Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 1959/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2011-01-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję w części
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 1,2, ust. 3a
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: art. 3 par. 2 pkt 3, art. 145 par. 1 pkt 1 c
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Sygn. akt I SA/Kr 1959/10 | | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 19 stycznia 2011r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Paweł Dąbek (spr.), Sędziowie: WSA Piotr Głowacki, WSA Bogusław Wolas, Protokolant: Daniel Marzec, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 stycznia 2011r., sprawy ze skargi M.M., na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z dnia 21 września 2010r. Nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy oraz odsetek, I. uchyla zaskarżoną decyzję w części odmawiającej umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie za osobę prowadzącą działalność gospodarczą oraz odsetek za zwłokę w łącznej kwocie 56,944.84 zł (pięćdziesiąt sześć tysięcy dziewięćset czterdzieści cztery złote 84/100), II. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana do czasu uprawomocnienia się wyroku.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 21 września 2010 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych uchylił w całości swoją decyzję z dnia 1 czerwca 2010 r. nr [...] i orzekł w ten sposób, że:

- odmówił umorzenia M.M. należności z tytułu składek na ubezpieczenie za osobę prowadzącą działalność gospodarczą, oraz odsetek za zwłokę w łącznej kwocie 56.944,84 zł z tytułu składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego oraz Fundusz Pracy wraz z należnymi odsetkami,

- umorzył postępowanie w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 3.270,45 zł z tytułu składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego oraz Fundusz Pracy za okres od listopada 1999r. do maja 2000 r.

W uzasadnieniu organ podał, iż w stosunku do wnioskodawczyni M. M. zostało w dniu 30 czerwca 2010 r. wszczęte postępowanie egzekucyjne, w ramach którego dokonano zajęcia świadczenia rentowego i egzekucja jest skuteczna i aktualna. Na podstawie oświadczeń złożonych przez Wnioskodawczynię zostało ustalone, iż zamieszkuje ona wspólnie z mężem i 11-to letnim synem, zaś rodzina osiąga dochód w wysokości 1.931,97, na który składa się między innymi renta Wnioskodawczyni w kwocie 797,82 zł. Jednocześnie Wnioskodawczyni podała, że stałe miesięczne wydatki wynoszą 638,20 zł oraz ponosi ona pozostałe miesięczne wydatki w wysokości około 1.200 zł. Wnioskodawczyni korzysta z pomocy Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej. Organ ustalił ponadto dochody M.M. na podstawie PIT za 2007 i 2008 rok oraz stwierdził, że jej mąż jest właścicielem lokalu mieszkalnego, który wynajmuje i osiąga z tego tytułu dochód w kwocie 100 zł, jak również jest on właścicielem gruntu rolnego. M. M. w dniu 4 kwietnia 2008r. przeszła operację wycięcia naczyniaka tętniczo-żylnego mózgu oraz usunięcie krwiaka. Po operacji utrzymywał się u niej niedowład. Orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Powiecie M. z dnia 5 października 2009r. została ona zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności do dnia 31 października 2012r., uznano ją za niezdolną do pracy oraz wymagającą konieczności stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Wymaga ona stałego leczenia i rehabilitacji.

W związku z przerostem migdałka gardłowego syn Wnioskodawczyni w dniu 2 czerwca 2010 r. przeszedł operację w Wojskowym Szpitalu Klinicznym w K.

W dalszej części uzasadnienia organ podał, że rozstrzygnięcie w sprawie umorzenia zaległości opiera się na uznaniu administracyjnym. Organ administracyjny ma zatem potencjalną możliwość umorzenia zaległości, nie ma natomiast takiego obowiązku. Analizując sytuację Wnioskodawczyni doszedł do wniosku, że brak jest przesłanek do umorzenia. Zaległości te objęte zostały postępowaniem egzekucyjnym, w trakcie którego zajęte zostało świadczenie rentowe. Egzekucja jest wobec powyższego skuteczna i aktualna. Nie można wobec powyższego przyjąć, że w ramach podejmowanych działań egzekucyjnych nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, a zaległe odsetki nie zostaną uregulowane w całości. Odstąpienie od egzekucji zaległych należności byłoby możliwe dopiero wówczas, gdy w ocenie organu przeprowadzenie postępowania egzekucyjnego byłoby niecelowe bądź nieopłacalne. W przypadku braku całkowitej nieściągalności określonej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2, jest w ogóle pozbawiony prawnej możliwości umarzania należności z tytułu składek. Ustawodawca przewidział w art. 28 ust. 3 a możliwość umorzenia należności pomimo braku całkowitej nieściągalności, w przypadku wystąpienia ważnego interesu osoby zobowiązanej do ich opłacenia. Ciężar dowodu w tym zakresie ciąży jednak na osobie składającej stosowny wniosek.

Rodzina M. M. osiąga dochody powyżej minimum socjalnego. Po opłaceniu zadeklarowanych miesięcznych wydatków, rodzinie pozostaje znaczna kwota. Organ nie zakwestionował problemów zdrowotnych Wnioskodawczyni i ustalił, że wymaga ona stałej opieki, jednak stwierdził jednocześnie, iż uzyskuje ona świadczenie rentowe, zatem sytuacja zdrowotna nie pozbawia jej możliwości uzyskiwania przychodów ani nie uniemożliwia pracy w pełnym wymiarze godzin przez męża. Biorąc pod uwagę wysokość zadłużenia, Wnioskodawczyni nie jest pozbawiona możliwości opłacenia należności, co miałoby pociągnąć dla niej i jej rodziny zbyt ciężkie skutki, pozbawiające ją możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Organ dostrzegł także potencjalną możliwość podniesienia dochodu rodziny w związku z posiadanym gruntem rolnym, poprzez przeznaczenie go na prowadzenie działalności rolniczej samodzielnie lub wydzierżawiając posiadaną ziemię.

Organ podał również, iż składki za okres od listopada 1999r. do maja 2000r. uległy przedawnieniu i dlatego uchylił w tym zakresie swoją decyzję wydaną w I instancji i umorzył postępowanie.

W skardze na powyższą decyzję, w zakresie odmowy umorzenia zaległości, M. M. wniosła o jej uchylenie. W uzasadnieniu skargi podniosła, że zaskarżona decyzja w sposób istotny narusza przepisy prawa materialnego, zwłaszcza art. 28 ust. 3 a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz przepisy rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31.07.2003r. Skarżąca nie zgodziła się z twierdzeniem organu, iż egzekucja jest skuteczna. W ramach postępowania egzekucyjnego zajęto bowiem jej świadczenie rentowe, będące jej jedynym źródłem dochodu. Miesięcznie z tego tytułu egzekwowana jest kwota około 180 zł, gdy tymczasem w tym okresie narastające odsetki wynoszą 236zł. Trudno zatem taką egzekucję uznać za skuteczną i jednocześnie zmierzającą do ściągnięcia należności. Oczywistym jest, że Skarżącej nigdy nie uda się spłacić tej należności. Same koszty egzekucyjne będą spłacane przez ok. 17 miesięcy.

Organ nie odniósł się przy tym do przesłanek, które spowodowały powstanie zaległości. Skarżąca stwierdziła, że sytuacja taka nie powstała bez jej świadomości i winy.

Organ stwierdzając, że dochody rodziny Skarżącej są wyższe od minimum socjalnego, wziął pod uwagę, że jej rodzina składa się z dwóch osób, gdy tymczasem jest to rodzina trzyosobowa. Organ nie wziął również pod uwagę, iż ma na wychowaniu dziecko w wieku szkolnym, którego utrzymanie wymaga znacznych nakładów finansowych. Priorytetem w wydatkach są koszty utrzymania domu (opłaty, opał) oraz koszty związane z leczeniem i rehabilitacją Skarżącej. Rodzina Skarżącej nie jest w stanie zwiększyć swoich dochodów, aby móc opłacić zaległe składki. Sama Skarżąca najprawdopodobniej nie będzie mogła już nigdy podjąć pracy, zaś jej mąż nie może podjąć bardziej dochodowej pracy, gdyż byłoby to związane z koniecznością dojazdów do K., czyli 50 km w jedną stronę. Jest to chociażby niemożliwe ze względu na konieczność opiekowania się Skarżącą. Do powiększenia dochodów nie może także zostać wykorzystany grunt. Po pierwsze mąż Skarżącej nie jest rolnikiem i nie może samodzielnie uprawiać tego gruntu. Po drugie zaś grunt ten jest podmokły. Położony jest w sąsiedztwie rzeki, która wylewa. Zważywszy na to nie ma chętnych, którzy chcieliby tę ziemię wydzierżawić i to odpłatnie.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumenty wyrażone w zaskarżonej decyzji. Dodatkowo zostało podniesione, że w przeprowadzonym postępowaniu dokonano wnikliwego ustalenia stanu faktycznego i umożliwiono stronie aktywny udział w tym postępowaniu. Zaskarżona decyzja zaś w żadnym wypadku nie jest dotknięta wadą prawną, która skutkowałaby jej uchyleniem.

Odnośnie zarzutów skarżącej zostało w szczególności stwierdzone, że nie przedstawiła ona dowodów na okoliczność całkowitej nieściągalności długów. Podkreślone zostało, że możliwość umorzenia zaległości z tytułu składek opiera się na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego". Oznacza to z kolei, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w razie stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, może, ale nie musi umorzyć zaległości.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) - zwanej w dalszej części p.p.s.a. - stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) p.p.s.a.). Z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika z kolei, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Skarga zasługiwała na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji zostały wydane z naruszeniem prawa skutkującym koniecznością wyeliminowania ich z obrotu prawnego.

W pierwszej kolejności należy wskazać, że zgodnie z treścią przepisu art. 28 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz.U. nr 205, poz. 1585 z 2009 r. z późn. zm.), należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego artykułu. Jak wynika z jego treści, całkowita nieściągalność, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności.

Z kolei ustawodawca w art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Dotyczy to jednakże wyłącznie należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek (definicję ustawową płatnika składek zawiera art. 4 pkt 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych). Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych określone zostały w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 141, poz. 1365 z 2003r.). Jak wynika z zapisów tego rozporządzenia, przesłankami umożliwiającymi umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, są okoliczności związane z wykazaniem przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Wypełniając delegację ustawową Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej wskazał na przykładowe przesłanki, które mogą prowadzić do umorzenia zaległości. Zgodnie z tym rozporządzeniem, możliwość umorzenia należności istnieje:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) w przypadku poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Wskazane powyżej przepisy art. 28 ust. 1, 2 i 3a) u.s.u.s. oparte są na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego". Kontrola przez Sąd legalności decyzji wydanych w tych ramach sprowadza się w pierwszej kolejności do badania, czy w procesie dochodzenia do tych rozstrzygnięć organy uwzględniły całokształt okoliczności faktycznych oraz czy w ramach swego uznania nie naruszyły one zasady swobodnej oceny dowodów, jak również, czy stan faktyczny sprawy został prawidłowo ustalony. Analizując akt sprawy Sąd doszedł do wniosku, że stan faktyczny sprawy nie został prawidłowo ustalony, zaś analiza okoliczności wziętych pod uwagę przez organ, przekracza granice swobodnego uznania.

Organ administracyjny stwierdził, że w sprawie nie zachodzi całkowita nieściągalność składek. Z twierdzeniem takim należy się zgodzić, gdyż faktycznie zastosowany środek egzekucyjny powoduje, że kwoty pieniężne są egzekwowane. Nie zmienia tego okoliczność, że jak twierdzi Skarżąca, narastające miesięcznie odsetki są wyższe od egzekwowanych kwot. Ustawodawca bowiem kategorycznie stwierdził, że całkowita nieściągalność w przypadku prowadzenia postępowania egzekucyjnego zachodzi wówczas, gdy zostanie stwierdzone, że brak jest majątku, z którego można prowadzić egzekucję bądź jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, ewentualnie wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. W niniejszej sprawie, Skarżąca posiada majątek z którego prowadzone jest postępowanie egzekucyjne (świadczenie rentowe) i w postępowaniu egzekucyjnym uzyskiwane kwoty przekraczają wydatki egzekucyjne. Oczywiście również zaległość jest wyższa, aniżeli koszty upomnienia. Ustawodawca przy określeniu, kiedy dochodzi do całkowitej nieściągalności, nie wymienił przesłanki na którą powołuje się Skarżąca. Nie zostało bowiem stwierdzone, że przesłanką taką jest okoliczność, że pomimo prowadzenia postępowania egzekucyjnego, nie jest możliwe wyegzekwowanie należności. Z taką sytuacją mamy do czynienia w przypadku Skarżącej, gdzie pomimo prowadzenia postępowania egzekucyjnego, zaległość zwiększa się, gdyż egzekwowane kwoty nie pokrywają odsetek.

Nie oznacza to jednak, że okoliczność ta nie może być brana pod uwagę, przy badaniu, czy nie zachodzą uzasadnione przypadki o których mowa w art. 28 ust. 3 a u.s.u.s. Sam organ stwierdził, że umorzenie składek może nastąpić, jeżeli prowadzenie postępowania egzekucyjnego byłoby niecelowe i nieopłacalne. Organ nie wyjaśnił jednak co przez to rozumie. W szczególności nie odniósł tego sformułowania do sytuacji Skarżącej. W ponownie przeprowadzonym postępowaniu, organ będzie zobowiązany do dokładnego wyjaśnienia powyższych przesłanek oraz odniesienia tego do sytuacji Skarżącej.

Organ administracyjny nie wyjaśnił przy tym należycie stanu faktycznego sprawy. Braki w tym zakresie odnoszą się już do ustalenia sytuacji materialnej rodziny Skarżącej. Organ właściwie podał jedynie uzyskiwane przez nią dochody. Niewłaściwie natomiast podał wysokość ponoszonych wydatków. Wskazał on bowiem, że stałe wydatki miesięczne wynoszą 638,20 zł i zostały one podane przez Skarżącą. Tymczasem Skarżąca podała wyższe wydatki, które zostały przez organ "obniżone" o kwotę 1.250 zł. Organ jednocześnie nie wskazał w uzasadnieniu, dlaczego pewne kwoty stałych miesięcznych wydatków, nie zostały wzięte pod uwagę. Organ powinien zatem wyjaśnić, z jakiego powodu jego zdaniem stałym wydatkiem w przypadku osoby pozostającej w leczeniu nie są wydatki związane z wykupem leków i dojazdem do lekarza z miejsca zamieszkania do K. Jeżeli organ miał w tym względzie jakieś wątpliwości, powinien wezwać Skarżącą do ich wyjaśnienia i następnie w uzasadnieniu dokonać oceny wyjaśnień Skarżącej. Organ nie uznał również wydatków na zakup żywności w kwocie 800 - 900 zł miesięcznie. Trudno przyjąć, że wydatki takie, nie są stałymi wydatkami miesięcznymi. Jeżeli organ twierdzi inaczej, powinno to znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji. Biorąc pod uwagę, że rodzina Skarżącej składa się z trzech osób i przyjmując, że faktycznie wydaje ona na zakup żywności kwotę 900 zł, to średnio dziennie przeznaczana jest na ten cel kwota 30 zł. Jeżeli organ uważa, że można przeznaczyć na żywność mniejszą kwotę, powinien to należycie uzasadnić. Organ nie uzasadnił ponadto, dlaczego nie wziął pod uwagę wydatków na zakup środków czystości w wysokości 100 zł oraz spłaty pożyczki, również w kwocie 100 zł.

Organ ustalił, że rodzina Skarżącej przekracza minimum socjalne. Wziął jednak pod uwagę tylko dwie osoby dorosłe. Nie wziął natomiast pod uwagę małoletniego dziecka. Również zatem w tym przypadku ustalenia organu są błędne.

Na marginesie należy jedynie stwierdzić, że ustalając sytuację rodziny Skarżącej, organ nie ustalił, w jakim stanie zdrowotnym znajduje się syn Skarżącej. Jedyne ustalenia w tym zakresie dotyczyło stwierdzenie, że przeszedł on operację. Z faktu tego organ nie wyciągnął jednak żadnych wniosków.

Organ wskazał również, że rodzina Skarżącej może podnieść swoje dochody. Stwierdzenie to nie zostało jednak poparte żadnymi obiektywnymi ustaleniami. Zdaniem organu podwyższenie dochodu może nastąpić poprzez rozpoczęcie użytkowania działki na cele rolnicze, bądź poprzez jej wydzierżawienie. Stwierdzenie takie zostało jednak wyrażone bez przeprowadzenia jakiekolwiek postępowania wyjaśniającego. Organ przede wszystkim nie ustalił, czy przedmiotowy grunt nadaje się do uprawy rolniczej. Zdaniem Skarżącej z uwagi na jego zalewanie, nie jest to możliwe. Nawet jednak w przypadku stwierdzenia, że możliwa jest jego uprawa, organ nie ustalił, czy mąż Skarżącej posiada odpowiednie zaplecze do prowadzenia produkcji rolnej. Organ powinien również ustalić, jakie ewentualne zyski mogłaby osiągnąć rodzina Skarżącej z uprawy przedmiotowego gruntu. Ponadto organ nie zbadał, czy istnieje możliwość wydzierżawienia tego gruntu i w przypadku odpowiedzi pozytywnej, ustalenie potencjalnej kwoty czynszu dzierżawnego. Brak przeprowadzenia takiego postępowania oznacza, że stwierdzenie organu o możliwości podniesienia dochodu rodziny Skarżącej, jest gołosłowne.

Jak z powyższego wynika, sytuacja materialna i osobista rodziny Skarżącej nie została należycie wyjaśniona.

Wydając zaskarżoną decyzję, organ nie wyjaśnił również, czy zachodzi przesłanka określona w cytowanym powyżej rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej, a mianowicie - przewlekła choroba zobowiązanego. Organ podał jedynie w decyzji na jakie dolegliwości cierpi Skarżąca. Nie ustalił on jednak, czy możemy w jej przypadku mówić o przewlekłej chorobie. Organ stwierdził jedynie, że nie kwestionuje problemów zdrowotnych Skarżącej, jednak skoro przyznano jej świadczenie rentowe, to sytuacja zdrowotna nie pozbawia jej możliwości uzyskiwania przychodów. Organ powołał się przy tym na stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (sygn. akt III SA/Wa 2444/06), w którym zostało stwierdzone, że przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny może stanowić przesłankę umorzenia należności tylko wtedy, gdy pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacanie należności. Wyrok ten został jednak wydany w diametralnie różnym stanie faktycznym i powołanie wyrwanego z kontekstu zdania, nie jest właściwe. W tamtym postępowaniu zobowiązany prowadził działalność gospodarczą, pracował na podstawie umowy o pracę nakładczą, jak również jego żona zatrudniona była na podstawie umowy o pracę. W niniejszej sprawie Skarżąca otrzymuje świadczenie emerytalne i wymaga stałej opieki. Porównanie tych dwóch sytuacji jest niemożliwe, czyli zacytowany w zaskarżonej decyzji pogląd innego Sądu, nie przystaje do realiów niniejszej sprawy. Organ nie wyjaśnił, w jaki sposób w sytuacji zdrowotnej Skarżącej, może ona osiągać dochody.

Organ powinien w związku z powyższym wprost wyjaśnić, czy Skarżąca jest przewlekle chora i w przypadku pozytywnego stwierdzenia tego faktu, podjąć decyzję w przedmiocie umorzenia zaległości. Gdyby organ doszedł do wniosku, że pomimo, iż Skarżąca jest przewlekle chora, odmawia jej umorzenia należności, powinien to należycie uzasadnić. Powinien precyzyjnie i logicznie wyjaśnić, dlaczego pomimo stwierdzenia jednej z przesłanek, które mogą prowadzić do umorzenia należności, odmawia jej umorzenia. Przewlekła choroba stanowi dla normodawcy na tyle istotną przesłankę, że podkreślił, iż w przypadku jej wystąpienia, istnieje możliwość umorzenia należności. Z tego też powodu, jeżeli organ w konkretnej sprawie odmawia umorzenia, musi wyraźnie określić, dlaczego podjął takie rozstrzygnięcie.

To nie strona ma udowodnić, że ulga może być zastosowana, lecz organ powinien logicznie wykazać, dlaczego ulgi takiej nie zastosował. Sąd przypomina jednocześnie, że stosownie do art. 123 u.s.u.s w sprawach w niej uregulowanych stosuje się przepisy kodeksu postępowania administracyjnego. Oznacza to, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych powinien respektować proceduralne wymogi dotyczące postępowania administracyjnego wynikające z kodeksu postępowania administracyjnego. Nie można zatem zgodzić się z organem, że ciężar dowodu obciąża Skarżącą. W postępowaniu administracyjnym pojęcie takie bowiem nie funkcjonuje. Jest ono natomiast znane jest na gruncie prawa cywilnego. Prawo cywilne, jak również postępowanie cywilne, oparte jest jednak na innych zasadach ustrojowych, aniżeli postępowanie administracyjne. Na gruncie prawa cywilnego występuje równość stron określonego stosunku prawnego. W związku z powyższym istnieje konieczność wprowadzenia zasady, że to konkretny podmiot musi udowodnić fakty, z których wywodzi skutki prawne. Na gruncie jednak prawa administracyjnego, nie można mówić o ciężarze dowodu obciążającym stronę postępowania, która nie ma równej pozycji z organem administracyjnym. Sam kodeks postępowania administracyjnego wprowadził w art. 7 k.p.a. zasadę prawdy obiektywnej, która została uszczegółowiona w art. 77 k.p.a. Zgodnie z tą zasadą, organy administracyjne w toku postępowania podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i są obowiązane w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Zasada ta nie została wyłączona w postępowaniu zakończonym wydaniem zaskarżonej decyzji. Skoro kodeks postępowania administracyjnego nie wprowadził nawet pojęcia ciężaru dowodu, to organ powołując się na takie pojęcie, powinien wskazać z jakich przepisów wywodzi jego konstrukcję. Nie można bowiem zapominać, że organy administracyjne działają na podstawie przepisów prawa. Mogą wobec powyższego stosować jedynie takie konstrukcje prawne na jakie zezwala im przepis prawa. Oczywiście nie wszystkie konstrukcje, które stosują organy muszą wynikać bezpośrednio z przepisów postępowania administracyjnego. Istnieje możliwość posiłkowego stosowania konstrukcji prawnych funkcjonujących w innych gałęziach prawa, lecz ich zastosowanie nie może być sprzeczne z podstawowymi zasadami rządzącymi postępowaniem administracyjnym. Tymczasem wprowadzenie do postępowania administracyjnego zasady "ciężaru dowodu", naruszyłoby podstawową zasadę tego postępowania, czyli zasadę prawdy obiektywnej. Organ ustalając stan faktyczny sprawy może jedynie podnosić, ze pewnych przypadkach nie był w stanie ustalić pewnych faktów ze względu na brak współdziałania strony. Nie może on jednak wskazywać, że strona pewnych faktów nie udowodniła.

Na zakończenie można jedynie stwierdzić, że również gołosłowne jest stwierdzenie organu, iż biorąc pod uwagę wysokość zadłużenia, Skarżąca nie jest pozbawiona możliwości opłacenia należności. Organ powinien jednak to stwierdzenie oprzeć na konkretnych faktach, czyli powinno to znaleźć odzwierciedlenie w przedstawieniu wysokości zadłużenia, możliwości spłaty, okresu w którym to nastąpi oraz wykazanie, w jakiej wysokości środki musi przeznaczyć rodzina Skarżącej na "niezbędne potrzeby życiowe". Dopiero wówczas stwierdzenie organu będzie oparte na faktach.

W ocenie Sądu przy wydawaniu zaskarżonej decyzji naruszono również regulację zawartą w art. 107 § 1 Kpa. Przepis ten ustanawia - obok innych wymogów decyzji - obowiązek organu zawarcia w niej podstawy prawnej i uzasadnienia faktycznego, które w myśl § 3 tego artykułu powinno w szczególności obejmować wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Jak zostało to już jednak wcześniej wskazane, organ nie rozważył właściwie czy nie zachodzi w niniejszej sprawie uzasadniony przypadek z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Nie można za takie przyjąć twierdzenia, że rodzina Skarżącej może zarabiać więcej a uzyskiwane dochody są wystarczające na zaspokojenie jej podstawowych potrzeb życiowych, bez poparcia tego odpowiednimi ustaleniami. Stwierdzenia takie są na tyle ogólne, że mogą być wykorzystywane w jakimkolwiek postępowaniu. W ocenie Sądu obowiązek sporządzenia uzasadnienia decyzji odpowiadającego wymogom określonym w art. 107 § 3 k.p.a. stanowi realizację w postępowaniu administracyjnym określonej w art.11 k.p.a. zasady przekonywania. W uzasadnieniu faktycznym organ powinien wskazać te fakty, które przemawiają za podjętym przez niego rozstrzygnięciem, które nie powinno budzić wątpliwości. W przedmiotowej sprawie uzasadnienie z powodów przedstawionych wcześniej wymogów tych nie spełnia.

Podkreślenia wymaga, że w przypadku decyzji uznaniowych, uzasadnienie decyzji stanowi tę jej część, która ma szczególne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Przy działaniu w ramach uznania administracyjnego przepis prawa materialnego przyznaje organowi prawo wyboru rozstrzygnięcia sprawy spośród przynajmniej dwóch możliwych rozstrzygnięć. W przypadku wniosków o umorzenie składek będą to umorzenie składek bądź odmowa ich umorzenia, a zatem rozstrzygnięcia o treści diametralnie różnej. Ze względu na uznaniowy charakter rozstrzygnięcia, przy niewłaściwym uzasadnieniu decyzji uznaniowej, z samego przepisu prawa oraz istniejącego w sprawie stanu faktycznego nie można wywieść jednoznacznej oceny, czy decyzja organu jest prawidłowa w zakresie samego rozstrzygnięcia o prawach i obowiązkach strony, a zatem czy jest prawidłowa w aspekcie materialnym. Podkreślić należy, że wadliwe uzasadnienie decyzji uznaniowej nie pozwala na stwierdzenie, czy przy jej wydaniu organ nie dopuścił się dowolności oraz zaniechania przy dokładnym wyjaśnieniu stanu faktycznego sprawy. Z tych względów wady uzasadnienia decyzji uznaniowych należy uznać za naruszenia przepisów prawa procesowego, które mają istotny wpływ na wynik sprawy. Organ nieprzekonująco przedstawiając argumenty wykroczył poza zakres uznania administracyjnego.

Podsumowując należy stwierdzić, iż organy orzekające w sprawie nie dokonały prawidłowego ustalenia stanu faktycznego oraz nienależycie uzasadniły swoje rozstrzygnięcie. W związku z powyższym z poczynionych ustaleń nie mogły zostać wyciągnięte prawidłowe wnioski, zmierzające do ustalenia, że Skarżąca nie spełnia przesłanek pozwalających na umorzenia zaległości. Przedstawione przez organ wnioski nie zostały szczegółowo i kompleksowo wyjaśnione. Wyjaśnienia poczynione w zaskarżonej decyzji nie są przy tym logicznie i oparte na wszechstronnie zebranym materiale dowodowym.

Wobec tego Zakład Ubezpieczeń Społecznych ponownie rozstrzygając sprawę powinien w sposób jednoznaczny nie tylko ustalić sytuację finansową Skarżącej (uwzględniając dochody i wydatki) ale dokonać jej wnikliwej i realnej oceny. Następnie winien rozważyć czy w takiej sytuacji majątkowej i osobistej (choroba i konieczność opiekowania się Skarżącą) zachodzi możliwość poniesienia przez nią ciężaru uiszczenia należności z tytuł przedmiotowych składek. Ewentualna zasadność odmowy umorzenia należności, powinna być bowiem wykazana w uzasadnieniu decyzji w sposób przekonujący. Przy ponownym rozstrzygnięciu sprawy, zostaną wzięte pod uwagę zalecenia przedstawione w treści niniejszego uzasadnienia.

Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, rozpatrując skargę i badając sprawę zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.), tj. w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, orzekł jak w sentencji w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 c) p.p.s.a.