Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt I SA/Bd 721/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2008-12-29 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenia
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 1-4
journal: Dz.U. 2007 nr 11 poz 74
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: § 3 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Dariusz Dudra (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Mirella Łent Asesor sądowy Ewa Kruppik - Świetlicka Protokolant starszy sekretarz sądowy Anna Winiecka po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 29 grudnia 2008 r. sprawy ze skargi M. P. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych - Oddział w T. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości.


UZASADNIENIE

I SA/Bd 721/08

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...]., Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...]. nr [...] odmawiającą M. P. umorzenia należności z tytułu składek.

W uzasadnieniu decyzji organ przedstawił następujący stan faktyczny : Prezes K. R. U. S. decyzją z dnia [...]. nr [...] stwierdził ustanie w stosunku do strony ubezpieczenia społecznego rolników w zakresie ubezpieczenia emerytalno-rentowego, wypadkowego, chorobowego i macierzyńskiego w okresie od [...]. do [...]. Uzasadniając decyzję wskazano, że wyłączenie z ubezpieczenia społecznego rolników nastąpiło w związku z ustaniem okoliczności warunkujących podleganie ubezpieczeniu z mocy ustawy - nie spełnienie warunku 1 roku podlegania temu ubezpieczeniu przed dniem podjęcia działalności gospodarczej. Wskazano również, iż składki z tytułu pozarolniczej działalności gospodarczej należy opłacać w ZUS.

W dniu [...]. złożyła Pani dokumenty zgłoszeniowe ZUS ZFA i ZUS ZUA a w dniu [...]. deklaracje rozliczeniowe ZUS DRA za okres [...].-[...]., zaś w dniu [...]. dokumenty wyrejestrowujące ZUS ZWPAi ZUS ZWUA, wskazujące na likwidację działalności z dniem [...].

Wnioskiem z dnia [...]. strona zwróciła się o umorzenie należności z tytułu składek. Decyzją z dnia [...]. znak: [...] odmówiono M. P. umorzenia należności. Decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją z dnia [...]. Decyzja organu II instancji została zaskarżona przez stronę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który wyrokiem z dnia 05 października 2005r. stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji w całości. Złożony przez stronę wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy Minister Pracy i Polityki Społecznej przekazał zgodnie z właściwością Prezesowi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy decyzją z dnia [...]. nr [...] organ I instancji utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję z dnia [...]. nr [...]. Na decyzję tą strona złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który wyrokiem z dnia 08 listopada 2006r. uchylił zaskarżoną decyzję, stwierdzając jednocześnie, że nie podlega ona wykonaniu w całości.

Ponownie rozpatrując sprawę dotyczącą umorzenia należności decyzją z dnia [...]. nr znak: [...] utrzymano w mocy decyzję dnia [...]. odmawiającą umorzenia należności . Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem strona złożyła na nie skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który wyrokiem z dnia 23 października 2007r. ją oddalił.

W związku z powyższym M. P. wnioskiem z dnia [...]., ponownie zwróciła się o umorzenie należności z tytułu składek. Uzasadniając swój wniosek strona przedstawiła przyczyny powstania zadłużenia , które wynikały przede wszystkim z jej niewiedzy. Podkreśliła, iż wstąpiła do już działającej spółki, której sprawami prawnymi i księgowymi zajmowały się osoby kompetentne prowadzące biuro rachunkowe, co utwierdziło ją w przekonaniu, że wszystko jest w należytym porządku. Po stwierdzeniu nieprawidłowości chciała wszystko wyjaśnić - uregulować składki bez konieczności opłacania odsetek za zwłokę. Okazało się to jednak niemożliwe. Wskazała, że próby uzyskania umorzenia również nie przyniosły spodziewanego rezultatu. W piśmie z dnia [...]. zobowiązana podała, iż jej stan majątkowy, przedstawiany w trakcie rozpatrywania wcześniejszych wniosków, nie zmienił się i, że opłacanie rat następuje kosztem życia codziennego, powodując zadłużanie się u najbliższej rodziny.

Wydaną w dniu [...]. decyzją znak: [...] odmówiono płatnikowi umorzenia należności, uzasadniając odmowę brakiem stwierdzenia całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. W uzasadnieniu wskazano m.in. na istnienie majątku stanowiącego przedmiot zabezpieczenia należności oraz na możliwość, w przypadku zerwania spłaty długu w ramach układu ratalnego, prowadzenia egzekucji za pośrednictwem naczelnika urzędu skarbowego. Ponadto analiza pozostających do dyspozycji rodziny dochodów i ponoszonych wydatków w ramach bieżącego utrzymania nie doprowadziła do stwierdzenia, iż uregulowanie długu w ratach jest niemożliwe.

Pismem z dnia [...]. M. P. wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy, zaznaczając, że ostatnia decyzja, jak wszystkie poprzednie jest odmowna. Strona przyznaje się do swojego nieświadomego błędu, który spowodował powstanie zadłużenia. Jednocześnie strona podniosła, że nie ukrywała majątku, którego dorobiła się ciężką i uczciwą pracą. W opinii wnioskodawczyni, ZUS nie odniósł się w konkretny sposób do okoliczności powstania zadłużenia, ani nie udzielił wyczerpującej odpowiedzi dotyczącej umorzenia części należności typu odsetki za zwłokę, opłata prolongacyjna. Wskazała również na długotrwałość postępowań toczących się w sprawie złożonych przez nią wniosków. Odnosząc się do możliwości podjęcia zatrudnienia strona oświadczyła, iż zajmuje się trójką dzieci oraz prowadzeniem gospodarstwa rolnego, co wymaga znacznych nakładów pracy. Dalsza spłata - kolejne 2 lata, rat w wysokości około [...] zł. miesięcznie stanowi duże obciążenie dla jej 5-cio osobowej rodziny.

Decyzją z dnia [...]., Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...]. nr [...] odmawiającą M. P. umorzenia należności z tytułu składek.

Organ wyjaśnił , iż zgodnie z art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych istnieje możliwość umorzenia należności z tytułu składek w sytuacjach określonych w tym przepisie, przy czym zasadniczą przesłanką uzasadniającą uwzględnienie wniosku dłużnika jest stwierdzenie całkowitej nieściągalności z jego majątku, która zachodzi wówczas gdy:

dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości nie podlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,

sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt l ustawy z dnia 28.02.2003r. - Prawo upadłościowe i naprawcze,

nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29.08.1997r. Ordynacja podatkowa /tekst jednolity: Dz. U. z 2005r. nr 8 poz. 60 ze zm.l,

nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

4a. wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym,

naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,

jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Organ wskazał, że zgodnie z treścią art. 28 ust. 3a cytowanej wyżej ustawy istnieje możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli przemawia za tym ważny interes osoby zobowiązanej do ich opłacenia. W nawiązaniu do tego przepisu Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej rozporządzeniem z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz.U. z 2003r. nr 141 poz. 1365 ze zm.) sprecyzował sytuacje uzasadniające umorzenie należności (§ 3 ust. 1). Wskazano tam, iż Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Ponadto zgodnie z zapisem art. 32 cytowanej ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie m.in. stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne.

Rozpatrując przedstawione przez stronę argumenty pod kątem podstawowej przesłanki uzasadniającej umorzenie, tj. stwierdzenia całkowitej nieściągalności, w świetle przepisów art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych, organ wskazał, iż decyzja z dnia 28 kwietnia 2008r. słusznie wskazuje na nie wystąpienie w przedmiotowej sprawie stanu całkowitej nieściągalności. W związku z powyższym Prezes ZUS stwierdził, iż należy zgodzić się z ustaleniami dokonanymi przez Zakład, a mianowicie, iż pomimo zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej oraz stwierdzenia braku osób trzecich mogących odpowiadać za powstałe zadłużenie (w myśl art. 28 ust. 3 ust. 3), nie stwierdzono jednocześnie braku majątku, z którego można egzekwować należności. Podkreślono, iż w wyniku podjętych działań ustanowiono zabezpieczenie w postaci hipoteki przymusowej na należącej do strony nieruchomości. Właściwie zinterpretowano również przesłanki umorzenia zawarte w art. 28 ust. 3 pkt 5 i pkt 6, bowiem w przypadku zaprzestania realizacji układu ratalnego, istnieje możliwość prowadzenia egzekucji za pośrednictwem naczelnika urzędu skarbowego.

Organ stwierdził ponadto, iż na obecnym etapie nie można też przesądzać braku możliwości uzyskania w postępowaniu egzekucyjnym kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Również wysokość nieopłaconych składek znacznie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym (brak konkretyzacji przesłanki umorzenia zawartej w pkt 4a).

Nie kwestionując trudnej sytuacji materialnej strony i jej rodziny uniemożliwiającej jej jednorazowe opłacenie należności bez znacznego uszczerbku dla zaspokojenia podstawowych potrzeb organ wyraził pogląd, iż nie zachodzi sytuacja aby stan finansów strony nadal uniemożliwiał spłatę długu w dłuższym okresie czasu. W ocenie organu, zważywszy na stałe źródła dochodów jakimi dysponuje strona wraz z małżonkiem, nie ma w tym wypadku, co wskazywano przy rozpatrywaniu dotychczas składanych wniosków, do czynienia z sytuacją szczególnie drastyczną, która przemawiałaby za umorzeniem należności, a więc gdy ze względu na wiek, stan zdrowia, inne względy społeczne oraz znikome źródło dochodów jednoczesne utrzymanie się i wywiązanie z zobowiązania wobec ZUS w dłuższym okresie czasu jest niemożliwe.

Prezes podkreślił, iż rozpatrując sprawę należy mieć na uwadze, iż ustawowym obowiązkiem ZUS jest pobór składek przy wykorzystaniu wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. Wobec publicznoprawnego charakteru należności z tytułu składek oraz celów, na które są przeznaczane, Zakład jest zobligowany do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu tymi środkami. W zakresie tych czynności mieści się również decydowanie o umorzeniu należności z tytułu składek, które to umorzenie stanowi wyraz definitywnej rezygnacji ZUS z możliwości egzekwowania należności.

Odnosząc się do podnoszone przez strony przyczyny powstania zadłużenia, tj. niewiedzy w zakresie funkcjonowania systemu ubezpieczeń społecznych i związanych z tym obowiązków, nawet uwzględniając fakt, iż strona sama zgłosiła się w celu wyjaśnienia nieprawidłowości w ubezpieczeniach i nie unikała odpowiedzialności, organ wyraził pogląd, iż fakt ten nie rzutuje na zasadność umorzenia należności z tytułu składek. Przesłanki stwierdzenia całkowitej nieściągalności umożliwiające umorzenie należności z tytułu składek (z zastrzeżeniem art. 28 ust. 3a) są ściśle określone przepisami ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych - art. 28 ust. 3 tejże ustawy.

Organ wskazał również, że w decyzji z dnia [...]. nr [...] poinformowano stronę o przepisach regulujących zagadnienia związane z umorzeniem części należności, w tym wypadku odsetek za zwłokę. W uzasadnieniu decyzji wskazano, iż w sprawie stwierdzono, iż nie ma się do czynienia z konkretyzacją przesłanek do umorzenia należności z tytułu składek (w tym odsetek), a w związku tym nie ma się podstaw do umorzenia samych odsetek.

Pismem z dnia [...]. strona wniosła na powyższe rozstrzygnięcie skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnosząc o ponowne rozpatrzenie sprawy umorzenia należności. W uzasadnieniu przedstawiła argumentację tożsamą z przedstawioną we wniosku z dnia [...]. oraz we wcześniejszych postępowaniach. Podniosła okoliczność będącą przyczyną powstania zadłużenia, tj. niewiedzę podkreślając jednocześnie brak winy po jej stronie.

Twierdzi, iż gotowa jest ponieść konsekwencje zaistniałej sytuacji "ale nie w takim wymiarze". Skarżąca prosi o wyrozumiałość przy rozpatrywaniu jej sprawy wskazując jednocześnie, iż do tej pory organy podchodziły do niej bez zrozumienia jej trudnej sytuacji.

Odpowiadając na skargę Prezes ZUS podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.

Postanowieniem z dnia 13 października 2008r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przekazał sprawę zgodnie z właściwością Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Bydgoszczy.

Pismem z dnia [...]. skarżąca zwróciła się do WSA w Bydgoszczy o rozpatrzenie sprawy jej zadłużenia w stosunku do ZUS, w dalszej części pisma wnosząc wprost o umorzenie tych należności.

Ponownie przedstawiła sytuację która doprowadziła do powstania zaległości. Wyjaśniła, iż nie wiedziała o zmianach przepisów, które pozbawiły ją możliwości ubezpieczenia w KRUS i obligowały do ubezpieczenia w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych. Podkreśliła, iż rozpoczynając nową działalność wstąpiła do już działającej spółki, której sprawami prawnymi i księgowymi zajmowały się osoby kompetentne prowadzące biuro rachunkowe, co utwierdziło ją w przekonaniu, że wszystko jest w należytym porządku. Po stwierdzeniu nieprawidłowości chciała wszystko wyjaśnić - uregulować składki bez konieczności opłacania odsetek za zwłokę.

Wskazała, iż w chwili obecnej uregulowała już ponad [...] zł a jej zadłużenie z tytułu składek w ZUS wynosiło [...] zł.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Wstępnie Sąd zauważa, iż zgodnie z art. 184 Konstytucji RP w związku z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), zwanej dalej p.p.s.a. kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 p.p.s.a., sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a - c p.p.s.a.) lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

W niniejszej sprawie doszło do naruszenia przepisów prawa procesowego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygniecie. Dlatego też, zaskarżona decyzja została wyeliminowana z obrotu prawnego.

Rozstrzygnięcie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podjęte zostało na podstawie art. 28 ust. 1-4 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych, zwanej dalej u.s.u.s. (tekst jednolity Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.). Zgodnie z ust. 1 należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Ustęp 2 stanowi, że należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. W ust. 3 określono katalog zamknięty przypadków całkowitej nieściągalności. Natomiast w ust. 3a postanowiono, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. W myśl zaś ust. 3b Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w ust. 3a, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych.

Zgodnie z regulacją przewidzianą w powołanych przepisach decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek ma charakter uznaniowy. Problematyka uznania administracyjnego została szeroko omówiona w dotychczasowym orzecznictwie. Powszechnie panuje zgoda co do tego, że uznanie administracyjne nie powinno i nie może oznaczać dowolności. Ograniczeniami swobody uznania są określone przez ustawodawcę dyrektywy wyboru. Organ przy wydawaniu decyzji o charakterze uznaniowym obowiązany jest do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Dopiero w ten sposób przeprowadzona, gruntowna analiza stanu faktycznego sprawy, stanowi materiał będący podstawą do wydania decyzji o charakterze uznaniowym. Szczególnie trzeba o tym pamiętać wtedy, kiedy organ ma pozbawić obywatela pewnych praw, nałożyć na niego obowiązek, ewentualnie tak, jak w przypadku rozpoznawanej sprawy, ma odmówić obywatelowi możliwości skorzystania z prawem przewidzianych uprawnień (por. wyrok NSA z dnia 20 marca 2007 r., sygn. akt II GSK 345/06).

Uznanie ograniczają przesłanki nieściągalności nakreślone przez ustawodawcę we wspomnianym powyżej ust. 3 art. 28. Jak wcześniej wskazano stanowią one katalog zamknięty, inaczej rzecz ujmując, sformułowano je w sposób wyczerpujący, w przeciwieństwie do normy pomieszczonej w art. 28 ust. 3b, która zawiera delegację dla Ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego, do określenia w uzasadnionych przypadkach (art. 28 ust. 3a) szczegółowych zasad umarzania, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacania należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych. Przywołana regulacja w sposób ogólny, oczywiście w zakreślonych tym przepisem ramach, pozwala na sprecyzowanie innych niż nieściągalność należności z tytułu składek przypadków zastosowania ulgi w postaci umorzenia.

Wypełniając ustawowy obowiązek unormowania innych przypadków umożliwiających skorzystanie z ulgi Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w rozporządzeniu z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365 ze zm. ), postanowił w § 3 ust. 1, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Zwrot w szczególności oznacza, iż w zakresie tego przepisu mieszczą się wszystkie przypadki, które będą spełniały warunki w nim określone, tj. przypadki, gdy zobowiązany w ich ramach wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Taka konstrukcja przepisu zobowiązuje Zakład podczas postępowania prowadzonego w przedmiocie przyznania umorzenia do szczególnie wnikliwej oceny sytuacji zobowiązanego pod kątem przesłanek warunkujących umorzenie, określonych w punktach 1-3 § 3 ust. 1 rozporządzenia oraz wszystkich przypadków do nich podobnych, a zarazem mieszczących się w treści § 3 ust. 1.

Nie ulega wątpliwości - zdaniem Sądu - że w stanie faktycznym sprawy nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności. Ustalony w toku postępowania stan majątkowy zobowiązanej wskazuje jednoznacznie na możliwość ściągnięcia należności z tytułu składek. W tym zakresie zatem nie było możliwości zastosowania instytucji uznania, o której to mowa w art. 28 ust. 2 omawianej ustawy.

Sytuacja faktyczna skarżącej winna być jednak w sposób wnikliwy rozważona w kontekście przesłanek zawartych w rozporządzeniu, w szczególności w oparciu o treść § 3 ust. 1 pkt 1. Z powołanego przepisu wynika, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Wnikliwej oceny stanu faktycznego sprawy należy dokonać z uwzględnieniem wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktycznych. Winna ona znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu wydanej decyzji. Treść zawarta w uzasadnieniu decyzji ma bowiem zasadnicze znaczenie przy ocenie jej prawidłowości, realizowanej w administracyjnym toku instancji, a następnie w ramach kontroli sądowej. Szczególnie w przypadku decyzji o charakterze uznaniowym, brak prawidłowego uzasadnienia uniemożliwia - w przypadku jej zaskarżenia - ustalenie, czy organ nie przekroczył granic przyznanego mu uznania administracyjnego.

Stosownie do treści art. 123 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, w sprawach uregulowanych tą ustawą, a więc również i w sprawach dotyczących umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek, stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba, że ustawa stanowi inaczej. W tym przypadku ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych nie przewiduje innych rozwiązań. Wobec tego decyzja wydana w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek, winna być poprzedzona postępowaniem dowodowym zgodnym z przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego, oraz winna spełniać wymagania zawarte m.in. w art. 107 § 3 k.p.a.

Prawidłowo skonstruowane uzasadnienie, zawierające wyczerpujące omówienie zebranego w postępowaniu materiału dowodowego, wykładnię zastosowanych przepisów oraz ocenę przyjętego stanu faktycznego w świetle obowiązującego prawa jest istotne z punktu widzenia stosowania zasady przekonywania wyrażonej w art. 11 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.), realizowanej na mocy art. 107 § 3 powołanego aktu prawnego. Organ administracji, zgodnie z tą zasadą, jest bowiem obowiązany do wyjaśnienia stronom zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy. Celem jest doprowadzenie stron do przekonania o trafności wydanego rozstrzygnięcia i uniknięcie w ten sposób wykonania decyzji z zastosowaniem środków przymusu.

Warto w tym miejscu przywołać orzeczenie NSA z dnia 25 czerwca 2003 r., sygn. akt III SA 3118/01 (POP 2004/4/77), w którym podniesiono, że zwłaszcza w uzasadnieniu decyzji negatywnej dla zobowiązanego, powinno znaleźć się szczegółowe omówienie kwestii istnienia bądź nieistnienia w konkretnej sprawie okoliczności uzasadniających zastosowanie instytucji umorzenia.

Rozstrzygniecie w ramach uznania wymaga od organu poczynienia ustaleń dokonanych w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku wydania decyzji zgodnej z unormowaniami z zakresu procedury administracyjnej.

W świetle wskazanych powyżej przepisów stwierdzić należy, że obowiązkiem rozstrzygającego sprawę jest odniesienie się do powoływanych przez stronę argumentów. W kontekście ważnego interesu osoby zobowiązanej, o którym to mowa w art. 28 ust. 3b u.s.u.s., stanowiącym delegację do wydania rozporządzenia, podczas motywowania decyzji należało w sposób dbały ustosunkować się do argumentu skarżącej w postaci przyczyny powstania zaległości w opłacaniu należności składkowych. Tym czasem w decyzji pierwszoinstancyjnej w ogóle nie odniesiono się do tej kwestii. Natomiast w decyzji wydanej w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ustosunkowując się do tego zagadnienia odsyła do treści innej decyzji, wydanej w innym postępowaniu, niedołączonej do akt przedmiotowej sprawy. Prócz naruszenia wskazanych powyżej przepisów procedury, zauważyć trzeba, iż taki stan rzeczy uniemożliwia prawidłową ocenę zajętego w postępowaniu administracyjnym stanowiska.

Dodać wypada, że co prawda decyzja, do której odsyła Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wydana została w trybie art. 28 u.s.u.s., jednak niniejsza sprawa jest nową sprawą, uwzględniającą stan faktyczny z daty złożenia wniosku, tj. z dnia [...] r.

Pozostawienie poza rozważaniami istotnego w kontekście możliwości zastosowania umorzenia na podstawie § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia argumentu, podnoszonego przez zobowiązaną w toku postępowania, a mianowicie: regulowania rat w wyniku zadłużenia u najbliższej rodziny oraz informacji, iż skarżąca nie wie jak długo będzie terminowo regulować te raty, narusza wskazane powyżej przepisy postępowania administracyjnego. Podkreślić trzeba, że każda okoliczność podnoszona przez stronę w postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 28 u.s.u.s., która wiąże się z jej sytuacją rodzinną lub majątkową winna być przedmiotem oceny podmiotu podejmującego decyzję. Tym bardziej, że jest to decyzja o charakterze uznaniowym.

Tymczasem w sytuacji, gdy ustawodawca przewidział możliwość zastosowania umorzenia należności w uzasadnionych przypadkach, w szczególności, jeżeli zobowiązany wykaże, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych organ odmawiając zastosowania tej instytucji zobowiązany był należycie wykazać, że okoliczności tej konkretnej sprawy nie uzasadniają potraktowania jej w sposób szczególny.

Zauważyć także należy, że obowiązkiem organu w kontekście zastosowania ulgi w postaci umorzenia należności składkowych, a więc zmniejszenia długów obciążających zgromadzony majątek, jest dokładne wyjaśnienie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, w tym ustalenie nie tylko źródeł dochodów, ale również ich wysokości, choćby w sposób przybliżony, jeśli brak jest możliwości ustalenia tego w sposób precyzyjny. Jak wynika z akt sprawy skarżąca uzyskuje dochody z gospodarstwa rolnego, nie ustalono jednak w jakiej wysokości.

Kierując się powyższym Sąd uznał, iż decyzja będąca przedmiotem skargi, wydana w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, z powodu naruszenia powyżej wymienionych przepisów proceduralnych, w tym w szczególności art. 107 § 3 i art. 11 k.p.a. z uwagi na brak właściwego uzasadnienia decyzji, tak prawnego, jaki i faktycznego, oraz art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. z powodu braków w materiale dowodowym, o czym bezsprzecznie świadczy jej treść, jest wadliwa w stopniu wymagającym jej uchylenia.

W świetle powyższego, wobec takiej treści uzasadnienia decyzji Prezesa Zakładu, nie można było przyjąć, iż organ ten przeprowadził zgodnie z normami Kodeksu postępowania administracyjnego postępowanie dowodowe, mając przy tym na względzie przesłanki umożliwiające przyznanie ulgi wynikające z postanowień § 3 rozporządzenia, którymi to winien kierować się przy wydawaniu zaskarżonej decyzji.

Rozstrzygając ponownie sprawę Prezes Zakładu winien, więc przeprowadzić w sprawie postępowanie dowodowe, uwzględnić całość zgromadzonego i uzupełnionego w sposób wyczerpujący materiału dowodowego, a następnie na podstawie całego materiału dowodowego dokonać oceny poszczególnych dowodów i ustalić w ten sposób stan faktyczny w sprawie, kierując się przy tym normą prawa materialnego mającą tu zastosowanie i wyznaczającą zakres tego postępowania. Następnie, Sąd zauważa, iż przebieg postępowania dowodowego musi znaleźć swoje odbicie w uzasadnieniu decyzji, w którym organ ma obowiązek wskazać wszystkie dowody występujące w sprawie, zarówno te, na których się oparł, jak i te, którym odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, podając przy tym przyczyny ich nieuwzględnienia. Uzasadnienie winno zawierać pełną analizę i ocenę występujących w sprawie faktów, nawet wtedy, gdyby fakty te nie znalazły uznania u organu rozstrzygającego sprawę, a także wyjaśnienie podstawy prawnej z przytoczeniem przepisu prawa materialnego mającego w sprawie zastosowanie, tak, aby strona nie miała wątpliwości, co do zasadności wydanego rozstrzygnięcia.

Mając zatem na względzie powyższe Sąd dokonał rozstrzygnięcia na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. W przedmiocie braku możliwości wykonania decyzji do czasu uprawomocnienia się wyroku orzeczono na podstawie art. 152 ustawy p.p.s.a.

M. Łent D. Dudra E. Kruppik_Świetlicka