Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt II SA/Wr 98/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2019-04-03 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6070 Uwłaszczenie    państwowych   osób     prawnych   oraz   komunalnych    osób prawnych
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 200
journal: Dz.U. 2018 poz 121
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Halina Filipowicz - Kremis Sędziowie: Sędzia WSA Alicja Palus (spr.) Sędzia WSA Anna Siedlecka Protokolant starszy sekretarz sądowy Anna Biłous po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 3 kwietnia 2019r. sprawy ze skargi A. S.A. w W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J.G. z dnia (...) grudnia 2018 r. nr (...) w przedmiocie odmowy stwierdzenia nabycia, z mocy prawa, prawa użytkowania wieczystego niezabudowanej nieruchomości gruntowej oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia (...) października 2018 r. (Nr(...) ) B M L, działając na podstawie art. 200 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2018 r. poz. 121 z późn. zm.), przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczania osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu (Dz.U. z 1998 r. Nr 23, poz. 120) i art. 104 kodeksu postępowania administracyjnego, odmówił stwierdzenia nabycia przez (...)S.A. w W z mocy prawa z dniem (...) grudnia 1990 r. prawa użytkowania wieczystego gruntu, stanowiącego nieruchomość niezabudowaną położoną w (...) , oznaczoną w ewidencji gruntów jako działka nr(...) , obręb (...) , (...) o powierzchni (...)m2 (symbol (...)(...)), dla której S R w L V Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi Księgę Wieczystą Nr (...) .

Z uzasadnienia decyzji wynika, że wnioskiem z dnia (...) października 2005 roku spółka (...) z siedzibą w W, jako następca prawny przedsiębiorstwa państwowego "(...)" wystąpiła do W D o stwierdzenie nabycia z mocy prawa w trybie art. 200 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz.U. z 2018 roku, poz. 121 ze zm.) prawa użytkowania wieczystego gruntu opisanego w rozstrzygnięciu decyzji, stanowiącego wówczas własność Skarbu Państwa. W toku prowadzonego postępowania ustalono, że wnioskodawca nie legitymuje się żadnym innym, oprócz decyzji K W R, G, GG i OŚ UM w L z dnia (...) października 1989 roku w przedmiocie opłat, dokumentem potwierdzającym posiadanie przez przedsiębiorstwo państwowe "(...)" prawa zarządu na dzień (...) grudnia 1990 roku. W takim stanie prawnym W D działając na podstawie art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 roku - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz.U. Nr 32, poz. 191 ze zm.), w związku z art.5 ust. 1 tej ustawy decyzją z dnia (...) czerwca 2006 roku (Nr (...) ) stwierdził nabycie z dniem (...) maja 1990 roku przedmiotowej nieruchomości na rzecz G M L.

Decyzja W D została utrzymana w mocy decyzją K K U z dnia (...) listopada 2006 r. Nr (...) , wydaną po rozpatrzeniu odwołania (...) S.A. z siedzibą w W.

Decyzja K KU była przedmiotem skargi (...) S.A. po rozpoznaniu której Wojewódzki Sąd Administracyjny w W wyrokiem z dnia (...) czerwca 2007 roku sygnatura akt I SA/Wa (...) uchylił w całości decyzję K KU z dnia (...) listopada 2006 roku i poprzedzającą ją decyzję W D z dnia (...) czerwca 2006 roku.

W D rozpatrując ponownie sprawę, uwzględnił zalecenia zawarte w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W z dnia (...) czerwca 2007 roku i decyzją z dnia (...) czerwca 2009 roku Nr (...) ponownie stwierdził nabycie z dniem (...) maja 1990 roku nieruchomości będącej przedmiotem tej decyzji przez G M L.

W wyniku wniesienia przez (...) S.A. odwołania od wskazanej powyżej decyzji K K U decyzją z dnia (...) września 2009 roku Nr (...) utrzymała decyzję WD z dnia (...) czerwca 2009 roku w mocy, a skarga na tę decyzję, wniesiona przez (...) S.A. została oddalona wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W z dnia (...) marca 2010 roku (sygnatura akt I SA/Wa (...)). Od tego wyroku (...) S.A. wniosła skargę kasacyjną, którą Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia (...) lipca 2011 roku (sygnatura akt I OSK(...)) oddalił.

B M L wskazał ponadto w uzasadnieniu, że podsumowaniem postępowania odwoławczego, prowadzonego na skutek wydanej przez Wojewodę Dolnośląskiego decyzji z dnia (...) czerwca 2006 roku był wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia (...) lipca 2011 roku, który wykazał, że w sprawach pomiędzy (...) S.A. a organami właściwymi w sprawie komunalizacji mienia, zwłaszcza na ziemiach zachodnich, na podstawie przepisów ustawy z dnia 10 maja 1990 roku - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz.U. z 1990 roku, Nr 32, poz. 191 ze zm.), Naczelny Sąd Administracyjny wypowiadał się już wielokrotnie. Niniejsza sprawa była kolejną, taką samą faktycznie i prawnie jak te, w których Naczelny sąd Administracyjne zajmował wskazane wyżej stanowisko. Ponadto – zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z akt sprawy wynika, że (...) S.A. nie legitymowała się żadnym tytułem do nieruchomości, będącej przedmiotem postępowania na dzień (...) grudnia 1990 roku.

Organ orzekający zwrócił też uwagę, że zgodnie z treścią wymienionej wyżej i utrzymanej w mocy decyzji W D z dnia (...) czerwca 2009 roku właścicielem nieruchomości będącej przedmiotem niniejszej decyzji stała się z mocy prawa GML, zatem zgodnie z art. 200 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami organem właściwym do stwierdzenia w drodze decyzji nabycia z mocy prawa z dniem (...) grudnia 1990 roku prawa użytkowania wieczystego przedmiotowej nieruchomości jest aktualnie B M L.

W związku z powyższym zgodnie z art.65 § 1 kpa W D zawiadomieniem z dnia (...) maja 2018 r. przekazał wniosek (...) S.A. z dnia (...) października 2005 roku B M L celem rozpatrzenia według właściwości, a (...) S.A. O GN we W pismem z dnia (...) lipca 2018 roku stanowiącym odpowiedź na wezwanie tego organu podtrzymała swój wniosek i potwierdziła jego aktualność.

W przedstawionej w uzasadnieniu argumentacji prawnej organ pierwszej instancji wskazał przede wszystkim, że wnioskodawca nie legitymuje się żadnym dokumentem potwierdzającym posiadanie prawa zarządu na dzień (...) grudnia 1990 roku i podkreślił, że w decyzji K W R, G, G G i O Ś UM w L z dnia (...) października 1989 r. nr (...) o ustaleniu opłat rocznych za będący w zarządzie grunt, brak jest powołania się na inną decyzję o oddaniu nieruchomości w zarząd, ewentualnie na umowę o przekazaniu lub nabyciu tego prawa od innej osoby za zgodą właściwego organu. Organ podał też, że istnienia takiego dokumentu nie stwierdził w aktach archiwalnych będących w jego posiadaniu, natomiast kwestia potwierdzenia prawa zarządu była szeroko omówiona w postępowaniu komunalizacyjnym.

Zdaniem organu orzekającego zarząd nie mógł powstać w sposób dorozumiany, jak również istnienia tego prawa nie można domniemywać (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W z dnia (...) marca 2011 roku, sygn. akt I SA/Wa(...)). Podał też, że Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia (...) kwietnia 2012r. sygn. akt I OSK (...) stwierdził, iż nie można podzielać poglądu, że decyzja o ustaleniu opłat jest dowodem przesądzającym o istnieniu prawa zarządu nieruchomości w rozumieniu przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998r. Podobnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w G w wyroku z dnia (...) czerwca 2017r. sygn. akt II SA/G1 (...) stwierdził, że decyzja o naliczeniu opłat może być uznana za podstawę stwierdzenia istnienia prawa zarządu jedynie wyjątkowo, gdy była wydana w nawiązaniu do decyzji o ustanowieniu tego prawa, która zginęła lub uległa zniszczeniu.

Ponadto odnosząc się do stanowiska (...) S.A., iż przedmiotowa nieruchomość wykorzystywana jest jako teren pełniący funkcję naturalnego systemu odwodnienia torowiska przez co stanowi "infrastrukturę kolejową" – B M L wskazał, że w latach 2009-2018 dwukrotnie przeprowadził oględziny nieruchomości w terenie. Nie zaobserwował żadnych działań ani czynności świadczących o wykorzystywaniu działki przez (...) S.A. na cele związane z infrastrukturą kolejową. Stwierdził, że działka jest niezabudowana i przylega bezpośrednio do terenów cmentarza komunalnego i torów kolejowych i w żaden sposób nie jest zagospodarowana; jest natomiast zachwaszczona, porośniętą samosiejkami drzew i krzewami. Dojście do działki prowadzi przez teren cmentarza. Działka znajduje się poniżej cmentarza, jest oddzielona od niego resztkami muru i znajdują się na niej widoczne kamienne i betonowe pozostałości po nagrobkach. Można domniemywać, że pod ziemią ukryte są szczątki związane z pochówkiem zmarłych w czasach powojennych.

Od powyższej decyzji odwołanie w ustawowym terminie złożyła Spółka Akcyjna (...) , zastępowana przez pełnomocnika, który zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie: art. 200 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2010 r., Nr 102, poz. 651 ze zm.), art. 76 § 1 kpa, art. 77 i art. 107 kpa. w związku z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1990 roku o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1990 r., Nr 79, poz. 464 ze zm.), art. 77 i art. 107 kpa w związku z art. 4 i art. 47 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 roku o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (t.j. Dz.U. z 1989r., Nr 14, poz. 74 ze zm.), art. 77 i art. 107 kpa w związku 4 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 roku w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie i użytkowaniu (Dz. U. z 1998 r., Nr 23, poz. 120 ze zm.), art. 77 i 107 kpa w związku art. 7 i art. 77 kpa w zw. z art. 341 kc, art. 77 i art. 107 kpa w związku art. 107 § 3 kpa.

Wskazując na przedstawione w odwołaniu zarzuty pełnomocnik odwołującej się Spółki wniósł o:

1) zmianę zaskarżonej decyzji poprzez stwierdzenie nabycia przez (...) S.A. w W z mocy prawa z dniem (...) grudnia 1990r. prawa użytkowania wieczystego przedmiotowego gruntu lub ewentualnie

2) uchylenie wskazanej wyżej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia.

W obszernym uzasadnieniu odwołania wskazano m.in., że przeprowadzone postępowanie komunalizacyjne zakończone stwierdzeniem przez WD decyzją z dnia (...) czerwca 2018 r. nabycia przez G M L prawa własności do przedmiotowej nieruchomości gruntowej, nie może stanowić przeszkody do ubiegania się przez (...) S.A. o stwierdzenie nabycia z dniem (...) grudnia 1990r. prawa użytkowania wieczystego do ww. nieruchomości. Spółka wskazała również, że podstawę do stwierdzenia dysponowania przez nią prawem zarządu do nieruchomości stanowi decyzja K W R, G, G G i OŚ U M w L z dnia (...) października 1989 r. o ustaleniu opłaty rocznej za zarząd.

B M Lnie znalazł podstaw do zmiany lub uchylenia swojej decyzji w trybie art. 132 Kodeksu postępowania administracyjnego. Przesyłając odwołanie wraz z aktami sprawy organ odnosząc się do treści odwołania wskazał, że nie ignorował zasady czynnego udziału stron w postępowaniu, gdyż pierwsze oględziny w terenie odbyły się (...)marca 2009 r. na wniosek i w porozumieniu z W D na potrzeby prowadzonego postępowania komunalizacyjnego, a drugie zostały przeprowadzona przed wszczęciem postępowania w tej sprawie przez B M L tj. (...) maja 2018 r. Ponadto organ stoi na stanowisku, że stan zagospodarowania przedmiotowej nieruchomości jest doskonale znany stronie skarżącej, gdyż jak deklaruje w swoim wniosku jest ona wykorzystywana na cele związane z infrastrukturą kolejową. Sposób zagospodarowania nieruchomości nie zmienił się od (...) grudnia 1990r. i wyniki obu oględzin są wiarygodne, gdyż stan zniszczonych nagrobków przemawia za tym, że nie pojawiły się one po 1990 r. lecz znajdują się na omawianym gruncie od czasów powojennych. W odpowiedzi na zawiadomienie z dnia (...) sierpnia 2018 r. w terminie w nim wyznaczonym (...) S.A. nie wniosła żadnych uwag i zastrzeżeń. Ponadto organ stwierdził, że w prowadzonym postępowaniu fakt komunalizacji gruntu państwowego nie uniemożliwiał ubiegania się o nabycie prawa użytkowania wieczystego i w jego ocenie nie ma wpływu na uwłaszczenie przedsiębiorstwa. Powodem wiodącym odmowy uwłaszczenia jest brak legitymacji potwierdzającej prawo zarządu, a także brak dowodów na wykorzystywanie nieruchomości w jakimkolwiek okresie na cele związane z infrastrukturą kolejową.

Po rozpatrzeniu odwołania S K Ow J G decyzją z dnia (...) grudnia 2018 r. Nr (...) wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kodeksu postępowania administracyjnego, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji.

W jej uzasadnieniu Kolegium w szczegółowy sposób opisało dotychczasowy przebieg postępowania w sprawie, uwzględniając w tym wszystkie czynności orzecznicze organów i sądów administracyjnych, a następnie wyjaśniło, że zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, wcześniej powoływanej, grunty stanowiące własność Skarbu Państwa lub własność gminy (związku międzygminnego), z wyłączeniem gruntów PFZ, będące w dniu (...) grudnia 1990 r. w zarządzie państwowych osób prawnych innych niż Skarb Państwa stają się z tym dniem z mocy prawa przedmiotem użytkowania wieczystego. Nie narusza to praw osób trzecich. Uprawnienia państwowych gospodarstw rolnych do będących w dniu (...) grudnia 1990 r. w ich zarządzie gruntów stanowiących własność Skarbu Państwa reguluje odrębna ustawa.

Jednocześnie w ust. 2 przyjęto, że budynki i inne urządzenia oraz lokale znajdujące się na gruntach, o których mowa w ust. 1, stanowiących własność Skarbu Państwa lub własność gminy (związku międzygminnego), będących w dniu (...) grudnia 1990 r. w zarządzie państwowych osób prawnych, stają się z tym dniem z mocy prawa własnością tych osób. Nabycie własności przez te osoby następuje odpłatnie, jeżeli obiekty te nie były wybudowane lub nabyte ze środków własnych tych osób lub ich poprzedników prawnych.

Ust. 3 stanowił, że nabycie prawa użytkowania wieczystego gruntów, o których mowa w ust. 1, oraz własności budynków, innych urządzeń i lokali, o których mowa w ust. 2, stwierdza się decyzją wojewody w odniesieniu do nieruchomości stanowiących własność Skarbu Państwa lub decyzją zarządu gminy w odniesieniu do nieruchomości stanowiących własność gminy. W decyzji tej określa się również warunki użytkowania wieczystego z zachowaniem zasad określonych w art. 236 Kodeksu cywilnego. W decyzji ustala się także kwotę należną za nabycie własności, o której mowa w ust. 2 oraz sposób zabezpieczenia wierzytelności określony w ust. 9.

Z dniem 1 stycznia 1998r., tj. wejścia w życie ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami, utraciła moc ustawa o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości.

Stosownie jednak do przepisu art. 200 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami powyżej powoływanej w sprawach stwierdzenia nabycia, z mocy prawa, na podstawie ustawy o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, z dniem 5 grudnia 1990 r. prawa użytkowania wieczystego gruntów oraz własności budynków, innych urządzeń i lokali przez państwowe i komunalne osoby prawne oraz Bank Gospodarki Żywnościowej, które posiadały w tym dniu grunty w zarządzie, niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, stosuje się następujące zasady:

1) nabycie własności budynków, innych urządzeń i lokali następuje odpłatnie, jeżeli obiekty te nie były wybudowane lub nabyte ze środków własnych tych osób lub ich poprzedników prawnych;

2) nabycie prawa użytkowania wieczystego oraz własności stwierdza w drodze decyzji wojewoda - w odniesieniu do nieruchomości stanowiących własność Skarbu Państwa lub wójt, burmistrz albo prezydent miasta - w odniesieniu do nieruchomości stanowiących własność gminy;

3) w decyzji, o której mowa w pkt 2, ustala się warunki użytkowania wieczystego, z zachowaniem zasad określonych w art. 62 ustawy i w art. 236 Kodeksu cywilnego, oraz kwotę należną za nabycie własności, a także sposób zabezpieczenia wierzytelności określony w ust. 2;

4) na poczet ceny nabycia własności, o której mowa w pkt 3, zalicza się zwaloryzowane opłaty poniesione z tytułu zarządu budynków, innych urządzeń i lokali; przy nabyciu użytkowania wieczystego nie pobiera się pierwszej opłaty.

Powszechnie uznaje się, że wskazane powyżej przepisy doprowadziły do "uwłaszczenia państwowych osób prawnych". Warunkiem uwłaszczenia jest zatem posiadanie przez podmiot uprawniony nieruchomości w "zarządzie" w dniu (...) grudnia 1990 r.

Kolegium wyjaśniło ponadto, że w art. 206 ustawy o gospodarce nieruchomościami ustawodawca upoważnił Radę Ministrów do określenia, w drodze rozporządzenia, szczegółowych zasad i trybu stwierdzania dotychczasowego prawa zarządu państwowych i komunalnych osób prawnych do nieruchomości, a także prawa użytkowania nieruchomości przez spółdzielnie, związki spółdzielcze oraz inne osoby prawne, uznawania środków, o których mowa w art. 200 ust. 1, art. 201 ust. 2 i art. 204 ust. 3, za środki własne, określania wartości nieruchomości oraz wysokości kwot należnych za nabycie własności budynków, innych urządzeń i lokali, zabezpieczenia wierzytelności z tego tytułu, a także rodzaje dokumentów stanowiących niezbędne dowody w tych sprawach.

Na tej podstawie Rada Ministrów w dniu 10 lutego 1998r. wydała rozporządzenie w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu (Dz. U. Nr 23, poz. 120).

Zgodnie z § 4 ust. 1 tego rozporządzenia właściwy organ stwierdza dotychczasowe prawo zarządu, o którym mowa w § 5, na podstawie co najmniej jednego z następujących dokumentów:

1) decyzji o przekazaniu nieruchomości w zarząd,

2) decyzji o przekazaniu nieruchomości w użytkowanie, jeżeli została wydana przed dniem 1 sierpnia 1985 r.,

3) umowy między państwowymi jednostkami organizacyjnymi o przekazaniu prawa zarządu do nieruchomości, zawartej za zgodą organu,

4) umowy, zawartej w formie aktu notarialnego przed dniem (...) lutego 1989r. przez państwowe jednostki organizacyjne, o nabyciu nieruchomości od osób innych niż Skarb Państwa,

5) odpisu z księgi wieczystej, stwierdzającej prawo zarządu lub prawo użytkowania nieruchomości,

6) decyzji o naliczeniu lub aktualizacji opłat z tytułu zarządu nieruchomością,

7) decyzji o naliczeniu lub aktualizacji opłat z tytułu użytkowania nieruchomości, jeżeli została wydana przed dniem (...) sierpnia 1985r.,

8) uchwały, zarządzenia lub decyzji wydanych w sprawie podziału, łączenia, likwidacji i utworzenia państwowych i komunalnych jednostek organizacyjnych oraz podejmowanych na ich podstawie uchwał komisji powoływanych w tych sprawach, jeżeli treść tych dokumentów zawiera oznaczenie nieruchomości,

9) protokołu przekazania nieruchomości, sporządzonego między państwowymi jednostkami organizacyjnymi przed dniem (...) sierpnia 1985r.,

10) umowy o przekazaniu nieruchomości lub protokołu przekazania nieruchomości, sporządzonych przed dniem (...) października 1961 r. między organizacjami społeczno-zawodowymi, politycznymi lub spółdzielczymi a państwowymi jednostkami organizacyjnymi.

Ustęp 2 stanowi, że jeżeli właściwy organ nie dysponuje dokumentami, o których mowa w ust. 1, może wezwać państwowe i komunalne osoby prawne do ich dostarczenia w wyznaczonym terminie.

Jeżeli nie zachowały się dokumenty, o których mowa w ust. 1, stwierdzenia dotychczasowego prawa zarządu do nieruchomości można dokonać na podstawie zeznań świadków lub oświadczeń stron złożonych zgodnie z art. 75 Kodeksu postępowania administracyjnego, potwierdzających przekazanie nieruchomości państwowym i komunalnym jednostkom organizacyjnym (ust. 3).

Natomiast zgodnie z ust. 4 dokumenty stanowiące podstawę stwierdzenia dotychczasowego prawa zarządu wskazuje się w uzasadnieniu decyzji, o której mowa w art. 200 ust. 1 pkt 2.

W § 5 ust. 1 zapisano, że stwierdzenie dotychczasowego prawa zarządu państwowych osób prawnych do nieruchomości, według stanu na dzień (...) grudnia 1990r. następuje z urzędu.

Kolegium wskazało przy tym, że stwierdzenie prawa zarządu państwowej osoby prawnej jest elementem postępowania administracyjnego, którego celem jest potwierdzenie nabycia przez tę osobę użytkowania wieczystego gruntów, własności budynków, innych urządzeń i lokali. W toku postępowania uwłaszczeniowego właściwy organ winien w pierwszej kolejności wnikliwie i wszechstronnie ocenić dokumenty, którymi wykazuje się przysługiwanie zarządu w dniu (...) grudnia 1990r. (o których mowa w ust. 1). Dopiero w braku powyższych dokumentów, stwierdzenia dotychczasowego prawa zarządu do nieruchomości można dokonać na podstawie zeznań świadków lub oświadczeń stron złożonych zgodnie z art. 75 kpa. Istotnym przy tym jest, iż zarówno dokumenty, jak i zeznania świadków powinny udowodnić choćby w sposób pośredni fakt istnienia dotychczasowego prawa zarządu. Mogą to być np. zeznania osób, które pamiętają istnienie takich dokumentów, dokumenty potwierdzające uiszczanie opłat z tytułu zarządu, ewentualnie korespondencja urzędowa potwierdzająca istnienie zarządu. W oświadczeniu złożonym przez stronę winno się wskazać w jakiej formie nastąpiło przekazanie, jeżeli w ogóle takie przekazanie nastąpiło i czy odnośnie zarządu wydane były stosowne dokumenty, które nie zachowały się. Jednakże oświadczenie samo w sobie nie kreuje prawa zarządu, lecz jedynie, może potwierdzać fakt, który wcześniej zaistniał (a dokumenty potwierdzające prawo zarządu zaginęły).

W dalszej części uzasadnienia Kolegium – odwołując się do treści art. 5 ust. 1 i art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz.U. Nr 32, poz. 191 ze zm.) – wskazało przypadki, w których mienie ogólnonarodowe (państwowe) staje się w dniu wejścia w życie tej ustawy tj. w dniu 27 maja 1990 r. z mocy prawa mieniem właściwych gmin oraz sytuacje, powodujące, że składniki mienia ogólnonarodowego (państwowego), o których mowa w art. 5 ust. 1-3 ustawy, nie stają się mieniem komunalnym.

Jednocześnie Kolegium stwierdziło, że postępowanie komunalizacyjne, orzekające o stanie faktycznym i prawnym w dniu (...) maja 1990 r., ma wpływ na niniejsze postępowanie tzw. uwłaszczeniowe, zatem w ocenie Kolegium postępowanie komunalizacyjne toczące się przed niniejszym postępowaniem uwłaszczeniowym, stanowi zagadnienie wstępne w niniejszym postępowaniu.

Kolegium zwróciło uwagę, że w postępowaniu komunalizacyjnym WD prawomocną decyzją z dnia (...) czerwca 2006 r. orzekł o nabyciu z mocy prawa z dniem (...) maja 1990 r. przez G M L własności przedmiotowej działki.

Następnie Kolegium odnosząc powyższe do okoliczności istniejących w rozpoznawanej sprawie wyjaśniło, że (...) S.A. z siedzibą w W jako podstawę do wykazania prawa zarządu do przedmiotowej działki gruntu wskazuje decyzję K WR, G, GG i O Ś U M w L z dnia (...) października 1989r. o ustaleniu na rzecz (...) od dnia (...) stycznia 1989r. opłat rocznych za będący w zarządzie grunt państwowy położony w L, w granicach działki nr (...) , (...) , obręb (...) , o powierzchni (...) ha. Wskazana decyzja jest wymieniona w katalogu, o którym mowa w § 4 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998r. - pkt 6.

Wskazało przy tym, że w wyrokach z dnia 22 listopada 1999 r. (U 6/99, OTK 1999, nr 7, poz. 159) i z dnia 9 kwietnia 2001 r. (U 10/00, OTK 2001, nr 3, poz. 55), Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że decyzja o naliczeniu i aktualizacji opłat może być uznana za potwierdzenie istnienia prawa użytkowania (zarządu) jedynie wyjątkowo, gdy była wydana w nawiązaniu do decyzji o ustanowieniu tego prawa, która zaginęła lub uległa zniszczeniu. Inne rozumienie przepisów rozporządzenia oznaczałoby niezgodność rozporządzenia z delegacja ustawową zawartą w art. 206 ustawy o gospodarce nieruchomościami, a tym samym z art. 92 ust. 1 Konstytucji RP (Klat-Górska Elżbieta, Klat-Wertelecka Lidia, Ustawa o gospodarce nieruchomościami. Komentarz).

Kolegium w argumentacji prezentowanej w tym zakresie odwołało się też do stanowiska judykatury administracyjnej odnoszącego się do rozważanej kwestii.

W decyzji K W R, G, G G i OŚUM w L z dnia (...) października 1989 r. brak jest wskazania konkretnej decyzji administracyjnej ustanawiającej prawo zarządu dla (...).

(...) S.A. z siedzibą w W nie przedłożyło decyzji o ustanowieniu prawa zarządu dla (...) do przedmiotowej działki gruntu. Takiego dokumentu nie posiada również organ pierwszej instancji, co stwierdził w zaskarżonej decyzji.

Wobec powyższego, mając na względzie ww. postępowanie komunalizacyjne, S KO w J G uznało, że znajdująca się w aktach sprawy decyzja K W R, G, GGi OŚ UM w L z dnia (...) października 1989r. nr (...) o ustaleniu na rzecz DD O K P od dnia (...) stycznia 1989r. opłat rocznych za będący w zarządzie grunt państwowy położony w L, w granicach działki nr (...),(...) , obręb (...), o powierzchni (...) ha nie może stanowić podstawy do uznania stwierdzenia prawa zarządu do tej działki przez (...) S.A. z siedzibą w W.

Tym samym brak jest podstaw do stwierdzenia na podstawie art. 200 ustawy o gospodarce nieruchomościami nabycia z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990r. przez (...) S.A. z siedzibą w W prawa użytkowania wieczystego niezabudowanej nieruchomości gruntowej, położonej w L, w granicach działki nr (...),(...) , obręb (...) , o powierzchni (...) m2.

W zakończeniu uzasadnienia Kolegium wyjaśniło również, iż zarzut strony dotyczący odmowy wiarygodności dokumentu urzędowego jakim jest wskazana powyżej decyzja K W R, G, G G i O Ś U M w L z dnia (...) października 1989r. jest nieuzasadniony. Treść tej decyzji była poddana ocenie w niniejszym postępowaniu i ocena jest odmienna od stanowiska strony.

Dodatkowo Kolegium zwróciło uwagę, że w aktach znajduje się kserokopia ww. decyzji bez adnotacji o jej zgodności z oryginałem, co prowadzić może do wniosku, że taki dokument nie może stanowić dowodu w niniejszej sprawie, jednakże Kolegium uznało, że nawet gdyby w aktach znajdowałby się oryginał decyzji lub jej kserokopia opatrzona adnotacją o jej zgodności z oryginałem to nie mogłoby to spowodować zmiany rozstrzygnięcia w sprawie.

Prawidłowość decyzji wydanej w postępowaniu odwoławczym, powyżej opisanej zakwestionowały (...) S.A. z siedzibą w W poprzez skargę skierowaną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we W.

W petitum skargi działający imieniem Spółki pełnomocnik zarzucił zaskarżonej w całości decyzji naruszenie:

1) art. 200 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz.U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651 z późn. zm.) poprzez jego niezastosowanie i odmowę stwierdzenia nabycia przez (...) S.A. w W praw do nieruchomości w warunkach, gdy zostało wykazane, iż przedmiotowa nieruchomość pozostawała i pozostaje w posiadaniu Spółki, a Spółka legitymuje się dowodem powierzenia jej zarządu na przedmiotowej nieruchomości, co wynika z decyzji opłatowej przedłożonej do akt sprawy;

2) art, 76 § 1 kpa poprzez odmowę wiarygodności mocy dowodowej dokumentu urzędowego w postaci decyzji K W R, G, G G i OŚ U M w L z dnia (...) października 1989r. o ustaleniu opłaty rocznej za zarząd w związku z 4 pkt 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 roku w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie i użytkowaniu (Dz. U. z 1998 r., Nr 23, poz. 120 ze zm.) i ich niezastosowanie, co skutkowało uznaniem, że odwołujący się nie posiada podstaw do uwłaszczenia na przedmiotowej nieruchomości;

3) art. 77 i 107 kpa w związku z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1990 roku o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1990 r., Nr 79, poz. 464 ze zm.), poprzez odmowę stwierdzenia, że skarżący w dniu (...) grudnia 1990 roku nabył prawo użytkowania wieczystego nieruchomości, mimo dowiedzionego prawa zarządu, stanowiącego przesłankę uwłaszczenia, i przez to niezastosowanie ww. norm;

4) art. 77 i 107 kpa w związku z art. 4 ust. 1 pkt. 1 i 47 ust 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 roku o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (tj.: Dz.U. z 1989 r., Nr 14, poz. 74 ze zm.), poprzez niezastosowanie wskazanej wyżej normy prawa materialnego i odmowę przyjęcia, że decyzja o opłatach mogła zostać wydana jedynie w warunkach istniejącego zarządu, mimo, że powołane przepisy ustawy nakładają obowiązek ponoszenia opłat za zarząd istniejący, i przez to niezastosowanie ww. norm;

5) art. 76 § 1 kpa w związku z art. 4 ust. 1 pkt. 1 i 47 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 roku o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (t.j.: Dz.U. z 1989 r., Nr 14, poz. 74 ze zm.), poprzez niezasadną odmowę wiarygodności decyzji opłatowej wskutek przyjęcia, że decyzja opłatowa winna mieć odwołanie do decyzji o zarząd, gdy zgodnie z przytaczanymi przepisami żadna z norm prawnych nie nakazywała zawarcia w niej takiego odwołania;

6) naruszenie art. 75 § 1 kpa poprzez jego niezastosowanie i niedopuszczenie jako dowodu na istnienie zarządu wszystkiego, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy a nie jest sprzeczne z prawem, a zwłaszcza z uwagi na odmowę uwzględnienia faktu posiadania nieruchomości przez stronę oraz decyzji z dnia (...) października 1989r. o ustaleniu opłaty rocznej za zarząd, przy braku jakichkolwiek dowodów sprzeciwiających się twierdzeniu, że posiadanie to nie miało miejsca jak i że decyzja opłatowa z dnia (...)października 1989r. nie wywołuje skutków prawnych.

7) art. 77 i 107 kpa w związku 4 ust.1 pkt 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 roku w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie i użytkowaniu (Dz. U. z 1998r., Nr 23, poz. 120 ze zm.) polegającego na niezastosowaniu wskazanej wyżej normy prawa materialnego i odmowę stwierdzenia, że skarżący poprzez przedłożenie decyzji opłatowej udowodnił prawo zarządu nieruchomościami mimo, że powołany przepis rozporządzenia nakazuje ustalenie prawa zarządu w oparciu o taki dowód, i przez to niezastosowanie ww. norm.

8) art. 77 i 107 kpa w związku z art. 7 i 77 kpa w związku z art. 341 kc poprzez niewykazanie przez organy obu instancji okoliczności objęcia przez stronę w posiadanie nieruchomości, w tym sposobu wejścia we władanie nieruchomości, i braku przyjęcia posiadania w dobrej wierze mimo istniejącego domniemania posiadania zgodnego ze stanem prawnym, i przez to niezastosowanie ww. norm;

9) art. 77 i 107 kpa w związku art. 107 § 3 kpa poprzez niewyjaśnienie przez organy obu instancji sprzeczności, pomiędzy faktem zobowiązania (...) do uiszczania opłat z tytułu zarządu a przyjęciem nieistnienia tego prawa po stronie (...) i przez to niezastosowanie ww. norm.

Powołując się na wskazane powyżej uchybienia pełnomocnik skarżącej Spółki wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez stwierdzenie nabycia przez (...) S.A. w W z mocy prawa z dniem (...) grudnia 1990r. prawa użytkowania wieczystego gruntu, stanowiącego nieruchomość niezabudowaną położoną w L oznaczona w ewidencji gruntów jako działka nr(...) , obręb (...) o pow. (...) m2, dla której S R w L Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi Księgę wieczystą nr (...) lub ewentualnie uchylenie decyzji organów obu instancji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia.

W obszernym uzasadnieniu skargi przedstawiona została szczegółowa argumentacja stanowiąca rozwinięcie poszczególnych zarzutów sformułowanych w jej petitum.

W doręczonej Sądowi w dniu (...) lutego 2019 r. odpowiedzi na skargę S K O w J G wniosło o oddalenie skargi i podtrzymało stanowisko przyjęte przy orzekaniu w sprawie oraz motywy zamieszczone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, podkreślając ponownie, że skarżąca nie dysponuje dowodem o ustanowieniu prawa zarządu do przedmiotowej nieruchomości gruntowej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny podejmując orzeczenie w sprawie uwzględnił następujące okoliczności faktyczne i prawne:

Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 2107 z późn. zm.) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 1302), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego.

Stwierdzenie, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, obliguje Sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Ponadto - zgodnie z treścią art. 134 § 1 wskazanej ustawy, rozstrzygając daną sprawę Sąd, co do zasady nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 powoływanej powyżej ustawy procesowej). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, Sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Dokonując w rozpoznawanej sprawie kontroli zaskarżonej decyzji z uwzględnieniem wskazanego powyżej kryterium legalności Sąd uznał, że decyzja ta odpowiada prawu, bowiem nie narusza przepisów prawa materialnego, ani przepisów procedury administracyjnej w stopniu mającym lub mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Przedmiotem przeprowadzonej przez Sąd kontroli była decyzja SKO w JG, opisana na wstępie, orzekająca o utrzymaniu w mocy zaskarżonej w toku instancyjnym decyzji B M L odmawiająca – z powołaniem się na przepis art. 200 ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz na akt wykonawczy z dnia (...) lutego 1998 r. – stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem (...) grudnia 1990 r. przez (...) S.A. z siedzibą w W prawa użytkowania wieczystego niezabudowanej nieruchomości gruntowej położonej w L, oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr (...) , obręb(...) , (...) o powierzchni (...) m2.

Wskazany w podstawie materialnoprawnej decyzji przepis ustawowy zawiera regulację określającą zasady obowiązujące w niezakończonych do dnia wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami, sprawach stwierdzenia nabycia z mocy prawa na podstawie ustawy o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości z dniem (...) grudnia 1990 r. m.in. prawa użytkowania wieczystego gruntów przez osoby prawne, które posiadały je w tym dniu w zarządzie.

Natomiast powołane w tej decyzji rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 r. zawiera przepisy wykonawcze dotyczące uwłaszczenia osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu.

Należy też zwrócić uwagę, że w sprawach, których przedmiotem było uwłaszczenie osób prawnych w trybie wskazanych wcześniej przepisów, istotne znaczenie miały orzeczenia, wydawane w postępowaniu tzw. komunalizacyjnym, jeżeli dotyczyło ono tej samej nieruchomości, której dotyczyło postępowanie uwłaszczeniowe.

Wskazać zatem należy, że zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz.U. Nr 32, poz. 191 ze zm.) mienie ogólnonarodowe (państwowe) należące do: 1) rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego, 2) przedsiębiorstw państwowych, dla których organy określone w pkt 1 pełnią funkcję organu założycielskiego, 3) zakładów i innych jednostek organizacyjnych podporządkowanych organom określonym w pkt 1 - staje się w dniu wejścia w życie tej ustawy (27 maja 1990 r.) z mocy prawa mieniem właściwych gmin. W myśl art. 11 ust. 1 tej ustawy składniki mienia ogólnonarodowego (państwowego), o których mowa w art. 5 ust. 1-3, nie stają się mieniem komunalnym, jeżeli: 1) służą wykonywaniu zadań publicznych należących do właściwości organów administracji rządowej, sądów oraz organów władzy państwowej, 2) należą do przedsiębiorstw państwowych lub jednostek organizacyjnych wykonujących zadania o charakterze ogólnokrajowym lub ponadwojewódzkim, z zastrzeżeniem przepisu art. 14, 3) należą do Państwowego Funduszu Ziemi, z zastrzeżeniem przepisu art. 15.

Z doręczonych Sądowi wraz z odpowiedzią na skargę akt administracyjnych wynika, że WD decyzją z dnia (...) czerwca 2009 r. (znak: (...)) działając na podstawie art. 18 ust. 1 i art. 5 ust. 1 wskazanej powyżej ustawy, stwierdził, że z dniem (...) maja 1990 r. mienie państwowe obejmujące nieruchomość o nieurządzonej księdze wieczystej, położoną w L, oznaczoną w operacie ewidencji gruntów obrębu (...)jako działka nr(...) , (...) o powierzchni (...) ha stało się z mocy prawa, nieodpłatnie własnością G M L.

Decyzja powyżej opisana została utrzymana w mocy decyzją KKU z dnia (...) września 2009 r. (Nr (...) ), która była przedmiotem skargi wniesionej przez (...)S.A. z siedzibą w Warszawie, oddalonej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w W wyrokiem z dnia (...) marca 2010 r. (sygn. akt I SA/Wa(...) ). Skargę kasacyjną od tego wyroku wniesioną przez Spółkę Naczelny Sąd Administracyjny oddalił wyrokiem z dnia (...) lipca 2011 r. (sygn. akt I OSK(...) ).

Materiał sprawy wskazuje, że swoje żądanie uwłaszczeniowe przedstawione we wniosku z dnia (...) października 2005 r. (potwierdzone w piśmie z dnia (...) lipca 2018 r. skierowanym do B ML) (...)S.A. wyprowadziła m.in. z przepisu art. 200 ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz przepisów rozporządzenia w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu, wcześniej powoływanych.

Zgodnie z treścią art. 200 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami w sprawach stwierdzenia nabycia, z mocy prawa, na podstawie ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, z dniem 5 grudnia 1990 r. prawa użytkowania wieczystego gruntów oraz własności budynków, innych urządzeń i lokali przez państwowe i komunalne osoby prawne oraz Bank Gospodarki Żywnościowej, które posiadały w tym dniu grunty w zarządzie, niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami, stosuje się następujące zasady: 1) nabycie własności budynków, innych urządzeń i lokali następuje odpłatnie, jeżeli obiekty te nie były wybudowane lub nabyte ze środków własnych tych osób lub ich poprzedników prawnych; 2) nabycie prawa użytkowania wieczystego oraz własności stwierdza w drodze decyzji wojewoda - w odniesieniu do nieruchomości stanowiących własność Skarbu Państwa lub wójt, burmistrz albo prezydent miasta - w odniesieniu do nieruchomości stanowiących własność gminy; 3) w decyzji, o której mowa w pkt 2, ustala się warunki użytkowania wieczystego, z zachowaniem zasad określonych w art. 62 ustawy i w art. 236 Kodeksu cywilnego, oraz kwotę należną za nabycie własności, a także sposób zabezpieczenia wierzytelności określony w ust. 2; 4) na poczet ceny nabycia własności, o której mowa w pkt 3, zalicza się zwaloryzowane opłaty poniesione z tytułu zarządu budynków, innych urządzeń i lokali; przy nabyciu użytkowania wieczystego nie pobiera się pierwszej opłaty.

Natomiast stosownie do art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz.U. Nr 79, poz. 464 z późn. zm.) grunty stanowiące własność Skarbu Państwa lub własność gminy (związku międzygminnego), z wyłączeniem gruntów Państwowego Funduszu Ziemi, będące w dniu 5 grudnia 1990 r. w zarządzie państwowych osób prawnych innych niż Skarb Państwa stają się z tym dniem z mocy prawa przedmiotem użytkowania wieczystego. Nie narusza to praw osób trzecich. Uprawnienia państwowych gospodarstw rolnych do będących w dniu 5 grudnia 1990 r. w ich zarządzie gruntów stanowiących własność Skarbu Państwa reguluje odrębna ustawa. W myśl ust. 2 tego przepisu budynki i inne urządzenia oraz lokale znajdujące się na gruntach, o których mowa w ust. 1, stanowiących własność Skarbu Państwa lub własność gminy (związku międzygminnego), będących w dniu 5 grudnia 1990 r. w zarządzie państwowych osób prawnych, stają się z tym dniem z mocy prawa własnością tych osób. Nabycie własności przez te osoby następuje odpłatnie, jeżeli obiekty te nie były wybudowane lub nabyte ze środków własnych tych osób lub ich poprzedników prawnych. Według ust. 3 cytowanego przepisu nabycie prawa użytkowania wieczystego gruntów, o których mowa w ust. 1, oraz własności budynków, innych urządzeń i lokali, o których mowa w ust. 2, stwierdza się decyzją wojewody w odniesieniu do nieruchomości stanowiących własność Skarbu Państwa lub decyzją zarządu gminy w odniesieniu do nieruchomości stanowiących własność gminy. W decyzji tej określa się również warunki użytkowania wieczystego z zachowaniem zasad określonych w art. 236 Kodeksu cywilnego. W decyzji ustala się także kwotę należną za nabycie własności, o której mowa w ust. 2, oraz sposób zabezpieczenia wierzytelności określony w ust. 9.

Należy ponadto wyjaśnić, że w art. 206 ustawy o gospodarce nieruchomościami ustawodawca postanowił, że Rada Ministrów określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowe zasady i tryb stwierdzania dotychczasowego prawa zarządu państwowych i komunalnych osób prawnych do nieruchomości, a także prawa użytkowania nieruchomości przez spółdzielnie, związki spółdzielcze oraz inne osoby prawne, uznawania środków, o których mowa w art. 200 ust. 1, art. 201 ust. 2 i art. 204 ust. 3, za środki własne, określania wartości nieruchomości oraz wysokości kwot należnych za nabycie własności budynków, innych urządzeń i lokali, zabezpieczenia wierzytelności z tego tytułu, a także rodzaje dokumentów stanowiących niezbędne dowody w tych sprawach. Stosując się do upoważnienia ustawowego Rada Ministrów wydała w dniu 10 lutego 1998 r. powoływane już wcześniej rozporządzenie w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu. Zgodnie z § 4 ust. 1 tego rozporządzenia właściwy organ stwierdza dotychczasowe prawo zarządu, o którym mowa w § 5, na podstawie co najmniej jednego z następujących dokumentów:

1) decyzji o przekazaniu nieruchomości w zarząd,

2) decyzji o przekazaniu nieruchomości w użytkowanie, jeżeli została wydana przed dniem 1 sierpnia 1985 r.,

3) umowy między państwowymi jednostkami organizacyjnymi o przekazaniu prawa zarządu do nieruchomości, zawartej za zgodą organu,

4) umowy, zawartej w formie aktu notarialnego przed dniem 1 lutego 1989 r. przez państwowe jednostki organizacyjne, o nabyciu nieruchomości od osób innych niż Skarb Państwa,

5) odpisu z księgi wieczystej, stwierdzającej prawo zarządu lub prawo użytkowania nieruchomości,

6) decyzji o naliczeniu lub aktualizacji opłat z tytułu zarządu nieruchomością,

7) decyzji o naliczeniu lub aktualizacji opłat z tytułu użytkowania nieruchomości, jeżeli została wydana przed dniem 1 sierpnia 1985 r.,

8) uchwały, zarządzenia lub decyzji wydanych w sprawie podziału, łączenia, likwidacji i utworzenia państwowych i komunalnych jednostek organizacyjnych oraz podejmowanych na ich podstawie uchwał komisji powoływanych w tych sprawach, jeżeli treść tych dokumentów zawiera oznaczenie nieruchomości,

9) protokołu przekazania nieruchomości, sporządzonego między państwowymi jednostkami organizacyjnymi przed dniem 1 sierpnia 1985 r.,

10) umowy o przekazaniu nieruchomości lub protokołu przekazania nieruchomości, sporządzonych przed dniem 22 października 1961 r. między organizacjami społeczno-zawodowymi, politycznymi lub spółdzielczymi a państwowymi jednostkami organizacyjnymi.

Zgodnie z § 4 ust. 2 rozporządzenia jeżeli właściwy organ nie dysponuje dokumentami, o których mowa w ust. 1, może wezwać państwowe i komunalne osoby prawne do ich dostarczenia w wyznaczonym terminie. Jeżeli nie zachowały się dokumenty, o których mowa w ust. 1, stwierdzenia dotychczasowego prawa zarządu do nieruchomości można dokonać na podstawie zeznań świadków lub oświadczeń stron złożonych zgodnie z art. 75 Kodeksu postępowania administracyjnego, potwierdzających przekazanie nieruchomości państwowym i komunalnym jednostkom organizacyjnym (§ 4 ust. 3). Z § 5 ust. 1 rozporządzenia wynika, że właściwy organ z urzędu stwierdza dotychczasowe prawo zarządu państwowych i komunalnych osób prawnych do nieruchomości, według stanu na dzień (...) grudnia 1990 r.

Dokonując oceny legalności zaskarżonej decyzji w tak określonych warunkach prawnych Sąd w składzie orzekającym w sprawie uznał, że decyzja ta nie narusza prawa.

W przyjętej ocenie Sąd uwzględnił również to, że prawomocną decyzją WD z dnia (...)czerwca 2009 r. nieruchomość objęta wnioskiem skarżącej Spółki stała się z dniem (...) maja 1990 r. nieodpłatnie własnością GM L.

Sąd w składzie rozpoznającym skargę przyjął, że dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy jedynie istotne znaczenie miał stan faktyczny i prawny istniejący w dacie (...) maja 1990 r. O ile zatem strona skarżąca nie wykaże negatywnej przesłanki do komunalizacji nieruchomości, a może być nią wyłącznie tytuł prawnorzeczowy, przysługujący spółce do nieruchomości objętej komunalizacją, o tyle nie można twierdzić, że sporna nieruchomość w dniu (...) grudnia 1990 r. pozostawała w zarządzie poprzednika prawnego skarżącej Spółki. Samo bowiem dysponowanie czy zarządzanie majątkiem ogólnonarodowym (państwowym), nawet na podstawie upoważnienia ustawowego, nie pozwala na stwierdzenie, że majątek ten należy do dysponenta czy zarządcy. Tymczasem okoliczności powoływane przez skarżącą w skardze nie potwierdziły, aby spełnione były wskazane warunki. Skoro zatem w dniu (...) maja 1990 r. (...) nie legitymowały się tytułem prawnym do spornej nieruchomości, to w tej dacie nieruchomość ta należała do terenowych organów administracji państwowej i podlegała komunalizacji z mocy prawa. Innymi słowy warunkiem skomunalizowania mienia na podstawie art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. było nieobjęcie go zarządem państwowych osób prawnych. Natomiast mienie w faktycznym władaniu (...) nie jest wyłączone spod komunalizacji (por. wyrok NSA z dnia 18 kwietnia 2013 r., I OSK 1941/11).

Uprawnień do spornej nieruchomości skarżąca Spółka nie może też wywodzić z art. 34 i art. 34a ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "(...)" (Dz.U. z 2014 r. poz. 1160). Zgodnie bowiem z tymi przepisami grunty będące własnością Skarbu Państwa, znajdujące się w dniu (...) grudnia 1990 r. w posiadaniu (...) co do których (...) nie legitymowały się dokumentami o przekazaniu im tych gruntów w formie prawem przewidzianej i nie legitymują się nimi do dnia wykreślenia z rejestru przedsiębiorstw, stają się z dniem wejścia w życie ustawy, z mocy prawa, przedmiotem użytkowania wieczystego (...) (art. 34 ust. 1). Grunty te, z dniem 1 czerwca 2003 r., nie podlegają komunalizacji na podstawie ustawy komunalizacyjnej z dnia 10 maja 1990 r. (art. 34a). Uwłaszczenie (...) dokonywane w tym trybie, co przesądził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 12 kwietnia 2005 r. (K 30/03), nie może jednak odnosić się do mienia podlegającego komunalizacji z mocy prawa na podstawie art. 5 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Mienie to bowiem stało się własnością gmin już w dacie 27 maja 1990 r., a więc 10 lat wcześniej, niż możliwe stało się uwłaszczenie (...)na gruncie, w stosunku do którego podmiot ten nie posiadał tytułu prawnego. Wyraźnie też Trybunał stwierdził, że art. 34a przywołanej ustawy nie dotyczy mienia objętego art. 5 ust. 1 ustawy komunalizacyjnej.

W niniejszej sprawie rozważenia wymagała kwestia czy przedstawione przez skarżącą dokumenty pozwalają przyjąć, że wykazane zostało prawo zarządu do nieruchomości.

Skarżąca Spółka twierdząc, że w dniu (...) grudnia 1990 roku przedmiotowa nieruchomość pozostawała w udokumentowanym zarządzie jej poprzednika prawnego tj. "(...) , powołała się na załączoną do wniosku z dnia (...) października 2005 r. decyzję K W R, G, G G i O Ś UM w L ustalającą wobec (...) od dnia (...) stycznia 1989 r. opłatę roczną za będący w zarządzie grunt państwowy o łącznej powierzchni (...) m2, obejmujący działkę nr (...),obręb (...) w L.

Przedstawiona decyzja mieści się w katalogu wymienionym w § 4 ust. 1 ww. rozporządzenia z dnia 10 lutego 1998 r., lecz jej treść nie potwierdza prawa zarządu na dzień (...) grudnia 1990 r. Sąd w sprawie niniejszej podziela i przyjmuje jako własny pogląd ugruntowany już w orzecznictwie sądów administracyjnych, zapoczątkowany wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 22 listopada 1999 r., sygn. akt U 6/99, że dokument zawierający decyzję o naliczeniu lub aktualizacji opłat może być uznany za podstawę stwierdzenia prawa zarządu (użytkowania), gdy jest wydany w nawiązaniu do powołanej w jego treści decyzji o ustanowieniu tego prawa, która zaginęła lub uległa zniszczeniu.

Zatem w przypadku wywodzenia prawa zarządu z decyzji o naliczeniu lub aktualizacji opłat z tytułu użytkowania lub zarządu nieruchomości, należy ustalić, czy decyzje te wskazują jednoznacznie tytuł ich wnoszenia, tj. czy przywołują ustanowione mocą konkretnej decyzji administracyjnej prawo zarządu lub użytkowania. Dokument zawierający decyzję o naliczeniu opłat nie może być bowiem uznany za samoistną podstawę stwierdzenia prawa zarządu lub użytkowania.

Zdaniem Sądu przedstawiony przez skarżącą Spółkę dokument o ustaleniu opłaty rocznej został przez organy administracji publicznej oceniony prawidłowo. W dokumencie tym nie ma wzmianki o istnieniu decyzji o przekazaniu objętej nią nieruchomości w zarząd, bądź o innym dokumencie będącym źródłem prawa zarządu ustanowionego na rzecz poprzednika prawnego skarżącej Spółki. Wobec tego – uwzględniając, że istnienia zarządu nie można domniemywać oraz mając na uwadze powołany wyżej wyrok Trybunału Konstytucyjnego – Sąd podzielił stanowisko organów obu instancji, że decyzja o aktualizacji opłaty rocznej z tytułu zarządu świadczy jedynie o sprawowaniu faktycznego władztwa w odniesieniu do przedmiotowego gruntu. Faktyczne władztwo nad nieruchomością nie jest jednak wystarczającą przesłanką dla wydania decyzji na podstawie art. 200 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, skoro treść powołanych wyżej przepisów jednoznacznie wskazuje na konieczność wykazania zarządu na podstawie konkretnego dokumentu wymienionego w rozporządzeniu Rady Ministrów w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu. (np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 lutego 2018 r., sygn. akt I OSK 1912/17, Lex nr 2465014; z dnia 10 września 2014 r., sygn. akt I OSK 204/13, Lex nr 1569486).

W tym kontekście należy też – zdaniem Sądu – zwrócić uwagę, że Naczelny Sąd Administracyjny orzekając w opisanej wcześniej sprawie o sygnaturze I OSK (...) , w której rozpoznana została skarga kasacyjna (...) S.A. w W od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W oddalającego skargę tej Spółki na decyzję KK U orzekającej o stwierdzeniu nabycia z mocy prawa własności przedmiotowej nieruchomości z dniem (...) maja 1990 roku przez G M L, stwierdził w uzasadnieniu wyroku, "...(...) żadnym tytułem do nieruchomości będącej przedmiotem decyzji W D z dnia (...) czerwca 2009 r. na dzień (...) maja 1990 r. nie legitymowały się. Nie została wydana żadna decyzja wskazująca na taki tytuł, ustanawiająca go, czy potwierdzająca, zaś przepisy ogólne wskazane przez (...) również takiego tytułu nie potwierdzają". Naczelny Sąd Administracyjny w składzie wówczas orzekającym wskazał też, że Sąd w wielu kolejnych sprawach Spółki wyjaśniał, że (...) nie sią przedsiębiorstwem o którym mowa w art. 11 ust. 1 pkt 1 ustawy komunalizacyjnej.

W konsekwencji decyzja o ustaleniu opłaty rocznej z tytułu zarządu (użytkowania) nie jest wystarczającym dowodem świadczącym o istnieniu prawa do nieruchomości, chociaż mieści się w katalogu dokumentów wymienionych w § 4 ust. 1 pkt 6 powołanego rozporządzenia. W świetle wynikających z art. 7 i art. 77 § 1 kpa zasad prowadzenia postępowania dowodowego wskazać należy, że decyzja o ustaleniu opłaty za zarząd (użytkowanie) dowodzi tego, że do uiszczenia takiej opłaty zobowiązano poprzednika prawnego skarżącej Spółki, ale nie pozwala na udowodnienie, czy i na jakiej podstawie prawnej prawo zarządu (użytkowania) do nieruchomości służyło poprzednikowi prawnemu strony skarżącej.

Podkreślić należy, że stanowisko Sądu w sprawie niniejszej koresponduje z poglądem zawartym w uchwale NSA w składzie 7 sędziów z dnia 27 lutego 2017 r., I OPS 2/16 (opubl. ONSAiWSA z 2017 r. z. 4, poz. 59). Uchwała ta głosi, że "pozostawanie nieruchomości we władaniu przedsiębiorstwa (...) bez udokumentowanego prawa w sposób określony w art. 38 ust. 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz.U. Nr 22, poz. 99 ze zm.) oznacza, że nieruchomość ta należała w dniu 27 maja 1990 r. do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego w rozumieniu art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz.U. Nr 32, poz. 191 ze zm.)". Uchwała odnosi się zatem do postępowania komunalizacyjnego, nie zaś uwłaszczeniowego, w którym wydana została zaskarżona decyzja. Rozbieżności w orzecznictwie uzasadniające podjęcie uchwały dotyczyły sposobu dowodzenia przez (...) prawa zarządu w postępowaniu komunalizacyjnym. Uchwała nie rozważa skutków prawnych zakończenia postępowania komunalizacyjnego przez uwłaszczenie gminy, dla postępowania uwłaszczeniowego wszczętego na wniosek (...) . NSA stwierdza jednak w uzasadnieniu uchwały, że (...) nie nabyło z mocy prawa użytkowania wieczystego gruntów posiadanych bez tytułu prawnego w dniu (...) grudnia 1990 r., o ile grunty te stały się z mocy prawa mieniem gminnym z dniem (...) maja 1990 r. Natomiast istnienie zarządu (...) w dniu (...)maja 1990 r. wykluczało komunalizację gruntu. NSA stwierdził również, że decyzja opłatowa nie dowodzi zarządu, a jedynie stanowi tzw. początek dowodu na piśmie. Decyzja opłatowa może umożliwić ustalenie prawa zarządu (...) w postępowaniu uwłaszczeniowym. Jednak (...) powinno przede wszystkim, nie posiadając udokumentowanego prawa zarządu, wystąpić z wnioskiem o uregulowanie stanu prawnego gruntu (art. 87 ust. 2 ustawy o gospodarce gruntami i postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 stycznia 2015 r., TK 116/14), zaś konsekwencją zaniechania było skomunalizowanie tego gruntu. NSA podkreślił ponadto, że nie było jakiejkolwiek regulacji prawnej przyznającej (...) prawo zarządu (z mocy prawa).

Uwzględniając powyższe Sąd stwierdził, że prawo zarządu poprzednika prawnego skarżącej Spółki mogło powstać jedynie na podstawie decyzji.

Tym samym, wobec niezłożenia przez skarżącą Spółkę dokumentów, które w sposób jednoznaczny potwierdzałyby przysługiwanie jej poprzednikowi prawnemu istniejącemu w dniu (...) grudnia 1990 r. prawa zarządu w stosunku do wskazanej na wstępie nieruchomości, prawidłowo w sprawie stwierdzono, że w odniesieniu do przedmiotowej nieruchomości na dzień (...) grudnia 1990 r. nie została spełniona omawiana przesłanka uwłaszczenia przewidziana w art. 200 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami (poprzednio art. 2 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości).

Z tych względów – zdaniem Sądu – nie doszło w sprawie do zarzucanego w skardze naruszenia art. 200 ustawy o gospodarce nieruchomościami w związku z art. 76 § 1 kpa i § 4 ust. 1 pkt 6 powołanego rozporządzenia, gdyż odmowa stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. prawa użytkowania wieczystego przedmiotowego gruntu była zgodna z prawem. Sąd stwierdził też, że zaskarżona decyzja nie narusza art. 7, art. 15, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 kpa, ponieważ została wydana na podstawie należycie ustalonego stanu faktycznego i prawnego sprawy, a motywy, którymi kierował się organ zostały zamieszczone w uzasadnieniu decyzji.

Wobec przedstawionych powyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdzając, że organy orzekające w rozpoznawanej sprawie prawidłowo zastosowały przepisy prawa materialnego i zasady ich wykładni, nie naruszając przy tym reguł procedury administracyjnej – stosownie do przepisu art. 151 powołanej na wstępie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.