Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 161/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2008-09-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6200 Choroby zawodowe
Hasła tematyczne: Inspekcja sanitarna
Ochrona zdrowia
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151; art. 153
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: § 1 ust. 1
journal: Dz.U. 1983 nr 65 poz 294
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych.

SENTENCJA

Dnia 18 września 2008 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Nowacki Sędziowie Sędzia NSA Teresa Rutkowska (spr.) Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski Protokolant asystent sędziego Tomasz Godlewski po rozpoznaniu w dniu 18 września 2008 roku na rozprawie sprawy ze skargi A.K. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia choroby zawodowej oddala skargę bg


UZASADNIENIE

III SA/Łd 161/08

UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Ł., działając na podstawie art. 12 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (tj. Dz. U. z 2006 r. Nr 122, poz. 851 ze zm.) oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 65, poz. 294 ze zm.) w związku z § 10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132, poz. 1115) i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymał w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w P. z dnia [...] nie stwierdzającą u A. K. choroby zawodowej w postaci astmy oskrzelowej.

Jak wynika z załączonych akt administracyjnych, pierwotnie wydaną w sprawie decyzją z dnia [...] Powiatowy Inspektor Sanitarny w P. nie uznał u A. K. choroby zawodowej w postaci astmy oskrzelowej. Decyzją z dnia [...] [...] Wojewódzki Inspektor Sanitarny utrzymał w mocy decyzję organu I instancji . W uzasadnieniu podniesiono, iż decyzja organu I instancji została wydana w oparciu o orzeczenia lekarskie dwóch placówek medycznych tj. Poradni Chorób Zawodowych Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w Ł. (dalej WOMP w Ł.) oraz Przychodni Chorób Zawodowych Instytutu Medycyny Pracy w Ł. (dalej IMP w Ł.). W wyniku badań przeprowadzonych dla potrzeb orzeczniczych stwierdzono brak podstaw do rozpoznania u A. K. zawodowej astmy oskrzelowej. W ocenie organów, rozpoznana astma oskrzelowa atopowa ma podłoże pozazawodowe o czym świadczą wyniki przeprowadzonej diagnostyki alergologicznej wraz z testem swoistej prowokacji alergicznej. Badania uczuleniowe z alergenami środowiska pracy dały wynik ujemny. Również wziewna próba prowokacyjna z mąkami wypadła negatywnie. Zdaniem Instytutu Medycyny Pracy za pozazawodowym podłożem astmy oskrzelowej przemawiało potwierdzone uczulenie skarżącego na roztocze kurzu domowego, powszechnego alergenu środowiska domowego, pozazawodowego. Organ uznał zatem, że w przedmiotowej sprawie nie zostały spełnione warunki określone w § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 65, poz. 294 ze zm.). Organ wskazał, że faktem bezspornym jest długoletnia praca skarżącego w charakterze młynarza, później właściciela młyna, w narażeniu na alergeny roślinne i pył organiczny pochodzenia roślinnego. Jest to jednak tylko jeden z niezbędnych warunków do stwierdzenia choroby zawodowej. Nie dokonano natomiast u skarżącego rozpoznania klinicznego choroby określonej w obowiązującym wykazie chorób zawodowych. Wprawdzie rozpoznano astmę oskrzelową atopową, ale nie ma ona podłoża zawodowego

Na wymienioną decyzję skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego złożył A. K. W uzasadnieniu stwierdził, że nie zgadza się z decyzją, gdyż nie zostały przeprowadzone ponownie wszystkie badania, a wynik konsultacji z lekarzem rodzinnym, pulmunologierm i laryngologiem wyraźnie wskazują na to, iż choroba jest następstwem długoletniej pracy w kurzu i pyle w trakcie pracy w młynie.

Wyrokiem z dnia 24 marca 2004 roku (sygn. akt 3 II SA/Łd 394/02) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uchylił zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wyroku stwierdzono, iż organ administracji naruszył przepisy postępowania określone w art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W szczególności sąd podniósł, że orzeczenia lekarskie wydane przez WOMP w Ł. oraz IMP w Ł. są lakoniczne w swej treści, a ponadto wzajemnie sprzeczne ze sobą.

Kolejną decyzją w sprawie z dnia [...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Ł. ponownie utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu wskazano, iż organ zwrócił się do IMP w Ł. o uzupełnienie wydanej uprzednio opinii i w piśmie z dnia [...] Instytut poinformował, że nie ma sprzeczności orzeczeń lekarskich wydanych przez WOMP w Ł. i IMP w Ł., gdyż w obu stwierdza się, iż na podstawie przeprowadzonych badań, w tym kompleksowej diagnostyki alergologicznej w Klinice Chorób Zawodowych IMP w Ł. nie znaleziono merytorycznych podstaw do rozpoznania astmy zawodowej. Rozstrzygającym dla sprawy – jak stwierdziły organy – był ujemny wynik testu swoistej prowokacji wziewnej z alergenami podejrzanymi o rozwój choroby, przeprowadzony w Klinice, natomiast dodatni wynik skórnych testów, które mogą świadczyć jedynie o ekspozycji zawodowej, nie może przesądzać o rozpoznaniu choroby zawodowej. Dodatni wynik testu skórnego z określonym alergenem nie przesądza, iż to ten alergen odpowiedzialny jest za rozwój choroby jaką jest astma oskrzelowa . Rozstrzygający jest natomiast wynik badania klinicznego, który nie dawał podstaw do rozpoznania zawodowej etiologii astmy u A. K.

Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi złożył A. K. W uzasadnieniu podniósł, że nie zostały przeprowadzone badania zapylenia pomieszczeń młyna, hałasu i temperatury. Podniósł dodatkowo, że w pyle obecnym w młynie znajdują się wszystkie składniki kurzu domowego. Wskutek pracy w młynie przez okres ponad 40-u lat u skarżącego powstała astma oskrzelowa, przewlekły nieżyt krtani oraz suchy nieżyt nosa. W konkluzji skarżący wniósł o ponowne rozpoznanie sprawy.

Wyrokiem z dnia 22 marca 2005 r., sygn. akt III SA/Łd 1/05 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi ponownie uchylił zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że organy administracji publicznej naruszyły przepisy postępowania administracyjnego i naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Sąd wskazał, że z treści § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 65, poz. 294 ze zm.) wynika, że o tym czy schorzenie jest chorobą zawodową decyduje spełnienie dwóch przesłanek, a mianowicie : schorzenie musi być wymienione w wykazie chorób zawodowych oraz praca musi być wykonywana w warunkach narażających na powstanie tego schorzenia. W przypadku stwierdzenia obu przesłanek istnieje domniemanie, iż choroba jest następstwem warunków w jakich praca była świadczona, a więc, że istnieje związek przyczynowy pomiędzy chorobą, a warunkami pracy. Dla obalenia domniemania niezbędne jest wykazanie jakie konkretne przyczyny spowodowały chorobę i dlaczego warunki pracy nie miały wpływu na powstanie schorzenia

Sąd uznał, że organy administracji nie wyjaśniły w dostatecznym stopniu, czy spełniona została druga przesłanka wymieniona w § 1 ust. 1 rozporządzenia z dnia 18 listopada 1983 r., a mianowicie czy A. K. świadczył pracę w warunkach narażających na powstanie rozpoznanych schorzeń. W ocenie sądu, brak było w aktach administracyjnych jakiegokolwiek dokumentu z którego wynikałoby, czy praca świadczona przez A. K. była wykonywana w warunkach narażających na powstanie choroby zawodowej. Sąd wskazał także, że organ dwukrotnie zwracał się do IMP w Ł. o uzupełnienie wcześniej wydanego orzeczenia, ale obie odpowiedzi były jednak niepełne i nie wyjaśniały w dostatecznym stopniu wątpliwości w przedmiocie choroby zawodowej u skarżącego. Brak też było dostatecznych wyjaśnień co do pozostałych schorzeń, tzn. choroby krtani i nosa mimo, że schorzenia te rozpoznano u skarżącego i znajdują się one w wykazie chorób zawodowych.

W konkluzji sąd wskazał, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy administracji winny uzupełnić postępowanie dowodowe. W szczególności konieczne było w o cenie Sądu wyjaśnienie, czy A. K. poza pyłami mąki i zbóż był narażony w młynie także na kurz domowy. Winny także zostać uzupełnione orzeczenia jednostek służby zdrowia poprzez ustalenie, czy w młynie w G. istniały warunki narażające skarżącego na powstanie wszystkich stwierdzonych u niego schorzeń, a mianowicie astmy oskrzelowej, nieżytu nosa oraz przewlekłego zapalenia błony śluzowej krtani. W przypadku pozytywnego ustalenia wymienionej przesłanki Sąd zalecił wyjaśnienie, czy jakieś inne, niż zawodowe, przyczyny spowodowały te schorzenia, a jeżeli tak to jakie i dlaczego. W ocenie sądu, należało zwłaszcza wyjaśnić, jaki wpływ ma uczulenie na różne alergeny, w tym na alergeny zbóż, na powstanie schorzeń rozpoznanych u skarżącego i czy schorzenia te mogą powstać u osoby posiadającej uczulenie na jakieś alergeny, czy też także u osoby nie będącej uczuloną na takie alergeny. Orzeczenia jednostek służby zdrowia winny dokładnie wyjaśniać zarówno kwestię istnienia narażenia zawodowego skarżącego podczas jego pracy w młynie w G., jak również etiologię rozpoznanych u niego schorzeń.

Mając na względzie wskazania Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego i biorąc pod uwagę, że rozstrzygnięcie sprawy będzie wymagało uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w przeważającej części, Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Ł. uchylił w całości decyzję organu I instancji z dnia [...] i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia Państwowemu Powiatowemu Inspektorowi Sanitarnemu w P.

W związku z powyższym, organ I instancji przeprowadził postępowanie mające na celu uzupełnienie danych dotyczących zatrudnienia i występującego narażenia na czynniki szkodliwe w środowisku pracy A. K. oraz dokonał szczegółowej oceny narażenia zawodowego z całego okresu jego pracy. Uzyskał też oświadczenie od skarżącego o niepaleniu przez niego papierosów. Uzyskane dane zostały przedłożone Poradni Chorób Zawodowych WOMP w Ł. z prośbą o konsultację i wydanie orzeczenie, w którym udzielona zostanie odpowiedź na pytania wskazane przez Sąd.

W orzeczeniu z dnia [...] Nr [...] wydanym przez lekarza z Poradni Chorób Zawodowych WOMP rozpoznano u skarżącego astmę oskrzelową atopową o podłożu pozazawodowym. Lekarz wydający orzeczenie w obszernym uzasadnieniu wskazał jaka dokumentacja, poza wynikami badań, stanowiła podstawę do wydania orzeczenia. Wyjaśnił, że atopia w dzisiejszym rozumieniu jest to dziedzicznie uwarunkowana predyspozycja do wytwarzania przeciwciał typu IgE. Stan taki można stwierdzić u około 25-35% populacji, lecz tylko u połowy z nich będą występowały kliniczne cechy choroby. W orzeczeniu podkreślono, że u skarżącego nie występują skutki zdrowotne pracy w narażeniu na działanie pyłu zbożowego i mącznego. Wyjaśniono, że w ciągu 42 –letniego narażenia zawodowego skarżący mógł zachorować na astmę oskrzelową, bez względu na to, czy był narażony na alergeny mąk i innych produktów zbożowych, czy też nie. Astma oskrzelowa jest schorzeniem o dużej częstotliwości w populacji ogólnej (1-2%). U skarżącego konkretną przyczyną, która spowodowała astmę oskrzelową – jest genetycznie uwarunkowana nadwrażliwość na alergeny kurzu domowego. Skarżący mógł być w miejscu pracy narażony na wszechobecne w przyrodzie alergeny kurzu domowego czyli roztocza . Ze względu na powszechność występowania tych alergenów nie określa się jako specyficznych dla konkretnego środowiska pracy, ponieważ ich całkowite wyeliminowanie ze środowiska pozazawodowego jest niemożliwe. Prowokacja alergiczna materiałem z miejsca pracy wypadła ujemnie dla tych alergenów. Nałóg palenia tytoniu, palenie bierne czy powstrzymywanie się od palenia nie mają zasadniczego wpływu na rozwój astmy, ponieważ astma oskrzelowa jest spowodowana genetycznie uwarunkowaną nadwrażliwością organizmu na alergeny.

Skarżący nie zgadzając się z tą oceną złożył wniosek o ponowne badanie i w związku z tym został skierowany do Instytutu Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S., gdzie był hospitalizowany i poddany badaniom. Instytut ten w orzeczeniu z dnia [...] orzekł o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej, tj. astmy oskrzelowej pochodzenia zawodowego u A. K..

Uzasadnienie orzeczenia IMP w S. potwierdziło wcześniejsze rozpoznanie schorzenia i jego pozazawodową etiologię, tzn. schorzenie ma charakter atopowy nie związany z warunkami pracy zawodowej (astma oskrzelowa atopowa). Podkreślono m.in., że w trakcie obecnych badań również nie stwierdzono objawów bronchospastycznych i napadów duszności typu astmatycznego. Ujemne były wyniki testów prowokacyjnych inhalacyjnych z wyciągami antygenowymi mąki żytniej i pszennej (alergeny środowiska pracy), w tym z wyciągiem antygenowym roztoczy kurzu domowego. Diagnostyka alergologiczna wykazała również ujemne wyniki testów skórnych z ww. alergenami środowiska pracy (mąki, zboża, roztoczy magazynowych) - odczyn dodatni uzyskano jedynie na roztocza kurzu domowego. W ocenie organu, biorąc pod uwagę obserwację kliniczną, dostępną dokumentację lekarską, wyniki przeprowadzonej diagnostyki alergologicznej i testów prowokacyjnych oraz wyniki badań czynnościowych układu oddechowego nie ma podstaw do rozpoznania u A. K. astmy oskrzelowej pochodzenia zawodowego.

Mając powyższe na uwadze, decyzją z dnia [...] wydaną na podstawie art. 104 § 1 i 2 k.p.a, art. 5 pkt 4a ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. z 2006 r. Nr 122, poz. 851 ze zm.) w zw. z § 1 i 10 ust. 1 i 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych ( Dz. U. Nr 65, poz. 294 ze zm.) i § 10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132 poz. 1115) Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w P. nie stwierdził choroby zawodowej w postaci astmy oskrzelowej u A. K. ( poz. 3 wykazu chorób zawodowych).

W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący nie zgodził się z powyższym rozstrzygnięciem, stwierdzając przede wszystkim, że praca jaką wykonywał przy produkcji w młynie spowodowała wszystkie rozpoznane u niego choroby i mają one charakter chorób zawodowych.

Wskazaną na wstępie decyzją z dnia [...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Ł. utrzymał decyzję organu I instancji w mocy.

Organ odwoławczy ustalił, że skarżący był zatrudniony w młynie w G. od 1957 r. W okresie do 1972 r. jako pracownik młyna, a od 1972 do 31 listopada 2001r. jako jego właściciel. Następnie po rocznym pobycie na rencie przeszedł na emeryturę. W młynie wykonywano przemiał zbóż na mąkę i śrutowanie zboża.

W ocenie organu odwoławczego, w ponownie przeprowadzonym postępowaniu organ I instancji zgodnie z zaleceniami sądu uzupełnił postępowanie dowodowe, w którym uwzględniono narażenie na wszystkie czynniki szkodliwe występujące w środowisku pracy skarżącego podczas jego pracy w młynie oraz uzyskano wyczerpujące orzeczenia właściwych jednostek służby zdrowia dotyczące istniejących schorzeń z odniesieniem do ich etiologii, a także wyjaśnienia, czy zaistniał związek ich wystąpienia z wykonywaną pracą zawodową na stanowisku młynarza.

Organ podkreślił, że jednostki orzecznicze I i II stopnia niezależnie od siebie wydały orzeczenia o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej pod postacią astmy oskrzelowej pochodzenia zawodowego wskazując na pozazawodowe przyczyny dolegliwości układu oddechowego. Tym samym – w ocenie organu – potwierdzone zostały wcześniejsze ustalenia WOMP w Ł. oraz IMP w Ł..

Według organu rozpatrzono cały okres zatrudnienia A. K. w młynie w narażeniu na pyły mąki i zbóż. A. K. był poddany kilkakrotnie badaniom specjalistycznym uprawnionych do orzekania o chorobach zawodowych jednostkach organizacyjnych służby zdrowia i wydane przez nie orzeczenia zawierają stwierdzenia zgodne w treści o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej – astmy oskrzelowej pochodzenia zawodowego, bowiem warunki i charakter pracy nie przyczyniły się do zaistnienia schorzenia układu oddechowego.

Organ odwoławczy wskazał, że została udokumentowana ponad 40 letnia praca skarżącego w młynie w narażeniu na pyły mąki i zbóż, ale byłby to tylko pierwszy z niezbędnych warunków do stwierdzenia choroby zawodowej. Nie został natomiast spełniony drugi podstawowy warunek do rozpoznania choroby zawodowej, a mianowicie zaistniałe dolegliwości nie wykazały klinicznych objawów charakteryzujących astmę oskrzelową pochodzenia zawodowego i wskazane zostało, że ich etiologia jest pozazawodowa (stwierdzane zmiany patologiczne w obrębie górnych dróg oddechowych są samoistne). Zatem nie został wypełniony wymóg zawarty w § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 65, poz. 294 ze zm.) i dlatego na podstawie § 10 ust. 1 tego rozporządzenia Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny wydał decyzję o nie stwierdzeniu choroby zawodowej u A. K..

Organ odwoławczy podkreślił, że samo narażenie na czynnik mogący spowodować chorobę zawodową nie jest jednoznaczne z powstaniem choroby zawodowej, lecz jest tylko jednym z elementów mogących wpłynąć na zaistnienie zawodowego schorzenia. Wskazał, że inspektor sanitarny nie może stwierdzić choroby zawodowej, jeżeli upoważnione jednostki orzecznicze nie rozpoznały choroby zawodowej i wskazują na pozazawodowe przyczyny stwierdzonego schorzenia oraz w sposób jednoznaczny wykluczają jego zawodową etiologię.

Z tych względów organ odwoławczy podzielił ocenę dokonaną przez organ I instancji .

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi A. K. stwierdził, że warunki i charakter pracy przyczyniły się do m.in. przewlekłych stanów zapalnych błony śluzowej gardła i przewlekłego, przerostowego stanu zapalnego krtani. W ocenie skarżącego, podczas badań w Sosnowcu nie wzięto pod uwagę materiału z miejsca pracy.

W odpowiedzi na skargę Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Ł. wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z treścią art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2 art. 1 powołanej ustawy). Sąd nie przejmuje jednakże sprawy administracyjnej do końcowego załatwienia, lecz ma jedynie ocenić działalność organu orzekającego.

Zgodnie z treścią art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej ustawa p.p.s.a.) decyzja podlega uchyleniu w całości lub w części, jeżeli sąd stwierdzi:

1) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,

2) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,

3) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

W przypadku zaś nieuwzględnienia skargi Sąd skargę oddala (art. 151 ustawy p.p.s.a.).

Ponadto, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a.). Cytowana regulacja wyznacza ramy, w jakich sąd administracyjny jest uprawniony do orzekania. Z jednej więc strony sąd nie jest ograniczony żądaniami i zarzutami wniesionej skargi, z drugiej zaś może rozstrzygać wyłącznie w obrębie danej sprawy. Na gruncie obecnie obowiązującego stanu prawnego aktualny pozostaje pogląd wyrażony, na tle art. 51 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. Nr 74, poz. 368 ze zm.), w uchwale siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 lutego 1997 r., zgodnie z którym zasada niezwiązania sądu granicami skargi nie oznacza, że sąd nie jest związany granicami przedmiotu zaskarżenia, którym jest konkretny akt lub czynność, kwestionowana przez uprawniony podmiot (por. uchwała NSA z dnia 3 lutego 1997 r., sygn. akt OPS 12/96). W orzecznictwie podkreśla się również, że niezwiązanie granicami skargi nie uprawnia sądu do dokonywania rozważań i ocen wszystkich aspektów skargi bez względu na treść zaskarżonego aktu lub czynności (por. wyrok NSA z 9 listopada 2005 r., sygn. akt OSK 1754/04).

W świetle powyższych uwag zauważyć należy, że przedmiotem zaskarżenia w rozpatrywanej sprawie była decyzja Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Ł. podtrzymująca decyzję organu I instancji nie uznającej u skarżącego A. K. choroby zawodowej w postaci astmy oskrzelowej. Akt ten, a w szczególności zakres rozstrzygnięcia odnoszący się do orzeczenia o nie uznaniu choroby zawodowej w postaci astmy oskrzelowej, wyznaczał zatem granice, w jakich dopuszczalne było rozstrzyganie przez wojewódzki sąd administracyjny. Sąd był zatem zobowiązany do zbadania zgodności z prawem wydanej w dniu [...] decyzji, która rozstrzygała jedynie o nie uznaniu za chorobę zawodową astmy oskrzelowej. Orzeczenie to nie odnosiło się natomiast do innych wskazywanych przez skarżącego w skardze schorzeń, a skarżący nie złożył wniosku o jego uzupełnienie, zgodnie z art. 111 § 1 k.p.a.

Przechodząc do oceny legalności zaskarżonej decyzji stwierdzić należy, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zaskarżona decyzja nie narusza bowiem prawa w stopniu uzasadniającym jej uchylenie. Na wstępie podkreślić należy, że decyzje wydawane przez organy administracji w rozpoznawanej sprawie były już dwukrotnie przedmiotem oceny Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi. W wyroku z dnia 22 marca 2005 r. wydanym w sprawie III SA/Łd 1/05 Sąd bardzo szczegółowo wskazał jakie kwestie wymagają jeszcze wyjaśnienia przed rozstrzygnięciem sprawy. Zgodnie z art. 153 ustawy p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. W ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą skargę poczynione przez organ zarówno I, jak i II instancji ustalenia wynikają z zebranego w sprawie materiału dowodowego, zaś dokonana przez te organy ocena materiału w świetle zastosowanych przepisów powołanej ustawy nie budzi zastrzeżeń. Ponownie rozpoznając sprawę organy wyjaśniły wszystkie kwestie wskazywane w uzasadnieniu wyroku WSA w Łodzi z dnia 22 marca 2005 r.

W rozpoznawanej sprawie podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia stanowiły przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 65, poz. 294 ze zm.). Należy zaznaczyć, iż wymienione rozporządzenie obowiązywało do dnia 2 września 2002 r. zaś od dnia 3 września 2002r. obowiązuje rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132 poz.1115). Zgodnie z treścią § 10 tego rozporządzenia postępowanie w sprawie rozpoznania choroby zawodowej lub jej stwierdzenia, rozpoczęte przed dniem wejścia rozporządzenia w życie jest prowadzone na podstawie dotychczasowych przepisów. Ponieważ postępowanie w sprawie stwierdzenia u A. K. choroby zawodowej rozpoczęło się przed dniem 3 września 2002 r. było prowadzone na podstawie przepisów rozporządzenia z dnia 18 listopada 1983 r.

Zgodnie z treścią § 1 ust. 1 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych za choroby zawodowe uważa się choroby określone w wykazie chorób zawodowych stanowiących załącznik do rozporządzenia jeżeli zostały spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy.

Tak jak już wskazywał wcześniej Wojewódzki Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku w sprawie III S.A./Łd 1/05, aby określone schorzenie mogło być uznane za chorobę zawodową, muszą być spełnione łącznie dwie przesłanki. Po pierwsze rozpoznane schorzenie musi odpowiadać chorobie ujętej w wykazie chorób zawodowych, o którym mowa wyżej, a po drugie praca musi być wykonywana w warunkach narażających na powstanie tego schorzenia.

W przypadku stwierdzenia obu przesłanek istnieje domniemanie, iż choroba jest następstwem warunków w jakich praca była świadczona a więc, że istnieje związek przyczynowy pomiędzy chorobą a warunkami pracy. Domniemanie takie może być obalone w razie wykazania, że chociaż praca była wykonywana w warunkach narażających na powstanie choroby to jednak została spowodowana przyczynami nie pozostającymi w związku z pracą. Dla obalenia domniemania niezbędne jest wykazanie jakie konkretne przyczyny spowodowały chorobę i dlaczego warunki pracy nie miały wpływu na powstanie schorzenia. Pogląd taki wyraził Sad Najwyższy w wyroku z dnia 19 lipca 1984 r., sygn. akt II PRN 9/84 (publik. w OSNCP z 1985 r. nr 4., poz. 53) oraz Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 29 lutego 1996 r., sygn. akt I SA 1540/95 (publik. w Prawo Pracy z 1997 r. Nr 3, poz.37).

Zgodnie z treścią pkt 3. załącznika do rozporządzenia z dnia 18 listopada 1983 r. chorobami zawodowymi są: przewlekłe choroby oskrzeli wywołane działaniem substancji powodujących napadowe stany spastyczne oskrzeli i choroby płuc przebiegające z odczynami zapalno-wytwórczymi w płucach np. dychawica oskrzelowa, byssinoza, beryloza.

Przechodząc do oceny merytorycznej zaskarżonej decyzji stwierdzić należy, że w świetle zgromadzonej w sprawie dokumentacji, bezsporny jest fakt, iż A. K. od roku 1957 pracował w młynie w miejscowości G. Przy tym w okresie do 1972 r. był zatrudniony jako pracownik młyna, a następnie w okresie od 1972 r. do 31 listopada 2001 r. był jego właścicielem. W trakcie wykonywania pracy uczestniczył w takich czynnościach jak przemiał zbóż na mąkę oraz śrutowanie zboża. Niewątpliwie zatem skarżący w okresie pracy w młynie narażony był na pyły mąki i zbóż. Trafnie zatem organy oceniły, że w środowisku pracy skarżącego istniały czynniki narażenia mogące spowodować chorobę zawodową.

Jednakże, jak zostało to już wyżej zauważone, potwierdzenie świadczenia pracy w środowisku narażającym na powstanie choroby zawodowej nie jest wystarczające do stwierdzenia choroby zawodowej. Otóż, choroba wymieniona w wykazie chorób zawodowych musi zostać jeszcze stwierdzona orzeczeniem lekarskim medycznej jednostki organizacyjnej właściwej do rozpoznania chorób zawodowych. Orzeczenie takie, co trzeba podkreślić, ma walor opinii biegłego w rozumieniu art. 84 § 1 k.p.a. i musi być sporządzone w sposób logiczny i zrozumiały zarówno dla stron jak i organu. W opinii lekarskiej powinno znaleźć się uzasadnienie wskazujące na przyczynę powstania u skarżącej choroby, określenie czy jest to choroba zawodowa, a w przypadku gdy stwierdzone schorzenie nie jest chorobą zawodową wyjaśnienie, dlaczego nie można wskazanej choroby uznać za chorobę zawodową.

W rozpoznawanej sprawie organy administracyjne oparły swoje rozstrzygnięcia na podstawie orzeczeń lekarskich właściwych jednostek służby zdrowia, tj. orzeczeniu lekarskim z dnia [...] (znak [...]) Przychodni Konsultacyjno-Diagnostycznej Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w Ł. oraz na orzeczeniu lekarskim z dnia [...] (znak [...]) Instytutu Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. Nadmienić w tym miejscu jedynie należy, że A. K. był dwukrotnie badany w trybie odwoławczym w IMP w Ł. w Klinice Chorób Zawodowych IMP i w Przychodni Chorób Zawodowych IMP w Ł., w związku z uchylaniem poprzednich decyzji w tej sprawie przez sąd. Wymienione opinie (orzeczenia lekarskie) z dnia [...] oraz z dnia [...], jak również wcześniejsze orzeczenia Kliniki Chorób Zawodowych IMP i Przychodni Chorób Zawodowych IMP w Ł., w sposób jednoznaczny stwierdzały brak podstaw do rozpoznania u A. K. choroby zawodowej.

W żadnym ze wskazanych orzeczeń nie zostało co prawda zakwestionowane narażenie skarżącego na pyły mąki i zbóż, czyli czynników mogących spowodować powstanie choroby zawodowej w postaci astmy oskrzelowej. Jednakże, jak stwierdzono we wskazanych orzeczeniach, czynniki, na które A. K. był narażony w trakcie swojej pracy zawodowej w młynie, nie wywołują skutków zdrowotnych będących przedmiotem zgłaszanych przez niego dolegliwości. Z przedłożonych opinii lekarskich wynikało jednoznacznie, że w przypadku skarżącego mamy do czynienia z astmą oskrzelową atopową o podłożu pozazawodowym.

W oparciu o szczegółowo uzasadnione orzeczenie WOMP w Ł. organy administracji ustaliły, że biorąc pod uwagę zbadane czynniki narażenia zawodowego A. K. mógł zachorować na astmę oskrzelową bez względu na to czy był narażony na alergeny mąk i innych produktów zbożowych, czy też nie, a astma oskrzelowa jest schorzeniem o dużej częstotliwości występowania w populacji ogólnej. Konkretną zaś przyczyną, która mogła spowodować i ponad wszelką wątpliwość spowodowała u skarżącego astmę oskrzelową jest genetycznie uwarunkowana nadwrażliwość na alergeny kurzu domowego, które występują powszechnie. Alergenów kurzu domowego, które mogły występować także w środowisku pracy, nie uważa się jednak za specyficzne dla konkretnego środowiska pracy, ponieważ całkowite wyeliminowanie ich ze środowiska pozazawodowego danego pracownika jest niemożliwe.

Z kolei w orzeczeniu Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w Sosnowcu lekarze nie stwierdzili u skarżącego objawów bronchospastycznych i napadów duszności typu astmatycznego. W orzeczeniu podnoszono, że układ oddechowy wykazywał pełną wydolność w zakresie wentylacji i wymiany gazowej w płucach (tzw. badania czynnościowe). Ponadto ujemny wynik próby farmakodynamicznej z histaminą wykluczył u badanego nieswoistą nadreaktywność skurczową oskrzeli. Ujemne były także wyniki testów prowokacyjnych inhalacyjnych z wyciągami antygenowymi mąki żytniej i pszennej (alergeny środowiska pracy), w tym z wyciągiem antygenowym roztoczy kurzu domowego. Diagnostyka alergologiczna wykazała również ujemne wyniki testów skórnych z ww. alergenami środowiska pracy (mąki, zboża, roztoczy magazynowych) - odczyn dodatni uzyskano jedynie na roztocza kurzu domowego. Zatem biorąc pod uwagę obserwację kliniczną, dostępną dokumentację lekarską, wyniki przeprowadzonej diagnostyki alergologicznej i testów prowokacyjnych oraz wyniki badań czynnościowych układu oddechowego nie ma podstaw do rozpoznania u A. K. astmy oskrzelowej pochodzenia zawodowego.

Ustalenia te znajdują pełne oparcie w zgromadzonym materiale dowodowym i nie budzą wątpliwości w świetle danych zawartych w orzeczeniach właściwych jednostek medycznych. W ocenie Sądu, przytoczone wyżej opinie jednostek orzeczniczych zostały w sposób zrozumiały i wyczerpujący uzasadnione, są logiczne i przekonujące. Orzeczenia te, które mają – jak wskazano powyżej – walor opinii biegłego w rozumieniu 84 § 1 k.p.a., mogły stanowić podstawę ustaleń w sprawie. W tej sytuacji, skoro specjalistyczne jednostki medyczne właściwe do rozpoznawania chorób zawodowych orzekły o braku podstaw do rozpoznania u skarżącego choroby zawodowej – astmy oskrzelowej, organy inspekcji sanitarnej, będąc związane negatywnymi orzeczeniami lekarskimi, prawidłowo wydały decyzję odmawiającą stwierdzenia tej choroby zawodowej u skarżącego A. K..

Warunkiem koniecznym stwierdzenia przez organy inspekcji sanitarnej choroby zawodowej, na co wielokrotnie zwracał uwagę Naczelny Sąd Administracyjny, jest uprzednie jej lekarskie rozpoznanie przez właściwe medyczne jednostki orzecznicze. Orzeczenie o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej jest wiążące dla organów inspekcji sanitarnej, prowadzi więc do odmowy stwierdzenia choroby zawodowej (por. np. wyrok NSA z dnia 24 maja 2001 r., sygn. akt I SA 1801/00 – niepublikowany; wyrok NSA z dnia 9 czerwca 1998 r., sygn. akt I SA 297/98 – niepublikowany).

Reasumując, stwierdzić należy, że organy inspekcji sanitarnej były związane orzeczeniami lekarskimi o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej, i nie mogły dokonać samodzielnej oceny dokumentacji lekarskiej, która prowadziłaby do odmiennego rozpoznania. Tym samym, w ocenie sądu, zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji wydane zostały w sposób prawidłowy i nie naruszają przepisów prawa. W uzasadnieniu tych decyzji organy sanitarne w sposób wyczerpujący przedstawiły motywy, przesłanki oraz okoliczności faktyczne i prawne, którymi kierowały się rozpoznając sprawę. Tym samym należy uznać rozstrzygnięcia organów za odpowiadające prawu.

Subiektywne przekonanie skarżącego, iż stwierdzone dolegliwości mają związek z wykonywaną przez nią pracą i warunkami panującymi w środowisku pracy, w świetle orzeczeń lekarskich, nie może być brane pod uwagę w niniejszej sprawie.

Mając na uwadze powyższe oraz uwzględniając fakt, iż zaskarżona decyzja nie narusza prawa w sposób określony w art. 145 ustawy p.p.s.a, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 ustawy p.p.s.a orzekł jak w wyroku.

R.A.