Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 249/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2016-12-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6200 Choroby zawodowe
Hasła tematyczne: Inspekcja sanitarna
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 3, art. 134, art. 151
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: Art. 7, art. 10, art. 77 , art. 78, art.79, art. 80 , art. 81, art. 84, art. 107
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: Art. 235,
journal: Dz.U. 1974 nr 24 poz 141
law: Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy.
article: Par. 8
journal: Dz.U. 2013 poz 1367
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Halina Jakubiec Sędziowie WSA Janusz Kasprzycki WSA Hanna Knysiak-Sudyka (spr.) Protokolant Małgorzata Krasowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 grudnia 2016 r. sprawy ze skargi T. B. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 15 grudnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej I. skargę oddala; II. przyznaje od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - na rzecz adwokat A. A. P. Kancelaria Adwokacka ul. [...] w K kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu podwyższoną o stawkę podatku od towarów i usług przewidzianą dla tego rodzaju czynności w przepisach o podatku od towarów i usług, obowiązującą w dniu orzekania o tych opłatach.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Inspektor Sanitarny decyzją z dnia 15 grudnia 2015 r., znak [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r. poz. 23 z późn. zm.; powoływanej dalej jako "k.p.a."), art. 5 punkt 4 a i art. 12 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (tekst jedn. Dz. U. z 2015 r., poz. 1412) oraz § 8 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r. poz. 1367) po rozpatrzeniu odwołania skarżącego T. B. z dnia 24 kwietnia 2014 r. od decyzji Powiatowego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] 2014 r., nr [...], znak: [...], o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej: pylicy płuc krzemowej wymienionej w poz. 3.1 wykazu chorób zawodowych, określonego w przepisach w sprawie chorób zawodowych, wydanych na podstawie art. 237 § 1 pkt 3-6 i § 11 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.

Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym: Powiatowy Inspektor Sanitarny w dniu [...] 2014 r. wydał decyzję nr [...], znak: [...], o braku podstaw do stwierdzenia u skarżącego choroby zawodowej, pylicy krzemowej płuc.

Od przedmiotowej decyzji skarżący złożył odwołanie do Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego. W odwołaniu skarżący zarzucił błędne przyjęcie przez jednostki orzecznicze braku podstaw do rozpoznania pylicy krzemowej płuc. W jego opinii występujące u niego dolegliwości są wynikiem pracy w narażeniu na czynniki szkodliwe występujące w środowisku pracy tj. pył zawierający wolną krystaliczną krzemionkę, promieniowanie podczerwone, tlenki żelaza, manganu i azotu. Skarżący wniósł również o przeprowadzenie ponownego badania lekarskiego przez jednostkę orzeczniczą II stopnia. W załączeniu do odwołania dołączył dokumentację medyczną tj. wyniki badań obrazowych klatki piersiowej (wyniki badań w formie papierowej).

Wojewódzki Inspektor Sanitarny wskazał, iż w wyniku przeprowadzonej oceny narażenia zawodowego ustalono, iż skarżący był zatrudniony w Zakładach Materiałów [...] S.A. w C (następca prawny M S.A.) w okresie od 25 października 1973 r. do 26 marca 2003 r. na stanowiskach: ślusarza utrzymania ruchu, ślusarza Oddziału Produkcyjnego, operatora urządzeń i wykonawcy pozostałych prac produkcyjnych oraz ślusarza spawacza. Skarżący wykonywał prace związane z remontem i konserwacją urządzeń technologicznych. Do jego obowiązków należało wykonywanie remontów urządzeń filtracyjnych i odciągowych, wymiana filtrów przeciwpyłowych, remonty i regeneracja form metalowych, wymiana form na prasach ciernych, wymiana wkładów i stempli na prasach obrotowych, szlifowanie wkładów, remonty i regeneracja form drewnianych, wymiana płyt i sit w młynach rurowych i młynach suchych, wymiana kół w młynach, spawanie elementów maszyn i urządzeń, szlifowanie złączy spawanych, a w ostatnim okresie, po 2000 roku, również pakowanie komponentów do produkcji w torby foliowe i papierowe.

Wyniki pomiarów przeprowadzonych w środowisku pracy wykazały występowanie na stanowiskach pracy skarżącego w latach 1973 - 2000 pyłu zawierającego powyżej 50% wolnej krystalicznej krzemionki, o stężeniach osiągających 24,2 mg/m3 (pył całkowity) oraz 1,9 mg/m3 (pył respirabilny), przekraczających zatem normatywy higieniczne, w latach 2000 - 2003 pyłu zawierającego 2 - 50 % wolnej krystalicznej krzemionki o stężeniach od 2,3 - 3,8 mg/m3 (pył całkowity) oraz 0,6 - 0.8 mg/m3 (pył respirabilny).

Skarżący był badany w Ośrodku Medycyny Pracy, który po przeprowadzonych badaniach wydał w dniu [...] 2014 r. orzeczenie lekarskie nr [...] o braku podstaw do rozpoznania pylicy krzemowej płuc.

W uzasadnieniu jednostka orzecznicza wyjaśniła, iż podstawą rozpoznania pylicy płuc jest stwierdzenie w wykonanych zdjęciach klatki piersiowej typowych zmian radiologicznych w obrębie pól płucnych dla pylicy krzemowej typu zacienień regularnych, okrągłych. Diagnostyka taka odbywa się poprzez porównanie wykonanych radiogramów badanego pacjenta ze standardami radiologicznymi rozpowszechnianymi przez Międzynarodowe Biuro Pracy ILO, zawierającymi wytyczne dotyczące rozpoznawania pylicy płuc i stosowania międzynarodowej klasyfikacji pylicy. Poprzez takie porównanie można stwierdzić, że w wykonanych aktualnie oraz dostępnych w dokumentacji medycznej zdjęciach radiologicznych badanego brak jest wyżej wymienionych zmian, upoważniających do rozpoznania pylicy krzemowej płuc.

Skarżący nie odwołał się od orzeczenia lekarskiego wydanego w I instancji w terminie przewidzianym rozporządzeniem.

Po zapoznaniu się z materiałem dowodowym i przytoczoną w odwołaniu argumentacją Wojewódzki Inspektor Sanitarny uznał, iż wydana decyzja organu I instancji jest merytorycznie uzasadniona.

Organ podniósł, iż zgodnie z art. 2351 Kodeksu Pracy za chorobę zawodową uważa się chorobę wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym.

Aby zatem doszło do stwierdzenia u danej osoby choroby zawodowej, schorzenie tej osoby powinno być wykazane w wykazie chorób zawodowych załączonym do rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych oraz powinno być spowodowane narażeniem zawodowym, przy czym związek przyczynowy między schorzeniem i narażeniem zawodowym powinien być stwierdzony bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem. Wydane na podstawie art. 237 § 1 pkt 3-6 i § 11 ustawy Kodeks pracy rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r. poz. 1367) określa sposób i tryb postępowania dotyczący rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych. Osoba zainteresowana, której dotyczy podejrzenie wystąpienia choroby zawodowej powinna być skierowana na badanie w celu rozpoznania choroby zawodowej do właściwej jednostki orzeczniczej. Następstwem wykonanego tam badania jest orzeczenie lekarskie o rozpoznaniu choroby zawodowej bądź o braku podstaw do jej rozpoznania wydane na podstawie wyników przeprowadzonych badań lekarskich i pomocniczych, dokumentacji medycznej pracownika, dokumentacji przebiegu zatrudnienia oraz oceny narażenia zawodowego. Bez wskazanych wyżej opinii lekarskich bądź sprzecznie z tymi opiniami, organ Państwowej Inspekcji Sanitarnej nie może dokonać we własnym zakresie rozpoznania choroby i ustalenia, czy rozpoznane schorzenie mieści się w wykazie chorób zawodowych, co nie oznacza zwolnienia organu orzekającego od obowiązku dokonania oceny orzeczenia lekarskiego w granicach wskazanych w art. 80 k.p.a. Organ nie może bowiem oprzeć swego rozstrzygnięcia w sprawie na opinii lekarskiej lakonicznej treści, nie zawierającej przekonującego i należytego uzasadnienia, bądź sprzecznej z przepisami prawa.

Wojewódzki Inspektor Sanitarny w związku z faktem, iż w treści odwołania znajdował się wniosek o przeprowadzenie ponownego badania w jednostce orzeczniczej II stopnia oraz w związku z zarzutami podnoszonymi w odwołaniu i dołączoną do niego przez skarżącego dokumentacją medyczną, wystąpił pismem z dnia 30 czerwca 2015 r. do Ośrodka Medycyny Pracy z prośbą o rozpatrzenie wniosku, analizę ww. dokumentacji i wydanie opinii medycznej w przedmiotowej sprawie.

W odpowiedzi z dnia 15 lipca 2015 r. jednostka orzecznicza wyjaśniła, iż odwołujący się był badany w grudniu 2013 roku w kierunku pylicy płuc krzemowej (pkt. 3.1 wykazu chorób zawodowych). Postępowanie diagnostyczno - orzecznicze zostało zakończone wydaniem orzeczenia lekarskiego nr [...] z dnia [...] 2014 r. o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej. Zgodnie z obowiązującymi przepisami, badany miał prawo złożyć wniosek o przeprowadzenie ponownego badania do jednostki orzeczniczego II stopnia w terminie 14 dni od daty otrzymania orzeczenia lekarskiego, za pośrednictwem jednostki orzeczniczej, w której wydano kwestionowane orzeczenie. Z takiego prawa pacjent w tym postępowaniu nie skorzystał. Ponadto, w przedmiotowym orzeczeniu lekarskim zalecono badanie kontrolne w Ośrodku Medycyny Pracy po roku, jednak do chwili obecnej skarżący nie zgłosił się na ponowne badanie. Dotychczas przeprowadzone kilkukrotnie postępowania w kierunku pylicy płuc u skarżącego zarówno w Ośrodku Medycyny Pracy jak i w Instytucie Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w trybie odwoławczym (m.in. w roku 2001, 2003, 2004, 2009, 2011) nie dały podstaw do rozpoznania choroby zawodowej wymienionej w punkcie 3.1 wykazu chorób zawodowych. Podstawą do rozpoznania pylicy płuc jest stwierdzenie w wykonanych radiogramach klatki piersiowej typowych zmian radiologicznych w obrębie pól płucnych o takim stopniu zaawansowania, które zgodnie ze standardami radiologicznymi rozpowszechnianymi przez Międzynarodowe Biuro Pracy ILO, zawierającymi wytyczne dotyczące rozpoznawania pylicy płuc i stosowania międzynarodowej klasyfikacji pylicy, spełniają kryteria pozwalające na rozpoznanie choroby zawodowej pod postacią pylicy płuc. Nie mając wglądu w klisze bądź zapis cyfrowy badań obrazowych klatki piersiowej, których dotyczą opisy badań przesłane przez Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego, nie można zająć stanowiska w kwestii rozpoznania choroby zawodowej (pylicy płuc). Biorąc pod uwagę powyższe przedmiotowa dokumentacja pozostaje bez wpływu na treść orzeczenia lekarskiego nr [...], jak również brak jest podstaw do przywrócenia terminu badania odwoławczego.

Wojewódzki Inspektor Sanitarny pismem z dnia 28 sierpnia 2015 r. zwrócił się do skarżącego o przesłanie posiadanych wyników badań TK oraz Rtg klatki piersiowej w formie kliszy bądź płyty CD, w celu ich przeanalizowania przez jednostkę orzeczniczą i ustalenia, czy mogą one mieć wpływ na treść wydanego w sprawie orzeczenia lekarskiego o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej pylicy płuc krzemowej. Po otrzymaniu ww. dokumentów przesłano je do jednostki orzeczniczej w dniu 1 października 2015 r.

W opinii z dnia 26 października 2015 r. Ośrodek Medycyny Pracy wyjaśnił, iż przeprowadzona ocena radiologiczna załączonych wyników badań (klisza z badania TK klatki piersiowej z dnia 7 listopada 2003 r. oraz badanie HRCT klatki piersiowej z dnia 6 grudnia 2010 r.) nie wykazała u skarżącego występowania cech pylicy płuc. Zatem przedmiotowa dokumentacja pozostaje bez wpływu na treść orzeczenia nr [...] z dnia [...] 2014 r. o braku podstaw do rozpoznania pylicy krzemowej płuc.

Organ wskazał, iż zgodnie z § 8 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych, decyzję o stwierdzeniu albo o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej wydaje się na podstawie materiału dowodowego, a w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim jednostki orzeczniczej właściwej do rozpoznawania chorób zawodowych oraz oceny narażenia zawodowego pracownika.

Rozstrzygając o braku podstaw do stwierdzenia u skarżącego choroby zawodowej, Wojewódzki Inspektor Sanitarny wziął pod uwagę fakt braku rozpoznania klinicznego schorzenia przez jednostkę orzeczniczą właściwą do rozpoznawania chorób zawodowych. Ośrodek Medycyny Pracy nie rozpoznał u badanego pylicy płuc, choroby wymienionej w poz. 3.1 wykazu chorób zawodowych, będącego załącznikiem do cytowanego wyżej rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie chorób zawodowych. Brak podstaw do rozpoznania pylicy płuc wynika z faktu, iż w wykonanych pełnowymiarowych zdjęciach Rtg klatki piersiowej nie stwierdzono typowych dla pylicy krzemowej płuc zmian radiologicznych tj. zmian ogniskowych w płucach (regularnych, okrągłych, o odpowiedniej gęstości), mogących odpowiadać efektom oddziaływania pyłów zwłókniających na miąższ płucny.

Zdaniem organu odwoławczego orzeczenie lekarskie o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej zostało jasno i wyczerpująco uzasadnione.

Ustosunkowując się do zarzutów zawartych w odwołaniu od decyzji Powiatowego Inspektora Sanitarnego, organ wskazał, iż wniosek skarżącego o przeprowadzenie ponownego badania przez jednostkę orzeczniczą II stopnia został przekazany w trakcie toczącego się postępowania odwoławczego do jednostki właściwej do jego rozpatrzenia, tj. do Ośrodka Medycyny Pracy. Jednakże, jak wyjaśniła jednostka orzecznicza, wniosek ten nie mógł zostać uwzględniony, z uwagi na upływ terminu, w którym przysługiwało odwołanie, czyli 14 dni od dnia otrzymania orzeczenia lekarskiego. Ponadto przesłano dokumentację medyczną przekazaną przez skarżącego do jednostki orzeczniczej celem dokonania jej analizy i wydania opinii medycznej. W tym celu wystąpiono do strony o przesłanie całej posiadanej dokumentacji radiologicznej klatki piersiowej w formie kliszy lub płyty CD z uwagi na fakt, iż tylko na podstawie dokumentacji w takiej formie (a nie przesłanych wcześniej przez stronę opisów wyników badań w wersji papierowej), jednostka orzecznicza mogła dokonać ewentualnej weryfikacji wydanego w przedmiotowej sprawie orzeczenia lekarskiego o braku podstaw do rozpoznania pylicy płuc krzemowej.

Jednostka orzecznicza w opinii medycznej w wydanej w dniu 26 października 2015 nie stwierdziła występowania cech pylicy płuc w przesłanych dokumentach badań radiologicznych skarżącego.

W związku z faktem iż w odwołaniu od decyzji Powiatowego Inspektora Sanitarnego skarżący oprócz pyłu zawierającego wolną krystaliczną krzemionkę podaje również inne czynniki szkodliwe występujące na stanowisku pracy, tj. tlenki żelaza, manganu i azotu, promieniowanie podczerwone, Organ wyjaśnił, iż nie zaprzecza ich występowaniu w środowisku pracy skarżącego, jednakże toczące się obecnie postępowanie dotyczy choroby wymienionej w poz. 3.1 obowiązującego wykazu chorób zawodowych czyli pylicy krzemowej płuc, schorzenia wywołanego pracą w narażeniu na pył zawierający wolną krystaliczną krzemionkę.

Organ nadmienił, iż w sprawie skarżącego wydane zostały przez Powiatowego Inspektora Sanitarnego następujące decyzje:

1. znak: [...], z dnia [...] 2001 r., o braku podstaw do stwierdzenia pylicy płuc, astmy oskrzelowej, przewlekłego zapalenia oskrzeli, przewlekłego nieżytu błony śluzowej gardła i krtani;

2. znak: [...] z dnia [...] 2001 r., o braku podstaw do stwierdzenia zaćmy;

3. znak: [...] z dnia [...] 2001 r., o braku podstaw do stwierdzenia uszkodzenia słuchu wywołanego działaniem hałasu;

4. znak: [...], z dnia [...] 2003 r. o braku podstaw do stwierdzenia zespołu wibracyjnego;

5. znak: [...], z dnia [...] 2003 r. o stwierdzeniu choroby zawodowej obustronnego zespołu cieśni nadgarstka.

W postępowaniach toczących się w ww. sprawach chorób zawodowych przeprowadzona została ocena narażenia zawodowego na stanowiskach pracy skarżącego i wówczas brane były pod uwagę czynniki szkodliwe podnoszone przez skarżącego w aktualnie rozpatrywanej sprawie choroby zawodowej.

Organ wyjaśnił ponadto, iż w przypadku pylicy płuc nie można określić czasu, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia pracy w narażeniu zawodowym. Zatem rozpoznanie przez jednostkę orzeczniczą u skarżącego pylicy płuc w przyszłości spowoduje wszczęcie postępowania i wydanie stosownej decyzji w przedmiocie choroby zawodowej przez organy Inspekcji Sanitarnej.

Na powyższe rozstrzygnięcie wpłynęła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarga skarżącego T. B. Skarżący podniósł, iż służby BHP potwierdziły narażenie w środowisku pracy w okresie 30 – letniej pracy tj. pyły zawierające powyżej 50 % wolnej krystalicznej krzemionki o stężeniu osiągającym 24.2 mg/m3, pyły całkowite oraz 1,9 mg/ m3, pył respirabilny, przekraczający normy higieniczne. Skarżący nie zgodził się z ustaleniami poczynionymi przez organy. Podkreślił, iż jest ciężko chory, a choroba wywołana została przez 30 letnią pracę w narażeniu zawodowym.

Pismem z dnia 11 października 2016 r. pełnomocnik skarżącego adw. A. P. uzupełniła skargę, zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego, a to art. 2351 KP poprzez przyjęcie, że zgromadzony materiał dowodowy nie daje podstaw do ustalenia związku przyczynowego między chorobą strony a środowiskiem pracy, w której skarżący wykonywał swoje obowiązki na stanowisku ślusarza, przez 30 lat (od 1973 do 2003) oraz naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, a to: art. 7 k.p.a. poprzez nierozpoznanie sprawy przez Inspektora Sanitarnego w sposób wszechstronny i wyczerpujący, art. 10 § 1 k.p.a. poprzez brak zawiadomienia strony przed wydaniem decyzji o niekompletności materiału dowodowego i możliwości składania wniosków dowodowych, co tym samym pozbawiło stronę możliwości ustosunkowania się do powziętych przez organ odwoławczy wątpliwości, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a. polegające w szczególności na:

- niedostatecznym wyjaśnieniu podstaw i przesłanek utrzymania w mocy decyzji Powiatowego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] 2014 roku, znak: [...];

- wybiórczej ocenie zgromadzonego w sprawie materiału;

- braku wszechstronnego wyjaśnienia wszelkich istotnych w sprawie okoliczności.

Pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji administracyjnej oraz poprzedzającej ją decyzji Powiatowego Inspektora [...] 2014 roku, znak: [...] i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 1066) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 z późn. zm.; dalej powoływana jako "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga sprawy administracyjnej merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa.

Kontrolując zaskarżoną decyzję zgodnie z powyższymi kryteriami należało uznać, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zaskarżona decyzja nie jest dotknięta wadami prawnymi, które skutkowałyby konicznością jej uchylenia czy też stwierdzenia nieważności.

Stan faktyczny ustalony został przez organy obu instancji prawidłowo i znajduje potwierdzenie w zebranym materiale dowodowym. Prawidłowo także zastosowane zostały organy przepisy prawa materialnego, a mianowicie art. 235¹ i art. 235² kodeksu pracy oraz rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych.

Stosownie do treści powołanych wyżej przepisów kodeksu pracy, za chorobę zawodową uważa się chorobę, wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym". Rozpoznanie choroby zawodowej u pracownika lub byłego pracownika może nastąpić w okresie jego zatrudnienia w narażeniu zawodowym, albo po zakończeniu pracy w takim narażeniu, pod warunkiem wystąpienia udokumentowanych objawów chorobowych w okresie ustalonym w wykazie chorób zawodowych.

Jak wynika z powyższego, pojęcie choroby zawodowej w rozumieniu kodeksu pracy odbiega od potocznego znaczenia tego określenia. Sam fakt zdiagnozowania u pracownika jednostki chorobowej wymienionej w wykazie chorób zawodowych nie jest bowiem wystarczający do wydania przez właściwego powiatowego inspektora sanitarnego pozytywnej decyzji o stwierdzeniu choroby zawodowej, gdyż niezbędnym jest jeszcze ustalenie związku przyczynowego pomiędzy chorobą a narażeniem zawodowym, a jeżeli choroba została zdiagnozowana po zakończeniu pracy w takim narażeniu, jej objawy muszą wystąpić w okresie oznaczonym w załączniku do rozporządzenia. Niezbędną przesłanką orzeczenia w przedmiocie choroby zawodowej jest zatem zdiagnozowanie u pracownika jednostki chorobowej wymienionej w wykazie chorób zawodowych. W przedmiotowej sprawie powyższa przesłanka nie została spełniona.

Zgodnie z treścią § 8 ust. 1 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych, decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej albo decyzję o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej wydaje się na podstawie materiału dowodowego, a w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim oraz formularzu oceny narażenia zawodowego pracownika lub byłego pracownika. W aktach sprawy administracyjnej znajdują się oba wyżej wymienione dokumenty. Orzeczenie, o jakim mowa wyżej, należy traktować jak opinię w rozumieniu art. 84 § 1 k.p.a., a jego ocena dokonywana przez właściwy organ podlegać musi kryteriom określonym w art. 80 k.p.a. Jeżeli zatem orzeczenie lekarskie poddane takiej ocenie zawiera w sobie logiczne i przekonujące wyjaśnienie zajętego przez lekarzy orzeczników stanowiska, to organ nie może sprzecznie z tą opinią dokonać we własnym zakresie odmiennej oceny i wydać decyzji o istnieniu lub braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej.

W niniejszej sprawie Ośrodek Medycyny Pracy wydał w dniu [...] 2014 r. orzeczenie o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej – pylicy krzemowej płuc. W uzasadnieniu orzeczenia wskazano, że podstawą rozpoznania pylicy płuc jest stwierdzenie w wykonanych zdjęciach klatki piersiowej typowych zmian radiologicznych w obrębie pól płucnych typu zacienień regularnych, okrągłych. Dalej wyjaśniono, że diagnostyka odbywa się poprzez porównanie wykonanych radiogramów badanego pacjenta ze standardami radiologicznymi rozpowszechnianymi przez Międzynarodowe Biuro Pracy ILO, zawierającymi wytyczne dotyczące rozpoznawania pylicy płuc i stosowania międzynarodowej klasyfikacji pylicy. Powyższe porównanie prowadzi do wniosku, że na zdjęciach radiologicznych pacjenta brak jest zmian upoważniających do rozpoznania pylicy krzemowej płuc. W powyższym orzeczeniu znalazło się pouczenie o prawie złożenia wniosku o przeprowadzenie ponownego badania do jednostki orzeczniczej II stopnia. Bezsporne jest, że skarżący takiego wniosku nie złożył.

W postępowaniu przed organem pierwszej instancji skarżący został przesłuchany w charakterze strony w dniu 12 marca 2014 r. Pismem z dnia 17 marca 2014 r. skarżący został poinformowany o zgromadzeniu materiału dowodowego w sprawie i możliwości wypowiedzenia się co do zgromadzonych dowodów i materiałów w terminie 7 dni. W postępowaniu przed organem pierwszej instancji skarżący nie zgłosił żadnych wniosków dowodowych. Dodatkowe dokumenty na okoliczność wystąpienia pylicy krzemowej płuc przedłożył dopiero wraz z odwołaniem od decyzji organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy uzupełnił postępowanie dowodowe, uwzględniając dokumentację medyczną przedłożoną przez skarżącego na etapie postępowania odwoławczego. Przeprowadzono dowód z uzupełniającej opinii Ośrodka Medycyny Pracy z dnia 26 października 2015 r., w której stwierdzono, że po przeprowadzonej ocenie radiologicznej załączonych wyników badań w postaci kliszy z badania TK klatki piersiowej z dnia 7 listopada 2003 r. oraz badania HRCT klatki piersiowej z dnia 6 grudnia 2010 r. u skarżącego nie stwierdzono cech pylicy płuc.

Należy także nadmienić, że skarżący, mimo zalecenia w orzeczeniu z [...] 2014 r. przeprowadzenia badania kontrolnego w kierunku pylicy płuc po roku, nie zgłosił się w celu przeprowadzenia takiego badania do Ośrodka Medycyny Pracy.

Zdaniem Sądu organy orzekające w niniejszej sprawie nie naruszyły reguł postępowania dowodowego. Postępowanie wyjaśniające zostało przeprowadzone z uwzględnieniem zasady prawdy obiektywnej wynikającej z art. 7 k.p.a. Wbrew zarzutom skargi organy nie naruszyły art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a. Organ odwoławczy uwzględnił wszystkie wnioski dowodowe skarżącego i uzupełnił postępowanie wyjaśniające w kierunku przez skarżącego wskazanym. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji jest wyczerpujące, jasne i odnosi się do wszystkich zarzutów odwołania, jak również do całości stanu faktycznego i prawnego rozpoznawanej sprawy administracyjnej. Należy podnieść, że choć gospodarzem postępowania administracyjnego jest organ administracji publicznej i to na nim spoczywają obowiązki związane z prawidłowym prowadzeniem postępowania wyjaśniającego, nie zwalnia to strony od obowiązku współdziałania z organem w celu ustalenia stanu faktycznego sprawy zgodnego z rzeczywistością.

Organ administracji publicznej ma obowiązek zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego w taki sposób, aby ustalić stan faktyczny sprawy zgodny z rzeczywistością. Zasada prawdy obiektywnej została skonkretyzowana w art. 77 § 1 k.p.a., zgodnie z którym organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Natomiast zgodnie z art. 80 k.p.a. organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Biorąc pod uwagę treść przytoczonych wyżej przepisów, należy uznać, że w postępowaniu administracyjnym obowiązuje zasada oficjalności postępowania dowodowego. Okoliczność, w której strona również ma prawo wykazywania inicjatywy dowodowej, nie zwalnia organu administracji publicznej z obowiązku podejmowania z urzędu czynności zmierzających do pełnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Organ administracji publicznej jest obowiązany z urzędu:

1) ustalić, jakie okoliczności faktyczne mają znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy;

2) ustalić, jakie dowody powinny zostać przeprowadzone w celu ustalenia powyższych okoliczności (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 20 września 2012 r., IV SA/Wa 663/12, LEX nr 1347629, w którym sąd stwierdził, że "organ administracji jako gospodarz postępowania administracyjnego określa zakres postępowania wyjaśniającego oraz dobór środków dowodowych potrzebnych do należytego ustalenia stanu sprawy", przy czym "aktywna rola organu administracji publicznej w procesie poszukiwania i gromadzenia materiału dowodowego może przejawiać się zarówno podejmowaniem czynności dowodowych z urzędu, a także gromadzeniem w aktach sprawy dowodów wskazanych lub dostarczonych przez strony, jeżeli mają one znaczenie dla sprawy" (tak WSA we Wrocławiu w wyroku z dnia 15 lutego 2012 r., IV SA/Wr 711/11, LEX nr 1139681);

3) przeprowadzić dowody, które uznał za niezbędne dla dokonania prawidłowych ustaleń w zakresie stanu faktycznego sprawy;

4) dokonać oceny przeprowadzonych dowodów zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów (por. wyrok NSA z dnia 23 lutego 2012 r., II GSK 118/12, LEX nr 1125454).

Realizacja przez organ administracji publicznej powyższych obowiązków nie pozbawia oczywiście strony prawa do czynnego udziału w czynnościach postępowania dowodowego, związanych z realizacją zasady czynnego udziału strony w postępowaniu. Prawo strony do czynnego udziału w każdym stadium postępowania jest realizowane w szczególności przez prawo do inicjatywy dowodowej, ukształtowane w art. 78 k.p.a., prawo do brania czynnego udziału w czynnościach postępowania dowodowego (art. 79 k.p.a.), jak również prawo do wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów, wynikające z art. 10 § 1 i art. 81 k.p.a. W wyroku z dnia 4 lipca 2013 r., II SA/Kr 455/13, LEX nr 1343018, WSA w Krakowie trafnie przyjął, że "aktywna postawa podczas całego postępowania wyjaśniającego winna być rozumiana jako obowiązek organu wykorzystania w sprawie wszystkich dowodów znanych mu z urzędu, poszukiwania innych dowodów na potwierdzenie określonych faktów z wykorzystaniem dostępnych źródeł dowodowych, a także dopuszczenia wszystkich środków dowodowych zgłaszanych przez stronę lub innych uczestników postępowania, o ile mają one istotne znaczenie dla sprawy" (por. też wyrok WSA w Warszawie z dnia 27 stycznia 2010 r., I SA/Wa 1433/09, LEX nr 600029).

Z omawianą zasadą ogólną wiąże się kwestia rozłożenia ciężaru dowodu (onus probandi) w postępowaniu administracyjnym. Zasada prawdy obiektywnej przenosi ciężar dowodu w postępowaniu administracyjnym na organ administracji publicznej prowadzący postępowanie w sprawie. W postępowaniu tym nie znajduje zastosowania zasada kontradyktoryjności, jak również zasady inicjatywy i dyspozycji dowodami przez strony. Organ administracji publicznej ma obowiązek z urzędu "zmierzać do pełnego wyświetlenia stanu faktycznego sprawy w zakresie potrzebnym do jej załatwienia i nie jest pod tym względem związany wnioskami stron" (E. Ochendowski, Postępowanie administracyjne i sądowoadministracyjne. Wybór orzecznictwa, Toruń 1997, s. 45). Organ administracji publicznej "nie może oczekiwać, że to strona powinna przedstawić wszystkie dowody na poparcie swoich oświadczeń" (wyrok WSA w Łodzi z dnia 6 grudnia 2011 r., II SA/Łd 937/11, LEX nr 1097229).

Co do zasady, gospodarzem postępowania administracyjnego jest organ administracji publicznej, który powinien je prowadzić zgodnie z zasadą oficjalności, jednakże strona ma prawo czynnego uczestniczenia w postępowaniu wyjaśniającym, a w szczególności prawo inicjatywy dowodowej, z którego powinna korzystać, chcąc uniknąć negatywnych konsekwencji związanych z poczynionymi przez organ ustaleniami w zakresie stanu faktycznego sprawy na podstawie znanych organowi środków dowodowych. Powyższe stanowisko dobrze ilustruje wyrok NSA z dnia 8 listopada 2013 r., II OSK 1291/12, LEX nr 1421792, w którym sąd stwierdził, że "organ jest wprawdzie zobowiązany do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, jednakże strona nie jest zwolniona od lojalnego współdziałania w wyjaśnianiu okoliczności faktycznych. Powinna ona bowiem przedstawić wszystkie informacje niezbędne do ustalenia stanu faktycznego sprawy, jak również udostępnić dowody znajdujące się w jej posiadaniu lub które tylko ona może przedstawić, potwierdzające okoliczności wskazane w uzasadnieniu wniosku wszczynającego postępowanie. Obowiązki te w żaden sposób nie wyłączają wymogu dążenia przez organ administracji do wyjaśnienia prawdy materialnej (art. 7 i 77 § 1 k.p.a.), niemniej jednak oznaczają, że składający wniosek powinien aktywnie współdziałać z organem w celu ustalenia wszystkich okoliczności sprawy. W sprawach, w których strona nie przedstawiła, jak też organ nie znalazł z urzędu dowodów potwierdzających fakty i zdarzenia, z których strona wywodzi dla siebie określone (z reguły korzystne) skutki prawne, przed wydaniem decyzji negatywnej organ administracji powinien zawsze wezwać stronę do uzupełnienia materiału dowodowego poprzez przedstawienie przez nią brakujących dowodów, czy też sprecyzowania dotychczasowych niejasnych, czy też ogólnikowych wyjaśnień" (por. też wyrok WSA w Poznaniu z dnia 19 czerwca 2013 r., IV SA/Po 481/13, LEX nr 1333707; wyrok WSA w Warszawie z dnia 11 lipca 2012 r., VI SA/Wa 232/12, LEX nr 1352665; wyrok WSA w Gliwicach z dnia 4 października 2011 r., III SA/Gl 207/11, LEX nr 989756; wyroki NSA z dnia 27 lipca 2011 r., II OSK 1560/10, LEX nr 1083620, oraz z dnia 28 czerwca 2011 r., II GSK 631/10, LEX nr 1083327). Z kolei w wyroku z dnia 15 listopada 2012 r., II OSK 2598/11, LEX nr 1291977, NSA orzekł, że w sytuacji "gdy strona powołuje się na okoliczności, z których wynikają dla niej określone, pozytywne skutki prawne, dopuszczalne jest zobowiązanie jej do udowodnienia tych okoliczności, ale wyłącznie w sytuacji, gdy organ nie ma możliwości przeprowadzić niezbędnych czynności wyjaśniających we własnym zakresie"; por. też wyrok NSA z dnia 9 września 2011 r., II OSK 1700/10, LEX nr 1132113). Należy zatem uznać, że "obowiązki organów administracji publicznej w zakresie przeprowadzenia dowodów z urzędu celem odtworzenia prawdy obiektywnej nie sięgają tak daleko, by zwalniały stronę ze współudziału w zebraniu materiału dowodowego" (wyrok NSA z dnia 17 lutego 2011 r., II GSK 273/10, LEX nr 992347; por. też wyrok NSA z dnia 7 grudnia 2010 r., II OSK 1677/10, LEX nr 746724). W szczególności wówczas, gdy organ administracji publicznej dokonał pewnych ustaleń w zakresie stanu faktycznego na podstawie przeprowadzonych dowodów, a strona kwestionuje te dowody i ustalenia, przeciwdowód może być przeprowadzony z jej inicjatywy, organ nie ma natomiast obowiązku poszukiwania dowodów dla wykazania słuszności stanowiska strony (por. wyrok NSA z dnia 10 grudnia 2009 r., II OSK 1933/08, LEX nr 582865).

Zdaniem Sądu organy orzekające w niniejszej sprawie prawidłowo zrealizowały wyżej opisane obowiązki w zakresie postępowania wyjaśniającego, zapewniając stronie prawo czynnego udziału w postępowaniu. O prawach wynikających z art. 10 § 1 k.p.a. skarżący został poinformowany w zawiadomieniu o wszczęciu postępowania z dnia 30 stycznia 2014 r. Następnie pismem z dnia 6 marca 2014 r. skarżący został wezwany do złożenia wyjaśnień w sprawie, a w dniu 12 marca 2014 r. przeprowadzono dowód z przesłuchania skarżącego w charakterze strony. Kolejnym pismem z dnia 17 marca 2014 r. skarżący został poinformowany o zakończeniu postępowania dowodowego, możliwości zapoznania się ze zgromadzoną dokumentacją i wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów. Z uprawnienia tego skarżący nie skorzystał. Z kolei organ odwoławczy wezwał skarżącego do przedstawienia dodatkowej dokumentacji medycznej pismem z dnia 28 sierpnia 2015 r. oraz uwzględnił wszystkie wnioski dowodowe zgłoszone w postępowaniu odwoławczym. Organ odwoławczy pismem z dnia 4 listopada 2015 r. poinformował również skarżącego o zebraniu materiału dowodowego i możliwości zapoznania się z nim oraz wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i zgłoszonych żądań w terminie 7 dni.

W ocenie Sądu postępowanie wyjaśniające zostało przez organy przeprowadzone w sposób prawidłowy, wyjaśniono wszystkie istotne okoliczności sprawy, uzasadnienie decyzji jest przekonywujące, a wobec tego zarzuty naruszeń przepisów postępowania nie są zasadne.

Niezrozumiały jest zarzut naruszenia art. 2351 Kodeksu pracy poprzez przyjęcie, że zgromadzony materiał dowodowy nie daje podstaw do ustalenia związku przyczynowego między chorobą strony a środowiskiem pracy, w którym skarżący wykonywał obowiązki pracownicze. W niniejszej sprawie bowiem podstawą negatywnego rozstrzygnięcia był brak stwierdzenia wystąpienia u skarżącego choroby zawodowej. Wobec powyższego organy nie mogły pochylać się nad kwestią związku przyczynowego, która staje się aktualna dopiero po przesądzeniu istnienia choroby zawodowej strony.

Wreszcie należy odnieść się do dokumentów, które skarżący przedstawił wraz z pismem z 11 października 2016 r. Powyższe wnioski dowodowe nie mogły zostać uwzględnione, gdyż nie mają one znaczenia dla dokonania oceny legalności zaskarżonej decyzji, gdyż pochodzą z okresu późniejszego – po jej podjęciu. Dokument zatytułowany "konsultacja lekarska" nosi datę 19.02.2016 r., zaś :wynik badania" – datę 11.06.2016 r. Pozostałe dokumenty to znane organom i Sądowi decyzje o stwierdzeniu występowania u skarżącego innych chorób zawodowych, które również nie mają znaczenia dla oceny legalności zaskarżonego w niniejszej sprawie rozstrzygnięcia.

Należy także – za organem odwoławczym – podkreślić, że brak jest przeszkód do zainicjowania w przyszłości kolejnego postępowania w sprawie stwierdzenia u skarżącego choroby zawodowej pylicy krzemowej płuc, jeśli wystąpią udokumentowane jej objawy. Jest to bowiem choroba, w przypadku której nie można określić czasu, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej mimo wcześniejszego zakończenia pracy w narażeniu zawodowym.

Skoro zatem podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie orzekł jak w sentencji wyroku, na podstawie art. 151 p.p.s.a.