Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 368/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2018-12-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6181 Zajęcie nieruchomości i wejście na nieruchomość, w tym pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 124 ust. 1, art. 124 ust. 1a
journal: Dz.U. 2018 poz 2204
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o  gospodarce nieruchomościami  - tekst jedn.
article: art. 7, art. 11, art.  107 par. 3, art. 108 par. 1
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Dnia 20 grudnia 2018 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elwira Brychcy Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Asesor WSA Jan Szuma (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Ewa Wąsik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 grudnia 2018 roku sprawy ze skargi E. J. G. i R. G. na decyzję Wojewody z dnia [...] lutego 2018 roku Nr [...] w przedmiocie zezwolenia na niezwłoczne zajęcie części nieruchomości I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. zasądza od Wojewody solidarnie na rzecz skarżących kwotę 680,- zł (sześćset osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] lutego 2018 r., [...] Wojewoda (zwany dalej "Wojewodą"), po rozpoznaniu odwołania E. sp. z o.o., uchylił decyzję Starosty [...] (zwanego dalej "Starostą") z dnia [...] 2017 r., [...] odmawiającą udzielenia odwołującej się zezwolenia na niezwłoczne zajęcie części nieruchomości, stanowiącej współwłasność E. G. oraz R. G. (oznaczonej jako działka [...], obręb [...] [...], arkusz mapy [...]), w związku z ograniczeniem sposobu korzystania z części tej nieruchomości. Zarazem (w tej samej decyzji) Wojewoda orzekł o udzieleniu E. sp. z o.o. zezwolenia na niezwłoczne zajęcie części nieruchomości wskazanej wyżej nieruchomości zgodnie z ostateczną decyzją Starosty [...] z dnia [...] 2017r., [...] Organ odwoławczy nadał także decyzji rygor natychmiastowej wykonalności.

Wydanie powyższych rozstrzygnięć poprzedziły następujące okoliczności.

Decyzją z dnia [...] 2017 r., [...] Starosta działając na podstawie art. 124 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (na datę decyzji tekst jednolity Dz. U. z 2016 r., poz. 2147 ze zm., obecnie Dz. U. z 2018 r., poz. 2204, dalej "u.g.n") ograniczył sposób korzystania z części nieruchomości E. G. oraz R. G. stanowiącej działkę [...] poprzez udzielenie [...] sp. z o.o. zezwolenia na założenie i przeprowadzenie na tej nieruchomości napowietrznej linii elektroenergetycznej [...] kV relacji [...] [...], w tym podwieszenie napowietrznych przewodów linii w pasie technologicznym o szerokości 14 m (2 x 7 m od osi linii) oraz powierzchni 339 m2 zgodnie z załącznikiem graficznym (mapą) do decyzji, stanowiącym jej integralną część.

Kolejną decyzją z dnia [...] 2017 r., [...] Starosta powołując się na art. 124 ust. 1a u.g.n., odmówił [...] sp. z o.o. udzielenia zezwolenia na niezwłoczne zajęcie części nieruchomości (działki [...] w celu założenia i przeprowadzenia na niej napowietrznej linii elektroenergetycznej w związku z ograniczeniem sposobu korzystania z niej zgodnie z parametrami określonymi w decyzji z dnia [...] 2017 r., [...], w tym jej załącznikiem graficznym.

Od powyższej decyzji odwołanie wniosła [...] sp. z o.o. Do odwołania załączono dokument pod nazwą "Ocena stanu technicznego linii [...] [...] [...]" oraz dokumentację fotograficzną istniejącej linii (k. 1-14 akt administracyjnych organu drugiej instancji).

W międzyczasie – co sądowi wiadomym jest z urzędu – decyzją z dnia [...] lutego 2018 r., [...] Wojewoda utrzymał w mocy decyzję Starosty z dnia [...] 2017 r., [...] w przedmiocie ograniczenia sposobu korzystania z części nieruchomości stanowiącej działkę [...].

Następnie, wskazaną na wstępie niniejszego uzasadnienia decyzją z dnia [...] lutego 2018 r., [...], Wojewoda uchylił uprzednią Starosty z dnia [...] 2017 r., [...] i w to miejsce udzielił [...] sp. z o.o. zezwolenia na niezwłoczne zajęcie części nieruchomości (działki [...] w zakresie określonym decyzją z dnia [...] 2017 r., [...] ograniczającą sposób korzystania z nieruchomości.

W motywach zezwolenia na niezwłoczne zajęcie nieruchomości organ odwoławczy przypomniał, że wraz z wnioskiem o ograniczenie sposobu korzystania z części nieruchomości [...] sp. z o.o. wystąpiła także o wydanie decyzji na podstawie art. 124 ust. 1a u.g.n. z rygorem natychmiastowej wykonalności (wniosek [...] sp. z o.o. z dnia 28 listopada 2016 r.). Na etapie postępowania pierwszej instancji, pomimo dwukrotnego wezwania Starosty, inwestor nie przedłożył ekspertyzy dotyczącej awarii linii i jej częstotliwości w celu wykazania przesłanek niezwłocznego zajęcia części nieruchomości. Z tego powodu decyzją z dnia [...] 2017 r. Starosta odmówił spółce udzielenia zezwolenia z art. 124 ust. 1a u.g.n.

Dalej Wojewoda zaznaczył, że przeprowadził ponownie ocenę sprawy w całokształcie. Po analizie materiału dowodowego, w tym przede wszystkim dokumentów dołączonych do odwołania, doszedł do przekonania, iż należy udzielić [...] sp. z o.o. zezwolenia na niezwłoczne zajęcie części nieruchomości.

Wojewoda zaznaczył, że do odwołania [...] sp. z o.o. dołączyła "Ocenę stanu technicznego linii [...] [...] [...]" z dnia 15 maja 2015 r. oraz fotografie linii. W dokumencie tym wskazano, iż należy w możliwie najkrótszym terminie wykonać kompleksową przebudowę linii w celu uzyskania większej obciążalności oraz wymiany wyeksploatowanych elementów. Z dokumentu tego wynika, iż występuje zaawansowana korozja kątowników od stanowiska numer [...] do stanowiska numer [...] (oprócz stanowiska numer [...]), występują miejscowe naloty rdzy i rdzawe zacieki od połączeń śrubowych od stanowiska numer [...] do stanowiska numer [...]. Ponadto niektóre uziemienia są uszkodzone, a na 8 stanowiskach występują braki elementów uziemienia. Ponadto w punkcie 11 dokumentu przedstawiono listę awarii i usterek, do których doszło w latach 2000-2015, a która wskazuje na dużą awaryjność tej linii (liczne samoczynne wyłączenia linii, uszkodzenia, czy też rozmietlenia elementów linii). Ogólny stan techniczny linii został określony na poziomie drugim w sześciostopniowej skali (punkt III dokumentu). W ocenie organu zdjęcia załączone do odwołania potwierdzają występującą korozję elementów linii.

Organ odwoławczy wskazał, iż budowa nowej linii elektroenergetycznej, bardziej zaawansowanej technologicznie demontowanej, jest zgodna z ważnym interesem społecznym. Nowa linia elektroenergetyczna przyczyni się do poprawy jakości i niezawodności zasilania odbiorców energii elektrycznej oraz wzrostu bezpieczeństwa jej dostaw. Nie budziło wątpliwości Wojewody to, że zamierzenie inwestycyjne ma zapewnić bezpieczeństwo energetyczne poprzez wykluczenie zagrożenia przerwaniem dostaw energii, na przykład wskutek awarii starej linii energetycznej, czy też wskutek siły wyższej, na przykład warunków pogodowych. Organ odwoławczy zaznaczył, że wedle przedstawionej dokumentacji linia [...] jest w znacznym stopniu przestarzała i wyeksploatowana. Mając na uwadze powyższe organ stwierdza, iż istotnym jest zabezpieczenie interesu społecznego, gdyż zagrożenia ciągłości dostawy energii mają charakter realny i w przypadku ich zaistnienia spowodują duże straty. Nagłe wyłączenie linii elektroenergetycznej wskutek awarii prowadzi do czasowego wstrzymania produkcji, dystrybucji i sprzedaży dóbr, co powoduje daleko idące straty podmiotów uczestniczących w obrocie gospodarczym. W ocenie organu odwoławczego, przebudowa linii energetycznej ma zapewnić stały dopływ energii do wielu odbiorców, co niewątpliwie stanowi uzasadniony interes społeczności lokalnej.

Wojewoda zaznaczył nadto, że zgodnie z utrwalonym poglądem orzecznictwa interes społeczny w sytuacji realizacji inwestycji celu publicznego powinien być przedkładany ponad interes właściciela nieruchomości. W interesie społecznym leży zarówno bezawaryjna eksploatacja sieci, jak i niczym niezakłócone dostawy energii elektrycznej. Same już te okoliczności przesądzają o wypełnieniu ustawowych przesłanek z art. 124 ust. 1a u.g.n., co skutkuje wydaniem decyzji zgodnej z wolą wnioskodawcy.

Końcowo wreszcie Wojewoda doszedł do przekonania (odwołując się do myśli wyrażonej w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 12 lutego 2015 r., II SA/Po 1318/14), że podmiot eksploatujący linię energetyczną nie planowałby, będącej dla niego finansowym obciążeniem, jej kosztownej modernizacji w sytuacji, gdy istniejąca infrastruktura w pełni zabezpieczałaby potrzeby energetyczne odbiorców, a jej stan nie powodowałby wystąpienia niebezpieczeństwa rozległej awarii.

Skargę na decyzję Wojewody z dnia [...] lutego 2018 r., [...] wniosły E. G. oraz R. G. zarzucając naruszenie art. 124 ust. 1a u.g.n. poprzez uznanie, że niezbędne jest udzielenie zezwolenia na niezwłoczne zajecie oraz że została spełniona przesłanka interesu społecznego, art. 7, art. 11 i art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (na datę decyzji tekst jednolity Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm., obecnie Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm., dalej "K.p.a.") poprzez pominięcie wyczerpującego uzasadnienia zezwolenia w zakresie niezbędności jego udzielenia oraz konieczności dokonania natychmiastowej przebudowy na odcinku graniczącym z działką [...] oraz naruszenie art. 108 § 1 K.p.a. poprzez nie zawarcie w decyzji uzasadnienia nadania rygoru natychmiastowej wykonalności.

Wskazując na powyższe skarżące wniosły o uchylenie zaskarżonej decyzji, a nadto wystąpiły o zasądzenie na ich rzecz kosztów postępowania.

W motywach skargi E. G. i R. G. uwypukliły, że pojęcie niezbędności niezwłocznego działania (w kontekście art. 124 ust. 1a u.g.n., a także art. 108 § 1 K.p.a. – uw. Sądu) łączyć należy z sytuacją, gdy w danym czasie i sytuacji nie można się obejść bez wykonania praw lub obowiązków, o których rozstrzyga się w decyzji, ponieważ zwłoka w ich wykonaniu zagraża dobrom chronionym, określonym w art. 108 § 1 K.p.a. Zagrożenie to musi mieć realny charakter, nie może być tylko prawdopodobne, a okoliczność ta musi być uwidoczniona.

Skarżące podkreśliły, że postępowanie w sprawie toczy się od 2016 r., a dopiero na etapie postępowania odwoławczego [...] sp. z o.o. przedłożyła opinię, z której ma wynikać wadliwość linii. Opinia została sporządzona w 2015 r., a pomimo upływu 3 lat od jej wydania, linia działa w sposób niezakłócony. Wnioskodawca w żaden sposób nie wykazał jakoby w ostatnich latach dochodziło do jej awarii (ostatnie samoczynne wyłączenie bez uszkodzeń miało miejsce w 2013 roku; do 2015 roku zdarzenia takie nie wystąpiły). Dodatkowo w opinii w większości przypadków samoczynnych wyłączeń nie wskazano ich powodu. Kilkakrotnie dotyczyło to wpływu złej pogody, to jest burzy i wiatru. Odnosząc się do powyższego E. G. i R. G. odwołały się do orzeczeń sądów administracyjnych, w których uznano, że warunki atmosferyczne nie stanowią okoliczności wystarczającej do natychmiastowego ograniczenia prawa własności. Są to jedynie zdarzenia losowe, które nie uzasadniają wydania decyzji w oparciu o art. 124 ust. 1a u.g.n.

Skarżące podkreśliły też, że w punkcie III załącznika do odwołania [...] sp. z o.o. wskazano, iż "linia nadaje się do eksploatacji". W tym kontekście argumenty inwestora jawią się jako hipotetyczne i nie noszą znamion realności. W ocenie E. G. i R. G. w zezwoleniu na niezwłoczne zajęcie nieruchomości organ zobowiązany jest wykazać, jaka jest przyczyna zezwolenia i jakie miałoby skutki zaniechanie jego udzielenia. Niezwłoczność zajęcia nieruchomości dyktowana jest intencją uniknięcia sytuacji, w której zwłoka uniemożliwiłaby realizację celu publicznego. Zezwolenie może być zatem wydane tylko wtedy, gdy bez niezwłocznego rozpoczęcia realizacji celu publicznego cel ten w ogóle nie mógłby być już zrealizowany. Zdaniem E. G. i R. G. w rozważanej sprawie Wojewoda posłużył się natomiast ogólnikowymi stwierdzeniami, nie przedkładając ich na stan faktyczny sprawy. Podał między innymi, że zmienia zaskarżoną decyzję w celu zabezpieczenia interesu społecznego, gdyż istnieje realne zagrożenie ciągłości dostaw energii. Odnosząc się do tego argumentu skarżące jeszcze raz podkreśliły, że przez okres trzech lat do dnia sporządzenia raportu przerw w dostawach nie odnotowano. Organ zobowiązany był więc uzasadnić, na jakich przesłankach opiera wnioskowanie o realności zagrożenia, czego nie uczynił. E. G. i R. G. stwierdziły, że po pierwsze realizacja celu nie została w żaden sposób zakłócona, a tym samym inwestycja będzie mogła być realizowana po uprawomocnieniu się decyzji. Zaznaczyły też, że są przekonane, że inwestycja będzie przebiegać etapowo, a Wojewoda nie ustalał w toku postępowania, kiedy de facto planowane jest rozpoczęcie prac, aby móc stwierdzić czy obecnie konieczne jest zezwolenie na niezwłoczne zajęcie części ich działki.

W podsumowaniu argumentacji skargi E. G. i R. G. zaznaczyły te, że nawet jeśliby przyjąć, iż rozwój i modernizacja sieci elektroenergetycznej kraju jest niezwykle pożądana i społecznie użyteczna, to nie jest to podstawą do uznania, że w każdym przypadku budowy czy modernizacji linii elektroenergetycznych, uzasadnione jest zezwalanie na niezwłoczne zajęcie nieruchomości.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko.

Pismem z dnia 7 czerwca 2018 r. na skargę odpowiedziała również uczestniczka postępowania [...] sp. z o.o. (k. 40-44 akt sądowych) domagając się jej oddalenia. Podkreśliła, że wydanie decyzji z art. 124 ust. 1a (w zw. z art. 108 K.p.a.) jest możliwe w sytuacji, gdy chociaż jedna z przesłanek określonych w tych przepisach jest spełniona. W ocenie spółki nazwała ona i skonkretyzowała przesłanki uzasadniające wydanie zezwolenia na niezwłoczne zajęcie nieruchomości. Znalazło to odzwierciedlenie w decyzji, w której wskazano, że realizacja przedsięwzięcia leży w interesie społecznym oraz stanowi ważny interes strony i ważny interes gospodarczy.

W toku rozprawy sądowej pełnomocnicy skarżących i inwestora podtrzymali swe stanowiska.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga okazała się zasadna, jednakże zadecydowały o tym inne okoliczności, aniżeli w niej uwypuklono.

Przed przedstawieniem motywów wyroku przypomnieć należy, że zgodnie z art. 124 ust. 1 u.g.n. starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, może ograniczyć, w drodze decyzji, sposób korzystania z nieruchomości przez udzielenie zezwolenia na zakładanie i przeprowadzenie na nieruchomości między innymi przewodów i urządzeń służących do przesyłania lub dystrybucji energii elektrycznej, a także innych podziemnych, naziemnych lub nadziemnych obiektów i urządzeń niezbędnych do korzystania z tych przewodów i urządzeń, jeżeli właściciel lub użytkownik wieczysty nieruchomości nie wyraża na to zgody. Ograniczenie to następuje zgodnie z planem miejscowym, a w przypadku braku planu, zgodnie z decyzją o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego.

Jak zostało wskazane na wstępie niniejszego uzasadnienia w odniesieniu do nieruchomości E. G. i R. G. stanowiącej działkę [...] Starosta wydał na podstawie art. 124 ust. 1 u.g.n. decyzję ograniczającą w sprecyzowanym zakresie, to jest w zakresie opisanego i wyrysowanego na mapie pasa technologicznego, decyzję ograniczającą sposób korzystania z nieruchomości poprzez udzielenie [...] sp. z o.o. zezwolenia na założenie i przeprowadzenie na tej nieruchomości napowietrznej linii elektroenergetycznej [...] relacji [...] [...]. Rozstrzygnięcie to zostało utrzymane w mocy przez Wojewodę decyzją z dnia [...] lutego 2018 r., [...]

Decyzja objęta skargą w niniejszej sprawie została wydana z kolei na podstawie art. 124 ust. 1a u.g.n. Przepis ten przyznaje organowi odrębną kompetencję i stanowi, że w przypadkach określonych w art. 108 K.p.a. lub uzasadnionych ważnym interesem gospodarczym starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, na wniosek podmiotu, który będzie realizował cel publiczny, udziela, w drodze decyzji, zezwolenia na niezwłoczne zajęcie nieruchomości po wydaniu decyzji z art. 124 ust. 1 u.g.n. Decyzji o niezwłocznym zajęciu nieruchomości nadaje się rygor natychmiastowej wykonalności.

Dalej odnotować należy, że decyzja Wojewody z dnia [...] lutego 2018 r., [...] o niezwłocznym zajęciu części nieruchomości miała charakter reformatoryjny, to jest została wydana po uprzedniej odmownej pierwszoinstancyjnej decyzji Starosty (którą zarazem uchylono). Po raz pierwszy więc zezwolenie na niezwłoczne zajęcie części działki [...] zostało udzielone po tym, jak decyzją z dnia [...] lutego 2018 r., [...] Wojewoda utrzymał w mocy decyzję Starosty z dnia [...] 2017 r., [...] w przedmiocie ograniczenia sposobu korzystania z części nieruchomości stanowiącej działkę [...].

W tym miejscu przedstawić należy kilka uwag dotyczących art. 124 ust. 1 i 1a u.g.n., a także relacji, jaka zachodzi pomiędzy tymi przepisami.

Nie ulega wątpliwości, że art. 124 ust. 1 u.g.n. stanowi podstawę do przyznania inwestorowi w trybie administracyjnym ogólnego, trwałego uprawnienia dotyczącego realizacji i funkcjonowania na nieruchomościach infrastruktury przesyłu i dystrybucji mediów. Uprawnienie to jest korelatem władczego "ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości" adresowanego do jej właściciela lub użytkownika wieczystego. Zwrócić należy uwagę na fakt, że art. 124 ust. 1 u.g.n. wprowadza formę wywłaszczenia praw do nieruchomości poprzez ich ograniczenie (E. Bończak-Kucharczyk, Ustawa o Gospodarcze nieruchomościami, W. 2018, wyd. el., komentarz do art. 124). W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się więc, że tego rodzaju ingerencja w prawa właściciela (użytkownika wieczystego) wymaga, aby decyzja ograniczająca precyzyjnie określała sferę uprawnień podlegających uszczupleniu (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 10 sierpnia 2017 r., II SA/Sz 534/17, orzeczenia.nsa.gov.pl), w tym zwłaszcza jednoznacznie nakreślała przestrzenne granice naruszenia praw rzeczowych (tak wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 lipca 2017 r., I OSK 2043/16, orzeczenia.nsa.gov.pl).

Z uwagi na ingerencyjny charakter regulacji z art. 124 ust. 1 u.g.n. ustawodawca, od początku obowiązywania u.g.n., z dużą ostrożnością odnosił się do wykonalności rozstrzygnięć wydawanych na tej podstawie. W szczególności zawsze zaskarżenie do sądu administracyjnego decyzji ograniczających sposób korzystania z nieruchomości powodowało obowiązek organu ich wstrzymania z urzędu, natomiast w obecnym stanie prawnym ostateczne decyzje tego rodzaju wręcz a limine nie są wykonalne i nabywają przymiot wykonalności po upływie 14 dni od dnia, w którym upłynął bezskutecznie trzydziestodniowy termin do wniesienia skargi na decyzję do sądu administracyjnego (art. 9 u.g.n.).

Zobrazowane wyżej podejście ustawodawcy jest dalece niespójne z tym, jak daleko idący automatyzm w zakresie wykonalności nadał on odrębnym – można by określić "specjalnym" – decyzjom o zezwoleniu na niezwłoczne zajęcie nieruchomości (art. 124 ust. 1a u.g.n.), które będąc teoretycznie instrumentem pomocniczym, w istocie wywołują takie same skutki jak decyzje z art. 124 ust. 1 u.g.n. po uzyskaniu przymiotu wykonalności.

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (zob.: wyroki z dnia 5 kwietnia 2017 r., II OSK 2681/15 oraz 8 listopada 2017 r., II OSK 2869/16, orzeczenia.nsa.gov.pl) konsekwentnie przyjmuje się, że decyzja wydana w trybie art. 124 ust. 1a u.g.n. ma na celu zapewnienie inwestorowi możliwości sprawnego i szybkiego zrealizowania inwestycji, bez potrzeby oczekiwania na wynik kontroli instancyjnej lub sądowej decyzji o ograniczeniu sposobu korzystania z nieruchomości. Obie takie decyzje, zarówno na podstawie art. 124 ust. 1 jak i ust. 1a u.g.n., stanowią podstawę nadania inwestorowi prawa do dysponowania nieruchomością na cele budowlane, co jest niezbędnym elementem procesu budowlanego. W tym miejscu dodać należy, że decyzja z art. 124 ust. 1a u.g.n. ma jednak dla właściciela (użytkownika wieczystego nieruchomości) znacznie bardziej dotkliwy charakter, gdyż nie tylko jej wykonalność nie jest wstrzymywana z urzędu w trybie art. 9 u.g.n., ale wręcz przeciwnie – nadaje się jej z urzędu rygor natychmiastowej wykonalności.

Sąd podkreśla, że zestawiając art. 124 ust. 1 i 1a u.g.n. ma oczywiście na względzie, iż ta druga regulacja opiera się na samodzielnych przesłankach w niej określonych oraz, że w postępowaniu o udzielenie zezwolenia na niezwłoczne zajęcie nieruchomości nie bada się prawidłowości uprzedniej decyzji ograniczającej sposób korzystania z nieruchomości.

Powyższe nie oznacza jednak, że można zupełnie bagatelizować związki materialnoprawne (zwłaszcza w zakresie dotyczącym zakresu ograniczenia własności) pomiędzy obydwoma omawianymi rozstrzygnięciami. Jak trafnie dostrzeżono w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego – jakkolwiek zezwolenie na niezwłoczne zajęcie nieruchomości może stanowić samodzielną podstawę nadania inwestorowi prawa do dysponowania nieruchomością na cele budowlane, to jednak nie zmienia to faktu, że nadal pierwotnym źródłem treści i zakresu prawa do dysponowania nieruchomością na cele budowlane jest decyzja z art. 124 ust. 1 u.g.n. Zezwolenie na niezwłoczne zajęcie nieruchomości nie określa bowiem granic zajęcia nieruchomości i może dotyczyć jedynie powierzchni objętej ograniczeniem sposobu korzystania z nieruchomości (zob. wskazany wyżej wyrok II OSK 2869/16).

Przedstawione wyżej rozważania istotnie rzutują na ocenę decyzji Wojewody z dnia [...] lutego 2018 r., [...]. Została ona wydana po tym jak decyzją z dnia [...] lutego 2018 r., [...] Wojewoda utrzymał w mocy decyzję Starosty z dnia [...] 2017 r., [...] Decyzja z dnia [...] lutego 2018 r. decyzja była jednak przedmiotem merytorycznej kontroli sądu administracyjnego, który prawomocnym obecnie wyrokiem z dnia 9 sierpnia 2018 r., II SA/Po 367/18 ją uchylił. Fundamentalne znacznie ma przy tym także to, że wątpliwości Sądu wzbudziły ustalenia dotyczące właśnie przebiegu linii i w konsekwencji przestrzennych granic ograniczenia sposobu korzystania z działki [...] należącej do E. G. oraz R. G..

Sąd zaznacza, że ma na uwadze fakt, iż wyrokiem II SA/Po 367/18 nie wyeliminowano z obrotu pierwszoinstancyjnej decyzji Starosty z dnia [...] 2017 r., [...] o ograniczeniu sposobu korzystania z części działki [...], a to powoduje, że wydanie decyzji z art. 124 ust. 1a u.g.n. formalnie może jawić się jako dopuszczalne. Zdaniem Sądu jest jednak nie do zaakceptowania w świetle art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (prawo do sądu), aby merytoryczna kontrola sądowa decyzji ograniczającej sposób korzystania z nieruchomości – w tym dotycząca między innymi ustaleń odnoszących się do zakresu przestrzennego ograniczenia – pozostawała bez wpływu na prawa inwestora wywodzone z art. 124 ust. 1a u.g.n., których zakres opiera się przecież właśnie na treści ograniczenia z art. 124 ust. 1 u.g.n.

Jak wyżej wskazano, choć decyzja wydawana na podstawie art. 124 ust. 1a u.g.n. ma samodzielny charakter i opiera się na odrębnych przesłankach, to nie można nie dostrzegać, że granice "niezwłocznego zajęcia części nieruchomości" nie są w tej decyzji określane, lecz bazują na decyzji ograniczającej sposób korzystania z nieruchomości.

Sąd w tym miejscu – nawiązując do wcześniejszych wywodów – jeszcze raz podkreśla, że w orzecznictwie przyjmuje się, iż art. 124 ust. 1a u.g.n. ma na celu zapewnienie inwestorowi możliwości sprawnego i szybkiego zrealizowania inwestycji, bez potrzeby oczekiwania na wynik kontroli instancyjnej lub sądowej decyzji o ograniczeniu sposobu korzystania z nieruchomości. Uwypuklić w tym miejscu trzeba, że chodzi o zapewnienie warunku realizacji przedsięwzięć "w oczekiwaniu na wynik kontroli" instancyjnej i sądowej. W ocenie Sądu art. 124 ust. 1a u.g.n. nie powinien jednak służyć forsowaniu inwestycji wbrew dokonanej już kontroli sądowej, a już zwłaszcza w warunkach, gdy decyzja z art. 124 ust. 1 u.g.n. została skontrolowana merytorycznie i uchylona z określonymi wskazaniami dotyczącymi właśnie przestrzennego zakresu ingerencji w prawa właściciela (użytkownika wieczystego).

Podsumowując powyższy wywód Sąd doszedł do przekonania, że w sytuacji, gdy w wyroku sądowym, w ramach merytorycznej kontroli, podważona została decyzja o ograniczeniu sposobu korzystania z nieruchomości, a wyrok odnosi się między innymi do kwestii granic przestrzennych ograniczenia (przebiegu linii), to skutkiem takiego wyroku powinno być wyeliminowanie z obrotu decyzji o zezwoleniu na niezwłoczne zajęcie nieruchomości, które wedle tej decyzji miało nastąpić właśnie w tych granicach przestrzennych. Przyjęcie innego założenia, to jest, że decyzja z art. 124 ust. 1a u.g.n. powinna "trwać" pomimo merytorycznych orzeczeń sądowych dotyczących zakresu ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości, prowadziłoby do wniosku, że przyznana właścicielowi (użytkownikowi wieczystemu) ochrona sądowa byłaby w istocie iluzoryczna. W tym miejscu trzeba dodać, że zezwolenie na niezwłoczne zajęcie nieruchomości stanowi podstawę do realizacji procesu inwestycyjnego, a proces ten może prowadzić do nieodwracalnych zmian w nieruchomości. Zezwolenie takie powinno więc służyć przyspieszeniu tego procesu w czasie kontroli instancyjnej i sądowej ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości. Nie powinno być natomiast traktowane jako instrument pozwalający forsować bezwarunkowo pierwotny wariant inwestycji, w sytuacji, gdy orzeczenie sądowe wykazało, że ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości dokonane zostało z naruszeniem prawa.

Odnosząc się do faktu wydania prawomocnego wyroku z dnia 9 sierpnia 2018 r., II SA/Po 367/18 dodać można, że wynikająca z art. 170 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej "P.p.s.a.") moc wiążąca prawomocnego orzeczenia sądowego nie ogranicza się do jego sentencji. Przeciwnie, przejawia się ona na różne sposoby i w różnym stopniu, zależnie od istniejących powiązań pomiędzy poszczególnymi sprawami sądowymi. W szczególności moc wiążąca danego orzeczenia może rozciągać się pośrednio także na przyjętą w nim podstawę faktyczną rozstrzygnięcia (tzw. prekluzja faktów, prekluzja stanu faktycznego sprawy). Ograniczenie mocy wiążącej orzeczenia tylko do wąsko rozumianego związania treścią jego sentencji, z pominięciem efektów rozumowania sądu przedstawionych w uzasadnieniu, zubażałoby omawianą instytucję, prowadząc do zatracenia jej właściwości i szerokiego pola oddziaływania (tak trafnie W. Piątek, Glosa do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 marca 2013 r., II GSK 2322/11, OSP 2015, Nr 9, poz. 88, s. 1303-1304). Przedstawiony tu pogląd dodatkowo potwierdza, że sądowa merytoryczna kontrola decyzji ograniczającej sposób korzystania z nieruchomości, w tym zwłaszcza dotycząca granic przestrzennych ograniczenia, może rzutować na zależną od niej decyzję o zezwoleniu na niezwłoczne zajęcie nieruchomości.

Mając to wszystko na uwadze Sąd uchylił zaskarżoną decyzję uznając, że skoro wedle wskazań wyroku z dnia 9 sierpnia 2018 r., II SA/Po 367/18 weryfikacji mają podlegać przestrzenne granice ograniczenia sposobu korzystania z działki [...] przez E. G. i R. G., to tym samym w obrocie prawnym nie powinna pozostawać bazująca właśnie na tych granicach wykonalna decyzja o niezwłocznym zajęciu nieruchomości.

Końcowo Sąd nadmienia, że wedle informacji pozyskanych z organu na dzień przed wyrokowaniem niebawem, to jest [...] stycznia 2019 r., zaplanowane jest rozpatrzenie przez Wojewodę, w wykonaniu wyroku II SA/Po 367/18 – odwołania od decyzji Starosty z dnia [...] 2017 r., [...] ograniczającej sposób korzystania z nieruchomości. W zależności od treści tego rozstrzygnięcia zajść może podstawa do zawieszenia postępowania w sprawie niezwłocznego zajęcia (jeżeli decyzja z dnia [...] 2017 r. zostanie kasacyjnie uchylona), albo do ponownego rozważenia wydania decyzji zezwalającej na niezwłoczne zajęcie (jeżeli Wojewoda utrzyma w mocy decyzję ograniczającą sposób korzystania działki [...], względnie zmieni zakres tego ograniczenia).

Z uwagi na powody uwzględnienia skargi Sąd odstąpił od badania zarzutów dotyczących podstaw udzielenia zezwolenia na niezwłoczne zajęcie części nieruchomości (w ramach zarzutu naruszenia art. 124a ust. 1 u.g.n.), postępowania wyjaśniającego (art. 7, 11 i art. 107 § 3 K.p.a.) oraz podstaw do nadania decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności (art. 108 § 1 K.p.a.).

Wyrok wydano na podstawie art. 145 § 1 pkt b P.p.s.a. przyjmując za przyczynę okoliczność, iż doszło do prawomocnego (sądowego) wyeliminowania z obrotu decyzji, w oparciu o którą zezwolono inwestorowi na niezwłoczne zajęcie nieruchomości.

O kosztach postępowania (punkt II wyroku) orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 P.p.s.a w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jednolity Dz. U. 2018 poz. 265). Na rzecz E. G. oraz R. G. zasądzono kwotę 680 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania, co odpowiadało sumie kwot 200 zł wpisu od skargi (k. 36 akt sądowych) oraz 480 zł wynagrodzenia radcy prawnego.