Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 352/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2021-05-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Zasądzono zwrot kosztów postępowania
Odstąpiono od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania w całości

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Edyta Podrazik (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak Asesor WSA Arkadiusz Skomra po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 21 maja 2021 r. sprawy ze skarg E. O. sp. z o.o. w P. , E. S.A. w Poznaniu na decyzję Wojewody z dnia [...] lutego 2020 r. nr [...] w przedmiocie odszkodowania za zmniejszenie wartości nieruchomości I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. zasądza od Wojewody na rzecz E. S.A. w Poznaniu kwotę [...]- ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania, III. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania na rzecz E. O. sp. z o.o. w P. w całości.


UZASADNIENIE

Zarząd Geodezji i Katastru Miejskiego [...] decyzją z dnia [...] grudnia 2019 r., nr [...], działając na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm.; dalej: "K.p.a.") w zw. z art. 16 ustawy z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2017 r., poz. 935) oraz art. 4 pkt 9b[1], art. 128 ust. 4, art. 129 ust. 5 pkt 1 i 3, art. 130, art. 132 ust. 1a, 2 i 6, art. 134 ust. 1 oraz art. 233 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2018 r., poz. 2204 ze zm.; dalej: "u.g.n."), (1) w pkt 1 tej decyzji ustalił na rzecz L. Z., B. D. i J. Z. odszkodowanie w wysokości [...] zł, za zmniejszenie wartości nieruchomości położonej w P. przy ul. [...], zapisanej w księdze wieczystej nr [...], stanowiącej działkę nr [...] o powierzchni [...] m2, z arkusza mapy [...] obrębu G. , ze względu na przebieg napowietrznej linii wysokiego napięcia 110 kV S. – W., (2) w pkt 2 orzekł, że do zapłaty odszkodowania w wysokości [...] zł zobowiązana jest spółka E. O. Sp. z o.o. z siedzibą w P., w terminie czternastu dni od dnia, w którym niniejsza decyzja stanie się ostateczna, proporcjonalnie do posiadanych udziałów: L. Z. - kwotę [...]zł, B. D. - kwotę [...]zł i J. Z. - kwotę [...]zł.

W uzasadnieniu wyjaśniono, że na wniosek L. Z. wszczęto postępowanie o ustalenie odszkodowania za zmniejszenie wartości nieruchomości położonej w P. przy ul. [...], zapisanej w księdze wieczystej nr [...] stanowiącej działkę nr [...] z arkusza mapy [...] obrębu G. ze względu na przebieg napowietrznej linii wysokiego napięcia 110 kV S. - W., wybudowanej w 1978 r. na podstawie decyzji Naczelnika Wydziału Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej Urzędu Dzielnicowego P. - J. z [...] marca 1975 r., nr [...], utrzymanej w mocy ostateczną decyzją Naczelnika Wydziału Gospodarki Przestrzennej i Ochrony Środowiska Urzędu Wojewódzkiego w P. z [...] października 1975 r., nr [...] Pismami z dnia [...] sierpnia 2019 r. i [...] sierpnia 2019 r. wnioski w tym przedmiocie złożyli J. Z. oraz B. D..

Organ I instancji wyjaśnił, że decyzja z [...] marca 1975 r. wydana została na podstawie przepisów art. 35 ust. 1 i 2 ustawy z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r., Nr 10, poz. 64; dalej: "u.z.t.w.n."). Zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych, przepis art. 129 ust. 5 u.g.n. daje jednak podstawę do ustalenia odszkodowania, które było należne w świetle przepisów art. 36 ust. 1 i 2 u.z.t.w.n., a nie zostało dotąd ustalone.

Na podstawie danych ewidencji gruntów i badania księgi wieczystej nr [...] (dawniej: Kw nr [...]), prowadzonej dla nieruchomości położonej w P. przy ul. [...], stanowiącej działkę nr [...] o powierzchni [...] m2, z arkusza mapy [...] obrębu G. ustalono, że w dniu wydania przez organ II instancji ostatecznej decyzji ograniczającej prawo własności nieruchomości, tj. [...] października 1975 r., własność przedmiotowej działki przysługiwała Z. Z. w [...] części oraz L. Z. i H. Z. w [...] części. Co prawda, z dokumentów zgromadzonych w sprawie wynika, że na podstawie umowy darowizny z [...] lutego 1975 r., rep. A nr [...] Z. Z. i C. Z. darowali udział wynoszący [...] części przedmiotowej nieruchomości L. i H. Z. do wspólności ustawowej majątkowej małżeńskiej, jednakże zgodnie z wpisami w księdze wieczystej nr [...], prawo własności nieruchomości w udziale wynoszącym [...] przysługiwało wyłącznie Z. Z., a nie wspólnie z C. Z.. Z. Z. zmarł, a na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w P. z [...] listopada 1987 r., sygn. akt [...] (jak wynika z aktu notarialnego z [...] grudnia 1987 r., rep. A nr [...]) spadek po nim nabyli: C. Z., B. D., L. Z. i J. Z. - każdy po [...] części. Na podstawie umowy darowizny z [...] grudnia 1987 r., zawartej w formie aktu notarialnego rep. A nr [...] C. Z., B. D. i J. Z. darowali H. Z. i L. Z. do wspólności ustawowej małżeńskiej swoje udziały w nieruchomości. Spadek po H. Z. na podstawie aktu poświadczenia dziedziczenia z [...] października 2009 r., rep. A nr [...] nabył w całości L. Z.. C. Z. zmarła a spadek po niej, na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego P.-G. i J. w P. z [...] marca 2019 r., sygn. akt [...] nabyli: B. D., L. Z. i J. Z. - każdy po [...] części.

Po analizie aktualnego orzecznictwa sądów administracyjnych w sprawach dotyczących ustalania odszkodowań za wywłaszczone nieruchomości ze względu na posadowienie na nich linii energetycznych organ I instancji przyjął, że osobą uprawnioną do dochodzenia swoich roszczeń z tego tytułu jest wyłącznie osoba wywłaszczona albo osoba, która nabyła to roszczenie na zasadach sukcesji uniwersalnej tj. spadkobrania. Dlatego też nie uznał umowy darowizny z [...] grudnia 1987 r., zawartej w formie aktu notarialnego rep. A nr [...] jako podstawy ubiegania się o odszkodowanie.

Zgodnie z danymi księgi wieczystej według stanu z dnia ograniczenia prawa własności oraz wobec istnienia dokumentów potwierdzających nabycie spadku po współwłaścicielu nieruchomości Z. Z., odszkodowanie zostało ustalone zgodnie z wysokością udziałów przysługujących stronom postępowania, tj. L. Z. jako ówczesnemu współwłaścicielowi przedmiotowej nieruchomości oraz spadkobiercy Z. Z. i C. Z. w [...] części oraz B. D. w [...] części i J. Z. w [...] części jako spadkobiercom Z. Z. oraz C. Z..

Postanowieniem z [...] sierpnia 2019 r., nr [...] powołano rzeczoznawcę majątkowego D. P. jako biegłego w sprawie i zobowiązano go do określenia czy doszło do zmniejszenia wartości nieruchomości stanowiącej działkę nr [...] w wyniku wybudowania linii energetycznej, z uwzględnieniem stanów: w dniu ograniczenia prawa własności, tj. [...] października 1975 r. oraz w dacie wybudowania tej linii, tj. w [...] r.

Wartość szkody, w postaci zmniejszenia wartości nieruchomości, biegły oszacował przy uwzględnieniu określenia wartości rynkowej nieruchomości gruntowej niezabudowanej jako przedmiotu prawa własności (w stanie bez obciążenia), stosując podejście porównawcze, metodę korygowania ceny średniej przy jednoczesnym wykorzystaniu ustalonych współczynników referencyjnych.. Wykorzystał analizę cen nieruchomości gruntowych niezabudowanych o przeznaczeniu mieszkaniowym MN/MW z uwzględnieniem mozaiki przestrzennej obowiązującej w dacie [...] października 1975 r. Biegły zbadał transakcje sprzedaży zawarte w poszerzonym ze względu na dość wąski segment rynku okresie ([...] r.). Do analizy przyjął 12 transakcji nieruchomościami z terenu Miasta P.. Biegły ustalił, że w badanym rejonie i segmencie nie odnotowano istotnych wahań cenowych związanych z upływem czasu, stąd transakcji nie korygowano o trend czasowy. Cenę średnią z wszystkich transakcji skorygował współczynnikiem uwzględniającym różnice w lokalizacji szczegółowej nieruchomości, kształcie, powierzchni i możliwościach realizacyjnych i obliczył wartość 1 m2 działki bez obciążenia przebiegiem napowietrznej linii energetycznej na kwotę [...]zł. Szkoda trwała w postaci zmniejszenia wartości nieruchomości, określonej przy uwzględnieniu czynników wymienionych w § 43 ust. 3 pkt. 1-4 rozporządzenia w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego tj. czynników ograniczających sposób użytkowania nieruchomości, w tym przypadku tzw. strefie oddziaływania urządzenia (strefie ochronnej), jak również przy jednoczesnym uwzględnieniu uprawnienia przedsiębiorstwa w postaci prawa dostępu do tych przewodów i urządzeń w celu wykonania czynności związanych z ich konserwacją, z uwzględnieniem stanu nieruchomości z dnia [...] października 1975 r. oraz w dniu zrealizowania inwestycji została wyceniona na kwotę [...]zł.

W wyniku weryfikacji operatu szacunkowego z [...] sierpnia 2019 r. stwierdzono, że został on sporządzony zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie przepisami i zasadami. Operat jest spójny i logiczny, a określone w nim wartości wiarygodne. W tych okolicznościach przyjęto go jako dowód w sprawie.

Organ I instancji wyjaśnił, że podmiot zobowiązany do zapłaty odszkodowania został określony na podstawie dokumentacji pozyskanej od spółki E. O. Sp. z o.o., z której wynika, że Zakład Energetyczny P., obecnie już nieistniejący, który miał status przedsiębiorstwa państwowego, został przekształcony w jednoosobową spółkę Skarbu Państwa - E. P. S.A., na podstawie ustawy z dnia 5 lutego 1993 r. o przekształceniach własnościowych niektórych przedsiębiorstw państwowych o szczególnym znaczeniu dla gospodarki państwa (Dz.U. Nr 16, poz. 69). Przekształcenie nastąpiło aktem notarialnym z [...] lipca 1993 r., rep. A nr [...]. W związku z połączeniem E. P. S.A. z E. S. S.A., Zakładem Energetycznym [...] S.A., [...] Zakładem Energetycznym S.A. oraz Zakładem Energetycznym B. S.A., które miało miejsce [...] stycznia 2003 r., E. P. S.A. zmieniła nazwę na G. S.A., a następnie na E. S.A. Na mocy umowy zbycia zorganizowanej części przedsiębiorstwa zawartej w formie aktu notarialnego z dnia [...] czerwca 2007 r., rep. A nr [...], w celu wydzielenia operatora systemu dystrybucyjnego w rozumieniu art. 3 pkt 25 ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. Prawo energetyczne (Dz. U. z 2006 r., nr 89, poz. 626) nastąpiło zbycie przez spółkę E. S.A. części przedsiębiorstwa w rozumieniu art. 55 Kodeksu cywilnego i zawiązanie spółki E. O. Sp. z o.o. oraz wyposażenie jej w majątek dystrybucyjny w formie aportu oddziału E. S.A., samodzielnie sporządzającego bilans, prowadzącego działalność w zakresie dystrybucji energii elektrycznej, stanowiącego zorganizowaną część przedsiębiorstwa. Obecnie zadania związane z dystrybucją energii elektrycznej m.in., na obszarze, na którym znajdują się przedmiotowe działki wykonuje spółka E. O. Sp. z o.o. z siedzibą w P., która jest również właścicielem posadowionej na nich infrastruktury energetycznej.

Wbrew twierdzeniom zawartym w pismach pełnomocnika spółek, spółka E. S.A. jest następcą prawnym podmiotu, który uzyskał zezwolenie na czasowe zajęcie działek tj. Zakładu Energetycznego P., który wówczas był właścicielem (gestorem) sieci, natomiast obecnie spółka E. O. Sp. z o.o. jest właścicielem (gestorem) sieci, a więc podmiotem zobowiązanym do zapłaty odszkodowań ustalanych w tego typu postępowaniach.

W odwołaniu z dnia [...] grudnia 2019 r. do Wojewody spółka E. O. sp. z o.o. z siedzibą w P. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i umorzenie postępowania, ewentualnie uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie art. 132 ust. 6 i 132 ust. 5 u.g.n. w zw. z art. 124 ust. 1 i 124b ust. 1 u.g.n., art. 132 ust. 6 i 132 ust. 5 u.g.n. w zw. z art. 124 ust. 1 i 124b ust. 1 u.g.n. w zw. z art 55[1] k.c. i 55[4] k.c., art. 129 ust. 5 u.g.n. w zw. z art. 35 ust. 1 i 2 i 36 u.z.t.w.n., art. 129 ust. 5 u.g.n. w zw. z art. 35 ust. 1 i 2 u.z.t.w.n., art. 11 K.p.a., art. 118 k.c., art. 7, 77, 78, 80 i 84 K.p.a.

W uzasadnieniu odwołująca podniosła, że organ I Instancji naruszył prawo materialne, tj. art. 132 ust. 6 i 132 ust. 5 u.g.n. w zw. z art. 124 ust. 1 i 124b ust. 1 u.g.n. poprzez przyjęcie, że E. O. sp. z o.o. jest podmiotem obowiązanym do zapłaty odszkodowania za zmniejszenie wartości nieruchomości lub jednostką organizacyjną, która uzyskała zezwolenie za założenie przewodów i urządzeń albo zezwolenie na wykonanie czynności związanych z konserwacją remontami i usuwaniem awarii albo przedsiębiorcą wykonującym na podstawie koncesji działalność w zakresie poszukiwania, rozpoznawania lub wydobywania kopalin objętych własnością górniczą. W uzasadnieniu skarżonej decyzji organ I Instancji w żadnym miejscu nie powołał się na jakikolwiek przepis prawa materialnego, z którego wynikałoby przejście obowiązku zapłaty odszkodowania ze Skarbu Państwa na rzecz E. O. sp. z o.o., bądź E. SA, czy też na inny podmiot. Z korelacji wykładni przepisów dotyczących obowiązku wypłaty odszkodowania i prawa do jego otrzymania wynika, że uprawnionym do odszkodowania jest wyłącznie osoba z daty ograniczenia prawa. Tym samym podmiotem obowiązanym do zapłaty również winien być podmiot, który dokonał ograniczenia własności (i jednocześnie uzyskał uprawnienie). E. O. sp. z o.o. jest podmiotem prywatnym, który nigdy nie przejął administracyjnoprawnego obowiązku wypłaty odszkodowania, a jedynie otrzymał od E. S.A. przedsiębiorstwo, w skład którego wchodzą urządzenia przesyłowe zlokalizowane na nieruchomości wnioskodawców. Sukcesja ta ma charakter stricte przedmiotowy - nabycie przedsiębiorstwa w drodze aportu. Tym samym, nie jest możliwe przyjęcie, że jakiekolwiek obowiązki publicznoprawne bądź inne o podobnym charakterze stały się z dniem [...] lipca 2007 r. obowiązkami E. O. sp. z o.o. Nabycie przedsiębiorstwa w rozumieniu art. 55[1] k.c. ma charakter wielu sukcesji singularnych. E. O. sp. z o.o. nie powstała jako podmiot wydzielony z E. S.A. na podstawie przepisów kodeksu spółek handlowych.

Odwołująca podniosła również, że organ I instancji w sposób niepełny bądź niewłaściwy ustalił właścicieli nieruchomości na dzień wydania decyzji, ponieważ uznał, że stan wskazany w księdze wieczystej w dziale II własność jest wiążący w sferze nabycia prawa własności. Równocześnie organ I instancji zauważył, że aktem notarialnym z dnia [...] lutego 1975 r., rep. A nr [...] Z. Z. i C. Z. darowali nieruchomości w wysokości [...] przed wydaniem decyzji wywłaszczeniowej L. i H. Z.. Tym samym organ uznał, że powyższa umowa darowizny nie była wiążąca, bądź do jej skuteczności konieczne jest ujawnienie faktu zawarcia umowy w księdze wieczystej. Takie stanowisko nie jest prawidłowe, ponieważ umowa darowizny dochodzi solo consensu.

Odwołująca wskazała również, że skoro szkoda w majątku wnioskodawcy powstała w 1975 r. należy przyjąć, że zgodnie z regułą ogólną jego prawo do domagania się odszkodowania wygasło maksymalnie po 10 latach. Ewentualnie jeśli przyjąć, że jego prawo powstało dopiero z dniem wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami, to po upływie terminu 10 lat od tej daty, tj. w roku 2007 r.

Końcowo spółka podkreśliła, że uprawnienie do wypłaty odszkodowania nie przysługuje spadkobiercom osoby wywłaszczonej, z uwagi na brak konkretnego przepisu dotyczącego następstwa prawnego.

Wojewoda decyzją z dnia [...] lutego 2020 r., nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a., uchylił pkt II zaskarżonej decyzji i w tym zakresie orzekł, że do zapłaty odszkodowania w wysokości [...] zł zobowiązane są solidarnie spółki: E. O. sp. z o.o. oraz E. S.A. Odszkodowanie podlega wypłacie jednorazowo, w terminie czternastu dni od dnia wydania niniejszej decyzji. Odszkodowanie należy wypłacić proporcjonalnie do posiadanych udziałów: L. Z. - kwotę [...]zł B. D. - kwotę [...]zł, J. Z. - kwotę [...]zł. W pozostałym zakresie utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.

Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie organ odwoławczy wskazał, że w wyniku przekształcenia Zakładu Energetycznego P. w jednoosobową spółkę akcyjną Skarbu Państwa powstała E. P. S.A. W ten sposób doszło do przeniesienia własności urządzeń linii napowietrznej 110 kV S. - W. na następcę prawnego Zakładu Energetycznego P.. Biorąc pod uwagę, że E. P. S.A. była jedynym następcą podmiotu Zakład Energetyczny P. oraz przejęła cały majątek, należący uprzednio do tego podmiotu (wraz z urządzeniami linii napowietrznej 110 kV S. - W.) należy przyjąć, że w całości przeszły na nią obowiązki, związane z decyzją Wydziału Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej Urzędu Dzielnicowego P. - J. z [...] marca 1975 r., znak [...], zezwalającą Zakładowi Energetycznemu P. na tymczasowe zajęcie terenu dla pobudowania linii elektroenergetycznej 110 kV S. - W. oraz utrzymującą ją w mocy decyzją Wydziału Gospodarki Przestrzennej i Ochrony Środowiska z [...] października 1975 r., a zatem była zobowiązana do wypłaty odszkodowania z tytułu ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości.

Z kolei w dniu [...] czerwca 2007 r. została zawarta umowa, na mocy której E. S.A. zbyła na rzecz E. O. sp. z o.o. aport w postaci oddziału E. S.A. W umowie wskazano, powtarzając treść art. 554 Kodeksu cywilnego, że nabywca przedsiębiorstwa jest odpowiedzialny solidarnie ze zbywcą za jego zobowiązania związane z prowadzeniem przedsiębiorstwa. Odpowiedzialność nabywcy ogranicza się do wartości nabytego przedsiębiorstwa według stanu w chwili nabycia, a według cen w chwili zaspokojenia wierzyciela. Z powyższego wynika zatem, że finalnie obowiązek odszkodowawczy, wynikający z art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. i odnoszący się do nieruchomości należącej w dniu ograniczenia do A. P. i [...] Piechoty, leży zarówno po stronie E. S.A., jak i E. O. sp. z o.o.

Za chybiony uznano zarzut naruszenia art. 129 ust. 5 i 132 u.g.n. w zw. z art. 35 ust. 1 i 2 oraz 36 u.z.t.w.n. poprzez przyjęcie, że odszkodowanie przysługuje spadkobiercom osób wywłaszczonych. Możliwość dochodzenia odszkodowania z tytułu ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości nie tylko przez ich właścicieli z dnia ograniczenia, ale również ich następców prawnych, wynika z cywilnoprawnego charakteru roszczenia odszkodowawczego na gruncie ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Organ odwoławczy wskazał również, że sporne roszczenie nie przedawnia się. Prawo administracyjne, w przeciwieństwie do prawa cywilnego, nie przewiduje bowiem instytucji przedawnienia. Przedawnienie roszczenia administracyjnego może nastąpić tylko w przypadku, gdy przepisy wyraźnie je wprowadzają.

W kontekście ustalenia kwoty należnego odszkodowania Wojewoda stwierdził natomiast, że operat sporządzony przez rzeczoznawcę majątkowego D. P. jest kompleksowy, rzetelny i może stanowić podstawę do ustalenia odszkodowania.

W skargach o tożsamej treści z dnia [...] marca 2020 r. i z dnia [...] marca 2020 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu E. S.A. z siedzibą w P. oraz E. O. sp. z o.o. w P. wniosły o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, a także zasądzenie na ich rzecz zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych. Zaskarżonej decyzji zarzuciły naruszenie art. 132 ust. 6 i 132 ust. 5 u.g.n. w zw. z art. 124 ust. 1 i 124b ust. 1 u.g.n. w zw. z art. 107 K.p.a., art. 129 ust. 5 u.g.n. w zw. z art. 35 ust. 1 i 2 i 36 u.z.t.w.n. w zw. z art. 107 K.p.a. oraz w zw. z przepisami dekretu z 26.10.1950 r. o przedsiębiorstwach państwowych, art 129 ust. 5 u.g.n. w zw. z art. 35 ust. 1 i 2 u.z.t.w.n., art. 11 K.p.a., art. 118 k.c., art. 922 k.c w zw. z art. 1 k.c. w zw. z art. 1053 k.c., art. 104 K.p.a. w zw. z art. 4 pkt 9b [1], art. 128 ust. 4, art. 129 ust. 5 pkt 3, art. 130, art. 132 ust. 1a, 2 i 6, art. 134 ust. 1 i art. 233 u.g.n., art. 8 ust. 2 i 3 ustawy o prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych, art. 2 ust. 1, art. 4 ust. 1 pkt 1 i 2 oraz art. 5 ust. 1, 3 i 5 ustawy z dnia 05.02.1993 r. o przekształceniach własnościowych niektórych przedsiębiorstw państwowych o szczególnym znaczeniu dla gospodarki państwa (Dz. U. nr 16, poz. 69), art. 7, 77, 80 i 84 K.p.a., art. 55[4] k.c.

W uzasadnieniu skarżące zakwestionowały, że są zobowiązane do zapłaty odszkodowania, albowiem nie sposób uznać, że są następcą prawnym Skarbu Państwa w sferze imperium. Dodatkowo skarżące podniosły zarzut przedawnienia należności, a także niezasadne przyjęcie, że uprawnienie administracyjne jest dziedziczne, bądź zbywalne i przechodzi na spadkobierców wywłaszczonego. Odszkodowanie w kwocie [...]zł należne na dzień wydania decyzji wywłaszczeniowej Z. Z., po którym spadek objęli C. Z., B. D., L. Z. i J. Z. nie może zostać ustalone i wypłacone z uwagi na brak podmiotu uprawnionego do jego otrzymania. Wobec tego B. D. i J. Z. w ogóle nie powinni być adresatem zaskarżonej decyzji, a ewentualne odszkodowanie dla L. Z. winno wynieść nie więcej niż [...] zł

W odpowiedzi na skargi Wojewoda wniósł o ich oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Postanowieniem z dnia [...] czerwca 2020 r., sygn. akt II SA/Po [...], Sąd połączył sprawę ze skargi E. P. do łącznego rozpoznania i rozstrzygnięcia ze sprawą ze skargi E. O. sp. zo.o. w P., sygn. akt II SA/Po [...], a następnie postanowieniem z dnia [...] listopada 2020 r. Sąd zawiesił postępowanie do czasu podjęcia uchwały w sprawie I OPS [...].

Postępowanie zostało podjęte w dniu [...] marca 2021 r.

W piśmie procesowym z dnia [...] kwietnia 2021 r. uczestnicy postępowania L. Z., B. D. i J. Z. wnieśli o zmianę zaskarżonej decyzji w zakresie pkt II poprzez wskazanie spółki E. O. sp. z o.o. jako jedynego podmiotu zobowiązanego do zapłaty odszkodowania na rzecz uczestników postępowania (powołując się na wydany w analogicznej sprawie wyrok WSA w Poznaniu z dnia [...] lutego 2020 r., sygn. akt II SA/Po [...]) i utrzymanie w mocy decyzji w pozostałym zakresie.

W pismach procesowych z dnia [...] kwietnia 2021 r i z dnia [...] kwietnia 2021 r. skarżące Spółki uzupełniły stanowisko w sprawie wskazując, że zgodnie z uchwałą Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia [...] lutego 2021 r., sygn. akt I OPS [...], jeżeli osoba, która była właścicielem nieruchomości w dniu wydania zezwolenia na jej czasowe zajęcie, nie złożyła wniosku o ustalenie odszkodowania, to nie jest to sytuacja objęta hipotezą art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. Nie mamy bowiem do czynienia z "nieustaleniem odszkodowania", jako działaniem krzywdzącym właściciela, ale z brakiem wymaganej w art. 36 ust. 1 u.z.t.w.n. inicjatywy strony potencjalnie zainteresowanej w takim ustaleniu, co spowodowało niezależną od organu przyczynę braku ustalenia wysokości tej rekompensaty. Stąd też należy wyraźnie podkreślić, że w sytuacji, gdy właściciel gruntu, którego prawo własności zostało ograniczone w sposób, o którym mowa w art. 35 ust. 7 i 2 u.z.t.w.n., nie wystąpił z wnioskiem o ustalenie odszkodowania, o którym mowa w art. 36 ust. 7 tej ustawy, to nie otrzymał odszkodowania nie dlatego, że nie przewidywały go przepisy prawa, czy też dlatego, że złożony wniosek z naruszeniem przepisów prawa został załatwiony odmownie, ale dlatego, że właściciel ten nie skorzystał z możliwości ubiegania się o odszkodowanie i nie wystąpił z wnioskiem o jego ustalenie. Owszem, NSA wskazało również, że odszkodowanie, o którym mowa w art. 36 ust. 1 u.z.t.w.n. może być od dnia [...] stycznia 1998 r. ustalone na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. dla spadkobiercy właściciela nieruchomości wymienionej w art. 35 ust. 1 u.z.t.w.n. Tym niemniej, w opinii skarżących w tej sytuacji wywłaszczony właściciel musiał jednak złożyć stosowny wniosek. Z tych względów (oprócz względów skazanych w skardze) zdaniem skarżących nie mogą one być płatnikiem odszkodowania za wywłaszczenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Z akt sprawy wynika, że Naczelnik Wydziału Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej Urzędu Dzielnicowego P. - J. decyzją z dnia [...] marca 1975 r., nr [...], utrzymaną w mocy ostateczną decyzją Wydziału Gospodarki Przestrzennej i Ochrony Środowiska Urzędu Wojewódzkiego w P. z dnia [...] października 1975 r., nr [...], działając na podstawie art. 35 u.z.t.w.n, zezwolił Zakładowi Energetycznemu P. na tymczasowe zajęcie terenów stanowiących własność prywatną, m. in. obecnej działki nr [...], leżącej w pasie budowy zaprojektowanej linii napowietrznej 110 kV S.-W..

Jak wynikało z art. 35 i 36 u.z.t.w.n., organy administracji państwowej, instytucje i przedsiębiorstwa państwowe mogły za zezwoleniem naczelnika gminy, a w miastach prezydenta lub naczelnika miasta (dzielnicy), zakładać i przeprowadzać na nieruchomościach - zgodnie z zatwierdzoną lokalizacją szczegółową - ciągi drenażowe, przewody służące do przesyłania płynów, pary, gazów, elektryczności oraz urządzenia techniczne łączności i sygnalizacji, a także inne podziemne lub nadziemne urządzenia techniczne niezbędne do korzystania z tych przewodów i urządzeń. Osobom upoważnionym przez właściwy organ, instytucję lub przedsiębiorstwo państwowe przysługiwało prawo dostępu do tych przewodów i urządzeń w celu wykonywania czynności związanych z ich konserwacją. Odszkodowanie za straty wynikłe z działań przewidzianych w art. 35 ust. 1 i 2 u.z.t.w.n., tj. wszelkie straty związane z założeniem i przeprowadzeniem przewodów lub urządzeń, włącznie ze zmniejszeniem wartości nieruchomości (pogorszeniem nieruchomości) (zob. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 20 stycznia 2010 r., sygn. akt III CZP 116/09, publ. MoP 2010 r., nr 5, str. 243), strony ustalały na podstawie wzajemnego porozumienia; w razie sporu wysokość odszkodowania ustalał na wniosek zainteresowanej strony naczelnik gminy, a w miastach prezydent lub naczelnik miasta (dzielnicy).

Choć ustawa z dnia [...] marca 1958 r. utraciła moc z dniem [...] sierpnia 1985 r., w orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowało się stanowisko, że do ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości na podstawie art. 35 ustawy z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości należy stosować przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 października 2018 r. sygn. I OSK 2899/16 oraz przywołane tam bogate orzecznictwo – wszystkie powołane w niniejszym wyroku orzeczenia dostępne są na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

W rozpoznawanej sprawie nie odnaleziono żadnych dowodów świadczących o tym, że odszkodowanie zostało przyznane osobom wywłaszczonym. Brak jest zatem przeszkód do ustalenia odszkodowania w określonym wymiarze w oparciu o art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n.

Odnosząc się przy tym do zarzutu przedawnienia roszczenia o odszkodowanie wskazać należy, że generalnie prawo administracyjne nie przewiduje instytucji przedawnienia, jakie jest zasadą w prawie cywilnym. Na gruncie prawa administracyjnego przedawnienie istnieje tylko wówczas, gdy przepisy wyraźnie to regulują. Przepis art. 36 ust. 1 ustawy z 1958 r. nie określał terminu dochodzenia roszczeń odszkodowawczych i nie przewidywał przedawnienia dochodzenia tych roszczeń. Zatem prawo żądania odszkodowania, wynikające z inwestycji przeprowadzonych na podstawie decyzji z 1975 r., z tytułu ograniczenia prawa nieruchomości, nie uległo przedawnieniu. Choć wniosek został złożony pod rządami aktualnie obowiązującej u.g.n., jest on skutkiem decyzji wydanej na podstawie u.z.t.w.n. i dotyczy nieprzedawnionych roszczeń, które mogły być obecnie rozpatrywane na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. Brak jest więc podstaw do konstruowania przedawnienia żądania zgłoszonego w niniejszej sprawie, które nie dotyczy roszczenia przedawniającego się z mocy ustawy określonego w art. 36 ust. 2 u.z.t.w.n. Charakter dochodzonego prawa nie wykazuje przy tym cech cywilistycznych, skoro poddane zostało kognicji organów administracyjnych i jest realizowane na podstawie przepisów prawa administracyjnego. Pomimo tego, że ma charakter majątkowy, to podlega jego regułom (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 lutego 2009 r., sygn. akt I OSK 460/08).

Dalej wyjaśnienia wymaga, że niewątpliwie osobą uprawnioną do żądania odszkodowania za wywłaszczenie – w tym także za szczególną jego postać przewidzianą w art. 124 u.g.n., a jeszcze wcześniej m.in. w art. 35 u.z.t.w.n. – jest "osoba wywłaszczona" (art. 128 ust. 1 u.g.n.), czyli podmiot będący właścicielem nieruchomości w dacie dokonywania jej wywłaszczenia. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym funkcjonowały jednak odmienne koncepcje odnoszące się do możliwości ubiegania się o odszkodowanie przez spadkobierców osoby wywłaszczonej oraz przez każdoczesnego właściciela obciążonej nieruchomości, niezależnie od tego, czy wstąpił w prawa poprzedniego właściciela, jako jego następca prawny ogólny, czy też singularny np. na skutek umowy sprzedaży nieruchomości. Ostatecznie jednak kwestia ta została przesądzona przez Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 22 lutego 2021 r., sygn. akt sygn. akt I OPS 1/20, w której wyrażono stanowisko, że odszkodowanie, o którym mowa w art. 36 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64), może być od dnia [...] stycznia 1998 r. ustalone na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. dla spadkobiercy właściciela nieruchomości wymienionej w art. 35 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, natomiast nie może być ustalone na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. na rzecz nabywcy nieruchomości w drodze umowy zawartej po dniu czasowego zajęcia tej nieruchomości w trybie określonym w art. 35 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości.

W rozpoznawanej sprawie osobami uprawnionymi do uzyskania odszkodowania za szkodę spowodowaną zmniejszeniem wartości nieruchomości stanowiącej obecnie działkę nr [...] są więc – jak słusznie przyjęły organy rozstrzygające w niniejszej sprawie – właściciele z chwili ograniczenia prawa do nieruchomości oraz ich spadkobiercy. Zauważenia wymaga, że w dniu [...] października 1975 r. właścicielem nieruchomości w [...] części był Z. Z., a w [...] części H. Z. i L. Z. (który na skutek późniejszej śmierci żony i jako jedyny jej spadkobierca stał się samodzielnym właścicielem [...] części nieruchomości). Spadek po Z. Z. nabyła C. Z., B. D., L. Z. oraz J. Z., każdy po [...] części. Z kolei spadek po C. Z. nabyła B. D., L. Z. i J. Z., każdy po [...] części. Ostatecznie więc uprawnionym do odszkodowania jest L. Z. jako współwłaściciel nieruchomości w chwili ograniczenia prawa do korzystania z nieruchomości i jedyny spadkobierca H. Z. (1/2 z całości) oraz jako spadkobierca Z. Z. (1/4 z [...]) i C. Z. (1/3 z [...] z ˝, tj. z [...]), a więc w ułamku [...] części oraz B. D. i J. Z. jako spadkobiercy Z. Z. (każdy po [...] z [...]) i C. Z. (każdy po [...] z [...]), a więc w ułamku [...] części każdy.

Jak słusznie wskazał organ odwoławczy, na obliczenie udziałów nie mogła mieć wpływu umowa darowizny z dnia [...] grudnia 1987 r., którą C. Z., B. D. i J. Z. darowali odziedziczone po Z. Z. udziały w nieruchomości L. Z. i H. Z.. Osobą uprawnioną do dochodzenia swoich roszczeń z tytułu ograniczenia prawa do korzystania z nieruchomości – jak już powyżej wskazano – jest wyłącznie osoba wywłaszczona albo osoba, która nabyła to roszczenie na zasadach sukcesji uniwersalnej tj. spadkobrania.

Odnosząc się natomiast do zarzutu, jakoby to wyłącznie L. Z. był uprawnionym do żądania odszkodowania jako właściciel [...] części nieruchomości w dniu ograniczenia, natomiast uprawnionymi do żądania odszkodowania nie są spadkobiercy Z. Z. z tej przyczyny, że w dniu [...] lutego 1975 r. (a więc przed datą ograniczenia prawa) Z. Z. i C. Z. darowali swoją część L. i H. Z. wskazać należy, że zgodnie z wpisami w księdze wieczystej nr [...], prawo własności nieruchomości w udziale wynoszącym [...] w dniu ograniczenia prawa przysługiwało Z. Z.. Organy administracji nie mogą natomiast samodzielnie podważać wpisów w księgach wieczystych, ani dokonywać ustaleń faktycznych sprzecznych z tymi wpisami. Na mocy art. 5 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz.U. z 2019 r., poz. 2204), w razie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym treść księgi rozstrzyga na korzyść tego, kto przez czynność prawną z osobą uprawnioną według treści księgi nabył własność lub inne prawo rzeczowe (rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych). Bezspornie rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych należy do podstawowych instytucji prawa materialnego ksiąg wieczystych. Funkcjonuje ona w systemie prawnym razem z domniemaniem zgodności wpisu w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym (art. 3 ust. 1). Ostatecznie więc w sytuacji rozbieżności pomiędzy stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym ustawodawca faworyzuje formalny stan wpisów. L. Z. nie podnosił przy tym, aby odszkodowanie należało mu się również za udział w nieruchomości darowany mu przez małżonków Z. i C. Z. w dniu [...] lutego 1975 r.

Nawiązując natomiast do twierdzeń pełnomocnika obu skarżących zawartych w pismach procesowych z dnia 19 i [...] kwietnia 2021 r. wskazać należy, że w istocie NSA uzasadniając stanowisko, że nabywca nieruchomości pod tytułem szczególnym nie jest uprawniony do żądania odszkodowania powołał się na fakt, że skoro do złożenia wniosku o ustalenie odszkodowania w trybie art. 36 ust. 1 ustawy z dnia [...] marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości uprawniony był wyłącznie ten właściciel nieruchomości, któremu prawo własności przysługiwało na dzień wydania zezwolenia na czasowe ograniczenie korzystania z gruntu, to w sytuacji niewystąpienia przez niego z takim wnioskiem, późniejszy nabywca tej nieruchomości w drodze czynności cywilnoprawnej nie mógł już skutecznie domagać się działania organu i ustalenia wysokości odszkodowania. NSA wyraźnie jednak powiązał tę argumentację z faktem, że jeżeli doszło do zbycia nieruchomości po dniu czasowego zajęcia tej nieruchomości w trybie określonym w art. 35 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r., to nabywca tej nieruchomości w drodze czynności cywilnoprawnej nabywa ją już w takim stanie prawnym, jaki wynika z dokonanego ograniczenia prawa własności. W konsekwencji skutek wydanej wcześniej decyzji w postaci ograniczenia prawa nie spowodował ograniczenia praw nabywcy, który ich wówczas nie posiadał, natomiast ukształtował stan prawny nieruchomości w ten sposób, że prawo własności nieruchomości zostało ograniczone i w takim kształcie prawnym nabywca nabył nieruchomość.

Natomiast za przyjęciem stanowiska, że spadkobierca osoby wywłaszczonej jest podmiotem uprawnionym do otrzymania odszkodowania w miejsce niezaspokojonego roszczenia odszkodowawczego wywłaszczonego właściciela nieruchomości, stały odmienne przesłanki. Przemawia za tym przede wszystkim konstytucyjna zasada ochrony prawa dziedziczenia. Pozycja prawna spadkobierców osoby wywłaszczonej jest więc zdecydowanie inna, niż w przypadku następców singularnych.

Z art. 269 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325; dalej: "P.p.s.a.") wynika, że uchwały abstrakcyjne posiadają tzw. ogólną moc wiążącą, co powoduje, że powołana uchwała z dnia [...] lutego 2021 r. wiąże sądy administracyjne we wszystkich sprawach, w których miałby być stosowany interpretowany przepis. Sąd w składzie rozstrzygającym jest więc związany wykładnią prawa dokonaną przez skład poszerzony Naczelnego Sądu Administracyjnego w powyższej uchwale, która znajduje zastosowanie również na tle stanu faktycznego niniejszej sprawy.

W niniejszej sprawie kwestią sporną było ustalenie podmiotu zobowiązanego do wypłaty odszkodowania. Organ I instancji uznał, że podmiotem tym jest wyłącznie E. O. Sp. z o.o. z siedzibą w P., natomiast Wojewoda wyraził stanowisko, że zobowiązane są solidarnie spółki E. O. sp. z o.o. oraz E. S.A. Obydwie spółki w ogóle negują fakt ich odpowiedzialności za wypłatę odszkodowania. W tak zakreślonym sporze Sąd podziela stanowisko organu I instancji.

Punktem wyjścia do wyinterpretowania normy określającej podmiot zobowiązany do wypłaty odszkodowania powinna być regulacja, która mogła być podstawą do określenia takiego podmiotu w roku 1975, czyli w dacie wydania decyzji zezwalającej na budowę linii energetycznej i zajęcia gruntu pod tak określony cel. Jednocześnie podkreślenia wymaga, że regulacja uchylonej u.z.t.w.n. jest jedynie swoiście rozumianym wzorcem do określenia przedmiotu sprawy odszkodowawczej, a także podmiotów uprawnionego i zobowiązanego. W tych zakresach, w których przepisy uchylonej u.z.t.w.n. nie "przystają" do aktualnej sytuacji społeczno-gospodarczej i regulacji, rekonstrukcja normy prawnej statuującej odpowiedzialność odszkodowawczą za usytuowanie urządzeń przesyłowych powinna być dokonywana w oparciu o obecnie obowiązujące przepisy u.g.n.

Jak już powyżej wskazano, zgodnie z art. 36 ust. 1 u.z.t.w.n. (w brzmieniu obowiązującym po dacie wydania zezwolenia z 1975 r. i budowy linii energetycznej), odszkodowanie za straty wynikłe z działań przewidzianych w art. 35 ust. 1 i 2 strony ustalają na podstawie wzajemnego porozumienia, a w razie sporu wysokość odszkodowania ustala na wniosek zainteresowanej strony naczelnik gminy, a w miastach prezydent lub naczelnik miasta. Z kolei powołany art. 35 ust. 1 upoważniał organy administracji państwowej, instytucje i przedsiębiorstwa państwowe do zakładania i przeprowadzania na nieruchomościach – zgodnie z zatwierdzoną lokalizacją szczegółową – ciągów drenażowych, przewodów służących do przesyłania płynów, pary, gazów, elektryczności. Należy zwrócić uwagę, że w powołanym przepisie wymieniono przedsiębiorstwa państwowe jako podmioty upoważnione do zakładania sieci, a tym samym również jako podmioty upoważnione do zawarcia porozumienia w przedmiocie odszkodowania, zgodnie z art. 36 ust. 1 u.z.t.w.n.

Z kolei według art. 132 ust. 6 u.g.n., obowiązek zapłaty odszkodowania za szkody powstałe wskutek zdarzeń wymienionych w art. 124, art. 124b, art. 125 i art. 126 oraz za zmniejszenie wartości nieruchomości z tego powodu obciąża osobę lub jednostkę organizacyjną, która uzyskała zezwolenie odpowiednio na założenie lub przeprowadzenie ciągów drenażowych, przewodów i urządzeń.

W niniejszej sprawie nie byłoby możliwe określenie podmiotu zobowiązanego na podstawie art. 36 ust. 1 w zw. z art. 35 ust. 1 u.z.t.w.n., bowiem podmiot ten już nie istnieje (Zakład Energetyczny P.). Natomiast stosując normę z art. 132 ust. 6 u.g.n. za podmiot odpowiedzialny do wypłaty odszkodowania należy uznać E. O. Sp. z o.o. w P. , jako beneficjenta zezwolenia wydanego w 1975 r. W niniejszej sprawie na podstawie art. 136 ust. 6 w zw. z art. 123 ust. 5 pkt 3 u.g.n. w zw. z art. 36 ust. 1 u.z.t.w.n. zobowiązanym jest podmiot, który jest właścicielem sieci i beneficjentem zezwolenia. Nie ma żadnych podstaw prawnych, by uznać, że w tej sytuacji zobowiązanym powinien być Skarb Państwa. Niewątpliwie bowiem wydana w 1975 r. decyzja traktowana jest przez E. O. sp. z o.o. na równi z zezwoleniem, takim jak to, które współcześnie znajduje umocowanie w treści art. 124 u.g.n. Zezwolenie z 1975 r. nie miało charakteru jednorazowego czy czasowego ograniczenia własności (mimo sformułowania, choć bez daty końcowej) co uzasadniać miałoby tezę o zobowiązaniu tylko podmiotu wskazanego w decyzji, a w przypadku jego braku, Skarbu Państwa. Ograniczenie wynikające z zezwolenia ma charakter trwały, a jego beneficjentem nie był tylko Zakład Energetyczny P., ale po kolei wszystkie wskazane w decyzji podmioty – obecnie od 2007 r., czyli też w dacie orzekania przez organy, E. O. sp. z o.o. Innymi słowy, skutek decyzji w postaci ograniczenia trwa, a jego beneficjentem jest nikt inny jak właśnie E. O. sp. z o.o. W ocenie Sądu art. 132 ust. 6 u.g.n stosowany do stanów dawnych powinien być interpretowany w ten sposób, że odpowiedzialność za odszkodowanie ponosi gestor sieci, a zarazem obecnie korzystający z ograniczenia orzeczonego w trybie art. 35 u.z.t.w.n., czyli jego beneficjent.

Skoro w świetle obowiązującej regulacji zobowiązanym do wypłaty odszkodowania jest podmiot, który uzyskał zezwolenie, to okolicznością prawnie istotną z punktu widzenia określenia podmiotu zobowiązanego do wypłaty odszkodowania jest ustalenie następcy prawnego tego zezwolenia. W sprawie niesporne jest, że następcą tym jest E. P.. Powołany przepis art. 132 ust. 6 u.g.n. nie odwołuje się do przesłanki posiadania linii energetycznej przez podmiot zobowiązany do zapłaty odszkodowania, ani do regulacji dotyczących wydzielenia czy utworzenia nowej spółki prawa handlowego w rozumieniu przepisów k.s.h. i o przekształceniach własnościowych, czy też rozliczeń finansowych pomiędzy podmiotami gospodarczymi (tak też NSA w wyroku z dnia 1 grudnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1756/20, oddalającym skargę kasacyjną od wyroku WSA w Poznaniu z dnia 26 lutego 2020 r., sygn. akt II SA/Po 1040/19).

Należy podkreślić, że stosowanie art. 132 ust. 6 u.g.n. do zdarzeń "dawnych" zdaniem Sądu nie polega na odtwarzaniu skomplikowanego następstwa prawnego podmiotów ze sfery prawa handlowego i cywilnego. Należy natomiast zweryfikować, jaki podmiot, dzięki dawnym zezwoleniom wydanym na podstawie art. 35 u.z.t.w.n., obiektywnie i współcześnie dysponuje prawem wstępu na obciążone nieruchomości. Ten bowiem właśnie podmiot powinien być obciążany obowiązkiem odszkodowawczym, będącym korelatem uzyskanego niegdyś na podstawie u.z.t.w.n. i trwającego nadal prawa. Zdaniem Sądu takie podejście odpowiada ratio legis art. 132 ust. 6 u.g.n. – ustawodawca dążył do tego, aby odszkodowanie za ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości opłacał podmiot będący administracyjnym adresatem zezwolenia z art. 124 u.g.n.

Wzmacniając powyższe stanowisko należy zauważyć, że roszczenie i zobowiązanie dotyczące odszkodowania wynikające z art. 35 u.z.t.w.n., nie powstawało z mocy samego prawa. Do jego ustalenia i wypłaty niezbędne było złożenie wniosku przez zainteresowaną stronę (art. 36 ust. 1 u.z.t.w.n.) w razie sporu. Ze sporem mamy do czynienia zarówno w sytuacji, gdy strony nie mogą dojść do porozumienia co do wysokości kwoty odszkodowania, jak i w sytuacji, gdy jedna strona uznaje, że w ogóle nie jest zobowiązana do zapłaty. Ponadto ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości, inaczej niż w innych rodzajach wywłaszczenia, nie zawsze skutkować musi przyznaniem prawa do odszkodowania. Zgodnie z art. 36 ust. 3 u.z.t.w.n., właścicielowi nie przysługuje prawo do odszkodowania, jeżeli pomimo ograniczenia nie poniósł szkody. Wniosek o odszkodowanie za ograniczenie sposobu korzystania mógł więc, ale nie musiał być złożony. Z powyższego wynika konkluzja, że na etapie przed złożeniem wniosku możliwość wystąpienia z roszczeniem o odszkodowanie stanowi ekspektatywę administracyjną, której uruchomienie wymaga działania zainteresowanego podmiotu w sferze prawa administracyjnego.

Zdaniem Sądu dla potrzeb stosowania art. 132 ust. 6 u.g.n. nie ma znaczenia, kto w przeszłości, w dacie wywłaszczenia, mógł wypłacić odszkodowanie (czy był to Skarb Państwa czy inny podmiot). Istotne jest bowiem to, kto w chwili złożenia współczesnego wniosku, w istniejących okolicznościach faktycznych i prawnych, nadal jest beneficjentem decyzji ograniczającej korzystanie z nieruchomości (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 26 lutego 2020 r., sygn. akt II SA/Po 1040/19).

W świetle powyższego nieprawidłowe było zobowiązanie w zaskarżonej decyzji do zapłaty odszkodowania E. SA (solidarnie obok E. O. sp. z o.o.). Z tych samych względów nietrafne były także zarzuty skarżących spółek sprowadzające się do próby wykazania, że zobowiązanym do wypłaty odszkodowania powinien być Skarb Państwa.

Sąd wskazuje, że nie znalazł również podstaw do zakwestionowania sporządzonego na poczet niniejszego postępowania operatu szacunkowego. Operat został sporządzony przez podmiot dysponujący niezbędnymi kwalifikacjami – biegły został wpisany na listę rzeczoznawców majątkowych (nr [...]). Zakres treściowy operatu odpowiada wymogom wynikającym z przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia [...] września 2004 r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego (Dz. U. z 2004 r., nr 207, poz. 2109; dalej: "rozporządzenie"), zmienionego rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia [...] lipca 2011 r. (Dz. U. z 2011 r., nr 165, poz. 985). Opracowanie to zawiera bowiem, zgodnie z § 55 ust. 2 powołanego rozporządzenia, informacje niezbędne przy dokonywaniu wyceny nieruchomości, w tym wskazanie podstaw prawnych i uwarunkowań dokonanych czynności, rozwiązań merytorycznych, przedstawienia toku obliczeń oraz wyniku końcowego. Treść operatu realizuje zarazem wytyczne z § 56 ust. 1 cytowanego rozporządzenia oraz zawiera istotne dokumenty jako załącznik, spełniając tym samym wymóg z § 56 ust. 4 tego rozporządzenia. Ponadto operat szacunkowy został podpisany przez rzeczoznawcę majątkowego wraz z zamieszczeniem daty i pieczęci, co odpowiada § 57 ust. 1 wymienionego rozporządzenia. Opinia biegłego nie budzi zatem wątpliwości na płaszczyźnie formalnej.

Wartość szkody trwałej w postaci zmniejszenia wartości nieruchomości biegły odniósł do konsekwencji wynikających z ograniczenia sposobu użytkowania (korzystania) z nieruchomości w ustalonym pasie gruntu nazwanego powierzchnią strefy oddziaływania urządzenia. Łączna powierzchnia tej strefy to suma fizycznej szerokości i długości linii wynosząca 97,50 m2 oraz fizycznej szerokości i długości tzw. strefy ochronnej (strefy zbliżeń linii energetycznych do budynków) wynosząca 135 m2. Łączną powierzchnię strefy oddziaływania określono na 232,50 m2, natomiast strefę eksploatacyjną (stanowiącą pas technologiczny) na 187,50 m2 (s. 16 operatu). Biegły wskazał uwarunkowania metodologiczne, transakcje, które przyjął jako podstawę swoich wyliczeń, oraz zastosowaną metodę szacowania wartości przedmiotowych nieruchomości. Dane wyjściowe zostały zaprezentowane w sposób jasny, pozwalający na ich weryfikację.

Poza zakresem analizy sądów administracyjnych jest natomiast kwestia merytorycznej zasadności wyboru metody i techniki szacowania nieruchomości. Stosownie do art. 154 ust. 1 u.g.n., rzeczoznawca majątkowy ma swobodę w wyborze właściwego podejścia oraz metody i techniki szacowania. Organ prowadzący postępowanie, a tym bardziej sąd administracyjny, nie może wkraczać w merytoryczną zasadność opinii rzeczoznawcy majątkowego, ponieważ nie dysponuje wiadomościami specjalnymi, które posiada biegły (por. wyrok NSA z dnia 26 lipca 2017 r., sygn. akt I OSK 2665/15).

Mając powyższe na uwadze, Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a., w pkt I wyroku uchylił zaskarżoną decyzję Wojewody z dnia z dnia [...] lutego 2020 r., nr [...], albowiem została wydana z naruszeniem prawa materialnego, tj. art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. w związku z art. 36 ust. 1 i art. 35 ust. 1 u.z.t.w.n., które miało wpływ na wynik sprawy.

Ponownie rozpoznając sprawę organ odwoławczy uwzględni wykładnię przepisów zaprezentowaną przez Sąd powyżej i rozstrzygnie sprawę.

O kosztach postępowania zasądzonych od Wojewody na rzecz E. S.A., na które składa się kwota [...]zł tytułem wpisu od skargi oraz kwota [...]zł tytułem kosztów zastępstwa procesowego, Sąd orzekł w pkt II wyroku na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 P.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a w zw. z § 2 pkt 6 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych z dnia 22 października 2015 r. (Dz.U. z 2015 r., poz. 1804 ze zm.).

W pkt III wyroku Sąd odstąpił natomiast od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania na rzecz E. O. sp. z o.o. w całości na mocy art. 206 P.p.s.a.

Zgodnie ze wskazanym przepisem, Sąd może w uzasadnionych przypadkach odstąpić od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania w całości lub w części, w szczególności jeżeli skarga została uwzględniona w części niewspółmiernej w stosunku do wartości przedmiotu sporu ustalonej w celu pobrania wpisu.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się, że "uzasadniony przypadek", o którym mowa w art. 206 P.p.s.a., nie jest ograniczony do przykładowego przypadku określonego drugą częścią cytowanego przepisu, po słowach "w szczególności jeżeli skarga została uwzględniona w części niewspółmiernej do wartości przedmiotu sporu ustalonej w celu pobrania wpisu", a zatem nie ogranicza się tylko do sytuacji częściowego uwzględnienia skargi. Możliwe jest zastosowanie tego przepisu nawet w sytuacji uwzględnienia skargi w całości. Ustalając, czy w danej sprawie zachodzi uzasadniony przypadek w rozumieniu art. 206 P.p.s.a., zbadać należy m.in. zakres uwzględnienia zarzutów skargi, nakład pracy pełnomocnika oraz stopień zawiłości sprawy.

W rozpoznawanej sprawie wyłączną przyczyną uchylenia zaskarżonej decyzji było uznanie, że Wojewoda niezasadnie uznał za podmiot zobowiązany do zapłaty odszkodowania spółkę E. S.A., solidarnie ze spółką E. O. sp. z o.o. To uwzględnienie zarzutów odnoszących się do odpowiedzialności odszkodowawczej E. S.A. – a nie zarzutów odnoszących się do odpowiedzialności odszkodowawczej spółki E. O. sp. z o.o. – skutkowało uchyleniem zaskarżonej decyzji. Co również istotne, obydwie spółki były w niniejszym postępowaniu reprezentowane przez tego samego pełnomocnika, a wniesione w sprawie skargi zawierały jednobrzmiącą argumentację.

Niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na mocy pkt 1 zarządzenia Przewodniczącego Wydziału II z dnia 14 października 2020 r. wydanego w oparciu o art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych.