Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 911/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2021-12-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję II i I instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w związku z art. 135, art. 119 pkt 2 i art. 120, art. 153
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 77 § 1 i art. 80
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 17 ust. 1b, art. 17 ust. 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Jacek Hyla Sędziowie: Sędzia WSA Alina Dominiak Sędzia WSA Paweł Mierzejewski (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 22 grudnia 2021 r. sprawy ze skargi W. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 24 sierpnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy [...] z dnia 25 marca 2021 r. nr [...].


UZASADNIENIE

W. C. (dalej jako "wnioskodawczyni" albo "skarżąca") wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 24 sierpnia 2021 r. nr [...], utrzymującą w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z dnia 25 marca 2021 r. nr [...] o odmowie przyznania wnioskodawczyni świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką W. B. (ur. (...)r.).

W sprawie zaistniały następujące okoliczności faktyczne i prawne:

W dniu 1 marca 2021 r. W. C. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką. Wraz z wnioskiem złożone zostało orzeczenie z dnia 12 stycznia 2021 r. nr [...] wydane przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] o znacznym stopniu niepełnosprawności W. B.. Z orzeczenia wydanego na stałe wynikało, że nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność. Ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 20 stycznia 2015 r.

Po przeprowadzeniu postępowania w sprawie, w tym wywiadu środowiskowego z dnia 8 marca 2021 r., decyzją z dnia z dnia 25 marca 2021 r. nr [...] organ pierwszej instancji odmówił wnioskodawczyni przyznania prawa do żądanego świadczenia.

W podstawie prawnej wydanej decyzji organ pierwszej instancji wskazał m.in. art. 17 ust. 1 i ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 111; dalej powoływanej w skrócie jako: "u.ś.r.") oraz art. 104 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm.; dalej powoływanej w skrócie jako "k.p.a.").

W uzasadnieniu wydanej decyzji organ pierwszej instancji przedstawił regulacje materialnoprawne odnoszące się do świadczenia pielęgnacyjnego oraz dokonane w toku postępowania ustalenia. W ocenie organu wnioskodawczyni nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, gdyż sprawuje opiekę nad matką, co zostało potwierdzone w toku przeprowadzonego wywiadu środowiskowego. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika nadto, że od w okresie 20 października 2015 r. - 28 lutego 2021 r. wnioskodawczyni była uprawniona do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką.

Pomimo ww. ustaleń żądane świadczenie nie może być wnioskodawczyni przyznane. W orzeczeniu o znacznym stopniu niepełnosprawności matki zapisano, że nie można ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność. Z art. 17 ust. 1b u.ś.r. wynika zaś, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

W ocenie organu pierwszej instancji sytuacji wnioskodawczyni nie zmienia wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13), który uznał, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, został uznany za niezgodny z Konstytucją RP.

Po rozpoznaniu wniesionego przez wnioskodawczynię odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] zaskarżoną decyzją z dnia 24 sierpnia 2021 r. nr [...] utrzymało decyzję organu pierwszej instancji w mocy.

W podstawie prawnej wydanej decyzji organ odwoławczy wskazał

art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.

W uzasadnieniu wydanej decyzji organ odwoławczy wskazał, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. winien być stosowany z pominięciem kryterium wieku powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Kolegium podniosło, że przedmiotowa konstatacja nie ma wpływu na rozstrzygnięcie sprawy, gdyż z materiału dowodowego wynika, że nie została spełniona pozytywna przesłanka przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego określona w art. 17 ust.1 u.ś.r.

Przedstawiając ustawowe przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego organ odwoławczy podkreślił, że w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Jak wskazał dalej organ odwoławczy rezygnacja z pracy zarobkowej bądź jej niepodejmowanie spowodowane być musi koniecznością sprawowania stałej, ciągłej opieki. Pomiędzy tymi dwiema przesłankami musi zaistnieć związek przyczynowo – skutkowy. Kolegium wskazało, że w realiach sprawy nie nastąpiła rezygnacja z zatrudnienia przez wnioskodawczynię po to by opiekować się matką. Wnioskodawczyni pracowała zawodowo od 4 września 1978 r. do 21 stycznia 1989 r. (11 lat). Od tego czasu W. C. nie podejmowała pracy zawodowej. Z przedstawionych informacji wynikało, że wnioskodawczyni zaczęła opiekować się ojcem, który posiadał orzeczenie lekarza orzecznika ZUS o niezdolności do samodzielnej egzystencji od kwietnia 2006 r. do stycznia 2009 r. Po jego śmierci stan zdrowia matki uległ pogorszeniu. Znaczny stopień niepełnosprawności matki datuje się od 20 stycznia 2015 r.

Zdaniem Kolegium, z opisanych okoliczności nie wynika aby istniał związek pomiędzy zaprzestaniem aktywności zawodowej przez wnioskodawczynię a wystąpieniem konieczności opieki nad niepełnosprawną matką. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest bowiem kierowane do wszystkich niezatrudnionych osób opiekujących się niepełnosprawnym członkiem rodziny lecz do osób, które wywiązują się ze swego obowiązku alimentacyjnego osobiście zapewniając stałą i długotrwałą opiekę i pomoc niepełnosprawnemu członkowi rodziny i jednocześnie z tego właśnie powodu zaprzestają aktywności zawodowej lub jej nie podejmują. W realiach sprawy ustalono, że wnioskodawczyni pracowała zawodowo jedynie 11 lat, ostatnio w 1989 r. Niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez W. C. ma zatem charakter długotrwały i powstało znacznie wcześniej niż pojawiła się potrzeba sprawowania opieki nad matką. Wnioskodawczyni pozostawała bez zatrudnienia ponad 20 lat (licząc do roku 2015). Z uzupełnienia wywiadu środowiskowego wynika, że nie podejmowała pracy z uwagi na wychowywanie dzieci. Zdaniem Kolegium ustanie stosunku pracy w 1989 r. jak i późniejszy brak aktywności zawodowej nie były spowodowane koniecznością opieki nad matką. Wnioskodawczyni nie była osobą aktywną zawodowo również przed podjęciem opieki nad matką, co oznacza, że niepodejmowanie przez nią zatrudnienia nie miało i nie ma bezpośredniego i ścisłego związku z koniecznością sprawowania opieki. O rezygnacji czy niepodejmowaniu zatrudnienia trudno mówić w stosunku do osoby, która nie pracowała od 1989 r. Kolegium podkreśliło, że świadczenie pielęgnacyjne nie może być traktowane jako zastępcze źródło dochodu lecz jako rekompensata. Celem tego świadczenia jest bowiem udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej by opiekować się osobą niepełnosprawną, co w niniejszej sprawie nie ma miejsca.

W nawiązaniu do wyroków Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 maja 2021 r. (sygn. akt I OSK 275/21) oraz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 17 czerwca 2021 r. (sygn. akt III SA/Gd 191/21) Kolegium podkreśliło, że prawidłowo interpretowana hipoteza normy wyrażonej w art. 17 ust. 1 u.ś.r. obejmuje także konieczność poszukiwania związku – także czasowego – pomiędzy zaprzestaniem aktywności zawodowej a wystąpieniem konieczności opieki nad osobą niepełnosprawną.

Niezależnie od powyższego Kolegium wskazało, że obowiązek alimentacyjny względem W. B. obciąża również pozostałe rodzeństwo wnioskodawczyni. Zgodnie z orzecznictwem sądów opieka nad niepełnosprawnym członkiem rodziny nie musi być bowiem realizowana osobiście. Obowiązek alimentacyjny można również realizować poprzez zapewnienie matce środków finansowych na sprawowanie opieki przez inną osobę.

W skardze na powyższą decyzję organu odwoławczego skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku W. C. wnosząc o uchylenie decyzji organu odwoławczego i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego podniosła zarzuty:

- naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. i przyjęcie, że w sprawie nie wystąpił związek przyczynowo – skutkowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką;

- naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 17 ust. 1 i ust. 1b u.ś.r. w zw. z art. 2, art. 32 ust. 1, art. 69 i art. 71 Konstytucji RP w zakresie w jakim uniemożliwia nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego obciążonej obowiązkiem alimentacyjnym osobie zdolnej do pracy, a otrzymującej dotąd świadczenie pielęgnacyjne, niezatrudnionej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, którego niepełnosprawność powstała po ukończeniu 18 – go roku życia;

- mającego wpływ na wynik sprawy naruszenia przepisów postępowania, to jest art. 7, art. 75 § 1, art. 76 § 1 i art. 77 § 1 k.p.a. polegającego na dowolnej ocenie zebranego materiału dowodowego w sposób sprzeczny z zasadami logiki, wiedzy oraz doświadczenia życiowego, a przez to ustalenie, że brak jest związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą aktywności zawodowej a sprawowaną nad matką opieką jak również poprzez ustalenie, że zakres sprawowanej opieki nie uniemożliwia jej podjęcia pracy.

W uzasadnieniu skargi podniesiono m.in., że skarżąca pomimo deklarowanych chęci nie mogła podjąć aktywności zawodowej z uwagi na konieczność opieki nad małymi dziećmi a później nad ojcem i matką. Co istotne, organ pierwszej instancji przyznając skarżącej świadczenie pielęgnacyjne w roku 2016 (otrzymywane przez skarżącą do 28 lutego 2021 r.) nie kwestionował i nie kwestionuje obecnie faktu sprawowania opieki jak i jej zakresu. Wątpliwości co do stanu zdrowia matki skarżącej jak i sprawowania opieki nie miał również organ odwoławczy.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej powoływanej w skrócie jako "p.p.s.a.") uwzględnienie skargi na decyzję następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1 lit. a - c), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3).

W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a. Stosownie natomiast do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Dokonując kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia w oparciu o wyżej wskazane kryterium Sąd uznał, że złożona skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z treścią art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W przedmiotowej sprawie organy obydwu instancji odmówiły przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, przy czym stanowisko organów zostało umotywowane zasadniczo odmiennie.

Organ pierwszej instancji nie kwestionując faktu sprawowania opieki i jej szerokiego zakresu jak i tego, że skarżąca nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej właśnie z uwagi na sprawowanie opieki nad matką stanął na stanowisku, w realiach sprawy zrealizowała się negatywna przesłanka określona w art. 17 ust. 1b u.ś.r. Zdaniem tego organu stwierdzenie, że nie da się ustalić daty powstania niepełnosprawności matki skarżącej (a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 20 stycznia 2015 r.) uniemożliwia przyznanie żądanego świadczenia zgodnie ze złożonym wnioskiem.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] przedstawiło z kolei argumentację, iż decydujący dla rozstrzygnięcia jest fakt, że skarżąca od 1989 r. nie pracowała a ustalony stopień matki skarżącej istnieje od 20 stycznia 2015 r. W związku z długoletnią biernością zawodową skarżącej nie można uznać, że powodem niepodejmowania zatrudnienia jest wyłącznie konieczność sprawowania opieki nad matką.

Odnosząc się w pierwszej kolejności do stanowiska organu pierwszej instancji, należy wskazać, iż sądy administracyjne jednoznacznie stoją na stanowisku, w jaki sposób należy interpretować art. 17 ust. 1b u.ś.r., w zakresie w jakim różnicuje prawo do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobami niepełnosprawnymi, w zależności od wieku w jakim powstała przyczyna ich niepełnosprawności. Zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (sygn. K 38/13) art. 17 ust. 1b u.ś.r., w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie, ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji.

Należy przyjąć, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. pozostaje zgodny z Konstytucją RP w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później, niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia, natomiast w stosunku do opiekunów osób, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności utraciło przymiot konstytucyjności. W odniesieniu wyłącznie do tych osób, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.

W konsekwencji powyższego, rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji jako mające swoją podstawę w art. 17 ust. 1b u.ś.r. należy uznać za wadliwe, co słusznie dostrzegł organ odwoławczy.

Po rozważeniu powyższego problemu ocenie poddać należało stanowisko organu odwoławczego, który wskazał jako negatywną przesłankę przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego brak związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, na rzecz sprawowania przez nią opieki nad niepełnosprawną matką.

W ocenie Sądu w składzie rozpoznającym sprawę argumentacja Kolegium nie zasługuje na aprobatę.

W kontrolowanej sprawie pozostaje poza sporem, że skarżąca (ur. (...) r.) jako córka osoby wymagającej opieki, legitymującej się stosownym orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] o stopniu niepełnosprawności (z dnia 12 stycznia 2021 r. nr [...]), jest osobą, na której ciąży obowiązek alimentacyjny i może ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne. Ze znajdującego się w aktach orzeczenia o niepełnosprawności wynika, że matka skarżącej wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością do samodzielnej egzystencji. Wskazać należy, że istotą opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., jest nie tylko jej stałość i ciągłość, ale przede wszystkim zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad którą jest sprawowana, zapewnienie jej egzystencji, której bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić. Z materiału dowodowego sprawy wynika, że opieka sprawowana przez skarżącą ma charakter stały i całodobowy, trwa nieprzerwanie przez wszystkie dni tygodnia. Okoliczności te zostały potwierdzone w toku postępowania i pozostają poza sporem.

Jak wynika z art. 17 ust. 1 u.ś.r., warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest konieczność sprawowania przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Innymi słowy, musi zachodzić bezpośredni związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia a koniecznością sprawowania stałej (długotrwałej) i bezpośredniej opieki nad osobą jej wymagającą. Zgodnie z brzmieniem art. 3 pkt 21 u.ś.r. ilekroć w ustawie jest mowa o znacznym stopniu niepełnosprawności oznacza to:

a) niepełnosprawność w stopniu znacznym w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych,

b) całkowitą niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych,

c) stałą albo długotrwałą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji albo trwałą lub okresową całkowitą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji, orzeczoną na podstawie przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników w celu uzyskania świadczeń określonych w tych przepisach,

d) posiadanie orzeczenia o zaliczeniu do I grupy inwalidów,

e) niezdolność do samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych lub przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników.

W przypadku osób z orzeczonym znacznym stopniem niepełnosprawności w rozumieniu art. 3 pkt 21 u.ś.r., nie podlega badaniu w toku innego postępowania administracyjnego, czy w odniesieniu do takiej osoby zachodzi konieczność sprawowania opieki i konieczność udzielania jej pomocy w rozumieniu § 29 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2013 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (tekst jednolity: Dz. U. z 2021 r., poz. 857), które określa standardy w zakresie kwalifikowania do znacznego stopnia niepełnosprawności, czy też badania całkowitej niezdolności do pracy i całkowitej niezdolności do samodzielnej egzystencji orzeczonej na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z FUS. W takich przypadkach organ powinien przyjmować te orzeczenia jako prejudykaty i ustalać stan faktyczny zgodnie z ich treścią (zob. w tej materii: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 maja 2020 r.; sygn. akt I OSK 691/19; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Orzeczenie o stopniu niepełnosprawności posiada bowiem walor dokumentu urzędowego w rozumieniu art. 76 § 1 k.p.a. Zasadą jest więc domniemanie jego zgodności z prawdą.

Jak wynika z dokumentów zgromadzonych w aktach administracyjnych sprawy skarżąca była zatrudniona w latach 1978 - 1989. Ma troje dzieci urodzonych w latach 1985, 1993 i 1995. Po urodzeniu dzieci skarżąca nie pracowała. Do roku 2015 opiekowała się swoim ojcem. W dniu 22 stycznia 2016 r. skarżącej przyznano świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad matką, otrzymywane do końca lutego 2021 r.

W przekonaniu Sądu wiek skarżącej (ur. w (...).) oraz stan zdrowia, a nawet długi okres przerwy w zatrudnieniu, nie stanowią obecnie kategorycznej przeszkody do jej potencjalnej aktywizacji zawodowej, którą w istocie uniemożliwia jedynie konieczność opieki nad matką, będącą osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. Samo wskazanie uprzedniej bierności zawodowej skarżącej - na tle stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy - nie może być uznane za przesłankę uzasadniającą kategoryczny brak związku pomiędzy sprawowaną przez nią opieką, a niemożnością pojęcia zatrudnienia.

Należy podkreślić, że ocena spełnienia przesłanek z art. 17 ust. 1 u.ś.r. powinna być dokonywana adekwatnie do czasu, w jakim dana osoba wystąpiła o przyznanie danego świadczenia. Na gruncie ww. regulacji, na równi z rezygnacją z zatrudnienia ustawodawca traktuje - co należy podkreślić - niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie zakreśla żadnych ram czasowych, co do wykazania rezygnacji z zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki. Z uwagi na to, że jest to świadczenie przyznawane na wniosek, od wnioskodawcy zależy więc czy i w jakim czasie po wystąpieniu przesłanek do przyznania świadczenia o nie wystąpi. Nie wyklucza przyznania świadczenia rezygnacja z zatrudnienia z powodu konieczności opieki nad niepełnosprawnym, która miała miejsce przed złożeniem wniosku pod warunkiem oczywiście, że ten stan w odniesieniu do tego samego niepełnosprawnego i jego opiekuna trwa. Należy podkreślić, że przepis ten nie wprowadza dwuaspektowego warunku w postaci rezygnacji z zatrudnienia celem sprawowania opieki i dalszego, wieloletniego sprawowania opieki. Przyjęcie takiej wykładni prowadziłoby bowiem do automatycznego wykluczenia z kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego tych opiekunów, którzy w określonym momencie swojego życia będąc osobami nieaktywnymi zawodowo (na przykład osobami bezrobotnymi) podjęli się opieki nad osobą niepełnosprawną i następnie, po upływie określonego czasu występują o świadczenie pielęgnacyjne wskazując, że właśnie z uwagi na zakres wykonywanych czynności opiekuńczych nie mogą podjąć zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej pomimo tego, że są obiektywnie zdolni do podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z uwagi na swój wiek i stan zdrowia.

W realiach sprawy nie ma wątpliwości co do tego, że zakres obowiązków spoczywających na skarżącej, wynikający ze stanu zdrowia jej matki, niewątpliwie uniemożliwiał jej i uniemożliwia obecnie podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia. Należy mieć na uwadze, że w latach 2016 – 2021 skarżąca otrzymywała świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad matką. Bezspornym jest, że matka skarżącej posiada znaczny stopień niepełnosprawności, który uniemożliwia jej samodzielną egzystencję, uzależniając ją od nieustannej pomocy innych osób. Wnioskująca o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego skarżąca musi sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną i być jej niezbędna w tak znacznym wymiarze, że w związku z tym nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi czynnościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowo – skutkowy. Aby spełnione były przesłanki określone w art. 17 ust. 1 u.ś.r., sprawowanie opieki musi stanowić przeszkodę do podjęcia i wykonywania pracy zarobkowej. Związek ten musi być bezpośredni i ścisły, co niewątpliwie ma miejsce w realiach rozpatrywanej sprawy. W rozpatrywanej obecnie sprawie skarżąca W. C. jako osoba obiektywnie zdolna do podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lecz nie podejmująca zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej właśnie z uwagi na bezsporne sprawowanie stałej opieki nad matką ma prawo do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego.

W ocenie Sądu w tym składzie za nieuzasadnione na tle realiów tej sprawy należy przyjąć odwołanie się organu odwoławczego do wyroków Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 maja 2021 r. (sygn. akt I OSK 275/21) oraz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 17 czerwca 2021 r. (sygn. akt III SA/Gd 191/21). Respektując dokonane w tych wyrokach oceny zauważyć należy, że stany faktyczne, na gruncie których wydano powyższe rozstrzygnięcia odbiegały w określonych aspektach od stanu faktycznego ustalonego w realiach rozpatrywanej obecnie sprawy.

W tej sytuacji przyjąć należało, że odmawiając skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy z okoliczności faktycznych sprawy wynikało, że zachodzą przesłanki do jego przyznania, organy naruszyły, w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Jako że nierozpatrzenie całego materiału dowodowego oraz naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów doprowadziło do odmowy ustalenia prawa skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego, zasadnym jest uznanie, że w sprawie doszło również do naruszenia art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Organ pierwszej instancji dopuścił się również, z przyczyn wyjaśnionych na wstępie rozważań prawnych zawartych w przedmiotowym uzasadnieniu, naruszenia art. 17 ust. 1b wskazanej ustawy.

W tym stanie sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w związku z art. 135 p.p.s.a. jak w sentencji wyroku.

Wyrok w sprawie został wydany w trybie uproszczonym, zgodnie z art. 119 pkt 2 i art. 120 p.p.s.a.

Ponownie rozpoznając sprawę organ pierwszej instancji zobligowany jest uwzględnić przedstawioną przez Sąd ocenę prawną, zgodnie z treścią art. 153 p.p.s.a.