Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2563/18
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2021-05-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Infrastruktury
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 41 par. 1
journal: Dz.U. 1934 nr 86 poz 776
law: Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 września 1934 r. - Prawo o postępowaniu wywłaszczeniowem.
article: art. 33 ust. 1 i 6
journal: Dz.U. 1952 nr 4 poz 25
law: Ustawa z dnia 29 grudnia 1951 r. zmieniająca dekret z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla  realizacji narodowych planów gospodarczych

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędziowie: Sędzia NSA Iwona Bogucka Sędzia NSA Marian Wolanin (spr.) po rozpoznaniu w dniu 7 maja 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 19 grudnia 2017 r., sygn. akt IV SA/Wa 2204/17 w sprawie ze skargi M. S. na decyzję Ministra Infrastruktury i Budownictwa z [...] lipca 2017 r., nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z 19 grudnia 2017 r., sygn. akt IV SA/Wa 2204/17, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę M. S. na decyzję Ministra Infrastruktury i Budownictwa z [...] lipca 2017 r., nr [...], w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji Odwoławczej Komisji Wywłaszczeniowej przy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. z [...] grudnia 1952 r., nr ew. [...], oraz utrzymanego nią w mocy orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. z [...] maja 1952 r., nr [...], w części dotyczącej przyznania odszkodowania na rzecz C. B. za nieruchomość położoną w I. o pow. [...] m2, objętą księgą wieczystą tom [...], karta [...], stanowiącą własność B. B., wywłaszczoną orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. z [...] listopada 1950 r., nr [...], wydanym na podstawie przepisów dekretu z 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939 – 1945 r. (Dz.U. z 1948 r. Nr 20, poz. 138, ze zm.).

W skardze kasacyjnej od powołanego wyroku pełnomocnik M. S. zarzucił naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

- art. 133 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r. poz. 1369, ze zm.) – dalej ppsa, w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 kpa w zw. z art. 27 dekretu z 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz.U. z 1952 r. Nr 4, poz. 25) w zw. z art. 7 ust. 1 ustawy z 29 grudnia 1951 r. zmieniającej powołany dekret, na skutek całkowitego pominięcia przy rozstrzyganiu skargi, że nie doszło do wywłaszczenia nieruchomości, a zatem nie było podstaw do wydania decyzji o odszkodowaniu w związku z czym Minister powinien był stwierdzić nieważność decyzji odszkodowawczej, tym bardziej że Minister - podobnie jak skarżąca kasacyjnie - ustalił, że orzeczenia o wywłaszczeniu i wykonaniu orzeczenia zostały zaskarżone i nie są ostateczne, lecz uznał, że nie miało to znaczenia dla wydania decyzji o odszkodowaniu,

- art. 133 § 1 ppsa w zw. z art. 39 powołanego wyżej dekretu z 26 kwietnia 1949 r. w zw. z art. 7 ust. 1 ustawy zmieniającej dekret, na skutek pominięcia przy rozstrzyganiu skargi, że nie doszło do wywłaszczenia nieruchomości, a zatem nie było podstaw do wydania decyzji o odszkodowaniu, w związku z czym Minister powinien był stwierdzić nieważność decyzji odszkodowawczej, gdyż - podobnie jak skarżąca kasacyjnie - ustalił, że orzeczenia o wywłaszczeniu i wykonaniu orzeczenia zostały zaskarżone i nie są ostateczne, lecz uznał, że nie miało to znaczenia dla wydania decyzji o odszkodowaniu,

- art. 141 § 4 ppsa, na skutek wskazanych powyżej zarzutów nieodniesienia się przez Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku do istotnej części zarzutów skargi i dotyczących faktu, że nie doszło do wywłaszczenia nieruchomości oraz wykonania wywłaszczenia, gdyż obie decyzje w tym zakresie zostały zaskarżone przez poprzedniego właściciela nieruchomości a odwołania do dnia dzisiejszego nie zostały rozpatrzone przez organy administracji.

W skardze kasacyjnej zarzucono również naruszenie prawa materialnego, tj. art. 156 § 1 pkt 2 kpa w zw. z art. 39 powołanego wyżej dekretu z 26 kwietnia 1949 r., przez ich błędną wykładnię i przyjęcie, że odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość - ustalone w kwocie ponad 11% wyższej aniżeli wynikająca z przepisów - nie spełnia przesłanki rażącego naruszenia prawa i oparta na takim wadliwym odszkodowaniu decyzja nie została wydana z rażącym naruszeniem prawa oraz że jest to stan prawny do zaakceptowania w praworządnym państwie prawa.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej zawarto argumenty mające przemawiać za jej uwzględnieniem.

W piśmie z 15 lipca 2019 r. pełnomocnik skarżących kasacyjnie wniósł o zawieszenie postępowania sądowego. Wniosek ten został oddalony postanowieniem naczelnego Sadu Administracyjnego z 5 września 2019 r., sygn. akt I OSK 2563/18.

W piśmie z 6 kwietnia 2021 r. pełnomocnik skarżących kasacyjnie podtrzymał skargę kasacyjną oraz powołany wyżej wniosek o zawieszenie postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw do jej uwzględnienia, dlatego podlega oddaleniu. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje bowiem sprawę tylko w granicach skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 ppsa), z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania, co oznacza związanie przytoczonymi w skardze kasacyjnej jej podstawami, określonymi w art. 174 ppsa. Wobec niestwierdzenia zaistnienia przesłanek nieważności postępowania, oceniając wyrok Sądu I instancji w ramach zarzutów zgłoszonych w skardze kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny uznał te zarzuty za niezasadne.

Na wstępie należy wskazać, że Sąd podziela ocenę wyrażoną w powołanym wyżej postanowieniu z 5 września 2019 r. o braku podstaw do zawieszenia niniejszego postępowania sądowego, skoro jego przedmiotem jest wyrok Sądu I instancji wydany w okolicznościach faktycznych i prawnych istniejących w dniu wydania kontrolowanej przez ten Sąd decyzji administracyjnej. W powołanym postanowieniu wskazano przy tym, że zmiana okoliczności sprawy po wydaniu zaskarżonego wyroku poprzez wystąpienie z wnioskiem o kontynuowanie postępowania odwoławczego w postępowaniu wywłaszczeniowym wszczętym przez Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. pod nr [...] nie może mieć wpływu na jego prawidłowość.

Oceniając natomiast zaskarżony wyrok skarżąca kasacyjnie upatruje naruszenia przepisów postępowania w niedostrzeżeniu przez Sąd I instancji braku podstaw do wydania decyzji o odszkodowaniu ze względu na to, że nie doszło do skutecznego wywłaszczenia, skoro zarówno od orzeczenia o wywłaszczeniu jak i od orzeczenia o wykonaniu wywłaszczenia zostały złożone odwołania.

Z akt wynika, że w dniu [...] lipca 1951 r. wydane zostało orzeczenie o wykonaniu wywłaszczenia dokonanego orzeczeniem z [...] listopada 1950 r. Orzeczenie o wykonaniu wywłaszczenia w chwili orzekania o odszkodowaniu pozostawało w obrocie prawnym, a w samej jego treści zawarto sformułowanie, że zostało wydane na podstawie ostatecznego orzeczenia o wywłaszczeniu dlatego, zgodnie z art. 41 § 1 rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 24 września 1934 r. - Prawo o postępowaniu wywłaszczeniowem (Dz.U. z 1934 r. Nr 86, poz. 776, ze zm.), było natychmiast wykonalne. Wykonalność wywłaszczenia zobowiązywała zaś właściwy organ do ustalenia odszkodowania zwłaszcza, że ówczesny adresat wywłaszczenia złożył o to stosowny wniosek już na rozprawie w dniu [...] sierpnia 1950 r., czyli przed wydaniem orzeczenia o wywłaszczeniu, i ponowił ten wniosek w swoim odwołaniu z [...] grudnia 1950 r. od orzeczenia wywłaszczeniowego oraz w odwołaniu z [...] lipca 1951 r. od orzeczenia o wykonaniu wywłaszczenia. Z art. 33 ust. 1 i 6 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych wynikała zaś dopuszczalność złożenia wniosku o ustalenie odszkodowania przed wydaniem orzeczenia o wywłaszczeniu i następnie wydanie orzeczenia o ustaleniu odszkodowania w wyniku tej samej rozprawy, w wyniku której miało być wydane orzeczenie o wywłaszczeniu. Natomiast z art. 41 § 2 rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 24 września 1934 r. - Prawo o postępowaniu wywłaszczeniowem wynika, że wydanie orzeczenia o wykonaniu wywłaszczenia miało być poprzedzone wypłaceniem odszkodowania lub jego złożeniem do depozytu.

W rozpatrywanej sprawie ustalenie odszkodowania nastąpiło dopiero po wydaniu orzeczenia o wykonaniu wywłaszczenia, więc tym bardziej w takich okolicznościach ustalenie to nie pozostaje w oczywistej sprzeczności z obowiązującym prawem, nawet jeżeli orzeczenie o wywłaszczeniu i orzeczenie o wykonaniu wywłaszczenia nie były ostateczne, ale oba orzeczenia pozostawały w obrocie prawnym.

W związku z powyższym ustalenie odszkodowania, którego domagał się adresat wywłaszczenia w swoim wniosku oraz w swoich odwołaniach od orzeczeń dotyczących wywłaszczenia, nie było wykluczone treścią powołanych wyżej przepisów dekretu z 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych, przyjętego za podstawę ustalenia odszkodowania oraz przepisów rozporządzenia Prezydenta RP z 24 września 1934 r. - Prawo o postępowaniu wywłaszczeniowem.

O ile zaś ustalenie odszkodowania nastąpiło w sposób powodujący zawyżenie jego wysokości o ponad 11%, to w takich właśnie okolicznościach, jak odebranie nieruchomości w sposób przymusowy i przepisanie jej własności w księdze wieczystej na Skarb Państwa przed rozpatrzeniem odwołania od orzeczenia wywłaszczeniowego oraz orzeczenia o wykonaniu wywłaszczania prawidłowo zostało uznane przez Sąd I instancji za mające charakter rekompensujący faktyczne pozbawienie prawa własności.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 i art. 193 zdanie drugie ppsa, orzekł jak w sentencji wyroku.