Wyrok NSA, sygn. akt I GSK 3287/18
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-11-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 10a ust. 1,
journal: Dz.U. 2017 poz 2137
law: Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa - tekst jedn.
article: art. 7, art. 77 § 1, art. 80
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 21 ust. 3
journal: Dz.U. 2017 poz 1856
law: Ustawa z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju  Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013.
journal: Dz.U.UE.L 2011 nr 25 poz 8 art. 5 ust, 1,3,
law: Rozporządzenie Komisji (UE) Nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiające szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr  1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju  obszarów wiejskich.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Henryk Wach Sędzia NSA Bogdan Fischer Sędzia del WSA Izabella Janson (spr.) Protokolant st. asystent sędziego Dorota Onyśk po rozpoznaniu w dniu 15 listopada 2022 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Dyrektora Świętokrzyskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Kielcach od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 9 sierpnia 2018 r., sygn. akt I SA/Ke 213/18 w sprawie ze skarg Prokuratora Prokuratury Rejonowej w [...] oraz A. B. na decyzję Dyrektora Świętokrzyskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Kielcach z dnia 17 kwietnia 2018 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach, wyrokiem z 9 sierpnia 2018r., sygn. akt I SA/Ke 213/18 na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i art. 135 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U.2016.718, obecnie tekst jedn. Dz.U. z 2022r., poz. 329, dalej: "p.p.s.a.) uwzględnił skargi Prokuratora Prokuratury Rejonowej w [...] (dalej: "Prokurator") i A. B. (dalej też: "strona", "skarżący") i uchylił decyzję Dyrektora Świętokrzyskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Kielcach (dalej też: "Dyrektor", "organ odwoławczy") z 17 kwietnia 2018r., nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w [...] (dalej też: "organ I instancji", "Kierownik") w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania za 2012r.

Sąd I instancji orzekał w następującym stanie faktycznym sprawy.

Decyzją z 22 stycznia 2018r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w [...] ustalił A. B. kwotę nadmiernie pobranych płatności ONW za rok 2012 w wysokości 2.758,48 zł.

Decyzją z 17 kwietnia 2018r., nr [...] Dyrektor Świętokrzyskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Kielcach po rozpatrzeniu odwołania Prokuratora Prokuratury Rejonowej w [...] i A. B. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

Organ odwoławczy stwierdził, że nadmiernie przyznane płatności w kwocie 2.758,48 zł decyzją Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w [...] z 15 lutego 2013r. są wynikiem pomyłki ARiMR polegającej na błędnym wyliczeniu (w oparciu o dane z kontroli na miejscu) procentowego pomniejszenia płatności, co stanowiło podstawę do stwierdzenia jej nieważności. W tym zakresie powołał art. 5 ust. 3 Rozporządzenia Nr 65/2011 i stwierdził, że nie można przyjąć, iż obie wskazane w tym przepisie przesłanki zostały spełnione, co skutkowałoby odstąpieniem od dochodzenia należności. Zdaniem Dyrektora A. B. ubiegając się o płatności ONW w roku 2012 oraz przyjmując przyznaną i przekazaną na jego rachunek płatność wiedział o nieprawidłowościach. Przypomniał także, że meritum sprawy tj. nieprzestrzeganie zasad norm i wymogów przez A. B. miało miejsce po raz pierwszy już w roku 2009 i pismem z 2011r. strona była informowana, iż kolejne stwierdzone w tym samym zakresie nieprawidłowości będą traktowane jako popełnione celowo, czego konsekwencją była ostatecznie odmowa przyznania płatności ONW za 2012r. Zatem nie można przyjąć, że A. B. nie mógł w zwykłych okolicznościach wykryć nieprawidłowości, które te okoliczności były stronie znane. Skoro nieprawidłowości miały miejsce co rok ich charakter był trwały, o czym strona była corocznie powiadamiana. Dyrektor odwołując się do akt sprawy karnej sygn. akt II W 20/12 stwierdził, że czas krytyczny, w którym A. B. miał zniesioną zdolność do rozpoznania znaczenia czynu i pokierowania swoim postępowaniem w rozumieniu art. 17 § 1 ustawy z 20 maja 1971r. Kodeks wykroczeń (Dz.U. z 2018r., poz. 618) miał miejsce w październiku roku 2011, czyli przed dniem złożenia wniosku o przyznanie płatności na rok 2012 (15 maja 2012r.). Fakt ten wynika bezpośrednio ze złożonych przez Prokuratora dokumentów wraz ze sprzeciwem z 14 lutego 2018r. (data stempla pocztowego) wniesionym w innej sprawie (dokumenty zostały włączone do niniejszego postępowania) i czas krytyczny powtórzył się w 2017r. Według Dyrektora nie można wobec tego wywnioskować, że stan ten trwał nieprzerwanie od roku 2012 do roku 2017 oraz tym bardziej uznać za słuszny wniosek pełnomocnika strony, że świadczy to o niepoczytalności A. B. Ponadto wskazał, że odnoszenie się do opinii sądowo-psychiatrycznej z 2017r. jest bez znaczenia w przedmiotowej sprawie i nie wpływa na uznanie, że w czasie składania przez skarżącego wniosku o przyznanie płatności ONW, aż do dnia przyznania mu nadmiernej kwoty płatności występowały okoliczności, które można by uznać za inne niż "zwykłe", a co za tym idzie skarżący mógł się zorientować, że płatność ONW za rok 2012 została mu przyznania w nadmiernej wysokości. Organ odwoławczy podkreślił ponadto, że wniosek o przyznanie płatności zawiera sekcję "Oświadczenia i Zobowiązania", w której między innymi znajduje się zapis, iż producentowi rolnemu znane są zasady przyznawania płatności. Przyjął wobec tego, że A. B. wnioskował w 2012r. o przyznanie płatności ONW wiedząc jednocześnie, że w jego gospodarstwie rolnym nie są spełniane normy i wymogi w zakresie wzajemnej zgodności. Zatem strona znała rzeczywisty stan faktyczny i prawny w sprawie przyznania płatności. Powołując treść art. 3 ust. 1 Rozporządzenia Rady (WE. EURATOM) Nr 2988/95 z 18 grudnia 1995r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz.U. UE L nr 312 poz. 1 ze zm.), Dyrektor uznał, że w niniejszej sprawie datą dopuszczenia się przez skarżącego nieprawidłowości o której mowa w wymienionym przepisie jest 20 marca 2013r. (wypłata płatności ONW za 2012r.), czyli termin przedawnienia biegł od ww. daty i został przerwany zawiadomieniem z 27 maja 2013r. o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej Nr [...] skutecznie doręczonym 31 maja 2013r., a następnie biegł na nowo od 18 marca 2016r. (data wydania ostatecznej decyzji Nr [...]). Decyzja Nr [...] z 22 stycznia 2018r. została skutecznie doręczona stronie w dniu 25 stycznia 2018r., tj. przed upływem czteroletniego okresu przedawnienia. Odnosząc się do kwestii odstąpienia od kwoty nadmiernie pobranych płatności Dyrektor wskazał, że w rozpatrywanej sprawie kwotę nadmiernie pobranych płatności stanowi 2.758,48 zł przekraczająca kwotę stanowiącą równowartość 100 euro (416,48 zł), przeliczona na złote według kursu euro, ustalonego zgodnie z art. 7 ust. 2 powołanego wyżej Rozporządzenia (UE) Nr 883/2006. Tym samym w odniesieniu do tej płatności nie zachodzą przesłanki uzasadniające odstąpienie od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności. Dyrektor odniósł się też do zarzutu Prokuratora co do naruszenia art. 31 Rozporządzenia Rady (WE) Nr 73/2009 z 2009r. poprzez nieuznanie zgłoszonego przypadku za działanie siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności. Wskazał, że w niniejszej sprawie kwestię siły wyższej reguluje art. 47 ust. 1 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006 z 15 grudnia 2006r. (Dz.U. UE L 368 z 2006r. str. 15). Na podstawie art. 47 ust. 2 Rozporządzenia Nr 1974/2006 przypadki siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności są zgłaszane przez beneficjenta lub przez upoważnioną przez niego osobę na piśmie właściwemu organowi, wraz z odpowiednimi dowodami w ciągu 10 dni roboczych od dnia, w którym beneficjent lub upoważniona przez niego osoba są w stanie dokonać tej czynności. Organ odwoławczy stwierdził, że powyższe nie miało miejsca w niniejszej sprawie. A. B. bądź jego pełnomocnik nie zgłaszał Kierownikowi Biura Powiatowego ARiMR w [...] działania siły wyższej lub wystąpienia nadzwyczajnych okoliczności.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach wskazanym na wstępie wyrokiem z 9 sierpnia 2018r.,uwzględnił skargi Prokuratora Prokuratury Rejonowej w [...] oraz skarżącego.

W ocenie Sądu I instancji w sprawie bezsporne jest, że wypłacone A. B. środki publiczne za rok 2012 z tytułu płatności ONW są nienależne i pochodzą ze środków z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów wiejskich tj. pochodzą z funduszy, o których mowa w art. 29 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 lit. a ustawy o Agencji w kwocie objętej zaskarżoną decyzją, wyliczonej przez organ.

Zdaniem Sądu I instancji istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do oceny, czy organy ARiMR w sposób uprawniony uznały, że nie zachodzą przesłanki odstąpienia od żądania zwrotu wypłaconych nienależnie skarżącemu płatności, a rozstrzygnięcia wymaga kwestia, czy w ustalonym stanie faktycznym sprawy można uznać, że zostały spełnione obie przesłanki wskazane w przepisie art. 5 ust. 3 Rozporządzenia Nr 65/2011, w szczególności czy istniała możliwość wykrycia przez skarżącego błędu organu w zwykłych okolicznościach.

WSA podkreślił, że organy weryfikując przesłankę odstąpienia od żądania zwrotu nienależnie pobranych płatności stwierdziły, że nie ma zastosowania w rozpatrywanej sprawie przepis art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 65/2011. Przywołując treść tego przepisu w odniesieniu do faktów ustalonych w sprawie organy przyjęły, że wypłata płatności A. B. nastąpiła wskutek błędu organu z tym, iż nie można przyjąć za spełnione obie wskazane w tym przepisie przesłanki co skutkowałyby odstąpieniem od dochodzenia należności. A. B. mógł bowiem w zwykłych okolicznościach wykryć nieprawidłowości, które miały miejsce co rok i ich charakter był trwały, o czym strona była informowana corocznie. Zdaniem Sądu I instancji przedstawiona w zaskarżonej decyzji ocena stanu faktycznego w kontekście możliwości wykrycia przez skarżącego błędu organu oraz uznania wskazanych faktów za tzw. ,,zwykłe okoliczności" jest nieprawidłowa, a konsekwencją stwierdzonego uchybienia jest naruszenie art. 7 k.p.a., czyli brak dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego co ma istotny wpływ na wynik sprawy.

W ocenie WSA organy zebrały materiał dowodowy w sprawie, który oceniły z naruszeniem art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. WSA wskazał, że organy przyjmując, że A. B. mógł wykryć błąd w zwykłych okolicznościach wskazały, że: ubiegając się o płatności ONW w roku 2012 oraz pobierając przyznaną i przekazaną na rachunek płatność A. B. wiedział o nieprawidłowościach; nieprzestrzeganie zasad norm i wymogów przez skarżącego miało miejsce po raz pierwszy już w roku 2009 i pismem z 2011r.; strona była informowana, iż kolejne stwierdzone w tym samym zakresie nieprawidłowości będą traktowane jako popełnione celowo; A. B. wnioskował w 2012r. o przyznanie płatności ONW wiedząc jednocześnie, że w jego gospodarstwie rolnym nie są spełniane normy i wymogi w zakresie wzajemnej zgodności; z akt sprawy karnej sygn. akt II W 20/12 wynika, że czas krytyczny, w którym A. B. miał zniesioną zdolność do rozpoznania znaczenia czynu i pokierowania swoim postępowaniem w rozumieniu art. 17 § 1 Kodeksu wykroczeń miał miejsce w październiku roku 2011, czyli przed dniem złożenia wniosku o przyznanie płatności na rok 2012 (15 maja 2012r.); podnoszenie opinii sądowo-psychiatrycznej z roku 2017 jest bez znaczenia w przedmiotowej sprawie. W konsekwencji dokonanej oceny stanu faktycznego organy zajęły tożsame stanowisko, że w czasie składania przez A. B. na rok 2012 wniosku o przyznanie płatności ONW, aż do dnia przyznania mu nadmiernej kwoty płatności występowały okoliczności, które nie można by uznać za inne niż "zwykłe okoliczności". Skarżący zatem mógł się zorientować, że płatność ONW za rok 2012 została mu przyznania w nadmiernej wysokości. W ocenie Sądu i instancji z punktu widzenia rozpoznawanej sprawy ważne natomiast jest, czy pobranie przez skarżącego płatności ONW za 2012r. było błędem zauważalnym i czy można uznać, że w tzw. "zwykłych okolicznościach" organy powinny były ocenić indywidualne okoliczności sprawy i na ich podstawie dokonać ustaleń co do możliwości wykrycia przez rolnika błędu organu, a przy ocenie czy było możliwe wykrycie błędu, powinny również uwzględnić jego naturę, czy dotyczy błędnej interpretacji i w konsekwencji wadliwego zastosowania prawa, czy też obejmuje błąd co do stanu faktycznego. W opinii Sądu I instancji w tej indywidualnej sprawie błąd organu był związany z naruszeniem przez skarżącego w 2009r., 2010r., 2011r. oraz w 2012r. normy BW 4.1 poprzez nie zgłaszanie faktu urodzenia, śmierci oraz przewozu bydła do i z siedziby stada wraz z datami tych zdarzeń Kierownikowi biura Powiatowego ARiMR w terminie 7 dni od dnia nastąpienia tego zdarzenia. W opinii WSA określenie charakteru konsekwencji naruszenia normy BW. 4.1 będzie się wiązało z koniecznością prawidłowego odczytania treści przepisów regulujących zasady przyznawania, pomniejszania oraz odmowy przyznania płatności z powodu tzw. celowej niezgodności, podkreślając, że mowa jest o przepisach prawa unijnego, które niejednokrotnie dla rolnika nie są proste i zrozumiałe, a które również dla profesjonalistów wiążą się z szeregiem zabiegów interpretacyjnych. W związku ze stwierdzeniem w 2012r. ponownie nieprzestrzegania wymogów wzajemnej zgodności w obszarze IRZ przywołany został art. 71 ust. 5 Rozporządzenia Nr 1122/2009 zostało w 2012r. Na podstawie ww. przepisu w związku z ustaleniem celowej niezgodności w obszarze identyfikacji i rejestracji zwierząt organ I instancji na mocy decyzji z 2 marca 2016r. ustalił pomniejszenie w 2012r. na 100% i nie przyznał stronie płatności. W ocenie WSA organy ewidentnie odrzuciły niezwykle istotny dla oceny możliwości wykrycia błędu w ,,zwykłych okolicznościach" fakt występowania od 12 lat u skarżącego choroby psychicznej. Przy czym bez znaczenia dla tej oceny jest aspekt ubezwłasnowolnienia czy też posiadania zdolności do czynności prawnych skarżącego. WSA podkreślił, że wbrew stanowisku organów znaczenie dowodowe dla oceny możliwości wykrycia błędu organu ma opinia sądowo-psychiatryczna z roku 2017 potwierdzająca występowanie u skarżącego choroby psychicznej. Z wywiadu przeprowadzonego przy sporządzaniu opinii sądowo - psychiatrycznej na potrzeby sprawy SR w [...] o sygn. akt: II W 20/12 wynika bowiem, że nieprawidłowości jakie zostały stwierdzone przez pracowników ARiMR w gospodarstwie A. B. miały bezpośredni związek ze zdiagnozowaną u niego chorobą psychiczną. Ponadto z w/w opinii sądowo - psychiatrycznych wynika, że bezpośrednią przyczyną tego, iż A. B. miał zniesioną zdolność do rozpoznania znaczenia swojego czynu była właśnie stwierdzona u niego choroba psychiczna. W świetle zaistniałych w sprawie faktów zdaniem WSA nieprawidłowa jest ocena organów, że w czasie składania przez A. B. wniosku o przyznanie płatności ONW na rok 2012, aż do dnia przyznania mu nadmiernej kwoty płatności występowały okoliczności, które można by uznać za inne niż "zwykłe", a co za tym idzie skarżący mógł się zorientować, że płatność ONW za rok 2012 została mu przyznania w nadmiernej wysokości. W opinii WSA okoliczności takie jak występowanie u skarżącego choroby psychicznej od 12 lat i jej zaostrzenia w października 2011r., czyli na kilka miesięcy przed złożeniem wniosku o płatność ONW, brak profesjonalizmu w zakresie znajomości prawa, a przede wszystkim działanie w zaufaniu do organu, dają podstawę do podważenia oceny organów o niemożności uznania przedstawionych wyżej faktów za inne niż "zwykłe okoliczności". W ocenie skoro organ jako profesjonalista dysponujący wiedzą, doświadczeniem i fachowym zapleczem nie zauważył błędu związanego z naruszeniem normy BW 4.1 przy przyznawaniu płatności, to mało przekonujące jest twierdzenie, że skarżący mógł wykryć błąd w zwykłych okolicznościach. Zdaniem Sądu I instancji organy nie naruszyły art. 72 i art. 73 ust. 1 Rozporządzenia Komisji nr 1122/2009, gdyż ich nie stosowały. WSA wyjaśnił, że przepisy te mają zastosowanie w sprawie przyznawania, zmniejszenia i odmowy przyznania płatności. Przedmiotem sprawy jest natomiast ustalenie kwoty nienależnie pobranych płatności. Zdaniem WSA organy powinny z poszanowaniem zasad określonych w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., jeszcze raz ocenić charakter błędu i wskazać, w sposób przekonujący, czy w przedmiotowej sprawie występują tzw. ,,zwykłe okoliczności" i czy skarżący w sytuacji życiowej i zdrowotnej w jakiej się znajduje mógł błąd wykryć, a to w aspekcie art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) 65/2011, a wynik przedstawią w uzasadnieniu decyzji spełniającym wymogi określone w art. 107 § 3 k.p.a.

Dyrektor Świętokrzyskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Kielcach w skardze kasacyjnej zaskarżył powyższy wyrok w całości wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez Sąd I instancji lub uchylenie zaskarżonego wyroku i oddalenie skargi, zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa wg norm przepisanych oraz rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił:

I. Naruszenie prawa materialnego:

1. art. 10a ust.1 ustawy z 9 maja 2008r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz.U z 2017r., poz. 21 37 t.j.) poprzez jego nie zastosowanie w sytuacji gdy w niniejszym postępowaniu o ustalenie kwoty nienależnie pobranych płatności toczącym się w oparciu o art. 29 ust.1 ustawy o ARiMR, zgodnie z art. 10 a ust. 1 ustawy o ARiMR nie stosuje się przepisów art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.;

2. art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 65/201 poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na niezasadnym przyjęciu, że w przedmiotowej sprawie choroba psychiczna skarżącego stanowi inną niż zwykłą okoliczność uniemożliwiającą stronie wykrycie błędu organu co do zasadności przyznania płatności, w sytuacji gdy jednocześnie nie stwierdzono u skarżącego upośledzenia umysłowego i był on informowany o stwierdzonych w jego gospodarstwie nieprawidłowościach.

II. Naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1. art. 145 § 1 pkt I lit c) p.p.s.a. w związku z art. 10a ust.1 ustawy o ARiMR w związku z art. 21 ust.3 ustawy z 7 marca 2007r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz.U z 2017r., poz. 1856 j.t ze zm.) poprzez niezasadne stwierdzenie, że decyzje organów naruszają przepisy postępowania tj. art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, podczas gdy w niniejszej sprawie to strona była obowiązana przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek, a ciężar udowodnienia faktu spoczywał na osobie, która z tego faktu wywodziła skutki prawne, w konsekwencji czego to strona reprezentowana przez pełnomocnika obowiązana była wykazać, że z uwagi na chorobę psychiczną nie była w stanie wykryć błędu organu na skutek którego otrzymała nienależne płatności;

2. art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a. poprzez niezasadne stwierdzenie, że organy naruszyły przepisy postępowania tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Argumentację na poparcie powyższych zarzutów skarżący kasacyjnie organ przedstawił w uzasadnieniu skargi kasacyjnej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Dodać należy, że w przypadku oparcia skargi kasacyjnej na naruszeniu prawa procesowego (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.) wnoszący skargę kasacyjną musi mieć na uwadze, że dla ewentualnego uwzględnienia skargi kasacyjnej niezbędne jest wykazanie wpływu naruszenia na wynik sprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a., rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Ze wskazanych przepisów wynika, że wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania.

Wychodząc z tego założenia, należy na wstępie zaznaczyć, że wobec niestwierdzenia z urzędu nieważności postępowania (art. 183 § 2 p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny ogranicza swoje rozważania do oceny zagadnienia prawidłowości dokonanej przez Sąd I instancji wykładni wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów prawa.

Uwzględniając istotę sporu prawnego rozpatrywanej sprawy, komplementarny charakter zarzutów kasacyjnych uzasadnia, aby rozpatrzeć je łącznie. W skardze kasacyjne sformułowano zarzuty naruszenia procesowego, jednak argumentacja zawarta w uzasadnieniu skargi kasacyjnej została przedstawiona w taki sposób, że zarzuty naruszenia przepisów prawa procesowego ściśle powiązano z argumentami dotyczącymi zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego skarga kasacyjna nie mogła prowadzić do uchylenia zaskarżonego wyroku z uwagi na nieskuteczność postawionych w złożonym środku prawnym zarzutów.

Przedmiotem kontroli instancyjnej jest wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach uchylający decyzję Dyrektora Świętokrzyskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Kielcach oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania za 2012r.

W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji wskazał, że organy w toku postępowania z poszanowaniem zasad określonych w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., winny jeszcze raz ocenić charakter błędu i wskazać, w sposób przekonujący, czy w przedmiotowej sprawie występują tzw.,"zwykłe okoliczności" i czy skarżący w sytuacji życiowej i zdrowotnej w jakiej się znajduje mógł błąd wykryć, a to w aspekcie art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) 65/2011, a wynik przedstawią w uzasadnianiu decyzji spełniającym wymogi określone w art. 107 § 3 k.p.a.

Po pierwsze zgodzić należy się ze stanowiskiem, że w sprawie bezsporne jest, że wypłacone A. B. środki publiczne za rok 2012 z tytułu płatności ONW są nienależne i pochodzą ze środków z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów wiejskich tj. pochodzą z funduszy, o których mowa w art. 29 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 lit. a ustawy o Agencji.

Natomiast jak trafnie wskazał to Sąd I instancji istota sporu sprowadza się do oceny, czy organy ARiMR w sposób uprawniony uznały, że nie zachodzą przesłanki odstąpienia od żądania zwrotu wypłaconych nienależnie skarżącemu płatności ONW za 2012 rok w wysokości 2.758,48 zł., a zatem czy w ustalonym stanie faktycznym sprawy można uznać, że zostały spełnione obie przesłanki wskazane w przepisie art. 5 ust. 3 Rozporządzenia Nr 65/2011, w szczególności czy istniała możliwość wykrycia przez skarżącego błędu organu w zwykłych okolicznościach.

W związku z powyższym WSA dokonał wykładni art. 5 ust. 1 i 3 rozporządzenia 65/2011. W pierwszej kolejności WSA wskazał, że stosownie do art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 65/2011 obowiązek zwrotu, o którym mowa w art. 5 ust. 1 nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez beneficjenta w zwykłych okolicznościach. Jednakże w przypadku gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem danej płatności, akapit pierwszy stosuje się jedynie, jeśli o decyzji o zwrocie nie poinformowano zainteresowanego w terminie 12 miesięcy od płatności. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego WSA należycie wywiódł powołując się na orzecznictwo sądowoadministracyjne, że w świetle art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 65/2011 wyłączenie obowiązku zwrotu nienależnie dokonanej płatności wymaga co do zasady spełnienia łącznie dwóch wymienionych w nim przesłanek. Po pierwsze płatność musi być dokonana na skutek błędu organu, po drugie błąd jest tego rodzaju, że nie mógł zostać wykryty przez rolnika. Trafnie wskazał, że ocena, co do możliwości wykrycia błędu przez rolnika, winna uwzględniać zarówno charakter nieprawidłowości będącej podstawą ustalenia i wypłacenia kwoty nienależne pobranych płatności, prawo rolnika do działania w zaufaniu do zgodności z prawem działań organu zajmującego się przyznawaniem płatności, a przede wszystkim, czy skarżący w sytuacji życiowej i zdrowotnej w jakiej się znajduje mógł błąd wykryć, a to w aspekcie art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) 65/2011.

Wbrew stanowisku organów podkreślić należy, że opinia sądowo-psychiatryczna z roku 2017 potwierdza występowanie u A. B. choroby psychicznej. Z wywiadu przeprowadzonego przy sporządzaniu opinii sądowo - psychiatrycznej na potrzeby sprawy SR w [...] o sygn. akt: II W 20/12 wynika, że nieprawidłowości jakie zostały stwierdzone przez pracowników ARiMR w gospodarstwie A. B. miały bezpośredni związek ze zdiagnozowaną u niego chorobą psychiczną. Ponadto z w/w opinii sądowo - psychiatrycznych wynika, że bezpośrednią przyczyną tego, iż A. B. miał zniesioną zdolność do rozpoznania znaczenia swojego czynu była właśnie stwierdzona u niego choroba psychiczna.

Wobec powyższego trafnie wywiódł Sąd I instancji, że skoro na podstawie dostępnej organom opinii sądowo - psychiatrycznej, można stwierdzić występowanie u A. B. choroby psychicznej, to już ten fakt mógł obiektywnie przesądzić o nie zrozumieniu przez niego przepisów prawa unijnego i krajowego określających wymogi nałożone na niego jako rolnika w zakresie przestrzegania normy BW 4.1, konsekwencji prawnych ich nieprzestrzegania wskazanych w art. 71 ust. 5 Rozporządzenia Nr 1122/2009 oraz treści pism organu o celowej niezgodności w obszarze Identyfikacji i Rejestracji Zwierząt. Niewątpliwie okoliczności takie jak występowanie u skarżącego choroby psychicznej od 12 lat i jej zaostrzenia w października 2011r., czyli na kilka miesięcy przed złożeniem wniosku o płatność ONW, brak profesjonalizmu w zakresie znajomości prawa, a przede wszystkim działanie w zaufaniu do organu, dają podstawę do podważenia oceny organów o niemożności uznania przedstawionych wyżej faktów za inne niż "zwykłe okoliczności". Również skoro organ jako profesjonalista, dysponujący wiedzą, doświadczeniem i fachowym zapleczem, nie zauważył błędu związanego z naruszeniem normy BW 4.1 przy przyznawaniu płatności, to rolnik miał pełne prawo działać w zaufaniu do organu zajmującego się przyznawaniem różnego rodzaju płatności dla rolnictwa w sposób profesjonalny, ze znajomością obowiązującego prawa i spoczywającego na nim obowiązku starannego działania i czuwania na tym, aby strony uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa.

Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że WSA dokonał prawidłowej wykładni przepisu art. 5 ust. 3 rozporządzenia 65/2011, a także jego zastosowania w sprawie.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 10a ust. 1 ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wskazać należy, iż zgodnie z tym przepisem "Jeżeli przepisy ustawy lub przepisy odrębne nie stanowią inaczej, do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, z wyłączeniem art. 7, art. 9, art. 10, art. 75 § 1, art. 77 § 1 oraz art. 81", jednakże z art. 10a ust. 6 ustawy o ARiMR wynika, iż "Przepisów ust. 1-5 nie stosuje się do postępowań rozstrzyganych w drodze decyzji na podstawie przepisów (...) 3) dotyczących wspierania rozwoju obszarów wiejskich"

Z uwagi na to, że niniejsza sprawa dotyczy nienależnie pobranych świadczeń z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania za 2012r. objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz.U. z 2009r., poz 329 z późn. zm)., organ miał zatem obowiązek z urzędu i na wniosek zbierać dowody w sprawie oraz dokonać oceny całokształtu zgromadzonego w aktach sprawy materiału dowodowego. Celem bowiem postępowania prowadzonego na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy z 2008r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa jest zbadanie: czy doszło do ustalenia i wypłaty rolnikowi środków pochodzących z funduszy unijnych lub krajowych nienależnie lub w nadmiernej wysokości; czy istnieje obowiązek ich zwrotu; czy nie wystąpiły przesłanki wykluczające taki zwrot. Sytuacja, w której dochodzi do nienależnego pobrania takich środków ma miejsce wówczas gdy wspomniane środki zostaną przyznane na podstawie decyzji administracyjnych oraz nastąpi ich wypłata, a następnie dojdzie do stwierdzenia nadmiernego ich przyznania tak jak w sprawie niniejszej.

W kontrolowanej sprawie, w ocenie NSA, wbrew stanowisku organu nie budzą wątpliwości okoliczności dotyczące udokumentowanego stanu zdrowia skarżącego, mające zasadnicze znaczenie dla zorientowania się przez niego, że płatność ONW za rok 2012 została mu przyznania w nadmiernej wysokości.

W świetle przedstawionej argumentacji, zarzut procesowy skarżącego kasacyjnie organu naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. postawiony zaskarżonemu wyrokowi poprzez błędne uznanie, iż organ rozpoznający sprawę nie rozpatrzył w sposób wyczerpujący całości materiału dowodowego z uwzględnieniem słusznego interesu strony, w ustalonych okolicznościach faktycznych należało uznać za niezasadny.

Ponowne rozpoznanie sprawy przez organ winno zatem zmierzać do ustalenia, czy w świetle przedstawionych przez skarżącego dowodów dotyczących stanu zdrowia, stanowią one nadzwyczajne okoliczności, usprawiedliwiające brak zwrotu płatności, a tym samym jeszcze raz ocenić charakter błędu i wskazać, w sposób przekonujący, czy w przedmiotowej sprawie występują tzw.,"zwykłe okoliczności" i czy skarżący w sytuacji życiowej i zdrowotnej w jakiej się znajduje mógł błąd wykryć, a to w aspekcie art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) 65/2011, a wynik przedstawią w uzasadnianiu decyzji spełniającym wymogi określone w art. 107 § 3 k.p.a.

Ze wskazanych powodów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.