Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 847/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2022-04-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6091 Przywrócenie stosunków wodnych na gruncie lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom
Hasła tematyczne: Wodne prawo
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 234
journal: Dz.U. 2021 poz 624
law: Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne - t.j.
article: art. 7, art. 77, art. 80, art. 84
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 145, art. 135
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz Sędziowie Asesor sądowy Marcin Małek (sprawozdawca), Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski Protokolant Referent Agnieszka Komajda po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 kwietnia 2022 r. sprawy ze skargi N. K., J. O. i R. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia 24 sierpnia 2021 r. nr SKO.41/3305/PR/2021 w przedmiocie nakazania wykonania urządzeń zapobiegających szkodom I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wójta Gminy Konopnica z dnia 28 czerwca 2021 r., nr OŚR.6331.2.9.2020; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie na rzecz N. K., J. O. i R. M. solidarnie kwotę 300 (trzysta) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z 20 lutego 2020 r. A. P. zwrócił się na podstawie art. 234 ust. 3 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne do Wójta Gminy K. o nakazanie właścicielom działki nr [...] i [...] przywrócenia nawierzchni drogi dojazdowej zlokalizowanej na działce nr [...] do stanu pierwotnego, gdyż obecny (podwyższony) poziom drogi powoduje, że wody opadowe spływają na jego działkę nr [...] i niszczą fundament ogrodzenia.

Wójt Gminy K., po wszczęciu i przeprowadzeniu postępowania decyzją z [...] r., odmówił nakazania współwłaścicielom działki nr [...] przywrócenia stanu poprzedniego czy wykonania urządzeń zapobiegających szkodom.

Zdaniem organu, dokonane zmiany na działce nr [...] w postaci nawiezionego tłucznia, nie mają wpływu na stan wody na działce nr [...]. Powierzchnia działki nr [...] opada naturalnie w kierunku południowym z tendencją do skrętu w kierunku zachodnim, tj. działki nr [...], czyli tak, jak przed wysypaniem tłucznia. Podczas gwałtownych opadów deszczu woda, która nie zdąży przesiąknąć w głąb szczelin pomiędzy tłuczniem, spłynie w stronę południową gruntem pomiędzy szczelnym ogrodzeniem działki nr [...] a nową nawierzchnią na dz. nr [...]. Teren ten jest poniżej podmurówki wykonanej na działce nr [...]. Rdza widoczna na ogrodzeniu jest kilka centymetrów nad cokołem a ten z kolei jest wyższy niż teren przyległej działki drogowej. Tym samym - zdaniem organu - zmieniono ukształtowanie terenu działki nr [...], ale nie zmieniło się natężenie oraz kierunek naturalny spływu wód opadowych i roztopowych. Podczas oględzin, które były przeprowadzone w okresie częstych opadów atmosferycznych (burze), organ nie potwierdził również szkód na działce nr [...]. Brak było zamuleń, zastoisk wody oraz podmycia terenu i innych oznak spływu wód na nieruchomość wnioskodawcy powodujących szkodę. Ponadto sam wnioskodawca nie wskazał zaistniałych szkód.

Od tej decyzji odwołał się A. P., w wyniku czego Samorządowe Kolegium Odwoławcze, uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji, wskazując na koniczność powołania biegłego z zakresu hydrologii.

Od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego, J. O. i N. K. - O. złożyli sprzeciw, który Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z 13 stycznia 2021 r., II SA/Lu 672/20 oddalił.

Ponownie rozstrzygając sprawę Wójt Gminy K., dokonał oględzin z udziałem powołanego biegłego, który następnie opracował opinię w sprawie stanu wody na gruncie działki [...] i jego wpływu na stan wody działki [...].

W oparciu o powyższe dowody Wójt Gminy K. decyzją z [...] r. działając na podstawie art. 234 ust. 3 ustawy z 20 lipca 2017 r. Prawo wodne nakazać P. P., K. P., J. O., N. K. - O. i R. M. wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom na działce nr [...] poprzez zamontowanie w krawędzi drogi (dz. nr [...]), wzdłuż cokołu ogrodzenia działki nr [...] (na długości siatki), przegrody z obrzeży betonowych, płyt betonowych lub z obrzeży palisadowych - w terminie trzech miesięcy od daty uprawomocnienia się niniejszej decyzji. Wskazał, że wykonane obrzeże winno być wyniesione ponad poziom urządzonej drogi o min. 15 cm.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ podniósł, że opinia biegłego wyjaśniła, że został zmieniony stan wody na gruncie, przez kogo oraz, że zmiana ta szkodliwie wpływa na grunty sąsiednie. Mianowicie z jej treści wynika, że zmiana stanu wody na działce nr [...] nastąpiła, poprzez podniesienie jej poziomu nawiezionym żwirem i gruzem o około 30 cm. Zmiana ta może szkodliwi wpływać na działkę sąsiednią tj. [...] podczas intensywnych opadów atmosferycznych. Woda opadowa i roztopowa może swobodnie spływać ponad cokołem ogrodzenia działki nr [...], co spowoduje nanoszenie gruntu z drogi na działkę nr [...]. Organ dodał, że podczas oględzin nie potwierdzono szkód ani żadnych zniszczeń, jednak nanoszenie materiału z drogi może stanowić uciążliwość dla właściciela działki nr [...]. Zabezpieczenie istniejącego cokołu obrzeżem, które powinno być wyniesione co najmniej 15 cm ponad istniejący poziom gruntu, skutecznie ograniczy prawdopodobieńsko niekontrolowanego napływu wody z działki nr [...] na działkę nr [...].

Odwołanie od decyzji wnieśli N. K. - O. i J. O., nie zgadzając się z wydanym rozstrzygnięciem. Skarżący wskazali, iż organ bezzasadnie nałożył obowiązek wykonania urządzeń zapobiegającym szkodom, w sytuacji gdy nie wystąpiła żadna rzeczywista szkoda.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze odwołania nie uwzględniło i decyzją z [...] r. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu organ podniósł, że do wydanie decyzji nakazującej w trybie art. 234 ustawy Prawo wodne nie jest wystarczający sam fakt dokonania określonej zmiany na gruncie. K. jest ustalenie, że dokonana przez właściciela nieruchomości zmiana spowodowała zmianę stanu wody na gruncie, a ta szkodliwie wpływa na grunty sąsiednie. W tym celu niezbędne jest przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego (oceny rzeczoznawcy). Zdaniem organu - bez odniesienia się do wiadomości specjalnych nie sposób bowiem ocenić, czy nastąpiła zmiana stosunków wodnych. Z tego względu opinia sporządzona przez biegłego z zakresu hydrologii jest dowodem o szczególnym znaczeniu, pozwalającym na dokonanie oceny czy zachodzą przesłanki zastosowania ww. przepisu czy też nie. Nie może to jednak oznaczać całkowicie bezkrytycznego jej przyjęcia, bez przeprowadzenia odpowiedniej weryfikacji i oceny. Zatem organ orzekający w sprawie ma obowiązek ocenić wartość dowodową opinii, bowiem dowód z opinii biegłego, jak każdy dowód w sprawie, podlega ocenie przez organ administracji z uwzględnieniem całokształtu materiału zgromadzonego w sprawie.

W niniejszej sprawie organ wywołał opinię hydrologiczną, z której wynika, że podniesienie poziomu działki [...] spowodowało zmianę stanu wody. Warstwa nawiezionego gruntu jest wyższa od poziomu cokołu ogrodzenia przyległej do drogi działki nr [...]. Pas gruntu przy drodze o szer. ok. 50 cm, który miał służyć jako jej odwodnienie uległ z czasem likwidacji. Szkodliwy charakter powstałej zmiany polega na tym, że woda opadowa i roztopowa spływa swobodnie ponad cokołem ogrodzenia na działkę nr [...] w trakcie każdego ulewnego deszczu. Ma to zatem charakter stały. Skoro taka szkoda ma miejsce, to w świetle przywołanych unormowań istnieją przesłanki uzasadniające nałożenie m.in. na skarżących obowiązku, którego zrealizowanie w efekcie wyeliminuje źródło powstawania szkody.

W tych okolicznościach - zdaniem Kolegium - nie budzi wątpliwości, że ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika zasadność nałożonych obowiązków.

Pismem z [...] r. N. K. - O., J. O., R. M., P. P. i K. P. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę na powyższe rozstrzygnięcie, zarzucając mu naruszenie:

1. art. 28 k.p.a. poprzez wadliwe ustalenie kręgu adresatów zaskarżonej decyzji;

2. art. 7,77 § 1 i 80 k.p.a., poprzez nie rozpatrzenie w sposób wystarczająco dogłębny i wyczerpujący materiału dowodowego zebranego w sprawie, co w konsekwencji doprowadziło do błędnych ustaleń w zakresie istotnych okoliczności faktycznych, w tym:

a) błędnego ustalenia, że dochodzi do "odprowadzania wód" z działki [...] na grunt sąsiedni działkę nr [...], co powoduje jego zalewanie, w sytuacji gdy w rzeczywistości, - co potwierdzają ustalenia biegłego - naturalnym kierunkiem odpływu wody wynikającym z naturalnego ukształtowania terenu jest kierunek południowo - zachodni, zaś działka nr [...] położona jest po zachodniej granicy działki nr [...], w związku z czym ewentualny nadmiar wody zgromadzonej na gruncie będzie w sposób naturalny odpływał właśnie w tym kierunku;

b) błędnego ustalenia, że dochodzi do zalewania działki nr [...], a szkoda powstała w jego wyniku przejawia się w uciążliwości w zagospodarowaniu nieruchomości i konieczności usuwania zanieczyszczeń, w sytuacji gdy nie stwierdzono na terenie działki [...] rzeczywistych i faktycznych szkód czy zanieczyszczeń ani nie przedstawiono dowodów potwierdzających ich występowanie.

3. art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 11 k.p.a. poprzez niewłaściwe uzasadnienie decyzji, a w szczególności nie odniesienie się w sposób wyczerpujący i merytoryczny do wszystkich zarzutów stawianych przez odwołującą się stronę oraz okoliczności i argumentacji powołanej na ich uzasadnienie,

4. art. 8 k.p.a. poprzez prowadzenie postępowania w taki sposób, że wynikiem tego wytworzono u odwołujących brak zaufania do organów administracji i naruszono tym samym świadomość i kulturę prawną uczestniczących w tym postępowaniu;

5. art. 234 § 3 w zw. z art. 234 § 1 Prawo wodne poprzez jego zastosowanie w niniejszej sprawie, w sytuacji gdy nie doszło do zmiany kierunku i natężenia odpływu znajdujących się na gruncie wód, jak również nie stwierdzono faktycznego wystąpienia szkody na działce [...].

Wskazując na powyższe wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej w całości i umorzenie postępowania, ewentualnie uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez organ pierwszej instancji.

Rozwijając podniesione zarzuty wskazali, że organy błędnie ustaliły stronę podmiotową decyzji. Oprócz osób wskazanych również W. K. i M. K. powinni zostać adresatami decyzji skoro brali udział w procesie utwardzenia drogi, wiedzieli o planowanych działaniach, wyrazili na nie zgodę i zgodzili się partycypować w kosztach utwardzenia działki [...].

Ponadto, organ błędnie ustalił, że na skutek częściowego utwardzenia gruntu na działce nr [...] stanowiącej drogę dojazdową do posesji będących własnością m.in. skarżących, doszło do zmiany kierunku odpływu wód na gruncie poprzez ich odprowadzanie na grunt sąsiedni działki [...], co zdaniem organu powoduje jej zalewanie i powstawanie zanieczyszczeń, które muszą być każdorazowo usuwane. Z opinii biegłego wprost bowiem wynika, że "Kierunek spływu wody opadowej jest zgodny z kierunkiem naturalnego spadku terenu. Naturalny spływ ma kierunek południowy z lekką tendencją w kierunku zachodnim - głównie przebiega wzdłuż drogi." Natomiast działka [...] "przylega do drogi po jej zachodniej stronie". W związku z tym w tym zakresie nic się nie zmieniło.

W sprawie brak jest również dowodów potwierdzających fakt wystąpienia szkody, co potwierdził w opinii również sam biegły, wskazują przy tym na możliwość ich wystąpienia. Istotne jest jednak, że są to tylko teoretyczne przewidywania biegłego, który posługuje się słowami "może" i "będzie" przy czym "może" nie oznacza, że "musi" a będzie" nie oznacza, że "jest". Decydująca powinna być więc okoliczność, że biegły nie stwierdził podczas oględzin działki nr [...] wystąpienia jakiejkolwiek faktycznej szkody. Jednocześnie istotne jest, że strona skarżąca podnosiła, że niedopuszczalne jest powielanie wniosków zawartych w opinii biegłego bez ich szczegółowej analizy dokonanej w świetle całego zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Postanowieniem z 15 grudnia 2021 r., II SA/Lu 847/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie odrzucił skargę K. P. i P. P. z uwagi na jej wniesienie z przekroczeniem ustawowego terminu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Przedmiotowa sprawa dotyczy naruszenia stosunków wodnych na gruncie. W związku z tym materialnoprawną podstawę rozstrzygnięć organów administracji stanowiły przepisy ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (t.j.: Dz. U. z 2021 r. poz. 624 ze zm. - dalej w skrócie jako P.w.), w szczególności jej art. 234. Zgodnie z jego treścią właściciel gruntu, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może:

1. zmieniać kierunku i natężenia odpływu znajdujących się na jego gruncie wód opadowych lub roztopowych ani kierunku odpływu wód ze źródeł - ze szkodą dla gruntów sąsiednich;

2. odprowadzać wód oraz wprowadzać ścieków na grunty sąsiednie (ust. 1).

Stosownie do treści art. 234 ust. 2 P.w., na właścicielu gruntu ciąży obowiązek usunięcia przeszkód oraz zmian w odpływie wody, powstałych na jego gruncie na skutek przypadku lub działania osób trzecich, ze szkodą dla gruntów sąsiednich. W myśl natomiast art. 234 ust. 3 P.w., jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta, z urzędu lub na wniosek, w drodze decyzji, nakazuje właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, ustalając termin wykonania tych czynności.

Trafnie zatem wskazało Kolegium, że przesłankami wydania nakazów w tym trybie jest ustalenie, że właściciel gruntu spowodował zmiany stanu wody na swoim gruncie i zmiany te wywierają szkodliwy wpływ na grunty sąsiednie. Trafnie więc wskazywał organ odwoławczy, że wydanie w tym przedmiocie decyzji wymaga przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego zmierzającego do ustalenia, czy i jakich zmian dokonał na swoim gruncie właściciel, czy zmiany te spowodowały zmiany stosunków wodnych, i czy zmiany te szkodzą gruntom sąsiednim. Sam fakt dokonania określonej zmiany nie jest bowiem wystarczający do zastosowania art. 234 ust. 3 P.w. Konieczne jest ustalenie, że dokonana przez właściciela nieruchomości zmiana spowodowała zmianę stanu wody na gruncie. Ponadto warunkiem koniecznym do wydania przez uprawniony organ nakazu przywrócenia stanu poprzedniego, albo wykonania urządzeń zapobiegających szkodom w przypadku zmiany stanu wody na gruncie jest wystąpienie realnej szkody w chwili zainicjowania postępowania.

Jak przyjmuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych, spowodowanie przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie, to takie działanie, które ingeruje w naturalny stan wody na danym terenie, związany z jego ukształtowaniem, warunkami przyrodniczymi i hydrologicznymi (por. m.in.: wyrok WSA w Łodzi z 4 lipca 2013 r. sygn. II SA/Łd 336/13; wyrok NSA z 30 stycznia 2018 r. sygn. II OSK 410/16). Zmiany dokonane przez właściciela na jego gruncie mogą być różnego rodzaju. Niewątpliwie, zmiana kierunku i natężenia odpływu wody może nastąpić także w związku z podwyższeniem poziomu grunty, co miało miejsce w niniejszej sprawie. Jednakże pamiętać należy, że nie każda zmiana ukształtowania terenu prowadzi do zmiany stanu wody na gruncie i nie każda zmiana stanu wody na gruncie negatywnie, szkodliwie wpływa na grunty sąsiednie.

W postępowaniu dotyczącym naruszenia stosunków wodnych, organ musi zatem ustalić oraz wykazać istnienie związku przyczynowo-skutkowego między dokonaną zmianą na gruncie a wynikłą z powodu tej zmiany szkodą na gruncie sąsiednim. W związku z tym, że ustalenie opisanego związku przyczynowo- skutkowego wymaga odpowiedniej wiedzy specjalistycznej z zakresu gospodarki wodnej, w wielu przypadkach niezbędne okazuje się przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego, co też uczyniono w przedmiotowej sprawie na skutek wcześniejszych wytycznych Kolegium.

Nie może przy tym budzić wątpliwości, że tylko opinia spełniająca warunki formalne i oparta na prawidłowych danych może stanowić podstawę rozstrzygnięcia sprawy. Z tego względu oczywistym jest, że opinia rzeczoznawcy powinna zostać zweryfikowana i oceniona przez organ administracyjny z należytą starannością zarówno pod kątem formalnym jak i materialnym. Podkreślić w tym miejscu należy, że treści zawarte w opinii biegłego nie zastępują ustaleń faktycznych, do których samodzielnego poczynienia, obowiązane są organy administracji publicznej związane zasadą prawy materialnej (art. 7 k.p.a.) oraz nakazem wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.), którego swobodnej oceny muszą dokonać (art. 80 k.p.a.). Nie można również tracić z pola widzenia, że opinia biegłego (mimo jej doniosłości i co do zasady konieczności w sprawach o naruszenie stosunków wodnych), jest tylko jednym z możliwych środków dowodowych, za pośrednictwem których organ realizuje obowiązek ustalenia stanu faktycznego sprawy, co oznacza, że nie korzysta ona ze szczególnej mocy dowodowej. Tak jak każdy inny dowód, podlega ona ocenie organu, dokonywanej z zachowaniem zasady swobodnej oceny dowodów (por.m.in. wyrok NSA z 29 października 2013 r., II OSK 1252/12) oraz w powiązaniu z pozostałym materiałem dowodowym. W szczególności ocenie organu podlega jej wiarygodność oraz przydatność dla rozstrzygnięcia sprawy, przy czym nie chodzi tu o wkraczanie przez organ w merytoryczną treść opinii sporządzoną przez osobę posiadającą wiedzę specjalistyczną, lecz o ocenę założeń przyjętych przez biegłego jako punkt wyjściowy dla dokonywanych w opinii rozważań.

W przedmiotowej sprawie organy obu instancji swoje rozstrzygnięcia oparły o ustalenia i wnioski powołanego przez organ biegłego, zawarte w jego opinii z maja 2021 r. Zdaniem Sądu uczyniły jednak to w sposób zupełnie bezrefleksyjny, bez odniesienia ich do pozostałych ustaleń i dowodów w sprawie oraz twierdzeń wszystkich stron postępowania. Innymi słowy ustalenia faktyczne organów sprowadzają się w zasadzie do fragmentarycznego powielenia treści opinii biegłego, która nie została przez ten organ oceniona, ani pod kątem jej przydatności i wartości dowodowej, ani też w powiązaniu z pozostałym materiałem dowodowym.

Sąd przychyla się przy tym do wypracowanego w orzecznictwie stanowiska, że organ co prawda nie może wkraczać w merytoryczną treść opinii, co nie oznacza jednak, że jest zwolniony z obowiązku oceny wartości dowodowej opinii, jej wiarygodności i przydatności dla rozstrzygnięcia sprawy. Na organie bowiem spoczywa obowiązek dokładnego i pełnego wyjaśnienia sprawy. Sama opinia podlegać musi ocenie w powiązaniu z pozostałym materiałem dowodowym, który ma być kompleksowo zgromadzony.

I tak, zdaniem Sądu z wykonanej opinii w żaden sposób nie wynika, że w sprawie doszło do zmiany stanu wody na gruncie, co w opinii biegłego wynika z podniesienia poziomu gruntu nawiezionym gruzem i żwirem. Jednakże, jak już wyżej wskazano, zmiana stanu wody na gruncie, to takie działanie, które ingeruje w naturalny stan wody na danym terenie, związany z jego ukształtowaniem, warunkami przyrodniczymi i hydrologicznymi. Oznacza to, że podwyższenie poziomu gruntu samo w sobie nie oznacza jeszcze zmiany stanu wody na gruncie. Mówiąc wprost, podwyższenie poziomu gruntu skutkuje zmianą stanu wody na gruncie jedynie w sytuacji gdy prowadzi do zmiany naturalnego, istniejącego od zawsze kierunku spadku terenu. Z opinii biegłego wprost natomiast wynika, że "Kierunek spływu wody opadowej jest zgodny z kierunkiem naturalnego spadku terenu. Naturalny spływ ma kierunek południowy z lekką tendencją w kierunku zachodnim - głównie przebiega wzdłuż drogi." (s. 6 opinii). Bezsporne przy tym jest, że działka nr [...] przylega do drogi po jej zachodniej stronie. W związku z tym, skoro zachowana została zachowana naturalna płaszczyzna gruntu i brak innych okoliczności związanych ze zmianą stanu wody na gruncie okoliczności to bezpodstawna jest teza, że podwyższenie terenu działki drogowej spowodowało zmiany stanu wody na gruncie.

Podobnie zupełnie gołosłowna jest teza, że "zmiana stanu wody została dokonana ze szkodą, głównie dla gruntu sąsiedniej działki nr [...]". Należy natomiast przypomnieć, że brak szkody determinuje rozstrzygnięcie całej sprawy, gdyż w sytuacji nieustalenie zaistnienie szkody nie może stanowić podstawy wydania rozstrzygnięcia na podstawie art. 234 ust. 3 P.w. (por. wyrok WSA w Krakowie z 5 czerwca 2013 r., II SA/Kr 315/13, wyrok WSA w Krakowie z 9 września 2016 r., II SA/Kr 581/16, czy wyrok NSA z 3 lutego 2015 r., II OSK 1621/13, CBOSA). Jest to zatem okoliczność kluczowa do zastosowania art. 234 ust. 3 P.w. Biegły w wydanej opinii wskazał natomiast, że "szkodliwy charakter powstałej na gruncie zmiany stanu wody polega na tym, że woda opadowa może swobodnie spływać ponad cokołem ogrodzenia na działkę nr [...]. W trakcie każdego ulewnego deszczu nanoszony będzie grunt z drogi na działkę nr [...]." Jednocześnie dodał, że "nie stwierdził żadnych zniszczeń, ani wymoków.

W tym kontekście skarżący trafnie podnosili, że szkoda o której mowa w art.. 234 ust. 3 P.w. powinna być realna, a nie hipotetyczna, bowiem jak wskazuje się w orzecznictwie NSA: gdyby ustawodawca miał zamiar objąć powyższą regulacją także stany faktyczne, w których doszło do zmiany stanu wody na gruncie, a nie wystąpiło szkodliwe odziaływanie tej zmiany na grunt sąsiedni (szkoda rzeczywista), to wskazałby to wyraźnie w przepisie, posługując się np. trybem przypuszczającym: "mogą szkodliwie wpływać". Zwrot normatywny: "zmiana ta wpływa" wskazuje, że zarówno zmiana jak i jej szkodliwy wpływ powinny realnie wystąpić (por. wyrok NSA z 9 lipca 2021 r., III OSK 530/21). Powyższe natomiast nijak ma się do twierdzeń biegłego zawartych w stanowiącej podstawę rozstrzygnięcia sprawy opinii.

Jednocześnie organy nie są zobligowane do ustalania ani też badania, czy i na ile prawdopodobne jest wystąpienie szkód w przyszłości oraz jakiego rodzaju będą to szkody (por. wyrok NSA z 6 lipca 2017 r., II OSK 2795/15). Potencjalna szkoda nie może być uznana za przejaw szkodliwego oddziaływania (wpływu) na grunty sąsiednie. W tym zakresie konieczne jest bowiem ustalenie realnych i skonkretyzowanych szkód na gruncie.

Z tego względu, twierdzenia biegłego jako irrelewantne z puntu widzenia art. 234 P.w. nie mogły świadczyć o zaistnieniu szkody. Odpowiedzialność właścicieli gruntu może bowiem rodzić jedynie dokonana przez nich zmiana kierunku i natężenia odpływu tych wód, co więcej - skutkująca szkodą dla gruntów sąsiednich.

Poczynienie ustaleń w tym zakresie nie zawsze natomiast wymaga przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego, bowiem zaistnienie szkody na gruncie sąsiednim jest często przesłanką najłatwiejszą do ustalenia, gdyż łatwo ją dostrzec. Niejednokrotnie więc ustalenie zaistnienia szkody odbywa się na etapie oględzin nieruchomości objętych postępowaniem. Co więcej, dowód ten może być powtarzany, gdyż szkodliwe oddziaływanie na grunty to proces długotrwały, wymagający obserwacji, niejednokrotnie nie dający się stwierdzić w czasie jednorazowych, sporadycznych oględzin.

Podsumowując, zdaniem Sądu w toku postępowania nie dokonano żadnych wiarygodnych ustaleń w zakresie tego czy w ogóle doszło do zmiany stanu wody na gruncie oraz jakie szkody powstały na działce inicjatora postępowania. Zaakcentować przy tym należy, że skarżący już w odwołaniu ponosili powyższe okoliczności, a organ rozpoznając to odwołanie nie odniósł się do tych twierdzeń.

Mając na uwadze powyższe, sąd stwierdził, że organy obu instancji dopuściły się w toku postępowania istotnych naruszeń przepisów prawa, tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 84 § 1 k.p.a. w zw. z art. 234 ust. 3 P.w. Należy powtórzyć za Naczelnym Sądem Administracyjnym, że nie może być uznana za zgodną z prawem decyzja administracyjna wydana bez wyjaśnienia okoliczności faktycznych objętych hipotezą przepisów mających w sprawie zastosowanie (wyrok NSA z 23 września 2020 r. sygn. akt II OSK 1241/20). Obowiązkiem organu jest natomiast wskazanie zaistnienia faktów i zdarzeń, za pomocą prawem przepisanych środków dowodowych, a następnie przypisanie ich do konkretnej normy prawnej.

W konsekwencji sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329). O kosztach postępowania sąd orzekł natomiast na podstawie art. 200 ww. ustawy.

W ponownie prowadzonym postępowaniu, organy zatem skoncentrują się w pierwszej kolejności na przeprowadzeniu postępowania i ustaleniu wystąpienia przesłanek z art. 234 ust. 3 P.w., oczywiście mając na uwadze, że w sprawach o naruszenie stosunków wodnych, prowadzonych na podstawie tego przepisu, zasadnicze znaczenie ma kolejność ich badania, bowiem bez uprzedniego stwierdzenia wystąpienia szkody na gruncie sąsiednim, nie jest co do zasady ani celowe ani zasadne, ustalanie, czy doszło do zmiany stanu wody na gruncie. Brak szkody determinuje bowiem rozstrzygnięcie całej sprawy, gdyż w sytuacji, gdy nie zostaje ustalone zaistnienie szkody na działce spowodowanej wodami spływającymi z działek i ze zgromadzonego materiału dowodowego nie wynika, aby taka szkoda miała miejsce, to nakazywanie ustalania wcześniejszych stanów wód na tych działkach i czy doszło do zmian tych stanów, jest nieuzasadnione, a przynajmniej stanowczo przedwczesne (por. wyrok WSA w Krakowie z 5 czerwca 2013 r., II SA/Kr 315/13, wyrok WSA w Krakowie z 9 września 2016 r., II SA/Kr 581/16, czy wyrok NSA z 3 lutego 2015 r., II OSK 1621/13). Natomiast, w sytuacji konieczności wydania decyzji zobowiązującej organ prawidłowo ustali krąg podmiotów zobowiązanych, mając na uwadze, że zobowiązanymi winni być wszyscy właściciele gruntu (działki nr [...]) objętego przedmiotowym postępowaniem.