Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 523/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2009-06-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Hasła tematyczne: Zawody prawnicze
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 7, art. 77, art. 80., art. 107 par. 1 i 3, art. 140
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 25 ust. 1 pkt 2, art. 24 ust. 2c, ust. 1 pkt 5
journal: Dz.U. 2002 nr 123 poz 1059
law: Obwieszczenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 20 czerwca 2002 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o radcach prawnych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Wdowiak Sędziowie Sędzia WSA Ewa Frąckiewicz Sędzia WSA Halina Emilia Święcicka (spr.) Protokolant Monika Bodzan po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 czerwca 2009 r. sprawy ze skargi I. M. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] stycznia 2009 r. nr [...] w przedmiocie wpisu na listę radców prawnych oddala skargę


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] stycznia 2009 r. nr [....] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 31 ust. 2 a oraz w zw. z art. 24 ust. 1 i art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1059 z późn. zm.), Minister Sprawiedliwości, po rozpatrzeniu odwołania I. M. utrzymał w mocy uchwałę Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych z dnia [...] października 2008 r. nr [...] utrzymującą w mocy uchwałę Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych z dnia [...] lutego 2008 r. nr [...], w przedmiocie odmowy wpisu na listę radców prawnych Okręgowej Izby radców Prawnych.

Do wydania powyższej decyzji doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym:

I. M., dalej zwana skarżącą, pismem z dnia [...] listopada 2007 r. zwróciła się do Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych o wpisanie jej na listę radców prawnych Okręgowej Izby Radców Prawnych. na podstawie art. 24 ust. 2 w zw. z ust. 2b i art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych.

Z załączonych do wniosku dokumentów wynikało, że wnioskodawczyni w dniu [...] maja 2002 r. ukończyła prawo na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu [...] z wynikiem bardzo dobrym. W czasie studiów odbyła praktyki w kancelarii radcy prawnego oraz w poradni studenckiej przy Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu [...]. W latach 2004-2007 odbyła aplikację prokuratorską i w październiku 2007 r. zdała egzamin prokuratorski z wynikiem ogólnym dobry plus. W sierpniu 2001 r. pracowała w Pierwszym Urzędzie Skarbowym w S. na stanowisku referenta, a obecnie, od września 2002 r. pracuje w Izbie Skarbowej w S.. Początkowo sprawowała funkcję starszego referenta i inspektora zajmując się sprawami karnymi skarbowymi i identyfikacji podatkowej. Od stycznia 2007 r. zatrudniona jest w Oddziale Prawnym na stanowisku starszego inspektora. Do wniosku załączone zostały opinie pracodawcy, rekomendacje radców prawnych, zaświadczenia o: ukończeniu kursu komputerowego, uczestniczeniu w szkoleniach "Zarządzanie dla trenerów", "Proces decyzyjny UE" oraz zaświadczenie o ukończeniu służby przygotowawczej w służbie cywilnej.

Komisja powołana przez Radę Okręgowej Izby Radców Prawnych w dniu [...] lutego 2008 r. przeprowadziła rozmowę z kandydatką dla ustalenia, czy daje ona rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego.

Uchwałą nr [...] podjętą na posiedzeniu w dniu [...] lutego 2008 r. Rada Okręgowej Izby Radców Prawnych odmówiła wpisania I. M. na listę radców prawnych.. Uznano, iż skarżąca nie spełnia przesłanki wskazanej w art. 24 ust.1 pkt 5 ustawy o radcach prawnych, gdyż brak jest podstaw do przyjęcia, że daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego. Zdaniem organu wpisowego samo zdanie innego niż radcowski egzaminu prawniczego nie wystarcza, by dokonać wpisu danej osoby na listę radców prawnych. Skarżąca nie posiada niezbędnej wiedzy oraz doświadczenia w świadczeniu pomocy prawnej w rozumieniu ustawy o radcach prawnych, a także nie uzupełniła wiedzy i praktyki zdobytej podczas odbywania aplikacji prokuratorskiej, tak znacząco różniącej się od aplikacji radcowskiej. Podkreślono, że skarżąca po ukończeniu pozaetatowej aplikacji prokuratorskiej nie rozpoczęła pracy w Prokuraturze, zaś z wnioskiem o wpis na listę radców prawnych wystąpiła niemal natychmiast po ukończeniu aplikacji. Brak jakiejkolwiek praktyki w wykonywaniu innego niż radcowski zawodu prawniczego znacząco wpływa na ocenę rękojmi skarżącej w prawidłowym wykonywaniu zawodu radcy prawnego.

Ponadto organ wskazał, że w swej dotychczasowej praktyce skarżąca miała kontakt głównie z postępowaniem administracyjnym, postępowaniem karnym skarbowym, sprawami dotyczącymi identyfikacji podatkowej, zajmowała się majątkowymi represjami karnymi, prowadzeniem list biegłych skarbowych. Także szkolenia, na które była wysyłana przez swego pracodawcę nie miały bezpośredniego związku z prawem cywilnym, prawem pracy ani z ogólnie pojętym prawem gospodarczym. Organ wpisowy uznał, że w przypadku skarżącej nie doszło do uzupełnienia praktyki w zakresie tych dziedzin prawa, których stosowanie przy wykonywaniu zawodu radcy prawnego jest niezbędne, a które nie były wiodące w trakcie odbywania pozaetatowej aplikacji prokuratorskiej. W związku z powyższym uznano, że skarżąca w chwili podjęcia omawianej uchwały nie dawała rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego.

Podniesiono ponadto, że skarżąca nie wykazała w toku prowadzonego postępowania, by posiadała jakąkolwiek praktykę w zakresie świadczenia pomocy prawnej.

Od powyższej uchwały skarżąca pismem z dnia [...] marca 2008 r. odwołała się do Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych, zarzucając ww. uchwale naruszenie art. 24 ust. 1 pkt 5, ust. 2c ustawy o radcach prawnych oraz art. 7, art. 77, art. 80, art. 107 § 1 i 3 k.p.a.

Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych rozpoznając powyższe odwołanie uchwałą z dnia [...] czerwca 2008 r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną uchwałę Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych, podzielając ustalenia faktyczne i prawne poczynione przez organ I instancji. Organ uznał, że przepis art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych, który miałby stanowić podstawę wpisu, w brzmieniu nadanym przez art. 2 pkt 6 lit. a ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy - Prawo o adwokaturze i niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 163, póz. 1361 z późn. zm.), utracił moc obowiązującą z dniem 31 grudnia 2006 r., na podstawie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 listopada 2006 r., sygn. akt K 30/06 (Dz. U. z 2006, Nr 206, póz. 1522). Tym samym, według Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych w W., brak było podstaw do uwzględnienia wniosku pani Izabeli Mizury o wpis na listę radców prawnych. Prezydium wskazało także, że w sytuacji gdyby nawet istniała podstawa prawna do wpisu wnioskodawczyni na listę radców prawnych, utrzymałaby w mocy zaskarżoną uchwałę z powodu niespełniania przez skarżącą przesłanki dawania rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego.

Od powyższej uchwały Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych, skarżąca wniosła pismem z dnia [...] lipca 2008 r. odwołanie do Ministra Sprawiedliwości, zarzucając jej naruszenie art. art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy o radcach prawnych oraz naruszenie art. 7, art. 77, art. 80, art. 107 § 1 i 3 w zw. art. 140 oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a.

Minister Sprawiedliwości decyzją z dnia [...] sierpnia 2008 r. nr [...] uchylił uchwałę Prezydium Krajowej rady Radców Prawnych z dnia [...] czerwca 2008 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. Wskazano, iż zgodnie z orzecznictwem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 listopada 2006 r. jest wyrokiem zakresowym, a art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych nie utracił mocy obowiązującej w całości, lecz jedynie w zakresie ściśle określonym w tym wyroku. Wskazany przepis jest niekonstytucyjny w zakresie, w jakim stwarza możliwość dopuszczenia do wykonywania zawodu radcy prawnego osoby, która po złożeniu wskazanych w nim egzaminów nie wykazuje się odpowiednią praktyką w zawodzie prawniczym i w tym zakresie utracił moc obowiązującą w dniu 31 grudnia 2006 r. Jednakże przepis ten może nadal stanowić podstawę wpisu na listę radców prawnych tych osób, które nie odbyły aplikacji radcowskiej i nie złożyły egzaminu radcowskiego, lecz zdały egzamin sędziowski, prokuratorski, notarialny lub adwokacki i jednocześnie wykazują się odpowiednią praktyką w zawodzie prawniczym. Prezydium wydało uchwałę w oparciu o błędną wykładnię przepisu art. 25 ust. l pkt 2 i 5 ustawy o radcach prawnych. Organ ten, bowiem nie ustosunkował się do tego, czy wnioskodawczyni, w świetle posiadanej praktyki zawodowej, daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego.

Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych uchwałą z dnia [...] października 2008 r. nr [...] ponownie utrzymało w mocy uchwałę Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych z dnia [...] lutego 2008 r. odmawiająca wpisu skarżącej na listę radców prawnych. Organ, kierując się zakresowym charakterem ww. wyroku Trybunału Konstytucyjnego, wskazał, iż skarżąca nie zdobyła odpowiedniej praktyki zawodowej po złożeniu innego egzaminu prawniczego, albowiem po złożeniu we wrześniu 2007 roku egzaminu prokuratorskiego przez okres zaledwie jednego roku pracuje na stanowisku urzędniczym (starszy inspektor) w komórce prawnej Izby Skarbowej w S.. Sam wymiar praktyki zawodowej, wykonywanej przez okres kilkunastu miesięcy, nie może być uznany za odpowiedni w rozumieniu zakresowego wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 listopada 2006 roku, zarówno ze względu na zbyt krótki okres jaki upłynął od złożonego egzaminu prokuratorskiego, jak i ze względu na zasadniczo odmienny od radcowskiego profil przygotowania zawodowego skarżącej, a także ze względu na zakres wykonywanych czynności zawodowych, które nie wykraczają poza obsługę wyspecjalizowanej komórki organizacyjnej, jaką jest urząd administracji skarbowej. Organ, wskazując na analizę życiorysu zawodowego skarżącej (patrz: kwestionariusz osobowy, pkt. 6 i 7), stwierdził, że zarówno sama aplikacja prokuratorska, jak i dodatkowe szkolenia zawodowe przygotowały skarżącą do pracy w skarbowości, nie stworzyły jednak podstaw teoretycznych do nauki zawodu radcy prawnego w zakresie objętym ustawowym zakresem "pomocy prawnej" w rozumieniu art. 2, art. 4, art. 6 i art. 7 ustawy o radcach prawnych. Wyjaśnienia skarżącej, zawarte w protokole przeprowadzonej w dniu [...] lutego 2008 roku rozmowy kwalifikacyjnej, zdaniem organu wskazują, iż wykonywane od kilku lat czynności zawodowe nie wykraczały poza sprawy funkcjonowania urzędu administracji skarbowej i nadzoru nad podległymi komórkami organizacyjnymi. Z opinii pracodawcy skarżącej z dnia [...] listopada 2007 roku wynika, że w dziale prawnym Izby Skarbowej w S. wykonuje ona elementy obsługi prawnej urzędu (przygotowywanie pism i opinii, udzielanie porad prawnych, stawanie w sądach i urzędach w sprawach prowadzonych przez Izbę), jednakże zdaniem organu, pod uwagę ustawowe podstawy działania państwowego aparatu skarbowego, wynikające art. 5-7 ustawy z dnia 21 czerwca 1996 roku o urzędach i izbach skarbowych (tj. Dz. U. z 2004 r. Nr 121, poz.1267 ze zm.) stwierdzić wypada, że te czynności zawodowe nie wykraczają poza jedną z dziedzin prawa (szeroko rozumiane prawo finansowe), zaś tryb podejmowanych czynności sprowadza się do reprezentowania interesów specyficznego organu administracji, jakim jest Izba Skarbowa. Opinie radców prawnych zatrudnionych w Oddziale Prawnym Izby, jakkolwiek pozytywnie charakteryzują postawy zawodowe i życiowe skarżącej (patrz: opinia kierownika Oddziału radcy prawnego A. G.) potwierdzają co do zasady ściśle sprofilowany na sprawy skarbowe zakres obowiązków zawodowych skarżącej, które jakkolwiek obejmują zarówno opiniowanie i poradnictwo prawne, jak i stawanie przed sądami, to w dalszym ciągu polegają na reprezentowaniu jedynie jednego podmiotu, ustawowo realizującego specyficzny zakres spraw (prawo podatkowe, prawo karne, prawo karno-skarbowe). Ponadto organ wskazał, że kolejne opinie radców prawnych Oddziału Prawnego Izby Skarbowej wskazują, że skarżąca jest dobrym i rzetelnym pracownikiem skarbowości (patrz: opinia radcy prawnego A. J., radcy prawnego A. B., radcy prawnego A. S. oraz radcy prawnego A. L.), a także wzorową koleżanką i osobą legitymującą się nieskazitelnym charakterem, jednakże nie uzasadniają przekonania, że skarżąca posiada "odpowiednią praktykę w świadczeniu pomocy prawnej" w zakresie wyżej wskazanego ustawowego zakresu, w szczególności dotyczy to reprezentowania osób fizycznych i podmiotów gospodarczych w sprawach wykraczających poza zagadnienia szeroko rozumianego prawa finansowego (skarbowość, podatki, postępowania administracyjne). W ocenie organu, nadesłane przez skarżąca dokumenty wskazują, że nie istnieją podstawy do przyjęcia, że skarżąca posiadła praktyczną umiejętność wykonywania zawodu radcy prawnego w zakresie objętym art. 2, art. 4, art. 6 i art. 7 ustawy o radcach prawnych. Skarżąca jest wysokokwalifikowanym specjalistą z zakresu skarbowości, co wyczerpuje jedynie znikomy zakres ustawowego pojęcia "pomocy prawnej". Aplikacja prokuratorska, jakkolwiek dokumentuje zdobycie umiejętności stosowania prawa w wykonywaniu zawodu prokuratora, nie pokrywa się jednak z programem szkolenia w ramach aplikacji radcowskiej. Reasumując organ wskazał, że poświadczony zebranymi w sprawie dowodami zakres czynności zawodowych faktycznie wykonywanych przez skarżącą nie wskazuje, że w drodze praktycznej nabyła ona umiejętność stosowania prawa w obszarach objętych ustawowym zakresem "pomocy prawnej" w rozumieniu wyżej wskazanym, co prowadzi do wniosku, że nie daje rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego w pełnym zakresie spraw objętych ustawowym katalogiem czynności zawodowych radcy prawnego.

Od powyższej uchwały Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych I. M. wniosła odwołanie do Ministra Sprawiedliwości. Zaskarżonej uchwale skarżąca zarzuciła naruszenie art. 24 ust. 2c w zw. z art. 24 ust. 1 pkt 5 i art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych przy uwzględnieniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 listopada 2006 r., sygn. akt K 30/06, poprzez błędną ich wykładnię polegającą na przyjęciu, iż osoby, które zdały inny niż radcowski egzamin prawniczy, aby można uznać, że dają rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego, muszą odbyć po zdanym egzaminie odpowiednią praktykę w zawodzie prawniczym, Zdaniem skarżącej ww. przepisy wskazują, iż rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego będzie posiadała osoba, która poza zdanym innym niż radcowski egzaminem prawniczym, wykazuje się odpowiednią praktyką w zawodzie prawniczym, bez względu na to, kiedy praktyka ta została odbyta. Zdaniem skarżącej w świetle ww. przepisów ustawy o radcach prawnych, wyroków Trybunału Konstytucyjnego oraz orzecznictwa sądów administracyjnych brak jest podstaw zarówno faktycznych, jak i prawnych do przyjęcia, iż odpowiednią praktykę zawodową niezbędna do wykonywania zawodu radcy prawnego można nabyć jedynie "po zdanym egzaminie prawniczym".

Postawiła także zarzut naruszenia art. 24 ust. 2c w zw. z art. 24 ust. 1 pkt 5 i art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych przy uwzględnieniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 listopada 2006 r., sygn. akt K 30/06, poprzez błędną ich wykładnię polegającą na przyjęciu, iż za "odpowiednią praktykę" niezbędną do przyjęcia, że dana osoba, po zdanym innym niż radcowski egzaminie prawniczym, daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego, nie można uznać praktyki odbytej podczas prawie dwuletniej pracy w wyspecjalizowanej komórce organu administracji publicznej zajmującej się wyłącznie obsługą prawną tego organu. Skarżąca wskazała, że zakres pomocy prawnej świadczonej przez osoby pracujące w ww. komórce pokrywa się z zakresem określonym w art. 2, art. 4, art. 6 i art. 7 ustawy o radcach prawnych, wobec czego pracę w takiej komórce uznać należy za spełniająca wymóg "odpowiedniej praktyki" w zawodzie prawniczym niezbędnej do wykonywania zawodu radcy prawnego. Izba Skarbowa nie ogranicza się jedynie do wykonywania powierzonych mu zadań ustawowych z zakresu administracji publicznej, ale również występuje w roli pracodawcy, strony umów cywilnoprawnych, podmiotu ponoszącego odpowiedzialność cywilną za szkody wyrządzone w związku z działaniem urzędu, wierzyciela występującego w postępowaniu upadłościowym. Komórka obsługi prawnej zajmuje się przede wszystkim obsługą prawną w zakresie wykraczającym poza szeroko rozumiane prawo administracyjne. Skarżąca wskazała, że występowała przed sądami powszechnymi oraz, że większość sporządzonych przez nią opinii prawnych dotyczyła prawa cywilnego i gospodarczego.

Zarzuciła także naruszenie art. 7, art. 77, art. 80, art. 107 § 1 i 3 w zw. z art. 140 k.p.a. poprzez nie rozpatrzenie całego materiału dowodowego i błędną jego ocenę, co skutkowało dokonaniem niezgodnych z rzeczywistością ustaleń faktycznych w przedmiotowej sprawie. Zdaniem skarżącej błędnie przyjęto, że w Oddziale Prawnym Izby Skarbowej w S. wykonywała jedynie elementy obsługi prawnej w zakresie szeroko rozumianych spraw finansowych. Ponadto zdaniem skarżącej bezpodstawnie przyjęto, że radca prawny A. S., radca prawny A. B. i radca prawny A. L. są pracownikami Oddziału Prawnego Izby Skarbowej w S. i wypowiadały się w swoich opiniach co do jej pracy w tej komórce, podczas gdy prowadzą oni samodzielne kancelarie radcowskie. Ponadto skarżąca wskazała, że nie wzięto pod uwagę odbytych przez nią w czasie studiów praktyk w kancelarii radcy prawnego oraz, że w czasie praktyk w poradni studenckiej nabyła wiedzę z obsługi interesantów.

Ponadto skarżąca zarzuciła zaskarżonej uchwale obrazę prawa procesowego, tj. przepisu art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 24 ust. 2c, z art. 24 ust. 1 pkt 5 i art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych oraz art. 7, art. 77, art. 80, art. 107 k.p.a. w ten sposób, że utrzymano w mocy uchwałę nr [...] z dnia [...] lutego 2008 r. Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych, pomimo iż organ I instancji wydając tę uchwałę naruszył szereg ww. przepisów prawa materialnego i procesowego, co winno skutkować jej uchyleniem.

Minister Sprawiedliwości rozpoznając odwołanie I. M., decyzją z dnia [...] stycznia 2008 r. utrzymał w mocy uchwałę Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych z dnia [...] października 2008 r. utrzymującą w mocy uchwałę Rady Okręgowej Izby radców Prawnych z dnia [...] lutego 2008 r., o odmowie wpisu skarżącej na listę radców prawnych Okręgowej Izby Radców Prawnych.

W ocenie Ministra Sprawiedliwości zarówno Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych, jak i Rada Okręgowej Izby Radców Prawnych poczyniły prawidłowe ustalenia faktyczne i dokonały właściwej oceny prawnej.

Minister Sprawiedliwości podkreślił, że na gruncie wyroku Trybunału Konstytucyjnego w sprawie K 30/06 z dnia 8 listopada 2006 r. (Dz. U. Nr 206, póz. 1522) i stosownie do wywodów uzasadnienia tego orzeczenia, w toku postępowania o wpis na listę radców prawnych zainicjowanego wnioskiem osoby wymienionej w art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych, samorząd radcowski może, a nawet powinien badać czy konkretna osoba ubiegająca się o wpis daje rękojmię należytego wykonywania zawodu radcy prawnego, który to warunek stawia art. 24 ust. 1 pkt 5 cytowanej ustawy. Przesłankami oceny winny być dla osób ubiegających się o wpis, a zwolnionych z wymogu odbycia aplikacji radcowskiej i złożenia egzaminu radcowskiego na podstawie art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych, m. in. czas trwania aplikacji, zakres przedmiotowy szkolenia oraz praktyczny kontakt z wykonywaniem zawodu prawniczego. Przed dokonaniem wpisu na listę radców prawnych organ samorządu radcowskiego winien zbadać, czy osoba ubiegająca się o wpis na listę radców prawnych legitymuje się stosownym stażem pracy i doświadczeniem zawodowym, profilującym umiejętności praktyczne aplikacji zakończonej egzaminem.

Wskazano, że cytowane orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 listopada 2008 r. dotyczy przepisów ustawy o radcach prawnych regulujących analogiczny zakres jak przepisy ustawy - Prawo o adwokaturze, będących wcześniej przedmiotem rozważań tego Trybunału w wyroku z dnia 19 kwietnia 2006 r., sygn. akt K 6/06 (Dz. U. Nr 75, poz. 529). Trybunał Konstytucyjny w tymże wyroku wskazał, że wątpliwości może wzbudzić objęcie dopuszczeniem do zawodu adwokata (a tym samym - radcy prawnego) osób z odbytą aplikacją i zdanym egzaminem prokuratorskim, przede wszystkim ze względu na istotną odmienność zakresu przedmiotowego kształcenia oraz zróżnicowanie profilu powinności zawodowych odpowiednio: radcy prawnego i prokuratora.

Zatem z wyroku Trybunału Konstytucyjnego wynika, że niedopuszczalne, bo naruszające konstytucyjną zasadę sprawowania przez samorząd zawodowy pieczy nad należytym wykonywaniem zawodu radcy prawnego, jest wprowadzenie do tego zawodu osób, które wprawdzie zdały egzamin prokuratorski, ale nie wykonywały później realnie żadnego zawodu prawniczego.

Na poparcie tego stanowiska organ powołał się na wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

Oceniając dokumenty załączone przez skarżącą do wniosku o wpis, Minister Sprawiedliwości stwierdził, iż organy dokonały prawidłowych ustaleń faktycznych poprzez uznanie, że I. M. wykonując obowiązki starszego inspektora w Izbie Skarbowej w S. nabyła doświadczenie prawnicze w ograniczonym merytorycznie zakresie, przez co nie daje prawidłowej rękojmi wykonywania zawodu radcy prawnego. Skarżąca nie ma odpowiedniej praktyki w zawodzie prawniczym, która podlegałaby ocenie po zdaniu w październiku 2007 r. egzaminu prokuratorskiego. Organ dodatkowo wskazał, że dokumenty przedłożone przez skarżącą, jak: opinia potwierdzająca, iż w okresie od [...] sierpnia 2001 r. do [...] czerwca 2002 r. odbywała praktykę w Kancelarii Radców Prawnych [...] Sp. p., czy zaświadczenie z dnia [...] maja 2002 r. potwierdzające wykonywanie przez skarżącą nieodpłatnych usług prawnych w ramach poradni studenckiej Uniwersytetu [...] odnoszą się do okresu przed zdaniem egzaminu prokuratorskiego.

Wobec powyższego, mimo spełnienia pozostałych przesłanek wymaganych od kandydata na radcę prawnego, praktyka zawodowa skarżącej nie może być uznana za wystarczającą dla uznania, iż daje ona rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu adwokata.

Organ podkreślił przy tym, że zawód radcy prawnego jest zawodem zaufania publicznego. Rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego daje zaś ta osoba, która wykazuje się cechami, od których uzależniona jest prawidłowość świadczenia pomocy prawnej w celu ochrony prawnej podmiotów, na rzecz których jest wykonywana.

W skardze na tę decyzję skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie I. M. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzających ją uchwał, powtarzając zarzuty i argumentację zawartą w odwołaniu od uchwały Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych z dnia [...] października 2008 r.

Dodatkowo wskazała, że Minister Sprawiedliwości nie odniósł się w żaden sposób do odbytych praktyk podczas aplikacji prokuratorskiej, w tym praktyki w sądach powszechnych (w wydziale cywilnym, rodzinnym i opiekuńczym oraz gospodarczym). Skarżąca wskazywała, iż trakcie tych praktyk sporządzała projekty różnego rodzaju orzeczeń i zarządzeń, jak również uzasadnień do wyroków i postanowień (w tym z zakresu: prawa prasowego, zachowku, rękojmi, cesji itd.). Ponadto sporządzała projekty pozwów i wniosków z zakresu prawa cywilnego rodzinnego oraz rodzinnego i opiekuńczego.

Do skargi załączono opis stanowiska pracy skarżącej.

Minister Sprawiedliwości w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując w całości argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych, sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Chodzi więc o kontrolę aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywaną pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słuszności.

W myśl natomiast art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Oceniając zaskarżoną decyzję w świetle wskazanych wyżej kryteriów Sąd stwierdził, iż skarga I. M. nie zasługuje na uwzględnienie albowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa w stopniu mającym wpływ na prawidłowość wydanego rozstrzygnięcia.

Zaskarżoną decyzją Minister Sprawiedliwości utrzymał w mocy uchwałę Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych z dnia [...] października 2008 r. utrzymującą w mocy uchwałę Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych z dnia [...]lutego 2008 r. w przedmiocie odmowy wpisu na listę radców prawnych Okręgowej Izby radców Prawnych.

W uzasadnieniu swojej decyzji Minister Sprawiedliwości, podobnie jak wcześniej organy samorządu radcowskiego, powołał się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 listopada 2006 r. sygn. akt K 30/06 (Dz. U. z 2006, Nr 206, poz. 1522).

Trybunał Konstytucyjny w wyroku tym stwierdził, że art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1059 z późn. zm.), w brzmieniu nadanym przez art. 2 pkt 6 lit. a ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy - Prawo o adwokaturze i niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 163, poz. 1361 z późn. zm.), jest niezgodny z art. 17 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie w jakim stwarza możliwość dopuszczenia do wykonywania zawodu radcy prawnego osób, które po złożeniu wskazanych w nim egzaminów nie wykazują się odpowiednią praktyką w zawodzie prawniczym.

Wyrok Trybunału Konstytucyjnego ma charakter zakresowy, gdyż w pkt 4 rozstrzygnięcia, Trybunał nie stwierdził niekonstytucyjności całej normy prawnej art. 25 ust.1 pkt 2, lecz wyłącznie o jej niekonstytucyjności w zakresie w jakim norma ta, dla osób aspirujących do zawodu radcy prawnego, nie dookreśla wymagań, wskazanych w pkt 4 wyroku.

W świetle powyższego wyroku Trybunału Konstytucyjnego, na podstawie art. 24 i art. 25 ust.1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych, mogą być wpisane na listę radców prawnych osoby, które wprawdzie nie odbyły aplikacji radcowskiej i nie złożyły egzaminu radcowskiego, ale zdały egzamin sędziowski, prokuratorski, adwokacki lub notarialny, o ile wykazują się odpowiednią praktyką w zawodzie prawniczym, a także spełniają pozostałe wymogi określone w art. 24 ust. 1 pkt 3-5 tej ustawy. W uzasadnieniu wyroku wskazano, iż wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 listopada 2008 r. dotyczy przepisów ustawy o radcach prawnych regulujących analogiczny zakres jak przepisy ustawy - Prawo o adwokaturze, będących wcześniej przedmiotem rozważań tego Trybunału w wyroku z dnia 19 kwietnia 2006 r., sygn. akt K 6/06 (Dz. U. Nr 75, póz. 529). Trybunał wskazał, iż w pełni podtrzymuje stanowisko wyrażone w wyroku z dnia 19 kwietnia 2006 r. i jego uzasadnieniu, a ratio rozstrzygnięcia Trybunału w obydwu sprawach jest tożsame.

W stanie faktycznym niniejszej sprawy zasadnicze znaczenie miała więc ocena znaczenia przepisu art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych, który stanowił podstawę materialnoprawną wniosku skarżącej o wpis, w świetle wyroków Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 listopada 2006 r. oraz 19 kwietnia 2006 r.

Trybunał Konstytucyjny w wyrokach tych stanął na stanowisku, że możliwy jest (także w świetle zasady wolności wyboru i wykonywania zawodu, ustanowionej w art. 65 ust. 1 Konstytucji RP) przepływ z jednego do innego zawodu prawniczego. Nie oznacza to jednak, że przepływ taki ma następować automatycznie, bez oceny umiejętności niezbędnych dla należytego wykonywania nowego dla danej osoby zawodu prawniczego.

Z uzasadnienia obydwu wyroków Trybunału wynika, że w toku postępowania zainicjowanego wnioskiem osoby wymienionej w art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych o wpis na listę radców prawnych, samorząd radcowski może, a nawet powinien badać także, czy konkretna osoba ubiegająca się o taki wpis daje rękojmię należytego wykonywania zawodu radcy prawnego. Przesłankami oceny winny być m.in. czas trwania aplikacji, zakres przedmiotowy szkolenia oraz praktyczny kontakt z wykonywaniem danego zawodu prawniczego.

Kierując się powyższym rozstrzygnięciem Trybunału Konstytucyjnego organy orzekające w niniejszej sprawie, rozpoznając wniosek o wpis na listę radców prawnych, dokonały oceny doświadczenia zawodowego skarżącej, jej dotychczasowej praktyki w zawodzie prawniczym, w oparciu o zgromadzony w aktach sprawy materiał dowodowy.

W ocenie Sądu organy zasadnie podniosły, iż w rozpoznawanej sprawie należy mieć na względzie to, że skarżąca odbyła aplikację prokuratorską i zdała egzamin prokuratorski, a więc zdobyła kwalifikacje zasadniczo odmienne od kwalifikacji adwokackich. Ponadto prawidłowo ustalono, iż I. M. wykonując obowiązki starszego inspektora w dziale prawnym Izbie Skarbowej w S. nabyła doświadczenie prawnicze w ograniczonym merytorycznie zakresie. Z przedstawionych przez skarżącą dokumentów wynika, iż jest ona wykwalifikowanym pracownikiem skarbowości, specjalizującym się szczególnie w postępowaniu administracyjnym i sądowoadministracyjnym, prawie podatkowym, prawie karno-skarbowym. W mniejszym zakresie zajmowała się sprawami o charakterze cywilnoprawnym. Ponadto w czasie studiów skarżąca odbyła kilkumiesięczne praktyki w kancelarii adwokackiej oraz w poradni studenckiej, a w czasie aplikacji prokuratorskiej odbyła praktyki w sądzie powszechnym (wydziały cywilny, rodzinny i opiekuńczy, gospodarczy).

Należy w tym miejscu podkreślić, że zdaniem Trybunału Konstytucyjnego wątpliwości może wzbudzić objęcie dopuszczeniem do zawodu radcy prawnego osób z odbytą aplikacją i zdanym egzaminem prokuratorskim, przede wszystkim ze względu na istotną odmienność zakresu przedmiotowego kształcenia oraz zróżnicowanie profilu powinności zawodowych radcy prawnego i prokuratora.

W przypadku złożenia wniosku o wpis na listę radców prawnych przez osobę po egzaminie prokuratorskim, właściwy organ samorządu zawodowego zobowiązany jest więc zbadać, nie tylko, czy osoba wnioskodawcy spełnia formalny warunek w postaci m.in. zdanego egzaminu prokuratorskiego, ale również czy osoba taka spełnia pozostałe istotne warunki konieczne do dokonania wpisu, w tym przede wszystkim, czy wykazuje się odpowiednią praktyką w zawodzie prawniczym.

W ocenie Sądu, w oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy Minister Sprawiedliwości dokonał prawidłowej oceny, że skarżąca nie ma odpowiedniej praktyki w zawodzie prawniczym w zakresie niezbędnym do wykonywania zawodu adwokata. Za słuszne należy uznać stanowisko organu, że umiejętności nabywane przez skarżącą w czasie studiów oraz podczas odbywania aplikacji prokuratorskiej nie mogą być kwalifikowane jako praktyka w zawodzie prawniczym. Również słusznie uznano, iż obecny zakres obowiązków skarżącej nie daje prawidłowej rękojmi wykonywania zawodu radcy prawnego.

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 2 lipca 2008 r. sygn. akt II GSK 227/08 wyraził pogląd, że po stwierdzeniu niekonstytucyjności zmienionego przepisu art. 66 ust. 1 pk 2 ustawy - Prawo o adwokaturze (analogicznego do art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych) nie było możliwości wpisania na listę adwokatów osoby, która złożyła egzamin prokuratorski tylko na podstawie tego egzaminu, bez wykazania dodatkowych elementów w postaci doświadczenia zawodowego i odpowiedniej praktyki w zawodzie prawniczym.

I. M. złożyła wniosek o wpis na listę adwokatów bezpośrednio po ukończeniu aplikacji prokuratorskiej i zdaniu w październiku 2007 r. egzaminu prokuratorskiego. Poza odbyciem aplikacji prokuratorskiej pracowała w Izbie Skarbowej w S., wykonując ww. obowiązki.

W tak ustalonym stanie faktycznym, Minister Sprawiedliwości miał w pełni uzasadnione podstawy aby stwierdzić, że skarżąca nie spełnia wymogów niezbędnych do uzyskania wpisu na listę adwokatów.

Odnosząc się do postawionego zarzutu naruszenia art. 24 ust. 2c w zw. z art. 24 ust. 1 pkt 5 i art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych przy uwzględnieniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 listopada 2006 r., sygn. akt K 30/06, poprzez błędną ich wykładnię polegającą na przyjęciu, iż osoby, które zdały inny niż radcowski egzamin prawniczy, aby można uznać, że dają rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego, muszą odbyć po zdanym egzaminie odpowiednią praktykę w zawodzie prawniczym, wskazać, należy iż w ww. wyroku Trybunału Konstytucyjnego (str. 28 uzasadnienia) wskazano, że wadą art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą jest brak ustawowego wymogu jakiegokolwiek stażu zawodowego, a nadto – nieokreślenie maksymalnego okresu, jaki upłynął od momentu złożenia przez ubiegającego się o wpis na listę radców prawnych innego niż radcowski egzaminu prawniczego. Powyższe potwierdza, iż osoby o których mowa w art. 25 ust. 1 pkt 2 cyt. ustawy muszą zdobyć odpowiednią praktykę po złożeniu innego egzaminu zawodowego.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 7, art. 77, art. 80, art. 107 § 1 i 3 w zw. z art. 140 k.p.a. wskazać należy, iż organy wszystkich instancji wyczerpująco zbadały wszystkie istotne okoliczności faktyczne związane z niniejszą sprawą oraz przeprowadziły dowody służące ustaleniu stanu faktycznego zgodnie z zasadami prawdy obiektywnej (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.).

W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie organy administracji - rozstrzygając sprawę - oparły się na materiale prawidłowo zebranym w toku kontroli, dokonując jego wszechstronnej oceny. Ponadto należy uznać, iż stanowisko wyrażone w zaskarżonych decyzjach, organy obu instancji uzasadniły w sposób wymagany przez normę prawa określoną w przepisie art. 107 § 3 k.p.a.

Mając na uwadze wskazane wyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, nie znajdując uzasadnionych podstaw faktycznych i prawnych do uwzględnienia skargi, w oparciu o art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.