Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 416/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2009-08-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6120 Ewidencja gruntów i budynków
Hasła tematyczne: Ewidencja gruntów
Skarżony organ: Inspektor Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 2 pkt 8, art. 22, art. 23
journal: Dz.U. 2005 nr 240 poz 2027
law: Ustawa z dnia 17 maja 1989 r. - Prawo geodezyjne i kartograficzne - tekst jednolity
article: par 12 ust. 1, par 46 ust. 1
journal: Dz.U. 2001 nr 38 poz 454
law: Rozporządzenie Ministra Rozwoju Regionalnego i Budownictwa z dnia 29 marca 2001 r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Łucja Franiczek, Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska, Sędzia WSA Rafał Wolnik (spr.), Protokolant starszy sekretarz sądowy Magdalena Jankowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 sierpnia 2009r. sprawy ze skargi J. Z-P. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego w K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie ewidencji gruntów i budynków oddala skargę.


UZASADNIENIE

Prezydent Miasta B. decyzją z dnia [...] r., nr [...], po rozpatrzeniu wniosku obecnie skarżącej J. Z. –P. w sprawie zmiany wpisu w ewidencji gruntów i budynków, odmówił przywrócenia w ewidencji gruntów i budynków miasta B. obrębu [...] wpisu skarżącej jako jedynej właścicielki działki nr [...], zabudowanej budynkiem mieszkalnym położonym przy ulicy [...]. Jako podstawę rozstrzygnięcia organ wskazał art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz. U. Nr 240, poz. 2027 ze zmianami) oraz § 46 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Rozwoju Regionalnego i Budownictwa z dnia 29 marca 2001 r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków (Dz. U. z 2001 r., nr 38, poz. 454) i art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks Postępowania Administracyjnego (Dz. U. z 2000, nr 98, poz. 1071 z późn. zm. zwaną dalej kpa).

W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ pierwszej instancji wskazał, iż skarżąca wnioskiem z dnia [...] r. zażądała aktualizacji danych w operacie ewidencji gruntów i budynków dotyczących działki nr [...] o powierzchni [...] ha, a mianowicie wniosła o przywrócenie wpisu w zakresie właściciela nieruchomości zgodnie z załączonym do wniosku odpisem z księgi wieczystej KW [...]. W toku postępowania organ ustalił, że w dniu [...] r. do Urzędu Miejskiego w B. wpłynął akt notarialny Rep A [...] sporządzony w dniu [...] r., z którego wynikało, iż strony wnoszą do Sądu Rejonowego w B. Wydziału VII Ksiąg Wieczystych o wpis w dziale II księgi wieczystej KW nr [...][...] : P. P. jako współwłaściciela w ½ części w miejsce J. Z. – P., która pozostaje wpisana jako współwłaścicielka w ½ części. W związku z tym dokonano stosownej zmiany wpisów w ewidencji gruntów i budynków. Wszczęte na wniosek skarżącej postępowanie w celu weryfikacji danych co do właściciela działki nr [...] wykazało, że wpis w KW [...] jest niezgodny z powyższym aktem. Organ dodał także, iż prowadząc postępowanie zbadał ww. księgę i w oparciu o odpis zupełny z dnia [...] r. stwierdził, że w dziale III tej księgi wpisano ostrzeżenie o niezgodności treści księgi z rzeczywistym stanem prawnym, a w podrubryce 3.4.5 wpisano P. P. Podsumowując organ I instancji podniósł, iż postępowanie ewidencyjne wymagało przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, które wykazało brak podstaw do wprowadzenia kolejnej zmiany w ewidencji gruntów i budynków.

Od powyższej decyzji odwołanie wniosła skarżąca zarzucając jej obrazę § 12 ust. 1 rozporządzenia w sprawie ewidencji gruntów i budynków poprzez dokonanie wpisu do ewidencji gruntów właściciela nie ujawnionego w dziale II aktualnej księgi wieczystej ani w akcie notarialnym umowy przenoszącej własność. Odwołująca się wskazała, iż zgodnie z ww. przepisem podstawą wpisu do ewidencji gruntów i budynków są prawomocne wpisy w księgach wieczystych. W dziale II aktualnej księgi figuruje jedynie jej osoba jako właściciel całej nieruchomości. Dodała, iż podstawą wpisu mogą być tylko umowy dotyczące przeniesienia praw rzeczowych sporządzone przez notariusza. Akt notarialny będący podstawą wadliwego wpisu nie jest umową a jednie oświadczeniem, a zatem na jego podstawie nie można było dokonać wpisu w ewidencji.

Rozpoznając to odwołanie Wojewódzki Inspektor Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego w K. w oparciu o art. 138 § 1 pkt 1 kpa oraz art. 7b ust. 2 pkt 2 prawa geodezyjnego i kartograficznego zaskarżoną w niniejszym postępowaniu decyzją utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ odwoławczy wskazał, iż starosta prowadzi ewidencję gruntów i budynków na podstawie uprawnienia nadanego w art. 7d pkt 1 oraz art. 22 ust. 1 prawa geodezyjnego i kartograficznego. Do jego zadań na podstawie § 44 ust. 2 rozporządzenia należy utrzymywanie tej ewidencji w stanie aktualności, a zatem zgodnie z dostępnymi dokumentami i materiałami źródłowymi. Dodatkowo podkreślił, iż zgodnie z art. 23 prawa geodezyjnego i kartograficznego właściwe organy, sądy i kancelarie notarialne przesyłają staroście odpisy dokumentów, z których wynikają zmiany danych objętych ewidencją gruntów i budynków, w terminie 30 dni od dnia uprawomocnienia się decyzji, orzeczenia lub sporządzenia aktu notarialnego. Organ odwoławczy podniósł, iż mając na uwadze treść powyższych przepisów żądanie skarżącej faktycznie dotyczyło wykreślenia z ewidencji gruntów i budynków danych wprowadzonych na podstawie aktu notarialnego z dnia [...] r., rep. A nr [...] tj. wpisu P. P. jako właściciela ½ części działki nr [...]. Odnosząc się do zarzutu skarżącej, iż akt ten nie jest umową przenoszącą prawo własności wskazał, iż z treści przedmiotowego aktu wynika, że strony stające przed notariuszem oświadczają i ustalają że nieruchomość objęta księgą wieczysta kw nr [...][...] stanowi współwłasność po ½ części. W opinii organu odwoławczego strony tego aktu ustanowiły stan prawny przedmiotowej nieruchomości i na tej podstawie wniosły do Sądu Rejonowego w B. Wydziału Ksiąg Wieczystych o wpis w dziale II księgi wieczystej nr [...][...] P. P. jako współwłaściciela w ½ części tej nieruchomości. Akt ten został nadesłany do organu prowadzącego ewidencję przez notariusza w dniu [...] r. Zatem skutkiem prawnym były również w ocenie notariusza zmiany danych ewidencyjnych. Na koniec organ podkreślił, iż organ prowadzący ewidencję gruntów i budynków nie może w postępowaniu o zmianę danych zawartych w ewidencji samodzielnie ustalać i rozstrzygać o prawidłowości tytułu własności. Zatem organ pierwszej instancji w ocenie organu odwoławczego nie miał żadnych prawnych podstaw do oceny przedmiotowego aktu notarialnego, prawidłowości i dopuszczalności jego zawarcia, czy też uznania czy ten akt podlega, czy nie podlega ujawnieniu w operacie ewidencyjnym.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji, jak i o uchylenie decyzji organu pierwszej instancji. Podtrzymała przy tym całą argumentację podnoszoną w odwołaniu.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi powtarzając twierdzenia zawarte w zaskarżonej decyzji.

W piśmie procesowym z dnia [...] r. skarżąca poinformowała Sąd, iż z uwagi na zakończenie postępowania przez Sąd Rejonowy w B. KW [...] została poprawiona i aktualnie jednym ujawnionym właścicielem przedmiotowej działki jest ona. Do pisma dołączyła aktualny wydruk księgi wieczystej (z pominięciem stron 3 i 4).

Na rozprawie w dniu 6 sierpnia 2009 r. pełnomocnik organu oświadczył , iż w związku z ww. pismem, o ile skarżąca przedłoży odpis z księgi wieczystej ze zmienionym stanem prawnym, to wprowadzona zostanie zmiana w ewidencji gruntów.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Kognicja wojewódzkich sądów administracyjnych określona przepisami m. in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) - zwanej dalej: p.s.a., sprowadza się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Sąd, badając legalność zaskarżonej decyzji w oparciu o wyżej powołane przepisy i w granicach sprawy, nie będąc jednak związany - stosownie do art. 134 p.s.a. - zarzutami i wnioskami skargi, uznał iż zaskarżona decyzja nie narusza prawa w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie jej z obrotu prawnego. Dodatkowo wskazać przyjdzie, co może być istotne z uwagi na twierdzenia skarżącej zawarte w jej ostatnim piśmie procesowym, że sądy administracyjne dokonują kontroli legalności według stanu prawnego i faktycznego na dzień wydania zaskarżonego aktu.

Zaskarżona decyzja wydana została na podstawie przepisów ustawy z dnia z dnia 17 maja 1989 roku – Prawo geodezyjne i kartograficzne oraz wydanego na podstawie tej ustawy rozporządzenia Ministra Rozwoju Regionalnego i Budownictwa z dnia 29 marca 2001 roku w sprawie ewidencji gruntów i budynków. Badając zgodność zaskarżonej decyzji z tymi przepisami Sąd nie dopatrzył się naruszenia prawa, które mogłoby skutkować uchyleniem względnie stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu. Sąd nie dopatrzył się również takiego naruszenia przepisów prawa formalnego, które mogłoby mieć wpływ na wynik sprawy.

Przede wszystkim podnieść trzeba, co nie budzi wątpliwości w doktrynie ani w orzecznictwie, że ewidencja gruntów i budynków ma charakter wyłącznie techniczny (rejestracyjny). Świadczy o tym art. 2 pkt 8 Prawa geodezyjnego i kartograficznego, zgodnie z którym ewidencja gruntów i budynków to jednolity dla kraju, systematycznie aktualizowany zbiór informacji o gruntach, budynkach i lokalach, ich właścicielach oraz o innych osobach fizycznych lub prawnych władających tymi gruntami, budynkami i lokalami. Jej zadaniem jest odzwierciedlenie aktualnego stanu prawnego i faktycznego nieruchomości. Stwierdzony w ewidencji stan ma zatem charakter deklaratoryjny, a nie konstytutywny (vide wyrok WSA w Warszawie z dnia 22 czerwca 2007 r. w sprawie sygn. akt IV SA/Wa 698/07, Lex nr 351329, wyrok NSA w Warszawie z dnia 04 marca 1999 r. w sprawie sygn. akt II SA 17/99, Lex nr 46214). Nie może zatem rozstrzygać sporów co do prawa własności gruntu, nadawać prawa do nieruchomości w części żądanej przez stronę, czy ustalać przebieg spornej granicy. Przez żądanie wprowadzenia zmian w ewidencji gruntów - jak słusznie zauważył organ - nie można dochodzić ani udowadniać swoich praw właścicielskich. Ustalenie stanu prawnego w sytuacjach spornych należy do właściwości sądów powszechnych, a nie do organu ewidencyjnego. Dane zawarte w ewidencji - stosownie do § 46 ust. 1 rozporządzenia w sprawie ewidencji gruntów i budynków - podlegają aktualizacji m. in. na wniosek osób, organów i jednostek organizacyjnych, o których mowa w § 10 i 11. Ustawodawca w przepisie art. 22 ust. 1 i w art. 23 Prawa geodezyjnego i kartograficznego ustalił zakres podmiotowy zobowiązanych (a więc posiadających legitymację) do zgłaszania wszelkich zmian danych objętych ewidencją. Obejmuje on właścicieli lub inne osoby fizyczne lub prawne władające gruntami (budynkami, lokalami) państwowymi i samorządowymi, zaś w przypadku zmian wynikających z prawomocnych decyzji, orzeczeń oraz odpisów aktów notarialnych - zobowiązanymi są właściwe organy, sądy i kancelarie. Powyższe oznacza, że skuteczne uprawnienie do zgłoszenia zmiany w ewidencji gruntów wynika z tytułu własności do tego gruntu lub innego tytułu pozwalającego na władanie nim (w odniesieniu do gruntów państwowych lub samorządowych), jak również z posiadania (czy wydania - w przypadku odpowiednich jednostek) dokumentu, który może stanowić podstawę aktualizacji operatu ewidencyjnego. Podmioty zgłaszające zmiany w ewidencji gruntów są obowiązane dostarczyć dokumenty niezbędne do wprowadzenia żądanych zmian (art. 22 ust. 3 ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne). Zatem dokonanie zmian w ewidencji gruntów możliwe jest przez udokumentowanie przez osobę zainteresowaną rozbieżności pomiędzy danymi zawartymi w ewidencji a danymi wynikającymi z przedłożonych dokumentów. Prawa zgłaszających zmiany - stosownie do § 12 ust. 1 pkt 1 - 6 rozporządzenia - uwidacznia się w ewidencji na podstawie wpisów dokonanych w księgach wieczystych, prawomocnych orzeczeń sądowych, umów zawartych w formie aktów notarialnych, dotyczących ustanowienia lub przeniesienia praw rzeczowych do nieruchomości, z wyłączeniem umów dotyczących użytkowania wieczystego gruntów i własności lokali, ostatecznych decyzji administracyjnych, dyspozycji zawartych w aktach normatywnych, umów dzierżawy zgłaszanych do ewidencji gruntów stosownie do unormowań wynikających z ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników.

Żądanie skarżącej w kontrolowanej przez Sąd sprawie sprowadzało się do dokonania zmiany wpisu w zakresie właściciela działki nr [...] obręb [...] poprzez przywrócenie wpisu według stanu ujawnionego w dziale II księgi wieczystej, a mianowicie ujawnienia skarżącej jako jedynej właścicielki tej działki. A zatem żądanie skarżącej faktycznie dotyczyło wykreślenia z ewidencji gruntów i budynków danych wprowadzonych na podstawie aktu notarialnego z dnia [...] r., rep. A nr [...] tj. wpisu P. P. jako właściciela w ½ części działki nr [...].

W aktualnym rejestrze gruntów figuruje wpis prawa własności działki ewidencyjnej nr [...] o powierzchni [...] ha na rzecz skarżącej w ½ części oraz P. P. w ½ części. Wpisu tego dokonano na podstawie ww. aktu notarialnego z dnia [...] r., rep. A nr [...]. Z wyżej wspomnianego aktu wynika, iż skarżąca i P. P. są małżeństwem od [...] r. i od tej daty aż do [...] r. w ich małżeństwie obowiązywał ustrój wspólności ustawowej, a po tej dacie zawali oni umowę majątkową małżeńską, w której wyłączyli wspólność ustawową wprowadzając ustrój rozdzielności majątkowej. W akcie tym małżonkowie zgodnie oświadczają, że ich udziały w majątku objętym do chwili zawarcia umowy majątkowej małżeńskiej są równe i że działka nr [...] stanowi ich majątek wspólny. Dodatkowo skarżąca zapewniła, iż oświadczenie złożone w akcie notarialnym nr [...] (tj. w umowie z dnia 30 [...] r., na podstawie której skarżąca nabyła prawo własności przedmiotowej nieruchomości), iż nabycie działki następuje z jej majątku odrębnego zostało złożone przez nią pod wpływem błędu spowodowanego nieznajomością prawa. A zatem twierdzenia skarżącej, iż akt notarialny będący podstawą wadliwego wpisu w ewidencji gruntów i budynków nie wywarł skutków podlegających ujawnieniu w ewidencji gruntów, gdyż jest jedynie oświadczeniem, nie mogą się ostać. Skutkiem złożonego w formie aktu notarialnego oświadczenia była zmiana podmiotowa, a do jej zaistnienia nie była wymagana umowa. Zmiana ta w istocie stanowiła zmianę podmiotu nabywającego nieruchomość w [...] r. i nie wymagała zmiany samej umowy. Z § 12 rozporządzenia wynika, iż dane w ewidencji ujawnia się m.in. na podstawie umów zawartych w formie aktów notarialnych, dotyczących ustanowienia lub przeniesienia praw rzeczowych do nieruchomości. Nie budzi zastrzeżeń fakt, iż umowa zawarta przez skarżącą w dniu [...] r. była umową sprzedaży, a więc zgodnie z art. 155 kodeksu cywilnego umową przenoszącą własność na nabywcę. Skoro następnie w akcie notarialnym z dnia [...] r. skarżąca oświadczyła, że udziały jej i małżonka w majątku objętym do chwili zawarcia umowy majątkowej małżeńskiej są równe i że działka nr [...] stanowi ich majątek wspólny, a dodatkowo zapewniła, iż oświadczenie złożone w akcie notarialnym nr [...] , iż nabycie ww. działki następuje z jej majątku odrębnego zostało złożone przez nią pod wpływem błędu spowodowanego nieznajomością prawa, to nie ulega wątpliwości, iż została zmieniona w tej części umowa sprzedaży.

Wobec powyższego zgodzić się przyjdzie ze stanowiskiem organu odwoławczego, że istniejący zapis w ewidencji gruntów mógłby zostać zmieniony tylko na podstawie dokumentów urzędowych, o jakich mowa w cytowanym wyżej przepisie rozporządzenia. Treść tych dokumentów musiałaby wskazywać, że skarżąca jest jedynym właścicielem przedmiotowej działki. Innymi słowy chodzi o takie dokumenty, które zostały sporządzone już po wprowadzeniu do ewidencji gruntów kwestionowanych danych. Zgodnie bowiem z treścią art. 22 ust. 2 i 3 ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne, zgłaszający zmianę danych objętych ewidencją gruntów, obowiązany jest dokonać tego w terminie 30 dni licząc od dnia powstania zmiany i dostarczyć dokumenty niezbędne do wprowadzenia zmian. Skoro ów przepis stanowi, że zaistniałą zmianę danych, podlegających obowiązkowi wpisu do ewidencji gruntów, należy zgłosić w powyższym terminie, licząc jego bieg od dnia powstania zmiany, to należy wywodzić, iż wniosek o zmianę danych można oprzeć wyłącznie na dokumentach, które wydano (sporządzono) po wprowadzeniu istniejących (kwestionowanych) danych.

W świetle przytoczonych regulacji prawnych, przedstawionych wywodów i stanu sprawy, należało podzielić stanowisko organu, iż skarżąca nie przedstawiła dokumentu, na podstawie którego mogłaby żądać skutecznie zmian istniejących zapisów w ewidencji gruntów. Z dołączonego do pisma procesowego z dnia [...] r. wydruku aktualnej księgi wieczystej wynika, że ostatni wpis został dokonany w dniu [...] r., a więc już po dacie wydania zaskarżonej decyzji. Wskazać na marginesie przyjdzie również, iż z uwagi na brak strony 3 i 4 przedłożonego wydruku nie sposób ustalić, kto w dacie dokonania tego wpisu i na jakiej podstawie jest właścicielem ujawnionym w księdze wieczystej. Jeżeli, jak twierdzi skarżąca, postępowanie przed sądem wieczystoksięgowym (lub inne postępowanie) doprowadziło po dacie wydania zaskarżonej decyzji do ustalenia innego stanu prawnego, aniżeli ujawniony w ewidencji gruntów, to nie ma przeszkód, aby stan taki ujawnić w kolejnym postępowaniu z wniosku skarżącej. Skarżąca, aby doprowadzić do pozytywnego załatwienia wniosku, winna przedłożyć organowi administracji dokumenty, które zostały sporządzone już po wprowadzeniu do ewidencji gruntów kwestionowanych danych i wskazujące na odmienny niż uwidoczniony w ewidencji stan prawny przedmiotowej działki.

Podkreślenia wymaga fakt, iż rejestr ewidencji gruntów ma być odzwierciedleniem istniejącego stanu prawnego, natomiast dochodzenie praw właścicielskich (do czego zmierza skarżąca) w postępowaniu dotyczącym wprowadzenia zmian w ewidencji gruntów jest niedopuszczalne.

Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, iż w niniejszej sprawie nie doszło do naruszenia przez organy administracji publicznej obowiązujących przepisów prawa, a zatem skarga podlegała oddaleniu na zasadzie art. 151 p.s.a.