Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1638/06
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2007-11-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Minister Infrastruktury
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 1 ust 1 w zw z art 2 pkt 1 lit c i f
journal: Dz.U. 1948 nr 20 poz 138
law: Dekret z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 r.
article: art. 145 § 1 pkt 1 lit c w zw z art 133 § 1 i 134 § 1
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 156 § 1 pkt 2
journal: Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Wojciech Chróścielewski Sędziowie NSA Joanna Banasiewicz (spr.) Jerzy Solarski Protokolant Michał Zawadzki po rozpoznaniu w dniu 23 listopada 2007r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skarg kasacyjnych Województwa M. - Zarząd Dróg Wojewódzkich w K. i Prezydenta Miasta K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 maja 2006 r. sygn. akt I SA/Wa 829/05 w sprawie ze skarg Województwa M. i Prezydenta Miasta K. na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargi kasacyjne


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, wyrokiem z dnia 5 maja 2006 r., sygn. akt I SA/Wa 829/05 oddalił skargę Województwa Małopolskiego i Prezydenta Miasta K. na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...], nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji.

Wyrok został wydany w następujących okolicznościach sprawy:

Wojewoda K. orzeczeniem z dnia [...] października 1949 r., nr [...] wywłaszczył – na wniosek Centralnego Zarządu Przemysłu Naftowego w K. – na rzecz Skarbu Państwa nieruchomość położoną w K. przy ul. [...] i [...], objętą Iwh [...] I.kat. [...] o powierzchni 1667 m2 i Iwh [...] I.kat 41/4 o powierzchni 1681 m2, stanowiącą własność M. W.-G., A. W.-G. oraz Z. W. Wywłaszczenia dokonano na podstawie przepisów dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 (Dz. U. Nr 20, poz. 138). Decyzją z dnia [...] lutego 1954 r., nr [...] Odwoławcza Komisja Wywłaszczeniowa przy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. utrzymała w mocy powyższe orzeczenie.

Pismem z dnia 14 listopada 1991 r. M. W.-G. i A. W.-G. wystąpiły do Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa z wnioskiem o stwierdzenie nieważności ww. orzeczeń wywłaszczeniowych.

Po przeprowadzeniu postępowania nadzorczego Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzją z dnia [...], nr [...] stwierdził nieważność orzeczenia z dnia [...] października 1949 r. i wydanej w trybie odwoławczym decyzji z dnia [...] lutego 1954 r. w części dotyczącej przedmiotowej nieruchomości. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ centralny stwierdził, że wywłaszczenie nieruchomości w trybie przepisów dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. nastąpiło z rażącym naruszeniem prawa, bowiem trudno jest utożsamiać fakt zajmowania przedmiotowej nieruchomości przez okupacyjną policję, a więc jednostkę zajmującą się eksterminacją narodu polskiego, z celem użyteczności publicznej, o którym mowa w art. 2 ust. 1 pkt f dekretu, jak również zajmowania przez Armię Radziecką, czyli armię obcego Państwa, z zajęciem na cele wojskowe – art. 2 ust.1 pkt c dekretu. Ponadto wywłaszczona nieruchomość w dacie wejścia w życie ww. dekretu przeznaczona była pod zabudowę mieszkaniową.

[...] Spółka z o.o. oraz Wojewódzka Dyrekcja Dróg Miejskich w K. wystąpiły z wnioskami o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją z dnia [...] września 1998 r., a Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzją z dnia [...] listopada 1999 r., nr [...] utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] września 1998 r.

W dniu 2 września 2002 r. Zarząd Dróg Wojewódzkich w K. wystąpił z wnioskiem o stwierdzenie nieważności powołanej decyzji Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] września 1998 r. jako wydanej z rażącym naruszeniem przepisów prawa materialnego i proceduralnego. Decyzją z dnia [...] lipca 2004 r., nr [...] Minister Infrastruktury odmówił stwierdzenia nieważności tej decyzji uznając, że prawidłowo stwierdzono nieważność decyzji wywłaszczeniowych. Ponownie rozpatrując sprawę na wniosek Województwa M., decyzją z dnia [...] lipca 2005 r. Minister Infrastruktury utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] lipca 2004 r.

Skargi na powyższą decyzję wnieśli Województwo M. i Prezydent Miasta K. wykonujący zadania starosty – jako organ reprezentujący Skarb Państwa. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalając skargi wyrokiem z dnia 5 maja 2006 r. podkreślił, że stwierdzenie nieważności decyzji nastąpić może wyłącznie wówczas, gdy ustalone zostanie, że jest ona obarczona jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a. Województwo M. zarzucając zaskarżonej decyzji rażące naruszenie art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 15, art. 16 § 1, art. 73, art. 74, art. 77, art. 78, art. 80 oraz art. 107 k.p.a. w żaden sposób nie wskazało, na czym miałoby polegać oczywiste naruszenie tych przepisów proceduralnych przez Ministra Infrastruktury. Sąd badając legalność decyzji nie dostrzegł, aby naruszała ona w sposób nie do zaakceptowania z punktu widzenia praworządności normy procesowe. Istota sprawy dotyczy kwestii czy Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast w sposób prawidłowy zastosował przy ocenie decyzji wywłaszczeniowej art. 156-158 k.p.a. Dla oceny legalności orzeczenia o wywłaszczeniu decydujące znaczenie ma okoliczność czy nieruchomość w okresie pomiędzy dniem 1 września 1939 r., a dniem 9 maja 1945 r. została zajęta na cel użyteczności publicznej. Organ nadzoru uznał, że materiał dowodowy wskazuje w sposób jednoznaczny, że nieruchomość została w trakcie wojny zajęta przez wojsko niemieckie i policję, a potem przez armię radziecką. Fakt ten nie jest również sporny między stronami.

Stosownie do art. 1 ust. 1 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 dopuszczalność wywłaszczenia nieruchomości uzależniona została od kumulatywnego wystąpienia dwóch przesłanek, to jest zajęcia nieruchomości w okresie od 1 września 1939 r. do 9 maja 1945 r. wyłącznie na cele wymienione w ust. 2 tego przepisu i w art. 2 pkt 1 oraz znajdowania się zajętej nieruchomości w dniu wejścia w życie powyższego dekretu w posiadaniu Skarbu Państwa, związków samorządu terytorialnego lub przedsiębiorstw państwowych. Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego nie sposób zaaprobować stanowiska, że intencją normodawcy omawianego dekretu miało być usankcjonowanie, poprzez m.in. identyczne traktowanie, działalności polegającej na zajęciu nieruchomości w okresie wojny 1939 -1945, dokonywanej zarówno przez władze polskie, jak i okupacyjne - aktów władzy państwowej okupanta w stosunku do obywateli polskich. Zgodnie z poglądami wyrażonymi w orzecznictwie, zwłaszcza Sądu Najwyższego, Rzeszy Niemieckiej i jej funkcjonariuszom nie przysługiwało, w związku z faktycznym opanowaniem Polski, prawo do wykonywania na terytorium Polski aktów władzy państwowej w stosunku do obywateli polskich, na co zezwalał okupantowi regulamin praw i zwyczajów wojny lądowej, stanowiący aneks do IV Konwencji Haskiej z dnia 18 października 1907 r. (Dz. U. z 1927 r. Nr 21, poz. 161), ponieważ tzw. okupacja przez Rzeszę Niemiecką obszarów Państwa Polskiego nie była okupacją w rozumieniu prawa międzynarodowego (por. orzeczenie z dnia 13 kwietnia 1948 r., OSN 1/49, poz. 20). Konsekwencją tej zasady ogólnej było stanowisko Sądu Najwyższego o bezskuteczności czynności cywilnoprawnych w zakresie rozporządzania nieruchomościami przez ustanowione przez okupanta urzędy (orzeczenie z dnia 2 lutego 1952 r. C.946/51, OSN III/53, poz. 67). Działania władz okupacyjnych niemające nawet formalnego umocowania w czynnościach cywilnoprawnych, tym bardziej nie mogą być uznane za prawnie skuteczne. Objęcie przedmiotowej nieruchomości we władanie przez okupanta niemieckiego nie było równoznaczne z zajęciem w rozumieniu art. 1 ust. 1 omawianego dekretu, a władanie tą nieruchomością przez okupanta nie realizowało celu "użyteczności publicznej" (art. 2 pkt 1 lit. f). Zajęcie nieruchomości na cele wojskowe okupanta niemieckiego oraz armii radzieckiej nie mogło być traktowane jako przesłanka wywłaszczenia nieruchomości w rozumieniu art. 2 pkt 1 lit. c dekretu wywłaszczeniowego, kwestii tej nie może przesądzać literalne brzmienie przepisu.

Odnosząc się do zarzutu braku w aktach sprawy oryginałów orzeczeń wywłaszczeniowych stwierdzono, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy w sposób jednoznaczny wskazuje, że został wydany akt administracyjny wywołujący negatywne skutki w sferze praw jednostki w postaci wywłaszczenia prywatnej nieruchomości, a organ zgromadził całą dostępną dokumentację postępowania wywłaszczeniowego. Uznając, że decyzja Ministra Infrastruktury z dnia [...] lutego 2005 r. nie narusza prawa, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej P.p.s.a., oddalono skargi.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosło Województwo M. – Zarząd Dróg Wojewódzkich w K., zarzucając: 1) naruszenie przepisów prawa materialnego w postaci a) art. 1 w związku z art. 2 pkt. 1 lit. c i f dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939 - 1945 r. w związku z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez błędną wykładnię i b) art. 1 § 1 i § 2 ustawy - Prawo o ustroju sądów administracyjnych z dnia 25 lipca 2002 r. (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) przez niewłaściwe zastosowanie pozostające w bezpośrednim związku z rozstrzygnięciem zaskarżonego niniejszą skargą wyroku; 2) naruszenie przepisów postępowania – art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 133 § 1, art. 134 § 1 ustawy – Prawo o ustroju sądów administracyjnych z dnia 25 lipca 2002 r. (jak wynika z uzasadnienia skargi kasacyjnej zarzut dotyczył naruszenia przepisów P.p.s.a.) oraz z art. 6, 7, 8, 9, 15, 16 § 1, art.73, 74, 78, 80 i 107 k.p.a., które miało istotny wpływ na wynik sprawy. W oparciu o powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i uchylenie w całości zaskarżonej decyzji Wojewody M. oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta K. z dnia 3 czerwca 2003 r.

Jak stwierdzono w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie odniósł się w żaden sposób do argumentacji skarżącego zawartej we wniesionej przez niego skardze wskazującej na arbitralną i rozszerzającą wykładnię art. 1 i 2 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 roku o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej dokonaną przez organ orzekający w postępowaniu administracyjnym, podzielając w całości jego argumentację, wynikającą z przyjętego przez Sąd kryterium słusznościowego. Stosowanie takiego kryterium oraz posiłkowanie się nim przy dokonywaniu oceny legalności i prawidłowości orzeczenia wywłaszczeniowego Wojewody K. z dnia [...] października 1949 r. nie tylko uchybia i rażąco narusza dyspozycję art. 156 k.p.a., ale również nie znajduje żadnego uzasadnienia odnośnie rozumienia i stosowania art. 1 powołanego wyżej dekretu.

Rozpatrując skargę na decyzję w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Sąd zakresem orzekania winien objąć decyzję wydaną w zwykłym toku instancji, to jest decyzję wywłaszczeniową oraz dokonać oceny jej legalności w dacie jej wydawania (rok 1949). Nowa wykładnia przepisu prawa dokonana w ramach innego reżimu prawnego stosującego prawo nie mogła stanowić legalnej podstawy do stwierdzenia nieważności decyzji objętej postępowaniem nadzorczym. Ponadto oceny decyzji Wojewódzki Sąd Administracyjny dokonał opierając się na pierwotnym brzmieniu art. 1 dekretu, pomijając, że przedmiotowa nieruchomość była w dacie wejścia w życie dekretu już we władaniu Przedsiębiorstwa Państwowego "[...]" w K. podległego Centralnemu Zarządowi Przemysłu Naftowego w K. i przewidziana została na rozbudowę przedsiębiorstwa państwowego podstawowej gałęzi narodowej, jaką był przemysł naftowy. Okoliczność, iż dekret posługuje się zwrotem "na cele wojskowe" wskazuje, iż w rozumieniu dekretu wywłaszczenie dopuszczalne było w przypadku zajęcia nieruchomości w okresie wojny w latach 1939 - 1945 na każdy cel wojskowy i zajęcie przez wojska radzieckie 18 stycznia 1944 r. tej nieruchomości wobec wydania dekretu w 1948 r. dotyczyło właśnie zaistnienia takiej właśnie okoliczności, związanej z toczącą się wojną. Brak jest zatem jakiegokolwiek racjonalnego uzasadnienia dla podzielenia prawidłowości dokonanej przez Sąd wykładni rozumienia ww. pojęć i tym samym dokonanej przez Sąd wykładni art. 1 w zw. z art. 2 lit. c i f dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych, sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 ww. artykułu kontrola ta winna być sprawowana pod względem zgodności z prawem. Obowiązkiem Sądu było ustalenie podstawy prawnej wywłaszczenia i prawidłowości prowadzonego postępowania administracyjnego w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji wywłaszczeniowej i odmowy stwierdzenia nieważności decyzji stwierdzającej jej nieważność. Sąd pierwszej instancji pominął całkowicie wymogi formalne, jakie winna spełniać decyzja administracyjna (jej kopia lub odpis) jak i podnoszoną przez skarżącego okoliczność braku w aktach sprawy oryginału decyzji wywłaszczeniowej, uwierzytelnionej jej kopii lub odpisu. Wątpliwym jest zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną czy decyzja nosić winna datę [...] października 1949 r., czy też [...] października 1949 r. .

Stanowisko Sądu skutkuje przyjęciem, iż kontrola Sądu nie została dokonana w sposób pełny i wyczerpujący zgodnie z wymogami art. 1 ustawy – Prawo o ustroju sądów administracyjnych, tym bardziej iż Sąd zobowiązany był wziąć pod rozwagę z urzędu wszelkie naruszenia prawa, jeśli mogły mieć wpływ na wynik sprawy, w tym wynikające także z faktu pominięcia skarżącego jako strony postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji wywłaszczeniowej. Powyższe uzasadnia sformułowanie na zasadzie art. 174 pkt 2 P.p.s.a. zarzutu naruszenia przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, to jest art. 145 § 1 lit. c w związku z art. 133 § 1 i art. 134 P.p.s.a. poprzez rozpoznanie sprawy z pominięciem niektórych istotnych dowodów znajdujących się w aktach sprawy, czyli nie na podstawie całości akt sprawy oraz z naruszeniem podstawowych zasad postępowania administracyjnego, w tym zwłaszcza art. 7, 10, k.p.a.

Skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 maja 2006 r. wniósł także Prezydent Miasta K., zarzucając mu naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 1 ust. 1 w zw. z art. 2 ust. 1 (winno być pkt 1) lit. c oraz lit. f dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 poprzez przyjęcie przez Sąd, iż nie została spełniona ustawowa przesłanka polegająca na zajęciu przedmiotowej nieruchomości na cele użyteczności publicznej. Wskazując na powyższe Prezydent wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że na tle przepisów dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945, w szczególności art. 2 pkt 1 lit. c, w doktrynie i orzecznictwie istnieją wątpliwości co do zakresu użytych w nim sformułowań. Zdaniem skarżącego znajdujące się w art. 2 pkt 1 lit. c pojęcie "na cele wojskowe" świadczy o tym, że nieruchomość mogła być zajęta na każdy cel wojskowy, gdyż dekret nie określał dokładnie i konkretnie tego celu. Wbrew stanowisku zaprezentowanemu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, kwestionującemu w tym kontekście literalną wykładnię tego przepisu, zauważono, że w okresie drugiej wojny światowej w latach 1939-1945 tylko wojska niemieckie lub radzieckie mogły w sposób władczy zajmować nieruchomości w Polsce, a nie miały takiej możliwości wojska polskie. Zatem oczywistym jest, że w dekrecie z 7 kwietnia 1948 r. chodzi o nieruchomości zajęte przez obce wojska. Takie jest ratio legis tego przepisu, nie zaś jego wykładnia gramatyczna, co także znalazło potwierdzenie w uzasadnieniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 kwietnia 2006 r. (sygn. akt I SA/Wa 1079/05).

Odnosząc się do powołanej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny okoliczności, że brak jest podstaw do twierdzenia, iż nieruchomość była w posiadaniu któregokolwiek z podmiotów wymienionych w art. 1 ust. 1 dekretu w dniu jego wejścia w życie wskazano, że przedmiotowa nieruchomość, po opuszczeniu jej przez wojska radzieckie w 1947 r., została przekazana w użytkowanie Przedsiębiorstwu Poszukiwań Naftowych i Miejskiemu Przedsiębiorstwu Transportu i Sprzętu Budowlanego, a więc w dacie wejścia w życie dekretu znajdowała się we władaniu podmiotu, którego celem była rozbudowa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (art. 2 pkt 1 lit. b dekretu) ewentualnie mieszczących się w kategorii nieruchomości przeznaczonych na cele użyteczności publicznej (art. 2 pkt 1 lit. f dekretu).

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skargi kasacyjne wniesione w rozpoznawanej sprawie nie mają usprawiedliwionych podstaw.

Nie można podzielić stanowiska Województwa M., że Sąd pierwszej instancji naruszył przepisy postępowania to jest, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 133 § 1 i art. 134 § 1 P.p.s.a. oraz wskazane w skardze kasacyjnej przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego w sposób, który miał istoty wpływ na wynik sprawy. Zarzut, że sprawa została przez ten Sąd rozpoznana z pominięciem istotnych dowodów znajdujących się w aktach sprawy, a więc nie na podstawie całości tych akt, z naruszeniem podstawowych zasad postępowania administracyjnego, w tym zwłaszcza art. 7 i 10 k.p.a. nie jest uzasadniony. Zauważyć należy, że zarzuty skargi kasacyjnej w tym względzie zostały sformułowane ogólnikowo. Nie wskazano jakich konkretnych uchybień poszczególnym przepisom kodeksu postępowania administracyjnego dopuścił się w postępowaniu nadzorczym Minister Infrastruktury, a które następnie Sąd pominął, dokonując oceny legalności zaskarżonej decyzji. Jedyny skonkretyzowany zarzut dotyczy braku w aktach oryginału decyzji wywłaszczeniowej, która to okoliczność była rozważana przez Sąd I instancji. Wątpliwości strony co do daty, w jakiej nieruchomość została wywłaszczona nie są uzasadnione, ze znajdujących się w aktach administracyjnych poświadczonych za zgodność kserokopii odpisów decyzji wynika, że przyjęta w dotychczasowym postępowaniu data wywłaszczenia [...] października 1949 r. jest prawidłowa. Kwestionowane w skardze kasacyjnej ustalenia Sądu dotyczące władania nieruchomością w dacie wejścia w życie dekretu, podobnie jak odwołanie się do pierwotnego brzmienia art. 1 dekretu pomimo, iż od dnia 1 stycznia 1950r. przepis ten obowiązywał w zmienionym brzmieniu nie mogły mieć istotnego wpływu na wynik sprawy. Stwierdzić trzeba, że nie zostało w żaden sposób wykazane, aby w postępowaniu nadzorczym zakończonym decyzją z dnia [...] lutego 2005 r. wystąpiły takie uchybienia wskazanym w skardze kasacyjnej przepisom kodeksu postępowania, których zaistnienie uzasadniałoby stwierdzenie, iż w takim stanie sprawy oddalenie przez Sąd pierwszej instancji skargi naruszało art. 145 § 1 lit. c w zw. z art. 133 § 1 i art. 134 P.p.s.a. Jak już wspomniano, zarzuty w tym względzie zostały sformułowane ogólnikowo, brak ich skonkretyzowania i poprzestanie na odwołaniu się do obowiązku Sądu wzięcia pod rozwagę z urzędu wszelkich naruszeń prawa, jakie mogły mieć wpływ na treść zapadłego rozstrzygnięcia, uznać należało za niewystarczające do podważenia ustaleń stanowiących podstawę kwestionowanego rozstrzygnięcia.

Oddalenie skargi przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie uchybiło również obowiązkom Sądu wynikającym z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych. Ocena, że decyzja nadzorcza z dnia [...] lutego 2005 r. jest zgodna z prawem nie narusza obowiązujących przepisów, w tym także art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Podkreślić należy, że postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji zakończone kwestionowaną decyzją Ministra Infrastruktury z dnia [...] lutego 2005 r. dotyczyło wcześniejszej decyzji wydanej również w postępowaniu nadzorczym, a mianowicie decyzji Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] listopada 1999 r., którą utrzymano w mocy decyzję tego organu z dnia [...] września 1998 r. stwierdzającą nieważność orzeczenia z dnia [...] października 1949 r. i decyzji odwoławczej z dnia [...] lutego 1954 r. w części dotyczącej wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości. W tej sytuacji ocena czy badana w trybie nadzorczym decyzja wydana została z rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 156 § 1 k.p.a. wymagała szczególnie starannego i wnikliwego rozważenia. W pierwszym zaś rzędzie należało ocenić czy występują przesłanki, by stwierdzić, że ta właśnie ostateczna decyzja wydana w nadzwyczajnym trybie dotknięta jest wadą, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Jakkolwiek oczywistym jest, że w tego rodzaju sytuacji rozważone być muszą zarówno kwestie związane z poprzednim postępowaniem nadzorczym, jak i dotyczące postępowania zwykłego, zakończonego w tym przypadku wywłaszczeniem nieruchomości, to należy pamiętać, że jest to odrębne postępowanie w nowej sprawie nadzorczej. Rozpatrzenie na żądanie strony tego rodzaju sprawy nie może polegać na ponownym przeprowadzeniu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wydanej w postępowaniu zwykłym, czego wydawała się oczekiwać strona skarżąca.

Stanowisko Ministra Infrastruktury, które doprowadziło do odmowy stwierdzenia nieważności decyzji Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] września 1998 r., utrzymanej w mocy decyzją z dnia [...] listopada 1999 r., podzielone przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznać należało za uzasadnione, a w konsekwencji podniesiony w obu skargach kasacyjnych zarzut naruszenia przez ten Sąd art. 1 ust. 1 w związku z art. 2 pkt 1 lit. c i f dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945, poprzez ich błędną wykładnię – za chybiony. Przedstawione przez organ nadzoru oraz przez Sąd I instancji rozumienie przepisów omawianego dekretu, którego wynikiem było uznanie, że przedmiotowa nieruchomość nie została zajęta we wskazanym okresie, to jest od 1 września 1939 r. do 9 maja 1945 r. na cele uzasadniające jej wywłaszczenie w oparciu o przepisy tego dekretu jest prawidłowe.

Zauważyć należy, że już w nazwie dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945, przesądzony został przedmiotowy zakres jego obowiązywania. Wywłaszczenie przewidziane w art. 1 dekretu dotyczyć może tylko tych nieruchomości, które zajęte zostały na cele określone w art. 2 pkt 1 lit. a - f. Podzielić należy pogląd wyrażony w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 stycznia 2003 r., sygn. akt I SA 2349/00 (LEX nr 126804), że chociaż poszczególne cele wskazane w art. 2 pkt 1 lit. a, b, c, d i e dekretu określone zostały przy użyciu konkretnych i w zasadzie niebudzących wątpliwości co do ich treści i zakresu pojęć wszystkie one są traktowane przez dekret jako cele użyteczności publicznej, skoro już z jego tytułu wynika, że tylko takich majątków dekret ten dotyczy. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalił się pogląd, że zajęcie nieruchomości na cele wskazane pod literą f, to jest "na cele użyteczności publicznej" musi być interpretowane wąsko, mogą to być tylko oczywiste cele publiczne, realizujące wartości powszechnie akceptowane w społeczeństwie (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 25 listopada 2005 r. sygn. akt I SA/Wa 340/05, LEX nr 198977 i powołane tam orzecznictwo). Zgodzić należy się, że pojęcie "użyteczność publiczna" nie ma skonkretyzowanej treści prawnej, w powszechnym rozumieniu podstawowe cechy tego pojęcia to wspólna dostępność i pożyteczność efektów dla ogółu społeczeństwa, co należało mieć na uwadze przy rozpatrywaniu niniejszej sprawy.

Z powyższych względów słusznie uznano, że zajęcie nieruchomości na cele policji okupanta, a następnie obcych wojsk nie uzasadniało wywłaszczenia na podstawie przepisów dekretu, bowiem nie było równoznaczne z realizacją celów użyteczności publicznej. Z tych względów nie można było się zgodzić z poglądem wyrażonym przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w nieprawomocnym wyroku z dnia 20 kwietnia 2006r., sygn. akt I SA/Wa 1079/05, powołanym w skardze kasacyjnej, iż stwierdzenie w art. 2 pkt 1 lit. c powołanego dekretu z dnia 7 kwietnia 1948r. "na cele wojskowe" świadczy o tym, że nieruchomość mogła być zajęta na każdy cel wojskowy.

Skoro wywłaszczenie nieruchomości w tym trybie dopuszczalne było jedynie w przypadku łącznego spełnienia wskazanych w dekrecie przesłanek, powyższa ocena uprawniała do stwierdzenia nieważności decyzji wywłaszczeniowej, bez znaczenia bowiem dla rozstrzygnięcia pozostać musiały podnoszone przez skarżących kwestie dotyczące spełnienia dalszych przesłanek wskazanych w dekrecie. W konsekwencji więc uznać należało, że Sąd pierwszej instancji prawidłowo ocenił, że odmowa stwierdzenia nieważności decyzji stwierdzającej nieważność decyzji wywłaszczeniowych nie narusza prawa.

Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 184 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji wyroku.