Postanowienie WSA w Olsztynie, sygn. akt I SA/Ol 416/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2016-10-07 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy
Powołane przepisy: article: art. 246 §1 pkt 2
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 7 października 2016r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. P. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]", Nr "[...]" w przedmiocie: podatku od towarów i usług postanawia: odmówić skarżącemu zwolnienia od kosztów sądowych WSA/post.1 - sentencja postanowienia


UZASADNIENIE

Skarżący J. P., reprezentowany przez pełnomocnika, wniósł wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.

Ze złożonego przez skarżącego formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż prowadzi on wspólne gospodarstwo domowe z żoną, trojgiem dzieci (w wieku 10 lat, 8 lat i 3 lata) oraz matką i ojcem. Z prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej skarżący osiąga dochód w wysokości 3.290 zł miesięcznie, jego żona uzyskuje dochód z tytułu umowy o pracę w wysokości 1.900 zł, rodzice otrzymują emerytury w wysokości 2.100 zł i 1.356 zł. Łączny dochód gospodarstwa domowego wynosi 8.646 zł. Wnioskodawca posiada działkę budowlaną o powierzchni 929 m2 (dzierżawa wieczysta) zabudowaną stanowiącym odrębną nieruchomość budynkiem mieszkalno-usługowym o powierzchni 104 m2 i szacunkowej wartości 200.000,00 zł. Na nieruchomości ustanowione są hipoteki umowne i przymusowe. Ponadto skarżący jest współwłaścicielem nieruchomości rolnej o powierzchni 0,4776 ha, nieużytkowanej rolniczo, o wartości szacunkowej 7.164 zł, nieruchomości rolnej

o powierzchni 0,7181 ha, nieużytkowanej rolniczo, o wartości szacunkowej 10.771 zł oraz właścicielem nieruchomości rolnej o powierzchni 5,4552 ha, o szacunkowej wartości 81.828 zł, nieużytkowanej rolniczo, na której ustanowione są hipoteki umowne i przymusowe, nieruchomości rolno-budowlanej o powierzchni 0,1798 ha, o wartości szacunkowej 35.960 zł, nieużytkowanej rolniczo, na której ustanowione są hipoteki umowne i przymusowe. Z małżonką pozostaje w ustroju małżeńskiej rozdzielności majatkowej. Żona wnioskodawcy jest użytkownikiem wieczystym nieruchomości gruntowej o powierzchni 2209 m2 zabudowanej budynkiem mieszkalnym o powierzchni 140 m2 o łącznej wartości 180.000 zł, w którym zamieszkuje wspólnie z mężem dziećmi i rodzicami męża. Rodzice wnioskodawcy nie posiadają żadnego majątku.

Argumentując wniosek skarżący wskazał, iż nie jest w stanie ponieść kosztów wpisu sądowego w trzech sprawach wywołanych wniesionymi przez niego skargami, gdzie łaczna wysokość wpisów wynosi 3.749 zł. Wyjaśnił, iż prowadzona przez niego działalność gospodarcza z miesiąca na miesiąc przynosi mniejsze zyski, które nie wystarczają na zaspokojenie potrzeb wnioskodawcy. Ponadto względem wnioskodawcy prowadzone jest postępowanie egzekucyjne przez Naczelnika Urzędu Skarbowego

. Wskazał, iż podstawowe miesięczne wydatki rodziny wynoszą 7.770 zł, do których należy doliczyć koszty wyżywienia wydatki związane z nauką dzieci, lekarstwa, zakup odzieży i środków czystości. Dodał, że jego rodzice są osobami starszymi

i schorowanymi, co łączy się z koniecznością comiesięcznych zakupów leków

i leczenia.

Do złożonego wniosku załączono kopie: zawiadomień o zajęciu wierzytelności

z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego (szt. 4), wyciągu z rachunku bankowego "[...]" za okres 01.01.2016r. do 31.08.2016, wyciągu z rachunku bankowego firmowego w "[...]" za okres 01.01.2016r. do 31.08.2016r.wyciągu

z rachunku bankowego w "[...]" od 29.01.2016r. do 31.08.2016r., harmonogramu spłaty kredytu, wyciągów z ksiąg wieczystych posiadanych przez skarżącego nieruchomości, obliczenia dochodu za okres styczeń-sierpień 2016r. z prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej, PIT-36 za 2015r., PIT -36 za 2014r.

Rozpoznając niniejszy wniosek zważono co następuje:

Generalną zasadą postępowania przed sądami administracyjnymi jest konieczność ponoszenia przez strony kosztów postępowania związanych z udziałem

w sprawie. Wyjątek od powyższej zasady wprowadza instytucja prawa pomocy. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016r., poz. 718 ze zm. dalej cyt. jako p.p.s.a.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.).

Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Wskazać należy, że prawo pomocy wywodzi swoją genezę z tzw. prawa ubogich, określanego też prawem ubóstwa lub nawet prawem o wspieraniu ubogich. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Burzy bowiem konstytucyjny obowiązek wynikający z art. 84 Konstytucji RP świadczenia ciężarów i świadczeń publicznych, do których zalicza się daniny publiczne w postaci kosztów sądowych na zasadzie równości i powszechności. Koszty procesu przerzucane są bowiem na innych i z tego tytułu instytucja prawa pomocy winna być traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a. (por: postanowienie NSA

z dnia 13 listopada 2013r., sygn. akt I FZ 385/13, publ. CBOiS)

Celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym, znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych

z dochodzeniem swych praw przed sądem. Stosując prawo pomocy nie można chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. (por. postanowienie: NSA z dnia 29 listopada 2013r., sygn. akt II FZ 773/13, publ. CBOiS). Instytucja ta ma bowiem charakter wyjątkowy i jest stosowana

w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem. Do takich osób zaliczyć można przykładowo osoby, które na skutek szczególnych okoliczności życiowych pozbawione zostały jakichkolwiek środków do życia. Jeżeli natomiast strona ma jakiekolwiek środki majątkowe, powinna partycypować w kosztach postępowania, nawet gdyby przeznaczenie ich na ten cel miałoby nastąpić z jakimś uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla niej i jej rodziny.

Niewątpliwie konieczność zapłaty kosztów sądowych zawsze powoduje uszczerbek i ewentualnie konieczność ograniczenia innych wydatków, jednakże zastosowanie instytucji przyznania prawa pomocy jako wyjątku od zasady ponoszenia kosztów sądowych jest możliwe tylko w sytuacji powstania uszczerbku w koniecznym utrzymaniu, nie zaś w przypadku powstania jakiegokolwiek uszczerbku. Przez pojęcie uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy natomiast rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i finansowej strony w taki sposób, iż nie jest ona

w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych.

Uwzględniając powyższe należy uznać, że w rozpoznawanej sprawie brak jest przesłanek uzasadniających przyznanie skarżącemu prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Opisana we wniosku o przyznanie prawa pomocy sytuacja majątkowa i osobista skarżącego nie wskazuje, wbrew twierdzeniom wnioskodawcy, iż nie posiada on, czy też nie jest w stanie zdobyć środków pieniężnych na opłacenie kosztów postępowania.

Rozpoznający wniosek nie neguje, iż skarżący posiada wysokie zobowiązania o charakterze prywatnoprawnym (np. z tytułu zaciągniętego kredytu, kosztów utrzymania,) jak również o charakterze publicznym (wobec Naczelnika Urzędu Skarbowego) jednakże okoliczności te, nie są wystarczające dla przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie i przerzucenia ciężaru poniesienia kosztów sądowych, do których uiszczenia jest on zobowiązany, na Skarb Państwa.

Dokonując oceny sytuacji materialnej skarżącego po pierwsze wskazać należy, iż wnioskodawca prowadzi działalność gospodarczą, z której uzyskuje dochody pozwalające mu na regulowanie swoich zobowiązań i kosztów utrzymania. Jak wynika

z przedłożonego przez niego PIT-36L za 2015r. osiągnął przychód z działalności gospodarczej w wysokości 508.610,75 zł, koszty prowadzonej działalności gospodarczej wyniosły 428.460,36 zł natomiast uzyskany przez skarżącego dochód za rok 2015 wyniósł 80.150,39 zł (tj. miesięcznie 6.679 zł). W bieżącym roku tj. w okresie styczeń – sierpień 2016r. przychód skarżącego wyniósł 138.420,00 zł, koszty uzyskania przychodu 85.142,30 zł, natomiast dochód wyniósł 26.326,91 zł. Na podstawie przedstawionych dokumentów stwierdzić należy, że prowadzenie działalności gospodarczej przez skarżącego dostarcza i może dostarczyć środków umożliwiających poniesienie również kosztów sądowych. W tym miejscu wskazać należy, że nawet w sytuacji wykazania w danym roku podatkowym przez przedsiębiorcę straty nie oznacza to utraty przez niego płynności finansowej (por. postanowienie NSA z 9 września 2013 r., II GZ 489/13, publ. CBOiS). Strata powstaje bowiem wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie

o braku środków finansowych. Co więcej, skarżący osiągając przychód tak znacznej wysokości i wiedząc o wszczętym postępowaniu podatkowym (w 2011 roku) z całą pewnością był w stanie zgromadzić odpowiednie środki na prowadzenie ewentualnych postępowań sądowych, jakie mogą wyniknąć w związku z wynikami tego postępowania, do czego był zobligowany.

Osoby pozostające ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym również osiągają dochody: żona z tytułu umowy o pracę, a rodzice z tytułu emerytur. Łączny dochód gospodarstwa domowego składającego się z siedmiorga osób wynosi 8.646 zł. Tym samym skarżący i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają stałe źródła dochodu w wysokości przekraczającej próg interwencji socjalnej, wynoszący od dnia 1 października 2015 r. 514 zł dla osób w rodzinie (zob. rozporządzenie Ministra Polityki Społecznej z dnia 7 października 2005 r. w sprawie progu interwencji socjalnej - Dz.U. Nr 211, poz. 1762 i art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy

z dnia12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - Dz. U.z 2015 r., poz. 163 z późn. zm.). Jak wskazano wyżej prawo pomocy znajduje uzasadnienie wyłącznie wobec osób bardzo ubogich, a więc takich które w chwili złożenia wniosku żyją poniżej progu interwencji socjalnej. Tak trudnych okoliczności życia nie można stwierdzić

u wnoszącego o przyznanie prawa pomocy.

Zauważyć należy, iż skarżący jest właścicielem, współwłaścicielem bądź użytkownikiem wieczystym znacznego majątku nieruchomego w postaci: działki budowlanej o powierzchni 929 m2 zabudowanej budynkiem mieszkalno-usługowym

o powierzchni 104 m2, nieruchomości rolnej o powierzchni 0,4776 ha, nieruchomości rolnej o powierzchni 0,7181 ha nieruchomości rolnej o powierzchni 5,4552 ha, nieruchomości rolno-budowlanej o powierzchni 0,1798 ha. Zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości, w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych (por. postanowienie NSA z dnia 20 października 2004 r., sygn. akt FZ 454/04 (niepubl). Stan majątkowy to nie tylko zasób gotówki znajdujący się w posiadaniu strony, lecz również środki finansowe ulokowane w majątku ruchomym i nieruchomym. Ponadto w orzecznictwie prezentowany jest pogląd, że sposób w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek, nie może mieć wpływu na ocenę, czy posiada on dostateczne środki na uiszczenie wpisu. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki (por. postanowienie NSA z dnia 30 sierpnia 2005 r., sygn. akt I OZ 835/05 oraz B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2006, s. 556). Oceny tej nie zmienia fakt ustanowienia na nieruchomościach strony hipotek przymusowych i umownych, albowiem hipoteka w żaden sposób nie ogranicza możliwości władania nieruchomością. Zajęcie majątku nie jest bowiem równoznaczne z tym, że skarżący z tytułu jego posiadania nie może uzyskać żadnych środków pieniężnych, gdyż może na skutek podjęcia określonych działań czerpać z nich pożytki. Posiadane nieruchomości mogą być bowiem przedmiotem określonych stosunków cywilnoprawnych takich jak np. najem, dzierżawa czy też ostatecznie sprzedaż, mogą być także odpowiednio wykorzystywane (np. nieruchomości rolne). Zauważyć należy, że dwie z pięciu nieruchomości skarżącego wolne są od obciążeń hipotecznych, również majątek jego żony nie jest obciążony prawami osób trzecich.

W świetle powyższego, stwierdzić należy, iż w warunkach niniejszej sprawy skarżący nie wykazał, że nie posiada i nie jest w stanie zdobyć środków pieniężnych na sfinansowanie swojego udziału w postępowaniu sądowym bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Uwzględniono również, iż będzie on zobowiązany do poniesienia wpisów sądowych w trzech sprawach zawisłych przed tutejszym sądem,

w łącznej wysokości 3.749 zł.

Prawo pomocy ma wyjątkowy charakter, w związku z czym powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel

z jakichkolwiek źródeł. W świetle przytoczonych wyżej okoliczności skarżącego do takich osób nie można zaliczyć. Zdaniem referendarza, biorąc pod uwagę majątek skarżącego, wielkość przychodów z prowadzonej działalności gospodarczej, skarżący posiada, bądź mógł zabezpieczyć, odpowiednie środki pieniężne na uiszczenie należnych kosztów sądowych. Na zdolności płatnicze skarżącego dodatkowo wskazuje fakt reprezentowania strony w postępowaniu sądowym, a wcześniej podatkowym, przez profesjonalnego pełnomocnika. Rozpoznający wniosek nie neguje prawa, jak również potrzeby skarżącego do ustanowienia dla siebie zastępstwa prawnego. Niemniej jednak niezrozumiałym jest, dlaczego koszty te mają pierwszeństwo przed kosztami należnymi Skarbowi Państwa oraz dlaczego te koszty wnioskodawca może ponosić, natomiast kosztów postępowania sądowego już nie.

Mając na uwadze wszystkie wyżej wskazane okoliczności, należy stwierdzić, że skarżący nie spełnia warunków do przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, która na obecnym etapie postępowania ogranicza się do wpisu od skarg

w wyżej wskazanej wysokości.

W związku z powyższym na zasadzie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak

w sentencji postanowienia.