Wyrok NSA, sygn. akt I FSK 1275/17
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2019-12-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Podatek od towarów i usług
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 3 par. 1 i 2, art. 141 par. 4, art. 151, art. 145 par. 1 ust. 1
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Roman Wiatrowski, Sędzia NSA Ryszard Pęk, Sędzia del. WSA Dominik Mączyński (sprawozdawca), Protokolant Anna Błażejczyk, po rozpoznaniu w dniu 21 listopada 2019 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej B. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 marca 2017 r. sygn. akt III SA/Wa 579/16 w sprawie ze skargi B. B. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z dnia 16 grudnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia wezwania do usunięcia naruszenia prawa oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

1. Skarga kasacyjna.

1.1. B. B., reprezentowana przez pełnomocnika, pismem z dnia 22 czerwca 2017 r., wywiodła skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 marca 2017 r., III SA/Wa 579/16, oddalającego skargę wniesioną na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z dnia 16 grudnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia wezwania do usunięcia naruszenia prawa.

1.2. Skarżąca zarzuciła zaskarżonemu wyrokowi mające wpływ na rozstrzygnięcia sprawy naruszenie:

- art. 3 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej: p.p.s.a.), w zakresie w jakim Sąd nie skontrolował naruszeń prawa dokonanych przez Organ to jest art. 162 § 1 i 2 Ordynacji podatkowej poprzez uznanie, że przyczyna uchybienia terminu, to jest niewyczerpanie trybu zaskarżenia przewidzianego dla pisma Naczelnika [...] US [...] z dnia 23 października 2014 r. ustała z chwilą odbioru korespondencji przez osobę upoważnioną przez B. B. do odbioru korespondencji to jest T. M., a nie przez podjęcie wiedzy przez samą Skarżącą B. B. w dniu 12 sierpnia br.

- niewłaściwą wykładnię art. 67 § 5 p.p.s.a. poprzez przypisanie takiej samej skuteczności działaniom osoby upoważnionej do obioru korespondencji jak działaniu pełnomocnika, w szczególności przyjęcie domniemania, że mocodawca uzyskuje wiedzę, w momencie podjęcia wiedzy przez osobę upoważnioną do odbioru korespondencji,

- art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez niezaprezentowanie w uzasadnieniu wyroku jednoznacznego stanowiska, co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę rozstrzygnięcia a także nieprawidłową ocenę podstawy faktycznej rozstrzygnięcia,

w konsekwencji naruszenie:

- art. 151 p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi, pomimo jej zasadności, poprzez zaakceptowanie w toku kontroli sadowej naruszeń dokonanych przez Organy,

- art. 145 § 1 p.p.s.a. ust. 1 poprzez nieuchylenie zaskarżonego rozstrzygnięcia pomimo istnienia ku temu przesłanek,

1.3. Z uwagi na powyższe naruszenia prawa wniesiono m.in. o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania lub rozpoznanie skargi przez Naczelny Sąd Administracyjny i uchylenie orzeczeń Organów oraz zasądzenie na rzecz Skarżącej kosztów postępowania podług norm przepisanych.

1.4. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że Sąd niesłusznie zrównuje skutki działania pełnomocnika umocowanego do dokonywania czynności prawnych w toku sprawy z osobą upoważnioną do odbioru korespondencji. W ocenie Autora skargi kasacyjnej istotą pełnomocnictwa jest dokonywanie czynności prawnej w imieniu reprezentowanego we wszystkich bądź konkretnie wymienionych sprawach. W sytuacji, gdy pełnomocnik umocowany jest do prowadzenia tylko konkretnej sprawy, konsekwencje zaniechania, złożenia oświadczenia lub podjęcia określonej wiedzy, mogą dotyczyć tylko tego konkretnego postępowania. Nie można natomiast skutków działania pełnomocnika rozciągać na inne nawet pośrednio powiązane postępowania. Taka wykładnia musiałaby prowadzić do niebezpiecznego precedensu, nadto sprzeczna byłaby z wolą osoby udzielającego pełnomocnictwo i prowadziłaby do skutków, których dający pełnomocnictwo, w momencie jego udzielania nie był w stanie przewidzieć. Tym bardziej, iż jak należy zauważyć, T. M. posiadał upoważnienie jedynie do odbioru korespondencji. Ustanowienie takiego pełnomocnika wynika z przepisów szczególnych, niemniej nie rozciąga się na podejmowanie przez niego w imieniu mocodawcy żadnych dodatkowych czynności prawnych, w tym składania wniosku o przywrócenie terminu. Skoro zatem T. M. nie mógł działać w imieniu Skarżącej - to jest B. B. i Inni Współwłasność B. [...], w niniejszym postępowaniu nie można uznać, iż odebranie przez niego korespondencji wywarło skutki dla zapoczątkowania biegu terminu do złożenia wniosku.

1.5. Ponadto zaznaczono, że w ocenie Skarżącej rozciągnięcie skuteczności nie tylko oświadczeń woli, lecz również powzięcia wiedzy, na sytuację mocodawcy, mogłoby mieć miejsce tylko pod określonymi warunkami, przede wszystkim, gdyby powzięcie wiedzy przez pełnomocnika miało miejsce w toku postępowania, w ramach którego został złożony wniosek o przywrócenie terminu. Istotą pełnomocnictwa jest dokonywanie czynności prawnej w imieniu reprezentowanego we wszystkich bądź konkretnie wymienionych sprawach. W sytuacji, gdy pełnomocnik umocowany jest do prowadzenia tylko konkretnej sprawy, konsekwencje zaniechania, złożenia oświadczenia lub podjęcia określonej wiedzy, mogą dotyczyć tylko tego konkretnego postępowania. Nie można natomiast skutków działania pełnomocnika rozciągać na inne, nawet pośrednio powiązane postępowania. Taka wykładnia musiałaby prowadzić do niebezpiecznego precedensu, nadto sprzeczna byłaby z wolą osoby udzielającego pełnomocnictwo i prowadziłaby do skutków, których dający pełnomocnictwo, w momencie jego udzielania nie był w stanie przewidzieć. Skoro zatem T. M. nie był umocowany do kierowania wezwań do organu, względnie złożenia wniosku o przywrócenie terminu, to jego wiedza o jej wydaniu nie ma dla niniejszej sprawy znaczenia.

1.6. Zwrócono uwagę, że sam przepis art. 67 § 5 p.p.s.a. rozróżnia pełnomocnika oraz osobę upoważnioną do odbioru korespondencji. Oznacza to, że nie można działaniu tego drugiego przypisywać takiego samego znaczenia, jak działaniu pełnomocnika do prowadzenia sprawy. Na złożenie wniosku o przywrócenie terminu Skarżąca miała 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia. Przyczyną uchybienia była niewiedza Skarżącej odnośnie specjalnego trybu procedowania. Trudno uznać, że w dniu, kiedy T. M. odebrał korespondencję Skarżąca powzięła taka specjalną wiedzę. Dopiero zatem po zapoznaniu się przez B. B. w dniu 12 sierpnia br. z treścią uzasadnienia Postanowienia WSA ustała przyczyna uchybienia Wniosek Skarżącej zasługiwał zatem na uwzględnienie i nie było podstaw do odmowy przywrócenie termin.

2. Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

3. Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

4.1. Na wstępie należy wyjaśnić, że z niespornych okoliczności faktycznych sprawy wynika, że skarżąca zwróciła się z wnioskiem z dnia 18 sierpnia 2015 r. do Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego [...] o przywrócenie terminu do wezwania organu podatkowego do usunięcia naruszenia prawa oraz wezwała organ pierwszej instancji do usunięcia naruszenia prawa. W uzasadnieniu Skarżąca wyjaśniła, że wniosek o przywrócenie terminu do wezwania organu podatkowego do usunięcia naruszenia prawa, złożyła zgodnie z pouczeniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zawartym w postanowieniu z dnia 20 lipca 2015 r., sygn. akt III SA/Wa 3799/14 o odrzuceniu skargi na pismo organu pierwszej instancji z dnia 23 października 2014 r. Skarżąca poinformowała również, że ww. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego otrzymała w dniu 12 sierpnia 2015 r.

4.2. Z postanowień organów obu instancji wynika, że postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 20 lipca 2015 r., sygn. akt III SA/Wa 3799/14 zostało odebrane przez pełnomocnika T. M. w dniu 3 sierpnia 2015 r. Siedmiodniowy termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu upłynął zatem w dniu 10 sierpnia 2015 r., natomiast Skarżąca wniosek złożyła w dniu 18 sierpnia 2015 r., co wynika z daty stempla nadania korespondencji w polskiej placówce pocztowej.

5.1. Mając na uwadze przedstawione niesporne okoliczności faktyczne sprawy, stwierdzić należy, że nie zasługują na uwzględnienie zarzuty podniesione w skardze kasacyjnej.

5.2. Zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia podanej sądowej kontroli ma ocena skutków doręczenia postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 20 lipca 2015 r., sygn. akt III SA/Wa 3799/14 pełnomocnikowi skarżącej T. M. w dniu 3 sierpnia 2015 r. Od tego bowiem zależy wskazanie dnia, od którego liczony jest siedmiodniowy termin na zwrócenie się z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia wezwania do usunięcia naruszenia prawa.

5.3. W pierwszej kolejności należy zatem poddać ocenie zarzut dotyczący naruszenia art. 67 § 5 p.p.s.a., zgodnie z którym jeżeli ustanowiono pełnomocnika lub osobę upoważnioną do odbioru pism w postępowaniu sądowym, doręczenia należy dokonać tym osobom.

5.4. Mając na uwadze przytoczony przepis, nie można się zgodzić z Autorem skargi kasacyjnej, że Sąd pierwszej instancji niesłusznie zrównuje skutki działania pełnomocnika umocowanego do dokonywania czynności prawnych w toku sprawy z osobą upoważnioną do odbioru korespondencji. Za całkowicie bezzasadny należy uznać zawarty w skardze kasacyjnej wywód, że skoro T. M. posiadał upoważnienie jedynie do odbioru korespondencji i nie mógł działać w imieniu skarżącej to odebranie przez niego korespondencji nie wywarło skutków w postaci zapoczątkowania biegu terminu do złożenia wniosku.

5.5. Odnosząc się do przedstawionej argumentacji, należy wskazać za Sądem pierwszej instancji, że przepis ten ma charakter obligatoryjny. Wiąże on zarówno sąd jak i strony, wyłączając swobodną dyspozycję tych ostatnich w zakresie sposobu doręczania pism sądowych. Oznacza to, że nieskuteczne jest doręczenie pisma samej stronie, jeżeli w postępowaniu sądowym jest ona reprezentowana przez pełnomocnika. Jeżeli ustanowiono pełnomocnika do doręczeń dokonuje się bowiem wyłącznie temu pełnomocnikowi. Sąd nie tylko nie ma obowiązku dokonywać takich doręczeń także stronie, ale ewentualne doręczenie bezpośrednio stronie nie wywoła określonych skutków procesowych. W konsekwencji WSA zasadnie wysłał postanowienie o odrzuceniu skargi na adres jej pełnomocnika do odbioru korespondencji, który potwierdził odbiór korespondencji w dniu 3 sierpnia 2015 r. Z tym momentem należało zatem uznać doręczenie na skuteczne i wiązać z nim wszelkie skutki procesowe, w szczególności w zakresie biegu terminu do dokonania określonych czynności. Tym samym prawidłowo stwierdził Sąd pierwszej instancji, że siedmiodniowy termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia wezwania do usunięcia naruszenia prawa upływał z dniem 10 sierpnia 2015 r. Prawidłowo zatem przyjęto w tej sprawie, że Skarżąca, składając wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia wezwania do usunięcia naruszenia prawa w dniu 18 sierpnia 2015 r., uczyniła to z uchybieniem siedmiodniowego terminu, o którym mowa w 162 § 2 O.p.

5.6. Należy także zauważyć, że wbrew twierdzeniom Autora skargi kasacyjnej T. M. posiadał upoważnienie nie tylko do odbioru korespondencji. Z treści znajdującego się w aktach sprawy pełnomocnictwa z dnia 8 listopada 2012 r. wynika bowiem, że T. M. był umocowany "do dokonywania wszelkich czynności związanych z zawieraniem, zmianą i wypowiadaniem umów dotyczących dostawy mediów, obsługi technicznej, odbioru odpadów i innych, oraz eksploatacji budynku przy ulicy B. [...] w W., a także dokonywania wszelkich czynności związanych z rejestracją pojazdów mechanicznych będących jej własności, w szczególności samochodu [...], do dokonywania wszelkich innych czynności faktycznych i prawnych związanych z użytkowanie i naprawą przedmiotowych pojazdów, odbioru pism, korespondencji (w tym także poleconej), orzeczeń i przesyłek, oraz do reprezentowania przed właściwymi organami administracji, firmami ubezpieczeniowymi oraz innymi osobami fizycznymi i prawnymi we wszystkich sprawach dotyczących spraw objętych zakresem niniejszego pełnomocnictwa". Pełnomocnictwo udzielone T. M. wykraczało zatem poza czynność odbioru korespondencji. Nie było to zatem pełnomocnictwo, którego zakres ograniczał się wyłącznie do odbioru korespondencji. Wprawdzie, z jego treści nie wynikało uprawnienie do działania w sprawach podatkowych, to jednak szeroki zakres pełnomocnictwa udzielonego T. M. wskazuje, że był on uprawniony do działania w imieniu skarżącej w zakresie znacznie wykraczającym poza odbiór korespondencji.

5.7. Ponadto należy zauważyć, że jak słusznie zauważył Autor skargi kasacyjnej, w art. 67 § 5 p.p.s.a. odrębnie wymieniono pełnomocnika oraz osobę upoważnioną do odbioru korespondencji. Z brzmienia tego przepisu nie sposób jednak wywieść, że nie można działaniu tego drugiego przypisywać takiego samego znaczenia, jak działaniu pełnomocnika do prowadzenia sprawy. Uprawniony jest wniosek przeciwny. Art. 67 § 5 p.p.s.a. zrównuje skutki doręczenia dokonane na rzecz wymienionych w nim podmiotów. Dla ustalenia momentu początkowego biegu terminu do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia o usunięcie naruszenia prawa znaczenie ma zatem wyłącznie data skutecznego doręczenia postanowienia WSA pełnomocnikowi skarżącej. W konsekwencji z momentem, w którym skarżąca powzięła wiedzę o tym postanowieniu nie można związać żadnych skutków procesowych. Nie można się zatem zgodzić z Autorem skargi kasacyjnej, że skoro T. M. nie był umocowany do kierowania wezwań do organu, względnie złożenia wniosku o przywrócenie terminu, to jego wiedza o jej wydaniu nie ma dla niniejszej sprawy znaczenia. Podkreślić bowiem należy, że jednym z celów przepisów normujących doręczenie jest zagwarantowanie pewności prawnej co do momentu, z jakim doręczenie wywołuje skutek. Wykładnia art. 67 § 5 p.p.s.a. dokonana przez Autora skargi kasacyjnej niweczyłaby natomiast ten cel. Przyjęcie, że momentem tym jest dzień, w którym skarżąca faktycznie powzięła wiedzę o kierowanej do niej korespondencji czyniłoby bowiem niemożliwym ustalenie na potrzeby toczącego się postępowania, od kiedy należy liczyć skutki doręczenia i w rezultacie z jakim dniem rozpoczynając swój bieg terminy procesowe.

5.8. W rezultacie zasadnie stwierdził Sąd pierwszej instancji w zaskarżonym wyroku, że skoro postanowienie WSA w Warszawie zostało doręczone pełnomocnikowi skarżącej w dniu 3 sierpnia 2015 r. (czego żadna ze stron postępowania nie kwestionuje), to siedmiodniowy termin na wniesienie wniosku o przywrócenie terminu upłynął z końcem dnia 10 sierpnia 2015 r., zaś sam wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia wezwania do usunięcia naruszenia prawa został wniesiony w dniu 18 sierpnia 2015 r., a zatem z uchybieniem tego terminu. Dla ustalenia początku biegu tego terminu nie ma żadnego znaczenia okoliczność, że skarżąca faktycznie z treścią orzeczenia WSA z 20 lipca 2015 r. zapoznała się w dniu 12 sierpnia 2015 r.

5.9. Ponadto należy zwrócić uwagę, że tryb postępowania uwzględniający konieczność wystąpienia przez skarżącą w nieprzywracalnym terminie z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia wezwania do usunięcia naruszenia prawa wynikał z uzasadnienia prawomocnego postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 lipca 2015 r., sygn. akt III SA/Wa 3799/14 o odrzuceniu skargi. W konkluzji uzasadnienia tego orzeczenia Sąd stwierdził, że "w przypadku niewyczerpania trybu zaskarżenia z powodu braku stosownego pouczenia można wystąpić do organu o przywrócenie terminu do wniesienia wezwania do usunięcia naruszenia prawa. Czternastodniowy termin do wezwania na piśmie właściwego organu do usunięcia naruszenia prawa, o którym mowa w art. 52 § 3 p.p.s.a., jest terminem prawa procesowego (zob. wyrok NSA z 14 marca 2011r. I FPS 5/10, dost. CBOSA). Zatem wniosek co do przywrócenia terminu do wezwania do usunięcia naruszenia prawa, powinien być rozpoznany przez organ w oparciu o przepisy rozdziału VII należącego do działu IV ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2012r. poz. 749 ze zm.). Przepis art. 162 § 4 Ordynacji podatkowej stanowi, że instytucję przywrócenia terminu stosuje się do terminów procesowych. Odpowiada temu kierunkowi orzecznictwo, wedle którego przywrócenie terminu jest instytucją procesową. Organem właściwym do rozpoznania wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia wezwania do usunięcia naruszenia prawa jest natomiast w przedmiotowej sprawie Naczelnik [...] US [...]." Natomiast zgodnie z art. 170 p.p.s.a. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. W rezultacie organ, prowadząc postępowanie w sprawie, związany był oceną prawną i wytycznymi co dalszego sposobu prowadzenia postępowania przedstawionymi w postanowieniu WSA z dnia 20 lipca 2015 r., sygn. akt III SA/Wa 3799/14. Z postanowienia tego wynika natomiast, że uprzednio wniesiona skarga została przedwcześnie, ponieważ nie został wyczerpany tryb zaskarżenia. W związku z upływem czternastodniowego terminu do wniesienia wezwania do usunięcia naruszenia prawa, skarżąca winna wystąpić o przywrócenie terminu do dokonania tej czynności. Wniosek o przywrócenie terminu do wezwania do usunięcia naruszenia prawa, powinien być rozpoznany przez organ w oparciu o przepisy Ordynacji podatkowej. Tym samym nie można organowi i w konsekwencji Sądowi pierwszej instancji postanowić skutecznie zarzutu wadliwego postepowania, w sytuacji w której organy działały zgodnie z wytycznymi zawartymi w prawomocnym postanowieniu sądu administracyjnego.

5.10. W świetle przedstawionych wyjaśnień Sąd pierwszej instancji dokonał prawidłowej kontroli działalności administracji publicznej w zakresie art. 162 § 1 i 2 Ordynacji podatkowej, uznając, że przyczyna uchybienia terminu ustała z chwilą odbioru korespondencji przez osobę upoważnioną przez B. B. do odbioru korespondencji to jest T. M., a nie przez podjęcie wiedzy przez samą Skarżącą B. B.

5.11. Na uwzględnienie nie zasługuje także zarzut dotyczący naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Wbrew twierdzeniom Autora skargi kasacyjnej, Sąd pierwszej instancji zaprezentował w uzasadnieniu wyroku jednoznaczne stanowisko, co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę rozstrzygnięcia i nieprawidłowo ocenił podstawy faktyczne rozstrzygnięcia.

5.12. W rezultacie nie zasługują na uwzględnienie zarzuty dotyczące naruszenia art. 151 p.p.s.a. i - jak wskazał Autor skargi kasacyjnej – "art. 145 § 1 p.p.s.a. ust. 1". Przepis ten mógłby być naruszony wyłącznie, gdyby sąd administracyjny zastosował ten przepis, w sytuacji gdy z treści wyroku wynikałoby, że intencją sądu było rozstrzygnięcie odmienne niż oddalenie skargi. W rozpatrywanej sprawie Sąd oddalając skargę prawidłowo powołał art. 151 p.p.s.a.

6. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny – uznając, że skarga kasacyjna nie dostarcza uzasadnionych podstaw do uwzględnienia zawartych w niej żądań, działając na podstawie art. 184 p.p.s.a. – orzekł, jak w sentencji wyroku.