Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 1759/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2020-01-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Reforma rolna
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 2 ust. 1 lit. e
journal: Dz.U. 1945 nr 3 poz 13
law: Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.
article: par. 5 ust. 1
journal: Dz.U. 1945 nr 10 poz 51
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Wojciech Rowiński, Sędziowie sędzia WSA Grzegorz Rząsa (spr.), asesor WSA Anna Sidorowska-Ciesielska, Protokolant st. ref. Marta Pachulska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 stycznia 2020 r. sprawy ze skarg C. Sp. z o. o. z siedzibą w [...], W. S., M. K. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] czerwca 2019 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz C. Sp. z o. o. z siedzibą w [...] oraz W. S. solidarnie kwotę 697 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego, 3. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz M. K. kwotę 697 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

I. Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi (dalej: "Minister" lub "organ II instancji") z dnia [...] czerwca 2019 r., [...]. (dalej: "zaskarżona decyzja"). Decyzją tą Minister, po rozpatrzeniu odwołania Skarbu Państwa reprezentowanego przez Prezydenta Miasta [...] uchylił decyzję Wojewody [...] (dalej: "Wojewoda" lub "organ I instancji") z [...] sierpnia 2016 r.([...]) który orzekł, że parcela katastralna nr [...], oznaczona numerem [...] na planie parcelacyjnym z dnia 28 lipca 1931 r., położona w obrębie [...], gm. Miasto [...], nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r., Nr 3, poz. 13 dalej: "dekret PKWN z dnia 6 września 1944 r." lub "dekret o reformie rolnej") i umorzył postępowanie w pierwszej instancji.

II. Zaskarżona decyzja została oparta na następujących ustaleniach faktycznych i prawnych.

II.1. Wnioskiem z dnia 14 czerwca 2007 r. W. J., Pan M. G. oraz radca prawny K. Z. reprezentujący E. L wystąpili o stwierdzenie, że nieruchomość położona w [...], obręb [...] o ogólnej powierzchni 68,0370 ha, obejmująca działki objęte planem parcelacyjnym sporządzonym w dniu 28 lipca 1931 r. zatwierdzonym uchwałą Wydziału Powiatowego Powiatu [...] z dnia [...] września 1931 r. była wyłączona spod działania art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. W uzasadnieniu tegoż wniosku podniesiono, iż na dzień wejścia w życie ww. dekretu m.in. parcela [...] objęta planem parcelacyjnym, stanowiła własność S. M..

II.2. Wojewoda decyzją z dnia [...] maja 2010 r., [...] umorzył postępowanie jako bezprzedmiotowe powołując się na fakt, iż decyzja miała związek z postanowieniem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 1 marca 2010 r., sygn. akt: P 107/08 umarzającym postępowanie w przedmiocie zbadania czy § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 roku o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. z 1945 r. nr 10 poz. 51 dalej: "Rozporządzenie."), w zakresie w jakim na jego mocy orzekanie w przedmiocie podpadania nieruchomości ziemskich pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e Dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. przekazano do kompetencji organu administracji publicznej jest zgodny z art. 92 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Postępowanie to zostało umorzone, ponieważ Trybunał Konstytucyjny uznał utratę mocy obowiązującej aktu normatywnego w zakwestionowanym zakresie przed wydaniem orzeczenia przez Trybunał.

II.3. W wyniku wniesionego odwołania Minister decyzją z dnia [...] sierpnia 2010 r., [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody z dnia [...] maja 2010 r., [...]).

II.4 W następstwie wniesionej skargi na ww. decyzję Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 3 marca 2011 r., IV SA/Wa 1981/10 uchylił powyższą decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Wojewody z dnia [...] maja 2010 r., [...]. Sąd uznał, iż stanowisko zajęte przez Wojewodę oraz Ministra, przemawiające za tym, iż droga administracyjna w przedmiotowej sprawie jest niedopuszczalna, jest błędne. Według składu orzekającego nie ma przeszkód, by wniosek o stwierdzenie, że nieruchomość położona w [...], obręb [...] nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e Dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. mógł być rozpoznany w toku postępowania administracyjnego. WSA w Warszawie powołał się na uchwałę składu 7 sędziów NSA z dnia 10 stycznia 2011 r. sygn. akt I OPS 3/10.

II.5. Podaniem z 20 listopada 2013 r. M. K. reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika wystąpiła o wydanie decyzji stwierdzającej, że nieruchomość oznaczona jako parcela [...] (wcześniej [...]), zapisana w księdze wieczystej [...] tom I karta 1, nie podpadała pod przepisy art. 2 ust. 1 lit. e Dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. W uzasadnieniu pełnomocnik M. K. podniósł, iż przed wejściem w życie ww. dekretu jako właścicieli nieruchomości wskazano J. i A. O., którzy nabyli przedmiotową nieruchomość aktem notarialnym z dnia [...] grudnia 1934 r. jako parcelę budowlaną nr [...], od S. M. właściciela majątku ziemskiego K..

II.6. W dniu [...] maja 2016 r. Wojewoda wyłączył parcelę [...], o. [...], gm. Miasto [...], z postępowania prowadzonego z wniosku następców prawnych S. M. prowadzonego pod sygn. [...] do postępowania sygn. [...].

II.7. Wojewoda decyzją z dnia [...] sierpnia 2016 r., [...], po rozpoznaniu wniosku M. K., następczyni prawnej A. i J. małż. O., oraz nabywców spadku po S. M.: E. L, W. J. i M. G., orzekł, że parcela katastralna nr [...], oznaczona numerem [...] na planie parcelacyjnym z dnia 28 lipca 1931 r., położona w obrębie [...], gm. Miasto [...], nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o reformie rolnej. W toku prowadzonego postępowania Wojewoda ustalił, iż właścicielem nieruchomości zapisanych w księdze wieczystej [...] tom 1 karta 1 (zamknięta księga wieczysta - obszar przeniesiony do księgi wieczystej nr [...]), obejmujących szereg gruntów położonych w majątku [...], był S. M. ujawniony w ww. księdze wieczystej w dniu [...] marca 1923 r. Uchwałą z dnia [...] września 1931 r. Wydział Powiatowy Powiatu [...] zatwierdził S. M., na podstawie art. 52 i nast. Rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 16 lutego 1928 r. o prawie budowlanem i zabudowaniu osiedli (Dz.U. nr 23, poz. 202), plan parcelacyjny z dnia [...] lipca 1931 r. sporządzony przez mierniczego przysięgłego M. K., terenów w [...] zapisanych w księdze wieczystej [...] tom I karta 1, parcele nr [...], [...], [...] i [...]. Z chwilą zatwierdzenia planu, nieruchomości nim objęte utraciły swój dotychczasowy charakter użytkowania przekształcając się w działki budowlane. Aktem notarialnym z dnia [...] grudnia 1934 r. za repertorium nr [...] sporządzonym przed notariuszem E. K., S. M. właściciel majętności [...] tom I wykaz 1, zawarł z A. i J. małżonkami O. kontrakt kupna - sprzedaży parceli niezabudowanej oznaczonej na planie parcelacyjnym folwarku [...] jako działka nr [...]. Jednocześnie sprzedający udzielił kupującym pełnomocnictwa do przewłaszczenia parceli sobie lub osobie trzeciej, do zeznania i podpisania aktu przewłaszczenia oraz złożenia wniosku o przepisanie prawa własności. Następnie aktem notarialnym z dnia [...] września 1935 r. repertorium nr [...] sporządzonym przed notariuszem E. K., A. i J. O. przyjęli ofertę i uiścili cenę kupna na rzecz S. M.. Dalej aktem notarialnym z dnia [...] stycznia 1937 r. repertorium: [...] sporządzonym przed notariuszem E. K., A. i J. O. w imieniu sprzedającego (na podstawie udzielonego pełnomocnictwa) oraz własnym, zezwolili i wnieśli o przepisanie na nich prawa własności parceli nr [...], której nadano nr katastralny [...]. Z kolei na podstawie wniosku Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w [...] z dnia [...] lutego 1947 r, w księdze wieczystej [...] tom I karta 1, jako właściciel wpisany został Skarb Państwa - Wojewódzki Urząd Ziemski w [...]. Wpisu dokonano [...] marca 1947 r. na podstawie art. 1 ust. 1 dekretu z dnia 8 sierpnia 1946 r. o wpisywaniu w księgach hipotecznych (gruntowych) prawa własności nieruchomości przejętych na cele reformy rolnej (Dz. U. Nr 39, poz. 233). Z zaświadczenia Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w [...] z dnia [...] lutego 1947 r., znak [...] nr [...] (akta księgi wieczystej - [...]), wynika, iż nieruchomość zapisana w księdze wieczystej [...] dobra rycerskie tom I karta 1, o pow. 1119,6875 ha, właściciel S. M., podlegała przejęciu z przeznaczeniem na cele reformy rolnej na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e Dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. Odpis matrykuły majątku [...] z 1949 r. (akta księgi wieczystej - [...]) potwierdza, iż powierzchnia użytków rolnych majątku przekraczała 100 ha, a w jej skład wchodziła parcela [...]. Parcela oznaczona na planie parcelacyjnym z dnia [...] lipca 1931 r. numerem [...] otrzymała oznaczenie katastralne [...]. Dawna parcela [...] zapisana w kw [...] dobra rycerskie tom I karta 1, obecnie stanowi część działki nr [...], akr. mapy 27, ob. [...], gm. Miasto [...], zapisanej w księdze wieczystej nr [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy w [...]. Aktualnie właścicielem nieruchomości jest Skarb Państwa, grunt znajduje się w użytkowaniu wieczystym [...] S.A. W zakresie przejścia prawa własności organ I instancji, ustalił iż po S. M. zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] grudnia 1998 r. sygn. akt [...] o stwierdzeniu nabycia spadku po S. M. zmarłym 21 grudnia 1956 r. w [...], spadek po nim nabyli: J. M., K. M., K. S, S. S po 1/4 części każdy. Na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] października 1999 r. sygn. Akt [...], spadek po zmarłym J. M. nabyła w całości córka K. (C.) W.. Następnie na podstawie aktu notarialnego z dnia [...] lipca 2006 r. sporządzonego przez notariusza D. D., Repertorium [...] numer [...], E. L nabyła udziały spadkowe K. W. po J. M. oraz udziały spadkowe C. My. A. (K. M. T. M.) po S. M.. Postanowieniem z dnia [...] października 1999 r. sygn. [...], Sąd Rejonowy w [...] stwierdził, iż spadek po zmarłym K. S nabył w całości J. M. K. F. S. Następnie Sąd Rejonowy [...] w [...] postanowieniem z dnia [...] września 2008 r. sygn. Akt [...], uchylił wyżej powołane postanowienie Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...]października 1999 r. sygn. akt [...]. Na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] września 1991 r. sygn. akt [...] spadek po zmarłym K. S nabyli M. T. i R. T. po 1/2 części. Spadek po zmarłym S. S nabyli L. S i J. S po 1/2 części - postanowienie Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] października 1996 r. sygn. akt: [...]. Na podstawie tegoż postanowienia spadek po zmarłej L. S nabył w całości J. S. J. S. zgodnie z aktem notarialnym z dnia [...] listopada 2004 r. sporządzonym przez notariusza H. G., Repertorium [...] numer [...], zbył W. J. i S. R., 90% udziałów w spadkach po S. S, L. S i K. S. Aktem Notarialnym sporządzonym przez notariusza H. G. w dniu [...] lipca 2006 r., Repertorium [...] numer [...], S. R. zbył udziały spadkowe po zmarłych S. i L. małżonkach S. oraz K. S., Panu M. G.. J. S. aktem notarialnym z dnia [...] lipca 2006 r. sporządzonym przez notariusza H. G., Repertorium [...] numer [...], zbył M. G. udział wynoszący 10% w spadku po zmarłych S. i L. małżonkach S. oraz K. S. Na mocy aktu notarialnego z dnia [...] listopada 2014 r. sporządzonym przed notariuszem D. P. R., Repertorium [...] numer [...], M.G. zbył udział wynoszący 40,6% w spadku po zmarłych S. i L. małżonkach S. na rzecz [...] sp. z.o.o., S.K.A, sp. j., [...] sp. j. Aktem notarialnym z dnia [...] grudnia 2014 r. sporządzonym D. P. R. Repertorium [...] numer [...], W. J. sprzedał [...] sp. z.o.o. z siedzibą w [...] udział wynoszący 59,40% w spadku po S. i L. małżonkach S. Aktem notarialnym z dnia [...] maja 2015 r. sporządzonym przed D. P. R. Repertorium [...] numer [...], E. L. sprzedała udziały w spadku po J. M. oraz S. M., na rzecz W. S.. Aktem notarialnym z dnia [...] sierpnia 2015 r. sporządzonym przed D. P. R. Repertorium [...] numer [...] W. S. działający w imieniu i na rzecz [...] sp. z.o.o., S.K.A, sp. j., [...] sp. j. sprzedał W. S. udział wynoszący 40,60% w spadku po S. i L. małżonkach S. Następnie Wojewoda ustalił, że po zmarłym A. O. spadek nabyli: w 1/4 części żona J. Ol. oraz dzieci tj. L. C., U. J., A. O., M. O., J. O. po 3/20 części każde z nich. Następnie zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego [...] i [...] w [...] z dnia [...] maja 2015 r. sygn. akt [...], spadek po J. O. nabyły: M. K., L. C., U. J., A. O., J. S. po 1/5 części każda. Na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego [...] w [...] z dnia [...] stycznia 2015 r. sygn. akt [...], spadek po J. K. S. nabyli: W. S., J. S., S. S. po 1/3 części każde z nich. Na mocy aktu poświadczenia dziedziczenia z dnia [...] kwietnia 2012 r. sporządzonym przed notariuszem Z. T. Repertorium [...]. [...], spadek po U.J. nabył w całości W. J.. Organ I instancji stwierdził, że na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e Dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. na własność Państwa przechodziły z mocy prawa nieruchomości ziemskie stanowiące własność lub współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich łączny rozmiar przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeśli ich rozmiar łączny przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. Wojewoda w swych rozważaniach potwierdził, iż ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, iż została spełniona norma obszarowa wymieniona w art. 2 ust. 1 lit. e Dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r., a powierzchnia użytków rolnych majątku [...] w chwili przejęcia przekraczała wymóg 100 ha. Jednakże Wydział Powiatowy Powiatu [...] uchwałą z dnia [...] września 1931 r. zatwierdził plan parcelacyjny z dnia [...] lipca 1931 r. sporządzony przez mierniczego przysięgłego M. K., terenów w [...] zapisanych w księdze wieczystej [...] tom I karta 1, parcele nr [...], [...], [...] i [...]. Wobec powyższego, działki objęte planem parcelacyjnym utraciły swój dotychczasowy charakter stając się działkami budowlanymi, w tym przedmiot niniejszego postępowania tj. działka oznaczona na palnie nr [...] a następnie oznaczona jako parcela [...]. Wojewoda uznał, że w dniu wejścia w życie dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. przedmiotowa nieruchomość będącą własnością S. M. i stanowiąca działkę budowlaną nie miała charakteru nieruchomości ziemskiej. Abstrahując od powyższego, organ I instancji zwrócił jednocześnie uwagę, iż nie odnaleziono dokumentów potwierdzających dokonanie wpisu prawa własności parceli [...] na rzecz A. i J. O. przed dniem 13 września 1944 r. Rzeczona parcela widnieje w matrykule majątku [...] z 1949 r. (akta księgi wieczystej kw [...]), gdzie jako właściciel wpisany jest już Skarb Państwa. Jednakże, Wojewoda podniósł, iż przedmiotem niniejszego postępowania nie jest ustalenie, kto jest obecnie właścicielem nieruchomości, ale jedynie ocena ich stanu prawnego na dzień 13 września 1944 r. i to jedynie z punktu widzenia zastosowania przepisu art. 2 ust. 1 lit. e Dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r.

II.8. Na skutek odwołania Skarbu Państwa reprezentowanego przez Prezydenta Miasta [...] decyzją z dnia [...] maja 2018 r., znak: [...], Minister uchylił zaskarżoną decyzję Wojewody oraz umorzył postępowanie pierwszej instancji w całości.

II.9. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 19 grudnia 2018 r., I SA/Wa 1249/18, stwierdził nieważność decyzji Ministra wskazując, że jedna że stron, tj. L. C., zmarła w toku postępowania, a zatem nie mogła być podmiotem praw z zakresu prawa administracyjnego, a skierowanie wobec niej rozstrzygnięcia stanowi rażące naruszenie prawa.

II.10. W wyniku ponownego rozpoznania odwołania Skarbu Państwa reprezentowanego przez Prezydenta Miasta [...] Minister zaskarżoną decyzją Minister uchylił decyzję organu I instancji oraz umorzył postępowanie w sprawie. Minister w toku swoich rozważań przytoczył ustalenia faktyczne poczynione przez organ I instancji. Jednakże, zwrócił uwagę na fakt, iż majątek S. M. położony był na terenie obowiązywania przepisów [...] ([...]), zgodnie z którym do nabycia własności nieruchomości wymagane były - oprócz zawarcia notarialnej umowy obligacyjnej - zawarcie także umowy notarialnej przenoszącej własność oraz wpis nabytego prawa własności do księgi wieczystej. W myśl § 925 [...] oświadczenia zgody na przewłaszczenie musiały być złożone przed wydziałem hipotecznym przy równoczesnej obecności obu stron. Dopiero spełnienie wszystkich trzech wskazanych przesłanek stanowiło o nabyciu własności. Organ II instancji podniósł, iż w niniejszej sprawie taka sytuacja nie miała miejsca. Na dzień przejęcia nieruchomości na własność Państwa jako właściciel nieruchomości w księdze wieczystej wpisany był S. M.. Minister zwrócił uwagę, że z akt postepowania, nie wynika by M. K. kwestionowała braku wpisu nabywców do księgi wieczystej, a co za tym idzie skoro umowy przeniesienia własności nieruchomości zawarte w formie aktu notarialnego, na terenie obowiązywania przepisów [...] ([...]) bez dokonania przewłaszczenia (powzdania) i bez dokonania wpisu do księgi wieczystej nie przenosiły własności na kupującego, oznacza to, że wstępni M. K. małż. O. nie nabyli praw rzeczowych do przedmiotowej nieruchomości. Wobec powyższego organ II instancji stwierdził , iż skoro poprzednicy prawni wnioskodawczyni M. K. nie nabyli praw rzeczowych do nieruchomości, to nie ma ona legitymacji w rozumieniu art. 28 k.p.a. w zw. z art. 2 ust. 1 lit. e Dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. i § 5 Rozporządzenia z dnia 6 września 1944 r. do żądania stwierdzenia, że nieruchomość ta nie podpadała pod przepisy dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. Minister w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia zauważył także, iż w toku postępowania E. L., W. J. i M. G., wywodzili swój interes prawny z faktu zawarcia ze spadkobiercami S. M. umów sprzedaży praw spadkowych. W ocenie Ministra zakres uprawnień nabywcy spadku warunkowany jest treścią konkretnej normy prawnej wyrażonej w odrębnych przepisach. Zdaniem organu II instancji nie można przyjąć stanowiska, że we wszystkich sytuacjach należy zrównać zakres uprawnień nabywcy spadku z prawami spadkobiercy. Zdaniem Ministra umowy sprzedaży praw spadkowych nie uprawniają nabywców spadku po S. M. do wszczęcia postępowania w zakresie objętym złożonym wnioskiem, bowiem charakter § 5 Rozporządzenie z dnia 6 września 1944 r. określa ściśle określony krąg podmiotów, których uprawnienie rewindykacji swoich dóbr dotyczy.

III.1. Pismem z dnia 4 lipca 2019 r. [...] Sp. z o.o. z siedzibą w [...] oraz W. S. wywiedli za pośrednictwem swojego pełnomocnika skargę na decyzję Ministra. Pełnomocnik skarżących zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego w postaci art. 2 ust. 1 lit. e Dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. w zw. z § 5 Rozporządzenia r. w zw. z art. 28 k.p.a., art. 30 ust. 4 k.p.a., art. 922 § 1 i § 2 k.c., art. 1051 i art. 1053 k.c., poprzez błędne uznanie, iż uprawnienie do złożenia wniosku o stwierdzenie, że nieruchomość nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e Dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. i zainicjowania w ten sposób procedury z § 5 Rozporządzenie z dnia 6 września 1944 r., jest uprawnieniem przypisanym do określonej osoby (właściciela nieruchomości z chwili przejęcia nieruchomości przez Skarb Państwa lub jego spadkobiercy) i nie może również być skutecznie zbyte, jako część spadku, na podstawie umowy zbycia spadku.

Pełnomocnik zarzucił również uchybienie następującym przepisom postępowania:

(i) art. 105 § 1 k.p.a. w zw. z art. 30 ust. 4 k.p.a. i art. 28 k.p.a., poprzez niezasadne umorzenie postępowania z uwagi na jego rzekomą bezprzedmiotowość wynikającą z wszczęcia postępowania na wniosek nieuprawnionego - zdaniem organu II instancji - podmiotu, w sytuacji, gdy wnioski inicjujące postępowanie w niniejszej sprawie złożone zostały przez uprawnione podmioty (nabywców spadku po byłym właścicielu), a ponadto w gronie uczestników postępowania znajdowały się inne podmioty uprawnione;

(ii) art. 8 k.p.a. w zw. z art. 105 § 1 k.p.a. w zw. z art. 61a § 1 k.p.a. poprzez umorzenie postępowania na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. z uzasadnieniem rzekomego braku statusu stronu po stronie wnioskodawców, mimo jego wszczęcia i prowadzenia przez okres ponad 10 lat, a tym samym prowadzenie postępowania w sposób niebudzący zaufania do władzy publicznej, i to w sposób rażący;

(iii) art. 107 § 3 k.p.a. poprzez sporządzenie uzasadnienia zaskarżonej decyzji w sposób uniemożliwiający ustalenie, który z zawartych przez Ministra w uzasadnieniu decyzji poglądów prawnych ostatecznie zdecydował o przyjęciu przez Ministra, iż nabywcy spadku po dawnym właścicielu ziemskim nie mogą skutecznie zainicjować postępowania z § 5 Rozporządzenie z dnia 6 września 1944 r. w celu stwierdzenia, że nieruchomość nie podpadała pod działanie dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r.,czy to, że uprawnienie do złożenia takiego wniosku przysługiwało, jako uprawnienie osobiste i niedziedziczne, jedynie właścicielowi/współwłaścicielowi nieruchomości w chwili wejścia w życie Dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r., czy też to, że uprawnienie to, mimo że wchodzące w skład spadku - nie może być skutecznie przeniesione na inny podmiot umową zbycia spadku.

III.2. W odpowiedzi na skargę [...] Sp. z o.o. z siedzibą w [...] oraz W. S. organ II instancji podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniósł o oddalenie skargi.

III.3. Pismem z dnia 17 lipca 2019 r. pełnomocnik M. K. również wniósł skargę na decyzję Ministra z dnia [...] czerwca 2019 r. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie następujących przepisów:

(i) art. 28 k.p.a. w zw. z art. 2 ust. 1 lit. e Dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, które miało istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, poprzez jego błędną wykładnię, polegające na bezpodstawnej odmowie uznania skarżącej za stronę postępowania, gdy w rzeczywistości stan faktyczny sprawy wskazuje na bezpośredni interes skarżącej w uznaniu, że parcela katastralna [...] oznaczona nr [...] na planie parcelacyjnym z dnia [...] lipca 1931 r. obręb [...] zabudowana wówczas budynkiem mieszkalnym nie podpadała pod działanie art. 2 ust 1 lit. e Dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r.;

(ii) art. 105 § 1 w zw. z art. 30 ust. 4 i art. 28 k.p.a., które miało istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, poprzez jego błędne zastosowanie, polegające na bezpodstawnym umorzeniu postępowania wszczętego na wniosek strony na tej podstawie, że nie mogła ona posiadać charakteru strony, gdy w rzeczywistości wniosek o uznanie, że parcela katastralna [...] oznaczona nr [...] na planie parcelacyjnym z dnia [...] lipca 1931 r. obręb [...] nie podpadała pod działanie art. 2 ust 1 lit. e Dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. został złożony przez uprawniony podmiot - następczynię prawną po właścicielach;

(iii) § 5 ust. 1 i ust. 2 i § 6 Rozporządzenia, które to naruszenie miało istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, w postaci niezasadnego przyjęcia, że wniosek o stwierdzenie, że dana nieruchomość nie podpada pod działanie przepisów art. 2 ust. 1 lit. e Dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. może zostać złożony wyłącznie przez ówczesnych właścicieli nieruchomości, ujawnionych w księdze wieczystej lub ich następców prawnych;

(iv) art. 107 § 1 pkt 6 k.p.a., poprzez brak wyjaśnienia w treści uzasadnienia decyzji dlaczego organ nie uznał za strony postępowania podmiotów, którym organ doręczył skarżoną decyzję;

(v) § 873 i § 925 [...] (BGjB), które to naruszenie miało wpływ na wynik sprawy, poprzez ich bezpodstawne zastosowanie w sytuacji, gdy na mocy przepisu art. I § 1 Dekretu Rady Ministrów z dnia 11 października 1946 – przepisy wprowadzające prawo rzeczowe i prawo o księgach wieczystych przepisy te zostały przed dniem nacjonalizacji przedmiotowej nieruchomości uchylone;

(vi) art. 922 § 1 w zw. z art 140 w zw. z art. 155 w zw. z art. 158 k.c. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie bądź niezastosowanie, polegające na bezpodstawnym pominięciu, że spadkobierca wstępuje w całość praw i obowiązków spadkodawcy, a będący w niniejszej sprawie spadkodawcami A. i J. O. nabyli prawo własności nieruchomości na podstawie umowy zawartej ze S. M.;

(vii) art. 1051 w zw. z art. 922 § 1, i 3 k.c. poprzez przyjęcie, że nabywca spadku nie może być stroną postępowania o stwierdzenie, że dana nieruchomość nie podpada pod działanie przepisów art. 2 ust. 1 lit. e Dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r.

III.4. W odpowiedzi na skargę M. K. Minister pismem z dnia 30 lipca podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniósł o oddalenie skargi.

III.5. W dniu 8 stycznia 2020 r. na rozprawie Sąd na podstawie art. 111 § 1 p.p.s.a. zarządził połączenie spraw o sygnaturach akt IV SA/Wa 1759/19 i IV SA/Wa 1943/19 do wspólnego rozpoznania oraz rozstrzygnięcia i prowadzenie ich dalej pod sygnaturą akt IV SA/Wa 1759/19. Strony podtrzymały swoje dotychczasowe stanowiska.

IV. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

IV.1. Skargi zasługują na uwzględnienie, albowiem Minister odmawiając skarżącym interesu prawnego w domaganiu się rozstrzygnięcia, czy parcela katastralna nr [...], oznaczona numerem [...] na planie parcelacyjnym z dnia [...] lipca 1931 r., położona w obrębie [...], gm. Miasto [...], nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o reformie rolnej naruszył m. in. art. 28 k.p.a. w zw. z § 5 Rozporządzenia.

IV.2. W pierwszej kolejności należy przypomnieć, że w orzecznictwie rozstrzygnięto, iż § 5 Rozporządzenia może stanowić podstawę do orzekania w drodze decyzji administracyjnej o tym, czy dana nieruchomość lub jej część wchodzi w skład nieruchomości ziemskiej, o której mowa w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. (zob. uchwałę składu 7 sędziów NSA z 10 stycznia 2011 r., I OPS 3/10, CBOSA). Zagadnienie to było również przedmiotem ocen prawnych sformułowanych w wydanym w granicach niniejszej sprawy prawomocnym wyroku WSA w Warszawie z 3 marca 2011 r. (IV SA/Wa 1981/10). W powołanej wyżej uchwale potwierdzono pogląd, że sporom co do podlegania danej nieruchomości pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o reformie rolnej nadano charakter spraw administracyjnych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnej. Tym samym została wyłączona droga przed sądami powszechnymi w tych sprawach. Następnie należy wskazać, że ani dekret o reformie rolnej, ani Rozporządzenie, nie regulują wprost kwestii, kto jest uprawniony do wystąpienia o wydanie wspominanej decyzji. W szczególności w § 5 ust. 2 Rozporządzenia jest mowa ogólnie o "stronach". Oznacza to, że przedmiotowe postępowanie może być wszczęte, na ogólnych zasadach, na żądanie strony lub z urzędu (art. 61 § 1 k.p.a.). Z kolei kwestię strony w postępowaniu administracyjnym reguluje art. 28 k.p.a., zgodnie z którym, stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Sąd nie podziela poglądu Ministra, jakoby zagadnienie strony uprawnionej do wystąpienia o wydanie decyzji w trybie § 5 Rozporządzenia miał regulować art. 17 dekretu o reformie rolnej. Po pierwsze, przepis ten został uchylony przez art. 127 ust. 4 pkt 1 ustawy z dnia 23 stycznia 1968 r. o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz.U. z 1968 r., nr 3, poz. 6) z dniem 1 stycznia 1968 r. Już z tego powodu norma ta nie może stanowić punktu odniesienia do formułowania aktualnych ocen co do interesu prawnego we wszczęciu postępowania w oparciu o § 5 Rozporządzenia. Po drugie, wspominany art. 17 dekretu dotyczył innej problematyki niż ocena, czy dana nieruchomość podlegała po działanie dekretu. Jego celem miało być zapewnienie pewnego minimum socjalnego osobom, które traciły majątki ziemskie w oparciu o dekret o reformie rolnej. W tym sensie istotnie można było traktować to uprawnienie jako uprawnienie osobiste, adresowane do "wywłaszczanych właścicieli lub współwłaścicieli nieruchomości ziemskich". Po trzecie, trafnie zwrócili uwagę skarżący w sprawie IV SA/Wa 1759/19 na wewnętrzną sprzeczność w uzasadnieniu decyzji Ministra w tej kwestii. Otóż Minister z jednej strony nie kwestionuje prawa spadkobierców wywłaszczonego właściciela do zainicjowania postępowania na podstawie art. 5 Rozporządzenia (co już chociażby ze względów funkcjonalnych i logicznych wydaje się konstatacją oczywistą), a z drugiej strony Minister sugeruje osobisty charakter uprawnień do wszczęcia takiego postępowania. Tego rodzaju sprzeczność w uzasadnieniu czyni zasadnym zarzuty naruszenia m. in. art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 8 § 1 i art. 11 k.p.a. Przechodząc do analizy katalogu podmiotów, które w świetle art. 28 k.p.a. mogą zainicjować postępowanie na podstawie art. 5 Rozporządzenia należy wskazać, że rozstrzygając, czy danemu podmiotowi przysługuje status strony, należy mieć przede wszystkim na uwadze, że w demokratycznym państwie prawa (art. 2 Konstytucji RP) status ten nie jest swoistym przywilejem, ale jednym z podstawowych gwarantów prawa do postępowania, a zatem prawa do obrony interesów na drodze prawa, w tym prawa do wysłuchania (por. np. wyr. NSA z 17 listopada 2011 r., II OSK 1657/10, CBOSA). Stąd też w orzecznictwie wskazuje się, że wątpliwości na temat legitymacji do udziału w postępowaniu w charakterze strony należy rozstrzygać na korzyść podmiotu domagającego się uznania go za stronę postępowania (por. np. wyrok NSA z 29 września 2010 r., II OSK 1481/09, CBOSA). Interes prawny stanowiący podstawę przyznania legitymacji strony w postępowaniu administracyjnym jest kategorią materialnoprawną. Mogą to być przepisy, z których wprost wynika konkretne uprawnienia dla strony, ale również przepisy, z których wynika sytuacja jakoś przez prawo chroniona, np. jakaś korzyść, której prawo pozwala oczekiwać, możność dążenia do jakiegoś skutku prawnego, możność obrony przed ograniczeniem zdobytych już uprawnień (por. np. uzasadnienie uchwały składu 7 sędziów NSA z dnia 22 września 2014 r., II GPS 1/14, ONSAiWSA 2015r. nr 1 poz.4). Stwierdzenie posiadania interesu prawnego w rozumieniu art. 28 k.p.a. wymaga ustalenia związku między sferą indywidualnych praw i obowiązków danego podmiotu, a obowiązującym systemem prawa. Sąd w niniejszym składzie podziela pogląd, że interes prawny, o którym mowa w art. 28 k.p.a., może wynikać nie tylko z normy prawa materialnego administracyjnego, ale także z normy prawa materialnego należącej do każdej innej gałęzi prawa, w tym również do prawa cywilnego (por. np. wyrok NSA z dnia 25 lutego 2014 r. I OSK 1101/13, CBOSA; A. Wróbel, Komentarz aktualizowany do art. 28 Kodeksu postępowania administracyjnego, LEX 2016, teza 11). W przypadku spraw administracyjnych kończących się decyzjami, których wykonanie lub skutki mogą oddziaływać na prawa lub obowiązki z zakresu prawa rzeczowego, status strony posiada niewątpliwie aktualny właściciel (odpowiednio użytkownik wieczysty) nieruchomości oraz podmioty, którym przysługują prawa rzeczowe do takiej nieruchomości. Nie można również a limine wykluczać interesu prawnego podmiotów, którym przysługują prawa obligacyjne ściśle związane z daną nieruchomością. W sprawach dotyczących szeroko pojętej reprywatyzacji lub rewindykacji, status strony przysługuje niewątpliwie byłym właścicielom nieruchomości ziemskich oraz ich spadkobiercom oraz innym następcom prawnym pod tytułem ogólnym. Zaznaczyć należy, że w sprawach takich jak niniejsza, nieścisłe jest odwoływania się wprost do art. 30 § 4 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem, w sprawach dotyczących praw zbywalnych lub dziedzicznych w razie zbycia prawa lub śmierci strony w toku postępowania na miejsce dotychczasowej strony wstępują jej następcy prawni. Otóż jest powszechnie przyjęte, że "bezzwłoczne przejście" na własność Skarbu Państwa nieruchomości ziemskich na podstawie dekretu o reformie rolnej (art. 2 ust. 1 in fine tego dekretu) oznaczało przejście tych nieruchomości z mocy samego prawa z dniem wejścia w życie dekretu o reformie rolnej, czyli z dniem 13 września 1944 r., zaś wydawane w oparciu o ten dekret decyzje administracyjne miały charakter deklaratoryjny (zamiast wielu zob. np. uzasadnienie uchwały składu 7 sędziów NSA z 5 czerwca 2006 r., I OPS 2/06, CBOSA). Po dniu wejścia w życie wspomnianego dekretu nie było zatem możliwe zbycie nieruchomości objętej tym dekretem przez dotychczasowych właścicieli (w świetle zasady nemo plus iuris in alium transferre potest, quam ipse habet oraz nacjonalizacyjnego charakteru dekretu o reformie rolnej) oraz ujawnienia nowego stanu prawnego w księgach wieczystych. Natomiast odwołanie się do art. 30 § 4 k.p.a. na gruncie niniejszej sprawy jest o tyle zasadne, że przepis ten wyraża pewną zasadą ogólną, że w sytuacji, w której interes prawny wywodzony jest z prawa do rzeczy, interes ten niejako "podąża za rzeczą". Innymi słowy, interes ten zdeterminowany jest aktualnym statusem właścicielskim. Stąd też w doktrynie i orzecznictwie wskazuje się, że pojęciem następstwa administracyjnoprawnego trzeba objąć również sytuacje, w których z uwagi na następstwo cywilnoprawne, tj. zbycie lub dziedziczenie określonego prawa podmiotowego istnieje konieczność lub możliwość nawiązania stosunku prawnego między organem administracji publicznej a nabywcą tego prawa (zob. E. Szczygłowska, Sukcesja uprawnień i obowiązków administracyjnych, Warszawa 2009, s. 263 - 264; por. np. wyrok NSA z 10 listopada 2017 r., I OSK 793/17, CBOSA). W odniesieniu do dekretu o reformie rolnej oznacza to, że następcy prawni pod tytułem ogólnym mają niewątpliwie interes prawny w domaganiu się wydania decyzji administracyjnej rozstrzygającej, czy dana nieruchomość podlegała pod działanie dekretu o reformie rolnej. W zależności bowiem od tego rozstrzygnięcia może bowiem okazać się, że nieruchomość ta jednak weszła do spadku, co z kolei może rodzić kolejne konsekwencje prawne, czy to gruncie prawa rzeczowego czy też obligacyjnego. Natomiast Sąd w niniejszym składzie podziela pogląd, że nie jest prawnie dopuszczalne ani skuteczne zbywanie roszczeń o wystąpienie z podaniem o wydanie decyzji w oparciu o § 5 Rozporządzenia. W obecnym stanie prawnym nie jest bowiem dopuszczalne zbywanie uprawnień administracyjnoprawnych, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Minister błędnie jednak utożsamił zbycie roszczenia do wystąpienia o stwierdzenie, czy dana nieruchomość podlegała pod działanie dekretu o reformie rolnej, ze zbyciem udziału w spadku po byłym właścicielu takiej nieruchomości. Otóż zgodnie z art. 1053 k.c., nabywca spadku wstępuje w prawa i obowiązki spadkobiercy. W literaturze przyjmuje się zgodnie, że mamy tu do czynienia z sukcesją uniwersalną (następstwem prawnym pod tytułem ogólnym) nabywcy spadku po zbywcy spadku. Tym samym nabywca spadku będzie więc uprawniony do podejmowania czynności, które mógł podjąć spadkobierca, od którego nabył spadek (zamiast wielu zob. np. Kodeks cywilny. Komentarz, pod red. E. Gniewka i P. Machnikowskiego, Legalis 2019, 9 wyd., Nb 1 do art. 1053 i cyt. tam piśmiennictwo). Taki charakter nabycia spadku przyjmuje również orzecznictwo (zamiast wielu zob. np. uchwałę Sądu Najwyższego z 15 października 1968 r., III CZP 96/68, OSNCP 1969 oraz wyrok NSA z 25 marca 2014 r., I OSK 2090/12). Na gruncie spraw reprywatyzacyjnych aktualność w tej kwestii zachowują również aktualność rozważania jurydyczne zawarte w uzasadnieniu do uchwały składu 7 sędziów NSA z 13 października 2003 r. (OSA 4/03, ONSA 2004 1 poz. 3). Dotyczy to zwłaszcza następującego stwierdzenia: "Nie ulega wątpliwości, że spadkobierca ma prawo podejmować wszelkie czynności w celu wykazania, że określony składnik majątkowy wchodzi w skład spadku, co obejmuje także prawo do kwestionowania czynności, których skutkiem jest wyłączenie określonego składnika z masy spadkowej. Jeżeli zaś takie prawo ma spadkobierca, to tym samym takie prawo przysługuje nabywcy spadku". Wbrew twierdzeniom Ministra, nie jest tak, że w aktualnym orzecznictwie WSA w Warszawie jednolicie odmawia się nabywcom spadku interesu prawnego w domaganiu się wydania decyzji administracyjnej rozstrzygającej, czy dana nieruchomość podlegała pod działanie dekretu o reformie rolnej. Wystarczy tu przywołać jeden z wyroków WSA w Warszawie wskazany nota bene przez Ministra na poparcie poglądu o braku legitymacji po stronie nabywcy spadku. Otóż w wyroku z 19 stycznia 2018 r. (I SA/Wa 1391/17) potwierdzono aktualność ocen prawnych co do statusu nabywcy spadku wyrażonych w uchwale składu 7 sędziów NSA z 13 października 2003 r. również w sprawach dotyczących reformy rolnej. Reasumując, nabywcy spadku po S. M. (według ustaleń organów osoby ujawnionej w dniu wejścia w życie dekretu o reformie rolnej w księdze wieczystej jako właściciel nieruchomości objętej wnioskiem o wszczęcie postępowania) byli prawnie legitymowani do żądania wszczęcia postępowania. Minister umarzając postępowanie w sprawie naruszył zatem m. in. art. 105 § 1 w zw. z art. 138 § 1 pkt w zw. z art. 28 k.p.a. w zw. z § 5 Rozporządzenia. Konstatacja ta czyni zbędnym szersze odnoszenie się do pozostałych zarzutów skargi w sprawie IV SA/Wa 1759/19, a dotyczących możliwości kontynuowania postępowania z uwagi na popieranie wniosku przez spadkobierców S. M., którzy nie wywodzili swych praw z umów nabycia spadku. Zarzuty te miały bowiem charakter ewentualny, tj. zostały zgłoszone na wypadek nie podzielnia przez sąd poglądu skarżących do co legitymacji nabywców spadku. W takim przypadku można ograniczyć się do stwierdzenia, że w orzecznictwie dopuszcza się możliwość kontunuowania postępowania wszczętego na wniosek podmiotu pozbawionego legitymacji w sytuacji, gdy w toku sprawy żądanie zostało poparte przez podmiot legitymowany (zob. np. wyrok NSA z 12 września 2018 r., I OSK 2447/16, CBOSA).

IV.3. Na uwzględnienie zasługiwała również skarga M. K., będącej spadkobiercą małżonków A. i J. O. (czyli osób, które w latach trzydziestych XX w. zawarły ze S. M. umowę zobowiązująca do zbycia przedmiotowej parceli, uiścili za nią cenę oraz dokonali aktu powzdania, czyli zawarli umowę rozporządzającą w rozumieniu [...] - [...], a także sformułowali w akcie notarialnym wniosek o ujawnienie ich praw w księdze wieczystej, który to wniosek według ustaleń organów nie został zrealizowany). Po pierwsze, uwzględnienie skargi M. K. jest już z tego powodu zasadne, że skarżąca ta przyłączyła się do zarzutu, iż status strony w niniejszym postępowaniu posiadają również nabywcy spadku po S. M. (s. 7 skargi). Po drugie, trafnie zwrócono uwagę w skardze M. K., że statusu strony w postępowaniu prowadzonym w oparciu o § 5 Rozporządzenia nie można ograniczać do następców prawnych właściciela ujawnionego w dniu wejścia w życie dekretu w księdze wieczystej jako właściciel. Jak już omówiono to wyżej, zastosowanie znajduje tu ogólna formuła interesu prawnego z art. 28 k.p.a. Odwołać tutaj należy się do treści i deklaratoryjnego charakteru decyzji wydawanej w oparciu o § 5 Rozporządzenia. Otóż organ wydający tę decyzją orzeka tylko i wyłącznie o tym, czy dana nieruchomość podlega pod działanie dekretu o reformie rolnej. Organ nie orzeka tutaj ani o zwrocie takiej nieruchomości ani też o ewentualnym odszkodowaniu należnym byłym właścicielom lub ich spadkobiercom. Konsekwencją tego jest również to, że organ nie jest zobligowany do ewentualnego zawieszenia postępowania administracyjnego do czasu rozstrzygnięcia sporu cywilnoprawnego między spadkobiercami S. M. oraz spadkobiercami małżonków A. i J. O. co do skuteczności zbycia przedmiotowej parceli przed wejściem w życie dekretu o reformie rolnej (art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a.). W takim przypadku obowiązkiem organu jest natomiast zapewnienie prawa do udziału w postępowaniu obu grupom spadkobierców. Każda bowiem z tych osób ma interes prawny w domaganiu się wydania decyzji w oparciu o § 5 Rozporządzenia. Dopiero wydanie tej decyzji, jeżeli będzie zgodna z żądaniem wnioskodawców, otwiera im drogę do dalszych ewentualnych roszczeń rzeczowych lub obligacyjnych opartych na twierdzeniu, że parcela katastralna nr [...], oznaczona numerem [...] na planie parcelacyjnym z dnia [...] lipca 1931 r., położona w obrębie [...], gm. Miasto [...], nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o reformie rolnej. Sąd nie kwestionuje przy tym ustaleń organów, że na gruncie § 873 i § 925 [...] ([...]) jednym z koniecznych warunków skutecznego przejścia prawa własności było, obok zawarcia umowy zobowiązującej oraz umowy rozporządzającej (powzdania) również dokonania wpisu w księdze wieczystej. Równocześnie jednak trzeba zwrócić uwagę na poglądy orzecznictwa, zgodnie z którymi przypadku, gdy przed wejściem w życie prawa rzeczowego z 1946 r. zawarto pod rządem [...] umowę obligacyjną oraz umowę przenoszącą własność nieruchomości (powzdanie), a nie został złożony wniosek o wpis w księdze wieczystej, własność nieruchomości przeszła na nabywcę w dniu [...] stycznia 1947 r. tj. z dniem wejścia w życie prawa rzeczowego z 1946 r. (art. XXIX i XXX przep. wprow. pr. rzecz. i prawo o ks. wiecz.) – zob. np. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 10 września 1974 r., III CZP 56/74, LEX nr 7581 oraz uzasadnienie wyroku NSA z 12 października 2011 r., I OSK 960/10, CBOSA. Spór, czy małżonkowie A. i J. O. rzeczywiście nie nabyli wspomnianej parceli przed wejściem w życie dekretu o reformie rolnej, jest sprawą cywilną, która będzie mogła być przez sąd powszechny rozpoznana dopiero po uzyskaniu decyzji orzekającej o niepodleganiu parceli pod działanie dekretu o reformie rolnej. Decyzja taka warunkuje w szczególności legitymowanie się przez stronę interesem prawnym w postępowaniu cywilnym (art. 189 k.p.c.) oraz otwiera drogę do ewentualnych roszczeń o uzgodnienie stanu księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. Należy z całą mocą podkreślić, że rozstrzyganie tego sporu nie należy do kompetencji organów administracji publicznej ani sądów administracyjnych. Równocześnie jednak rozstrzygniecie tego sporu nie jest nie konieczne do wydania decyzji w oparciu o § 5 Rozporządzenia. Ubocznie tylko należy zauważyć, w sprawie I OSK 960/10 przyznano interes prawny następcy prawnemu osób, które przed II wojną światową zawarły wyłącznie umowę zobowiązującą do zbycia nieruchomości (nie doszło tam do sporządzenia umowy rozporządzającej). Tymczasem na gruncie niniejszej sprawy dokonano również powzdania oraz zawnioskowano o dokonanie wpisu w księdze wieczystej. Wnioskując a minori ad maius, interes prawny przysługuje tym bardziej M. K..

IV.4. Rozpoznając sprawę ponownie Minister zobowiązany będzie uwzględnić sformułowane wyżej oceny prawne. Sąd kontrolując decyzję o umorzeniu postępowania nie jest natomiast uprawniony do formułowania ocen prawnomaterialnych dotyczących zasadności twierdzeń skarżących co do tego, że przedmiotowa parcela nie podlegała pod działanie dekretu o reformie rolnej. Minister powinien przy tym dołożyć wszelkich starań, aby sprawa ta została zakończona w możliwie krótkim terminie (art. 12 k.p.a.). Postępowanie administracyjne toczy się bowiem od 2007 r.

IV.5. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 202 § 2 w zw. z 205 § 2 p.p.s.a. Na koszty te składają się wpisy od skarg (po 200 zł), wynagrodzenie pełnomocników (po 480 zł) oraz opłaty skarbowe od pełnomocnictw (po 17 zł).

IV.6. Mając powyższe na uwadze, orzeczono jak w sentencji.