Wyrok NSA, sygn. akt I SA 2191/01
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2002-04-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)

SENTENCJA

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 18 kwietnia 2002 r.

Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym:

Przewodniczący Sędzia NSA Zbigniew Rausz Sędziowie	NSA Irena Kamińska

NSA Marek Stojanowski /spr./

Protokolant Paweł Maszkiewicz

po rozpoznaniu w dniu 18 kwietnia 2002 r.

sprawy ze skargi G. B. i A. B.

na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W.

z dnia 13 lipca 2001 r. Nr (...)

w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do złożenia wniosku o przyznanie prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości warszawskiej położonej w Warszawie przy ul. (...) oraz odmowy przyznania prawa własności czasowej do tej nieruchomości

1/ uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Burmistrza Gminy (...) z dnia 29 grudnia 2000 r. (...)

2/ zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. na rzecz skarżących G. B. i A. B. kwoty po 30 zł (trzydzieści) na rzecz każdego z nich z tytułu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia 13 lipca 2001 r. Nr (...), po rozpatrzeniu odwołania adwokata J. S. działającego w imieniu następców prawnych dawnego, właściciela nieruchomości warszawskiej od decyzji Burmistrza Gminy (...) z dnia 29 grudnia 2000 r. Nr (...), którą na podstawie art. 7 ust. 1 i 2 dekretu z dnia 26 października 1945 r., o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, póz. 279), po rozpatrzeniu wniosku złożonego dnia 23 sierpnia 1948 r., przez J. B., spadkobierczynię właściciela hipotecznego nieruchomości, o przyznanie prawa własności czasowej do gruntu tej nieruchomości położonej przy ul. (...) hip. (...) w W., oraz wniosku z dnia 31 maja 1948 r., o przywrócenie terminu do złożenia wniosku, odmówiono uwzględnienia na rzecz A. B. oraz G. B. żądań zawartych we wnioskach z dnia 23 sierpnia 1948 r., i z dnia 31 maja 1948 r., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję nr (...) Burmistrza Gminy (...).

Decyzją administracyjną nr (...) z dnia 29 grudnia 2000 r., wydaną przez Burmistrza Gminy (...) na podstawie art. 7 ust. 1 i 2 dekretu z dnia 26 października 1945 r., o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279), po rozpatrzeniu wniosku złożonego 23 sierpnia 1948 r., przez J. B., spadkobierczynię byłego właściciela nieruchomości gruntowej położonej przy ul. (...) w W., odmówiono uwzględnienia na rzecz następców prawnych F. B. - A. i G. B., żądań zawartych we wnioskach z dnia 23 sierpnia 1948 r., i z dnia 31 maja 1948 r.

W uzasadnieniu orzeczenia organ I instancji stwierdził, że przedmiotowy grunt stał się z dniem 27 maja 1990 r. własnością Dzielnicy - Gminy (...), co potwierdził Wojewoda W. decyzją nr (...) z dnia 5 maja 1992 r. W myśl art. 36 ust. 1 ustawy z dnia 25 marca 1994 r., o ustroju m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 48, poz. 195) grunt stał się własnością Gminy (...). Na podstawie art. 7 ust. 1 i 2 cyt. dekretu dotychczasowi właściciele lub ich następcy prawni mogli wystąpić w ciągu 6 miesięcy od dnia objęcia gruntu w posiadanie przez gminę (...), o przyznanie im prawa własności czasowej do gruntu i zwrot budynków. Objęcie przedmiotowego gruntu w posiadanie gminy nastąpiło 31 lipca 1947 r., czyli z dniem ogłoszenia w Dzienniku Urzędowym nr 13 Rady Narodowej i Zarządu Miejskiego m.st. Warszawy, w którym przedmiotowa nieruchomość została umieszczona pod nr (...), wobec czego termin do złożenia wniosku upływał 31 stycznia 1948 r. Spadkobierczyni dawnego właściciela nieruchomości złożyła stosowny wniosek w w/w przedmiocie w dniu 23 sierpnia 1948 r., prosząc o przyznanie jej za czynszem symbolicznym prawa własności czasowej gruntu nieruchomości przy ul. (...) nr hip. (...).

Wcześniej, bo w dniu 31 maja 1948 r., J. B. wystąpiła z prośbą o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o przyznanie prawa własności czasowej.

Wniosek o przywrócenie terminu został rozpatrzony Uchwałą Zarządu Miejskiego nr (...) z dnia 13 lipca 1948 r., przywracającą J. B. oraz A. i G. B. termin do złożenia wniosku o przyznanie prawa własności czasowej. Uchwała ta została zaakceptowana postanowieniem Prezydenta. Dokument ten posiada znamiona decyzji administracyjnej, jednak nie został nikomu doręczony, zatem nie funkcjonuje w obrocie prawnym.

Termin do złożenia skutecznego wniosku o przyznanie prawa do gruntu upłynął 31 stycznia 1948 r., wobec czego wniosek J. B. z dnia 23 sierpnia, w ocenie organu, należy uznać za złożony po terminie dekretowym. W tym stanie zarówno grunt jak i budynek z mocy prawa stały się własnością Skarbu Państwa. Termin określony w dekrecie jest terminem zawitym i nie może zostać przywrócony.

Dla poparcia swych twierdzeń organ I instancji przywołał stosowne orzeczenia NSA.

Zgodnie z treścią zaświadczenia nr 2309/48 z dnia 8 maja 1948 r., Oddziału Ksiąg Wieczystych Sądu Grodzkiego w W. tytuł własności przedmiotowej nieruchomości uregulowany był jawnym wpisem na rzecz F. B., którego następcami prawnymi są synowie A. B. i G. B. Z dokumentów w aktach sprawy wynika, że następcy prawni dawnego właściciela otrzymali w dniu 11 sierpnia 1948 r., promesę przyrzekającą przyznanie prawa własności czasowej do przedmiotowego gruntu pod warunkiem wzniesienia na nim w terminie do 31 grudnia 1950 r., budowli zgodnie z opracowywanym planem zagospodarowania przestrzennego. J. B. przystąpiła do odbudowy 3-piętrowego budynku mieszkalnego na podstawie projektu i wydanego w dniu 7 września 1948 r., pozwolenia.

Organ I instancji wskazał, że z treści uchwały NSA o sygn. OPK 32/99 z dnia 5 czerwca 2000 r., wynika, że niezależnie od zachowania wymogów formalnych objęcia gruntu w posiadanie Gminy decydujące znaczenie ma data ogłoszenia o tym fakcie w organie urzędowym Zarządu Miejskiego. Teza ta odnosi się także do rozporządzenia Ministra Odbudowy z dnia 7 kwietnia 1946 r., wydanego w porozumieniu z Ministrem Administracji Publicznej w sprawie obejmowania gruntów w posiadanie przez Gminę m.st. Warszawy w oparciu o które został objęty grunt tej nieruchomości, ponieważ rozporządzenie Ministra Odbudowy z dnia 27 kwietnia 1948 r., uchyliło w całości rozporządzenie wcześniejsze z 1946 r. Oba te akty jednakowo stanowiły o trybie obejmowania gruntów w posiadanie przez gminę ustalając, że datą tego objęcia jest dzień zamieszczenia ogłoszenia w organie urzędowym. Ogłoszenie o przystąpieniu do obejmowania gruntów w posiadanie przez Gminę m.st. Warszawy ukazało się w Dzienniku Urzędowym nr 10 Rady Narodowej i Zarządu Miejskiego m.st. Warszawy z dnia 16 czerwca 1947 r. Przedmiotowa nieruchomość została umieszczona w w/w ogłoszeniu pod pozycją 15. W Dzienniku Urzędowym nr 13 Rady Narodowej i Zarządu Miejskiego m.st. Warszawy z dnia 31 lipca 1947 r., ogłoszono, że grunt przy ul. (...) zostaje objęty w posiadanie przez Gminę oraz że w wyniku oględzin został sporządzony protokół zgodnie z § 7 rozporządzenia z 1946 r., przy czym nieruchomość umieszczono pod pozycją nr (...). W myśl § 8 rozporządzenia nieruchomość została objęta w posiadanie gminy w dniu 31 lipca 1947 r., czyli z dniem ogłoszenia w Dzienniku Urzędowym nr 13 Rady Narodowej i Zarządu Miejskiego m.st. Warszawy.

W wyniku przeprowadzonego postępowania stwierdzono, że wniosek został przez J. B. złożony z uchybieniem terminu określonego w art. 7 ust. 1 dekretu, wobec czego jest on prawnie nieskuteczny i nie mógł być uwzględniony.

Decyzja organu I instancji stała się przedmiotem odwołania wniesionego przez pełnomocnika następców prawnych dawnych właścicieli nieruchomości pismem z dnia 12 lutego 2001 r., w którym stwierdzono, że przyjęte przez Burmistrza Gminy (...) założenie, że oba rozporządzenia jednakowo regulowały kwestię procedury objęcia gruntu w posiadanie gminy jest błędne. Tryb określony w rozporządzeniu z 1946 r., był bardziej sformalizowany. Stosowanie analogii jak w kwestionowanej decyzji jest niedopuszczalne. W konsekwencji domagano się uchylenia cyt. decyzji organu I instancji i orzeczenia co do istoty sprawy.

Objęcie gruntu w posiadanie przez gminę nastąpiło z naruszeniem przepisów rozporządzenia, wobec czego data ogłoszenia nie może stanowić początku terminu do wniesienia wniosku o przyznanie prawa do gruntu. Właściciel nieruchomości którego miejsce zamieszkania było znane organowi rozpatrującemu wniosek dekretowy nie został zawiadomiony o terminie oględzin jego nieruchomości, co przesądzić powinno o wadzie tej czynności i jej skuteczności, co w niniejszej sprawie miało miejsce. Z tych przyczyn ogłoszenie w Dzienniku Urzędowym Rady Narodowej i Zarządu Miejskiego m.st. Warszawy chociaż wywołało swój skutek to jednak nie ma znaczenia prawnego przy ocenie czy rozpoczął się bieg termin do złożenia wniosku, w sytuacji gdy wnioskodawca nie brał udziału w określonych prawem czynnościach, o których nie wiedział.

W sprawie brak jest też dowodu na to, aby protokół oględzin nieruchomości w ogóle został sporządzony, ponieważ brak go w aktach. Przypuszczenie, iż oględziny nieruchomości nie miały miejsca potwierdza też i to, iż w piśmie z dnia 4 maja 1948 r., Wydział Administracji Nieruchomości stwierdził, że nieruchomość (...)  nie znajduje się w jego ewidencji, ponieważ nie była przez Wydział objęta. Ogłoszenie zatem w organie urzędowym odnosiło się do nieistniejącego zdarzenia. Obowiązujące w tym czasie rozporządzenie z 1946 r., stawiało także wymóg obejmowania gruntów w posiadanie Gminy (...) w kolejności odpowiadającej okresom realizacji planów zabudowania. Kolejność tę ustalał zarządzeniami ogłaszanymi w Monitorze Polskim Minister Odbudowy wraz z Ministrem Administracji Publicznej na wniosek prezydenta miasta. Niemożliwe więc było zakwalifikowanie nieruchomości do objęcia w posiadanie poza kolejnością odpowiadającą okresom realizacji planów zabudowania. Przedmiotowa nieruchomość w dacie jej przejęcia (27 czerwca 1947r.) nie była objęta prawomocnie uchwalonym planem zabudowy, który został zatwierdzony w dniu 28 października 1948 r. Z tych przyczyn odwołujący się uważa, że jedynie ścisłe zachowanie określonej w rozporządzeniu z 1946r. procedury obejmowania gruntu w posiadanie Gminy dawało podstawę do rozpoczęcia biegu terminu. Nie była więc w sprawie najistotniejsza kwestia uchybienia terminu do złożenia przez J. B. wniosku w trybie dekretu, lecz wadliwość procedury objęcia nieruchomości w posiadanie Gminy.

Odwołujący się wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, gdyż termin do złożenia wniosku nie rozpoczął biegu w dacie publikacji stosownego ogłoszenia.

Ponadto, pismem uzupełniającym z dnia 29 czerwca 2001 r., pełnomocnik stwierdził, że przedmiotowa nieruchomość została pominięta przy oględzinach a następnie dopisana do dziennika. Istnieje taka możliwość, że ogłoszenie o jej objęciu faktycznie ukazało się dopiero w Dzienniku Urzędowym Nr 5 z dnia 11 kwietnia 1949 r., lub nr 27 z dnia 25 listopada 1948r., w których zamieszczono informację że Gmina m.st. Warszawy objęła w posiadanie grunty w obrębie Warszawy nie objęte dotychczas w posiadanie, w którym to pojęciu mieszczą się zarówno te których dotychczas nie wymieniono z adresu jak i wymienione, lecz co do których nie zachowano określonej przepisami procedury.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze rozpoznając sprawę jako organ II instancji nie uwzględniło odwołania i podało, że decyzja nieostateczna podlega uchyleniu lub zmianie w postępowaniu odwoławczym tylko wtedy, gdy jest wadliwa w sposób istotny lub gdy istotną wadliwością obciążone jest postępowanie poprzedzające wydanie decyzji, co w przedmiotowej sprawie nie miało miejsca.

Odnosząc się do argumentacji przedstawionej w odwołaniu nie uznano jej za trafną i wskazano że w ocenie SKO przepisy dekretu, a w szczególności art. 7 ust. 2 miały na celu przyznanie dotychczasowym właścicielom gruntów prawa korzystania z gruntów nieruchomości warszawskich na zasadach własności czasowej (obecnie użytkowania wieczystego) i nakładały na Gminę obowiązek uwzględnienia zgłoszonych przez nich wniosków, jeżeli korzystanie z gruntów dało się pogodzić z ustaleniami planu zabudowania (obecnie planu zagospodarowania przestrzennego).

Przepis art. 7 ust. 2 w/w dekretu nakładał na organ rozpatrujący wniosek obowiązek uzyskania informacji o przeznaczeniu danej nieruchomości w obowiązującym planie zabudowania (zagospodarowania przestrzennego), jak również wnikliwego rozważenia możliwości realizacji przez dotychczasowych właścicieli funkcji określonej w tym planie. Kwestie te nie mogły być przedmiotem rozważań organu I instancji z uwagi na to, że wniosek złożony w trybie art. 7 dekretu nie spełniał wymogów formalnych, gdyż wniesiono go po upływie 6-ciomiesięcznego terminu określonego w dekrecie i przepisach wykonawczych.

Cytowany przepis dekretu wskazywał jako jeden z warunków złożenia przez dotychczasowego właściciela gruntu lub prawnych następców właściciela skutecznego wniosku o przyznanie prawa własności czasowej do gruntu, faktyczne posiadanie gruntu.

Dopiero osoba będąca w posiadaniu gruntu miała prawo wystąpienia w określonym terminie ze stosownym wnioskiem o przyznanie jej prawa do posiadanego gruntu.

Odnośnie kwestii dotyczącej ustalenia, kiedy grunt nieruchomości przy ul. (...) został objęty w posiadanie gminy (...) SKO wskazało, że nastąpiło to w dniu 31 lipca 1947 r. Stan taki wynika z uregulowania zamieszczonego w § 8 ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Odbudowy z dnia 7 kwietnia 1946r., w sprawie obejmowania gruntów w posiadanie przez gminę m.st. Warszawy.

Rozporządzenie to nie przewidywało żadnej alternatywy dla w/w regulacji, zatem bez względu na to, czy inne wymogi (w szczególności zawiadomienie byłego właściciela oraz jego osobisty udział w oględzinach nieruchomości) zostały zachowane, skutek był zawsze ten sam, wobec czego z całą pewnością grunt przedmiotowej nieruchomości został objęty w posiadanie gminy z dniem 31 lipca 1947 r. Od tej daty należy obliczać sześciomiesięczny termin do złożenia przez osoby uprawnione wniosku dekretowego. Termin sześciomiesięczny mijał 31 stycznia 1948 r.

Gdyby nawet przyjąć, że z uwagi na niezachowanie wymaganej procedury objęcie gruntu w posiadanie przez gminę m.st. Warszawy nastąpiło w innym terminie, to należałoby niewątpliwie określić kryteria ustalenia tego terminu. Wskazane przez pełnomocnika stron kryteria są konsekwencją rozważań dotyczących wadliwości zastosowanej w przedmiotowej sprawie procedury objęcia nieruchomości. Dla uznania trafności argumentacji odwołania, iż wniosek z dnia 23 sierpnia 1948r., został jednak wniesiony w terminie należałoby jedynie przyjąć sposób obliczenia terminu objęcia gruntu poprzez odliczenie od w/w daty wstecz 6 miesięcznego okresu. Dla takich rozważań brak jest jednak podstawy prawnej.

Objęcie przedmiotowego gruntu w posiadanie gminy nastąpiło, gdyż tylko ten fakt miał znaczenie dla biegu terminu do złożenia wniosku. Nie objęcie gruntu czyniłoby wniosek złożony w każdym dowolnie wybranym przez dawnego właściciela nieruchomości terminie bezprzedmiotowym. Orzeczenie o przywróceniu uchybionego terminu, z uwagi na to, że nie zostało stronie doręczone nie funkcjonuje w obrocie prawnym, zatem powoływanie się na nie nie jest trafne. Terminy wskazane w dekrecie są terminami prawa materialnego, a więc nieprzywracalnymi ani orzeczeniem administracyjnym ani nawet wyrokiem sądu, wobec czego podnoszona kwestia przywrócenia terminu jest w ogóle bezprzedmiotowa dla sprawy.

SKO podało ponadto, że treść wniosku J. B. z dnia 31 maja 1948r., (o przywrócenie terminu) świadczy przeciwko argumentacji podnoszonej przez pełnomocnika w odwołaniu, gdyż umotywowała ona swą prośbę tym, że załatwienie spraw spadkowych po zmarłym w dniu 20 grudnia 1947 r., mężu który był właścicielem nieruchomości „wymagało dłuższego czasu ". Sąd Grodzki wydał orzeczenie w tym przedmiocie dopiero 19 marca 1948 r. J. B. stwierdziła w swym piśmie że:

„Wyżej wymienione okoliczności spowodowały, że termin pierwotny nie mógł być w żadnym wypadku, dotrzymany".

Wnioskodawczyni znany więc był termin określony do złożenia wniosku dekretowego a zatem nie dotrzymała go w pełni świadomie.

Odmowa przyznania następcom prawnym dawnych właścicieli nieruchomości prawa użytkowania wieczystego gruntu tej nieruchomości oraz zwrotu budynku była więc zasadna.

Obszerną skargę na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. do Naczelnego Sądu Administracyjnego, złożył pełnomocnik G. B. i A. B. domagając się jej uchylenia.

W uzasadnieniu wskazano, iż według oceny skarżących J. B. (następczyni prawna przed dekretowego właściciela nieruchomości) dotrzymała terminu złożenia wniosku dekretowego przede wszystkim dlatego, że nieruchomość została objęta w posiadanie Gminy (...) dopiero w dniu 25 listopada 1948r., nie zaś 31 lipca 1947r. jak wynika to z akt sprawy. Uchybienia proceduralne jakie miały miejsce przy objęciu nieruchomości spowodowały, iż nie wystąpił skutek prawny w formie przejęcia w w/w dniu gruntu przez Gminę. W szczególności, zainteresowanej nie zawiadomiono o terminie oględzin, wyznaczono nieruchomość do objęcia w posiadanie pomimo że nie została ona ujęta w planach zabudowy, a także umieszczono w dzienniku urzędowym informację o sporządzeniu protokołu oględzin nieruchomości mimo nie dokonania jej oględzin i z tej przyczyny nie objęcia nieruchomości w posiadanie przez Gminę (...) a także nie sporządzenia protokołu z tej czynności. Niewątpliwym jest więc fakt, iż naruszono przepisy Rozporządzenia Ministra Odbudowy z 7 kwietnia 1946 r., wydanego w porozumieniu z Ministrem Administracji Publicznej w sprawie obejmowania gruntów w posiadanie przez Gminę m.st. Warszawy. Skarżący omówił też zastosowaną procedurę objęcia gruntu w kontekście przepisów Rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928r., o postępowaniu administracyjnym (Dz.U.Nr 36, póz. 341). W konkluzji skarżący stwierdził, że grunt nieruchomości będącej przedmiotem postępowania objęto w posiadanie Gminy dopiero w dniu ukazania się 27 numeru Dziennika Urzędowego m.st. Warszawy czyli w dniu 25 listopada 1948r., ponieważ wtedy objęto w posiadanie nieruchomości jakich nie dotyczyły poprzednie ogłoszenia. W w/w organie publikacyjnym zamieszczono informację, że Gmina m.st. Warszawy obejmuje w posiadanie grunty w obrębie Warszawy nie objęte dotychczas w posiadanie, w którym to pojęciu mieszczą się zarówno nieruchomości do tego czasu nie wymienione z adresu jak i te, które wprawdzie wymieniono lecz z uwagi na niezachowanie procedury nie zostały skutecznie objęte lub w ogóle nie objęte.

Odpowiadając na zarzuty skargi Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. podtrzymało w całej rozciągłości argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniosło o jej oddalenie. Dodatkowo podało, że niezachowanie przy obejmowaniu nieruchomości w posiadanie Gminy określonych w przepisach wykonawczych wszystkich wymogów formalnych nie mogło prowadzić do bezskuteczności tej czynności objęcia ze względu na brzmienie § 8 ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Odbudowy z dnia 7 kwietnia 1946r., w sprawie obejmowania gruntów w posiadanie przez gminę m.st. Warszawy, który to przepis jednoznacznie określał termin objęcia gruntu w posiadanie jako datę dokonania przez Zarząd Miejski w organie urzędowym ogłoszenia o sporządzonym protokole oględzin co bezspornie miało miejsce w przedmiotowej sprawie.

Zdaniem Kolegium inne spekulacje co do bezskuteczności tej czynności nie znajdują żadnego uzasadnienia w obowiązujących przepisach prawa ani też stanie faktycznym sprawy. J. B. była świadoma złożenia wniosku z uchybieniem terminu za czym przemawia treść jej pisemnych wystąpień. Fakt ten jednak skarżący uznali za bez znaczenia dla sprawy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie uważa za trafny wniosek skarżących, iż okoliczności sprawy i brzmienie przepisów Rozporządzenia z dnia 7 kwietnia 1946r., pozwalają na ustalenie innego niż wskazany w Dzienniku Urzędowym nr 13 Rady Narodowej i Zarządu Miejskiego m.st. Warszawy terminu objęcia w posiadanie przedmiotowego gruntu ,ponieważ nie wynika to z treści obowiązujących przepisów.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie. Stosownie bowiem do treści przepisu art. 1 i 21 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. Nr 74, poz. 368 ze zm.) Sąd sprawuje kontrolę wykonywania administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że Sąd rozpoznając skargę ocenia czy zaskarżona decyzja nie narusza przepisów zarówno prawa materialnego jak i postępowania administracyjnego. Badając pod tym kątem zaskarżoną decyzję Sąd stwierdził, iż narusza ona prawo.

Istotą niniejszego postępowania było ustalenie czy objęcie nieruchomości położonej w Warszawie przy ul. (...) przez Gminę (...) odbyło się zgodnie z przepisami rozporządzenia Ministra Odbudowy z dnia 7 kwietnia 1946 r. w sprawie obejmowania gruntów w posiadanie przez gminę m. st. Warszawy (Dz. U. Nr 16 , poz. 112).

Zarzut naruszenia przepisów powołanego rozporządzenia był przez skarżącego wskazywany również w toku postępowania zakończonego decyzją, zaś organ prowadzący postępowanie w efekcie problemu nie wyjaśnił. Skarżący głównie wskazywał na brak zachowania wymogów z § 4, 5 i 6 rozporządzenia, organ zaś twierdził, że niezachowanie wszystkich wymogów z cyt. rozporządzenia nie prowadziło do bezskuteczności objęcia gruntu przez gminę, że względu na treść § 8 ust. 1 i 2 przedmiotowego rozporządzenia.

Organy administracji w uzasadnieniu swoich decyzji jako argument przemawiający za tym, że przedmiotowa nieruchomość została skutecznie objęta przez gminę w trybie dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279) wskazywały na uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 czerwca 2000 r. (OPK 32/99, ONSA 2000/4/142) oraz wyrok składu siedmiu sędziów NSA z dnia 11 czerwca 2001 r. (OSA 3/01, ONSA 2001/4/144), w których to wskazano, iż wystarczającym do tego, aby nastąpił skutek prawny w postaci objęcia gruntu w posiadanie przez gminę na określonym obszarze w rozumieniu art. 7 ust. 1 cyt. dekretu z dnia 26 października 1945 r., jest zamieszczenie ogłoszenia w organie urzędowym Zarządu Miejskiego m. st. Warszawy. Organ administracji nie wziął pod uwagę, że powołane orzeczenia NSA zostały wydane w oparciu o rozporządzenie Ministra Odbudowy z dnia 27 stycznia 1948 r. w sprawie obejmowania w posiadanie gruntów przez gminę m. st Warszawy ( Dz. U. Nr 6, poz. 43), które było aktem prawnym zastępującym powołane rozporządzenie z dnia 7 kwietnia 1946 r. Faktycznie z aktu tego wynika, iż jedyną przesłanką skutkującą objęciem gruntów przez gminę, był dzień wydania numeru organu urzędowego Zarządu Miejskiego m. st. Warszawy.

W niniejszej sprawie w grę wchodzi, co jest bezsporne, regulacja prawna zawarta nie w rozporządzeniu z dnia 27 stycznia 1948 r., a w rozporządzeniu z dnia 7 kwietnia 1946 r., ponieważ w dacie przyjętej w postępowaniu jako dzień objęcia nieruchomości w posiadanie obowiązywały przepisy rozporządzenia z 1946 r. Nie można między tymi aktami prawnymi stawiać znaku równości twierdząc, iż przyjęte w nich rozwiązania są tożsame i co za tym idzie stosowanie analogii między nimi jest dopuszczalne.

W żadnym wypadku nie można zgodzić się z twierdzeniem, iż identyczna sytuacja była regulowana w rozporządzeniu z dnia 7 kwietnia 1946 r. co w rozporządzeniu z dnia 27 stycznia 1948 r. Wręcz przeciwnie należy podkreślić, iż sytuacja unormowana w rozporządzeniu z 7 kwietnia 1946 r. była diametralnie różna. Było ono rygorystyczne, a postępowanie podlegało określonemu reżimowi. Aby objąć w posiadanie grunty na obszarze m. st. Warszawy, które z mocy art. 1 cyt. dekretu z dnia 26 października 1945 r. przeszły na własność gminy m. st. Warszawy, gmina ta musiała: a/ ogłosić w organie urzędowym Zarządu Miejskiego o przystąpieniu do objęcia gruntu w posiadanie zawierające dokładne oznaczenia gruntów oraz imion i nazwisk dotychczasowych właścicieli, termin oględzin, wezwanie dotychczasowego właściciela i innych zainteresowanych osób do wzięcia udziału w oględzinach ( § 3 i § 4);

b/ niezależnie od ogłoszenia, przesłanie do byłego właściciela o przystąpieniu do obejmowania gruntu w posiadanie, w miarę posiadania danych o miejscu pobytu dotychczasowego właściciela gruntu lub osoby jego prawa reprezentującej (§ 5);

c/ przeprowadzenie oględzin z udziałem przedstawiciela Zarządu i dotychczasowego właściciela, chyba że były właściciel nie stawił się pomimo zawiadomienia w sposób przewidziany w rozporządzeniu ( § 6); d/ sporządzenie protokołu do którego osoby uczestniczące w oględzinach mogą wnieść zastrzeżenia ( § 7);

e/ ogłoszenie w organie urzędowym Zarządu o sporządzonym protokole z pouczeniem o prawach przysługujących z dekretu ( § 8).

Dopiero z chwilą dokonania ogłoszenia o sporządzonym protokóle grunt był uważany za objęty. Zarząd Miejski więc był zobligowany do podjęcia działań polegających nie tylko na ogłoszeniu o przystąpieniu do objęcia w posiadanie gruntów, sporządzeniu protokołu oględzin, oraz ogłoszeniu o sporządzeniu protokołu, ale także do zawiadomienia dotychczasowych właścicieli o oględzinach. Wszystkie wyżej wymienione przesłanki winny być spełnione łącznie, aby grunt został skutecznie objęty przez gminę. Nie można było ich stosować selektywnie.

Naruszałoby to bowiem przepisy omawianego rozporządzenia (dekretu) i w efekcie prowadziło do nie rozpoczęcia biegu terminu z art. 7 ust. 1 cyt. dekretu z dnia 26 października 1945 r.

Dokonanie tych czynności miało istotne znaczenie zarówno dla gminy jak i dotychczasowych właścicieli, ponieważ to gmina obejmowała grunty posiadanie, zaś właściciel mógł wówczas złożyć wniosek o przyznanie prawa wieczystej dzierżawy z czynszem symbolicznym. Wykonanie tylko tych czynności, które nie nastręczały trudności, a nie podjęcie przy tym próby powiadomienia właściciela, powoduje w ocenie Sądu także skutek, że nie można mówić o prawidłowym objęciu w posiadanie przez gminę przedmiotowej nieruchomości i co za tym idzie, jak już wyżej wspomniano, zainicjonowania biegu terminu do złożenia wniosku o wieczystą dzierżawę.

Organ administracji powinien zbadać jakie czynności wymagane cyt. rozporządzeniem wykonano, jaki był ich zakres, czy wyczerpywały one katalog zawarty w rozporządzeniu, a jeśli nie to czy podjęto próbę ich

przeprowadzenia po to, by zachować wymogi rozporządzenia.Organ administracji nie wyjaśnił też do końca kwestii jak miało się objęcie przedmiotowej nieruchomości przez gminę w lipcu 1947 r. do kolejności odpowiadającej okresom realizacji planów zabudowania ( § 2 ust. 2 rozp. z 7 kwietnia 1946 r.). Nieruchomość mogła być objęta w posiadanie w sytuacji, kiedy został dla niej uchwalony plan zabudowania, który uprawomocnił się, zaś sam termin objęcia nieruchomości w posiadanie wiązał się z okresem realizacji planu. Istniała wprawdzie inna możliwość objęcia nieruchomości w posiadanie nie związana z planem zabudowy, ale była ona proceduralnie zbyt zawiła (zdanie 2 § 2 ust. 2 rozp. 1946 r.), co nie pozwalało na zakwalifikowanie przedmiotowej nieruchomości do objęcia w posiadanie poza kolejnością odpowiadającą okresom realizacji planów zabudowania.

Takich ustaleń organ administracji nie dokonał, chociaż pełnomocnik skarżących w swoich pismach podnosił przedstawione wyżej zarzuty, w szczególności to, że o objęciu gruntu w posiadanie dotychczasowy właściciel (jego następca prawny) nie był zawiadamiany.

Nie wynika również z akt sprawy to, aby czyniono starania w tym kierunku, by to wyjaśnić. Nie było więc podstaw do uznania, iż przepisy rozporządzenia nie zostały naruszone, a zatem, że orzeczenie nie narusza prawa.

Niniejszy wyrok NSA nie jest orzeczeniem odosobnionym, bowiem już wcześniej Naczelny Sąd Administracyjny prezentował podobne stanowisko w wyrokach I SA 642/99 z dnia 28 listopada 2000 r. i IV SA 1028/97 z dnia 2 kwietnia 1998 r.

Z uwagi na powyższe Sąd działając z mocy przepisu art. 22 ust. 2 pkt 2 i 3 oraz art. 55 ust. 1 powołanej ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym orzekł o uwzględnieniu skargi.