Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2223/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-11-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145  par. 1  pkt 1  lit. a i c
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 19,  art. 22,  art. 21,  art. 9  ust. 4a
journal: Dz.U. 2012 poz 1228
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Augustyniak-Pęczkowska Sędziowie: WSA Jolanta Dargas (spr.) WSA Gabriela Nowak Protokolant specjalista Joanna Pleszczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 listopada 2014 r. sprawy ze skargi D. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...] w przedmiocie wstrzymania wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...] kwietnia 2014 r., nr [...] 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] czerwca 2014r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...] kwietnia 2014r. nr [...] w przedmiocie wstrzymania wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

W uzasadnieniu decyzji Kolegium podało, że decyzją z dnia [...] kwietnia 2014r. nr [...] Prezydent Miasta P. wstrzymał od dnia 1 kwietnia 2014r. wypłatę świadczeń przyznanych decyzją nr [...] z dnia [..] września 2013r. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji podniósł, że w dniu 7 lutego 2014r. wpłynął odpis skrócony aktu małżeństwa nr [...] z dnia [...] września 2013r., zgodnie z którym D. W. zawarła związek małżeński z G. Z.. W związku z tym faktem zmianie uległ skład rodziny wnioskodawczyni i dochód G. Z. należało uwzględnić przy wyliczaniu przeciętnego dochodu. Dochód członka rodziny oznacza dochód uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy, a ponieważ związek małżeński zawarty został w okresie pobierania przez D. W. świadczeń z funduszu alimentacyjnego należało uwzględnić dochód G. Z. w roku poprzedzającym okres świadczeniowy 2012/2013 oraz 2013/2014, a więc z roku 2011 i 2012 oraz dochód uzyskany po roku bazowym, co pozwoli na określenie aktualnej sytuacji dochodowej rodziny. W dniu 26 lutego 2014r. organ I instancji wezwał D.Z. do dostarczenia dokumentów świadczących o dochodzie męża pod rygorem wstrzymania wypłaty świadczeń. W związku z niedostarczeniem wymaganych dokumentów należało wstrzymać wypłatę świadczeń.

Odwołanie od powyższej decyzji odwołanie wniosła D. Z. podnosząc, że wskazana data wydania decyzji nie jest datą faktyczną jej wydania, ponieważ w tym dniu nie było ww decyzji w aktach sprawy, a w dodatku decyzja dotyczy okresu świadczeń wstecz. Ponadto zarzucono, że wezwanie do złożenia dokumentacji stanowiło naruszenie ustawy o ochronie danych osobowych i jest bezzasadne, ponieważ wnioskodawczyni nie była w tym okresie w żadnej relacji z obecnym mężem.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] rozpatrując sprawę stwierdziło, że podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowi art. 21 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2012r., poz. 1228 ze zm.), zgodnie z którym wypłatę świadczeń z funduszu alimentacyjnego wstrzymuje się, jeżeli osoba uprawniona albo jej przedstawiciel ustawowy, którzy złożyli wniosek o przyznanie tych świadczeń odmówili lub nie udzielili, w wyznaczonym terminie, wyjaśnień co do okoliczności mających wpływ na prawo do świadczeń. W przypadku udzielenia wyjaśnień wznawia się wypłatę świadczeń od miesiąca, w którym stosowne wyjaśnienia wpłynęły, do końca okresu świadczeniowego, o ile osoba uprawniona nadal spełnia warunki do ich otrzymywania.

Organ odwoławczy ustalił, że organ I instancji pismem z dnia 26 lutego 2014r. wezwał D.Z. do dostarczenia dokumentów o uzyskanym dochodzie za rok 2011 i 2012 przez jej męża G. Z. w terminie 14 dni od daty doręczenia pisma. Pismo to zostało doręczone w dniu 6 marca 2014r. i do dnia wydania decyzji dokumenty te nie zostały dostarczone, a żądanie ich dostarczenia było zdaniem organu II instancji uprawnione na podstawie przepisów ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów i nie można mówić o naruszeniu ustawy o ochronie danych osobowych.

Kolegium podniosło, że zawarcie przez D. Z. w dniu 28 września 2013r., a więc w trakcie pobierania świadczeń alimentacyjnych spowodowało konieczność uwzględnienia dochodów męża za okresy dotyczące dochodów uzyskiwanych w roku poprzedzającym okres świadczeniowy.

Organ II instancji stwierdził, że w cytowanym przepisie art. 21 ust. 1 pkt 1 ustawy ustawodawca nie wskazał w jakiej formie powinno nastąpić wstrzymanie wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, a stanowiska w tej kwestii są różne. Zdaniem składu orzekającego nie jest wystarczająca czynność materialno-techniczna, a wstrzymanie wypłaty wymaga decyzji administracyjnej. Organ odwoławczy podniósł, że w myśl art. 25 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów w sprawach nieuregulowanych w ustawie stosuje się odpowiednio przepisy kodeksu postępowania administracyjnego, a ten z kolei w art. 104 § 1 stanowi, że organ administracji publicznej załatwia sprawę przez wydanie decyzji, chyba że przepisy kodeksu stanowią inaczej. W ocenie organu II instancji rozstrzygnięcie w sprawie wstrzymania wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego dokonane w formie decyzji wydaje się bardziej przejrzyste zarówno dla organu, jak i strony postępowania.

Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła D. Z. zarzucając, że wskazana data wydania decyzji przez organ I instancji nie jest faktyczną datą jej wydania, a ponadto dotyczy okresu świadczeń wstecz. Podniesiono również, że organ I instancji bezzasadnie wezwał skarżącą do złożenia dokumentacji finansowej jej męża za okres , w którym nie był jeszcze jej mężem.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r. poz. 270) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną.

Rozpoznając sprawę niniejszą w ramach powyższych kryteriów skargę należy uznać za zasadną.

Zgodnie z art. 19 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2012r. poz. 1228 ze zm.) w przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny, uzyskania lub utraty dochodu albo innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego osoba uprawniona albo jej przedstawiciel ustawowy, którzy złożyli wniosek o przyznanie świadczenia z funduszu są obowiązani do niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego świadczenia. Osoby otrzymujące świadczenia z funduszu alimentacyjnego, instytucje publiczne i organizacje pozarządowe są obowiązane do udzielania, na żądanie organu właściwego wierzyciela, wyjaśnień oraz informacji co do okoliczności mających wpływ na prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego.(ust. 2).

Zgodnie zaś z art. 21 ww ustawy wypłatę świadczeń z funduszu alimentacyjnego wstrzymuje się, jeżeli osoba uprawniona albo jej przedstawiciel ustawowy, którzy złożyli wniosek o przyznanie świadczeń z funduszu alimentacyjnego:

1) odmówili udzielenia lub nie udzielili, w wyznaczonym terminie, wyjaśnień co do okoliczności mających wpływ na prawo do świadczeń;

2) odmówili udzielenia organowi prowadzącemu postępowanie egzekucyjne informacji mających wpływ na skuteczność egzekucji lub udzielili informacji nieprawdziwych;

3) nie podejmują świadczeń przez trzy kolejne miesiące kalendarzowe.

W przypadku udzielenia wyjaśnień świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłaca się od miesiąca, w którym wpłynęły wyjaśnienia, do końca okresu świadczeniowego, o ile osoba uprawniona nadal spełnia warunki do ich otrzymywania.(ust. 2). W przypadku zgłoszenia się osoby uprawnionej po upływie trzech miesięcy świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłaca się jej za cały okres wstrzymania, o ile osoba uprawniona nadal spełnia warunki do ich otrzymywania.(ust. 3).Jeżeli wznowienie wypłaty wstrzymanych świadczeń z funduszu alimentacyjnego nie nastąpi do końca okresu świadczeniowego, prawo do świadczeń wygasa.(ust. 4).

W świetle treści powyższych przepisów organ I instancji niewątpliwie był uprawniony do żądania od skarżącej dostarczenia dokumentów dotyczących dochodów uzyskanych przez jej męża G. Z., ponieważ w niniejszej sprawie zmiana sytuacji rodzinnej i dochodowej nastąpiła, gdyż z chwilą zawarcia związku małżeńskiego przez D.W. (obecnie Z.) w dniu [...] września 2013r. jej rodzina stała się rodziną pięcioosobową (przyjmując pojęcie "rodziny" w rozumieniu art. 2 pkt 12 ww ustawy).

Organy obu instancji przyjęły, że w sytuacji zawarcia związku małżeńskiego przez członka rodziny zachodzi konieczność zweryfikowania sytuacji dochodowej skarżącej niejako "na nowo", przy założeniu, że małżonek G. Z. jest członkiem rodziny, uzyskującym dochody.

W związku z powyższym organ I instancji wystąpił do skarżącej z pismem z dnia 26 lutego 2014r. wzywającym ją do dostarczenia dokumentów o uzyskanym dochodzie za rok 2011 i 2012 przez męża G. Z. w terminie 14 dni od daty doręczenia pisma pod rygorem wstrzymania wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Skarżąca żądanych dokumentów nie złożyła, co jest w sprawie okolicznością bezsporną.

W tej sytuacji organ I instancji powołując się m.in. na art. 21 ww ustawy decyzją z dnia [...] kwietnia 2014r wstrzymał wypłatę świadczeń przyznanych decyzją z dnia [...] września 2013r., a organ II instancji zaskarżoną decyzją utrzymał ją w mocy.

Zdaniem Sądu powyższe rozstrzygnięcia zostały wydane z naruszeniem prawa. Niewątpliwie świetle treści art. 21 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów organ administracyjny jest uprawniony do wstrzymania wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego w sytuacji, gdy osoba uprawniona albo jej przedstawiciel ustawowy, którzy złożyli wniosek o przyznanie świadczeń z funduszu alimentacyjnego odmówili udzielenia lub nie udzielili, w wyznaczonym terminie, wyjaśnień co do okoliczności mających wpływ na prawo do świadczeń. Nie mniej jednak żądanie złożenia wyjaśnień czy też jak w niniejszej sprawie dokumentów o dochodzie męża skarżącej musi mieć umocowanie w przepisach prawa. Tymczasem w ocenie Sądu żądanie przez organ I instancji złożenia przez skarżącą dokumentów dotyczących uzyskanego przez jej męża dochodu w roku 2011 i 2012r jest całkowicie nieuprawnione, a w związku z tym niezłożenie ich przez skarżącą nie może skutkować wstrzymaniem wypłaty świadczeń.

Zgodnie bowiem z treścią art. 9 ust. 4a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów "w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny po roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy jego dochód ustala się na podstawie dochodu członka rodziny, powiększonego o kwotę uzyskanego dochodu z miesiąca następującego po miesiącu, w którym dochód został osiągnięty, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w dniu ustalania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego". Z kolei według art. 18 ust. 5 "w przypadku gdy dochód rodziny powiększony o uzyskany dochód powoduje utratę prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, świadczenia nie przysługują od miesiąca następującego po pierwszym miesiącu od miesiąca, w którym dochód został uzyskany".

Zawarcie związku małżeńskiego przez D. W.(obecnie Z.) wpłynęło na zmianę jej sytuacji rodzinnej i dochodowej, a zmiana sytuacji rodzinnej polega na tym, że od miesiąca września 2013 r. rodzina skarżącej stała się rodziną pięcioosobową.

Zmiana sytuacji dochodowej przejawia się natomiast w tym, że dodatkowy członek rodziny (G. Z.) to osoba ewentualnie uzyskująca dochód.

Mamy tu zatem do czynienia ze specyficznym przypadkiem, w którym poprzez zawarcie związku małżeńskiego przez matkę uprawnionych dzieci nastąpiło - z perspektywy rodziny będącej beneficjentem świadczenia - "uzyskanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" (art. 2 pkt 18 lit. c ustawy).

Wykładnia art. 2 pkt 18 ustawy, zgodnie z którą "uzyskanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" ma miejsce w przypadku zawarcia związku małżeńskiego z osobą zatrudnioną jest uzasadniona zwłaszcza w świetle art. 24 ust. 1 , w którym ustawodawca zestawia wspólnie zmianę sytuacji rodzinnej i dochodowej, traktując je wspólnie jako okoliczności wpływające na prawo do świadczeń.

Mając na względzie powyższe należało zatem przyjąć, że we wrześniu 2013 r. w rodzinie skarżącej nastąpiła zmiana osobowa (powiększenie rodziny o jedną osobę) i ewentualnie dochodowa (uzyskanie dochodu). W myśl art. 9 ust. 4a ustawy zasadne było zatem ustalenie, jaki ewentualnie dochód uzyskał G. Z. w miesiącu październiku 2013 r. Dochód ten należałoby potraktować jako "dochód uzyskany", który powiększył dochód wcześniej już ustalony dla czteroosobowej rodziny skarżącej z 2012r. Tak ustalona suma dochodu podlegała podziałowi na pięć osób (wobec zmiany sytuacji rodzinnej - powiększenia rodziny).

Sąd wskazuje, że w świetle powyższych rozważań organ I instancji był uprawniony do żądania od skarżącej przedstawienia dokumentów świadczących o uzyskanym przez jej męża dochodzie, ale wyłącznie za miesiąc październik 2013r., a nie jak to uczynił za rok 2011 i 2012.

Mając na względzie powyższe, nieprawidłowe zastosowanie przepisów prawa materialnego do zaistniałego w sprawie stanu faktycznego stanowiło wystarczającą podstawę do uchylenia decyzji obu instancji. Natomiast uzupełniająco Sąd wskazuje, że decyzja Kolegium poważnie naruszała art. 7 i 77 k.p.a. Nie do pogodzenia ze standardami wynikającymi z tych przepisów jest bowiem działanie organu odwoławczego, który całkowicie lekceważy usprawiedliwione zarzuty podniesione przez stronę w odwołaniu, w którym skarżąca polemizowała ze stanowiskiem organu pierwszej instancji, wysuwając racjonalne argumenty na poparcie stawianych zarzutów np., że w 2011 r. i 2012r. G. Z.nie był jej mężem i że nie pozostawała z nim w "żadnych relacjach".

Odnosząc się do zarzutu skarżącej o naruszeniu przez organy orzekające ustawy o ochronie danych osobowych to należy wyjaśnić, że zgodnie z treścią art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów organ właściwy dłużnika i organ właściwy wierzyciela mogą gromadzić i przetwarzać, w zakresie określonym w ustawie, dane osobowe osób, o których mowa w art. 15 ust. 1, członków ich rodzin oraz dłużników alimentacyjnych i członków ich rodzin. Powyższe oznacza, że Prezydent Miasta P. ma prawo żądać od skarżącej jako przedstawiciela ustawowego osób uprawnionych do świadczeń z funduszu alimentacyjnego danych osobowych jej męża G. Z. jako członka jej rodziny koniecznych do ustalenia sytuacji dochodowej rodziny, mającej wpływ na prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Ponownie rozpatrując sprawę niniejszą organ I instancji weźmie pod uwagę powyższe rozważania i przeprowadzi postępowanie zgodnie z wymogami ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów i kodeksu postępowania administracyjnego, który zgodnie z treścią art. 25 tej ustawy znajduje zastosowanie w sprawach w niej nieuregulowanych.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c, art. 135 i 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.