Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 316/04
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2005-06-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6191 Żołnierze zawodowi
Skarżony organ: Dowódca Jednostki Wojskowej
Treść wyniku: Uchylono decyzję II i I instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Arkadiusz Despot-Mładanowicz, Sędziowie sędzia NSA Anna Orłowska, sędzia WSA Alina Dominiak (spr.), Protokolant Robert Daduń, po rozpoznaniu w dniu 22 czerwca 2005 r. na rozprawie sprawy ze skargi M. T. na decyzję Dowódcy Jednostki Wojskowej z dnia 8 kwietnia 2004 r. nr [...] w przedmiocie diet za pobyt w podróży służbowej poza granicami państwa uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Dowódcy Jednostki Wojskowej z dnia 16 marca 2004 r. nr [...].


UZASADNIENIE

M. T. w dniu 1 grudnia 2003 r. wystąpił do Dowódcy Jednostki Wojskowej z wnioskiem o wypłatę diet za pobyt w podróży służbowej poza granice kraju za okresy przypadające w 2000, 2001, 2002 r. ( precyzyjnie wyszczególnione we wniosku) – z wyłączeniem czasu pobytu w porcie. Swój wniosek oparł o przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 grudnia 2000 r. w sprawie uposażenia i innych należności pieniężnych otrzymywanych przez żołnierzy wyznaczonych do pełnienia służby poza granicami państwa ( Dz. U. nr 115 , poz. 1198) w brzmieniu obowiązującym do 1.01.2003r. Nadto powołał się na treść przepisów ustawy z dnia 17 grudnia 1974 r. o uposażeniu żołnierzy ( Dz. U. z 2000 r. nr 76, poz. 693) podnosząc, że prawo do zaległych należności należy mu się do trzech lat wstecz od momentu roszczenia. W ocenie skarżącego należne diety z tytułu pobytu w portach zagranicznych w trakcie trwania rejsów nawigacyjno - szkoleniowych zostały naliczone z naruszeniem obowiązujących wówczas przepisów prawa.

Decyzją z dnia 16 marca 2004 r. nr [...] Dowódca Jednostki Wojskowej, powołując się na art. 25 ustawy z dnia 17 grudnia 1974 r. o uposażeniu żołnierzy (Dz. U. z 1992 r. nr 5 poz. 18 ze zm.) oraz przepis § 23 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 grudnia 2000 r. w sprawie uposażenia i innych należności pieniężnych otrzymywanych przez żołnierzy wyznaczonych do pełnienia służby poza granicami państwa (Dz. U. nr 115, poz. 1198) odmówił M. T. przyznania diet za pobyt w podróży służbowej poza granicami kraju podczas rejsów szkoleniowo – nawigacyjnych z podchorążymi Akademii Marynarki Wojennej w latach 2000, 2001, 2002 oraz za pobyt służbowy poza granicami kraju podczas udziału w ćwiczeniach "[...]" w 2000 r. ( okresy precyzyjnie wskazane w decyzji) –z wyłączeniem czasu pobytu w porcie.

W uzasadnieniu organ wskazał, iż skarżący za czas pobytu w portach zagranicznych otrzymał stosowne świadczenia w postaci diet i tym samym został spełniony wymóg określony w § 23 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 grudnia 2000 r. w sprawie uposażenia i innych należności pieniężnych otrzymywanych przez żołnierzy wyznaczonych do pełnienia służby poza granicami państwa, który stanowi, iż diety, o których mowa w rozporządzeniu przysługują żołnierzom wykonującym zadania na jednostkach pływających Marynarki Wojennej RP wyłącznie za czas pobytu w porcie zagranicznym.

W odwołaniu M. T. wskazał, iż jako etatowy członek załogi okrętu został wyznaczony do pełnienia służby poza granicami kraju, gdyż Dowódca Marynarki Wojennej wyznaczył okręt, na którym przebywał do zabezpieczenia praktyk podchorążych AMW oraz swoim podpisem zatwierdził trasę przejścia pomiędzy poszczególnymi portami Europy, Ameryki Południowej i Azji. Skarżący podniósł, iż on także miał obowiązek samodokształcania się, nadto załoga okrętu uczestniczyła w przedsięwzięciach reprezentacyjnych. W ocenie skarżącego podstawę prawną do wypłacenia diet za okres pobytu w morzu (z wyłączeniem pobytu w portach) stanowi § 23 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 grudnia 2000 r. w sprawie uposażenia i innych należności pieniężnych otrzymywanych przez żołnierzy wyznaczonych do pełnienia służby poza granicami państwa, gdyż nie budzi żadnych wątpliwości, że w okresach odbytych rejsów, rejs nawigacyjno – szkoleniowy mieścił się w pojęciu szkoleń i ćwiczeń wojskowych, a także przedsięwzięć reprezentacyjnych (§ 1 ust. 1 pkt 6 i 7 powołanego rozporządzenia).

Rozpoznając odwołanie M. T. Dowódca Jednostki Wojskowej decyzją z dnia 8 kwietnia 2004 r. nr [...], utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy wywiódł, iż o odmowie przyznania skarżącemu diet za pobyt w podróży służbowej poza granicami kraju przesądziła treść § 23 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 grudnia 2000 r. w sprawie uposażenia i innych należności pieniężnych otrzymywanych przez żołnierzy wyznaczonych do pełnienia służby poza granicami państwa. Nadto organ odwoławczy podniósł, iż skarżący cytując § 23 rozporządzenia pominął ten jego fragment, który trafnie organ orzekający w pierwszej instancji uznał za podstawę odmowy uczynienia zadość złożonemu wnioskowi i co rozstrzyga o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji.

Skarżący w skardze złożonej na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku zarzucił naruszenie przepisu § 23 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 grudnia 2000 r. w sprawie uposażenia i innych należności pieniężnych otrzymywanych przez żołnierzy wyznaczonych do pełnienia służby poza granicami państwa w zw. z § 2 i 3 pkt 3 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 8 maja 2001 r. (Dz. U. z 2001 r. nr 50, poz. 525), wnosząc o uchylenie decyzji obu instancji. Wskazał, iż do powstania prawa do diet za podróż służbową poza granicami kraju oraz sposobu ustalenia ich wysokości winny mieć zastosowanie przepisy, które obowiązywały w czasie owych podróży, to jest przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 grudnia 2000 r. w sprawie uposażenia i innych należności pieniężnych otrzymywanych przez żołnierzy wyznaczonych do pełnienia służby poza granicami państwa – w szczególności § 23, przed ich zmianą dokonaną rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 23 grudnia 2002 r. Skarżący podniósł, że organy obu instancji nieprawidłowo zastosowały wobec niego przepis § 23 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 grudnia 2000 r. w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 2003 r., podczas gdy w jego sytuacji mają zastosowanie przepisy tego rozporządzenia obowiązujące do dnia 31 grudnia 2002 r. – to jest § 23, który odsyłał w zakresie ustalania i wysokości diet należnym żołnierzom wykonującym zadania w ramach służby wykonywanej poza granicami kraju do przepisów Kodeksu pracy, a ten z kolei do Rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 8 maja 2001 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania oraz wysokości należności przysługujących pracownikowi z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju. W myśl § 3 pkt 3 tego rozporządzenia za czas pobytu pracownika poza granicami kraju uważa się - przy podróży odbywanej środkami komunikacji morskiej – czas od chwili wyjścia statku z portu polskiego do chwili wejścia statku w drodze powrotnej do portu polskiego. W ocenie skarżącego wobec treści tego przepisu przysługują mu diety z tytułu odbytej podróży służbowej, nie tylko za czas pobytu w portach zagranicznych, lecz za cały okres podróży służbowej, to znaczy również za dni podróży morskiej.

W odpowiedzi na skargę Dowódca Jednostki Wojskowej wniósł o jej oddalenie. Organ wywiódł, że roszczenia skarżącego należy odnosić do stanu prawnego z daty ich zgłoszenia i w związku z tym data wystąpienia skarżącego z roszczeniami przesądza o ich nieskuteczności. Organ wskazał, iż nie było przeszkód by skarżący dochodził roszczeń w czasie, gdy przepisy, na które się powołuje – obowiązywały, gdyż na ich gruncie w dacie odbywania przez skarżącego rejsu przysługiwało mu prawo do świadczenia finansowego. Skarżący jednak wystąpił z roszczeniem wówczas, gdy przepisy, z których wywodzi roszczenie utraciły moc obowiązującą – zostały zastąpione przepisami zmienionymi rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 23 grudnia 2002 r. Rozporządzenie to weszło w życie z dniem 1 stycznia 2003 r., a zgodnie z brzmieniem § 23 świadczenia, o które ubiega się skarżący przysługują wyłącznie za czas pobytu w porcie zagranicznym. Z tych też względów wywiedziona skarga, w ocenie organu, na uwzględnienie nie zasługuje.

Dodatkowo na rozprawie pełnomocnik organu wniósł o uwzględnienie upływu terminu przedawnienia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Problem w sprawie niniejszej sprowadzał się do tego, czy organy powinny rozpoznać wniosek skarżącego o wypłatę diet na podstawie przepisów obowiązujących w dacie złożenia przez niego wniosku, czy też na podstawie przepisów obowiązujących w dacie – ogólnie mówiąc – odbywania przez skarżącego podróży służbowych.

Obowiązująca w dacie wydania zaskarżonej decyzji ustawa z dnia 17 grudnia 1974 r. o uposażeniu żołnierzy ( tekst jednolity z dnia 2002 r. Nr 76, poz.693 ) stanowiła w art. 1 ust. 1, że żołnierze w czynnej służbie wojskowej otrzymują uposażenie i inne należności pieniężne według zasad określonych w ustawie.

Art. 2 ust. 2 pkt 5) ustawy stanowił, że inne należności pieniężne obejmują należności za podróże i przeniesienia służbowe.

Diety, których wypłaty domagał się skarżący, są "innymi należnościami pieniężnymi" - "należnościami za podróże służbowe", które otrzymują żołnierze w czynnej służbie wojskowej.

Przepis art. 9 ust. 1 przywołanej wyżej ustawy stanowił, że roszczenia z tytułu prawa do uposażenia i innych należności pieniężnych ulegają przedawnieniu z upływem trzech lat od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne.

Wynika z powyższego w sposób niewątpliwy, że żołnierzowi przysługuje roszczenie z tytułu prawa do należności za podróże służbowe, tj. prawa do diet za pobyt w podróży służbowej poza granice kraju.

Roszczenie to możliwość żądania przez uprawnionego od konkretnej osoby określonego zachowania się. Istotne jest, że osoba uprawniona nabywa roszczenie do określonego świadczenia na zasadach obowiązujących w chwili powstania prawa do roszczenia.

Art. 25 ustawy o uposażeniu żołnierzy stanowił, że żołnierze wyznaczeni do pełnienia służby poza granicami Państwa otrzymują uposażenie i inne należności pieniężne według zasad określonych przez Radę Ministrów w drodze rozporządzenia (...).

Na podstawie tego przepisu wydane zostało Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 5 grudnia 2000 r. w sprawie uposażenia i innych należności pieniężnych otrzymywanych przez żołnierzy wyznaczonych do pełnienia służby poza granicami państwa ( Dz. U. z 2000 r. Nr 115, poz. 1198). Stanowiło ono w § 2 ust. 1, że w czasie pełnienia służby poza granicami państwa żołnierzowi przysługuje (...) uposażenie i inne należności pieniężne z tytułu pełnienia czynnej służby wojskowej.

Do dnia 31 grudnia 2002 r. obowiązywał przepis art. § 23 w/w Rozporządzenia o następującej treści : Przez cały czas wykonywania przez żołnierza, o którym mowa w § 1 ust. 1 pkt 5-7, zadań służbowych poza granicami państwa przysługują mu diety oraz zwrot kosztów przejazdów, dojazdów i noclegów, płatne w walutach obcych, na zasadach określonych odpowiednio w przepisach w sprawie zasad ustalania oraz wysokości należności przysługujących pracownikom z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju, wydanych na podstawie Kodeksu pracy.

Treść przepisu art. 23 Rozporządzenia została zmieniona przez 1 pkt 18 rozporządzenia z dnia 23 grudnia 2002 r. ( Dz. U. Nr 239, poz. 2042) zmieniającego niniejsze rozporządzenie z dniem 1 stycznia 2003 r. i brzmiała następująco :

"Przez cały czas wykonywania przez żołnierza, o którym mowa w § 1 pkt 5 i 6, zadań służbowych poza granicami państwa przysługują mu diety oraz zwrot kosztów przejazdów, dojazdów i noclegów, płatne w walutach obcych, na zasadach określonych w przepisach w sprawie należności żołnierzy za podróże i przeniesienia służbowe, z tym że w przypadku żołnierzy wykonujących zadania na jednostkach pływających Marynarki Wojennej Rzeczypospolitej Polskiej należności te przysługują wyłącznie za czas pobytu w porcie zagranicznym. "

Jak wynika z brzmienia wyżej cytowanych przepisów, diety przysługują żołnierzowi przez cały czas wykonywania przez niego zadań służbowych poza granicami państwa. Skoro tak, roszczenie do nich powstaje w czasie wykonywania przez żołnierza zadań służbowych poza granicami państwa. W sprawie niniejszej wymagalność roszczenia nie zależała od podjęcia przez żołnierza jakiejkolwiek czynności, bowiem należności żołnierzy są należnościami ze stosunku służbowego.

Wobec powyższego rozpoznanie wniosku skarżącego powinno nastąpić na podstawie przepisów obowiązujących w dacie powstania roszczenia do diet, nie zaś w dacie złożenia wniosku o ich wypłatę.

Dodatkowym argumentem na poparcie takiego stanowiska jest fakt, że - zgodnie z art. 9 ust. 1 ustawy o uposażeniu żołnierzy - roszczenie żołnierza z tytułu prawa do diet ulega przedawnieniu z upływem trzech lat od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne. Skoro tak, to roszczenie to może być dochodzone przez trzy lata od dnia wymagalności i powinno być oceniane na podstawie przepisów obowiązujących w dacie jego powstania , niezależnie od późniejszych zmian w przepisach prawa.

Należy wskazać – w związku ze stanowiskiem organu zaprezentowanym na rozprawie – że nie mogło mieć wpływu na ocenę zasadności skargi dokonaną przez Sąd to, czy roszczenie skarżącego uległo przedawnieniu w całości lub części, bowiem jest to element merytorycznego rozpoznania wniosku skarżącego, który nie był brany pod uwagę przez organy przy wydawaniu decyzji. Organy uznały bowiem – co do zasady- że skarżącemu nie należą się diety na podstawie obowiązujących przepisów. Sąd administracyjny nie jest natomiast powołany do rozpoznania merytorycznego wniosku, lecz do oceny zgodności z prawem decyzji organów administracji.

Wobec powyższego Sąd na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.

Ponownie rozpoznając sprawę organ administracji będzie miał na uwadze powyższe wskazania.

Uwzględniając skargę Sąd nie określił, czy i w jakim zakresie zaskarżona decyzja nie może być wykonana, bowiem w ocenie Sądu art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, który nakłada na sąd obowiązek zamieszczenia takiego rozstrzygnięcia w wyroku uwzględniającym skargę, nie dotyczy uwzględnienia skargi na akt odmowny. Akt, którym odmówiono uwzględnienia żądania nie podlega bowiem wykonaniu, a tymczasowa ochrona wynikająca z przepisu art. 152 cytowanej ustawy z istoty swojej dotyczy aktów i czynności, które podlegają jakiemukolwiek wykonaniu.