Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 591/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2012-10-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 61, art. 104
journal: Dz.U. 2009 nr 175 poz 1362
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Joanna Brzezińska Sędziowie: Sędzia WSA Jarosław Wichrowski (spr.) Sędzia WSA Renata Owczarzak Protokolant Jakub Jagodziński po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 9 października 2012r. sprawy ze skargi T.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] maja 2012r. nr [...] w przedmiocie zmiany decyzji w sprawie ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy L. z dnia [...] kwietnia 2012r. nr [...], 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2012 r., znak [...] działający z upoważnienia Wójta Gminy [...] Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] na podstawie art. 60 ust. 1, art. 61 ust. 3, art. 103 ust. 2, art. 104 ust. 1 i 3 i 106 ust. 5 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 z późn. zm., dalej zwanej u.p.s.), art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm., dalej zwanej k.p.a.), zarządzenia Nr [...] Starosty [...] z dnia [...] lutego 2010 r. w sprawie ustalenia miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca Domu Pomocy Społecznej w [...], gm. [...] w 2010 r. oraz upoważnienia Wójta Gminy w [...] nr [...] z dnia [...].09.2009 r. zmienił decyzję [...] z dnia [...].12.2010 r. w sprawie ustalenia odpłatności za pobyt w Domu Pomocy Społecznej w [...] C. B. w ten sposób, że:

1) dodał pkt 1 a w brzmieniu:

"1 a. Ustalić odpłatność dla Pana T. B. za pobyt ojca C. B. w Domu Pomocy Społecznej w [...] od dnia [...].09.2011 r. do dnia zakończenia pobytu Pana C. B. w domu pomocy społecznej w kwocie [...] zł miesięcznie."

2) pkt 2 otrzymuje brzmienie:

" 2. Ustalić odpłatność ponoszoną przez Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w [...] - tj. kwotę za pobyt Pana C. B. w Domu Pomocy Społecznej w [...] w kwocie [...] zł miesięcznie."

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że w dniu [...].12.2010 r. Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w [...] decyzją Nr [...] skierował C. B. do Domu Pomocy Społecznej w [...] w trybie pilnym oraz decyzją [...] ustalił odpłatność za pobyt w/w. W toku wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu [...].2010 r. ustalono, że C. B. ma dwoje dorosłych dzieci, które w myśl art. 61 u.p.s. są obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt ojca w domu pomocy społecznej. W związku z powyższym GOPS zwrócił się do Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] o sprawdzenie sytuacji materialnej T. B. i M. J. W dniu [...].2011 r. wpłynął wywiad przeprowadzony z T. B. wraz z dokumentacją. Po przeanalizowaniu zawartych w wywiadzie informacji organ stwierdził, że w oparciu o art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s. dochód na osobę w rodzinie, czyli kwota [...] zł przekracza 300 % kwoty kryterium dochodowego na osobę w rodzinie (351 zł). W związku z powyższym w dniu [...].2011 r. do T. B. zostało wysłane pismo informujące o obowiązku wnoszenia opłaty za pobyt ojca w domu pomocy społecznej wraz z propozycją zawarcia umowy, od którego w/w wniósł odwołanie podnosząc trudną sytuację materialną i zdrowotną. Organ ustalił, że zgodnie z przepisami trudna sytuacja materialna i zdrowotna nie zwalnia T. B. z ponoszenia opłat za pobyt ojca w domu pomocy społecznej.

Decyzją nr [...] z dnia [...].12.2011 r. ustalono odpłatność dla T. B. za pobyt ojca w domu pomocy społecznej w wysokości [...] zł. Od powyższej decyzji strona wniosła odwołanie. W dniu [...].02.2012 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia.

Po ponownym przeanalizowaniu akt sprawy organ ustalił, że dochód strony wynosi [...] zł miesięcznie na dwie osoby i po odjęciu koniecznych do utrzymania siebie i rodziny opłat dochód wynosi [...] zł miesięcznie na dwie osoby. Kryterium dochodowe, zgodnie z art. 8 u.p.s. wynosi 351 zł. Mając powyższe na uwadze wskazana nadwyżka nad kryterium pozwala zdaniem organu I instancji na nałożenie na stronę obowiązku wnoszenia odpłatności za pobyt ojca w Domu Pomocy Społecznej w [...] w wysokości [...] zł miesięcznie.

Od powyższej decyzji odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] złożył T. B. W odwołaniu wskazał, że nie jest w stanie opłacać kwoty [...] zł na utrzymanie jego ojca w DPS w [...]. W obszernym uzasadnieniu przedstawił sytuację swojej rodziny oraz swojego ojca.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] maja 2012 r. nr [...] utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że stosownie do treści art. 60 ust. 1 u.p.s. pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania. Natomiast ust. 2 pkt 2 stanowi, że średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w domu pomocy społecznej o zasięgu powiatowym - ustala starosta i ogłasza w wojewódzkim dzienniku urzędowym.

W art. 61 ust. 2 pkt 1-3 ustawy, wskazano natomiast reguły, według których są ustalane opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, które powinny wnosić zobowiązane podmioty oraz granice swobody określania wysokości tych opłat. I tak:

mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70 % swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70 % tego dochodu;

małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2:

b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300 % kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300 % kryterium dochodowego na osobę w rodzinie;

3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2.

W myśl art. 103 ust. 2 ustawy kierownik ośrodka pomocy społecznej ustala w drodze umowy z małżonkiem, zstępnymi przed wstępnymi mieszkańca domu wysokość wnoszonej przez nich opłaty za pobyt tego mieszkańca w domu pomocy społecznej.

Według art. 104 ust. 3 ustawy wysokość należności, o których mowa w ust. 1, podlegających zwrotowi oraz terminy ich zwrotu ustala się w drodze decyzji administracyjnej. Z treści tego przepisu wynika zatem, że obowiązku ponoszenia przez wyżej wymienione osoby opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej nie konkretyzuje się w decyzji administracyjnej, lecz w umowie. Potwierdza to również treść powołanego wyżej art. 61 ust. 2 pkt 2 ustawy. Ponadto z treści tego ostatniego przepisu wynika, że obowiązki małżonka oraz krewnych są zależne od ich sytuacji dochodowej. Tym samym dopiero przy negatywnej postawie osób zobowiązanych do wnoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej ich członka rodziny, organ pomocy społecznej powinien wydać decyzję administracyjną na podstawie art. 104 ust. 3 w związku z art. 61 ust. 3 ustawy, w której zostałaby określona wysokość opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej wniesionej zastępczo przez gminę oraz osoba zobowiązana do zwrotu należności. Wydanie jednak takiej decyzji powinno być poprzedzone przeprowadzeniem - u osoby zobowiązanej do zwrotu należności - wywiadu środowiskowego, o którym mowa w art. 107 ust. 1 ustawy. Przy ustalaniu odpłatności brana jest pod uwagę rzeczywista sytuacja materialna rodziny w taki sposób, aby obciążona opłatą sama nie znalazła się w sytuacji wymagającej wsparcia pieniężnego z pomocy społecznej.

Jeżeli mieszkaniec nie jest w stanie samodzielnie ponosić kosztów pobytu w placówce, obowiązek spoczywa na jego małżonku oraz zstępnych przed wstępnymi. Powyższy obowiązek nie jest odnoszony sensu stricto do członków rodziny osoby umieszczonej w domu pomocy społecznej. Małżonek, wstępni i zstępni, w świetle ustawy, będą zaliczani do rodziny tej osoby, jeżeli wspólnie z nią mieszkają i gospodarują, zaś ich obowiązek ponoszenia opłaty pobytowej powstaje niezależnie od miejsca zamieszkania. Powyższe zobowiązanie oparte jest zatem na więzach pokrewieństwa, a nie na faktycznym związku.

Córka C. B. – M. J. oświadczyła, że jest osobą nie pracującą, pozostającą na utrzymaniu męża, z którym prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Na utrzymaniu mają syna. Od wielu lat nie utrzymuje z ojcem żadnych kontaktów.

Zgodnie z art. 64 cyt. ustawy osoby wnoszące opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej można zwolnić, na ich wniosek, częściowo lub całkowicie z tej opłaty, w szczególności m.in., jeżeli małżonkowie, zstępni, wstępni utrzymują się z jednego świadczenia lub wynagrodzenia. Rodzina M. J. utrzymuje się z jednego wynagrodzenia, w związku z czym organ zwolnił ją z ponoszenia odpłatności za pobyt ojca w DPS.

Z prawidłowych i niekwestionowanych przez skarżącego ustaleń faktycznych poczynionych w sprawie organ I instancji ustalił, że ojciec skarżącego przebywa w Domu Pomocy Społecznej w [...]. Osoba ta ponosi odpłatność za pobyt w tej placówce w wysokości [...] zł miesięcznie. Skarżący jako zobowiązany do odpłatności za pobyt swojego ojca w domu pomocy społecznej na mocy art. 61 ust. 1 pkt 2 dysponuje dochodem w postaci wynagrodzenia za pracę w kwocie [...] zł i jego żony E. B. [...] zł. Zatem dochód na osobę w rodzinie T. B. wynosi [...] zł.

Organ I instancji zgodnie z art. 103 ust. 2 u.p.s. przy piśmie z dnia [...] listopada 2011 r. przesłał T. B. umowę dotyczącą opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej ojca, której ww. nie podpisał. Zawarcie umowy ma na celu umożliwienie małżonkowi, wstępnym i zstępnym ponoszenia wyższych opłat, aniżeli wynika to z art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. a i b. Jeżeli osoby te odmówią zawarcia umowy, organ określi ich obowiązki w drodze decyzji administracyjnej.

Odwołując się do treści art. 61 ust. 1 pkt 2 lit. b u.p.s. organ wywodził, że kryterium dochodowe na osobę w rodzinie wynosi 351 zł, wobec powyższego 300 % wynosi 1.053,00 zł. Różnica wynosi [...] zł i została wyliczona następująco: [...] zł -1,053 zł. W świetle tego prawidłowo zatem ustalono, że skoro rodzina skarżącego dysponuje dochodem w kwocie [...] zł na osobę, to został zobowiązany do ponoszenia odpłatności za pobyt jego ojca w domu pomocy społecznej w kwocie [...] zł miesięcznie.

Od powyższej decyzji skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego złożył T. B. zarzucając naruszenie przepisów o postępowaniu administracyjnym, dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. W związku z powyższym skarżący wnosił o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi drugiej instancji. W uzasadnieniu skargi skarżący wywodził, że organ I instancji podczas wydawania decyzji nie rozpatrywał w ogóle możliwości zwolnienia go z ponoszenia odpłatności za pobyt ojca w DPS, z uwagi na niepełnosprawność zgodnie z art. 64 pkt 2 u.p.s. Organ wyznaczył mu najwyższą z możliwych kwot do zapłaty zgodnie z art. 61 ust 2 pkt 2 u.p.s., bazując tylko na jego dochodach, nie uwzględniając całokształtu sytuacji (rodzinnej, zdrowotnej i warunków życiowych).

Ponadto skarżący nie zgadzał się również z kwotą, jaką wyliczył organ, która zostaje mu na przeżycie [...] zł. Organ I instancji w uzasadnieniu decyzji odjął tylko niektóre wydatki, inne pomijając zupełnie, nie wyjaśniając zrozumiale swojego stanowiska.

Dalej skarżący wywodził, że nie zgadza się z tym, iż ma ponosić odpłatność za pobyt w DPS za ojca, który sam wnioskował o umieszczenie go w powyższej placówce. Rażącym naruszeniem jest to, że organ wysłał pismo o przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego dopiero po umieszczeniu ojca w DPS, nie dając w ogóle możliwości zaproponowania innego rozwiązania, np. przyjęcia go do siebie (DPS, w którym przebywa ojciec, znajduje się w tej samej miejscowości, co miejsce zamieszkania skarżącego). Ponadto organ wysłał mu, z nakazem do podpisania, umowę dotyczącą wysokości opłaty, jaką powinien ponosić za pobyt ojca w DPS, bez jakichkolwiek negocjacji.

Niezrozumiałe jest również, że dnia [...].05.2012 r. otrzymał pismo z dnia [...].04.2012 r. (nakaz do zapłaty z GOPS w [...], należności za pobyt ojca w DPS od [...].2011 r. po [...] zł pod groźbą naliczenia ustawowych odsetek za zwłokę w momencie nie zapłacenia w terminie żądanych kwot, chociaż nie upłynął jeszcze 30-dniowy termin do złożenia skargi na decyzję SKO w [...] do WSA, która utrzymała w mocy decyzję organu I instancji.

Powyższe pozwala stwierdzić, że wydając zaskarżoną decyzję nierzetelnie rozpatrzono zebrany w sprawie materiał dotyczący całokształtu sprawy. Zupełnie pominięto bardzo trudną sytuację życiową skarżącego (jest osobą niepełnosprawną, posiadającą orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności wydane na stałe i choruje na nadciśnienie tętnicze, cukrzycę, zwyrodnienie kręgosłupa).

Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269, ze zm.) sąd administracyjny kontroluje legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia administracyjnego, czyli jego zgodność z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i procesowego. Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270), zwanej dalej p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zaskarżona decyzja (postanowienie) może być uchylona tylko wówczas, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego albo inne naruszenie prawa procesowego, które mogło mieć wpływ na rozstrzygnięcie (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.).

Skarga podlegała uwzględnieniu, aczkolwiek nie wszystkie podniesione w niej zarzuty były zasadne. Niewątpliwie jednak niezwiązanie sądu administracyjnego zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną nakłada na sąd obowiązek oceny całokształtu sprawy wyznaczonej przedmiotem zaskarżenia niezależnie od argumentacji wskazanej przez stronę.

W pierwszej kolejności stwierdzić trzeba, że podmioty zobowiązane do ponoszenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej wymienia przepis art. 61 ust. 1 u.p.s. w punktach od 1 do 3, ustanawiając jednocześnie kolejność ponoszenia przez te podmioty owej odpłatności. W punkcie pierwszym ustawodawca wymienia mieszkańca domu, w drugim małżonka i zstępnych przed wstępnymi, a w punkcie trzecim gminę, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej.

Jednocześnie w ust. 2 art. 61 ustawodawca określa granice obciążenia poszczególnych grup podmiotów odpłatnością za pobyt w domu pomocy społecznej. Przepis art. 61 ust. 2 u.p.s. stanowi bowiem, że mieszkaniec domu ponosi odpłatność w wysokości nie większej niż 70% swojego dochodu. Przepis ma funkcję ochronną. Nie pozwala na bezwzględne żądanie całości opłaty od mieszkańca, którego dochody własne odbiegają od średniego kosztu utrzymania mieszkańca domu pomocy społecznej. Jeżeli kwota odpowiadająca 70% dochodu własnego mieszkańca nie pokrywa pełnej opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, następuje ustalenie podmiotów zobowiązanych do jej uiszczenia z kręgu wskazanego w art. 61 ust. 1 pkt 2. Osoby te, tj. małżonek oraz zstępni i wstępni ponoszą odpłatność stosownie do treści umowy zawartej z kierownikiem ośrodka pomocy społecznej (powiatowego centrum pomocy rodzinie). W sytuacji, gdy nie dojdzie do zawarcia umowy, odpłatność ww. osób jest ustalana decyzją, przy czym ustawodawca w art. 61 ust. 2 u.p.s. zastrzega, że obciążenie małżonka i krewnych w linii prostej, kosztami pobytu osoby bliskiej w domu pomocy, może nastąpić jedynie wtedy, gdy dysponują oni dochodem przewyższającym 300% kryterium dochodowego (osoby samotnie gospodarującej lub na osobę w rodzinie), albowiem na koszty pobytu małżonka lub krewnego w linii prostej w domu pomocy społecznej może być przeznaczona nadwyżka ponad 300 % kryterium dochodowego na osobę w rodzinie lub osoby samotnie gospodarującej. Natomiast gmina (z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej) ponosi odpłatność w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej, a opłatami wnoszonymi przez podmioty wymienione punktach 1 i 2, tj. samego mieszkańca oraz jego małżonka czy krewnych w linii prostej.

Jednocześnie w art. 61 ust. 3 u.p.s. ustawodawca zastrzegł, że w przypadku niewywiązywania się osób zobowiązanych ustawowo do ponoszenia kosztów pobytu w domu pomocy społecznej, opłaty te zastępczo wnosi gmina, z której osoba skierowana została do domu pomocy społecznej, przy czym gminie takiej przysługuje prawo dochodzenia zwrotu poniesionych na ten cel wydatków. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego i Sądu Najwyższego prezentowane jest już jednolite stanowisko, że właściwą drogą wyegzekwowania należności za pobyt w domu pomocy społecznej, wyłożonych tymczasowo przez gminę, jest wydanie decyzji na podstawie art. 104 ust. 3 w związku z art. 61 ust. 3 u.p.s. (vide uchwała SN z dnia 29 października 2009 r. sygn. III CZP 77/09, OSNC 2010/5/66, LEX 522992, wyrok NSA z dnia 15 stycznia 2010 r., I OSK 1171/09, LEX 594941).

Treść powołanych przepisów wyraźnie wskazuje, że pokryte zastępczo przez gminę koszty pobytu w domu pomocy społecznej, podlegają zwrotowi przez osoby z kręgu bliskich, wymienione przez ustawę, konkretnie małżonka i krewnych w linii prostej, o ile dysponują oni dochodem przekraczającym określony przez ustawę procent kryterium dochodowego.

Zawarcie umowy, o jakiej mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s., służy jedynie określeniu wysokości opłaty wnoszonej za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej, natomiast sam obowiązek uiszczania opłat wynika z mocy ustawy, a nie z umowy. Skoro więc obowiązek członków rodziny osoby umieszczonej w domu pomocy społecznej, polegający na wnoszeniu związanych z tym opłat, wynika wprost z ustawy o pomocy społecznej (art. 61 ust. 1 pkt 2), to w sytuacji uchylania się od tego obowiązku przez osoby zobowiązane, gmina, która zastępczo poniosła wydatki, może egzekwować ich zwrot na drodze administracyjnej. Właściwą drogą wyegzekwowania takich należności przez gminę, jest wydanie decyzji na podstawie art. 104 ust. 3 w zw. z art. 61 ust. 3 u.p.s. (vide wyrok NSA z dnia 15.01.2010 r., I OSK 1171/09, wyrok NSA z dnia 14.09.2011 r., I OSK 666/11, LEX 1068525). NSA stoi zatem na stanowisku, że dopiero poniesienie przez gminę opłat - w sytuacji uchylania się osób zobowiązanych od zawarcia lub wykonania umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 ustawy, powoduje konieczność wydania decyzji indywidualizującej obowiązek ponoszenia opłat i stanowiącej podstawę do prowadzenia egzekucji administracyjnej. Reasumując, przy negatywnej postawie osób zobowiązanych do wnoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej ich członka rodziny, przejawiającej się udokumentowaną odmową podpisania umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s., organ powinien wydać decyzję na podstawie art. 104 ust. 3 w związku z art. 61 ust. 3 u.p.s., w której zostałaby określona wysokość opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej wniesionej zastępczo przez gminę oraz osoba zobowiązana do zwrotu należności.

Przenosząc te rozważania na grunt niniejszej sprawy stwierdzić trzeba, że decyzja organu I instancji nie spełnia powyższych warunków. Organ powołując w/w przepisy nadał decyzji zupełnie inną treść niż by to z nich wynikało, a mianowicie ustalił wysokość opłaty, do uiszczania której zobowiązany jest skarżący, w drodze zmiany decyzji ustalającej odpłatność za pobyt w domu pomocy społecznej. Organ przytacza natomiast wszystkie przepisy pozwalające na wydanie decyzji ustalającej wysokość należności podlegającej zwrotowi oraz jej egzekucję, tj. art. 103 ust. 2 w zw. z art. 61 ust. 3 oraz art. 104 ust. 1 i 3 u.p.s. Niekonsekwencją wykazuje się również organ II instancji, stwierdzając, że "organ powinien wydać decyzję administracyjną na podstawie art. 104 ust. 3 w związku z art. 61 ust. 3 ustawy, w której zostałaby określona wysokość opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej wniesionej zastępczo przez gminę oraz osoba zobowiązana do zwrotu należności". Organ wprost zatem stwierdza. że w decyzji winna znaleźć się wysokość opłaty wniesionej zastępczo przez gminę, równocześnie jednak utrzymuje w mocy decyzję zupełnie innej treści, która w żaden sposób nie wskazuje wysokości opłaty wniesionej przez gminę.

Organ przy tym nie przytoczył prawidłowej podstawy prawnej, z której wynikałaby możliwość zmiany decyzji o ustaleniu wysokości świadczeń. Niewątpliwie podstawy takiej nie może stanowić art. 106 ust. 5 u.p.s., zgodnie z którym "Decyzję administracyjną zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku zmiany przepisów prawa, zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony, pobrania nienależnego świadczenia, a także można zmienić lub uchylić decyzję, jeżeli wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 11, 12 i 107 ust. 5. Zmiana decyzji administracyjnej na korzyść strony nie wymaga jej zgody". Przepis ten zatem odnosi się do strony, w tym przypadku taki status posiadał ojciec skarżącego C. B., albowiem decyzja z dnia [...].12.2010 r., ustalająca odpłatność za pobyt C. B. w domu pomocy społecznej, dotyczy jedynie jego, a jej adresatem i tym samym stroną nie był skarżący.

Nadto organ dopuścił się również innych nieprawidłowości.

Podkreślić bowiem należy, że organ w ogóle nie odniósł się do sytuacji małżonki C. B., która stosownie do art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. jest zobowiązana do ponoszenia opłat w pierwszej kolejności (przed zstępnymi i wstępnymi). Organ nie czyniąc w w/w zakresie żadnych ustaleń przyjął, że to skarżący winien ponosić przedmiotowe opłaty.

Błędem organu było również wydanie decyzji, w której ustalił odpłatność za pobyt w domu pomocy społecznej do dnia zakończenia w nim pobytu, albowiem również inne okoliczności, np. zmiana sytuacji majątkowej skarżącego, ustalenie odpłatności od małżonki C. B., mogą powodować, że obowiązek skarżącego ustanie wcześniej, niż wynikałoby to z treści decyzji.

Odnosząc się do zarzutu skarżącego dotyczącego nieuwzględnienia przez organ wszystkich wydatków w jego rodzinie, to jest on częściowo zasadny. Jak wyjaśnił WSA w Białymstoku w wyroku z dnia 11 marca 2008 r. (II SA/Bk 114/08, LEX 510068), organ rozpoznający prośbę o zwolnienie z odpłatności za pobyt w placówce, nie ma obowiązku przyznania zwolnienia, ale ma takie prawo. Fakultatywność orzeczenia o zwolnieniu z odpłatności zależna jest od sytuacji materialnej i rodzinnej osób zobowiązanych do opłat. Przypadki uprawniające do zwolnień zostały w przepisie wymienione jedynie przykładowo. Każdorazową decyzję rozstrzygającą o wniosku o przyznanie zwolnienia organ winien uzasadnić w sposób pozwalający prześledzić tok rozumowania organu i poznać kryteria podjęcia danej decyzji. W ocenie Sądu uzasadnienie organu I instancji częściowo nie spełnia tych kryteriów i można mu postawić zarzut dowolności w zakresie niewyjaśnienia kosztów skarżącego związanych z koniecznością spłaty kredytów zaciągniętych na remont mieszkania i zakup lodówki. Organ nie czyniąc w tym zakresie żadnych dalszych ustaleń przyjął założenie, że wydatki te nie posiadały "cech niezbędnej konieczności". Nie można w aktualnym stopniu rozwoju życia stwierdzić, że lodówka nie jest niezbędnym urządzeniem, które winno znajdować się w każdym gospodarstwie domowym. Również nie znając zakresu przeprowadzonego remontu nie można z góry wykluczyć, że był on konieczny do przeprowadzenia.

Biorąc pod uwagę lakoniczność zarzutów skarżącego dotyczących okoliczności ponoszonych przez niego wydatków Sąd nie był władny szerzej ustosunkować się do tej kwestii. Tym niemniej już powyższe rozważania pozwalają na przyjęcie, że organ stosownie do art. 64 pkt 2 u.p.s. nie ustalił, czy nie istnieją uzasadnione okoliczności pozwalające na zwolnienie skarżącego od obowiązku ponoszenia opłaty.

Niewątpliwie zatem organ dopuścił się naruszenia przepisów art. 61 ust. 1 i 2, art. 64 pkt 2, art. 104 ust. 1 i 3 oraz art. 106 ust. 5 u.p.s., które to naruszenie miało wpływ na wynik sprawy. Ponowne rozpoznanie sprawy winno nastąpić z uwzględnieniem poczynionych przez Sąd uwag. W szczególności organ winien wydać decyzję, w prawidłowej formie, biorąc przy tym pod uwagę aktualną sytuację majątkową i dochody w rodzinie skarżącego i równocześnie dokonać szczegółowej i wnikliwej oceny wydatków skarżącego w świetle treści art. 64 pkt 2 u.p.s. Mając powyższe na uwadze, w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w zw. z art. 138 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji. Na podstawie art. 152 cyt. ustawy Sąd określił, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana.

Pozostałe zarzuty skarżącego były bezzasadne. Niepełnosprawność skarżącego nie ma wpływu na fakt uzyskiwania przez niego dochodów, zatem nie może ona stanowić samoistnej przesłanki do odstąpienia od obciążenia skarżącego obowiązkiem ponoszenia opłaty. Okoliczność ta jednak winna być wzięta pod uwagę w całokształcie innych okoliczności kształtujących sytuację skarżącego w świetle treści art. 64 pkt 2 u.p.s.

Nie ma znaczenia również podnoszona przez skarżącego kwestia, że przed umieszczeniem ojca w domu pomocy społecznej okoliczność ta nie była z nim konsultowana i sugestia, że ojciec mógł ewentualnie zamieszkać u niego. Skarżący wiedział o umieszczeniu ojca w ośrodku, jednak nie podjął żadnych kroków zmierzających do tego, aby przeprowadził się do niego. Przede wszystkim jednak z ustawy nie wynika, aby okoliczność taka mogła być w ogóle rozważana. Jedynym istotnym faktem jest umieszczenie osoby w domu pomocy społecznej, natomiast okoliczności, w jakich do tego doszło, są z prawnego punktu widzenia obojętne.

Nie mogą również być uwzględnione podnoszone przez skarżącego w toku postępowania kwestie związane z jego stosunkami z ojcem oraz rozrzutnym stylem życia ojca przed jego umieszczeniem w ośrodku. Obowiązujące przepisy nie uzależniają treści decyzji od powyższych okoliczności.