Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 804/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2011-10-03 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6115 Podatki od nieruchomości, w tym podatek rolny, podatek leśny oraz łączne zobowiązanie pieniężne
Hasła tematyczne: Podatek od nieruchomości
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 121 par.1, art. 122, art. 124, art. 210 par.4
journal: Dz.U. 2005 nr 8 poz 60
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa - tekst jedn.
article: art. 134, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 200, art. 202 par. 2, art. 152
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 6 ust. 1
journal: Dz.U. 2006 nr 121 poz 844
law: Ustawa z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych - tekst jednolity

SENTENCJA

Dnia 3 października 2011 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Sokołowska Sędziowie WSA Walentyna Długaszewska (spr.) WSA Szymon Widłak Protokolant: stażysta Anna Zys-Ruszkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 września 2011 roku przy udziale sprawy ze skargi T. M., J. M., K. M., T. M., M. M., M. M., P. M., E. R. i A. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 30 września 2010 roku nr [...] w przedmiocie wymiaru podatku od nieruchomości za rok 2008 I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta z dnia 11 maja 2010 roku nr [...], II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego solidarnie na rzecz skarżących kwotę [...]- ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów sądowych, III. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana


UZASADNIENIE

Nakazem zapłaty z dnia 11 maja 2010 r. Prezydent Miasta ustalił dla: T. M., J. M., K. M., T. M., M. M., P. K., M. M., P. M., M. M., E. R. oraz A. B. wymiar podatku od nieruchomości na 2008 r. w kwocie 402,00 zł. W decyzji wskazano, iż podatek dotyczy nieruchomości [...] położonej przy ul. [...] 67- 71 w K.

Jako podstawę opodatkowania przyjęto: nieużytki (N) o powierzchni 19 662.00 m² oraz pozostałe grunty o powierzchni 1 489.00 m².

W odwołaniu od powyższej decyzji strony reprezentowane przez radcę prawnego, wniosły o stwierdzenie niepowstania przedmiotowego zobowiązania podatkowego oraz umorzenie postępowania. Podatnicy zarzucili organowi I instancji: naruszenie art. 210 § 1 pkt 4 i pkt 6 Ordynacji podatkowej poprzez niepodanie w uzasadnieniu decyzji normy prawnej uzasadniającej wymierzenie tego samego zobowiązania wobec 12 współwłaścicieli nieruchomości, bez uwzględnienia różnej wysokości ich udziałów w prawie własności, naruszenie art. 122, art. 187 § 1 i art. 210 § 1 pkt 6 Ordynacji podatkowej poprzez niewskazanie w decyzji numeru księgi wieczystej i numeru ewidencyjnego opodatkowanych działek, brak uzasadnienia decyzji spełniającego kryteria z art. 210 § 1 pkt. 6 Ordynacji podatkowej, doręczenie decyzji wyłącznie jednemu współwłaścicielowi oraz wydanie decyzji pomimo niezłożenia deklaracji podatkowej przez podatników.

Decyzją z dnia 30 września 2010 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w całości zaskarżoną decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy ustalił, że z dokumentacji zgromadzonej w niniejszej sprawie wynika, iż zainteresowani są współwłaścicielami nieruchomości usytuowanej w K. przy ul. [...] 67 - 71. Z ewidencji gruntów i budynków wynika, że powierzchnia działek nr 35/6, 35/7, 35/8 i 35/9 położonych w K. przy ul. [...] 67-71 wynosi 21.151,00 m2, a składają się na nie: nieużytki (N) o pow. 19.662,00 m 2 oraz grunty pozostałe o pow. 1.489,00 m 2.

Ustosunkowując się z kolei do zarzutów odwołania Kolegium powołało art. 21 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. – Prawo geodezyjne i kartograficzne, zgodnie z którym podstawę wymiaru podatków stanowią dane zawarte w ewidencji gruntów i budynków. Zaznaczyło, iż ewidencja gruntów i budynków posiada walor dokumentu urzędowego, wiąże organy podatkowe, które nie są uprawnione do dokonywania własnych ustaleń w przedmiocie zarówno zmian w ewidencji, jak i przyjmowania dla wymiaru podatku innych danych niż te, które wynikały z ewidencji. Organ zwrócił ponadto uwagę na art. 3 ust. 4 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych, który stanowi, że jeżeli nieruchomość lub obiekt budowlany stanowi współwłasność lub znajduje się w posiadaniu dwóch lub więcej podmiotów, to stanowi to odrębny przedmiot opodatkowania, a obowiązek podatkowy od nieruchomości lub obiektu budowlanego ciąży solidarnie na wszystkich współwłaścicielach lub posiadacza, z zastrzeżeniem ust. 5, który nie ma w niniejszej sprawie zastosowania. Kolegium zauważyło, iż zaskarżona decyzja w podstawie prawnej zawiera przepisy prawne w zakresie opodatkowania podatkiem od nieruchomości (art. 2 - art. 6 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych). W jego ocenie uzasadnienie spornej decyzji nie odpowiada wprawdzie w sposób całkowity dyspozycji przewidzianej w art. 210 § 1 pkt. 6 Ordynacji podatkowe, jednak stwierdziło, iż kwestia solidarnej odpowiedzialności została nakreślona w podstawie prawnej przedmiotowej decyzji. Zdaniem organu powyższe uchybienie organu I instancji nie może skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji, a tym bardziej stwierdzeniem jej nieważności. Pobocznie Kolegium zauważyło, że organ I instancji w pouczeniu zaskarżonej decyzji zawarł stwierdzenie, iż w przypadku współwłasności obowiązek podatkowy ciąży solidarnie na wszystkich współwłaścicielach, a uregulowanie należności przez jednego współwłaściciela zwalnia pozostałych z uiszczenia należnego podatku.

W zakresie zarzutu braku możliwości identyfikacji przez strony przedmiotu opodatkowania, organ odwoławczy wskazał, że zaskarżona decyzja zawiera odniesienie: dotyczy nieruchomości – [...] [...] 67-71. W ocenie Kolegium powyższe jest wystarczające, aby adresaci zaskarżonej decyzji mieli możliwość zidentyfikowania, do jakiego przedmiotu opodatkowania skierowano zaskarżoną decyzję. W tym zakresie, w ocenie Kolegium, zbytecznym jest podawanie w decyzji identyfikatorów: nr księgi wieczystej, czy nr geodezyjnego, a brak powyższego nie stanowi o wadliwości zaskarżonej decyzji.

W odniesieniu do zarzutu braku podstaw do wydania przez organ I instancji przedmiotowej decyzji, w sytuacji nieprzedłożenia przez zainteresowanych informacji o gruntach i budynkach, organ zaznaczył, iż obowiązek powyższy wynika wprost z treści przepisu art. 6 ust. 6 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych. Niewypełnienie powyższego w odniesieniu do współwłaścicieli przedmiotowej nieruchomości, nie może jednak uniemożliwić dokonania skutecznego wymiaru podatku od nieruchomości. W tym zakresie organ podatkowy w sposób prawidłowy, posługując się danymi zawartymi w rejestrach urzędowych, wszczął postępowanie w przedmiotowej sprawie i wydał odpowiednią decyzję wymiarową.

W skardze na powyższą decyzję wniesioną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego przez T. M., J. M., K. M., T. M., M. M., P. K., M. M., P. M., M. M., E. R. i A. B. zażądano stwierdzenia na podstawie art. 156 § 1 pkt. 2 kpa nieważności postępowania podatkowego, uchylenia zaskarżonej decyzji oraz zasądzenia kosztów postępowania. Skarżący zarzucili zaskarżonej decyzji naruszenie art. 21 ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne w związku z art. 6 ust. 1 i 5 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych przez przyjęcie, iż organ ewidencyjny mógł już w 2004 r. wpisać do ewidencji skarżących jako współwłaścicieli nieruchomości i na tej podstawie organ podatkowy mógł uznać ich za podatników (nie uwzględniając wyroku Sądu Rejonowego z 14 lipca 2009 r., sygn. akt [...]).

W uzasadnieniu skargi podniesiono, iż zgodnie z art. 194 § 3 Ordynacji podatkowej przeciwko danym z ewidencji gruntów można przeprowadzić przeciwdowód, obalając domniemanie ich zgodności z rzeczywistym stanem prawnym gruntów. Zdaniem podatników skoro Sąd Rejonowy dopiero 14 lipca 2009 r. w sprawie o sygn. akt IC [...] wydał wyrok odnośnie uzgodnienia stanu prawnego nieruchomości ujawnionego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, to tym samym brak jest podstaw prawnych do wydania decyzji podatkowej za 2008 r. Za niedopuszczalne skarżący uznali wpisanie ich do ewidencji gruntów i budynków jako właścicieli przedmiotowej nieruchomości z dniem 9 lutego 2004 r., skoro wyrok dotyczący uzgodnienia stanu prawnego nieruchomości ujawnionego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym został wydany 14 lipca 2009 r. (stwierdzenie prawomocności z 10 marca 2010r.). Strony wskazały ponadto, że wynikające z art. 3 ustawy o księgach wieczystych i hipotece domniemanie jawności materialnej ksiąg wieczystych, działa od chwili dokonania wpisu.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Podkreślił, iż cywilistyczne kwestie dotyczące ustalenia prawa własności do nieruchomości nie są przedmiotem postępowania podatkowego, a organy podatkowe muszą przestrzegać prymatu zapisów ewidencyjnych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, nie są natomiast uprawnione do merytorycznego rozstrzygania o przedmiocie sprawy. Również w myśl art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) sądy administracyjne kontrolują zaskarżone akty tylko w zakresie ich zgodności z prawem (legalności) i nie mają uprawnień do merytorycznego rozstrzygania sprawy. Jednocześnie z przepisu art. 134 § 1 powołanej ustawy wynika, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Kierując się wskazanymi wyżej przepisami oraz mając na uwadze podniesione w skardze zarzuty, Sąd uznał, że skarga zasługiwała na uwzględnienie. Ocena legalności zaskarżonej oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta z dnia 11 maja 2010 r. prowadzi do wniosku, iż zostały one wydane z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Z treści zarzutów sformułowanych w skardze wynika, że kwestia sporna w rozpatrywanej sprawie sprowadza się do określenia przedmiotu opodatkowania podatkiem od nieruchomości za 2008 r.

W nakazie zapłaty z dnia 11 maja 2010 r. wskazano, iż dotyczy on nieruchomości: [...] – [...] 67 – 71. Natomiast Samorządowe Kolegium Odwoławcze w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji ustaliło, że z dokumentacji zgromadzonej w niniejszej sprawie wynika, iż skarżący są współwłaścicielami nieruchomości usytuowanej w K. przy ul. [...] 67 – 71. Wskazało ponadto, że z ewidencji gruntów i budynków wynika, iż powierzchnia działek nr 35/6, 35/7, 35/8 i 35/9 położonych w K. przy ul. [...] 67-71 wynosi 21.151,00 m², a składają się na nią: nieużytki (N) o pow. 19.662,00 m 2 oraz grunty pozostałe o pow. 1.489,00 m 2. Z kolei ustosunkowując się do zarzutu odwołania dotyczącego braku możliwości identyfikacji przez strony przedmiotu opodatkowania organ odwoławczy stwierdził, że oznaczenie zawarte w nakazie zapłaty jest wystarczające, aby jego adresaci mieli możliwość zidentyfikowania do jakiego przedmiotu opodatkowania skierowano zaskarżoną decyzję. W tym zakresie zbytecznym jest, w ocenie Kolegium, podawanie w decyzji identyfikatorów: nr księgi wieczystej, czy nr geodezyjnego, a brak powyższego nie stanowi o wadliwości zaskarżonej decyzji.

Tymczasem należy zauważyć, iż w dniu wydania nakazu zapłaty w obrocie prawnym funkcjonował prawomocny wyrok Sądu Rejonowego w Kaliszu z dnia 14 lipca 2009 r., sygn. akt [...]. Na mocy tego wyroku uzgodniono stan prawny nieruchomości ujawniony w księgach wieczystych KW nr [...] i KW nr [...] z rzeczywistym stanem prawnym, w ten sposób, że na miejsce dotychczasowych właścicieli zostali wpisani skarżący. W uzasadnieniu orzeczenia Sąd Rejonowy ustalił, iż Księga wieczysta KW nr [...] prowadzona jest dla nieruchomości położonej w K. przy ul. [...], oznaczonej w ewidencji nieruchomości jako działka nr 35/5 o obszarze 00,2081 ha (str. 3 uzasadnienia wyroku z dnia 14 lipca 2009 r.). Natomiast Księga wieczysta KW nr [...] prowadzona jest dla nieruchomości położonej w K. przy ul. [...] 67, oznaczonej w ewidencji nieruchomości jako działki nr 35/10 i 35/11 o obszarze 02,1535 ha (str. 4 uzasadnienia wyroku z dnia 14 lipca 2009 r.).

W ocenie Sądu powyższe przemawia za zasadnością zarzutów skarżących dotyczących niedostatecznego określenia nieruchomości podlegających opodatkowaniu. Rację mają strony, iż nakaz zapłaty w sposób mało precyzyjny określił przedmiot opodatkowania wskazując jedynie, iż dotyczy on nieruchomości przy ul. [...] 67-71, podczas gdy, co wskazano powyżej, Sąd Rejonowy ustalił, że pod tym adresem znajdują się także działki 35/5 oraz 35/10 i 35/11 będące na dzień wydania nakazu własnością skarżących. W ocenie Sądu tych wątpliwości w dostateczny sposób nie wyjaśnił również organ odwoławczy, skoro w skardze podatnicy zarzucają brak podstaw do opodatkowania w 2008 r. nieruchomości objętych wyrokiem Sądu Rejonowego.

Z powyższego wynika, iż organy obu instancji naruszyły przewidzianą w art. 122 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 z późn. zm.) zasadę prawdy obiektywnej, zgodnie z którą w toku postępowania organy podatkowe podejmują wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy. Dodatkowo uzasadnienie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego nie spełnia wymogu sformułowanego w art. 210 § 4 Ordynacji podatkowej. Stosownie do powołanego przepisu uzasadnienie faktyczne decyzji zawiera w szczególności wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, którym dał wiarę oraz przyczyn, dla których innym dowodom odmówił wiarygodności (...). Oznacza to, że prawidłowo skonstruowane uzasadnienie w sferze faktów powinno zawierać ustalenie okoliczności istotnych z punktu widzenia rozstrzygnięcia w sprawie. W tym celu organy winny dokonać wszechstronnej oceny materiału dowodowego, wskazując, jakie ostatecznie dowody i w jakim zakresie pozwoliły im ustalić stan faktyczny przyjęty za podstawę rozstrzygnięcia oraz jakie są przyczyny odmowy wiarygodności innym dowodom zebranym w sprawie. Konstrukcja uzasadnienia winna być przy tym zwięzła, przejrzysta i czytelna. Spełnienie powyższych wymogów ma szczególne znaczenie z punktu widzenia zasady przekonywania wynikającej z art. 124 Ordynacji podatkowej, nakazującego organom podatkowym wyjaśnianie stronom zasadności przesłanek, którymi kierują się przy załatwieniu sprawy oraz wyrażonej w art. 121 § 1 powołanej ustawy zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów podatkowych. Reasumując, uzasadnienie faktyczne decyzji powinno być sformułowane w sposób czytelny nie tylko dla organu odwoławczego lub sądu, ale przede wszystkim dla strony postępowania jako bezpośredniego adresata decyzji.

Mając na uwadze powyższe, przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy obu instancji zobowiązane są zatem wyjaśnić, jakie konkretnie nieruchomości (działki) położone przy ul. [...] 67-71 w K. stanowiły w 2008 r. przedmiot opodatkowania podatkiem od nieruchomości. Ustalając powyższe organy winny mieć na uwadze, iż konsekwencje prawne dla podatku od nieruchomości wynikające z wyroku Sądu Rejonowego z dnia 14 lipca 2009 r., sygn. akt [...], zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (t.j. Dz. U. z 2006 r. Nr 121, poz. 844 ze zm.), winny być uwzględnione od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym orzeczenie to stało się prawomocne. Zgodnie bowiem z powołanym przepisem obowiązek podatkowy powstaje od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym powstały okoliczności uzasadniające powstanie tego obowiązku.

Dokonując oceny prawidłowości postępowania podatkowego Sąd zauważył ponadto, iż postanowienie Prezydenta Miasta z dnia 16 marca 2010 r. o wszczęciu z urzędu postępowania podatkowego w sprawie ustalenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości w latach 2003 – 2010 zostało zaadresowane jedynie do A. B. Choć postanowienie to doręczono wszystkim podatnikom, to wskazanie jako adresata jedynie A. B. mogło wprowadzić w błąd pozostałych podatników, którzy mieli podstawy sądzić, iż postępowanie podatkowe zostało wszczęte jedynie w stosunku do A. B..

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy podatkowe zobowiązane są uwzględnić powyższe rozważania i wskazania Sądu.

Wobec naruszenia przez organy obu instancji przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), orzekł jak w punkcie I sentencji wyroku. O kosztach sądowych oraz o wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 202 § 2 i art. 152 powołanej ustawy.