Wyrok NSA, sygn. akt II FSK 1118/05
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2006-08-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 7 par. 2
journal: Dz.U. 1991 nr 36 poz 161
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Grzegorz Krzymień (spr.), Sędzia NSA Jacek Brolik, Sędzia NSA Jerzy Rypina, Protokolant Magdalena Gródecka, po rozpoznaniu w dniu 30 sierpnia 2006 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Wojciecha S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 3 grudnia 2004 r. sygn. akt I SA/Ka 2949/03 w sprawie ze skargi Wojciecha S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 28 listopada 2003 r. (...) w przedmiocie zarzutu w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego 1) oddala skargę kasacyjną, 2) nakazuje wypłacić pełnomocnikowi Skarżącego radcy prawnemu Jackowi T. z kasy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach kwotę 650,76 zł /słownie: sześćset pięćdziesiąt złotych siedemdziesiąt sześć groszy/ wraz z podatkiem od towarów i usług w kwocie 39,60 zł /słownie: trzydzieści dziewięć złotych sześćdziesiąt groszy/ tytułem zwrotu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 3 grudnia 2004 r., I SA/Ka 2949/03, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę Wojciecha S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. w przedmiocie zarzutu w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego obejmującego należności z tytułu nieopłaconej składki na ubezpieczenie zdrowotne za miesiąc grudzień 1999 r. W uzasadnieniu powyższego wyroku wskazano, iż zawiadomieniem z dnia 28 sierpnia 2003 r. dokonano zajęcia świadczenia z ubezpieczenia społecznego zobowiązanego. Odpis tytułu wykonawczego wraz z zajęciem renty doręczono skarżącemu w dniu 2 września 2003 r. Zdaniem Skarżącego, w postępowaniu tym zastosowano zbyt uciążliwy środek egzekucyjny. Jak wskazał organ odwoławczy zastosowanie innych środków egzekucyjnych, tj. egzekucji z rachunku bankowego jak i wierzytelności wskazanych przez dłużnika, okazało się w większości nieskuteczne. Również próba odzyskania przez ZUS swoich należności poprzez egzekucję z kwot uzyskanych ze sprzedaży nieruchomości przy ul. L. 1 w C., stanowiącej własność spółki "M." /której wspólnikiem był m.in. Skarżący/ nie przyniosła oczekiwanych rezultatów z braku jej nabywców. Skoro jedynym skutecznym środkiem egzekucyjnym okazało się zajęcie świadczenia rentowego, brak było - zdaniem organu - możliwości wyboru mniej uciążliwego środka.

Oddalając skargę Wojciecha S. na powyższe postanowienie, Sąd podniósł, że art. 7 par. 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji /Dz.U. 1991 nr 36 poz. 161 ze zm./ stanowi, iż organ egzekucyjny stosuje środek egzekucyjny, który prowadzi bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku środków egzekucyjnych - środek lub środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. Z treści cyt. przepisu jednoznacznie wynika konieczność zastosowania takiego środka lub środków egzekucyjnych, które umożliwią pokrycie powstałych zaległości. Natomiast zastosowanie najmniej uciążliwego środka egzekucyjnego może mieć miejsce w przypadku istnienia w tym względzie możliwości wyboru. W rozpatrywanej sprawie jedynym źródłem wykonania, objętego postępowaniem egzekucyjnym obowiązku, były wpływy z realizacji zajęcia świadczenia rentowego. Wskazywane bowiem przez Skarżącego wierzytelności zostały już zajęte /podobnie jak rachunki bankowe/ na podstawie tytułów wykonawczych sporządzonych przeciwko spółce cywilnej "M." i obejmowały wyłącznie zaległości spółki. Podobnie było z nieruchomością będącej własnością tej firmy, której zresztą nie udało się sprzedać. Wobec tego realizacja opisywanych przez Skarżącego środków egzekucyjnych pozostawała bez wpływu na wysokość i wymagalność zadłużenia obejmującego obowiązkową składkę na ubezpieczenie zdrowotne. Skoro zatem organy egzekucyjne mogły zastosować tylko zajęcie świadczenia rentowego, jako jedyny skuteczny środek egzekucyjny, to zarzuty dotyczące zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, naruszenia zasady celowości działania, zastosowania represji wobec dłużnika, zdaniem Sądu były nieuzasadnione.

Skargę kasacyjną od powyższego orzeczenia, wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji, oparto na obydwu podstawach określonych w art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm./, dalej p.p.s.a. W ramach zarzutów procesowych powołano 145 par. 1 pkt 1 p.p.s.a. i art. 7 par. 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Natomiast naruszenia prawa materialnego strona upatrywała w niezastosowaniu art. 860 par. 1 i 870 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny /Dz.U. nr 16 poz. 93 ze zm./ dalej Kc. W uzasadnieniu powyższych zarzutów podniesiono, że Skarżący prowadził działalność gospodarczą, w wyniku której posiada wierzytelności wobec firm "Ex." w W. oraz "Ec." w P., a których wartość znacznie przekracza wartość przedmiotu postępowania egzekucyjnego. Egzekucja z ww. wierzytelności byłaby mniej dolegliwa dla Skarżącego niż zajęcie jedynego źródła utrzymania, jakim jest renta. Podobne spostrzeżenia odniesiono do kwestii sprzedaży nieruchomości przy ul. L. 1 w C., wskazując, że służyła ona dłużnikowi do prowadzenia działalności gospodarczej, a zatem nie jest mu potrzebna w życiu codziennym, w przeciwieństwie do świadczeń z tytułu renty. Zdaniem Skarżącego Sąd I instancji podtrzymał chybioną argumentację organów podatkowych, iż jest to "nieruchomość będąca własnością firmy" /podobnie jak ww. wierzytelności/. Wbrew powyższemu stanowisku spółka cywilna jest umową cywilną /art. 860 i nast. Kc/, nie posiada ona osobowości prawnej i nie jest zaliczana do kategorii tzw. "ułomnych osób prawnych". Majątek takiej spółki /w tym należne jej wierzytelności oraz nieruchomości/ w istocie stanowi majątek wspólników, objęty współwłasnością łączną. Stąd wskazana wyżej nieruchomość, jak i wierzytelności nie są własnością spółki cywilnej "M.", tylko wspólnym Skarżącego i jego wspólnika w tej spółce. Bez znaczenia jest zatem okoliczność, że powyższe składniki majątkowe były również przedmiotem egzekucji w celu realizacji zobowiązań spółki. Prawo cywilne dopuszcza możliwość egzekucji z praw przysługujących wspólnikowi na wypadek wystąpienia lub rozwiązania spółki cywilnej /art. 870 Kc/. W konsekwencji egzekwujący może nawet wypowiedzieć udział takiego wspólnika w spółce. Ponieważ w przedmiotowej sprawie zaistniały przesłanki określone w art. 870 Kc, możliwe było prowadzenie egzekucji poprzez zajęcie praw skarżącego przysługujących mu na wypadek wystąpienia ze spółki. Umożliwiłoby to wierzycielowi prowadzenie egzekucji właśnie z ww. wierzytelności i nieruchomości objętych współwłasnością łączną.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie podkreślić należy, iż postępowanie wywołane wniesieniem skargi kasacyjnej od orzeczenia sądu wojewódzkiego jest postępowaniem wysoce sformalizowanym. Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej wynikające z art. 183 par. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm./ - zwanej dalej p.p.s.a. - oznacza, iż kierunki i zakres badania legalności zaskarżonego orzeczenia, wyznacza strona wnosząca skargę kasacyjną w oparciu o art. 174 p.p.s.a. A zatem, Sąd nie może uzupełniać i domniemywać treści podstaw skargi kasacyjnej oraz jej wniosków wypowiadając się wyłącznie co do trafności sformułowanych przez stronę elementów konstrukcyjnych skargi kasacyjnej wyznaczających jej granice. Wniesiony w niniejszej sprawie środek odwoławczy zarzucając w petitum naruszenie przepisów postępowania, wskazuje jedynie mające zastosowanie w postępowaniu przed organami egzekucyjnymi przepisy ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji /Dz.U. 1991 nr 36 poz. 161 ze zm./. Taki zarzut, w świetle art. 174 p.p.s.a., nie może być uznany za samodzielną podstawę zaskarżenia wyroku Sądu I instancji o której mowa w punkcie 2 powołanego przepisu. Naczelny Sąd Administracyjny uznał jednak, przy najbardziej liberalnej, a jednocześnie dopuszczalnej wykładni art. 183 p.p.s.a., iż - wobec powołania art. 145 par. 1 pkt 1 lit. "c" p.p.s.a. w treści uzasadnienia skargi kasacyjnej - zarzut dotyczący art. 7 par. 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji może być merytorycznie rozpatrywany. Zdaniem Skarżącego, w sprawie naruszono wskazany przepis poprzez pominięcie przez organ egzekucyjny zasady stosowania najmniej uciążliwego dla zobowiązanego środka egzekucyjnego. Podkreślić jednakże należy, iż postępowanie sądowe zainicjowane skargą na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 28 listopada 2003 r. dotyczy specyficznego środka prawnego przysługującego dłużnikowi na podstawie cytowanej ustawy, jakim jest możliwość zgłaszania zarzutów w sprawie prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Zaskarżona decyzja została wydana w oparciu o art. 34 par. 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji i to przede wszystkim zastosowanie w sprawie tego procesowego przepisu było oceniane przez Sąd I instancji. Oceny tej nie można skutecznie podważać, wbrew twierdzeniom skargi kasacyjnej, samym zarzutem naruszenia art. 7 par. 2 tejże ustawy /bez powiązania go z powoływanym art. 34 ustawy/. Odnosząc się natomiast do zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego należy zauważyć, iż sąd administracyjny powołanych przepisów /art. 860 i 870 Kc/ nie stosuje, a jedynie ocenia ich zastosowanie przez organy egzekucyjne. Zdaniem Skarżącego, w sprawie naruszono powołane przepisy, bowiem Sąd I instancji uznał, że niedopuszczalna była - sugerowana przez dłużnika - egzekucja z nieruchomości stanowiącej własność spółki cywilnej której wspólnikiem był Wojciech Stępień, czy możliwość wypowiedzenia przez wierzyciela udziału Skarżącego w spółce. Z zarzutem tym nie można się zgodzić, bowiem sąd wojewódzki w zaskarżonym wyroku nie stwierdził, iż egzekucja ze wskazanych powyżej środków egzekucyjnych była niedopuszczalna. Uznając ją za prawnie możliwą, Sąd I instancji słusznie podkreślił, iż egzekucja ta okazałaby się nieefektywna: wskazane wierzytelności /podobnie jak rachunki bankowe/ zostały już bowiem zajęte na podstawie innych tytułów wykonawczych, a nieruchomości przy ul. L. 1 w C. nie udało się sprzedać. Zgodnie natomiast z art. 7 par. 2 powołanej ustawy organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków - środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. Z przepisu tego jednoznacznie wynika konieczność zastosowania takiego środka lub środków egzekucyjnych, które umożliwią pokrycie powstałych zaległości, a zastosowanie najmniej uciążliwego środka egzekucyjnego może mieć miejsce w przypadku istnienia w tym względzie możliwości wyboru /por. wyrok NSA z dnia 9 lutego 2000 r., I SA/Gd 213/98 - Lex 40392/. Jak wynika z akt niniejszej sprawy, organ podatkowy nie mógł zastosować innych - poza egzekucją z renty - środków egzekucyjnych, bowiem te nie doprowadziłyby do wyegzekwowania należności. Skoro zatem nie dysponował kilkoma środkami egzekucyjnymi, które doprowadziłyby bezpośrednio do wykonania obowiązku, nie mógł rozważać stopnia ich uciążliwości dla zobowiązanego.

Wobec wykazania, iż zarzuty powołane w skardze kasacyjnej okazały się bezzasadne, Naczelny Sąd Administracyjny - na podstawie art. 184 p.p.s.a. - orzekł jak w punkcie pierwszym sentencji. O zwrocie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu przez radcę prawnego ponoszonych przez Skarb Państwa rozstrzygnięto na podstawie art. 250 p.p.s.a. oraz par. 14 ust. 2 pkt 2 lit. "a" w zw. z par. 15 pkt 1 i 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu /Dz.U. nr 163 poz. 1349 ze zm./.