Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 306/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2020-08-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 18, art. 71 a, art. 89
journal: Dz.U. 2019 poz 1438
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Wolas Sędziowie WSA Stanisław Grzeszek (spr.) WSA Urszula Zięba po rozpoznaniu w dniu 11 sierpnia 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi G. K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z dnia [...] stycznia 2020 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości kwoty nieprzekazanej przez dłużnika skargę oddala.


UZASADNIENIE

Naczelnik Urzędu Skarbowego [...] jako organ egzekucyjny prowadzi postępowanie egzekucyjne wobec zobowiązanej "E. sp. z o.o.

W ramach prowadzonego postępowania egzekucyjnego, w dniu 23 marca 2018r. organ egzekucyjny zajął wierzytelność zobowiązanej, u dłużnika zajętej wierzytelności - G. K. (zawiadomienie o zajęciu nr [...] z dnia 20 marca 2018r.).

Wysokość w/w zajęcia została zmieniona przez organ egzekucyjny pismem z dnia 2 października 2019r. nr [...] Następnie w dniu 2 października 2019r. organ egzekucyjny dokonał kolejnego zajęcia wierzytelności zobowiązanej, u dłużnika zajętej wierzytelności (zawiadomienie o zajęciu nr [...] z dnia 2 października 2019r.).

Dłużnik zajętej wierzytelności pismem z dnia 16 października 2019r. poinformował, że "E." sp. z o.o. występowała jako kontrahent Zarządu Budynków Komunalnych w K. w miesiącach: kwiecień, sierpień, oraz grudzień 2018r. i wskazał faktury: nr [...] z dnia 12 kwietnia 2018r, nr [...] z dnia 11 lipca 2018r., nr [...] z dnia 12 lipca 2018r., nr [...] z dnia 14 grudnia 2018r., nr [...] z dnia 19 grudnia 2018r. oraz kwoty należne zobowiązanej, a także daty ich realizacji.

Dłużnik zajętej wierzytelności w ww. piśmie uznał wierzytelność zobowiązanej za kwiecień, sierpień, oraz grudzień 2018r. jednak wierzytelności te nie zostały przekazane na rzecz organu egzekucyjnego.

Z uwagi na nieuregulowanie zajętych i uznanych wierzytelności, Naczelnik Urzędu Skarbowego [...] postanowieniem z dnia 28 października 2019r. nr [...] określił G. K. wysokość nieprzekazanej wierzytelności w kwocie 176.408,12 zł.

Organ egzekucyjny w uzasadnieniu wskazał, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego jednoznacznie wynika, iż dłużnik zajętej wierzytelności, wypłacajac zobowiązanemu kwoty w łącznej wysokości 176.408,12 zł, bezpodstawnie uchylił się od przekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu, do czego był zobligowany w związku z otrzymanym zajęciem wierzytelności.

W zażaleniu G. K. podniosła, że organ egzekucyjny naruszył art. 71a § 9 i art. 168c ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (dalej "u.p.e.a.). Zdaniem strony art. 71a § 9 u.p.e.a nie znajduje zastosowania w przypadku, gdy wierzytelność - jak to ma miejsce w niniejszej sprawie - już nie istnieje.

Na gruncie u.p.e.a. w sytuacji, kiedy dłużnik zajętej wierzytelności, nie wykonał lub nienależycie wykonał ciążące na nim obowiązki związane z realizacją zajęcia egzekucyjnego lub zabezpieczającego wierzytelności lub prawa majątkowego, odpowiada za wyrządzone przez to wierzycielowi szkody na podstawie przepisów kodeksu cywilnego (art. 168c u.p.e.a.).

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w K. postanowieniem z dnia [...] stycznia 2020r. nr [...], utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji.

W uzasadnieniu organ II instancji wskazał, że w art. 71a § 9 u.p.e.a., ustawodawca określił dwie przesłanki uprawniające organ egzekucyjny do określenia wysokości nieprzekazanej kwoty w drodze postanowienia, a mianowicie: po pierwsze - przeprowadzenie kontroli u dłużnika zajętej wierzytelności oraz po drugie - stwierdzenie w wyniku kontroli, że dłużnik bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności.

Odnośnie pierwszej z wymienionych przesłanek, organ odwoławczy wskazał, że art. 71a § 1 u.p.e.a. uprawnia, a nie obliguje organ egzekucyjny do przeprowadzania u dłużników zajętej wierzytelności kontroli prawidłowości realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego. Z akt sprawy wynika, że dłużnik zajętej wierzytelności pismem z dnia 16 października 2019r. (jednak z dokumentu elektronicznego znajdującego się w aktach sprawy wynika, że jest to pismo z dnia 14 października 2019r.) sam poinformował organ egzekucyjny, iż zobowiązana występowała jako kontrahent Zarządu Budynków Komunalnych w K., czyli jednostki podległej dłużnikowi, w miesiącach: kwiecień, sierpień, grudzień 2018r. i wskazał faktury oraz kwoty należne zobowiązanej, a także daty ich realizacji. Z tej przyczyny uznano, że przeprowadzenie kontroli nie jest konieczne.

DIAS w K. podkreślił, że zgodnie z art. 89 § 1 u.p.e.a., organ egzekucyjny w zawiadomieniu o zajęciu z dnia 20 marca 2018r., a następnie w zawiadomieniu o zajęciu z dnia 2 października 2019r. poinformował dłużnika, aby należnej od niego kwoty nie uiszczał zobowiązanej, lecz należną kwotę przekazał organowi egzekucyjnemu na pokrycie należności. Zatem dłużnik zajętej wierzytelności w chwili realizacji płatności zobowiązanej, tj. w dniach: 30 kwietnia 2018r., 6 sierpnia 2018r., 23 sierpnia 2018r., 27 grudnia 2018r. i 28 grudnia 2018r. był poinformowany, że powinien należną kwotę przekazać organowi egzekucyjnemu na pokrycie należności. Zresztą z pisma z dnia 16 października 2019r. wynika, iż dłużnik miał wiedzę o powyższej okoliczności, jednak tłumaczył się, że nie mógł przekazać organowi egzekucyjnemu należnej kwoty, gdyż Urząd Miasta K. nie posiada bazy danych wszystkich kontrahentów na rzecz których na bieżąco wypłacane jest wynagrodzenie za usługi i towary.

DIAS w K. zaznaczył, że zgodnie z art. 67a § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny może z mocy samego zajęcia wierzytelności lub innego prawa majątkowego albo ruchomości wykonywać wszelkie prawa zobowiązanego w zakresie niezbędnym do prowadzenia egzekucji. Z przepisu tego jednoznacznie wynika, że organ egzekucyjny zajmując przedmiotową wierzytelność wstąpił w prawa i obowiązki zobowiązanej, a fakt zajęcia wierzytelności nie zmienił charakteru stosunku prawnego między dłużnikiem zajętej wierzytelności a zobowiązaną, w której miejsce wstępuje organ egzekucyjny.

Powyższe wyjaśnienia wskazują zdaniem organu II instancji, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności.

Jednocześnie DIAS w K. wskazał, że do typu prac wykonywanych przez kontrahentów dłużnika ma zastosowanie art. 89 § 2 zdanie 2 u.p.e.a. z którego wynika, że zajęcie wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług dotyczy również wierzytelności, które nie istniały w chwili zajęcia, a powstaną po dokonaniu zajęcia z tytułu tych dostaw, robót i usług.

Zgodnie z powyższym przepisem wierzytelności zobowiązanej względem dłużnika zajętej wierzytelności wynikające z ww. faktur również będą podlegać zajęciu dokonanym przez organ egzekucyjny na podstawie ww. zawiadomień o zajęciu.

DIAS w K. stwierdził, że organ I instancji dokonał prawidłowej wykładni art. 71a § 9 u.p.e.a. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się bowiem, że podstawą do uchylania się przez dłużnika zajętej wierzytelności od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu - w rozumieniu przepisu art. 71a § 9 u.p.e.a. - mogą być tylko takie okoliczności prawne, które umożliwiają mu skuteczne uchylanie się od wykonania zobowiązania względem wierzyciela (np. zarzut przedawnienia, potrącenia itp.). Użyty w treści art. 71a § 9 u.p.e.a. zwrot normatywny "bezpodstawnie uchyla się" należy interpretować jako przesłankę prawną, a nie faktyczną.

Odpowiadając na zarzut zawarty w zażaleniu, iż został naruszony art. 71a § 9 w związku z art. 168c u.p.e.a., organ II instancji wyjaśnił, że dłużnik zajętej wierzytelności w piśmie z dnia 16 października 2019r. uznał wierzytelność zobowiązanej, jednak brak realizacji zajęcia tłumaczył dużą ilością kontrahentów i niemożliwością rozpoznania, który z nich był w danym momencie zobowiązanym wobec organu egzekucyjnego. DIAS w K. podkreślił w tym miejscu, że dłużnik zajętej wierzytelności pomimo, iż pierwsze zajęcie otrzymał w dniu 23 marca 2018r., to informację, że uznaje zajętą wierzytelność zobowiązanej, przesłał dopiero pismem z dnia 16 października 2019r.

Organ II instancji wskazał, że powyższe zajęcie dłużnik otrzymał na długo przed pierwszą realizacją płatności na rzecz zobowiązanej, która miała miejsce w dniu 30 kwietnia 2018r. Takie postępowanie rodzi podejrzenie, iż celowo dłużnik wcześniej nie poinformował organu egzekucyjnego o uznaniu wierzytelności, aby móc argumentować, że w momencie wydania przez organ egzekucyjny postanowienia określającego wysokość kwoty nieprzekazanej, wierzytelność nie istniała.

Zdaniem organu II instancji takie postępowanie dłużnika było niedopuszczalne i dlatego wydanie przez organ egzekucyjny postanowienia określającego wysokość kwoty nieprzekazanej nie naruszyło art. 71a § 9 u.p.e.a.

Natomiast przytoczone przez stronę wyroki sądowe odnoszą do innych stanów faktycznych niż w przedmiotowej sprawie, zwłaszcza gdy zostaną wzięte pod uwagę okoliczności podane powyżej.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie G. K. zarzuciła naruszenie:

- art. 71a § 9 u.p.e.a. poprzez jego niewłaściwą wykładnię i uznanie, że wydanie postanowienia w sprawie określenia wysokości nieprzekazanej organowi egzekucyjnemu wierzytelności dotyczy nie tylko kwot wierzytelności będących jeszcze w dyspozycji dłużnika zajętej wierzytelności, ale także kwot wypłaconych tj. wierzytelności wygasłych,

- art. 71a § 9 u.p.e.a. poprzez jego niewłaściwą wykładnię i określenie w dniu 28 października 2019r. wysokości nieprzekazanej organowi egzekucyjnemu wierzytelności w wysokości większej niż istniejąca w chwili wydania zaskarżonego postanowienia tj. na kwotę 176.408,12 zł, gdy sam organ egzekucyjny zawiadomieniem z dnia 2 października 2019r. ograniczył wysokość zajęcia do kwoty 92 680,35 zł,

- art. 90 § 2 u.p.e.a. poprzez jego niewłaściwą wykładnię i uznanie, że zajęcie dokonane w dniu 23 marca 2018r. na podstawie zawiadomienia Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] z dnia 20 marca 2018r. nr 1211 [...] było skuteczne względem G. K., w sytuacji gdy dłużnikiem był Zarząd Budynków Komunalnych w K. (jednostka budżetowa G. K.),

- art. 89 § 1 i 2 u.p.e.a. poprzez ich niewłaściwą wykładnię i uznanie, że zajęcie dokonane w dniu 23 marca 2018r. na podstawie zawiadomienia Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] z dnia 20 marca 2018r. nr [...] 711.1070779.2018.1 było skuteczne, gdy w zawiadomieniu nie wskazano tytułu prawnego konkretyzującego w minimalny sposób wierzytelność podlegająca zajęciu,

- art. 89 § 2 u.p.e.a. poprzez jego niewłaściwą wykładnię i uznanie, że zajęcie dokonane w dniu 23 marca 2018r. na podstawie zawiadomienia Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] z dnia 20 marca 2018r. nr [...] 711.1070779.2018.1 było skuteczne i odnosiło się do wierzytelności powstałych po dacie zajęcia,

- art. 6 i art. 8 oraz art. 104 § 2 i art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 Kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 18 i art. 71a § 9 u.p.e.a., poprzez nieuprawnione rozszerzenie zakresu rozpoznawanej sprawy także na stan faktyczny dotyczący zajęcia innej wierzytelności pieniężnej nr [...] z 2 października 2019r., gdy zaskarżone postanowienie z dnia 28 października 2019r. nr [...] Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] dotyczyło sprawy realizowanej na podstawie zawiadomienia o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej z dnia 20 marca 2018r. nr [...],

- art. 6 i art. 8 oraz art. 124 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 18 i art. 89 § 3 pkt 1 lit. a u.p.e.a., poprzez niewłaściwe ustalenie stanu faktycznego i przyjęcie, że G. K. uznała zajętą wierzytelność w piśmie z dnia 16 października 2019r.

W oparciu o powyższe zarzuty strona skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] w całości, ewentualnie uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Nadto Gmina wniosła o rozstrzygnięcie o kosztach postępowania według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w K. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

W piśmie procesowym z dnia 8 kwietnia 2020r. skarżąca Gmina dokonała ponownej analizy stanu faktycznego sprawy i wyjaśniła, że w istocie przyczyną zaistniałej sytuacji było udzielenie informacji w oparciu o dane wynikające z rejestru JPK_VAT GMK. Udzielając odpowiedzi Naczelnikowi Urzędu Skarbowego [...], skarżąca wypełniała obowiązek informacyjny zgodnie z aktualnie posiadaną najlepszą wiedzą wynikającą z dostępnego na poziomie UMK rejestru - danych ujętych w pliku JPK_VAT.

Nie dysponując na poziomie UMK innym rejestrem obejmującym 347 jednostek, pozostawała w przekonaniu, że przekazana informacja jest kompletna, rzetelna, a tym samym nastąpiła pełna realizacja obowiązku, o którym mowa w art. 89 § 3 u.p.e.a. Każdorazowo przy udzieleniu informacji weryfikowana była baza kontrahentów UMK, która liczy ponad 277 tyś. podmiotów.

W ocenie strony skarżącej opisane działania były podejmowane z możliwie najwyższą starannością w oparciu o otrzymane informacje i posiadaną wiedzą.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Stosownie do art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym (Dz. U. z 2019r. poz. 2325 ze zm., powoływanej dalej jako "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zobowiązany jest natomiast do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych nie podnoszonych w skardze, które są związane z materią zaskarżonych aktów administracyjnych. Orzekanie odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa.

Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). W razie stwierdzenia braku podstaw do uchylenia decyzji bądź postanowienia, sąd skargę oddala na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Jednocześnie zaznaczyć trzeba, że korzystając z uprawnienia, które przyznaje sądowi administracyjnemu art. 119 pkt 3 p.p.s.a. w związku z art. 120 p.p.s.a., dopuszczający możliwość rozpoznania w postępowaniu uproszczonym skargi, której przedmiotem jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę, co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, Sąd procedował w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.

Badając rozpoznawaną sprawę w tak zakreślonych granicach, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie nie dostrzegł takiego naruszenia prawa, które mogłoby skutkować koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego je postanowienia organu I instancji.

Przedmiotem kontroli Sądu było postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z dnia 22 stycznia 2020r. utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] z dnia 28 października 2019r. w sprawie określenia wysokości nieprzekazanej kwoty zajętej wierzytelności.

Podstawę wydania zaskarżonego postanowienia stanowił m.in. art. 71a § 9 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2019r. poz. 1438 ze zm.), powoływanej dalej jako "u.p.e.a.", zgodnie, z którym jeżeli w wyniku kontroli stwierdzono, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności, albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu, organ ten wydaje postanowienie, w którym określa wysokość nieprzekazanej kwoty.

Z akt administracyjnych sprawy wynika, że organ egzekucyjny, na podstawie zawiadomienia z dnia marca 2018r. nr [...] dokonał u strony skarżącej (Gminy Miejskiej K. - Zarząd Budynków Komunalnych w K.) zajęcia wierzytelności pieniężnej zobowiązanej "E." sp. z o.o. w kwocie 812.840,26 zł, zaktualizowanej zawiadomieniem z dnia 2 października 2019r. do kwoty 92.680.35 zł.

Strona skarżąca jako dłużnik zajętej wierzytelności, pismem z dnia 16 października 2019r. poinformowała, że "E." sp. z o.o. występowała jako kontrahent Zarządu Budynków Komunalnych w K. w miesiącach: kwiecień, sierpień, oraz grudzień 2018r. i wskazała faktury: nr [...] z dnia 12 kwietnia 2018r, nr [...] z dnia 11 lipca 2018r., nr [...] z dnia 12 lipca 2018r., nr [...] z dnia 14 grudnia 2018r., nr [...] z dnia 19 grudnia 2018r. oraz kwoty należne zobowiązanej, a także daty ich realizacji.

Strona skarżąca (dłużnik zajętej wierzytelności) w tymże piśmie uznała wierzytelności zobowiązanej za kwiecień, sierpień, oraz grudzień 2018r. jednak wierzytelności te nie zostały przekazane na rzecz organu egzekucyjnego.

W tak ustalonym (i niekwestionowanym przez żadną ze stron) stanie faktycznym, przyjętym przez Sąd jako podstawa orzekania, strona skarżąca zakwestionowała zasadność wydania przez organ egzekucyjny zaskarżonego postanowienia (oraz poprzedzającego go postanowienia organu I instancji), którym określono jej wysokość nieprzekazanej kwoty 176.408.12 zł (łączna kwota wynikająca realizacji faktur wystawionych przez zobowiązaną na rzecz strony skarżącej w 2018r.), od której przekazania bezpodstawnie się uchyliła.

Przed przystąpieniem do oceny zasadności zarzutów podniesionych przez stronę skarżącą, Sąd postanowił odnieść się do kwestii wydania przez organ egzekucyjny postanowienia w trybie art. 71a § 9 u.p.e.a. bez uprzedniego przeprowadzenia u skarżących jako dłużnika zajętej wierzytelności kontroli prawidłowości realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego, o której mowa w § 1 tego przepisu.

Wprawdzie okoliczność ta nie została wprost podniesiona przez stronę skarżącą, to jednak Sąd orzekając w granicach sprawy nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.); zobowiązany jest zatem stwierdzone uchybienie organów ocenić w świetle art. 145 § 1 p.p.s.a.

Mając na uwadze powyższe wskazać należy na regulacje zawarte w przepisach u.p.e.a.

Zgodnie z art. 71a § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny uprawniony jest do przeprowadzania u dłużników zajętej wierzytelności, z wyłączeniem banków, kontroli prawidłowości realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego, z zastrzeżeniem § 2.

Z kolei art. 71a § 9 u.p.e.a. stanowi, że jeżeli w wyniku kontroli stwierdzono, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu, organ ten wydaje postanowienie, w którym określa wysokość nieprzekazanej kwoty.

Postanowienie wydane na podstawie art. 71a § 9 u.p.e.a. stanowi konsekwencję dokonanego uprzednio przez organ egzekucyjny zajęcia wierzytelności zobowiązanego u jej dłużnika i stwierdzenia, iż dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu. Celem tego postępowania, które może być poprzedzone czynnościami kontrolnymi, o których mowa w art. 71a § 1-7 u.p.e.a. jest jedynie ustalenie okoliczności, czy dłużnik zajętej wierzytelności nie uchylił się od przekazania tej wierzytelności organowi egzekucyjnemu, który dokonał jej zajęcia.

W przypadku stwierdzenia zaistnienia tych okoliczności, poprzez wydanie postanowienia, o którym mowa w art. 71a § 9 u.p.e.a. następuje konkretyzacja obowiązku dłużnika zajętej wierzytelności, określenie jego charakteru i zakresu (por. wyrok NSA z dnia 26 stycznia 2010r., sygn. akt II FSK 1458/08).

Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podziela ocenę prawną, wyrażoną m.in. przez WSA w wyroku z dnia 27 września 2011r., sygn. akt I SA/Gd 633/11 w myśl której, przeprowadzenie przez organ egzekucyjny czynności kontrolnych wskazanych w art. 71a § 1 u.p.e.a. nie jest konieczne, gdy materiał dowodowy sprawy, zgromadzony z uwzględnieniem art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 18 u.p.e.a. pozwoli na stwierdzenie, że doszło do bezpodstawnego uchylenia się dłużnika od wpłaty zajętej wierzytelności.

Zdaniem Sądu zebrany w sprawie materiał dowodowy, w szczególności treść składanych przez stronę skarżącą pism i dołączonych do nich dokumentów, w sposób wystarczający potwierdzał, że strona skarżąca bezpodstawnie uchyliła się od przekazania organowi egzekucyjnemu zajętej wierzytelności. W konsekwencji nie było potrzeby przeprowadzania kontroli.

Przepis zawarty w art. 89 § 1 u.p.e.a. stanowi, że organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności pieniężnej innej, niż określona w art. 72-85 u.p.e.a., przez przesłanie do dłużnika zobowiązanego zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego i jednocześnie wzywa dłużnika zajętej wierzytelności, aby należnej od niego kwoty do wysokości egzekwowanej należności wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi bez zgody organu egzekucyjnego nie uiszczał zobowiązanemu, lecz należną kwotę przekazał organowi egzekucyjnemu na pokrycie należności. Zajęcie wierzytelności jest dokonane z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu. Zajęcie wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług dotyczy również wierzytelności, które nie istniały w chwili zajęcia, a powstaną po dokonaniu zajęcia z tytułu tych dostaw, robót i usług (art. 89 § 2 u.p.e.a.). Jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia, o którym mowa w § 1, organ egzekucyjny wzywa dłużnika zajętej wierzytelności, aby w terminie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia złożył oświadczenie dotyczące tego czy:

a) uznaje zajętą wierzytelność zobowiązanego,

b) przekaże organowi egzekucyjnemu z zajętej wierzytelności kwoty na pokrycie należności lub z jakiego powodu odmawia tego przekazania, i c) w jakim sądzie lub przed jakim organem toczy się albo toczyła się sprawa o zajętą wierzytelność (art. 89 § 3 pkt 1 u.p.e.a.).

Jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia, o którym mowa w § 1 powołanego przepisu organ egzekucyjny zawiadamia zobowiązanego, że nie wolno mu zajętej kwoty odebrać ani też rozporządzać nią (art. 89 § 3 pkt 2 u.p.e.a.).

Jak stanowi z kolei art. 91 u.p.e.a., jeżeli dłużnik zajętej wierzytelności uchyla się od przekazania zajętej kwoty organowi egzekucyjnemu, mimo że wierzytelność została przez niego uznana i jest wymagalna, stosuje się odpowiednio przepisy art. 71b u.p.e.a.

W ocenie Sądu wymogi wskazane powyżej zostały spełnione bowiem bezsporne w rozpoznawanej sprawie jest, że strona skarżąca pismem z dnia 16 października 2019r. sama poinformowała organ egzekucyjny, że zobowiązana spółka występowała jako kontrahent strony skarżącej w miesiącach kwiecień, sierpień, grudzień 2018r. i wskazała nawet konkretne faktury oraz kwoty należne zobowiązanej i daty ich realizacji.

Zgodnie z art. 71b u.p.e.a., jeżeli dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu, zajęta wierzytelność albo część wierzytelności może być ściągnięta od dłużnika zajętej wierzytelności w trybie egzekucji administracyjnej. Podstawą wystawienia tytułu wykonawczego jest postanowienie, o którym mowa w art. 71a § 9 u.p.e.a. Tytuł wykonawczy wystawia organ egzekucyjny, który dokonał u dłużnika zajętej wierzytelności zajęcia wierzytelności.

Z przywołanego już przez Sąd przepisu art. 71a § 9 u.p.e.a. wynika, że przesłankami do określenia dłużnikowi wysokości nieprzekazanych (organowi egzekucyjnemu) wierzytelności przysługujących zobowiązanemu są: (1) fakt ich zajęcia przez organ egzekucyjny (w stosownym trybie); (2) bezpodstawne uchylanie się dłużnika od przekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu.

W zakresie pierwszej przesłanki należy wskazać, że w rozpoznawanej sprawie okoliczność zajęcia wierzytelności zobowiązanej, przysługujących mu wobec strony skarżącej jako dłużnika zajętej wierzytelności, zawiadomieniem doręczonym w dniu 23 marca 2018r., jest niewątpliwa i nie jest kwestionowana przez stronę skarżącą.

W odniesieniu do drugiej, tj. wydania orzeczenia, o którym mowa w art. 71a § 9 u.p.e.a., do przeanalizowania pozostaje kwestia "bezpodstawnego uchylania się" od przekazania zajętej wierzytelności.

Zwrot normatywny "bezpodstawnie uchyla się" należy interpretować jako przesłankę prawną, a nie faktyczną. Innymi słowy uchylanie się przez dłużnika zajętej wierzytelności od jej przekazania organowi egzekucyjnemu z przyczyn faktycznych, na przykład trudnej sytuacji ekonomicznej lub jak w przypadku tej sprawy tłumaczenia się strony skarżącej ilością kontrahentów figurującej w bazie strony skarżącej, będzie stanowiło podstawę do wydania postanowienia określającego wysokość nieprzekazanej kwoty.

Pogląd ten jest powszechnie akceptowany zarówno w orzecznictwie jak i piśmiennictwie prawniczym (por. wyrok NSA z dnia 21 czerwca 2007r., sygn. akt I FSK 984/06, wyrok NSA z dnia 14 czerwca 2007r., sygn. akt II FSK 751/06, por. R. Hauser, A. Skoczylas (red), Postępowanie egzekucyjne w administracji, Komentarz, Warszawa 2011, s. 370; D. Jankowiak, Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym, Komentarz, Wrocław 2011, s. 780). Przyjęcie poglądu, że uwzględnienie np. sytuacji finansowej dłużnika zajętej wierzytelności jako podstawy do odmowy przekazania zajętych wierzytelności organowi egzekucyjnemu prowadziłoby do uznania, że uprawnienia organu egzekucyjnego korzystającego z egzekucyjnego trybu realizacji zobowiązania byłyby mniejsze aniżeli głównego zobowiązanego będącego wierzycielem dla dłużnika zajętej wierzytelności.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że podstawą do uchylania się przez dłużnika zajętej wierzytelności od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu - w rozumieniu powołanego przepisu - mogą być tylko takie okoliczności prawne, które umożliwiają mu skuteczne uchylanie się od wykonania zobowiązania względem wierzyciela, jak na przykład zarzut przedawnienia, potrącenia itp. (por. wyrok NSA z dnia 21 czerwca 2007r., sygn. akt I FSK 984/06).

Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że skoro strona skarżąca - co wymaga podkreślenia - wbrew jasno określonym obowiązkom dokonała wypłaty na rzecz zobowiązanej wynikających: z faktury nr [...] kwoty 1.920,00 zł w dniu 30 kwietnia 2018r. z faktury nr [...] kwoty 85.073,17 zł w dniu 6 sierpnia 2018r., z faktury nr [...]/2018 kwoty 28.506,74 zł w dniu 23 sierpnia 2018r., z faktury nr [...] kwoty 2.400,00 zł w dniu 28 grudnia 2018r., z faktury nr [...] kwoty 58.508,21 zł w dniu 27 grudnia 2018r. (łącznie w 2018r. kwoty 176.408,12 zł), objętych zajęciem, a okoliczność ta została stwierdzona przez organ egzekucyjny, to organ ten był zobowiązany i uprawniony wydać postanowienie w trybie art. 71a § 9 u.p.e.a. i skierować je do strony skarżącej.

Wymienione wyżej wypłaty nastąpiły po otrzymaniu przez stronę skarżącą zawiadomienia o zajęciu z dnia 20 marca 2018r. Zatem w datach realizacji w/w płatności, strona skarżąca była poinformowana, że należne kwoty powinna przekazać organowi egzekucyjnemu.

Zgodnie bowiem z procedurą przewidzianą w art. 89 § 1 i 2 u.p.e.a. z chwilą dokonania zajęcia wierzytelności pieniężnej dłużnik zajętej wierzytelności traci wszelkie uprawnienia do dysponowania zajętą wierzytelnością, a jego rola ogranicza się jedynie do przekazania kwoty zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu.

W kontekście powyższego należy odrzucić jako nieuzasadnione zarzuty naruszenia art. 71a § 9 i art. 89 § 1 i 2 u.p.e.a.

Natomiast wyjaśnienia strony skarżącej, zawarte w piśmie z dnia 16 października 2019r., a także w piśmie procesowym z dnia 8 kwietnia 2020r. stanowiącym uzupełnienie skargi wskazujące, że strona skarżąca nie mogła przekazać organowi egzekucyjnemu należnych kwot, gdyż nie posiadała bazy danych wszystkich kontrahentów na rzecz których na bieżąco wypłacane jest wynagrodzenie za usługi i towary, w świetle przedstawionych uregulowań prawnych, uznać należy za bezprzedmiotowe.

W ocenie Sądu wymaga podkreślenia również, że strona skarżąca nie może żądać uchylenia zgodnego z prawem postanowienia tylko z tego powodu, iż wskutek własnych uchybień i braku właściwej informacji o kontrahentach realizujących usługi w podległych jednostkach organizacyjnych, naruszyła normy ustawowe w sposób jasny określające zasady jej działania i naraziła się na określone (negatywne) konsekwencje tego uchybienia.

Nie można zgodzić się także z zarzutem naruszenia art. 90 § 2 u.p.e.a. podważającym skuteczność zawiadomienia z dnia 20 marca 2018r. z tego powodu, że zostało skierowane do G. K., a nie bezpośrednio do ZBK w K. (jednostki budżetowej G. K.). Przypomnieć należy, że strona skarżąca uznała się za adresata zajęcia z dnia 20 marca 2018r., potwierdza to m.in. treść pisma z dnia 16 października 2019r.

Nie może się również ostać zarzut naruszenia art. 6, art. 8 oraz art. 104 § 2, art. 124 § 2 i art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 18 u.p.e.a. W ocenie Sądu organy obu instancji wydały swoje rozstrzygnięcia w oparciu na niekwestionowane przez stronę skarżącą ustalenia faktyczne. Organy w niniejszej sprawie prowadziły postępowanie w sposób budzący zaufanie do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania. Organ II instancji w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia wyjaśnił dlaczego nie uwzględnił zażalenia. Wbrew twierdzeniom strony skarżącej, przedmiotem oceny organów obu instancji był brak stosownej reakcji na pierwotne zawiadomienie o zajęciu nr [...] z dnia 20 marca 2018r.

Skoro zatem strona skarżąca, mimo braku jakikolwiek przeszkód prawnych i mimo uznania zajęcia, nie przekazała zajętych przez organ egzekucyjny wierzytelności, to wydanie postanowienia, o którym mowa w art. 71a § 9 u.p.e.a. należało uznać za zasadne.

Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uznał, że zaskarżone postanowienie nie narusza prawa i działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.