Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 1791/05
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2006-01-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Skarżony organ: Rada Radców Prawnych
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Bosakirska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Jolanta Królikowska-Przewłoka Asesor WSA Małgorzata Grzelak Protokolant Anna Błaszczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 stycznia 2006r. sprawy ze skargi J. A. C. na uchwałę Krajowej Rady Radców Prawnych z dnia [...] czerwca 2005r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie wpisu na listę aplikantów oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżoną uchwałą nr [...] z dnia [...] czerwca 2005 r. Krajowa Rada Radców Prawnych, po rozpoznaniu odwołania skarżącego J. C. od uchwały Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w K. nr [...] dnia [...] stycznia 2005 r. w sprawie odmowy wpisu na listę aplikantów radcowskich – uchyliła zaskarżoną uchwałę organu I instancji i umorzyła postępowanie. Do wydania zaskarżonej uchwały doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Rada Okręgowej Izby Radców Prawnych /dalej Rada OIRP/ w K., po przeprowadzeniu w lipcu 2004 r. konkursu na aplikantów radcowskich – działając na podstawie art. 33 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz.U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1059 ze zm.) – uchwałą nr [...] z dnia [...] lipca 2004 r. odmówiła skarżącemu J. C. wpisania na listę aplikantów radcowskich. W uzasadnieniu uchwały Rada OIRP w K. podniosła, że w toku postępowania konkursowego na aplikację radcowską skarżący uzyskał 64 punkty i nie przeszedł do II etapu konkursu bowiem, zgodnie z § 9 p.8 Zasad przeprowadzania konkursu na aplikację radcowską- załącznik do uchwały nr [...] Rady OIRP w K. z dnia [...] maja 2004r. zmienionej uchwałą nr [...] Rady OIRP w K. z dnia [...] czerwca 2004r., aby przejść do drugiego etapu należało uzyskać przynajmniej 75 punktów. W tym stanie rzeczy skarżący, który uzyskał poniżej minimalnej ilości wymaganej do przyjęcia na aplikację nie został wpisany na listę aplikantów.

Od powyższej uchwały Rady OIRP w K. J. C. odwołał się do Krajowej Rady Radców Prawnych podnosząc utratę mocy prawnej uchwał samorządu radcowskiego ustanawiających zasady konkursu po ogłoszeniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lutego 2004r. sygn.akt P 21/02 /Dz.U. nr 34 z 2004r. poz.303/ i zarzucając związaną z tym wadliwość przeprowadzenia konkursu.

Krajowa Rada Radców Prawnych uchwałą Nr [...] z dnia [...] października 2004 r. uchyliła zaskarżoną uchwałę Rady OIRP w K. w sprawie odmowy wpisu na listę aplikantów radcowskich i przekazała sprawę do ponownego rozpoznania celem rozważenia argumentacji odwołania.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy Rada OIRP w K. – działając na podstawie art. 33 ustawy o radcach prawnych – uchwałą nr [...] z dnia [...] stycznia 2005 r. ponownie odmówiła skarżącemu wpisania na listę aplikantów radcowskich. W uzasadnieniu uchwały Rada OIRP w K. podniosła, iż nie podzieliła argumentacji skarżącego zawartej w odwołaniu, albowiem znał on zasady konkursu i wiedział, że wpis na listę jest uzależniony od ich spełnienia.

Skarżący odwołał się od wskazanej uchwały Rady OIRP w K. do Krajowej Rady Radców Prawnych wnosząc o jej uchylenie. W uzasadnieniu odwołania wskazał, że z uwagi na spełnianie przesłanek ustawowych z art.33 ustawy o radcach prawnych powinien zostać wpisany na listę aplikantów radcowskich z pominięciem wyniku konkursu, bowiem konkurs przeprowadzono wadliwie na podstawie zasad zakwestionowanych przez Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 18 lutego 2004 r. Podniósł, iż Trybunał wyraźnie stwierdził w uzasadnieniu swego orzeczenia, iż cezurą określającą moment rozpoczęcia ostatniego postępowania konkursowego przeprowadzonego na podstawie wadliwych zasad, jest moment zamknięcia listy zgłoszonych kandydatów. O ile moment ten miał miejsce przed ogłoszeniem wyroku TK tj. przed 4 marca 2004r. konkurs można uznać za prawidłowy. W kwestionowanym konkursie listę kandydatów zamknięto 14 maja 2004r. tj. dwa miesiące po ogłoszeniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Zatem cały konkurs przeprowadzony był wadliwie, a jego wynik należy pominąć i wpisać kandydata na listę aplikantów, gdyż spełnia warunki z art.33 ustawy o radcach prawnych.

W wyniku rozpatrzenia powyższego odwołania Krajowa Rada Radców Prawnych – działając na podstawie art. 33 ust. 1 i 3 cytowanej wyżej ustawy o radcach prawnych oraz art. 138 § 1 KPA - uchwałą nr [...] z dnia [...] czerwca 2005 r. – uchyliła zaskarżoną uchwałę Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w K. nr [...] dnia [...] stycznia 2005 r. w sprawie odmowy wpisu na listę aplikantów radcowskich i umorzyła postępowanie. W uzasadnieniu Krajowa Rada Radców Prawnych stwierdziła, iż w świetle aktualnego stanu prawnego wynikającego z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lutego 2004 r., sygn. akt P 21/02, odwołanie skarżącego zasługuje na uwzględnienie. KRRP wskazała, iż podstawa prawna zaskarżonej uchwały obecnie nie funkcjonuje w obrocie prawnym, a zatem uchwała z tego powodu nie może być utrzymana w mocy. Krajowa Rada Radców Prawnych podniosła jednakże, iż postępowanie w niniejszej sprawie należy umorzyć z powodu braku normy prawnej określonej w ustawie o radcach prawnych, zezwalającej na przeprowadzanie konkursów na aplikację radcowską, zgodnie z właściwymi przepisami Konstytucji RP i dokonanie wpisów na listę aplikantów radcowskich osób, które uzyskały pozytywną ocenę w postępowaniu konkursowym. W związku z powyższym KRRP – powołując się na przepis art. 105 § 1 KPA umorzyła postępowanie jako bezprzedmiotowe.

Na powyższą uchwałę Krajowej Rady Radców Prawnych J. C. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Wnosił o jej uchylenie w części umarzającej postępowanie. Zarzucał naruszenie art.105 § 1 KPA, art.33 ust.2 ustawy o radcach prawnych, art.7 i 8 KPA oraz art. 2 Konstytucji RP. W uzasadnieniu skargi wskazał na skutki opublikowania w dniu 4 marca 2004r. wyroku TK z dnia 18 lutego 2004r. Wyrok ten w ocenie skarżącego powodował niemożliwość prawidłowego przeprowadzenia konkursu na podstawie zasad, które uchwalono na podstawie niekonstytucyjnego upoważnienia, gdyż w dacie zamknięcia listy kandydatów zasady konkursowe właściwie już nie istniały. Podnosił także, że wskazane zasady konkursu nie zostały należycie ogłoszone, gdyż opublikowano je tylko w internecie, nie zaś w prasie. Postępowanie o wpis skarżącego na listę aplikantów nie stało się bezprzedmiotowe w rozumieniu art.105 § 1 KPA. Właściwej normy prawnej brak było już przy wszczęciu postępowania konkursowego, a jednak postępowanie wszczęto, konkurs przeprowadzono, a niektórych kandydatów wpisano na listę aplikantów i Minister Sprawiedliwości nie sprzeciwił się wpisowi, co świadczy o tym, że istniała podstawa prawna do wpisu. Art.33 ust.2 ustawy o radcach prawnych mówi tylko o przeprowadzeniu konkursu, a nie o jego pozytywnym wyniku, zatem skoro konkurs z udziałem skarżącego został przeprowadzony, to ten warunek ustawowy, co do niego, został spełniony. Odmowa wpisu narusza zasadę prawdy obiektywnej z art.7 KPA i zasadę pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa z art.8 KPA. Nie do pogodzenia z zasadą demokratycznego państwa prawa jest fakt, że na podstawie niekonstytucyjnych zasad konkursowych jednych kandydatów wpisano na listę radców prawnych, a innym odmówiono wpisu. Stanowi to przykład nierównego traktowania obywateli wobec prawa.

W odpowiedzi na skargę Krajowa Rada Radców Prawnych - wnosząc o jej oddalenie - podtrzymała swoje dotychczasowe stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

W świetle powołanego przepisu ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Ponadto, zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - /Dz.U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm. dalej zwane p.p.s.a./, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W ocenie Sądu analizowana w powyższy sposób skarga J. C. nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona uchwała Krajowej Rady Radców Prawnych nie narusza prawa.

Stosownie do art. 33 ust. 2 ustawy o radcach prawnych wpis na listę aplikantów radcowskich następuje po przeprowadzeniu konkursu przez radę okręgowej izby radców prawnych. Natomiast zasady przeprowadzania tego konkursu określała uchwała Krajowej Rady Radców Prawnych, wydana na podstawie art. 60 pkt 8b cyt. ustawy.

W dniu 18 lutego 2004 r. Trybunał Konstytucyjny wyrokiem wydanym w sprawie sygn. akt P 21/02 orzekł, że art. 60 pkt 8b ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych jest niezgodny z art. 87 ust. 1 Konstytucji RP przez to, że dopuszcza, co do osób nie będących jeszcze członkami korporacji samorządowej radców prawnych, możliwość ograniczania tych osób w korzystaniu z konstytucyjnej wolności wyboru zawodu bez ustawowego określenia przesłanek i zakresu ograniczenia. Jednocześnie Trybunał stwierdził, iż art. 60 pkt 8b w/w ustawy, nie jest niezgodny z art. 17 Konstytucji. W obszernym uzasadnieniu Trybunał Konstytucyjny podał motywy powyższego rozstrzygnięcia i dodatkowo wskazał, że ograniczenia konstytucyjnie gwarantowanych wolności i praw obywatelskich powinny być unormowane w aktach prawnych o randze ustawowej. Ponieważ przepisy zaskarżonej ustawy nie określały przesłanek i zakresu przeprowadzenia konkursów na aplikacje, umożliwiając dowolne normowanie tych kwestii w aktach prawnych wewnątrzkorporacyjnych, zostały one uznane za niezgodne z Konstytucją RP.

W rozpoznawanej sprawie jest niesporne, że listę kandydatów na aplikantów radcowskich zamknięto po dniu 3 kwietnia 2004r. tj. po dacie ogłoszenia i wejścia w życie powołanego wyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego, a konkurs został przeprowadzony w lipcu 2004r. tj. także po tej dacie. Zarówno uchwała Rady OIRP dnia [...] stycznia 2005 r. w sprawie odmowy wpisu skarżącego na listę aplikantów radcowskich, jak i zaskarżona uchwała Krajowej Rady Radców Prawnych z dnia [...] czerwca 2005r. również zostały podjęte po wskazanym wyroku Trybunału. Stwarza to stan prawny, w którym organ odwoławczy z jednej strony musiał uznać przeprowadzone postępowanie konkursowe za nieprawidłowe i uchylić uchwałę wydaną w oparciu o jego wynik, a z drugiej strony nie mógł po uchyleniu uchwały przekazać sprawy do ponownego rozpoznania tj. do przeprowadzenia nowego, prawidłowego postępowania konkursowego, gdyż w dacie rozpatrywania odwołania brak było podstawy prawnej do przeprowadzenia konkursu. Organ odwoławczy prawidłowo stwierdził, że podstawa prawna uchwały Rady OIRP w K. w dacie jej podejmowania nie funkcjonowała w obrocie prawnym, a zatem uchwała organu I instancji z tego powodu nie mogła być utrzymana w mocy. Prawidłowo więc organ uchylił zaskarżoną uchwałę organu I instancji.

Art. 138 § 1 pkt 2 KPA in fine wprowadza wyjątek od zasady obowiązku rozstrzygnięcia co do istoty sprawy, pozwalając organowi odwoławczemu na ograniczenie się tylko do wyeliminowania z obrotu prawnego uchwały organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy nie ma jednakże swobody w wyborze tego sposobu zakończenia postępowania odwoławczego, ponieważ jest ograniczony przez kryterium umorzenia postępowania, określone w art. 105 § 1 KPA, tj. bezprzedmiotowością postępowania.

Zdaniem Sądu w rozpoznawanej sprawie przesłanka bezprzedmiotowości z art. 105 § 1 KPA zaistniała, gdyż brak było podstaw prawnych do podjęcia merytorycznego rozstrzygnięcia zarówno przez organ odwoławczy jak i przez organ I instancji. W tej sytuacji organ odwoławczy mógł tylko uchylić zaskarżoną uchwałę Rady OIRP w całości i umorzyć postępowanie w pierwszej instancji na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 KPA. Ponieważ zasady przeprowadzenia konkursu na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego przestały funkcjonować, zatem z jednej strony przeprowadzony na ich podstawie konkurs należało uznać za nie mający podstawy prawnej, a z drugiej strony wobec braku uchwalenia nowych prawidłowo ustanowionych zasad konkursowych, w dacie rozpatrywania odwołania i podejmowania zaskarżonej uchwały nie było możliwe przeprowadzenie nowego, prawidłowego postępowania konkursowego. Wobec niemożliwości przeprowadzenia postępowania konkursowego z braku podstawy prawnej, nie było możliwe skuteczne prowadzenie postępowania o wpis na listę radców prawnych, który to wpis możliwy był tylko po przeprowadzeniu konkursu. W tym stanie rzeczy umorzenie postępowania o wpis jako bezprzedmiotowego było zasadne.

Sąd orzekający w niniejszej sprawie nie podziela poglądu skarżącego, iż po spełnieniu przez kandydata wymagań z art. 33 ust. 1 w zw. z art. 24 ust. 1 pkt 1 oraz 3-5 ustawy o radcach prawnych, organ korporacyjny był obowiązany wpisać skarżącego na listę aplikantów radcowskich z tego tylko powodu, że uczestniczył on w konkursie, niezależnie od uzyskanego wyniku.

Przepis art. 33 ust. 2 ustawy o radcach prawnych określa sposób wyłaniania kandydatów upoważnionych do wystąpienia z wnioskiem o wpis na listę aplikantów radcowskich. Stosownie do tego przepisu, wpis na listę aplikantów radcowskich następuje po przeprowadzeniu konkursu przez radę okręgowej izby radców prawnych. Takie sformułowanie oznacza, że wpisani mogą być tylko kandydaci, którzy pomyślnie przeszli konkurs i uzyskali wynik pozytywny. Nie do przyjęcia jest interpretacja skarżącego, że samo stanięcie do konkursu jest już spełnieniem warunku z art.33 ust.2 ustawy o radcach prawnych, niezależnie od wyniku. Określenie "po przeprowadzeniu konkursu" oznacza, że postępowanie konkursowe ma pozwolić na wyłonienie "zwycięzców"- tych, którzy reprezentują określony konkursem poziom wiedzy. Ma to być poziom wyższy niż poziom wynikający z samego tylko ukończenia magisterskich studiów prawniczych.

Ustosunkowując się do zarzutu naruszenia przez Krajową Radę Radców Prawnych przepisu art. 32 Konstytucji RP i wyrażonej w tym przepisie zasady równości wobec prawa, należy uznać, iż KRRP rozpatrując odwołanie strony skarżącej od rozstrzygnięcia OIRP w K. nie dopuściła się naruszenia norm konstytucyjnych.

W powyższym kontekście wymaga ponownego podkreślenia fakt, iż zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W związku z tym Sąd nie odniósł się do zarzutu związanego z zasadnością dokonanych przez OIRP w K. przyjęć na aplikację radcowską innych uczestników przeprowadzonego w 2004 r. konkursu, albowiem rozstrzygnięcia zapadłe w sprawach innych osób nie mogą stanowić przedmiotu skargi w rozpoznawanej sprawie, a także rozstrzygnięcia Sądu w oparciu o przepis art. 135 p.p.s.a.

Należy uznać, iż zarzut związany z przyjęciem na aplikację innych osób startujących w przedmiotowym konkursie, nie zmienia faktu, iż w dniu wydawania przez KRRP zaskarżonej uchwały brak było podstaw prawnych do podjęcia merytorycznego rozstrzygnięcia przez organ odwoławczy w stosunku do skarżącego.

W tym stanie rzeczy należy przyjąć, iż skarżący J. C., podtrzymując swoją dotychczasową wolę uzyskania wpisu na listę aplikantów radcowskich, zobowiązany będzie przystąpić do nowego konkursu na aplikantów radcowskich, przeprowadzonego w sposób prawidłowy w oparciu zmienione i zgodne z Konstytucją RP przepisy ustawy o radcach prawnych.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd uznał skargę za nieuzasadnioną i działając na podstawie przepisu art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.