Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 944/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2021-12-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 17  ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tadeusz Kiełkowski (spr.) Sędziowie : WSA Ewa Michna WSA Janusz Kasprzycki po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 9 grudnia 2021 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 4 maja 2021 r. znak [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 4 maja 2021 r., znak [...], działając na podstawie art. 17, art. 24 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111), Rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczenia rodzinnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1466), oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 735), po rozpatrzeniu odwołania J. K. od decyzji wydanej z upoważnienia Burmistrza Miasta z dnia [...] 2021 r., nr [...], znak sprawy: [...], odmawiającej przyznania J. K. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad mężem – W. K., ur. 1943- [...], legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności – utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji.

Powyższa decyzja, która jest przedmiotem skargi, zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.

Burmistrz Miasta decyzją nr [...] z dnia [...] 2020 r., znak sprawy: [...], odmówił ustalenia na rzecz J. K. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad mężem – W. K., ur. 1943 – [...], legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ I instancji, w pierwszej kolejności, powołując się na art. 17 ust. 1 i ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych wskazał osoby, którym przysługuje świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Następnie przedstawiono stan faktyczny sprawy. W dniu 10 grudnia 2020 r. J. K. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad mężem – W. K., ur. 1943- [...], legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wydanym przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w dniu 11 grudnia 2020 r. Daty istnienia niepełnosprawności nie da się ustalić, a stopień niepełnosprawności datuje się od dna 11 grudnia 2020 r. Ustalono również w sprawie, że J. K. pozostaje w związku małżeńskim i osobiście sprawuje opiekę nad mężem W. K. Ponadto wnioskodawczyni nie jest w stanie udokumentować przebiegu swojego zatrudnienia żadnym świadectwem pracy ani innym dokumentem. Oświadczyła, że ma przepracowane 12 lat, a ostatnie zatrudnienie zakończyło się w latach 70-ych. Obecnie J. K. nie pracuje, nie prowadzi działalności gospodarczej, nie osiąga dochodów, opiekuje się niepełnosprawnym mężem. Zdaniem organu I instancji, fakt pozostawania w związku małżeńskim osoby niepełnosprawnej wymagającej opieki powoduje, że nie został spełniony warunek określony w art. 1 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wobec powyższego, organ I instancji powołując się na przepis art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, uznał, że na J. K., jako żonie niepełnosprawnego W. K., nie ciąży obowiązek alimentacyjny, a więc świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje. Ustalono również, że J. K. ma ukończony 73 rok życia, więc podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, czy też rezygnacja z zatrudnienia nie jest możliwe. Wobec powyższego wnioskodawczyni nie podejmuje, ani też nie rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem. Zdaniem organu I instancji nie jest spełniony warunek określony w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Od powyższej decyzji odwołała się J. K., wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem. Strona zakwestionowała stanowisko organu I instancji, że w przedmiotowej sprawie nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1 i ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Strona podniosła, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych był przedmiotem oceny Trybunału Konstytucyjnego, który wyrokiem z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, orzekł o niezgodności art. 17 ust. 1b ww. ustawy w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Ponadto J. K. nie zgadza się ze stanowiskiem organu I instancji, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, ponieważ nie ciąży na niej obowiązek alimentacyjny wobec męża. Zgodnie z art. 128 k.r.i.o. obowiązek alimentacyjny to obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania. Obowiązek alimentacyjny małżonka (w stosunku do współmałżonka) wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych i innych, nawet w sytuacji, gdy małżonkowie są w separacji lub po rozwodzie, co wynika treści przepisów art. 23, art. 27, a także art. 130 k.r.i.o. Dlatego też – zdaniem odwołującej się – jest ona uprawniona do świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ jest inną osobą, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, albowiem jest poza osobami wymienionymi w pkt 1-3 art. 17 ust. 1 pkt 4 przytoczonej ustawy. Ponadto zakwestionowano stanowisko organu I instancji, że skoro J. K. ma 73 lata, to nie może podjąć zatrudnienia oraz rezygnacja z zatrudnienia też nie jest możliwa. W tym zakresie odwołująca się wyjaśniła, że składała wniosek o emeryturę, jednak otrzymała odmowę, gdyż nie ma udowodnionych 25 lat pracy. Ponadto nie jest w stanie podjąć zatrudnienia w związku z tym, że mąż wymaga całodobowej opieki. Porusza się o kulach, ma niedosłuch, nie może sam wychodzić i załatwiać wszelkiego rodzaju spraw urzędowych, rodzinnych, zdrowotnych.

Działając na skutek odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze wydało opisaną na wstępie decyzję z dnia 4 maja 2021 r., którą utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Burmistrza Miasta. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ odwoławczy zreferował przebieg postępowania, przytoczył art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych – i wskazał, że przesłankami przyznania świadczenia pielęgnacyjnego są: sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, wymagającym stałej pielęgnacji, i niepodejmowanie z tego powodu pracy. Celem instytucji świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej, by opiekować się osobą niepełnosprawną. Świadczenie pielęgnacyjne ma zatem zastąpić dochód, wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć osoba pielęgnująca. Zarówno osoba sprawująca opiekę nad niepełnosprawnym dzieckiem, jak też osoba opiekująca się innym członkiem rodziny, wobec którego obciążona jest obowiązkiem alimentacyjnym, wypełniają zobowiązanie o charakterze prawnorodzinnym, którego źródłem są przepisy kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Obydwie te kategorie osób rezygnują, w związku z realizacją tego obowiązku, z podjęcia lub kontynuowania zatrudnienia.

Zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 2a, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Przesłanka negatywna ujęta w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.a nie dotyczy małżonka osoby wymagającej opieki, spełniającego określone w art. 17 ust. 1 tej ustawy wymogi do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, ale odnosi się do krewnych osoby o znacznym stopniu niepełnosprawności, którzy ubiegaliby się o świadczenie pielęgnacyjne (lub już je otrzymują) w sytuacji, gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. Mając na uwadze treść regulacji zawartej w art. 17 ustawy, zdaniem organu odwoławczego uznać należy, że wolą ustawodawcy było wyraźne wykluczenie możliwości przyznawania świadczeń pielęgnacyjnych innym uprawnionym osobom niż małżonek w sytuacji, gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. Za takim poglądem przemawiają także przepisy k.r.o., do których odsyła art.17 ust. 1 pkt 4 ustawy, w kwestii ustalenia osób, na których ciąży obowiązek alimentacyjny. Z mocy art. 23 i 27 k.r.o. małżonkowie zobowiązani są do wzajemnej pomocy oraz przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Co więcej, w myśl art. 130 k.r.o., obowiązek jednego małżonka dostarczania środków utrzymania drugiemu małżonkowi po rozwiązaniu lub unieważnieniu małżeństwa albo po orzeczeniu separacji wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych tego małżonka. Stwierdzić zatem należy – zdaniem organu odwoławczego – iż odwołująca się znajduje się w kręgu podmiotów uprawnionych do ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem.

Dalej organ odwoławczy wskazał, że osobą wymagającą opieki jest w niniejszej sprawie W. K., który legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym, wydanym na okres czasowy tj. do 31 grudnia 2024 r. przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności. Daty istnienia niepełnosprawności nie da się ustalić, a stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 11 grudnia 2020 r. Stosowne orzeczenie potwierdzające jego niepełnosprawność zostało załączone do akt przedmiotowej sprawy. Z akt sprawy wynika, że odwołująca się złożyła w dniu 30 grudnia 2020 r. wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W oświadczeniu podaje, że z uwagi na pogarszający się stan zdrowia męża nie jest w stanie podjąć dalszego zatrudnienia. W ocenie organu odwoławczego, w realiach niniejszej sprawy nie doszło do rezygnacji z zatrudnienia z uwagi na fakt, że zatrudnienie J. K. ustało w latach 70-ych (oświadczenie J. K.). Brak jest związku przyczynowo skutkowego między niepełnosprawnością W. K. w stopniu znacznym, która jest orzeczona od dnia 11 grudnia 2020 r., a koniecznością rezygnacji lub nie podejmowania pracy po ustaniu pracy w latach 70-ych. Ponadto, mając na uwadze oświadczenie J. K., dotyczące zakresu opieki nad mężem, organ odwoławczy uznał, że zakres tej opieki nie jest taki, iż uniemożliwia J. K. podjęcie zatrudnienia czy innej pracy zarobkowej. W ocenie organu odwoławczego, odwołująca się w zasadzie nie wykonuje przy mężu czynności pielęgnacyjnych, ściśle związanych z jego osobą, wymagających ciągłej, całodobowej obecności i pomocy w podstawowych czynnościach życiowych, gdyż z oświadczenia J. K. nie wynika, aby W. K. wymagał pampersowania, czy np. pielęgnacji przetok czy stomii, czy też aby wymagał karmienia przez sondę, czy też używał cewnika, czy też potrzebował pomocy w załatwianiu potrzeb fizjologicznych. Pomoc odwołującej się zasadniczo sprowadza się do wykonywania zwykłych czynności dnia codziennego, jakie wykonuje się zwykle w każdym gospodarstwie domowym, również w tych rodzinach, gdzie wszyscy ich członkowie pracują i jak sama odwołująca się twierdzi, mąż wymaga pomocy w załatwianiu wszelkiego rodzaju spraw urzędowych, rodzinnych, zdrowotnych, gdyż porusza się o kulach. Dokonując tej oceny organ odwoławczy miał na uwadze orzecznictwo sądów administracyjnych, z którego wynikają kryteria oceny opieki i jej zakresu (wyrok NSA z dnia 23 października 2020 r., I OSK 1148/20). Organ odwoławczy skonkludował, że w realiach niniejszej sprawy przyznanie wnioskowanego świadczenia byłoby niezgodne z obowiązującą wykładnią przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Pismem z dnia 10 czerwca 2021 r. J. K. złożyła skargę na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu skargi skarżąca wskazała w szczególności, że wykładnia prawa dokonana przez organ powoduje dyskryminację osób, które nie podjęły pracy zawodowej i nie nabyły prawa do emerytury. Wiek 73 lat nie powinien wykluczać skarżącej z rynku pracy tym bardziej, że kobiety, poza pracą zawodową, pracują w domu, mają za sobą wychowanie własnych dzieci i bieżącą pomoc przy wnukach. Stwierdzenie niezdolności do pracy nie jest konsekwencją osiągnięcia wieku emerytalnego, lecz stanu zdrowia. Osoba, której stan zdrowa nie wyklucza zatrudnienia, a która ukończyła 60 lat w przypadku kobiety i 65 lat w przypadku mężczyzny, może podjąć zatrudnienie i uzyskiwać wynagrodzenie za pracę; wynika to wprost z przepisów art. 103 i art. 103a ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Organy nie mogą dokonywać oceny zdolności skarżącej do podjęcia pracy przez pryzmat wieku skarżącej. Skarżąca zwróciła uwagę na rozwiązanie polegające na umożliwieniu osobie uprawnionej do wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno-rentowego. Osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę, może dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego, tj. emerytury.

Dalej skarżąca wskazała, że art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie określa żadnych ram czasowych co do wykazania rezygnacji z zatrudnienia, czy też nie podejmowania pracy z powodu konieczności sprawowania opieki; podkreśliła też, że nie jest dopuszczalne różnicowanie sytuacji prawnej osób, które rezygnują z wykonywanej już pracy i osób, które rezygnują z samego podjęcia pracy. Sprawowanie opieki nie zostało zdefiniowane w ustawie. Okoliczność, że mąż skarżącej nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować bez stałej opieki drugiej osoby została potwierdzona przez wyspecjalizowany organ – Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności. Opieka nad osobą niepełnosprawną, o której mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, nie musi być sprawowana nieustannie przez całą dobę. Sposób jej sprawowania jest bowiem uzależniony od rodzaju schorzeń osoby wymagającej opieki. Wskazany przepis wymaga, aby opieka nad osobą niepełnosprawną legitymującą się stosownym orzeczeniem o niepełnosprawności sprawowana była zgodnie ze wskazaniami wynikającymi z orzeczenia o niepełnosprawności, a zatem aby była to opieka długotrwała i stała.

Skarżąca za krzywdzące uznała twierdzenie, że w zasadzie nie wykonuje przy mężu czynności pielęgnacyjnych ściśle związanych z jego osobą, ponieważ mąż nie wymaga pampersowania, pielęgnacji przetok, czy stomii, nie wymaga też karmienia przesz sondę i również nie używa cewnika. W § 29 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności zapisano, że standardy w zakresie kwalifikowania do znacznego stopnia niepełnosprawności zawierają kryteria określające skutki naruszenia sprawności organizmu powodujące konieczność sprawowania opieki, co oznacza całkowitą zależność osoby od otoczenia, polegającą na pielęgnacji w zakresie higieny osobistej i karmienia lub w wykonywaniu czynności samoobsługowych, prowadzeniu gospodarstwa domowego oraz ułatwiania kontaktów ze środowiskiem. Prowadzenie gospodarstwa domowego, w tym przygotowywanie posiłków i ich podawanie, sprzątanie domu, czy robienie zakupów to w określonych przypadkach czynności niezbędne dla prawidłowego funkcjonowania osoby wymagającej opieki i wchodzące w zakres opieki, którą postrzega się jako opiekę sprawowaną prawidłowo. Mąż skarżącej choruje na złośliwą anemię megaloplastyczną, spowodowaną niedoborem witaminy B12 (przyczyną niedoboru witaminy B12 jest zaburzenie wchłaniania), co powoduje, że jest on ciągle senny, ma mroczki przed oczami, częste zawroty i bóle głowy. Bardzo łatwo się męczy. Mąż skarżącej ma niedosłuch zaawansowany i nosi aparat słuchowy. Ponadto ma zwyrodnienie stawu biodrowego i zakwalifikowany został do zabiegu wszczepienie endoprotezy stawu biodrowego.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując swoje stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Organ odwoławczy odniósł się również do twierdzeń skargi, uznając je za niezasadne.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.

Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 137) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325, dalej "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia jego nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd nie rozstrzyga sprawy administracyjnej merytorycznie, lecz ocenia zgodność aktu z prawem.

Kontrolując zaskarżoną decyzję zgodnie ze wskazanymi wyżej kryteriami, należało uznać, że odpowiada ona prawu i nie ma podstaw do pozbawienia jej mocy wiążącej. Skarga okazała się niezasadna.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. oświadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm., dalej "ustawa") świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Wedle art. 17 ust. 1a ustawy osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W myśl art. 17 ust. 1b świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Z kolei art. 17 ust. 5 ustawy stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli: 1) osoba sprawująca opiekę: a) ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym, b) ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów; 2) osoba wymagająca opieki: a) pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, b) została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu; 3) na osobę wymagającą opieki inna osoba ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury; (...) 5) na osobę wymagającą opieki jest ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego lub prawo do zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów; 6) na osobę wymagającą opieki inna osoba jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.

W niniejszej sprawie organ odwoławczy prawidłowo stwierdził, że skarżąca znajduje się w kręgu podmiotów potencjalnie uprawnionych do ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem. Sąd podziela jednak stanowisko organu odwoławczego także co do tego, że nie została spełniona przesłanka niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki, jak również co do tego, że zakres czynności podejmowanych przez skarżącą nie ma znamion opieki w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy.

Spełnienie przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki powinno być oceniane przy uwzględnieniu ogółu okoliczności sprawy. "Związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły. Ocena spełnienia przesłanek z art. 17 ust. 1 u.ś.r. powinna być aktualna, to jest odnosząca się do czasu, w którym wnioskodawca wystąpił o przyznanie świadczenia" (wyrok WSA w Szczecinie z dnia 28 października 2021 r., II SA/Sz 560/21, CBOSA). Okoliczności sprawy niniejszej – postrzegane nie tyle z osobna, ile łącznie – pozwalają uznać konkluzję organu odwoławczego za zasadną. W tym kontekście trzeba mieć na względzie zarówno wiek skarżącej, jak i niepodejmowanie przez skarżącą pracy od lat siedemdziesiątych tudzież to, że sprawowanie opieki nad mężem – z uwagi na jej zakres – w istocie nie wyklucza ewentualnego zatrudnienia. Nawiązując do argumentacji skargi wypada podkreślić, iż samo to, że podjęcie pracy w wieku emerytalnym nie jest pod względem prawnym ani faktycznym całkowicie wykluczone – nie implikuje spełnienia odnośnej przesłanki z art. 17 ust. 1 ustawy. W ocenie Sądu, nie ma podstaw do przyjęcia – a tylko wtedy wspomniana przesłanka byłaby spełniona – że skarżąca obecnie rzeczywiście podjęłaby zatrudnienie lub inną pracę zarobkową, a nie czyni tego tylko z powodu sprawowanej opieki. Gdy zaś idzie o kwestię emerytury, to istotnie przyjmuje się obecnie, że w razie zbiegu uprawnień do tego świadczenia i do świadczenia pielęgnacyjnego uprawniony ma prawo wyboru – niemniej jednak pogląd ten nie ma w niniejszej sprawie znaczenia, ponieważ skarżąca nie nabyła prawa do emerytury. Należy przy tym podkreślić, że brak prawa do emerytury, który mógłby być rozważany w kontekście przesłanek negatywnych świadczenia pielęgnacyjnego, nie jest argumentem czy też dodatkową racją przemawiającą za przyznaniem wspomnianego świadczenia. Świadczenie pielęgnacyjne nie może być bowiem traktowane jako surogat emerytury dla osób, które nie nabyły do niej prawa. Brak kryterium wieku pośród przesłanek świadczenia pielęgnacyjnego może prowadzić do sytuacji, w której dojdzie do obejścia przepisów prawa, regulującego przyznawanie świadczeń emerytalnych. "Świadczenie pielęgnacyjne przyznawane bowiem osobie sprawującej opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny a będącej w wieku, uprawniającym do otrzymania emerytury, w istocie rzeczy będzie pełnić funkcję nie tyle surogatu wynagrodzenia za pracę a surogatu świadczenia emerytalnego. Gdyby zaś taka była intencja ustawodawcy to wydaje się, że zbędnym byłoby wprowadzenie zasady, iż uprawnionemu do otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego jest jednocześnie opłacana składka na ubezpieczenie społeczne" (wyrok NSA z dnia 20 marca 2014 r., I OSK 416/13, CBOSA; zob. też powołany wyżej wyrok WSA w Szczecinie z dnia 28 października 2021 r.).

Jak już wyżej zaznaczono, Sąd podziela także ocenę organu odwoławczego, że pomoc skarżącej zasadniczo sprowadza się do wykonywania zwykłych czynności dnia codziennego i nie ma znamion opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 ustawy. W ocenie Sądu, podniesione w skardze okoliczności, w tym wskazanie na anemię, niedosłuch oraz zwyrodnienie stawu biodrowego męża skarżącej, nie podważają tej oceny.

Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.