Wyrok NSA, sygn. akt OSK 1573/04
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2005-07-01 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 83 ust. 1
journal: Dz.U. 1998 nr 162 poz 1118
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
article: art. 184
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz, Sędziowie NSA Wojciech Chróścielewski, Jan Paweł Tarno (spr.), Protokolant Mariusz Bartosiak, po rozpoznaniu w dniu 1 lipca 2005 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Stanisławy S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 maja 2004 r. sygn. akt II SA 3407/03 w sprawie ze skargi Stanisławy S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 11 sierpnia 2003 r. (...) w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 28 maja 2004 r., II SA 3407/03 oddalił skargę Stanisławy S. na decyzję Prezesa Zakłady Ubezpieczeń Społecznych z 11 sierpnia 2003 r., (...) w przedmiocie odmowy świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu swego orzeczenia Sąd stwierdził, że nie zostały spełnione wszystkie przesłanki, niezbędne - świetle art. 83 ust. 1 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych /Dz.U. nr 162 poz. 1118 ze zm./ - do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Nie można bowiem uznać, że tylko wskutek szczególnych okoliczności nie zostały spełnione przez zmarłego męża skarżącej - Stanisława S., warunki uzasadniające uzyskanie prawa do renty na zasadach ogólnych. Wszak zmarły w okresach od 27 grudnia 1968 r. do 1 sierpnia 1982 r. i od 31 grudnia 1990 r. do 1 października 1997 r., a więc przez ponad 20 lat, nie wykonywał żadnej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym.

Skargą kasacyjną z dnia 18 lipca 2004 r. zaskarżono powyższy wyrok w całości, zarzucając mu:

1. naruszenie prawa materialnego /art. 393 pkt 1 Kpc/, a mianowicie art. 83 ust. 1 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, przez błędną jego wykładnię i przyjęcie, że skarżącej nie przysługuje prawo do zasiłku przedemerytalnego od 9 stycznia 2001 r. ponieważ w tym dniu nie spełniała ona przesłanek do jego uzyskania, tj. nieuwzględnienie szczególnych okoliczności niespełnienia przez męża powódki warunków do uzyskania przez niego prawa do renty na zasadach ogólnych.

2. naruszenie przepisów postępowania /art. 233 par. 1 Kpc/ przez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów w zakresie nieuwzględnienia okoliczności, że mąż powódki pracował na gospodarstwie rolnym swoich rodziców Marii i Stanisława Jakuba S., którzy byli ubezpieczeni w tym gospodarstwie.

Wskazując na powyższe podstawy zaskarżenia wniesiono o zmianę zaskarżonego orzeczenia i uwzględnienie skargi powódki.

W uzasadnieniu podniesiono, że po dokładnym wyliczeniu okresów składkowych męża powódki, okazało się iż zabrakło mu zaledwie 12 dni do spełnienia warunków do uzyskania renty na zasadach ogólnych. Jednak nie wzięto pod uwagę, iż mąż powódki pracował na gospodarstwie rolnym swoich rodziców Marii i Stanisława S., którzy byli ubezpieczeni na tym gospodarstwie, a z powodu podeszłego wieku i braku sił fizycznych nie mogli na nim pracować. Strona pozwana zarzuciła, że mąż powódki przez okres 20 lat nie wykonywał żadnej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym. Ten zarzut jest chybiony, albowiem mąż powódki podejmował pracę w prywatnych zakładach rzemieślniczych na terenie N., które prowadziły oficjalną działalność i były ubezpieczone w ZUS, właściciele tych firm jednak nie zgłaszali zatrudnienia męża powódki do ZUS. Powódka prześle w ślad za skargą kasacyjną nazwiska właścicieli tych firm i ich oświadczenia. Ustawa o emeryturach i rentach z 17 grudnia 1998 r. z późniejszymi zmianami daje możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku w szczególnych przypadkach. Taki szczególny przypadek ma miejsce w tej sprawie i Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie powinien mieć to na uwadze podczas rozpatrywania wniosku powódki. W działaniach Prezesa ZUS w Warszawie, czyli strony pozwanej dostrzec można poważną niekonsekwencję, z jednej strony tenże Prezes - a raczej Pani Prezes, jak podała prasa zamierza wybudować w Warszawie pałac /bo tak to trzeba nazwać/ na swoją siedzibę gdzie tylko gabinet prezesa ma mieć powierzchnie 150 m2, a każdy urzędnik pokój o pow. 15 m2, co pochłonie setki milionów złotych, oczywiście ze składek ubogich emerytów i rencistów w tym kraju, a z drugiej strony walka urzędników Pani Prezes o każdą złotówkę, aby przypadkiem nie uronić jej na potrzeby tych emerytów i rencistów. W obecnej rzeczywistości naszego kraju sytuacja osób najsłabszych czyli tych, "którzy korzystają ze świadczeń społecznych" jest tragiczna, nie dość że te świadczenia są na granicy minimum socjalnego, to jeszcze są obciążone podatkami, co jest ewenementem w skali europejskiej. Państwo utrzymuje machinę administracyjną /pół miliona urzędników/, natomiast nie dba o tych, którzy potrzebują pomocy tego państwa.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W myśl art. 174 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm./ skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1/ naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2/ naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, albowiem według art. 183 par. 1 ustawy - p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Związanie NSA podstawami skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego ich określenia w samej skardze. Oznacza to konieczność powołania konkretnych przepisów prawa, którym - zdaniem skarżącego - uchybił sąd, określenia, jaką postać miało to naruszenie, uzasadnienia zarzutu ich naruszenia, a w razie zgłoszenia zarzutu naruszenia prawa procesowego - wykazania dodatkowo, że to wytknięte uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Kasacja nieodpowiadająca tym wymaganiom, pozbawiona konstytuujących ją elementów treściowych uniemożliwia sądowi ocenę jej zasadności. Ze względu na wymagania stawiane skardze kasacyjnej, usprawiedliwione zasadą związania Naczelnego Sądu Administracyjnego jej podstawami sporządzenie skargi kasacyjnej jest obwarowane przymusem adwokacko-radcowskim /art. 175 par. 1-3 p.p.s.a/. Opiera się on na założeniu, że powierzenie czynności sporządzenia skargi kasacyjnej wykwalifikowanym prawnikom zapewni jej odpowiedni poziom merytoryczny i formalny, umożliwiający Sądowi II instancji dokonanie kontroli zaskarżonego orzeczenia.

Złożona w rozpatrywanej sprawie skarga kasacyjna odpowiada przedstawionym wymogom jedynie w formalnym tego słowa znaczeniu, zaś zarzut naruszenia art. 233 par. 1 Kpc należy uznać za absurdalny, ponieważ przepisy tego Kodeksu nie regulują postępowania przed sądami administracyjnymi. Skoro tak, to jest rzeczą oczywistą, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie mógł naruszyć wskazanych przez wnoszącego skargę kasacyjną przepisów proceduralnych.

Również niezasadny jest zarzut naruszenia prawa materialnego, a mianowicie art. 83 ust. 1 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, przez błędną jego wykładnię. Przytoczony przepis stanowi, że ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię polega na mylnym rozumieniu treści określonej normy prawnej. Jednakże wnoszący skargę kasacyjną nie neguje, że jedną z przesłanek warunkujących przyznanie w drodze wyjątku świadczenia z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych jest niespełnienie warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty wskutek szczególnych okoliczności. Świadczy o tym dalsza część jego wywodu, w której zarzuca się Sądowi I instancji "przyjęcie, że skarżącej nie przysługuje prawo do zasiłku przedemerytalnego od 9 stycznia 2001 r., ponieważ w tym dniu nie spełniała ona przesłanek do jego uzyskania, tj. nieuwzględnienie szczególnych okoliczności niespełnienia przez męża powódki warunków do uzyskania przez niego prawa do renty na zasadach ogólnych". W tym fragmencie skargi kasacyjnej wytyka się bowiem WSA w Warszawie, że naruszył art. 83 ust. 1 ustawy z 17 grudnia 1998 r., a więc uchybił prawu materialnemu przez niewłaściwe jego zastosowanie. Takie naruszenie prawa polega na tzw. błędzie w subsumcji, co wyraża się w tym, że stan faktyczny ustalony w sprawie błędnie uznano za odpowiadający stanowi hipotetycznemu przewidzianemu w normie prawnej, względnie że ustalonego stanu faktycznego błędnie nie "podciągnięto" pod hipotezę określonej normy prawnej. Niemniej jednak nie postawiono w skardze kasacyjnej takiego zarzutu. W dodatku jej uzasadnienie, zwłaszcza w końcowej części, nie pozostaje w żadnym logicznym związku z postawionym przez skarżącego kasacyjnie zarzutem naruszenia prawa materialnego poprzez błędną jego wykładnię.

W następstwie takiego sformułowania skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny będąc związany granicami skargi kasacyjnej /art. 183 par. 1 p.p.s.a./ mógł jedynie uznać, że zarzut naruszenia art. 83 ust. 1 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych przez błędną jego wykładnię jest oczywiście bezzasadny. Natomiast Sąd nie mógł rozważać zarzutu naruszenia prawa materialnego poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, ponieważ takiego zarzutu nie sformułowano w skardze kasacyjnej.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za bezzasadną i na podstawie art. 184 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.