Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 4333/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2016-10-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Finanse publiczne
Skarżony organ: Dyrektor Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c, art. 200
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 56 ust. 1 pkt 5, art. 57 pkt 1 i pkt 3, art.60, art. 64 ust. 1, art. 67
journal: Dz.U. 2013 poz 885
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych - tekst jednolity
article: art. 67a
journal: Dz.U. 2015 poz 613
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - t.j.
article: art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Izabella Janson, Sędzia WSA - Dorota Mydłowska, Sędzia WSA - Tomasz Zawiślak (spr.), Protokolant referent - Maryla Wiśniewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 października 2016 r. sprawy ze skargi [...] [...] na decyzję Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad z dnia [...] sierpnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia oraz odmowy rozłożenia na raty spłaty należności z tytułu kary pieniężnej; 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad na rzecz [...] [...] kwotę 200 zł (dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi złożonej przez M. C. (zwanego dalej skarżącym lub stroną) jest decyzją Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad (zwany dalej Generalnym Dyrektor lub organem) z [...] sierpnia 2015r., nr [...] utrzymująca w mocy decyzję własną z [...] kwietna 2015 r., nr [...] odmawiającą stronie umorzenia i rozłożenia na raty spłaty należności z tytułu kary pieniężnej. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym.

Skarżący zwrócił się z wnioskiem o umorzenie w całości lub części oraz rozłożenie na raty pozostałej kwoty kary pieniężnej nałożonej decyzją Głównego Inspektora Transportu Drogowego z [...] maja 2013r. w kwocie 3.000 zł za naruszenie przepisów ustawy o drogach publicznych (przejazd bez uiszczenia opłaty po drodze krajowej – urządzenie viaBOX było wyłączone). W uzasadnieniu wniosku oraz jego uzupełniniu wskazał na swoją trudną sytuację finansową.

Po przeprowadzeniu postępowania Generalny Dyrektor decyzją z [...] kwietnia 2015r. odmówił umorzenia lub częściowego umorzenia należności oraz rozłożenia na raty pozostałej do zapłaty kwoty kary pieniężnej. W uzasadnieniu wskazano, iż w sprawie nie wystąpiły przesłanki z art. 57 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009r. o finansach publicznych (Dz.U. z 2013r., poz. 885 ze zm., dalej: "u.f.p."), które mogłyby uzasadniać uwzględnienie wniosku o częściowe umorzenie. Organ na podstawie zebranego materiału dowodowego wskazał, że strona jest zatrudniona jako pracownik budowlany, ze średnim miesięcznym wynagrodzeniem za okres od października 2014 r. do grudnia 2014 r. w wysokości brutto 1.639,54 zł, netto 1.219,01 zł. Żona skarżącego jest w zaawansowanej ciąży, natomiast nigdzie nie pracuje i jest słuchaczem pierwszego semestru Trzyletniego Liceum Ogólnokształcącego dla Dorosłych [...]. Przewidywany czas ukończenia nauki to [...] sierpnia 2017 r. Rodzina skarżącego ponosi wydatki na: zakup żywności, leków, środków, czystości, odzieży, koszty przejazdów. Natomiast opłaty za czynsz i media pokrywa w części równej wspólnie z rodzicami. Strona nie posiada majątku ani oszczędności. Rodzice strony nie mogą jej wspomóc finansowo, ponieważ ponoszą wysokie koszty leczenia w związku z chorobą nowotworową matki.

W związku z powyższym organ stanął na stanowisku, że skarżący nie spełnia przesłanek określonych w art. 56 ust. 1, pkt 1,2,4 u.f.p. Generalny Dyrektor wskazał również, że w rozpatrywanym przypadku nie zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności, a więc nie została spełniona przesłanka sformułowana w art. 56 ust. 1 pkt 3 u.f.p.

Natomiast dokonując analizy sprawy pod kątem zastosowania art. 56 ust. 1 pkt 5 u.f.p. dotyczącym możliwości umorzenia należności w przypadku wystąpienia ważnego interesu dłużnika lub interesu publicznego wyjaśnił, że organ uwzględnił przedstawioną przez stronę sytuację majątkową i rodzinną nie znalazł jednak podstaw do uznania, że w rozpatrywanej sprawie rzeczywiście występują przesłanki uzasadniające zastosowanie ulgi w postaci umorzenia należności. Podkreślił, że sytuacja życiowa i majątkowa strony nie wskazuje, by w sposób trwały nie posiadał on możliwości uiszczenia nałożonej kary. W jego ocenie nie występują w sprawie takie okoliczności, które faktycznie mogłyby uzasadniać wniosek, że skarżący nie jest w stanie ponieść konsekwencji finansowych związanych z wykonywaniem przejazdów po drodze krajowej bez uiszczenia przepisanych opłat. Organ dostrzegł, że wysokość nałożonej kary jest znaczna i niewątpliwie dla strony jest dotkliwą sankcją za nieprzestrzeganie przepisów administracyjnych, jednak okoliczności te nie stanowią dostatecznej podstawy za uwzględnieniem wniosku o zastosowanie ulgi w postaci umorzenia w całości ww. należności. Podkreślił, że "ważnego interesu dłużnika" nie można utożsamiać z jego subiektywnym przekonaniem o potrzebie umorzenia należnej kary. Nawet trudna sytuacja majątkowa zobowiązanego nie przesądza automatycznie o konieczności przyznania ulgi w postaci umorzenia kary, albowiem tego rodzaju rozumowanie prowadziłoby do wniosku, że każdy podmiot znajdujący się w trudnej sytuacji finansowej spełnia przesłanki do uzyskania tej ulgi.

Odnosząc się do alternatywnego wniosku o częściowe umorzenie i rozłożenie na raty pozostałej do zapłaty kwoty należności pieniężnej wyjaśnił, że sytuacja ta regulowana jest art. 57 u.f.p. Stwierdził, że przedstawione przez stronę okoliczności faktyczne nie skłaniają do uwzględnienia wniosku w przedmiocie zastosowania ulgi w spłacie w postaci częściowego umorzenia i rozłożenia na raty pozostałej do zapłaty kwoty kary. Sytuacja życiowa i majątkowa strony nie wskazuje bowiem, by w sposób trwały nie posiadał on możliwości uiszczenia nałożonej kary. Po weryfikacji przekazanych przez stronę dokumentów organ uznał, iż w przedmiotowej sprawie nie zachodzą przesłanki art. 57 u.g.h., gdyż strona we wniosku powinna wykazać, że z uwagi na swoją sytuację rodzinną, majątkową i wysokość dochodów nie jest w stanie uiścić należności, a ściągnięcie jej w drodze egzekucji spowodowałoby dla niego nadmierne obciążenie majątkowe lub inne ciężkie skutki. Skarżący opierał wniosek na niemożliwości uiszczenia kary z powodu trudnej sytuacji materialnej. Jednakże, pomimo wezwania, nie przedstawił w sposób wyczerpujący dowodów na potwierdzenie tych okoliczności. Nie przedstawił organowi dokumentacji potwierdzającej ponoszone koszty utrzymania rodziny.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z [...] kwietnia 2015r., uzupełnionym pismem z [...] maja 2015r. skarżący ponowił swoją argumentację. Podkreślił, że z wynagrodzenia w wysokości 1237 zł musi utrzymać żonę i przyszłe dziecko. Wskazał, że ponosi ponad 1000 zł na utrzymanie, obecnie również dokonał zakupu wyprawki dla dziecka ma który to cel wydał ok. 3000 zł. Ponadto załączył dodatkowe dokumenty obrazujące sytuację finansową rodziny w tym decyzję ZUS z [...] stycznia 2015r. wskazującą, że żona skarżącego nabyła prawo do świadczenia – renty rodzinnej – której wysokość do wypłaty wynosi 641,96 zł.

Wobec informacji zawartej w uzupełnieniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wskazującej, że skarżący składa dodatkowo nowy wniosek o umorzenie należności Generalny Dyrektor decyzją z [...] sierpnia 2015r. odmówił umorzenia należności z tytułu kary pieniężnej.

Natomiast w wyniku rozpoznania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy organ decyzją z [...] sierpnia 2015 r. utrzymał w mocy swoją decyzję z [...] kwietnia 2015 r. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał na dochody skarżącego oraz dochody żony skarżącego z tytułu renty rodzinnej w wysokości 641,96 zł miesięcznie. Dodatkowo stwierdził, że rodzina skarżącego się powiększyła, gdyż dnia [...] maja 2015 r. żona strony urodziła dziewczynkę. Generalny Dyrektor podkreślił, że skarżący zamieszkuje w lokalu użyczonym przez siostrę i wydatki związane z utrzymaniem mieszkania wynoszą miesięcznie 535,71 zł (w tym: świadczenia 279,50 zł, eksploatacja 68,82 zł, fundusz remontowy 187,39 zł). Ponadto ponosi koszty energii elektrycznej – 200 zł (co dwa miesiące), abonament za telefon i Internet w wysokości 155 zł miesięcznie.

Organ ponownie wskazał, że przy ocenie pojęcia "ważnego interesu dłużnika" uwzględnił przedstawioną przez stronę sytuację majątkową, życiową i nie znalazł podstaw do zastosowania ulgi w postaci umorzenia należności tj. ulgi najdalej idącej.

Potwierdził również swoje poprzednie stanowisko w zakresie częściowego umorzenia i rozłożenia pozostałej kwoty na raty.

W skardze z [...] września 2015r. strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie od organu na jego rzecz kosztów postępowania. Zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzja z [...] kwietnia 2015 r. zarzucił naruszenie art. 56 ust. 5 w zw. z art. 64 ust. 1 oraz art. 56 ust. 3 u.f.p. poprzez ich błędną wykładnię i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie. Nadto skarżący zarzucił naruszenie art. 77 § 1 w zw. z art. 80 oraz art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2013 r., poz. 267, dalej: k.p.a.).

Skarżący podtrzymał stanowisko, że za umorzeniem kary przemawia jego ważny interes dłużnika i zauważa, że w sposób dostateczny wykazał, że uiszczenie kary naruszy jego interes. W jego ocenie organ winien z urzędu brać pod uwagę fakty powszechnie znane, jakimi są podstawowe koszty utrzymania 3-osobowej - z uwzględnieniem potrzeb dopiero co narodzonego dziecka. Kwota 600 zł na osobę w rodzinie nieznacznie przekracza kryterium dochodowe uprawniające do otrzymywania pomocy społecznej (456 zł), co jednoznacznie wskazuje na jak niskim poziomie z żoną i córeczką skarżący żyje.

Zaznaczył, że zamieszkuje w lokalu siostry, która tylko z uwagi na więzy rodzinne oraz jego niskie dochody dotąd nie pobierała od niego żadnych opłat za wynajęcie mieszkania, lecz taka sytuacja w każdej chwili może ulec zmianie.

Dodatkowo strona podniosła zarzut niewłaściwego zastosowania przepisów ustawy o finansach publicznych, gdyż w jego ocenie, na mocy art. 67 u.f.p., zastosowanie winny znaleźć przepisy działu III ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2015 r. poz. 613 ze zm., dalej: O.p.). W tym zakresie powołał się na prawomocny wyrok WSA w Warszawie z 8 maja 2015 r. sygn. akt V SA/Wa 2608/13).

W ocenie skarżącego organ nie wyważył interesów dłużnika i interesu publicznego, dając prymat interesowi publicznemu. Nadto organ nie uzasadnił, jasno i przekonująco, dlaczego nie skorzystał z możliwości częściowego umorzenia kary lub jej rozłożenia na raty. W tym zakresie uzasadnienie decyzji odnosi się wyłącznie do przesłanki interesu publicznego. Organ nie rozważył, mając na uwadze uznaniowy charakter decyzji, możliwości miarkowania poprzez umorzenie kary w części lub rozłożenie jej na raty.

W ocenie strony Generalny Dyrektor na stronie 4 decyzji stwierdził, że przekazane we wniosku i jego uzupełnieniu dokumenty "nie pozwoliły na stwierdzenie z całą pewnością, że dłużnik nie jest w stanie spłacić należności", tymczasem to na organie ciążył obowiązek wyjaśnienia sprawy, czego z naruszeniem art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. nie uczyniono, choć takie sformułowanie w decyzji wskazuje, iż jednak organ miał wątpliwości, czy skarżący jest w stanie uiścić karę.

Skarżący zauważył również, że organ w dniu [...] sierpnia 2015 r. nr [...] ponownie wydal decyzję odmawiającą umorzenia przedmiotowej kary pieniężnej. Tym samym organ ponownie rozstrzygnął o kwestii objętej zaskarżaną obecnie decyzją z [...] sierpnia 2015r. Wyjaśnił także, że wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją z [...] sierpnia 2015 r. nie złożył. Uważa jednakże, że zachodzą przesłanki do stwierdzenia nieważności decyzji z [...] sierpnia 2015 r. z urzędu.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r., poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to między innymi, że sąd administracyjny nie musi w ocenie legalności zaskarżonego postanowienia ograniczać się tylko do zarzutów sformułowanych w skardze, ale może wadliwości kontrolowanego aktu podnosić z urzędu (patrz: T. Woś - Postępowanie sądowo-administracyjne, Warszawa 1996 r., str. 224). W tym celu Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszeń prawa w stosunku do aktów i czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne do końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.).

Mając na uwadze wskazane regulacje stwierdzić należy, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Organ w zaskarżonej decyzji dopuścił się naruszenia przepisów materialnych i postępowania, które to naruszenia miały istotny wpływ na wynik sprawy.

Przechodząc do wyjaśnienia motywów podjętego przez sąd rozstrzygnięcia przede wszystkim zgodzić się należy ze skarżącym, że w sprawie do podjęcia decyzji w przedmiocie umorzenia w całości lub części należności oraz rozłożenia na raty zastosowanie winny znaleźć przepisy Ordynacji podatkowej, a nie przepisy ustawy o finansach publicznych.

Zgodnie z art. 60 u.f.p., środkami publicznymi stanowiącymi niepodatkowe należności budżetowe o charakterze publicznoprawnym są w szczególności następujące dochody budżetu państwa albo budżetu samorządu terytorialnego:

1) kwoty dotacji podlegające zwrotowi w przypadkach określonych w niniejszej ustawie;

2) należności z tytułu gwarancji i poręczeń udzielonych przez Skarb Państwa i jednostki samorządu terytorialnego;

3) wpłaty nadwyżek środków obrotowych samorządowych zakładów budżetowych;

4) wpłaty nadwyżek środków finansowych agencji wykonawczych;

5) wpłaty środków z tytułu rozliczeń realizacji programów przedakcesyjnych;

6) należności z tytułu zwrotu płatności dokonanych w ramach programów finansowanych z udziałem środków europejskich;

7) dochody pobierane przez państwowe i samorządowe jednostki budżetowe na podstawie odrębnych ustaw;

8) pobrane przez jednostkę samorządu terytorialnego dochody związane z realizacją zadań z zakresu administracji rządowej oraz innych zadań zleconych jednostkom samorządu terytorialnego odrębnymi ustawami i nieodprowadzone na rachunek dochodów budżetu państwa.

Wniosek o umorzenie w całości lub części (i rozłożenie na raty) należności złożony został z uwagi na nałożenie decyzją Głównego Inspektora Transportu Drogowego z [...] maja 2013r., nr [...] kary pieniężnej w wysokości 3000 zł na podstawie na podstawie art. 13k ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 21 marca 1985r. o drogach publicznych (Dz. U. 2013 r. poz. 260). Kary te zgodnie z tą ustawą – w brzmieniu obowiązującym w przedmiotowej sprawie - przekazywane są na rachunek Krajowego Funduszu Drogowego, z przeznaczeniem na budowę lub przebudowę dróg krajowych, drogowych obiektów inżynierskich i przepraw promowych oraz na zakup urządzeń do ważenia pojazdów, o czym stanowi art. 40a ust. 3 tej ustawy. Obowiązek uiszczenia tej kary należy więc do kategorii należności wymienionych w treści art. 60 pkt 7 u.f.p.

Zgodnie z art. 64 ust. 1 u.f.p. właściwy organ, na wniosek zobowiązanego, może udzielać określonych w art. 55 ulg w spłacie zobowiązań z tytułu należności, o których mowa w art. 60. Powyższe oznacza, że stosownie do art. 55 u.f.p. niepodatkowe należności budżetowe o charakterze publicznoprawnym mogą być umarzane w całości albo w części lub ich spłata może być odraczana lub rozkładana na raty.

Tym samym organ nieprawidłowo stosował art. 55-57 u.f.p., które nie mają w sprawie zastosowania. Podkreślić bowiem należy, że przepisy ustawy o finansach publicznych nie zawierają przesłanek, które warunkują dopuszczalność stosowania ulg w odniesieniu do niepodatkowych należności budżetowych o charakterze publicznoprawnym, lecz zawierają odesłanie zawarte w art. 67 u.f.p., iż do spraw dotyczących należności, o których mowa w art. 60, nieuregulowanych niniejszą ustawą stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267) i odpowiednio przepisy działu III ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2012 r. poz. 749, z późn. zm., dalej: "o.p.").

Dział III ustawy Ordynacja podatkowa, dotyczy zobowiązań podatkowych. Powyższe oznacza, że do ulg niepodatkowych należności budżetowych o charakterze publicznoprawnym należy stosować rozdział 7a - ulgi w spłacie zobowiązań podatkowych.

W związku z powyższym sąd zauważa, że w wypadku podmiotów nie prowadzących działalności gospodarczej zastosowanie znajdą przepisy ustawy Ordynacja podatkowa, a w szczególności art. 67a O.p., a nie stosowane przez Generalnego Dyrektora art. 55-57 u.f.p., które w sprawie nie miały zastosowania. Wyjaśnić bowiem trzeba, że przepisy te stosuje się tylko do należności cywilnoprawnych, natomiast przedmiotowe należności są niepodatkowymi należnościami budżetowymi o charakterze publicznoprawnym, o czym szerzej wyżej. Zatem brak było podstaw do stosowania art. 57 u.f.p. W sprawie zgodnie z art. 67 u.f.p. odpowiednie zastosowanie znalazłyby przepisy działu III Ordynacji podatkowej, gdyby nie przepis szczególny jakim jest art. 64 ust. 2 u.f.p. Pogląd powyższy jest akceptowany w orzecznictwie sądowoadministracyjnym (por. wyrok NSA z 2 września 2015r., II GSK 1562/14, z 7 czerwca 2016r., II GSK 239/15, WSA w Warszawie z 3 września 2015r., V SA/Wa 1599/15).

Zgodnie z art. 67a § 1 O.p., organ podatkowy, na wniosek podatnika, z zastrzeżeniem art. 67b (dotyczy podatnika prowadzącego działalność gospodarczą), w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, może:

1) odroczyć termin płatności podatku lub rozłożyć zapłatę podatku na raty;

2) odroczyć lub rozłożyć na raty zapłatę zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę lub odsetki określone w decyzji, o której mowa w art. 53a;

3) umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną.

Decyzja organu ma charakter uznaniowy, lecz musi uwzględniać przesłanki zawarte w art. 67a § 1 O.p.

Podsumowując powyższe zasady postępowania dotyczące umarzania przedmiotowych należności stwierdzić należy, iż organ administracyjny przy wydawaniu decyzji w zakresie zastosowania ulg dotyczących niepodatkowych należności budżetowych o charakterze publicznoprawnym winien rozważyć czy za zastosowaniem ulgi w postaci umorzenia przedmiotowych należności przemawia ważny interes strony lub interes publiczny.

Powyższe przesłanki stanowią katalog zamknięty, dlatego też organ administracyjny rozpoznający sprawę winien rozpoznać wniosek o umorzenie po wnikliwym ich zbadaniu. Pamiętać także należy, iż ustawodawca, używając zwrotu "może" przesądził, że decyzja organu ma charakter uznaniowy, a to oznacza, że organ ten przy ustalonym stanie faktycznym ma możliwość wyboru sposobu rozstrzygnięcia wniosku. W przypadku wniosków o umorzenie w trybie art. 67a § 1 pkt 3 O.p. będą to; umorzenie w całości lub w części bądź też odmowa umorzenia, a zatem rozstrzygnięcia o treści diametralnie różnej. Podobnie do umorzenia przedstawia się sytuacja dotycząca wniosku o rozłożenie na raty. Ze względu na uznaniowy charakter rozstrzygnięcia, przy niewłaściwym uzasadnieniu decyzji uznaniowej, z samego przepisu prawa oraz istniejącego w sprawie stanu faktycznego nie można wywieść jednoznacznej oceny, czy decyzja organu jest prawidłowa w zakresie samego rozstrzygnięcia o prawach i obowiązkach strony, a zatem czy jest prawidłowa w aspekcie materialnym.

Wyjaśniając przesłanki wiążące organ w przedmiotowej sprawie ustawodawca w dyspozycji art. 67a O.p. użył zwrotów niedookreślonych: ważny interes podatnika oraz interes publiczny, co uznaje się za swoistą klauzulę generalną odsyłającą do ocen pozaprawnych. Przyjmuje się, że klauzula ta określa dyrektywy wyboru organu podatkowego, co każdorazowo wymaga dokonania oceny skutków rozstrzygnięcia, przy czym obie przesłanki o jakich mowa w art. 67a § 1 O.p. mają charakter równorzędny. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, w myśl którego "interes publiczny" to sytuacja, gdy zapłata zaległości spowoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego do środków pomocy państwa, gdyż nie będzie w stanie zaspakajać swoich potrzeb materialnych (wyrok NSA z dnia 22 kwietnia 1999 r., SA/Sz 850/98, niepubl.). Nie powinno budzić zastrzeżeń stwierdzenie, że "interes publiczny" nie sprowadza się do zapewnienia maksymalnych dochodów w budżecie państwa, zaś wystarczającą przesłanką do stosowania ulgi powinien być interes podatnika (wyrok NSA z 30 maja 2001 r. w sprawie III SA 830/00), jednak mówiąc o interesie publicznym mowa jest o ochronie wpływów do budżetu, która powinna uniemożliwiać sytuację rezygnacji z tych wpływów oraz rezygnację z konieczności ochrony interesów innych podatników. Z kolei "ważny interes podatnika" to sytuacja, gdy z powodu nadzwyczajnych, losowych przypadków podatnik (strona) nie jest w stanie uregulować zaległości. Będzie to między innymi utrata losowa majątku, utrata możliwości zarobkowania, nieporadność życiowa związana również ze stanem zdrowia, czy też w przypadku podmiotów innych niż osoby fizyczne; trudności ekonomiczne podmiotu zobowiązanego.

Przechodząc natomiast na grunt przedmiotowej sprawy trzeba wskazać, że organ analizował sprawę pod kątem art. 55-57 pkt 1 u.f.p., a nie na podstawie art. 67a O.p. Mimo powyższej nieprawidłowości, to jednakże nie ona stanowiła główną przesłankę do uchylenia zaskarżonej decyzji.

W pierwszej kolejności jednakże Sąd podziała stanowisko organu, że w sprawie nie wystąpiły przesłanki do całkowitego umorzenia wymaganej należności (kary pieniężnej), a więc do zastosowania ulgi najdalej idącej. Przesłanki do zastosowania tej ulgi określone w art. 67a § 1 pkt 3 O.p. odpowiadają przesłankom badanym przez organ i określonym art. 56 ust. 1pkt 5 u.f.p., a więc w oby przypadkach chodzi o ważny interes wnioskodawcy lub interes publiczny. Słusznie organ wskazał, że sytuacja życiowa i majątkowa skarżącego nie wskazuje by w sposób trwały nie posiadał on możliwości płatniczych. Rodzina skarżącego posiada określone dochody, które wynoszą co najmniej 1900 zł, ponosi określone wydatki, które określa na kwotę ok. 1000 złotych, jednakże wydatki za czynsz i media ponosi w wysokości połowy ich wartości, gdyż drugą część ponoszą jego rodzice (patrz oświadczenie skarżącego – pismo z [...] stycznia 2015r.). Z oświadczenia tego skarżący nigdy się nie wycofał dlatego też uznać należało, że jest ono nadal aktualne. Co więcej młody wiek strony i okres przedawnienia tego zobowiązania stoją na przeszkodzie uznania, że w sprawie zaistniała możliwość umorzenia kary pieniężnej w całości. Skarżący bowiem pracuje i uzyskuje określone dochody, które w przyszłości mogą pozwolić na dobrowolną lub przymusową zapłatę należności. Słusznie organ także podkreślił, że sama dolegliwość finansowa kary pieniężnej i trudna sytuacja finansowa strony sama w sobie nie mogą być utożsamiane z ważnym interesem dłużnika (podatnika), gdyż każdy z dłużników znajdujący się w trudnej sytuacji finansowej spełniałby przesłanki do uzyskania tej ulgi. Natomiast sama ulga ma być stosowana wyjątkowo w przypadkach uzasadnionych.

Powyższe rozważania Sądu aktualne pozostają tylko w zakresie umorzenia należności w całości. Nie pozostają już aktualne w zakresie umorzenia należności w części i co najbardziej istotne rozłożenia płatności na raty. Wynika to przede wszystkim z dwóch przyczyn. Pierwsza, to przepisy, na których oparł się organ rozpoznający sprawę. Mianowicie art. 57 pkt 1 i 3 u.f.p. wskazuje na możliwość umorzenia części należności i rozłożenia płatności na raty w przypadkach uzasadnionych względami społecznymi lub gospodarczymi, w szczególności możliwościami płatniczymi dłużnika oraz uzasadnionym interesem Skarbu Państwa. Tym samym przepis ten szczególny nacisk kładzie na sytuację majątkową dłużnika (wnioskodawcy), gdyż posługuje się zwrotem cyt. "możliwości płatnicze dłużnika". Natomiast art. 67a O.p. posługuje się klauzulami generalnymi, których rozumienie jest zdecydowanie szersze niż tylko kwestie dotyczące możliwości płatniczych – patrz wyżej.

Drugim powodem uchylenia zaskarżonej decyzji był fakt braku jakiegokolwiek uzasadnienia odmowy umorzenia w części należności i rozłożenia płatności na raty. Za takie bowiem uzasadnienie nie można uznać treści zawartej w decyzji cyt. "Przedstawione przez Stronę okoliczności faktyczne nie skłaniają do uwzględnienia wniosku w przedmiocie zastosowania ulgi w spłacie w postaci częściowego umorzenia i rozłożenia na raty pozostałej do zapłaty kwoty kary. Sytuacja życiowa i majątkowa Wnioskodawcy nie wskazuje bowiem, by w sposób trwały nie posiadał on możliwości uiszczenia nałożonej kary". "Po weryfikacji przekazanych przez stronę dokumentów Organ uznał, iż w przedmiotowej sprawie nie zachodzą przesłanki art. 57 wspomnianej wyżej ustawy tj. przesłanki uzasadniające zastosowanie ulg w spłacie należności pieniężnych w przypadku uzasadnionymi względami społecznymi lub gospodarczymi, w szczególności możliwościami płatniczymi dłużnika oraz uzasadnionym interesem Skarbu Państwa. Dłużnik powinien we wniosku wykazać, że z uwagi na swoją sytuację rodzinną, majątkową i wysokość dochodów nie jest w stanie uiścić należności, a ściągnięcie jej w drodze egzekucji spowodowałoby dla niego nadmierne obciążenie majątkowe lub inne ciężkie skutki."

W ocenie Sądu powyżej cytowane treści decyzji są na takim stopniu ogólności, że można je zastosować do każdej z prowadzonych w tym zakresie przez organ spraw. Skarżący bowiem wbrew twierdzeniom organu przedstawił swoją sytuację majątkową i osobistą. Jeżeli w ocenie organu było to niewystarczające, to organ winien wezwać skarżącego do uzupełnienia informacji i dopiero brak przedstawienia żądanych informacji, czy też przedstawienie ich w sposób nierzetelny winno pociągnąć negatywne konsekwencje na stronę. Brak natomiast prowadzenia w tym kontekście postępowania nie może automatycznie przekładać się na negatywną dla strony decyzję. Co więcej zupełnie niezrozumiałe jest wskazywanie, w kontekście tego problemu, że cyt. "Sytuacja życiowa i majątkowa Wnioskodawcy nie wskazuje bowiem, by w sposób trwały nie posiadał on możliwości uiszczenia nałożonej kary", gdyż przecież przedmiotem rozważań przez organ jest kwestia częściowego umorzenia i rozłożenia płatności na raty. Tym samym strona może nie być w stanie zapłacić kary w sposób jednorazowy, ale będzie w stanie spłacić ją w ustalonych przez organ ratach. Dlatego też stwierdzenie przez organ że strona w sposób trwały nie utraciła możliwości uiszczenia nałożonej kary, może uzasadniać zastosowanie ulgi w spłacie w postaci, np. rozłożenia na raty.

W ocenie Sądu wobec niepoczynienia przez organ w decyzji jakichkolwiek ustaleń dotyczących przesłanki ważnego interesu strony lub interesu publicznego w kontekście częściowego umorzenia należności i rozłożenia płatności na raty, decyzja w tym zakresie wymyka się z pod kontroli. Organ bowiem dokonywał analizy sprawy tylko pod kątem wystąpienia przesłanek wynikających z art. 57 pkt 1 i 3 u.f.p., a więc w zakresie węższym niż przewiduje to przepis art. 67a O.p., mający zastosowanie w sprawie. W ocenie Sądu z uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie wynika, aby organ w kontekście przesłanek z art. 67a O.p. dokonał przede wszystkim prawidłowego zgromadzenia i analizy materiału dowodowego, a w konsekwencji kompletnego wyjaśnienia sprawy.

Powyższe – zdaniem Sądu – stanowi o braku właściwych rozważań organu dotyczących oceny sytuacji skarżącego koniecznej do zastosowania odpowiednich przepisów prawa materialnego, regulujących kwestię przedmiotowego umorzenia (w części) i rozłożenia płatności na raty. Skoro zaskarżona decyzja nie oddaje pełnej oceny sprawy i nie obrazuje, jakimi względami kierował się organ przy podjęciu rozstrzygnięcia, to tym samym nie sposób uznać, iż odmowa umorzenia w części i rozłożenia płatności na raty była oparta na właściwych przesłankach, mieszczących się w ramach uznania administracyjnego.

Dodać też należy, że zgodnie z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy. Realizacji wyrażonej tym przepisem zasady prawdy obiektywnej służy przepis art. 77 § 1 k.p.a. stanowiący, że organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Obowiązek ten jest niezależny od tego, czy niezbędny materiał dowodowy potwierdza stanowisko strony, czy też je podważa. Obciąża on zarówno organ pierwszej instancji, jak i organ ponownie rozpatrujący sprawę. Ocena prawidłowo zebranego materiału dowodowego następuje natomiast zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, określoną w art. 80 k.p.a. Nie zebranie materiału dowodowego w kontekście szerszych przesłanek umożliwiających umorzenia należności (w części) i rozłożenia płatności na raty wynikających z art. 67a stanowiło o naruszeniu art. 107 § 3 k.p.a. w zakresie uzasadnienia decyzji oraz art. 7 i art. 77 k.p.a. w zakresie ustaleń faktycznych sprawy. Zdaniem Sądu naruszenia takie mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Trzeba bowiem podkreślić, że właściwe ustalenia stanu faktycznego oraz kompletne uzasadnienie prawne stanowi istotny element każdej decyzji administracyjnej.

Zdaniem Sądu wadliwe uzasadnienie decyzji uznaniowej, które nie pozwala na jednoznaczne stwierdzenie, że rozstrzygnięcie organu jest rozstrzygnięciem opartym na obowiązujący przepisach oraz stwierdzonym w oparciu o rzetelne dowody, stanie faktycznym zaistniałym w danej sprawie, który odpowiada stanowi faktycznemu określonemu w przepisach prawa mających zastosowanie w sprawie, nosi wszelkie cechy rozstrzygnięcia nieprawidłowego, które nie opiera się na przepisach prawa. Takie uzasadnienie decyzji jest w sposób oczywisty sprzeczne także z określoną w art. 8 k.p.a. zasadą pogłębiania zaufania obywateli do organów administracji.

Reasumując, ponieważ organ orzekający w sprawie nie rozważył wniosku strony w zakresie częściowego umorzenia i rozłożenia na raty, w oparciu o art. 67a § 1 o.p., czym naruszył ww. przepisy postępowania, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy, konieczne stało się, uchylenie zaskarżonej decyzji. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ administracyjny zobowiązany będzie uwzględnić wskazania Sądu zawarte powyżej i wniosek strony rozpoznać na podstawie art. 67a § 1 o.p.

Zasadnie również strona wskazała na nieprawidłowość postępowania organu w zakresie potraktowania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy jako nowego wniosku o umorzenie należności i na jego podstawie wydania decyzji z [...] sierpnia 2015r. W ocenie Sądu organ nie miał żadnych uprawnień aby wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy potraktować jako nowy wniosek o umorzenie należności. Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy został złożony bowiem w terminie otwartym do złożenia odwołania, nie rozszerzał zakresu żądania, który był już przedmiotem rozpoznania przez organ. Podnosił również argumenty, które mogły i powinny być rozstrzygnięte w postępowaniu odwoławczym. Dlatego też wzywanie strony do wyjaśnienia treści wniosku było nie zasadne. Również nie zasadne było uwzględnienie, na wezwanie organu, alternatywnego wniosku strony o ponowne udzielenie ulgi w spłacie, gdyż skarżący po pierwsze wskazał, że składa nowy wniosek na wypadek nie uwzględnienia jego odwołania, a więc co najwyżej organ mógł rozpoznać ten wniosek po zakończeniu postępowania odwoławczego, a nie przed jego zakończeniem. Co więcej i najważniejsze w ocenie Sądu w wypadku, gdy w sprawie organ prowadzi postępowanie odwoławcze, to brak jest jakichkolwiek podstaw do wszczynania nowego pierwszoinstancyjnego postępowania w tym samym zakresie lub zakresie węższym. Strona bowiem na etapie odwoławczym mogła przedstawiać nowe dowody i okoliczności na potwierdzenie swojego wniosku i organ winien te nowe dowody, czy też okoliczności uwzględnić. Trzeba bowiem zaznaczyć, że organ odwoławczy rozstrzyga sprawę na nowo w jej całokształcie, uwzględniając zmiany stanu faktycznego mającego znaczenie dla rozpozna sprawy. Tym samy w ocenie Sądu organ wydając decyzję z [...] sierpnia 2015r. popełnił błąd. Jednakże mając na uwadze treść uzupełnienia wniosku oraz fakt, że decyzja z [...] sierpnia 2015r. nie zmiana w żaden sposób sytuacji prawnej i faktycznej skarżącego (jest dla niego neutralna) Sąd uznał, że brak jest podstaw do wyeliminowani tej decyzji z obrotu prawnego.

Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że przy wydawaniu zaskarżonego rozstrzygnięcia doszło do naruszenia przepisów prawa w stopniu, który miał wpływ na treść rozstrzygnięcia i uchylił je na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. O zwrocie kosztów orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a.