Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 1075/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2014-03-26 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 24 ust. 5
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: art. 153
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: § 3 ust.1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Pauter Sędziowie Sędzia WSA Grażyna Staniszewska (spr.) Sędzia WSA Adam Jutrzenka-Trzebiatowski Protokolant sekr. sąd. Elżbieta Dzięcielewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 marca 2014 r. sprawy ze skargi J.O. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek od należnych składek I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, III. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. na rzecz adwokata E.T. wynagrodzenie w kwocie 240 złotych (dwieście czterdzieści) powiększoną o należną stawkę podatku od towarów i usług tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu.


UZASADNIENIE

W dniu 2 kwietnia 2012r. J.O. złożył wniosek do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział o umorzenie odsetek od należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Wniosek swój uzasadnił tym, że ze względu na stan zdrowia od 2003 r. nie mógł podjąć zatrudnienia, a znając język niemiecki wyjechał z kraju w celach zarobkowych. Obecnie zamierza rozpocząć działalność gospodarczą w formie spółki, która zatrudniałaby 40 osób. Do majątku miałby wnieść nieruchomość, lecz warunkiem jest brak obciążeń hipotecznych. Natomiast w księdze wieczystej wpisane są wierzytelności zabezpieczone hipoteką na rzecz ZUS. Stąd jego wniosek.

Decyzją Nr [...] z dnia [...] maja 2012 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 oraz 28 ust. 1,2,3,3a,4, art. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205 poz. 1585) odmówił umorzenia odsetek od należnych składek, których łączna wartość na dzień złożenia wniosku wynosi 10.232 zł w tym:

-odsetki na ubezpieczenie społeczne za okres od maja do grudnia 1998 r. w wysokości

119. zł

-odsetki na ubezpieczenie społeczne za okres od października 2002 r. do kwietnia 2003 r. w wysokości 4.092 zł -odsetki na ubezpieczenie zdrowotne za okres od października 2002 r. do kwietnia 2003 r. w wysokości 623 zł

- Fundusz Pracy i FGŚP za okres od października 2002 r. do kwietnia 2003 r. w wysokości 398 zł.

W uzasadnieniu organ wskazał na przepis art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, w którym ustawodawca wymienił siedem przypadków, w których zachodzi całkowita nieściągalność. Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące, stanowiąc zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Dokonując analizy sytuacji materialnej skarżącego organ uznał, że nie zachodzi żadna z przesłanek warunkujących umorzenie odsetek na podstawie art. 28 ustawy o ubezpieczeniach społecznych, a nadto rozważając możliwość zastosowania § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141 poz. 1365) przy zaistnieniu przesłanki ważnego interesu osoby zobowiązanej przy jednoczesnym braku majątku, z którego należności z tytułu składek i odsetki mogły by być ściągnięte również uznał, że nie zachodzą po stronie skarżącego.

Zdaniem Zakładu umorzenie należności przed wyczerpaniem środków egzekucyjnych oraz wszelkich innych możliwości dochodzenia należności byłoby niewątpliwie działaniem sprzecznym z interesem Zakładu, na którym ciąży obowiązek dbałości o dobro finansów ubezpieczeń społecznych.

We wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy J.O. zarzucił, że stanowisko Zakładu jest dla niego krzywdzące i nie odzwierciedla zaistniałego stanu rzeczy. Zamierza rozpocząć działalność gospodarczą i dlatego liczy się dla niego każdy grosz. Chce dać pracę młodym, bo sam ma już 60 lat.

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2012 r, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, powołując się na przepis art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205 poz, 1585) utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ podał, że przesłanki całkowitej nieściągalności zadłużenia, których udowodnienie może być podstawą do umorzenia, zostały wyczerpująco określone przez ustawodawcę, co wyłącza możliwość uwzględnienia przez organ sytuacji innych niż wymienione w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. W świetle tego przepisu nieściągalność należności z tytułu składek związana jest z brakiem majątku umożliwiającego skuteczne ich dochodzenie w postępowaniu egzekucyjnym oraz racjonalnością wszczęcia takiego postępowania. Odnośnie przesłanki całkowitej nieściągalności wykazanej w art. 28 ust. 3 pkt 3 ustalono, że zobowiązany wprawdzie zaprzestał prowadzenia działalności, jednakże istnieje majątek w postaci nieruchomości na której Zakład dokonał zabezpieczenia swojej należności z tego majątku i z którego Zakład może skutecznie prowadzić egzekucję. Tym samym - w ocenie organu - w przedmiotowej sprawie nie wystąpiła żadna z przesłanek całkowitej nieściągalności, o których mowa w art. 28 ust. 3.

Prezes ZUS wskazał, że stosownie do art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przypadki te szczegółowo określa rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Zgodnie z przepisami rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku, gdy opłacanie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Badając, w kontekście przepisów rozporządzenia, czy opłacenie należności z tytułu składek (w tym odsetek za zwłokę) pozbawi dłużnika możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych i oceniając sytuację majątkową dłużnika organ musi mieć na uwadze ważny interes osoby zobowiązanej, ale również stan finansów ubezpieczeń społecznych. Przez ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia zadłużenia należy rozumieć ubóstwo osoby zobowiązanej do opłacenia należności, zagrażające jej dalszej egzystencji poprzez niezapewnienie minimum socjalnego w zakresie, który uniemożliwia spłatę zadłużenia w dłuższym okresie czasu. Sytuacja wnioskodawcy nie uległa zmianie w stosunku do stanu istniejącego w momencie wydania decyzji z [...] maja 2012 r., strona w dalszym ciągu nie przedstawiła nowych dowodów które miałyby istotny wpływ na wynik rozstrzygnięcia omawianego zagadnienia. W wyniku postępowania wyjaśniającego w toku postępowania na skutek wniesionego wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy organ ustalił, że zobowiązany nie prowadzi działalności gospodarczej, jest bezrobotny bez prawa do zasiłku.

W ocenie organu zapłata odsetek z tytułu nieopłaconych składek nie pozbawi skarżącego i jego rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, gdyż od 1978 r. pracuje w Niemczech i zapewne osiąga dochody których wysokości nie ujawnia. Nie prowadzi działalności gospodarczej, a zatem żadne klęski żywiołowe nie mogą go pozbawić możliwości dalszego prowadzenia tej działalności . Nie jest osobą chorą i nie sprawuje bezpośredniej opieki nad inną osobą przewlekle chorą. Wręcz przeciwnie, w dalszym ciągu deklaruje zamiar podjęcia działalności gospodarczej bez żadnych obciążeń.

Zakład wskazał, że w okolicznościach sprawy nie znalazł podstaw do umorzenia zaległych odsetek oraz uznał, iż sytuacja finansowa strony może ulec poprawie. Tym samym umorzenie odsetek w obecnym stanie faktycznym byłoby przedwczesne. W ocenie organu nie zostało wykazane w sposób nie budzący wątpliwości zaistnienie przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Nadto odmowa umorzenia odsetek nie spowoduje zagrożenia dla dalszej egzystencji dłużnika.

Organ powołał się też na uznaniowy charakter decyzji podejmowanych na podstawie powyższych przepisów, co oznacza, że ma on prawo odmówić umorzenia należności z tytułu składek nawet w sytuacji, gdy prowadzone w sprawie postępowanie dowodowe wykazałoby wystąpienie przesłanek uzasadniających umorzenie zadłużenia. Instytucja umorzenia zaległości składkowych, co wynika z intencji ustawodawcy, ma charakter wyjątkowy i powinna być przyznawana sporadycznie, bowiem zasadą jest obowiązek opłacania składek.

Na skutek skargi wniesionej na powyższą decyzję Prezesa ZUS, sprawę rozpatrywał Wojewódzki Sąd Administracyjny, który wyrokiem z dnia 30 stycznia 2013. r. sygn. akt if SA/Go808/12 uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą

W ocenie Sądu w sprawie niniejszej postępowanie dowodowe przeprowadzone zostało w sposób naruszający przepisy art. 7, 8,9, 11, 77 § 1, 80 i 107 § 3 k.p.a., tj. przepisy gwarantujące prawidłowość przeprowadzonego postępowania dowodowego, jak i ocenę zgromadzonych dowodów oraz ustaleń poczynionych na ich podstawie oraz prawidłowego uzasadnienia podjętego rozstrzygnięcia. W wyniku tych uchybień brak jest podstaw do oceny, czy zaistniały przesłanki umorzenia odsetek od zaległych składek.

Sąd wyraził stanowisko, że w okolicznościach danej sprawy istniejących w dacie podejmowania zaskarżonej decyzji, organ zasadnie uznał, iż nie zachodzi żaden z przypadków całkowitej nieściągalności w rozumieniu przepisu art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. Brak było podstaw do przyjmowania całkowitej nieściągalności z pkt 3 ust. 3 art. 28 powołanej ustawy w sytuacji, gdy skarżący uzyskiwał stały dochód z umowy o pracę. Jednakże w ramach stosowania art. 28 ust. 1 i ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia MGPiPS organ powinien, rozważając tę przesłankę umorzenia, mieć na uwadze, czy dłużnik ma realne możliwości uzyskania takich dochodów, które pozwalałyby mu na spłatę zadłużenia. Te realne możliwości muszą zostać przez organ wykazane. Organ musi uzasadnić, dlaczego uznał, że nie powinien zostać zastosowany § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia MGPiPS. W ocenie Sądu koniecznym było wyjaśnienie jak w danej sytuacji finansowej zobowiązany ma realizować swoje zobowiązania, nawet w sposób ratalny. Sąd stwierdził, że dopiero przeprowadzenie wskazanego wywodu pozwoli ocenić, czy powołany przepis trafnie został lub nie został zastosowany.

Sąd zauważył, że akt administracyjnych nie wynika, aby organ ustalił jaka jest

sytuacja materialna skarżącego, w szczególności nie została wyjaśniona okoliczność,

czy skarżący pracuje poza granicami kraju, jak wysokie są jego zarobki, czy też

korzysta z zaopatrzenia emerytalnego (jako że ma 60 lat) w związku z długotrwałą

pracą w Niemczech - jak sam podaje od 1978 r. Zauważyć należy, iż obowiązek

wykazania przesłanek dla umorzenia należności na rzecz ZUS spoczywa na

wnioskodawcy, lecz w sytuacji gdy strona nieudolnie postępuje, zaprzecza sama sobie, widać, że ma trudności ze zrozumieniem wywodów prawnych, wówczas zgodnie z art. 9 k.p.a. organ winien należycie i wyczerpująco informować stronę o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków w przedmiocie toczącej się sprawy.

Zdaniem Sądu, w celu wyjaśnienia istotnych dla sprawy okoliczności, organ winien rozważyć możliwość przeprowadzenia rozprawy administracyjnej z udziałem strony. Sąd zwrócił uwagę na rozbieżności w twierdzeniach strony, która w kolejnych pismach pisze że nie ma żadnego majątku, a z drugiej strony, że chce prowadzić działalność gospodarczą z wkładem w wysokości 100,000 zł. Podaje, że jest na wyłącznym utrzymaniu syna, a dokonała spłaty zadłużeń na rzecz gminy i także ZUS. Sprzeczność tych twierdzeń mógłby organ wyjaśnić poprzez przesłuchanie syna skarżącego jako świadka w sprawie.

Wskazanie w decyzji jako przeciwwagi dla trudnej sytuacji rodziny skarżącego jedynie okoliczności związanej z pozostawaniem skarżącego w okresie aktywności zawodowej i nieuskarżania się przez niego na problemy zdrowotne, jako uzasadnienia dla odmowy umorzenia odsetek i pozbawione uzasadnienia rokowania o możliwej poprawie sytuacji skarżącego, a tym samym i przedwczesności decyzji, nie czyni w żaden sposób zadość omówionym wymogom, co do uzasadnienia decyzji uznaniowej. Rodzi to konieczność wyeliminowania takiej decyzji z obrotu prawnego na podstawie art. 145 § pkt 1 lit. c p.p.s.a.

Z przedłożonego przez skarżącego wyroku Sądu Okręgowego sygn. akt [...] wynika, że część należności na rzecz ZUS przedawniła się. Tej kwestii organ w sprawie nie podjął. Wygaśnięcie zobowiązania z tytułu składek skutkuje wygaśnięciem zobowiązania z tytułu odsetek od przedawnionych składek.

W wyniku ponownego rozpoznania sprawy decyzją z dnia [...] lipca 2013 r. nr [...] Kierownik Inspektoratu ZUS Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział odmówił umorzenia odsetek od należnych składek, których łączna wartość na dzień złożenia wniosku wynosi 10.232 zł w tym:

-odsetki na ubezpieczenie społeczne za okres od maja do grudnia 1998 r. w wysokości

119. zł

-odsetki na ubezpieczenie społeczne za okres od października 2002 r. do kwietnia 2003 r. w wysokości 4.092 zł -odsetki na ubezpieczenie zdrowotne za okres od października 2002 r. do kwietnia 2003 r, w wysokości 623 zł

- Fundusz Pracy i FGŚP za okres od października 2002 r. do kwietnia 2003 r. w wysokości 398 zł.

W uzasadnieniu, wskazując na treść art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (DZ. U. z 2009 r. Nr 205 poz. 1585) - dalej - ustawa, organ stwierdził że analiza aktualnej sytuacji materialno - bytowej skarżącego przeprowadzona w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy pozwala uznać, że nie zachodzi żadna z wymienionych w tym przepisie przesłanek warunkująca umorzenie należności składkowych w związku z całkowitą nieściągalnością. Ustalono, że z dniem [...] lutego 2007 r. skarżący zlikwidował działalność gospodarczą. Obecnie posiada dochód w wysokości 300 zł miesięcznie tytułu dzierżawy magazynu. Skarżący jest w posiadaniu nieruchomości, z której możliwe jest odzyskanie zadłużenia w postępowaniu egzekucyjnym.

Organ rozpatrzył możliwość umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a ustawy w zw. z § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (DZ.U. z 2003 Nr 141 poz. 1365). Stwierdził, że wykazane przez skarżącego trudności nie cechują się trwałym lub wyjątkowym charakterem, a przedłożone dokumenty nie potwierdzają istnienia przesłanek wymienionych w § 3 w.w. rozporządzenia. Organ wskazał, że wprawdzie obecnie skarżący nie prowadzi działalności gospodarczej, jednak istnieje realna szansa na poprawę sytuacji poprzez podjęcie pracy zarobkowej i spłatę powstałego zadłużenia w układzie ratalnym. Przedłożone dokumenty nie potwierdzają, że występuje kryterium choroby lub konieczność sprawowania opieki nad członkiem rodziny, która ogranicza lub uniemożliwia pozyskiwanie przez skarżącego niezbędnych środków na spłatę zadłużenia.

Następnie organ wskazał na uznaniowy charakter decyzji o umorzeniu należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. W ocenie organu umorzenie w obecnym stanie byłoby przedwczesne, a z uwagi na publicznoprawny charakter należności składkowych, umorzenie jest rozwiązaniem o charakterze wyjątkowym i powinna być przyznawana sporadycznie, zaś "ważny interes zobowiązanego" będący jedną z przesłanek nie może być utożsamiany jedynie z trudnościami finansowymi.

Odnośnie zarzutu przedawnienia, Zakład wskazał na przepis art. 24 ust. 5 ustawy, zgodnie z którym nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczonych hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia.

Od powyższej decyzji organu I instancji strona złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.

W piśmie z dnia [...] sierpnia 2013 r. skarżący podał, że z tytułu najmu otrzymuje kwotę 300 zł miesięcznie, lecz umowa ta w ciągu najbliższych miesięcy uleganie rozwiązaniu. Mieszka kątem u syna, gdy stan zdrowia mu na to pozwalał pracował przy zbiorze owoców we Frankfurcie. Nie posiada oszczędności, ze względu na wiek i stan zdrowia nie ma możliwości zarobkowych. Podał, że nie jest ubezpieczony, nie posiada środków finansowych koniecznych na dojazd do urzędów.

Decyzją z dnia [...] listopada 2013 r. Nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu organ wskazał, że w toku ponownego rozpatrywania sprawy wnioskodawca nie przedłożył nowych dokumentów, dlatego analizę sprawy przeprowadzono w oparciu o dokumenty załączone do wniosku strony z dnia [...] kwietnia 2012 r. Analizując sprawę pod kątem ustaleń faktycznych i prawnych, organ odwoławczy w całości podzielił argumentację zawartą w decyzji wydanej w pierwszej instancji.

Od powyżej decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych J.O. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Skarżący wskazał, że w dniu 21 stycznia 2013 r. złożył wniosek o umorzenie zaległych składek i odsetek na mocy abolicji. Podniósł, że nie posiada środków pieniężnych koniecznych na dojazd do urzędów, dlatego nie mógł skorzystać z prawa zaznajomienia się z materiałem dowodowym zgromadzonym w sprawie. Wskazał na wyrok Sądu Okręgowego z dnia [...] czerwca 2010r. sygn. akt [...] którym stwierdzono, że skarżący nie jest zobowiązany do zapłaty kwoty 3. 672, 70 zł z tytułu składek, w związku z upływem terminu przedawnienia.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Zgodnie z treścią art. 1 i art. 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (DZ.U. z 2002r. nr 153 poz. 1270 ze zm.

- dalej p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Sąd administracyjny, w zakresie swej właściwości, ocenia zatem zaskarżoną decyzję administracyjną pod względem jej zgodności z prawem materialnym i procesowym, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania orzeczenia. Sąd uwzględnia skargę na decyzję lub postanowienie w sytuacji, gdy stwierdzi naruszenie prawa materialnego, jeżeli miało ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 p.p.s.a.). Nadto - w myśl ar. 134 § 1 p.p.s.a. - sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Skarga okazała się zasadna.

Analizowana sprawa administracyjna zainicjowana została wnioskiem z dnia [...] kwietnia 2012 r., w którym skarżący zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział o umorzenie odsetek od należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne.

Należy na wstępie wskazać, że w sprawie tej wypowiedział się już Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp., który wyrokiem z dnia z dnia 30 stycznia 2013. r. sygn. akt II SA/Go808/12 uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą.

Stosownie do treści art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia.

Z treści uzasadnienia powyższego wyroku WSA wynika, że ustalony na datę wydania zaskarżonej decyzji stan faktyczny sprawy, w ocenie Sądu, nie pozwalał na jednoznaczne ustalenia w zakresie sytuacji materialnej skarżącego oraz możliwości spłaty należności z tytułu składek. Sąd wskazał, że nie została wyjaśniona okoliczność czy skarżący pracuje poza granicami kraju, jak wysokie są jego zarobki, czy korzysta z zaopatrzenia emerytalnego w związku z długotrwałą pracą w Niemczech. Powyższe okoliczności, zdaniem Sądu, można było wyjaśnić poprzez przeprowadzenie rozprawy administracyjnej, nadto należało rozważyć przeprowadzenie dowodu z przesłuchania syna skarżącego.

W toku ponownego rozpatrzenia sprawy organ zwrócił się do Ośrodka Pomocy Społecznej z zapytaniem o zakres pomocy udzielonej skarżącemu, nadto-

w formie pisemnego oświadczenia skarżącego zaktualizował jego sytuację rodzinną i majątkową. Dokumentem prywatnym wyjaśniającym po części istniejące niejasności, jest pismo skarżącego do organu z dnia [...] sierpnia 2013 r., w którym skarżący podaje, że nie pracuje, jedynymi jego środkami utrzymania jest czynsz w wysokości 300 zł miesięcznie z tytułu najmu magazynu. Mieszka u syna, nie posiada środków pieniężnych potrzebnych na dojazd do urzędów.

Wobec powyższych ustaleń wskazaną powyżej decyzją z dnia [...] lipca 2013 r. nr [...] Kierownik Inspektoratu ZUS Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział odmówił umorzenia odsetek od należnych składek, których łączna wartość na dzień złożenia wniosku wynosi 10.232 zł, a rozpoznając ponownie sprawę decyzją z dnia [...] listopada 2013 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

Z rozstrzygnięciem organu nie można się zgodzić,

W pierwszej kolejności należy zauważyć, że organ nie zastosował się do wskazań Sądu zawartych w powyższym wyroku z dnia 30 stycznia 2013 r. W jego uzasadnieniu Sąd wskazał jakie okoliczności wymagają wyjaśnienia, aby możliwe było prawidłowe merytoryczne rozstrzygnięcia sprawy. Nadto Sąd wskazał jakie środki dowodowe mogą być pomocne dla poczynienia istotnych w sprawie ustaleń.

Błędne jest stanowisko organu, który ciężar udowodnienia istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych próbuje przerzucić na stronę postępowania. W istocie w ramach prawa do czynnego udziału w postępowaniu administracyjnym, strona może podejmować inicjatywy dowodowe, a na udowodnienie swoich twierdzeń winna przedkładać stosowne dowody. Jednak jeżeli z akt sprawy wynika, że czynności podejmowane przez stronę cechuje nieudolność, jej wyjaśnienia składne w toku postępowania są ze sobą sprzeczne, a przy tym stan faktyczny sprawy nie jest wyjaśniony, organ jako profesjonalista, winien podejmować niezbędne działania zmierzające do dokładnego ustalenia stanu faktycznego sprawy.

Wbrew twierdzeniom organu, stan faktyczny sprawy w dalszym ciągu nie pozwala na ustalenie, czy w sprawie zachodzą przesłanki do zastosowania przepisu § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zgodnie z którym zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że skarżący nie pracuje, a jedynym jego źródłem utrzymania jest czynsz z tytułu umowy najmu nieruchomości w wysokości 300 zł miesięcznie. Jest właścicielem nieruchomości, którą wynajmuje i z tego właśnie tytułu pobiera czynsz. Jest w wieku sześćdziesięciu lat. Okoliczności te są bezsporne.

W tym stanie sprawy organ nie wyjaśnił na jakich przesłankach oparł swoje stanowisko co do realnych możliwości spłaty zaległości. Należy wskazać, że rozpatrując sprawę o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne organ administracyjny winien brać pod uwagę aktualną sytuację strony, nadto winien uwzględniać wszystkie uwarunkowania społeczne w jakich strona się znajduje. Wypada też zauważyć, że w świetle § 3 ust. 1 pkt 1 w.w. rozporządzenia prawo własności nieruchomości nie może stanowić jedynej "przeszkody" w pozytywnym rozpatrzeniu wniosku o umorzenie należności. Organ winien mieć na uwadze, że spłata zaległości z tytułu składek nie może pozbawić strony możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. W okolicznościach danej sprawy bezspornie dochodem skarżącego jest czynsz z umowy najmu nieruchomości. Skarżący podaje, że nie osiąga żądnego innego dochodu, nie posiada środków pieniężnych koniecznych na dojazd do urzędów w celu załatwienia swoich spraw. Okoliczności te w toku postępowania nie zostały podważone. Wprawdzie, jak wynika z akt sprawy, w toku postępowania skarżący dokonał częściowej spłaty należności z tytułu składek, ale w związku z tym organ nie wyjaśnił czy skarżący

- pomimo składanych oświadczeń - nie wykonuje pracy zarobkowej i z tego tytułu nie osiąga dochodu. Przyjęcie w tych okolicznościach faktycznych sprawy, że skarżący posiada realne możliwości spłaty, bez szczegółowego odniesienia się do podniesionej przez stronę argumentacji oraz wobec braku przeciwdowodów, stanowi przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów (art. 80 kpa).

W toku postępowania sądowego ustalono, że skarżący nie wywiązał się z obowiązku spłaty należności z tytułu składek, o których mowa w decyzji Kierownika Inspektoratu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oddział nr [...] z dnia [...] lutego 2013 r.

Trzeba pamiętać, że wprowadzając przepis art. 28 ust. 3a ustawodawca przewidział takie sytuacje, w których należności z tytułu składek nie będą mogły być spłacone. Aby instytucja prawna przewidziana we wskazanym przepisie ustawy nie stała się martwą koniecznym jest wnikliwie zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego.

Ustosunkowując się do argumentacji dotyczącej przedawnienia trzeba wskazać na przepis art. art. 24 ust. 5 ustawy, zgodnie z którym nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia.

W tym względzie stanowisko organu zaprezentowane w zaskarżonej decyzji odpowiada przepisom prawa.

Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit "c" p.p.s.a. zaskarżona decyzja została uchylona. Na podstawie art. 152 Sąd orzekł o niewykonalności zaskarżonej decyzji, a orzeczenie w tym zakresie zachowuje swoją moc do czasu uzyskania przez wyrok waloru prawomocności. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 i 205 p.p.s.a.

-----------------------

Sygn. akt II SA/Go 1075/13

Sygn. akt I! SA/Go 1075/13

1

Sygn. akt I! SA/Go 1075/13

10

Sygn. akt II SA/Go 1075/13

11