Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 514/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2022-11-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Edyta Podrazik (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Asesor WSA Paweł Daniel po rozpoznaniu w postępowaniu uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 18 listopada 2022 r. sprawy ze skargi W. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 17 maja 2022 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę


UZASADNIENIE

Burmistrz Gminy [...] decyzją z dnia 18 stycznia 2022 r., nr [...], działając na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.; dalej: "K.p.a.") oraz art. 1, art. 2 pkt 2, art 3 pkt. 11, art. 17 ust. 1 pkt 4, art. 17 ust. 1a, art. 17 ust. 1b, art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b i art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a, art. 20 oraz art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.; dalej: "u.ś.r."), odmówił W. C. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad mężem M. C..

W uzasadnieniu organ I instancji wyjaśnił, że W. C. jest żoną M. C., który zgodnie z orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności w G. z dnia 3 kwietnia 2012 r., nr [...], został zaliczony do osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności. Orzeczenie zostało wydane na stałe. Nie ustalono daty powstania niepełnosprawności, jednak ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 8 marca 2010 r. Decyzją z dnia 17 listopada 2021 r., nr [...], organ I instancji przyznał W. C. prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad mężem M. C., w kwocie [...]zł. Miesięcznie, na okres od dnia 1 listopada 2021 r. do dnia 31 października 2022 r.

Przechodząc do meritum organ I instancji wskazał, że niepełnosprawność M. C. powstała po 25 roku życia, co wyklucza przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Co prawda organ I instancji posiada wiedzę co do wydania w dniu 21 października 2014 r. przez Trybunał Konstytucyjny wyroku w sprawie sygn. akt K 38/13, jednak sam fakt wydania wyroku nie umożliwia wydania w niniejszej sprawie decyzji pozytywnej. Aktualnie nie dokonano żadnych zabiegów legislacyjnych prowadzących do zmiany stanu prawnego i organ związany jest aktualnie obowiązującymi przepisami prawa w tym zakresie.

Ponadto organ I instancji zauważył, że wnioskodawca pobiera specjalny zasiłek opiekuńczy co wyklucza przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Zwrócił także uwagę, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przyznaje się w związku z opieką nad osobami pozostającymi w związku małżeńskim, tylko i wyłącznie w sytuacji, gdy drugi współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W odwołaniu z dnia 26 stycznia 2022 r. do Samorządowego Kolegium Odwoławczego W. C. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przyznanie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., art. 17 ust. 1b pkt 1 i 2 u.ś.r., art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b oraz art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b w zw. z art. 27 ust. 5 u.ś.r., a także art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 par. 1, art. 7 w zw. z art. 80 K.p.a.

W uzasadnieniu skarżąca zwróciła uwagę, że organ I instancji przy rozpoznawaniu jej wniosku powinien wziąć pod uwagę treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, w którym uznano art. 17 ust. 1b u.ś.r. za niekonstytucyjny w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.

Skarżąca podniosła także, że podstawą prawną dla osoby pozostającej w związku małżeńskim do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego należnego z tytułu opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym współmałżonkiem jest art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Okoliczność bowiem, że obowiązki małżeńskie są w szczególny sposób regulowane przez prawo (szerszy) nie oznacza, że pomiędzy współmałżonkami nie występuje obowiązek o charakterze alimentacyjnym.

Następnie skarżąca podniosła, że art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a powinien być rozumiany w ten sposób, że normuje on przypadki, gdy o świadczenie pielęgnacyjne z tytułu sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną, pozostającą w związku małżeńskim ubiega się osoba spełniająca kryteria z art. 17 ust. 1 lub ust. 1a u.ś.r., niebędąca małżonkiem zobowiązanym w pierwszej kolejności do alimentacji.

Końcowo wskazano, że w przypadku zbiegu uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego i zasiłku dla opiekuna oraz dokonania przez osobę uprawnioną wyboru świadczenia pielęgnacyjnego celem działań organu powinno być wyeliminowanie z obiegu prawnego rozstrzygnięcia przyznającego zasiłek dla opiekuna, a następnie przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej zgodnie ze złożonym wnioskiem.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 17 maja 2022 r., nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie organ odwoławczy wskazał, że małżonek osoby niepełnosprawnej jest osobą uprawnioną do świadczenia pielęgnacyjnego. W judykaturze nie ma wątpliwości, że małżonek jest osobą, na której, w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., zgodnie z przepisami ustawy Kodeksu Rodzinnego i Opiekuńczego, ciąży obowiązek alimentacyjny względem współmałżonka.

Dalej organ odwoławczy wskazał, że choć rzeczywiście w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. wskazano, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeśli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, to wykładni tego przepisu należy dokonywać łącznie z treścią art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Oczywiste jest zatem, że art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. może dotyczyć wyłącznie sytuacji, gdy o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego ubiega się inna osoba niż małżonek. Przyjęcie odmiennego stanowiska skutkowałoby odmową ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego każdemu małżonkowi osoby niepełnosprawnej, co jest sprzeczne z intencją ustawodawcy wyrażoną art. w treści art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.

Organ odwoławczy podkreślił także, że do małżonka osoby niepełnosprawnej nie ma zastosowania art. 17 ust. 1a u.ś.r. Analiza tego przepisu prowadzi do wniosku, że przepis ten dotyczy tylko innych osób, na których zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w stosunku do osoby niepełnosprawnej ciąży obowiązek alimentacyjny wynikający z pokrewieństwa, a nie małżonka ubiegającego się o świadczenie pielęgnacyjne na współmałżonka będącego osobą niepełnosprawną. Z uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego mogą skorzystać krewni dopiero wówczas, gdy małżonek osoby wymagającej opieki jest niepełnosprawny w stopniu znacznym, co uniemożliwia mu wypełnianie we właściwy sposób obowiązku alimentacyjnego.

Następnie wskazano, że w wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K38/13, Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. W ocenie Kolegium art. 17 ust. 1b u.ś.r., od momentu wejścia w życie wskazanego wyroku Trybunału, nie może być stosowany w jego dotychczasowym brzmieniu. W aktualnym orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że w stosunku do opiekunów osób, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności, a zatem w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. W rezultacie nie jest więc dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

Zdaniem Kolegium pomimo powyższych uwag rozstrzygnięcie zawarte w zaskarżonej decyzji jest jednak prawidłowe. W przepisie art. 17 ust. 1 u.ś.r. wskazano bowiem, że w celu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego niezbędne jest spełnienie przesłanek "rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" oraz "sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności". W dniu 30 grudnia 2021 r. z W. C. został przeprowadzony rodzinny wywiad środowiskowy, w czasie którego ustalono, że W. C. ma 52 lata, nie pracuje, ma wykształcenie podstawowe, nie posiada wyuczonego zawodu i prawa jazdy, nigdy nie pracowała zawodowo i od kilku lat pobiera specjalny zasiłek opiekuńczy. W zakresie stanu zdrowia wskazano, że cierpi ona na zawroty głowy, uszkodzenie błędnika, ma miażdżycę. Zaznaczono, że W. C. mieszka z mężem M. C., który jest po amputacji obu kończyn dolnych i ma cukrzycę, porusza się na wózku inwalidzkim, wymaga pomocy osób drugich, którą świadczy żona całodobowo. Wyjaśniono, że opieka ta polega na myciu i przebieraniu męża, podawaniu posiłków i leków, wysadzaniu na toaletę i kanapę.

W kontekście powyższego Kolegium wskazało, że samo sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym mężem nie jest wystarczające do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Konieczne jest bowiem istnienie związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaniem przez odwołującą opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, który – w ocenie Kolegium – nie występuje w przypadku odwołującej. Wnioskodawczyni ma 52 lata, lecz nigdy nie pracowała zarobkowo, nie ma też wyuczonego zawodu. Z wywiadu środowiskowego wynika, że w przypadku M. C. do pierwszej amputacji doszło w 2010 r. i od tego czasu jest on osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. Przed tym zdarzeniem odwołująca nie pracowała, a zatem nie doszło w jej przypadku do rezygnacji z zatrudnienia. Natomiast jeżeli opiekun osoby niepełnosprawnej nigdy nie pracował, to brak jest podstaw do formułowania ocen, że zrezygnował on z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad tą osobą. Jak podkreśla się w orzecznictwie, świadczenie pielęgnacyjne nie może stanowić zastępczego źródła dochodu w przypadku, gdy choć wnioskodawca wykonuje ciążący na nim obowiązek alimentacyjny, to nie musiał z tego tytułu rezygnować z zatrudnienia (nie był aktywny zawodowo i brak aktywności zawodowej nie jest wynikiem konieczności sprawowania opieki). Celem ustawodawcy nie było i nie jest traktowanie świadczenia pielęgnacyjnego jako źródła dochodu dla osoby, która nie odnajdywała się i nie odnajduje w realiach rynku pracy z różnych przyczyn, lecz zapewnienie osobie rezygnującej z zatrudnienia lub go niepodejmującej niejakiego ekwiwalentu zatrudnienia, którego nie może podjąć lub kontynuować ze względu na cel sprawowania opieki nad niepełnosprawną osobą. Świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie jest bowiem przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku osoby zobowiązanej do alimentacji, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. W. C. nie podejmowała nigdy zatrudnienia. Jednocześnie z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy nie wynika, by były ku temu przeciwskazania. W tych okolicznościach, zdaniem Kolegium, w przypadku odwołującej nie została spełniona przesłanka wskazana w art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Kolegium zaznaczyło także, że ma wiedzę o tym, iż W. C. na podstawie decyzji Burmistrza Gminy [...] z dnia 17 listopada 2021 r. jest uprawniona do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad mężem w okresie zasiłkowym 2021/2022 i w przeszłości pobierała ten zasiłek, jednakże w ocenie organu odwoławczego fakt pobierania tego zasiłku przez stronę nie świadczy o spełnieniu w przypadku strony przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, w szczególności określonych w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Kolegium nie jest w tym zakresie związane ustaleniami i oceną dokonaną przez inny organ administracyjny w odrębnej sprawie. Zasada zaufania do organów administracji publicznej nie może być rozumiana w ten sposób, że ustalenia przyjęte na potrzeby rozstrzygnięcia w przedmiocie świadczenie rodzinnego okresowego będą przejmowane bez weryfikacji przy rozstrzyganiu sprawy bezterminowego świadczenia pielęgnacyjnego i to tylko dlatego, że niektóre przesłanki przyznania tych świadczeń ustawodawca określił w tożsamy sposób. W konsekwencji, fakt posiadania przez stronę ostatecznego rozstrzygnięcia w sprawie przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego nie ma tego skutku, że w okresie na jaki zostało przyznane skarżącemu to świadczenie, organy nie były uprawnione czy zobowiązane do wyjaśniania sprawy świadczenia pielęgnacyjnego w zakresie tego, czy rezygnacja lub niepodejmowanie przez wnioskodawcę zatrudnienia pozostaje w związku przyczynowo-skutkowym z faktycznym zakresem opieki sprawowanej nad osobą niepełnosprawną. W ocenie Kolegium brak jest takiego związku w przypadku W. C., co oznacza, że nie została spełniona podstawowa przesłanka, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. W przypadku strony nie występuje zatem zbieg prawa do świadczeń opiekuńczych, a zatem nieskuteczne jest oświadczenie o wyborze świadczenia pielęgnacyjnego, złożone przez pełnomocnika strony na podstawie art. 27 ust. 5 u.ś.r.

W skardze z dnia 20 czerwca 2022 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu W. C. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, a także zasądzenie na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania. Zaskarżonej decyzji zarzuciła art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. oraz art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1 i art. 7 w zw. z art. 80 K.p.a.

W uzasadnieniu skarżąca podniosła, że ocena spełnienia przesłanek z art. 17 ust. 1 u.ś.r. powinna być dokonywana jako aktualna, to jest odnosząca się do czasu, w którym wnioskodawca wystąpił o przyznanie świadczenia. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie zakreśla żadnych ram czasowych, co do wykazania rezygnacji z zatrudnienia (czy też jego niepodejmowania) z powodu konieczności sprawowania opieki. Jest to świadczenie przyznawane na wniosek i to od wnioskodawcy zależy, czy i w jakim czasie po wystąpieniu przesłanek do przyznania świadczenia wystąpi on o to świadczenie. Nie ma podstaw do kwestionowania prawa strony do wyboru momentu, w którym chce wystąpić z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Nie wyklucza przyznania świadczenia rezygnacja z zatrudnienia z powodu konieczności opieki nad niepełnosprawnym, która miała miejsce miesiąc, rok, czy 25 lat przed złożeniem wniosku pod warunkiem, że ten stan w odniesieniu do tego samego niepełnosprawnego i jego opiekuna trwa. Nie sposób przyjąć, aby w okolicznościach niniejszej sprawy stan zdrowia osoby wymagającej opieki był na tyle dobry, by przez większość czasu mogła ona funkcjonować samodzielnie. Tym samym, wbrew temu co twierdzi organ odwoławczy, zachodzi bezpośredni związek między niepodejmowaniem zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad mężem – skarżąca z uwagi na zły stan zdrowia męża nie ma możliwości świadczenia pracy chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga okazała się niezasadna.

Kontroli Sądu w niniejszej sprawie poddano decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 17 maja 2022 r., nr [...], utrzymującą w mocy decyzję Burmistrza Gminy [...] z dnia 18 stycznia 2022 r., nr [...], o odmowie przyznania W. C. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym mężem M. C..

Materialnoprawną podstawą wydanych w sprawie decyzji stanowi art. 17 ust. 1 u.ś.r., zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce albo ojcu (pkt 1), opiekunowi faktycznemu dziecka (pkt 2), osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (pkt 3), a także innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności (pkt 4) - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W rozpoznawanej sprawie organ odwoławczy uznając wskazane przez organ I instancji powody leżące u podstaw odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego za wadliwe, ocenił jednak, że samo rozstrzygnięcie jest prawidłowe, albowiem w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. Sąd w całości podzielił stanowisko Kolegium wyrażone w treści zaskarżonego rozstrzygnięcia, i zawartą w nim argumentację przyjął jako własną.

W kontekście powyższego wyjaśnienia wymaga, że z powołanego art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. wynika, że jednym z wymogów uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej albo niepodejmowania zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Zatem przesłanką ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest faktyczna rezygnacja lub niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, będąca w związku przyczynowym z koniecznością sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest bowiem zapewnienie odpowiednich świadczeń dla członków rodzin osób niepełnosprawnych, którzy poświęcając się dla najbliższych rezygnują z zatrudnienia, aby stale się nimi opiekować. Treść art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. jednoznacznie wskazuje, że nie każda rezygnacja lub niepodejmowanie zatrudnienia jest podstawą do przyznania świadczenia, ale tylko taka, której celem jest sprawowanie opieki. W związku z powyższym musi istnieć wyraźny i bezpośredni związek między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia, a sprawowaniem opieki nad osobą wskazaną w ustawie.

Zauważenia bowiem wymaga, że świadczenie pielęgnacyjne jest niejako surogatem wynagrodzenia za pracę, które - jest uzyskiwane przez uprawnionego, nie od pracodawcy z tytułu świadczenia pracy, a na podstawie decyzji administracyjnej, w związku z koniecznością rezygnacji przez wnioskującego z zatrudnienia z powodu opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Nie ma natomiast stanowić zastępczego źródła dochodu w przypadku, gdy choć wnioskodawca wykonuje ciążący na nim obowiązek opieki nad członkiem rodziny, to nie musiał z tego tytułu rezygnować z zatrudnienia (nie był aktywny zawodowo i brak aktywności zawodowej nie jest wynikiem konieczności sprawowania opieki). Celem ustawodawcy nie było i nie jest traktowanie świadczenia pielęgnacyjnego jako źródła dochodu dla osoby, która nie odnajdywała się i nie odnajduje w realiach rynku pracy z różnych przyczyn, lecz zapewnienie osobie rezygnującej z zatrudnienia lub go niepodejmującej niejako ekwiwalentu zatrudnienia, którego nie może podjąć lub kontynuować ze względu na cel sprawowania opieki nad niepełnosprawną osobą. Świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie jest bowiem przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym małżonkiem, dzieckiem lub rodzicem, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku opieki nad tymi osobami, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Każdorazowo więc organy właściwe muszą zbadać, czy w odniesieniu do danego stanu faktycznego ziścił się ów związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub jego niepodejmowaniem a celem sprawowania osobistej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (por. A. Kawecka, Prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, publ. LEX/el. 2019).

Przenosząc powyższe na grunt rozpatrywanej sprawy wskazać należy, że podczas rodzinnego wywiadu środowiskowego organ I instancji ustalił, że skarżąca W. C. ma 52 lata, posiada wykształcenie podstawowe, nie ma wyuczonego zawodu i nigdy nie pracowała zawodowo (s. [...] kwestionariusza rodzinnego wywiadu środowiskowego, k. nienumerowana akt adm. organu I instancji). Z wywiadu środowiskowego wynika także, że problemy zdrowotne męża skarżącej zaczęły się od dolegliwości bólowych kręgosłupa i w latach 2002 i 2008 mąż skarżącej przeszedł dwie operacje kręgosłupa. Niedotlenienie kończyn dolnych przyczyniło się do ich amputacji. Operację usunięcia kończyny lewej na poziomie uda mąż skarżącej przeszedł w dniu [...] lipca 2010 r., natomiast operacja usunięcia kończyny prawej na poziomie uda odbyła się w dniu [...] września 2021 r. (s. [...] kwestionariusza rodzinnego wywiadu środowiskowego, k. nienumerowana akt adm. organu I instancji). M. C. zgodnie ze znajdującym się w aktach sprawy orzeczeniem o niepełnosprawności posiada znaczny stopień niepełnosprawności od dnia 8 marca 2010 r. (k. oznaczona numerem [...], akta adm. organu I instancji).

Z powyższego wynika, że skarżąca – która w momencie przeprowadzania wywiadu środowiskowego miała 52 lata – całe swoje życie, w tym jeszcze przed ujawnieniem się pierwszych problemów zdrowotnych u jej męża, pozostawała bierna zawodowo. Znaczny stopień niepełnosprawności mąż skarżącej nabył przy tym w dniu 8 marca 2010 r., kiedy skarżąca miała 40 lat i była bierna zawodowo od około 20 lat. Wobec tego skarżąca nie zrezygnowała z zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad mężem i nie sposób uznawać, aby w tym przypadku opieka nad mężem była powodem niepodejmowania zatrudnienia. Nie zachodzi więc związek pomiędzy rezygnacją z pracy a sprawowaniem opieki nad mężem. Zasadnie zatem uznał organ odwoławczy uznał, że niepodejmowanie przez skarżącą zatrudnienia nie ma związku koniecznością sprawowania opieki nad mężem. Skoro skarżąca nigdy nie pracowała i nie osiągała dochodów z tego tytułu, to trudno ustalić, utratę jakich dochodów świadczenie pielęgnacyjne miałoby w tym wypadku zrekompensować. Trudno również uznać, że skarżąca chciałaby podjąć aktywność zawodową z momentem podjęcia opieki nad mężem, jeżeli takiej aktywności przez całe swoje życie nie wykazywała. Zasadnie zatem organ odwoławczy przyjął, że brak jest bezpośredniego i ścisłego związku pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia i koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem pomimo tego, że jak wynika z akt sprawy, opieka ta jest faktycznie sprawowana i organ nie ma do niej zastrzeżeń. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym powszechnie przyjmuje się, że na ocenę występowania w sprawie przesłanki z art. 17 ust. 1 u.ś.r. ma wpływ dotychczasowa aktywność zawodowa wnioskodawcy, a także przedział czasowy pomiędzy rezygnacją z pracy, a podjęciem opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 28 stycznia 2021 r., sygn. akt II SA/Po 463/20, wyrok WSA w Szczecinie z dnia 15 września 2022 r., sygn. akt II SA/Sz 315/22, dostępne pod adresem https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Nie kwestionując stanu zdrowia męża skarżącej i zakresu sprawowanej opieki przez skarżącą (do czego jest zobowiązana zgodnie z regulacjami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy; tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 1359), sama konieczność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie stanowi - w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r. - samodzielnej i wystarczającej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. System świadczeń rodzinnych został tak skonstruowany, aby rekompensować utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny, wymuszającej rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia. Wnioskujący musi zatem sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną i być jej niezbędny w tak znacznym wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowy. W niniejszej sprawie zaś taki związek przyczynowy nie zachodzi.

Jak słusznie przy tym wskazał organ odwoławczy, na powyższą konkluzję nie ma przy tym wpływu fakt, że skarżąca od dnia 1 listopada 2021 r. pobierała specjalny zasiłek opiekuńczy na podstawie art. 16a u.ś.r. Ocena warunku niepodejmowania zatrudnienia lub rezygnacji zatrudnienia z powodu konieczności opieki nad osobą niepełnosprawną dokonana w tym postępowaniu przez Burmistrza Gminy [...] nie wiąże organów rozstrzygających w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego, ani też Sądu kontrolującego decyzje wydane w tym przedmiocie.

Mając powyższe na uwadze Sąd stwierdził, że nie doszło do naruszenia prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., bowiem organy prawidłowo uznały, że niespełniona jest przesłanka niepodejmowania/rezygnacji z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. Zdaniem Sądu stan faktyczny sprawy został wnikliwie wyjaśniony i decyzja Kolegium została prawidłowo umotywowana, wobec czego nie był trafny także zarzut naruszenia przepisów postępowania zawarty w pkt 2 petitum skargi.

W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2022 r., poz. 329; dalej: "P.p.s.a."), oddalił skargę.

Niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na mocy art. 119 pkt 2 w związku z art. 120 P.p.s.a.