeniom wynikającym z przepisów o tzw. niedostatecznej kapitalizacji i w konsekwencji będą podlegały zaliczeniu do kosztów uzyskania przychodów, pod warunkiem spełnienia ogólnych warunków wskazanych w art.15 ust.1 u.p.d.o.p.?

Zdaniem spółki, odsetki płacone w związku z uczestnictwem w systemie zarządzania płynnością finansową cash pooling nie będą podlegały ograniczeniom wynikającym z przepisów o tzw. niedostatecznej kapitalizacji i będą podlegały zaliczeniu do kosztów uzyskania przychodów w całości, pod warunkiem spełnienia ogólnych warunków wskazanych w art.15 ust.1 u.p.d.o.p.

W interpretacji indywidualnej z 3 września 2013 r. Minister Finansów, działający przez organ upoważniony - Dyrektora Izby Skarbowej w W. (organ interpretacyjny), stwierdził, że stanowisko spółki jest nieprawidłowe. W uzasadnieniu organ interpretacyjny wskazał, że opisana we wniosku umowa cash poolingu wypełnia przesłanki zaliczenia jej do umowy pożyczki zdefiniowanej w art.16 ust.7b u.p.d.o.p., mamy bowiem do czynienia z przekazywaniem środków pieniężnych pomiędzy podmiotami, przy jednoczesnym zobowiązaniu do zwrotu danych środków oraz uzyskiwaniu w związku z tym określonego wynagrodzenia w postaci odsetek, co wynika z zasad funkcjonowania przedstawionego systemu. Fakt, że wartość środków pieniężnych lokowanych przez spółkę w systemie cash pool, jak i stopień wykorzystania środków tam zgromadzonych jest uzależniony od bieżącej sytuacji gospodarczej spółki i podlega ciągłym zmianom nie wpływa na kwalifikację przedmiotowej umowy cash poolingu jako umowy pożyczki zdefiniowanej w art.16 ust.7b u.p.d.o.p. Organ zaznaczył, że polskie przepisy o niedostatecznej kapitalizacji znajdują zastosowanie w przypadkach, kiedy na dzień zapłaty odsetek zadłużenie podatnika przekracza określony w tych przepisach poziom zadłużenia wobec podmiotów powiązanych, co skutkuje koniecznością wyłączenia odsetek płaconych przez spółkę od części zadłużenia przekraczającego określony w omawianych przepisach limit. W sytuacji, w której na dzień zapłaty odsetek podatnik nie byłby zadłużony wobec podmiotów powiązanych, bowiem zadłużenie swoje wobec tych podmiotów już spłacił, lub jest ono niższe od zadłużenia granicznego, to w praktyce wobec płaconych odsetek nie znajdą zastosowania ograniczenia w zaliczaniu ich w koszty na podstawie art.16 ust.1 pkt 60 i 61 u.p.d.o.p.

Po wyczerpaniu trybu wezwania do usunięcia naruszenia prawa, spółka wniosła skargę na powyższą interpretację indywidualną. Zarzuciła, że interpretacja narusza: - art.16 ust.1 pkt 60 i 61 w związku z art.16 ust.7b u.p.d.o.p. przez niewłaściwą wykładnię, - art.14c § 1 i 2 w związku z art.14b § 1 w związku z art.120 oraz art.121 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2012 r. poz.749 ze zm.), zwanej dalej "o.p.", przez brak przekonywującego uzasadnienia stanowiska przez organ oraz wydanie interpretacji sprzecznej z dotychczasową jednolitą praktyką organów podatkowych. Stanowisko to spółka podtrzymała w piśmie z 28 kwietnia 2014r.

Organ interpretacyjny wniósł o oddalenie skargi.

Przedstawiając motywy podjętego rozstrzygnięcia o uchyleniu zaskarżonej interpretacji indywidualnej sąd pierwszej instancji przywołał treść art.15 ust.1 oraz art.16 ust.1 pkt 60 i 61 u.p.d.o.p., a także art.16 ust.7b p.d.o.p., zgodnie z którym przez pożyczkę, o której mowa w ust.1 pkt 60 i 61 oraz w ust.7, rozumie się każdą umowę, w której dający pożyczkę zobowiązuje się przenieść na własność biorącego określoną ilość pieniędzy, a biorący zobowiązuje się zwrócić tę samą ilość pieniędzy; przez pożyczkę tę rozumie się także emisję papierów wartościowych o charakterze dłużnym, depozyt nieprawidłowy lub lokatę. W tym kontekście stwierdził, że przy zastosowaniu przepisów ograniczających niedostateczną kapitalizację nie zostaną uznane za koszty uzyskania przychodów przede wszystkim odsetki od pożyczki sensu stricte, odsetki od należności wekslowych, odsetki od obligacji, odsetki od wkładów oszczędnościowych, odsetki od innych lokat bankowych, odsetki od depozytu nieprawidłowego. Dodał, że przedmiotowe ograniczenia w zaliczaniu do kosztów uzyskania przychodów odsetek od pożyczek (kredytów) udzielanych podatnikowi przez podmioty z nim powiązane mają na celu zapobieżenie nadmiernemu finansowaniu działalności m. in. spółek kapitałowych przez ich właścicieli, tzn. inaczej niż przez neutralne podatkowo kapitały własne, co powoduje obniżenie podstawy opodatkowania w związku z zaliczeniem do kosztów podatkowych odsetek od pożyczek lub kredytów. Przepisy o niedostatecznej kapitalizacji spółek mają za zadanie ograniczenie fiskalnych skutków "pożyczkowego" finansowania działalności spółek przez ich dominujących wspólników.

Dalej sąd pierwszej instancji stwierdził, że umowa cash poolingu jest to forma zarządzania finansami stosowana przez podmioty należące do jednej grupy kapitałowej (holdingu) lub podmioty powiązane ekonomicznie w jakikolwiek inny sposób, a jej istota sprowadza się do koncentrowania środków pieniężnych z jednostkowych rachunków poszczególnych podmiotów na wspólnym rachunku grupy (rachunek główny) i zarządzaniu zgromadzoną w ten sposób kwotą, przy wykorzystaniu "korzyści skali". Podstawowym walorem cash poolingu jest możliwość koncentracji środków kilku podmiotów oraz kompensowania przejściowych nadwyżek wykazywanych przez jedne z podmiotów z przejściowymi niedoborami zaistniałymi u innych podmiotów, dzięki czemu następuje minimalizowanie kosztów kredytowania działalności podmiotów z grupy przez kredytowanie się przy wykorzystaniu środków własnych grupy. Zdaniem sądu, w przypadku cash poolingu przedstawionego w zdarzeniu przyszłym opisanym we wniosku nie dochodzi do zawierania pomiędzy uczestnikami systemu zarządzania środkami pieniężnymi umowy pożyczki w rozumieniu art.16 ust.7b u.p.d.o.p., mimo że umowy te zawierają element kredytowania jednych podmiotów przez inne podmioty. Podmioty przystępujące do umowy cash poolingu nie zobowiązują się do przeniesienia własności określonej z góry ilości pieniędzy na inny określony w umowie podmiot, nie wiedzą, kiedy ich środki zostaną wykorzystane, w jakiej wysokości i przez którego z uczestników. Nie jest zatem skonkretyzowana druga strona transakcji i wysokość pożyczki, co oznacza, że podmioty porozumienia nie są w tym zakresie wobec siebie stronami stosunków zobowiązaniowych. Istotą umowy cash poolingu nie jest przenoszenie na własność biorącego określonej ilości pieniędzy i późniejszy ich zwrot, ale zarządzanie płynnością finansową poszczególnych podmiotów wchodzących w skład grupy, co pozwala na kompensowanie przejściowych nadwyżek wykazywanych przez jedne podmioty z przejściowymi niedoborami powstałymi u innych podmiotów.

Wobec powyższego, sąd pierwszej instancji ocenił jako uzasadniony zarzut wydania zaskarżonej interpretacji z naruszeniem art.16 ust.7b u.p.d.o.p. oraz art.16 ust.1 pkt 60 i 61 u.p.d.o.p. przez błędną interpretację.

W zakresie wskazań co do dalszego postępowania sąd podał, że ponownie rozpoznając sprawę organ interpretacyjny winien zastosować wykładnię przedstawioną w uzasadnieniu wyroku.

Jako podstawę prawną uchylenia zaskarżonej interpretacji indywidualnej sąd pierwszej instancji wskazał art.146 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz.270 ze zm.; od 25.05.2016 r. – Dz.U. z 2016 r. poz.718 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.".

Organ interpretacyjny wniósł od powyższego wyroku skargę kasacyjną, w której zarzucił, że został on wydany z naruszeniemart.16 ust.7b w związku z art.16 ust.1 pkt 60 i 61 u.p.d.o.p. przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, co polegało na niezasadnym przyjęciu, iż stosunki pomiędzy uczestnikami umowy cash poolingu opisanej we wniosku o wydanie interpretacji nie powinny być kwalifikowane jako udzielanie pożyczek. W związku z tym wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i orzeczenie co do istoty sprawy, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sądowi pierwszej instancji sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie na rzecz organu interpretacyjnego kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej organ podniósł między innymi, że – jego zdaniem – fakt dokonywania "wypłat" (niedobór środków) przez uczestnika usługi oznacza, że na gruncie sprawy mamy do czynienia z pożyczką w świetle przepisów o niedostatecznej kapitalizacji. Uczestnik o saldzie ujemnym korzysta ze środków innego uczestnika, dysponującego saldem dodatnim, celem pokrycia przez tego uczestnika zobowiązań pieniężnych. Mamy tu do czynienia ze zobowiązaniem do przeniesienia środków, jak i ze zwrotem środków, tym samym opisana we wniosku umowa cash poolingu spełnia warunki konieczne umowy pożyczki, o której mowa w art.16 ust.7b u.p.d.o.p.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną skarżąca wniosła o oddalenie tej skargi oraz o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Sporne w sprawie zagadnienie, dotyczące rozumienia określenia "pożyczek (kredytów)" użytego w art.16 ust.1 pkt 60 i 61 u.p.d.o.p., było przedmiotem analizy Naczelnego Sądu Administracyjnego (określanego także jako NSA), w szczególności w orzeczeniach: z 21 lipca 2016 r., sygn. akt II FSK 1739/14, z 30 września 2015 r., sygn. akt II FSK 3137/14 i II FSK 2033/14, z 9 sierpnia 2016 r., sygn. akt II FSK 918/16, z 4 października 2016 r, sygn. akt II FSK 2570/14, z 12 października 2016 r., sygn. akt II FSK 2553/14 (wszystkie przywoływane orzeczenia dostępne są na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W wyrokach tych NSA ukształtował linię orzeczniczą uznając, że transfery pieniężne w ramach cash poolingu mieszczą się w definicji "pożyczki", o której mowa w art.16 ust.7b u.p.d.o.p., wprowadzonej na potrzeby tzw. cienkiej kapitalizacji. Wyraził przy tym pogląd, że "przekazanie określonej sumy pieniężnej na rachunek pożyczkodawcy (skutkujące uznaniem jego rachunku bankowego) może być kwalifikowane jako wykonanie przez dającego pożyczkę jego zobowiązania. Pożyczkodawca uzyskuje bowiem w takim przypadku wierzytelność - względem banku - o wypłatę sumy pożyczki w formie gotówkowej (czyli wierzytelność o przeniesienie własności znaków pieniężnych), którą to wierzytelność może niejako bez żadnych trudności zrealizować. Istota umowy pożyczki polega bowiem nie tyle na przeniesieniu własności jej przedmiotu na biorącego pożyczkę, ile na stworzeniu prawnej podstawy uzyskania własności przez tego ostatniego. (...) Nie powinno budzić wątpliwości, iż w przypadku uczestników umowy posiadających środki finansowe, które nie zostaną ulokowane na lokacie bankowej, lecz posłużą pokryciu niedoborów finansowych innych uczestników umowy, można mówić o udzieleniu tych środków przez nich innym uczestnikom umowy w formie pożyczki w rozumieniu art.16 ust.7b u.p.d.o.p." (wyrok z 30 września 2015 r., sygn. akt II FSK 2033/14).

Zgodnie z art.16 ust.1 pkt 60 u.p.d.o.p. nie uznaje się za koszty uzyskania przychodów odsetek od pożyczek (kredytów) udzielonych spółce przez jej wspólnika posiadającego nie mniej niż 25 % udziałów (akcji) tej spółki albo wspólników posiadających łącznie nie mniej niż 25 % udziałów (akcji) tej spółki, jeżeli wartość zadłużenia spółki wobec udziałowców (akcjonariuszy) tej spółki posiadających co najmniej 25 % udziałów (akcji) i wobec innych podmiotów posiadających co najmniej 25 % udziałów w kapitale takiego udziałowca (akcjonariusza) osiągnie łącznie trzykrotność wartości kapitału zakładowego spółki. Wskaźnik procentowy posiadanych przez udziałowców (akcjonariuszy) udziałów (akcji) w spółce określa się na podstawie liczby praw głosu, jakie w związku z posiadanymi udziałami (akcjami) przysługują tym udziałowcom (akcjonariuszom). Przepis art.16 ust.1 pkt 60 u.p.d.o.p. nie dotyczy każdego wspólnika, lecz tylko tych, którzy posiadają co najmniej 25 % udziałów (akcji). Może jednak dotyczyć kilku udziałowców, gdy w sumie posiadają co najmniej 25% udziałów i udzielają pożyczki spółce.

Przepis art.16 ust.1 pkt 61 u.p.d.o.p. rozszerza pojęcie niedostatecznej kapitalizacji na pożyczki udzielane jednemu podmiotowi przez drugi, gdy występuje trzeci podmiot posiadający istotne udziały u pożyczkobiorcy lub pożyczkodawcy. Zgodnie z tym przepisem nie uznaje się za koszty uzyskania przychodów odsetek od pożyczek (kredytów) udzielonych przez spółkę innej spółce, jeżeli w obu tych podmiotach ten sam wspólnik posiada nie mniej niż po 25 % udziałów (akcji), a wartość zadłużenia spółki otrzymującej pożyczkę (kredyt) wobec wspólników tej spółki posiadających co najmniej 25 % jej udziałów (akcji) i wobec innych podmiotów posiadających co najmniej 25 % udziałów w kapitale tych wspólników oraz wobec spółki udzielającej pożyczki (kredytu) osiągnie łącznie trzykrotność wartości kapitału zakładowego spółki.

Stosownie do art.16 ust.7b u.p.d.o.p. przez pożyczkę, o której mowa w art.16 ust.1 pkt 60 i 61 oraz w ust.7 u.p.d.o.p., rozumie się każdą umowę, w której dający pożyczkę zobowiązuje się przenieść na własność biorącego określoną ilość pieniędzy, a biorący zobowiązuje się zwrócić tę samą ilość pieniędzy; przez pożyczkę tę rozumie się także emisję papierów wartościowych o charakterze dłużnym, depozyt nieprawidłowy lub lokatę. Ustawodawca wyraźnie doprecyzował w tym przepisie przedmiot pożyczki (określona wartość wyrażona w pieniądzu). Jednocześnie kategoria pożyczek uzupełniona została w art.16 ust.1 pkt 61 u.p.d.o.p. o ujętą w nawiasie kategorię kredytów, co należy odczytywać z jednej strony jako zrównanie kredytów z pożyczkami dla celów wyłączenia odsetek z kosztów uzyskania przychodów w warunkach art.16 ust.1 pkt 60 u.p.d.o.p., a z drugiej (uwzględniając zasady pisowni języka polskiego) jako uzupełnienie treści przed nawiasem. Tym samym użyte w analizowanym przepisie pojęcie "kredytu" nie może być utożsamiane (nie pokrywa się) z zakresem pojęcia "pożyczka" (tak NSA w wyrokach: z 7 sierpnia 2013 r., II FSK 2409/11; 3 lipca 2013 r., II FSK 2185/11). W związku z przytoczoną definicją, przez użyte w art.16 ust.1 pkt 60 i 61 u.p.d.o.p. określenie "pożyczka (kredyt)" można rozumieć każdą formę zadłużenia funkcjonującą w obrocie gospodarczym. Powołany przepis art.16 ust.7b u.p.d.o.p. definiuje umowę pożyczki na użytek stosowania normy zawartej w art.16 ust.1 pkt 60 i 61 u.p.d.o.p. szerzej niż jest ona skonstruowana w definicji zawartej w kodeksie cywilnym (por. wyrok NSA z 21 lipca 2016 r., II FSK 1739/14). Nie można w związku z tym zasadnie domagać się, aby umowa cash poolingu, którą należy zaliczyć do umów nienazwanych na gruncie polskich przepisów prawa cywilnego, wypełniała wszystkie elementy przedmiotowo istotne dla umowy nazwanej w sposób literalnie przyjęty na gruncie cywilistycznym.

Okoliczność, że umowa cash poolingu jest formą efektywnego zarządzania środkami finansowymi, stosowaną przez podmioty należące do jednej grupy kapitałowej lub podmioty powiązane ekonomicznie w jakikolwiek inny sposób i sprowadzającą się do koncentrowania środków pieniężnych z jednostkowych rachunków poszczególnych podmiotów na wspólnym rachunku grupy i zarządzaniu zgromadzoną w ten sposób kwotą, przy wykorzystaniu korzyści skali, nie zmienia faktu, że analiza opisanego we wniosku stanu faktycznego – zdarzenia przyszłego uzasadnia podzielenie poglądu organu interpretacyjnego, iż pomiędzy uczestnikami cash poolingu dochodzi do relacji wypełniającej znamiona pożyczki w rozumieniu art.16 ust.7b u.p.d.o.p. Jak opisano we wniosku, cash pooling polega na umożliwieniu przez bank grupie kapitałowej, do której należy spółka, bardziej efektywnego codziennego zarządzania środkami pieniężnymi oraz korzystania przez poszczególne spółki z grupy ze wspólnej płynności finansowej całej grupy kapitałowej. Mamy więc do czynienia z przekazywaniem środków pieniężnych pomiędzy podmiotami, przy jednoczesnej - wynikającej z logiki systemu zarządzania płynnością finansową - konieczności zwrotu danych środków oraz uzyskiwaniu w związku z tym określonego wynagrodzenia w postaci odsetek. Z ekonomicznego punktu widzenia finansowanie to ma cechy pożyczki, gdyż w wyniku sfinansowania ujemnego salda wykazanego przez danego uczestnika umowy nadwyżką środków zgromadzonych przez innych uczestników, uczestnik ten nie jest zobowiązany do zapłaty odsetek na rzecz banku z tytułu debetu jego rachunku, który by wystąpił w sytuacji, gdyby niedoboru tego nie pokrył inny uczestnik umowy. W miejsce zatem dłużnego kredytowania debetu, jaki występuje na rachunku prowadzonym na rzecz danego uczestnika, w następstwie umowy cash poolingu kredytowanie takie nie jest realizowane ze środków banku, lecz innego bądź innych uczestników umowy, w zamian za wynagrodzenie wypłacane w postaci odsetek tym uczestnikom, którzy wykazywali saldo dodatnie i którzy tym samym finansowali także saldo ujemne innych uczestników. Uzyskiwane zatem przez uczestników umowy wynagrodzenie w postaci odsetek jest uzyskane z tytułu czasowego finansowania debetu innych uczestników umowy. Tym samym nie powinno budzić wątpliwości, że w przypadku środków finansowych, które posłużą pokryciu niedoborów finansowych innych uczestników umowy, można mówić o ich udzieleniu innym uczestnikom umowy w formie pożyczki w rozumieniu wyżej powołanego art.16 ust.7b u.p.d.o.p.

Należy nadto podkreślić, że celem umowy pożyczki jest stworzenie pożyczkobiorcy prawnej możliwości wykorzystania przedmiotu pożyczki tak, jak to może czynić właściciel rzeczy. Do wykonania umowy pożyczki wystarcza, aby biorący pożyczkę uzyskał możność nabycia własności przedmiotu pożyczki w tym sensie, iż nabycie tej własności zależałoby wyłącznie od jego woli (por. wyrok NSA z 27 lipca 2016 r., II FSK 991/16). Nie jest przy tym istotne, iż w momencie zawarcia umowy uczestnicy cash poolingu nie posiadają informacji, czy i jakiej wysokości nabędą roszczenia wobec innego uczestnika systemu, skoro z realizacją uprawnień przez poszczególnych uczestników systemu wiąże się, jak wynika z przedstawionego we wniosku stanu faktycznego – zdarzenia przyszłego, możliwość ustalenia, który uczestnik obowiązany jest do zapłaty określonych odsetek, a który do ich otrzymania (por. wyrok NSA z 30 września 2015 r., II FSK 2033/14).

Biorąc powyższe pod uwagę, na podstawie art.188 i art.151 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.

O kosztach postępowania orzeczono stosownie do art.203 pkt 2 i art.205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust.2 pkt 2 lit.a i pkt 1 lit.c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U. z 2013 r. poz.490).