Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VIII SA/Wa 434/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2022-08-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art.61 ust. 2e i 2 f, , art. 59 ust. 1, art. 61 ust. 2d
journal: Dz.U. 2021 poz 2268
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Nawrot, Sędziowie Sędzia WSA Justyna Mazur, Sędzia WSA Iwona Szymanowicz-Nowak (sprawozdawca), , Protokolant Starszy sekretarz sądowy Marlena Stolarczyk, , po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 sierpnia 2022 r. w Radomiu sprawy ze skargi M. I. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia [...] marca 2022 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Przedmiotem rozpoznania w niniejszej sprawie jest skarga M.I.(dalej: skarżący, strona) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] (dalej: organ odwoławczy, Kolegium, SKO, organ II instancji) z 18 marca 2022 r. znak: [...] w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej.

Skarga została złożona w następującym stanie faktycznym sprawy:

Decyzją Prezydenta Miasta [...] (dalej: Prezydent, organ I instancji) z 18 lipca 2019 r. nr [...] A. I. – babka skarżącego została skierowana na czas nieokreślony do domu pomocy społecznej dla osób w podeszłym wieku, a następnie od 31 lipca 2019 r. umieszczona w Domu Pomocy Społecznej [...] w [...]. Jednocześnie w punkcie 2 ww. decyzji ustalono, że osobami zobowiązanymi do ponoszenia odpłatności za pobyt A. I. w domu pomocy społecznej są: syn S.I. oraz skarżący (wnuk).

Decyzją z 18 lipca 2019 r. nr [...] Prezydent orzekł, że skarżący nie kwalifikuje się do wnoszenia opłaty za pobyt babki w domu pomocy społecznej do miesiąca, w którym uzyska dochód przekraczający kwotę 300% kryterium dochodowego. W uzasadnieniu tej decyzji pouczono stronę, że powyższa decyzja nie zwalnia na stałe z obowiązku wnoszenia opłaty za pobyt babki w domu pomocy społecznej. Z tego powodu skarżący jest zobowiązany do umożliwienia pracownikowi socjalnemu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w celu ustalenia jego sytuacji życiowej i dochodowej.

Pismem z 27 listopada 2020 r. Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w [...] (dalej: MOPS) poinformował skarżącego o wszczęciu z urzędu postępowania w przedmiocie ustalenia opłaty skarżącego za pobyt babki w domu pomocy społecznej, jednocześnie wskazując na konieczność przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego w celu ustalenia sytuacji osobistej, rodzinnej i dochodowej, która ma wpływ na ustalenie ewentualnej odpłatności.

Pismem z tego samego dnia MOPS zwrócił się do Miejsko – Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] (dalej: MGOPS) o przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania skarżącego, tj. [...], ul. [...].

Pismem z 4 stycznia 2021 r. MGOPS poinformował, że przeprowadzenie ze skarżącym wywiadu środowiskowego jest niemożliwe z powodu niepodjęcia przez niego korespondencji z 9 grudnia 2020 r., zawierającej prośbę o kontakt w sprawie ustalenia terminu przeprowadzenia wywiadu (k. 31 akt administracyjnych).

Pismem z 21 stycznia 2021 r. MOPS zwrócił się do Komendy Powiatowej Policji w [...] (dalej: KPP) z wnioskiem o udzielenie informacji o aktualnym adresie zamieszkania lub pobytu skarżącego, wskazując jednocześnie ostatni adres jego zamieszkania. W odpowiedzi KPP poinformowała, że aktualny adres zamieszkania skarżącego odpowiada adresowi wskazanemu przez MOPS w piśmie z 21 stycznia 2021 r.

Pismem z 22 lutego 2021 r. MOPS ponownie poinformował skarżącego

o konieczności przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego oraz zwrócił się do niego z prośbą o nawiązanie kontaktu z pracownikiem socjalnym MGOPS

w terminie 14 dni od dnia otrzymania pisma. Przywołując art. 61 ust. 2e ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2021 poz. 2268, dalej: u.p.s.) MOPS wskazał skarżącemu, że w przypadku braku kontaktu z jego strony bądź niewyrażenia zgody na przeprowadzenie wywiadu opłata za pobyt babki zostanie ustalona w wysokości różnicy między średnim miesięcznym kosztem utrzymania

w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby zobowiązane. Przedmiotowa korespondencja została odebrana 8 marca 2021 r. przez H. I. - żonę skarżącego (zwrotne potwierdzenie odbioru k. 35 akt administracyjnych).

Następnie przy piśmie z 21 czerwca 2021 r. MOPS przesłał skarżącemu umowę ustalającą wysokość opłaty za pobyt babki w domu pomocy społecznej wraz z informacją, że w przypadku jej niepodpisania organ zobowiązany będzie do zastosowania przepisu art. 61 ust. 2d u.p.s., zgodnie z którym w przypadku odmowy zawarcia umowy wysokość opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji organ gminy. Korespondencja dwukrotnie awizowana nie została podjęta przez skarżącego (k. 40 akt administracyjnych).

Decyzją Prezydenta z 18 listopada 2021 r. nr [...] orzeczono wygaśnięcie z dniem 30 lipca 2019 r. decyzji nr [...] z 18 lipca 2019 r. stwierdzającej, że skarżący nie kwalifikuje się do wnoszenia opłaty za pobyt babki w domu pomocy społecznej.

W piśmie z 20 grudnia 2021 r. MOPS poinformował stronę o zakończeniu postępowania dowodowego w prowadzonym postępowaniu administracyjnym oraz

o treści art. 10 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. 2021 poz. 735, dalej: k.p.a.). Przesyłka zawierająca powyższą korespondencja została odebrana przez skarżącego 30 grudnia 2021 r.

(zwrotne potwierdzenie odbioru k. 53 akt administracyjnych).

Decyzją z 14 stycznia 2022 r. nr [...] Prezydent, działając na podstawie m.in. art. 60 i art. 61 u.p.s., ustalił skarżącemu opłatę za pobyt babki A. I. w Domu Pomocy Społecznej [...] w [...]w okresie od 31 lipca 2019 r. do 31 lipca 2021 r. w łącznej wysokości 33.702,41 zł.

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że wobec braku umożliwienia rozeznania aktualnej sytuacji dochodowej i rodzinnej, zgodnie z art. 61 ust. 2e i 2f u.p.s. opłata została ustalona w wysokości różnicy między średnim miesięcznym kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez A. I. i opłatami wnoszonymi przez innych zobowiązanych.

Pismem z 20 kwietnia 2022 r. strona wniosła odwołanie od ww. decyzji, zarzucając jej naruszenie:

- art. 7 w związku z art. 77 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a. i art. 81 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie stanu faktycznego oraz niewystarczające zebranie materiału dowodowego poprzez nieustalenie aktualnych dochodów skarżącego, stanu jego rodziny, stanu zdrowia, brak ustalenia aktualnych dochodów jego ojca S. I., pomimo że organ miał wiedzę na temat wysokości uzyskiwanych dochodów przez stronę i jej ojca w okresie wcześniejszym,

2) art. 11 k.p.a. w związku z art. 107 § 1 pkt 6 i § 2 k.p.a. poprzez wydanie decyzji wbrew przepisom postępowania z uwagi na lakoniczność uzasadnienia,

3) generalnej zasady wysłuchania stron, wynikającej z art. 10 k.p.a. poprzez nieustalenie przez organ uzyskiwanego dochodu i możliwości finansowych przy uwzględnieniu ponoszonych kosztów związanych z leczeniem.

Dodatkowo skarżący wskazał na naruszenie prawa poprzez bezpodstawne stwierdzenie przez Prezydenta decyzją nr [...] r. z 18 listopada 2021 r. wygaśnięcia decyzji z 30 lipca 2019 r., w której organ stwierdził, że nie kwalifikuje się on do ponoszenia opłaty za pobyt babki w domu pomocy społecznej z uwagi na kryterium dochodowe. Ponadto skarżący podał, że obciążenie go kosztami za pobyt babki w domu pomocy społecznej byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego, gdyż A. I. nie życzyła sobie kontaktów ze skarżącym i jego ojcem. Wobec tego nie czuje się on zarówno moralnie, jak i prawnie zobowiązany do ponoszenia tych kosztów, jak również kwestionuje sam sposób ustalenia odpłatności przez organ. W ocenie strony, skoro Prezydent skierował A. I. do domu pomocy społecznej, nie wskazując na czyj wniosek nastąpiło to skierowanie i nie pytając o zdanie osób, które wskazał jako zobowiązane do ponoszenia opłat, w szczególności czy wyrażają zgodę na ponoszenie opłat, to winien koszty tego pobytu ponieść we własnym zakresie. To, że organ napotyka trudności w przeprowadzeniu stosownych dowodów, niezbędnych do wydania decyzji, w żaden sposób nie zwalnia z dążenia do przeprowadzenia tych dowodów.

Kolegium decyzją z 18 marca 2022 r. znak: [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Organ odwoławczy podniósł, że średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w domu pomocy społecznej, w którym przebywa babka skarżącego, zgodnie z Zarządzeniem Prezydenta Miasta [...] nr [...] z 22 marca 2018 r., wynosił od lipca 2019 r. do 31 marca 2020 r. 3.874,34 zł, natomiast zgodnie

z Zarządzeniem Prezydenta Miasta [...] nr [...] z 21 marca 2019 r. koszt ten od 1 kwietnia 2020 r. do 31 marca 2021 r. wynosi 4.230,14 zł. W okresie od

1 kwietnia 2021 r. do 31 lipca 2021 r. koszt utrzymania mieszkańca wynosił 4.966,96 zł na podstawie Zarządzenia Prezydenta Miasta [...] nr [...] z 24 marca 2020 r.

Kolegium wskazało, że A. I. ponosi opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej w kwocie 43,50 zł za jeden dzień 31 lipca 2019 r., w kwocie

1.348,43 zł miesięcznie od 1 sierpnia 2019 r. do 31 marca 2020 r., w kwocie 1.455,39 zł od 1 kwietnia 2020 r. do 30 kwietnia 2020 r., w kwocie 1.454,69 zł od 1 maja 2020 r. do 31 marca 2021 r., w kwocie 1.514,82 zł od 1 kwietnia 2021 r. do 30 kwietnia 2021 r., w kwocie 1.512,02 zł od 1 maja 2021 r. do 31 maja 2021 r. oraz

w kwocie 1.514,82 zł miesięcznie od 1 czerwca 2021 r. do 31 lipca 2021 r. Opłata powyższa nie pokrywa jednak w całości kosztów pobytu w domu pomocy społecznej, a to oznacza, że pozostałą kwotę - do wysokości kosztów utrzymania mieszkańca

w placówce - zobowiązane są ponosić osoby wskazane w art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s., tj. S. I. (syn) oraz skarżący (wnuk).

W odniesieniu do skarżącego ustalono, że jest on zobowiązany do ponoszenia opłaty od 31 lipca 2019 r., tj. od dnia umieszczenia babki w placówce. Wysokość tej opłaty została ustalona poprzez podzielenie na dwie osoby zobowiązane do jej wnoszenia w równych częściach, różnicy pomiędzy kosztami utrzymania mieszkańca w domu pomocy społecznej a kwotą wnoszoną przez pensjonariuszkę.

SKO wskazało, że skarżący nie współpracował z organem I instancji, dlatego też niemożliwe było przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, oraz odmówił podpisania przesłanej mu umowy. Zatem zasadnie Prezydent uznał, że opłatę należało ustalić w pełnym dopuszczalnym wymiarze.

W dalszej części uzasadnienia zaskarżonej decyzji organ odwoławczy podniósł, że w prowadzonym postępowaniu nie uwzględniono dowodów zebranych

w toku poprzedniego postępowania, zakończonego decyzją Prezydenta z 18 lipca 2019 r. stwierdzającą, że skarżący nie kwalifikuje się do ponoszenia opłaty za pobyt babki w domu pomocy społecznej, gdyż zgodnie z art. 107 ust.1 u.p.s. ustalenie sytuacji rodzinnej i dochodowej następuje w drodze wywiadu środowiskowego. Jest to niezbędny środek dowodowy przeprowadzany każdorazowo wówczas, kiedy niezbędne jest ustalenie sytuacji dochodowej i rodzinnej osoby zobowiązanej do ponoszenia opłaty, który nie może być zastąpiony przez żaden inny dowód.

W przypadku skarżącego stwierdzono, że nie kwalifikuje się on do ponoszenia opłaty jednak tylko do czasu, w którym uzyska dochód przekraczający kwotę 300% kryterium dochodowego. Organ I instancji zobligowany był więc do monitorowania sytuacji dochodowej strony w celu sprawdzenia, między innymi w drodze wywiadu środowiskowego, czy nie zmieniła się jego sytuacja dochodowa. W ocenie SKO, skoro skarżący uniemożliwił przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w celu ustalenia, czy sytuacja jego uległa zmianie oraz nie podpisał umowy, to zasadne jest ustalenie opłaty od chwili umieszczenia babki w placówce, zgodnie z regułami określonymi w art. 61 ust. 2e u.p.s.

Ponadto organ odwoławczy wyjaśnił, że kwestia zerwania więzów rodzinnych skarżącego z jego babką może być przedmiotem rozważań dopiero w postępowaniu o zwolnienie z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej na podstawie art. 64 u.p.s.

Skarżący wniósł skargę na powyższą decyzję, podnosząc naruszenie następujących przepisów:

- art. 77 § 1 k.p.a., bowiem przed wydaniem zaskarżonej decyzji nie zostały należycie i wyczerpująco zebrane, rozpatrzone i wyjaśnione wszystkie okoliczności związane z faktycznym stanem sprawy, tj.:

- brak ustaleń, czy A. I. posiada wystarczające środki finansowe na poniesienie kosztów za swój pobyt w domu pomocy społecznej, a jej zasoby majątkowe z pewnością na to pozwalają, gdyż jest właścicielem lokalu mieszkalnego, który mógłby zostać przeznaczony na sfinansowanie tego pobytu, podczas gdy organ orzekający skupił się wyłącznie na nałożeniu obowiązku wnoszenia opłaty na zstępnych A. I.,

- nieustalenie aktualnych dochodów skarżącego i od jakiego momentu osiąga dochody znacznie niższe (obecnie osiąga dochody jedynie z umowy zlecenia

w kwocie około 700 zł miesięcznie, zaś w okresie od 1 lipca do 31 grudnia 2021 r. było to 1.000 zł miesięcznie),

- nieustalenie stanu rodzinnego strony, a w szczególności tego, że ma na utrzymaniu dwoje małoletnich dzieci, i jaki to ma wpływ na możliwości ponoszenia kosztów za pobyt A. I. w domu pomocy społecznej,

- nieustalenie, jaki jest stan zdrowia ojca strony – S. I.i jakie ponosi on koszty związane ze swoim leczeniem, a tym samym nieustalenie, czy jego miesięczne dochody oraz stan zdrowia i koszty związane z chorobami pozwalają na ponoszenie kosztów za pobyt A. I. w domu pomocy społecznej,

- nierozstrzygnięcie wątpliwości, które w niniejszej sprawie zaistniały, pomimo tego, że w ocenie skarżącego dały się usunąć, gdyż organ prowadzący postępowanie miał wiedzę na temat wysokości dochodu uzyskiwanego przez jego ojca S. I. w okresie wcześniejszym, na etapie wcześniejszego postępowania administracyjnego, a mimo to nie uwzględnił posiadanych przez siebie danych, przyjmując za podstawę odpłatności wysokość kosztów utrzymania pensjonariusza w domu pomocy społecznej, ustaloną jednostronnie przez Prezydenta Miasta [...],

- nieustalenie przez organ aktualnych dochodów uzyskiwanych przez stronę, mimo że organ mógł zwrócić się zarówno do jej pracodawców o udzielenie informacji o wysokości dochodów, jak też do organów podatkowych czy ZUS o udzielenie informacji o dochodach lub uzyskiwanych świadczeniach z ubezpieczenia społecznego, czego w niniejszym postępowaniu organ całkowicie zaniechał, argumentując niemożliwością uzyskania takich informacji, co nie zwalnia organu

z obowiązku dołożenia wszelkich starań, aby potrzebną informację uzyskać,

2) art. 61 ust. 2e i 2f u.p.s. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, podczas gdy skarżący nigdy nie odmówił przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, zaś trudności w skontaktowaniu się pracowników organu ze skarżącym w żadnym wypadku nie mogą być utożsamiane z odmową przeprowadzenia takiego wywiadu środowiskowego.

Skarżący ponownie podkreślił, że z babką nie łączą go żadne więzy uczuciowe, a sytuacja ta trwa od kilkudziesięciu lat. A. I. nigdy nie kontaktowała się ze skarżącym, mimo że jest on jej jedynym wnukiem. Poza tym w ocenie strony decyzja Prezydenta nr [...] z 18 listopada 2021 r. jest nieważna i nie wywołuje skutków prawnych.

W konsekwencji swoich zarzutów skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej

i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę SKO podtrzymało stanowisko wyrażone

w zaskarżonej decyzji oraz wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga strony nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2022 r. poz. 329, dalej p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W myśl powyżej regulacji sąd bada legalność zaskarżonej decyzji, tj. jej zgodność z prawem materialnym określającym prawa

i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.

Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Przy czym stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga

w graniach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy u.p.s.

W świetle art. 61 ust. 1 u.p.s. obowiązany do wnoszenia opłaty za pobyt

w domu pomocy społecznej jest mieszkaniec domu, przy czym jeżeli nie ponosi on pełnej odpłatności, wówczas zobowiązani są w kolejności: małżonek, zstępni przed wstępnymi, gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej.

Z kolei jak wynika z art. 61 ust. 2d u.p.s., w przypadku odmowy zawarcia umowy,

o której mowa w art. 103 ust. 2, przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2 (tj. małżonka, zstępnych, wstępnych), wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu

w domu pomocy społecznej ustala, w drodze decyzji, organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2.

Natomiast w przypadku odmowy zawarcia umowy przez ww. osoby oraz niewyrażenia zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala, w drodze decyzji, organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w ust. 1 pkt 2 (art. 61 ust. 2e u.p.s.). Wysokość opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej, o której mowa w ust. 2e, ustala się proporcjonalnie do liczby osób obowiązanych do jej wnoszenia (art. 61 ust. 2f u.p.s.).

Opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą: mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu, małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2 u.p.s.:

- w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium,

- w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie,

- gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej -

w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2 tego artykułu.

Z przytoczonych wyżej przepisów wynika, że opłata za pobyt w domu pomocy społecznej w stosunku do małżonka, zstępnych i wstępnych może zostać ustalona albo w drodze umowy, albo w wyniku wydania decyzji ustalającej opłatę.

W przypadku wyrażenia zgody na podpisanie umowy, lub też odmowy wyrażenia zgody na podpisanie umowy, z jednoczesnym wyrażeniem zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, organ właściwy do ustalenia opłaty jest zobowiązany przy jej ustalaniu uwzględnić ograniczenia, o których mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2 u.p.s. W przypadku natomiast, gdy osoba zobowiązana odmawia podpisania umowy i nie wyraża zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, organ właściwy do ustalenia opłaty ustala ją w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, bez uwzględnienia ograniczeń, o których mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2.

Z analizy akt przedmiotowej sprawy wynika, że wydanie decyzji w niniejszej sprawie poprzedziło postępowanie, w toku którego skarżący uchylał się od współpracy z organem w zakresie udzielenia jakichkolwiek informacji odnośnie do swojej sytuacji dochodowej. Skarżący nie nawiązał żadnego kontaktu z organami pomocowymi (z wyjątkiem wniesienia odwołania), jak również nie przedstawił żadnych dokumentów obrazujących dochody jego i jego rodziny. Tym samym nie wyraził zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, który by potwierdził jego sytuacją dochodową, a także nie podpisał umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s.

Analiza akt administracyjnych wykazała, że już w zawiadomieniu o wszczęciu postępowania organ I instancji poinformował skarżącego o konieczności przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego w celu ustalenia jego sytuacji osobistej, rodzinnej i dochodowej, która ma wpływ na ustalenie ewentualnej odpłatności za pobyt babki w domu pomocy społecznej. Jednocześnie organ I instancji poinformował o konsekwencjach niewyrażenia zgody na przeprowadzenie wywiadu, wynikających z art. 61 ust. 2e u.p.s.

W aktach sprawy znajdują się dokumenty wskazujące, że organ I instancji wielokrotnie podejmował próby umówienia się ze skarżącym celem przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, m.in. pismo MGOPS z 9 grudnia 2020 r. oraz MOPS z 22 lutego 2022 r. (pierwsze wróciło 4 stycznia 2021 r. do nadawcy jako nieodebrane przez stronę - k. 31 akt administracyjnych, kolejne pismo odebrała żona skarżącego H. I. – k. 35 akt administracyjnych). W międzyczasie organ I instancji sprawdził aktualny adres strony poprzez zwrócenie się o pomoc w tym zakresie do KPP. Z pisma Policji z 5 lutego 2021 r. wynika, że skarżący wraz z rodziną mieszka pod adresem [...], ul. [...], na który organy kierowały korespondencję w toku postępowania.

Skarżący w żaden sposób nie zareagował na przesyłaną do niego korespondencję dotyczącą przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Wobec tego organ I instancji przesłał mu trzy egzemplarze umowy ustalającej przedmiotową opłatę, ustaloną zgodnie z art. 61 ust. 2e i 2f u.p.s. Organ pouczył o skutkach odmowy zawarcia umowy. Przedmiotowa przesyłka dwukrotnie prawidłowo awizowana nie została odebrana przez skarżącego (k. 40 akt administracyjnych).

Natomiast przed wydaniem decyzji organ I instancji poinformował skarżącego o zakończeniu postępowania dowodowego w prowadzonym postępowaniu administracyjnym oraz o treści art. 10 § 1 k.p.a. (k. 53 akt administracyjnych). Korespondencja ta została przez stronę odebrana 30 grudnia 2021 r., jednak pozostała bez jakiejkolwiek odpowiedzi.

Wobec powyższego, w ocenie Sądu, skarżący nie może skutecznie powoływać się na zaniechanie przez organ wyjaśnienia jego sytuacji materialnej

i stanu rodzinnego, skoro to na skutek jego świadomego działania sytuacja ta nie została wyjaśniona (tak też WSA w Szczecinie w wyroku z 21 kwietnia 2021 r., sygn. akt II SA/Sz 849/20, publ. cbosa). Skarżący konsekwentnie nie wyrażał zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, poczynając już od pisma z 15 listopada 2018 r., kiedy to zaznaczył, że odmawia udzielenia jakichkolwiek informacji oraz prosił o niewystępowanie do żadnych instytucji w celu ustalenia sytuacji rodzinnej

i majątkowej (k. 10 akt administracyjnych). Jednocześnie miał świadomość zarówno tego, że ciąży na nim obowiązek pokrycia kosztów pobytu babki w domu pomocy społecznej, jak i tego, w jaki sposób jest ustalana wysokość tej odpłatności. Świadczy

o tym chociażby korespondencja przesyłana do niego przez organ I instancji, którą odebrała jego żona (pismo z 22 lutego 2021 r.) lub on sam osobiście (informacja

o zakończeniu postępowania z 20 grudnia 2021 r.). Jednak w toku postępowania poprzedzającego wydanie decyzji przez organ I instancji skarżący przyjął całkowicie bierną postawę, nie stawiając się w ośrodkach pomocy społecznej celem umożliwienia sporządzenia z nim wywiadu środowiskowego oraz nie wyrażając jakiejkolwiek woli zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s. W takiej sytuacji organy orzekające mają wszelkie postawy do uznania, że wystąpiły przesłanki z art. 61 ust. 2e u.p.s.

Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z 24 kwietnia 2020 r. w sprawie I OSK 2886/19 ustawa nie określa formy, jaką powinno przybrać niewyrażenie zgody na przeprowadzenie wywiadu. Ponieważ zgoda na przeprowadzenie wyraża się w sposób konkludentny przez przystąpienie do przeprowadzania wywiadu, zatem także brak zgody może zostać wyrażony

w sposób dorozumiany przez unikanie kontaktu, odmowę wpuszczenia do mieszkania, odmowę udzielania odpowiedzi, odmowę przedstawienia dokumentów. Niewyrażenie zgody na przeprowadzenie wywiadu nie musi być zwerbalizowane

i wprost zakomunikowane, ważne jest, aby postawa ubiegającego się o świadczenie skutecznie uniemożliwiała przeprowadzenie wywiadu.

Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że wprawdzie to na organie ciąży obowiązek przeprowadzenia postępowania, zgromadzenia i wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego, jednak nie wyłącza to ani inicjatywy dowodowej strony, ani jej powinności współdziałania z organem w taki sposób, aby cel postępowania, to jest dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego i załatwienie sprawy, przy uwzględnieniu interesu społecznego i słusznego interesu obywateli (art. 7 k.p.a.), został osiągnięty. Współdziałanie z organem ma istotne znaczenie w tych obszarach, w których możliwości ustalenia stanu faktycznego przez organ są ograniczone, a uzyskanie materiału dowodowego, tak jak w badanej sprawie, jest uzależnione od aktywności strony.

Jeżeli osoby zobowiązane do wnoszenia odpłatności za pobyt krewnego

w domu pomocy społecznej nie wyrażają zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego oraz odmówią podpisania umowy, zasadne jest ustalenie takim osobom, jak to miało miejsce w przypadku skarżącego, opłaty w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane.

Ratio legis art. 61 ust. 2e u.p.s. sprowadza się do założenia, że skoro osoby

w nim wskazane nie chcą ujawnić swojej sytuacji, to organ ma prawo założyć, że są w stanie ponosić opłatę w pełnym proporcjonalnie przypadającym wymiarze (por. wyrok WSA w Łodzi z 7 grudnia 2021 r., sygn. akt II SA/Łd 677/21, publ. Lex nr 3286349, wyrok WSA w Poznaniu z 24 lutego 2022 r., sygn. akt II SA/Po 790/21, publ. Lex nr 3321010).

Odnosząc się do zarzutu skarżącego, iż organ nie ustalił jego aktualnych dochodów, pomimo tego, że mógł zwrócić się do pracodawców, organów podatkowych czy też ZUS, to należy wskazać, że wywiad środowiskowy przeprowadza się u osób i rodzin korzystających lub ubiegających się o świadczenia z pomocy społecznej w celu ustalenia ich sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej

i majątkowej oraz u osób, o których mowa w art. 103 – art. 107 ust. 1 u.p.s. Dotyczy to także odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej. Wywiad środowiskowy jest bowiem specyficznym sposobem zbierania informacji o sytuacji strony, stanowiącym dla organu pomocy społecznej konieczne i podstawowe źródło informacji o sytuacji osobistej, rodzinnej i majątkowej osoby ubiegającej się

o świadczenia, jest podstawą ustaleń faktycznych dokonywanych w decyzji administracyjnej i poddawanych prawnej ocenie. To na stronie ubiegającej się

o świadczenie z pomocy społecznej spoczywa obowiązek umożliwienia organowi dokonania ustaleń faktycznych, zgodnie z art. 4, art. 106 ust. 4 i art. 107 ust. 1, 4a, 5 i 5b u.p.s. Zatem przeprowadzenie wywiadu środowiskowego jest nie tylko uprawnieniem, ale i obowiązkiem organu przyznającego środki pomocowe. Niemożliwe jest zastąpienie wywiadu środowiskowego innym dowodem (por. wyrok WSA w Rzeszowie z 10 marca 2022 r., sygn. akt II SA/Rz 1849/21, publ. Lex nr 3342407).

Sąd nie podziela również stanowiska skarżącego negującego możliwość ustalenia obowiązku ponoszenia opłaty z mocą wsteczną. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany został pogląd, że decyzja o ustaleniu odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej może wywierać skutki z mocą wsteczną, bowiem konkretyzuje ona obowiązek wynikający z mocy prawa, tj. którego powstanie nie jest uzależnione od wydania decyzji, ale wynika z treści przepisów prawa materialnego, obligujących do wnoszenia opłat w razie ziszczenia się przesłanek z art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s. Decyzja w tym przedmiocie pozostaje bowiem w związku z zaistnieniem przesłanek faktycznych stanowiących podstawę powstania określonych skutków prawnych. W takiej sytuacji decyzja konstytutywna może działać zarówno z mocą na przyszłość, jak i z mocą wsteczną (por. m.in. wyrok NSA z 22 września 2017 r., sygn. akt I OSK 704/17 i powołane w nim orzecznictwo; wyrok NSA z 14 października 2016 r., sygn. akt I OSK 410/15; wyrok NSA z 19 lutego 2016 r., sygn. akt I OSK 1449/14, wszystkie publ. cbosa, wyroki WSA w Łodzi z 18 lutego 2022 r., sygn. akt II SA/Łd 539/21 i sygn. akt II SA/Łd 438/21, publ. Lex nr 3333881 i Lex nr 3333818).

Także w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 czerwca 2018 r.

w sprawie sygn. akt I OPS 7/17 (publ. cbosa) wprost zostało wskazane, że decyzja

o ustaleniu opłaty winna obejmować okres od dnia zaistnienia zdarzenia prawnego

w postaci umieszczenia osoby bliskiej w domu pomocy społecznej. Zatem organ mógł obciążyć skarżącego obowiązkiem uiszczenia opłaty za okres wcześniejszy, aniżeli wszczęcie przedmiotowego postępowania, tj. od daty umieszczenia jego babki w domu pomocy społecznej. Decyzja Prezydenta nr [...] z 18 lipca 2019 r.

o ustaleniu, że skarżący nie kwalifikuje się do wnoszenia opłaty za pobyt A. I. w domu pomocy społecznej była decyzją wydaną jeszcze zanim ww. została w nim umieszczona. W decyzji tej wskazano warunek, że jest ona terminowa, tj. do czasu, kiedy skarżący uzyska dochód przekraczający kwotę 300% kryterium dochodowego. Z uwagi na fakt, że po umieszczeniu A. I. w domu pomocy społecznej organ I instancji chciał sprawdzić sytuację dochodową i rodzinną skarżącego, a nie mógł tego dokonać z powodu braku współpracy skarżącego z organem, zachodziła podstawa do zastosowania przepisu art. 61 ust. 2e u.p.s., po wcześniejszym stwierdzeniu wygaśnięcia ww. decyzji z 18 lipca 2019 r. na podstawie art. 162 k.p.a.

Należy również zauważyć, że na powstanie obowiązku skarżącego polegającego na ponoszeniu opłaty za pobyt A. I. w domu pomocy społecznej nie mają wpływu jego osobiste relacje z babką, które ewentualnie mogą stanowić podstawę do ubiegania się przez niego o zwolnienie z opłaty w całości lub części zgodnie z art. 64 i art. 64a u.p.s. Zwolnienie z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej może jednak zostać wydane dopiero po ostatecznym ustaleniu osoby zobowiązanej do ponoszenia opłaty oraz określeniu wysokości opłaty ją obciążającej. Jednakże i w tym postępowaniu koniecznym elementem postępowania wyjaśniającego jest rodzinny wywiad środowiskowy.

Niezasadny jest zarzut strony, że A. I. ma większe możliwości partycypowania w kosztach jej pobytu w domu pomocy społecznej, ponieważ posiada mieszkanie, które może spieniężyć na ten cel. W tym zakresie należy zauważyć, że przepis art. 61 ust. 2 u.p.s. wskazuje, że mieszkaniec wnosi opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej nie więcej niż 70 % swojego dochodu (w tym wypadku renty). Tak więc kwestia podniesiona przez stronę w skardze dotycząca posiadania przez A. I. lokalu mieszkalnego nie mogła mieć wpływu na wysokość jej dochodu (por. wyrok WSA w Warszawie z 15 lipca 2020 r., sygn. akt VIII SA/Wa 838/19, publ. cbosa).

Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że kontrolowana decyzja nie narusza przepisów prawa skutkujących jej uchyleniem, dlatego na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.