Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 147/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2022-06-02 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6209 Inne o symbolu podstawowym 620
638  Sprawy egzekucji administracyjnej;  egzekucja obowiązków o charakterze niepieniężnym
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Ochrona zdrowia
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 33 par. 2 pkt 1
journal: Dz.U. 2020 poz 1427
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Paweł Mierzejewski (spr.), Sędziowie: Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak, Asesor sądowy WSA Justyna Dudek - Sienkiewicz, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 2 czerwca 2022 r. sprawy ze skargi I. P. na postanowienie Wojewody [...] z dnia 24 listopada 2021 r. nr [...] w przedmiocie zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia 24 listopada 2021 r. nr (...) Wojewoda oddalił zarzut I.P. (dalej także jako "zobowiązana" albo "skarżąca") w sprawie egzekucji administracyjnej w całości.

W podstawie prawnej wydanego postanowienia Wojewoda wskazał art. 34 § 1 i § 2 w związku z art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 1427; dalej powoływanej w skrócie jako "u.p.e.a.") oraz art. 124 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2021 r., poz. 735; dalej powoływanej w skrócie jako "k.p.a.").

W sprawie zaistniały następujące okoliczności faktyczne i prawne:

W dniu 7 grudnia 2018 r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny otrzymał informację o niewykonaniu szczepień u dziecka W.P. (ur. (...) 2017 r.) przeciw: wirusowemu zapaleniu wątroby typu B, błonicy, tężcowi, krztuścowi, Haemophilus influenzae typu B, poliomyelitis, Streptococus pneumoniae, odrze, śwince, różyczce. W związku z otrzymaną informacją Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny (dalej jako "wierzyciel") wniósł do Wojewody o wszczęcie przeciwko I.P. administracyjnego postępowania egzekucyjnego na podstawie wystawionego tytułu wykonawczego stosowanego w egzekucji obowiązków o charakterze niepieniężnym z dnia 11 grudnia 2018 r. nr (...). Jako środek egzekucyjny wierzyciel wskazał grzywnę w celu przymuszenia.

Postanowieniem z dnia 6 lipca 2020 r. nr (...) Wojewoda nałożył na I.P. grzywnę w celu przymuszenia w wysokości 1.000 zł w związku z niedopełnieniem obowiązku poddania małoletniego syna obowiązkowym szczepieniom ochronnym i zakreślił zobowiązanej termin 12 miesięcy na jej uiszczenie. Jednocześnie w postanowieniu tym Wojewoda wezwał zobowiązaną do dobrowolnego wykonania obowiązku określonego w wyżej opisanym tytule wykonawczym z dnia 11 grudnia 2018 r. w terminie 12 miesięcy oraz ustalił opłatę za czynności egzekucyjne w wysokości 68 zł. W treści postanowienia wskazano nadto, że nieuiszczona grzywna zostanie ściągnięta w drodze egzekucji administracyjnej należności pieniężnych.

Postanowienie w przedmiocie nałożenia grzywny w celu przymuszenia zostało doręczone zobowiązanej w dniu 14 lipca 2020 r.

W dniu 20 września 2021 r. Wojewoda wystawił tytuł wykonawczy stosowany w egzekucji należności pieniężnych nr (...) i wniósł o wszczęcie egzekucji administracyjnej wobec zobowiązanej I.P. w związku z nieuiszczeniem nałożonej na nią grzywny. W dniu 21 września 2021 r. tytuł wykonawczy został przekazany Naczelnikowi Urzędu Skarbowego .

W dniu 15 października 2021 r. do Urzędu Skarbowego wpłynęło pismo I.P. , reprezentowanej przez profesjonalnego pełnomocnika, zatytułowane "zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej".

W treści pisma wskazano, że zarzuty związane są z prowadzeniem postępowania egzekucyjnego objętego tytułem wykonawczym nr (...) wystawionym przez W.P. , a dotyczącym egzekucji grzywny nałożonej w celu przymuszenia postanowieniem z dnia 6 lipca 2020 r. nr (...). W ocenie wnoszącej powołującej się na naruszenie art. 33 § 2 pkt 1 u.p.e.a. obowiązek dochodzony w postępowaniu nie istnieje po stronie zobowiązanej. W piśmie podniesiono, że na mocy wskazanego postanowienia nałożono grzywnę w celu przymuszenia wykonania obowiązku dokonania szczepień małoletniego dziecka wynikającego z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 1845 ze zm.). Nałożona przez Wojewodę sankcja ma swe źródło w art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b i art. 17 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, które w ocenie zobowiązanej pozostają niezgodne z przepisami Konstytucji RP. W ocenie zobowiązanej nie może dochodzić do egzekwowania obowiązku o charakterze pieniężnym na podstawie przepisów prawa, które dotknięte są wskazaną wadą. Ich zastosowanie doprowadziło do naruszenia zasady państwa prawa – dostatecznej precyzyjności przepisów prawa (art. 2 Konstytucji RP) oraz prawa do prywatności i decydowania o swoim życiu osobistym (art. 47 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP). Zobowiązana wskazała, że aktualnie przed Trybunałem Konstytucyjnym toczą się postępowania o stwierdzenie zgodności przytoczonych wyżej przepisów z Konstytucją RP (sprawy o sygn. akt SK 81/19, SK 126/20, SK 79/20 oraz SK 135/20).

W reasumpcji I.P. podniosła, że nie jest zobowiązana do zapłaty nałożonej grzywny, co determinuje uznanie, że prowadzone postępowanie egzekucyjne winno być umorzone a dokonana czynność zajęcia rachunku bankowego uchylona.

Naczelnik Urzędu Skarbowego postanowieniem z dnia 28 października 2021 r. nr (...) zawiesił postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułu wykonawczego nr (...). Pismem z tej samej daty zarzuty zobowiązanej zostały przekazane do Wojewody .

Postanowieniem z dnia 24 listopada 2021 r. nr (...) Wojewoda oddalił zarzut I.P. w sprawie egzekucji administracyjnej w całości.

W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Wojewoda wskazał, że zobowiązana wnosząc na podstawie art. 33 § 2 pkt 1 u.p.e.a. zarzut nieistnienia obowiązku nie uwzględniła interesu społecznego. Organ poparł stanowisko zaprezentowane w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 kwietnia 2020 r. (sygn. akt VII SA/Wa 2763/19) w sprawie definicji zdrowia publicznego, przytaczając fragment: "rozwój systemów ochrony zdrowia musi być postrzegany całościowo, przez co jego umacnianiu powinien zawsze towarzyszyć "zorganizowany wysiłek społeczności" ("the organized efforts of society"), jeżeli posłużyć się w tym zakresie określeniem definicyjnym D. Achesona (1988), które trafnie akcentuje współzależność stanu zdrowia ogółu ludzi od indywidualnych zachowań jednostek. Tego rodzaju uwarunkowanie determinuje, zdaniem Sądu uznanie, że obowiązek usuwania przez organy państwa zagrożeń zdrowia zbiorowości może w szczególnych przypadkach ograniczać konstytucyjną zasadę wolności i nietykalności osobistej (art. 41 Konstytucji) oraz podnoszone przez stronę skarżącą prawo do samostanowienia (art. 47 Konstytucji), jeżeli inna forma perswazyjna aniżeli przymus leczniczy nie jest skuteczna, by osiągnięta została wysoka odporność populacyjna."

Wojewoda wskazał dalej, że obowiązek szczepień ochronnych wynika z treści art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi oraz § 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 753 ze zm.), w myśl którego obowiązkowe szczepienia ochronne są prowadzone zgodnie z Programem Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, o którym mowa w art. 17 ust. 11 ustawy. Odwołując się do wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 maja 2020 r. (sygn. akt VII SA/Wa 320/20) Wojewoda podniósł, że wskazany komunikat nie jest wymieniony w art. 87 Konstytucji RP jako źródło prawa powszechnie obowiązującego. Okoliczność ta nie powoduje jednak braku mocy obowiązującej takiego aktu. Organy mogą bowiem posługiwać się aktami stosowania prawa, które wskazują określone organizacyjne lub techniczne okoliczności wykonywania obowiązków prawnych.

W ocenie Wojewody nie bez znaczenia pozostaje treść art. 95 § 3 ustawy z 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2017 r., poz. 682), zgodnie z którym władza rodzicielska powinna być wykonywana tak, jak tego wymaga dobro i interes społeczny. W ocenie organu w realiach demokratycznego państwa prawnego tak dobro dziecka, jak i interes społeczny jednoznacznie wymagają, aby rodzice dziecka korzystali z osiągnięć współczesnej medycyny w sposób wolny od ideologicznych uprzedzeń i dobrowolnie poddawali dziecko szczepieniom ochronnym m.in. po to, by uniknąć stosowania przez organy państwa przymusu dla wykonania obowiązku nakazanego przepisem art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi.

I.P. , reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, zaskarżyła powyżej opisane postanowienie Wojewody do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku zarzucając naruszenie:

1. przepisów prawa materialnego, to jest:

- art. 87 Konstytucji RP w zw. z art. 17 ust. 11 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi poprzez zaliczenie Komunikatu GIS do katalogu źródeł prawa powszechnie obowiązującego i przyjęcie na tej podstawie, że może nakładać na obywateli obowiązek zaszczepienia dziecka określoną ilością dawek szczepionek w ustalonych odgórnie okresach, mimo iż akt prawny o nazwie komunikat nie zalicza się do aktów stanowienia prawa powszechnego, a jest jedynie aktem prawa wewnętrznego, w ramach którego brak jest możliwości nakładania obowiązków i ograniczenia praw obywateli;

- art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b) ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi w zw. z § 3 i § 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych poprzez uznanie, że obowiązek szczepień ochronnych u małoletniego w zakresie podania poszczególnych dawek szczepionek jest wymagalny ze względu na osiągnięcie przez niego przedziału wiekowego, mimo iż nawet sam organ nie wskazuje, z jakiego aktu normatywnego o charakterze powszechnie obowiązującym wynika obowiązek podania dziecku tych dawek szczepionek, jedynie podnosząc, że terminy realizacji obowiązku "są uwarunkowane zaleceniami, jakie definiuje Program w zależności od kalendarzowego wieku dziecka";

- art. 33 § 2 pkt 1 u.p.e.a. bowiem obowiązek dochodzony w postępowaniu nie istnieje po stronie zobowiązanej;

- art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r., Nr 61, poz. 284 ze zm.) oraz art. 31 ust. 1 w. zw. z art. 47 w zw. z art. 68 Konstytucji RP poprzez uznanie, że zachodzą przesłanki do ograniczenia przysługującego skarżącej prawa do ochrony życia prywatnego oraz prawa do ochrony zdrowia;

2. przepisów postępowania, to jest:

- art. 7, 8, 9 i art. art. 107 § 3 k.p.a. poprzez prowadzenie postępowania w sposób nie pogłębiający zaufania do organów administracyjnych i nie wyjaśniając w sposób wyczerpujący istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy poprzez niewskazanie w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia aktu prawnego, z którego wynika wymagalność obowiązku podania małoletnim poszczególnych dawek szczepionek, dowodów na których oparł się organ oraz dowodów, którym odmówił wiary, stwierdzając, że obowiązek zaszczepienia małoletniego przeciwko chorobom wymienionym w tytule wykonawczym jest wymagalny i podlega egzekucji administracyjnej, jak również brak wskazania, którego szczepienia dotyczy postępowanie;

- art. 10 § 1 k.p.a. poprzez prowadzenie postępowania sposób nie zapewniający stronie czynnego udziału w każdym stadium postępowania.

Skarżąca w oparciu o powyższe zarzuty wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i umorzenie postępowania egzekucyjnego.

Ponadto skarżąca wniosła o zwrócenie się z pytaniem prawnym do Trybunału Konstytucyjnego co do zgodności art. 2, art. 5 ust. 1 pkt 2 oraz art. 17 ust. 1, ust. 10 pkt 1 i pkt 2 oraz ust. 11 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi z art. 2, art. 30, art. 31 ust. 1, 2, 3, oraz art. 68 ust. 1, 2, 3 i art. 87 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim nie przewidują one wolności wyboru rodziców w zakresie szczepień tak jak to jest w większości krajów Unii Europejskiej, braku właściwego rejestru powikłań tzw. "NOP", braku celowego funduszu przeznaczonego na wsparcie finansowe, rehabilitację osób u których wystąpiły powikłania, jak i w zakresie, w jakim GIS ogłasza w formie komunikatu, czy też Minister Zdrowia w formie rozporządzenia Program Szczepień Ochronnych na dany rok, wykaz chorób, ze szczegółowymi wskazaniami dotyczącymi stosowania poszczególnych szczepionek przez co rozstrzyga o wolnościach obywatelskich z pominięciem ustawy.

Skarżąca wniosła także o zwrócenie się do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka o wykładnię treści art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, czy system przymusu szczepień ochronnych państwa członkowskiego Unii Europejskiej, który nie przewiduje systemu odszkodowawczego dla dzieci rodziców dotkniętych powikłaniami poszczepiennymi, nie stanowi naruszenia art. 8 ust. 1 Konwencji i do czasu wydania rozstrzygnięcia przez Trybunał zawieszenie postępowania.

W uzasadnieniu skargi wskazano m.in., że istnienie obowiązku wykonania szczepień ochronnych u małoletnich dzieci narusza zasady dostatecznej określoności przepisów prawa. Żaden z przepisów powszechnie obowiązujących nie precyzuje i nie konkretyzuje samego obowiązku z zakresie terminów szczepień, grup, wieku osób kwalifikowanych do szczepienia oraz ilości dawek. Skoro brak jest podstaw do ustalenia wymagalności tego obowiązku brak jest podstaw do przypisania odpowiedzialności administracyjnej zobowiązanej za naruszenie tego obowiązku. Przepisy nieprecyzyjne, niejednoznaczne i powodujące istotne wątpliwości prawne, a także regulacje, które posługują się niezdefiniowanymi pojęciami albo mają niezrozumiałą treść nie mogą nakładać obowiązków na obywatela w szczególności w materii wykonywania władzy rodzicielskiej i poddania małoletnich dzieci obowiązkowym szczepieniom.

Niezależnie od powyższego skarżąca podniosła, że istnienie obowiązku wykonania szczepień ochronnych u małoletnich dzieci narusza zasadę prawa do prywatności. Obowiązujące w Polsce przepisy dotyczące szczepień ochronnych niewątpliwie stanowią ingerencję w prawo do prywatności, o którym stanowi art. 47 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP. Ograniczenia tego prawa, zgodnie z art. 8 Konwencji mogą być wprowadzane jedynie w drodze ustawy, muszą być konieczne w demokratycznym społeczeństwie i proporcjonalne. Ustalenie wymagalności tego zobowiązania i jego egzekwowanie w drodze komunikatu nie jest zatem dopuszczalne. Co istotne, w większości krajów Unii Europejskiej prewencyjne szczepienia medyczne nie są obowiązkowe. W trakcie pandemii wirusa Sars-Cov 19 żaden z krajów Europy jak i rozwiniętych krajów świata nie podjął decyzji o obowiązkowych szczepieniach. W ocenie skarżącej nasuwa to wątpliwości co do niezbędności stosowania tak daleko idących środków jak obowiązkowe szczepienia.

Niezależnie od powyższego skarżąca wskazała, że szczepienia ochronne są zabiegiem medycznym obarczonym ryzykiem wystąpienia powikłań poszczepiennych. Często poważne i nieodwracalne skutki uboczne prowadzonego szczepienia mogą prowadzić do uszczerbku na zdrowiu szczepionego a nawet jego śmierci. Wypełnienie nałożonego przez Państwo obowiązku może zatem prowadzić w rezultacie do powstania niepożądanych odczynów poszczepiennych u małoletnich dzieci, gdzie ani ich rodzice ani one same nie mogą decydować o poddaniu się zabiegowi medycznemu.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie nie znajdując podstaw do zmiany swojego stanowiska.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2021 r., poz. 137) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.; dalej powoływanej w skrócie jako "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną

Oceniając zaskarżone postanowienie w tak określonym zakresie kognicji Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem oceny Sądu skarżąca I.P. uczyniła postanowienie Wojewody z dnia 24 listopada 2021 r. o oddaleniu zarzutu wniesionego z odwołaniem się do art. 33 § 2 pkt 1 u.p.e.a.

Z art. 33 § 2 pkt 1 wskazanej ustawy wynika, że podstawą zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej jest nieistnienie obowiązku. Zasadniczo określony podmiot, wnosząc zarzut nieistnienia obowiązku (art. 33 § 2 pkt 1 u.p.e.a.), twierdzi, że obowiązek nie istnieje, ale nie dlatego, że wygasł w całości lub w części. Wygaśnięcie obowiązku stanowi bowiem odrębną podstawę zarzutu, wskazaną wprost w art. 33 § 2 pkt 5 u.p.e.a.

Podkreślić w tym miejscu należy, że zgodnie z art. 2 § 1 pkt 10 u.p.e.a. egzekucji administracyjnej podlegają obowiązki o charakterze niepieniężnym pozostające we właściwości organów administracji rządowej i samorządu terytorialnego lub przekazane do egzekucji administracyjnej na podstawie przepisu szczególnego. Natomiast zgodnie z art. 2 § 1 pkt 2 u.p.e.a. egzekucji administracyjnej podlegają grzywny i kary pieniężne wymierzane przez organy administracji publicznej.

Postępowanie dotyczące zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej, o którym mowa w art. 33 – 35 u.p.e.a. jest postępowaniem incydentalnym w ramach administracyjnego postępowania egzekucyjnego, w którym bada się szczególny środek zaskarżenia zobowiązanej (w realiach sprawy – skarżącej), który może zakwestionować m.in. istnienie obowiązku podlegającego egzekucji. Z uwagi na to dokonywana obecnie ocena sądu administracyjnego może się odnosić wyłącznie do kwestii konkretnego zarzutu zgłoszonego przez skarżącą w sprawie egzekucji administracyjnej.

Podkreślenia wymaga, że grzywna w celu przymuszenia w myśl art. 1a pkt 12 lit. b tiret pierwsze u.p.e.a. jest środkiem egzekucyjnym w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym obowiązków o charakterze niepieniężnym, a Wojewoda wydający postanowienie o jej nałożeniu jest organem egzekucyjnym i zarazem wierzycielem w momencie, gdy grzywna nie zostaje przez zobowiązanego uiszczona i następuje konieczność jej przymusowego ściągnięcia. W myśl bowiem art. 124 § 1 u.p.e.a. nałożone grzywny w celu przymuszenia, nieuiszczone w terminie, podlegają ściągnięciu w trybie egzekucji należności pieniężnych (...). Ustawa traktuje zatem tryb ściągnięcia nieuiszczonych grzywien w celu przymuszenia tak, jakbyśmy mieli do czynienia z nowym obowiązkiem podlegającym egzekucji administracyjnej. Wówczas organ egzekucyjny, który wymierzył grzywnę w celu przymuszenia (w realiach sprawy – Wojewoda ) staje się wierzycielem i prowadzi "nową" egzekucję (zob. w tej materii: R. Hauser, Z. Leoński, A. Skoczylas, Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2008, s. 537-538).

W realiach rozpatrywanej sprawy istotne znaczenie ma fakt, że skarżąca reprezentowana przez pełnomocnika wniosła zarzut związany z prowadzeniem postępowania egzekucyjnego objętego tytułem wykonawczym nr (...) wystawionym przez W.P. Wskazany tytuł wykonawczy nie dotyczy bezpośrednio, co należy podkreślić, obowiązku o charakterze niepieniężnym – poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym lecz obowiązku o charakterze pieniężnym – nieuiszczonej w terminie grzywny w celu przymuszenia nałożonej postanowieniem Wojewody z dnia 6 lipca 2020 r. nr (...). Oznacza to wprost, że skuteczność zarzutu nieistnienia tego właśnie obowiązku (art. 33 § 2 pkt 1 u.p.e.a.) powiązać należy z sytuacją, kiedy nieistnienie obowiązku jest następstwem okoliczności, które nastąpiły po wydaniu tego tytułu. Zobowiązana podnosząc zarzut "nieistnienia obowiązku" (art. 33 § 2 pkt 1 u.p.e.a.) powinna zatem przedstawić dowody potwierdzające, że obowiązek nie istnieje, ponieważ nigdy nie powstał albo wprawdzie powstał, ale wygasł z powodu wykonania lub z innych przyczyn wynikających wprost z przepisów prawa, względnie z uwagi na wydanie aktu o uchyleniu lub stwierdzeniu nieważności aktu o nałożeniu obowiązku (zob. w tej materii m.in. wyroki: Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 stycznia 2010 r.; sygn. akt II FSK 1378/08 oraz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 8 stycznia 2013 r.; sygn. akt I SA/Gl 451/12; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl).

W realiach sprawy skarżąca takich dowodów nie przedstawiła, a podnosząc określone zarzuty względem zaskarżonego postanowienia powołała się na nieistnienie obowiązku o charakterze niepieniężnym - poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym. Co oczywiste, kwestionowanie nieistnienia obowiązku o charakterze niepieniężnym - wykonania szczepień ochronnych nie może prowadzić do skutecznego zakwestionowania istnienia obowiązku o charakterze pieniężnym - zapłaty należności wynikającej z wydanego przez W.P. postanowienia. Zastosowanie środka egzekucyjnego w postaci grzywny w celu przymuszenia zmierzało bowiem do wyegzekwowania wykonania obowiązku o charakterze "pierwotnym", w postaci obowiązkowych szczepień ochronnych. Skarżąca wnosząc stosowny zarzut nie wskazała zaś innych okoliczności, z których wynikałoby, że obowiązek uiszczenia grzywny określony w ostatecznym postanowieniu Wojewody z dnia 6 lipca 2020 r. nie obciąża już zobowiązanej.

Skoro zatem postępowanie egzekucyjne, w którym wniesiono zarzut (w dniu 13 października 2021 r.) toczy się w oparciu o funkcjonujące w obrocie prawnym ostateczne postanowienie Wojewody nakładające grzywnę w celu przymuszenia, badanie prawidłowości tego postanowienia, stanowiącego podstawę prawną obowiązku pieniężnego podlegającego egzekucji pod względem merytorycznym na obecnym etapie postępowania nie było możliwe zarówno przez organ egzekucyjny (art. 29 § 1 i art. 33 §1 1 u.p.e.a.) jak i przez Sąd (art. 135 p.p.s.a.). Przyjęcie poglądu przeciwnego byłoby równoznaczne z umożliwieniem zobowiązanej podważania ostatecznych aktów administracyjnych poza trybami nadzwyczajnymi dla tego celu przewidzianymi.

Wskazane wyżej rozważania prowadzą do uznania, że Wojewoda w sposób zgodny z prawem oddalił zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej w całości, gdyż obowiązek uiszczenia grzywny w celu przymuszenia istnieje pomimo tego, że uzasadnienie zaskarżonego postanowienia odnosi się w zasadniczej części poczynionych rozważań do obowiązku o charakterze niepieniężnym – poddania dziecka szczepieniom ochronnym. W ocenie Sądu jest to jednakże uchybienie, które nie miało istotnego wpływu na wynik sprawy (w świetle art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.).

Podniesione w petitum skargi pozostałe zarzuty niewłaściwego zastosowania przepisów postępowania (art. 7 – 10 k.p.a.) uznać należało za niezasadne. Przepis art. 18 u.p.e.a. przewiduje w postępowaniu egzekucyjnym odpowiednie zastosowanie przepisów k.p.a. Przy interpretacji zasad ogólnych postępowania administracyjnego (art. 6 - 16 k.p.a.), w tym też zasady czynnego udziału stron w postępowaniu przewidzianej w art. 10 k.p.a., należy brać pod uwagę odrębność celów postępowania administracyjnego i postępowania egzekucyjnego. Zasada ta, przejawiająca się między innymi w obowiązku zagwarantowania stronie dostępu do akt sprawy oraz w umożliwieniu stronie wypowiedzenia się przed wydaniem decyzji co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, odnosi się jedynie do postępowania orzekającego i jedynie do postępowania poprzedzającego wydanie decyzji. W realiach postępowania egzekucyjnego w administracji sposób stosowania regulacji zawartych w k.p.a. należy uznać za cechujący się znacznym ograniczeniem z uwagi na inną funkcję procesową.

Odnosząc się w tym miejscu do zarzutów podniesionych w punktach 1 – 4 petitum skargi wskazać należy, że zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b) ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej są obowiązane na zasadach określonych w ustawie do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym w ramach Narodowego Programu Szczepień Ochronnych. W myśl art. 17 ust. 1 tej ustawy, osoby określone na podstawie ust. 10 pkt 2, są obowiązane do poddawania się szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym określonym na podstawie ust. 10 pkt 1. Zgodnie zaś z art. 17 ust. 10 pkt 1 i pkt 2 cyt. ustawy, minister właściwy do spraw zdrowia został upoważniony do określenia w drodze rozporządzenia wykazu chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych oraz osób lub grupy osób obowiązanych do poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym. Na podstawie tej delegacji, Minister Zdrowia wydał rozporządzenie w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, w którym ustalił wykaz (zakres) obowiązkowych szczepień ochronnych, ze wskazaniem, kto i w jakich sytuacjach podlega szczepieniu ochronnemu przeciw konkretnej chorobie, w tym - jeśli chodzi o dzieci - w jakim okresie ich życia. Wbrew twierdzeniom skarżącej, z tych wszystkich przepisów można wyinterpretować normę prawną, która ustanawia prawną powinność poddania dziecka szczepieniu ochronnemu, tzn. określa wszystkie istotne cechy danego obowiązku, to jest podmiot na którym ten obowiązek ciąży, okoliczności, w których obowiązek ten się aktualizuje oraz jego zakres.

W ocenie Sądu obowiązek ten, jako wynikający z przepisów prawa, jest bezpośrednio wykonalny. Jego niedochowanie aktualizuje obowiązek wszczęcia administracyjnego postępowania egzekucyjnego, którego rezultatem będzie przymusowe dochodzenie poddania dziecka szczepieniu ochronnemu.

Należy nadto zwrócić uwagę, że obowiązkowe szczepienia ochronne są prowadzone zgodnie z Programem Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanych przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, o którym mowa w art. 17 ust. 11 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi. W art. 17 ust. 11 ww. ustawy ustawodawca zawarł delegację ustawową dla Głównego Inspektora Sanitarnego do ogłoszenia w formie komunikatu, w dzienniku urzędowym ministra właściwego do spraw zdrowia, Programu Szczepień Ochronnych na dany rok, który powinien zawierać szczegółowe wskazania dotyczące stosowania poszczególnych szczepionek. To, że zgodnie z art. 17 ust. 11 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, konkretyzowanie obowiązku poddania się szczepieniom obowiązkowym następuje w Programie Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłoszonym w formie komunikatu przez Głównego Inspektora Sanitarnego nie stanowi naruszenia konstytucyjnego porządku przepisów powszechnie obowiązujących (określonego w art. 87 Konstytucji RP), gdyż podstawą obowiązku poddania się szczepieniom ochronnym jest regulacja ustawowa - art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b) i art. 17 ust. 1 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi. Natomiast określenie szczegółowego kalendarza szczepień, obwarowanego względami medycznymi, warunkami epidemiologicznymi, nie należy do materii ustawowej, co uzasadnia pozostawienie w tym przedmiocie regulacji dostosowanych do potrzeb medycznych w formie komunikatu ogłoszonego przez wyspecjalizowany organ administracji publicznej (zob. w tej materii m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 grudnia 2018 r.; sygn. akt II OSK 2547/18; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). W komunikacie wskazuje się jakim szczepieniom i w jakim czasie powinny poddać się określone osoby. Ogłoszenie tego komunikatu nie ma w ocenie Sądu wpływu na istnienie obowiązku poddania się szczepieniom ochronnym wynikającego z mocy przepisów ustawy.

Należy również wskazać, że w orzecznictwie sądów administracyjnych (zob. w tej materii m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 maja 2022 r.; sygn. akt II OSK 3352/19; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl) wyrażono w pełni zasadny pogląd, że konieczność wykonania obowiązku poddania osoby małoletniej obowiązkowym szczepieniom ochronnym nie pozostaje w sprzeczności z art. 8 ust. 2, art. 31 ust. 2, art. 47 Konstytucji RP oraz art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności . Ustrojodawca w art. 68 ust. 4 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 ze zm.) nałożył na władze publiczne obowiązek zwalczania chorób epidemicznych. Nie wymaga pogłębionych wyjaśnień, że obowiązek poddania dziecka szczepieniom ochronnym realizuje wskazywane wyżej powinności państwa względem jednostki oraz ogółu społeczeństwa. W realiach demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej) obowiązane jest przyjmowanie takich rozwiązań, które równoważą możliwości prawne ochrony interesu indywidualnego i interesu społecznego. Tak dobro dziecka, jak i interes społeczny wymagają, aby rodzice dobrowolnie poddawali dziecko obowiązkowym szczepieniom ochronnym m.in. po to, by uniknąć stosowania przez organy państwa przymusu dla wykonania tego obowiązku, nakazanego art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b) ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, ale zwłaszcza by chronić prawa dziecka, których zabezpieczenie zapewnia Rzeczpospolita Polska (art. 72 ust. 1 Konstytucji RP). Obowiązek poddania osoby małoletniej szczepieniom ochronnym nie pozostaje w sprzeczności z poszanowaniem życia prywatnego i rodzinnego jednostki, a materia dotycząca szczepień ochronnych nie znajduje się w jakimkolwiek związku ze sferą prywatności jednostki. Ponadto, brak regulacji prawnej systemu odszkodowań, czy też wiarygodnego rejestru niepożądanych odczynów poszczepiennych, nie daje podstaw do postawienia zarzutu naruszenia wskazanych wyżej przepisów konstytucyjnych i przepisów Konwencji.

W ramach postępowania zainicjowanego zarzutem skarżącej w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej (wniesionym w dniu 13 października 2021 r.) w żaden sposób nie można uznać, że wskazane normy zostały naruszone. Nie doszło zatem do obrazy przepisów Konstytucji RP jak i obrazy przepisu art. 8 ust. 1 Konwencji, bowiem przy jego wykładni uwzględnić należy ust. 2, który stanowiąc o poszanowaniu życia prywatnego i rodzinnego wyznacza jego granice, przyjmując, że niedopuszczalna jest ingerencja władzy w korzystanie z poszanowania życia prywatnego i rodzinnego, z wyjątkiem przypadków przewidzianych przez ustawę i koniecznych w demokratycznym społeczeństwie z uwagi na ochronę zdrowia.

Odnosząc się finalnie do zgłoszonego w petitum skargi wniosku o zwrócenie się do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym Sąd nie uznał tego wniosku za zasadny we wskazanym zakresie jak i nie znalazł podstaw do zawieszenia postępowania, o co również skarżąca wnioskowała. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w cytowanym wyroku z dnia 25 maja 2022 r. (sygn. akt II OSK 3352/19) w analizowanym przypadku zachodzi zderzenie się dwóch interesów indywidualnego i ogólnospołecznego, co wymaga uwzględnienia zasady proporcjonalności, która jest jednym z filarów demokratycznego państwa prawnego, o jakim mowa w art. 2 Konstytucji RP. Każdy ma prawo do ochrony zdrowia, przy czym władze publiczne są obowiązane do zapewnienia szczególnej opieki zdrowotnej dzieciom, z uwzględnieniem zasady równości w dostępie do świadczeń zdrowotnych (art. 68 ust. 1, 2 i 3 Konstytucji RP). "Obowiązkowość" szczepień ma na celu zabezpieczenie społeczeństwa przed występującymi zagrożeniami (wewnętrznymi i zewnętrznymi). Zgodnie zaś z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw mogą być ustanawiane tylko w ustawie i tylko wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla m.in. ochrony zdrowia albo wolności i praw innych osób. Ograniczenia te nie mogą naruszać istoty wolności i praw. Tak jak wyjaśniono, obowiązek szczepień wynika bezpośrednio z ustawy. Powyższe wyklucza istnienie problemu konstytucyjności "obowiązkowości" szczepień na tle art. 31 ust. 1 i ust. 2 Konstytucji RP. Ponadto ustawodawca przewidział odpowiedni mechanizm poprzedzający wykonanie szczepienia, to jest badanie kwalifikacyjne celem stwierdzenia, czy nie istnieją w danym indywidualnym przypadku przeciwwskazania do wykonania szczepienia. Nie wydaje się zatem, aby tego rodzaju rozwiązanie miało prowadzić do naruszenia praw i wolności oraz godności człowieka (tak również Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 19 grudnia 2018 r.; sygn. akt II OSK 2546/18; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl).

Podobnie, z uwagi na powyższe, Sąd nie znalazł podstaw do zwrócenia się do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka o dokonanie wykładni treści art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. Należy w tym miejscu wskazać, że sprawa dotycząca interpretacji lub stosowania praw i wolności gwarantowanych w Konwencji i jej protokołach dodatkowych może stać się przedmiotem tzw. opinii doradczej Trybunału wydawanej na żądanie sądu pytającego, niemniej wskazany instrument wynika z przepisów Protokołu nr 16 do Konwencji, którego Rzeczpospolita Polska dotąd nie ratyfikowała. W związku z tym, pomimo że Protokół ten wszedł w życie z dniem 1 sierpnia 2018 r., nie ma on w polskim porządku prawnym charakteru aktu obowiązującego.

Nadto w ocenie Sądu zasadnym jest wskazanie, że w wyroku Wielkiej Izby Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 8 kwietnia 2021 r. (sprawa nr 47621/13 - Vavřička i inni), zapadłego na tle stosowania przepisów czeskich dotyczących szczepień ochronnych Trybunał wskazał, że obowiązek szczepienia stanowi ingerencję w integralność fizyczną osoby i jako przymusowa interwencja medyczna wchodzi w zakres gwarancji prawa do poszanowania życia prywatnego i art. 8 Konwencji. Zdaniem Trybunału, ustawowy nakaz szczepień i wynikające stąd sankcje administracyjne realizują ważne cele społeczne, to jest ochronę zdrowia publicznego i ochronę praw innych osób: szczepienia chronią zarówno osoby zaszczepione, jak i osoby, które z powodów medycznych nie mogą się zaszczepić, a tym samym polegają na tzw. "stadnej" odporności całego społeczeństwa. Ustawowy obowiązek szczepień stanowczo poparły w pozwanym państwie wszelkie autorytety medyczne, a obowiązkowe szczepienia mogą zostać uznane za prawidłową reakcję organów państwowych wobec pilnej potrzeby ochrony zdrowia publicznego i indywidualnych osób przed ciężkimi chorobami. Nadto, wszystkie zaskarżone w niniejszej sprawie szczepienia dotyczyły małych dzieci - Trybunał podkreślił w tej mierze, że w przypadku dziecka nadrzędną przesłanką jest jego dobro, a zaszczepienie i ochrona przed groźnymi chorobami bezsprzecznie leżą w interesie dziecka. Celem polityki szczepień jest ochrona każdego dziecka - czy to zaszczepionego indywidualnie, czy w drodze odporności "stadnej" - przed poważnymi chorobami. Wreszcie, przedmiotem omawianej sprawy były szczepienia przeciwko dziesięciu chorobom, które to szczepienia są powszechnie uznawane przez środowisko medyczne za bezpieczne i skuteczne. Tym samym ingerencja w prawo do poszanowania prywatności skarżących nie mogła zostać uznana za naruszenie ze względu na ważne interesy społeczne, które realizowała (zob.: K. Warecka, Obowiązek szczepienia a Konwencja Praw Człowieka. Omówienie wyroku Wielkiej Izby ETPC z dnia 8 kwietnia 2021 r., 47621/13, System Informacji Prawnej LEX/el 2021).

Uznawszy w reasumpcji zarzuty podniesione w za niezasadne jak i nie znajdując podstaw do stwierdzenia z urzędu, że zaskarżone postanowienie narusza prawo w stopniu uzasadniającym jego wyeliminowanie z obrotu prawnego (art. 134 § 1 p.p.s.a.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił wniesioną skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a., o czym orzeczono jak w sentencji wyroku.

Wyrok w sprawie Sąd wydał na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym zgodnie z art. 119 pkt 3 i art. 120 p.p.s.a.