Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 4037/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-04-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 125, art. 200 w zw. z art. 205 par. 2
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 7, art. 77 par. 1,  art. 78 par. 2, art. 80, art. 107 par. 3, art. 8, art. 11 w zw. z art. 109 ust. 6, art. 156 par. 1
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 102 ust. 5 pkt 24, art. 109, art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e
journal: Dz.U. 2008 nr 164 poz 1027
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych - tekst jednolity.
article: art. 6 ust. 1 pkt 4, art. 12 ust. 1, art. 13 pkt 2
journal: Dz.U. 1998 nr 137 poz 887
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Henryka Lewandowska - Kuraszkiewicz Sędziowie Sędzia WSA Aneta Lemiesz Sędzia WSA Andrzej Wieczorek (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Karolina Pilecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 kwietnia 2015 r. sprawy ze skarg L. G. i W. w [...] na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] października 2014 r. nr [...] w przedmiocie objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ja decyzję Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszy Zdrowia z dnia [...] grudnia 2013 r.; 2. stwierdza, że uchylone decyzje nie podlegają wykonaniu; 3. zasądza od Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia na rzecz skarżącego L. G. kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania oraz na rzecz skarżącej W. w W. kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia (zwany dalej organem) decyzją z [...] października 2014 r., nr [...], po rozpatrzeniu odwołania W. w W. (zwanej dalej płatnikiem składek,) oraz odwołania L. G. (zwanego dalej zainteresowanym) od decyzji Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia (Dyrektor OW NFZ) z [...] grudnia 2013 r., nr [...] utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] (zwany dalej ZUS) zwrócił się do [...] OW NFZ z wnioskiem o ustalenie obowiązku podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu zainteresowanego z tytułu wykonywania umowy cywilnoprawnej zawartej z płatnikiem składek.

ZUS poinformował, że w trakcie przeprowadzonej u płatnika składek kontroli ustalono, że zainteresowany nie został zgłoszony do obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu umowy zawartej z płatnikiem składek. ZUS dołączył:

- kserokopię zawartej przez strony umowy;

- protokół kontroli płatnika składek przeprowadzonej w dniach od [...] kwietnia 2011 r. do [...] września 2011 r., w części dotyczącej zainteresowanego;

- zastrzeżenia do ustaleń protokołu kontroli z [...] października 2011 r.;

- informacje o sposobie rozpatrzenia zastrzeżeń do protokołu kontroli z [...] czerwca 2011 r.;

- protokoły z przesłuchania świadków.

Z otrzymanej z ZUS kopii umowy zawartej w dniu [...] października 2010 r. do dnia [...] września 2012 r., wynika, iż jej przedmiotem było:

1. "Przygotowanie i zaprezentowanie studentom W. wykładów z zakresu seminarium magisterskiego i przedmiotowego oraz praktycznej nauki języka angielskiego: pisanie".

2. Opracowanie sylabusów tych wykładów w języku kierunkowym studiów oraz w języku polskim i dostarczenie ich wersji elektronicznej do działu nauczania (...) w terminie do [...].10.2010 r.".

3. Opracowanie tematów, zadań i testów do sprawdzianów wiedzy i egzaminów oraz ich prowadzenie i sprawdzenie według wskazówek i zaleceń Uczelni w terminach wynikających z harmonogramu roku akademickiego 2010/2011, z którymi Autor zapoznał się w momencie podpisania umowy".

Zgodnie z ww. umową:

- zainteresowany zobowiązał się do stosowania ustalonych przez uczelnię zasad i reguł korzystania ze środków nieodpłatnie udostępnionych przez płatnika składek niezbędnych do wykonania pracy;

- płatnik składek zobowiązał się udostępnić sale wykładowe, zgodnie z harmonogramem wykorzystania sal, posiadanych rzutników, projektorów, magnetofonów, magnetowidów wraz z monitorami według zapotrzebowania przyjmującego zamówienie;

- zainteresowany zobowiązał się do przeprowadzenia zajęć w terminach wynikających z planu zajęć sporządzonego przez uczelnię;

- w przypadku, gdy zajęcia nie mogły się odbyć w terminach wynikających z planu zajęć zainteresowany miał obowiązek ustalić z płatnikiem składek dodatkowy termin przeprowadzenia zajęć;

- strony ustaliły stawkę godzinową oraz ostateczny termin wykonania dzieła;

- płatnik składek mógł odstąpić od umowy w przypadku odwołania wykładu z powodu niskiego zainteresowania słuchaczy lub zmian w programie zajęć, których następstwem jest wyłączenie z programu przedmiotu oferowanego przez zainteresowanego.

W zastrzeżeniach do ustaleń protokołu kontroli płatnik składek podniósł m.in, że:

- nie istnieje narzucona przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego podstawa programowa dla poszczególnych kierunków studiów, w tym dla kierunku filologia prowadzonego przez płatnika składek;

- wykładowcy samodzielnie dokonują treści programowych, metod, technik, środków i narzędzi przekazywania wiedzy w toku każdego przygotowywanego cyklu wykładu (kursów);

- płatnik składek nie narzucał prowadzącym wykłady czegokolwiek, oczekując tylko konkretnego efektu, a współdziałanie przejawiało się w tworzeniu warunków materialnych do prowadzenia wykładów, w tym zapewnieniu miejsca i niezbędnych sprzętów technicznych, konsultowaniu z prowadzącym zakresu czasowego kursu, aby możliwym było organizacyjne ułożenie zajęć, przekazywanie informacji o studentach, poziomie ich zaawansowania;

- wykładowcy corocznie opracowują sylabusy do prowadzonych zajęć;

- płatnik składek powierza wykonanie określonego rezultatu, obejmującego koncepcyjne opracowanie i przeprowadzenie autorskiego cyklu wykładów oraz stworzenie, dobór materiałów dydaktycznych do opracowanego kursu, spójnych z tematyką kursu i składającą się na całokształt kursu;

- wykłady są opracowane i przeprowadzane przez prowadzących jak również opracowywane przez nich materiały dydaktyczne do wykładów, spełniają kryteria uznania ich za utwory w rozumieniu przepisów ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych.

W piśmie zatytułowanym "Informacja o sposobie rozpatrzenia zastrzeżeń z protokołu kontroli z dnia 6 grudnia 2011 r." ZUS informuje, iż nie uwzględnił zastrzeżeń złożonych przez płatnika argumentując m.in., że:

- "dzieła" w postaci cyklu wykładów, opieki promotorskiej lub prowadzenia seminariów nie spowodują samoistnego zrealizowania tego celu w postaci nabycia pewnej wiedzy przez studentów czy też obrony pracy dyplomowej. Zdarzenia te są niezależne od działań wykonującego umowę. Wykonujący umowy przystępując do ich realizacji, nie mieli pewności, że mimo własnych starań, zakładany rezultat osiągną. Nie wynik, ale określone działania były istotne dla realizacji umowy i z tych działań wykładowcy byli rozliczani. Uczelnia weryfikowała stan realizacji dzieła w oparciu

o składane co miesiąc sprawozdania z ilości odbytych zajęć;

- wykładowcy prowadzili zajęcia celem zrealizowania z góry ustalonego harmonogramu i byli świadomi istnienia ram przedmiotów i muszą dostosować się do wymagań danego przedmiotu;

- wykładowcy nie mogli w całości decydować samodzielnie o miejscu i czasie wykonywania tych umów, a czynności przez nich wykonywane były powtarzalne, w określonych odstępach czasu, w godzinach pracy uczelni, a umowy zawierano na okres semestru lub roku akademickiego;

- z umów i list rachunków wynika, że wynagrodzenie za wykonanie umowy rozliczane było wg stawek godzinowych. To liczba przepracowanych godzin determinowała wysokość osiągniętego przychodu;

- wynagrodzenie wypłacane było wykładowcom do 10 dnia miesiąca następującego po miesiącu, za który sporządzono sprawozdanie (rozliczenie czasu pracy), w który wykazano dni i przepracowane godziny.

Ostatecznie ZUS stwierdził, że podstawowym założeniem kwestionowanych umów była realizacja usług edukacyjnych na rzecz zleceniodawców, a umowy ze względu na swój przedmiot i należytą staranność przy ich wykonywaniu spełniają warunki umów o świadczenie usług.

Dyrektor [...] OW NFZ, decyzją z [...] grudnia 2013 r. stwierdził objęcie obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym zainteresowanego z tytułu zawartej z płatnikiem składek umowy o świadczenie usług. Jego zdaniem do tej umowy o świadczenie usług zgodnie z przepisami k.c. stosuje się przepisy dotyczące zlecenia.

Od powyższej decyzji odwołanie wniósł płatnik składek jak i zainteresowany.

Rozpatrując ww. odwołania Prezes NFZ utrzymał w mocy zaskarżoną decyzje. W ocenie organu rozstrzygnięcie w przedmiotowej sprawie zostało wydane na podstawie prawidłowo zebranego w sprawie materiału dowodowego i w oparciu o mające w sprawie zastosowanie przepisy prawa materialnego i procesowego. Wskazał, że zgodnie z art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (tekst jednolity Dz. U. z 2008 r. Nr 164, poz.1027 ze zm.; dalej ustawa o świadczeniach), obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, którymi są m.in. osoby wykonujące pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z przepisami k.c. stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, lub osoby z nimi współpracujące. W związku z powyższym osoba spełniająca przesłanki do podlegania ubezpieczeniu społecznemu z tytułu umowy zlecenia podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu.

Na podstawie art. 85 ust. 4 ustawy o świadczeniach za osobę wykonującą pracę na podstawie umowy zlecenia, umowy agencyjnej lub innej umowy o świadczenie usług oraz za osobę z nią współpracującą składkę jako płatnik oblicza, pobiera z dochodu ubezpieczonego i odprowadza zamawiający.

W myśl art. 82 ust. 1 ustawy o świadczeniach w przypadku, gdy ubezpieczony uzyskuje przychody z więcej niż jednego tytułu do objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego, o którym mowa w art. 66 ust. 1 ww. ustawy, składka na ubezpieczenie zdrowotne opłacana jest z każdego z tych tytułów odrębnie.

Wskazując na orzecznictwo sądowe organ uznał, że nie budzi kontrowersji, iż w przypadku każdej zawartej umowy decydująca jest jej treść, czyli zadania, jakie zatrudniona osoba ma do wykonania oraz istota obowiązków umownych, które na siebie zawierający umowę przyjmuje. W jego ocenie, nie nazwa umowy lecz jej cel i przedmiot decydują o charakterze współpracy. Uznał, że podobne stanowisko jest prezentowane w judykaturze gdzie istnieje zgodność, iż umowa o dzieło należy do umów rezultatu, a więc jej przedmiotem jest indywidualnie oznaczony wytwór (rezultat). Jeśli zawarta umowa dotyczy osiągnięcia "rezultatu usługi" - co jest podstawową cechą odróżniającą ją od umowy o pracę oraz od umowy zlecenia (świadczenia usług) - konieczne jest, aby działania przyjmującego zamówienie doprowadziły w przyszłości do konkretnego, indywidualnie oznaczonego rezultatu - w postaci materialnej bądź niematerialnej. Powołując się na przepis art. 734 § 1 k.c., wskazał, że przez umowę zlecenia przyjmujący zlecenie zobowiązuje się do dokonania określonej czynności prawnej dla dającego zlecenie, przy czym do umowy o świadczenie usług stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu. Jego zdaniem przedmiotem umów jest dokonanie określonej czynności faktycznej bądź zespołu czynności faktycznych, które nie muszą prowadzić do osiągnięcia indywidualnie oznaczonego rezultatu. Umowa o świadczenie usług jak i zlecenia jest przykładem umowy starannego działania, podczas gdy umowa o dzieło jest umową rezultatu. Stąd też odpowiedzialność osoby wykonującej umowę o dzieło jest na zasadzie ryzyka, a o umowę o świadczenie usług/zlecenia na zasadzie winy.

W ocenie organu, prawidłowo wskazano w zaskarżonej decyzji, iż zainteresowany w ramach wykonywania spornej umowy wykonywał obowiązki mieszczące się w ramach prac edukacyjnych. Przy tego rodzaju wykonywanych czynnościach zmierzających do wdrożenia i realizacji programu nauczania języka angielskiego na który składało się m.in. "przeprowadzenie cyklu wykładów" trudno uznać, że polegały te umowy "na dostarczeniu określonych wyników swojej pracy w postaci dzieła" (w myśl przepisów o umowie o dzieło zawartych w k.c.). Jego zdaniem w orzecznictwie podkreśla się, iż dzieło powinno mieć byt samoistny, niezależny od działania wykonawcy i możliwość uzyskania samodzielnej wartości w obrocie.

Powtarzając za Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie (uzasadnienie do wyroku z 2 listopada 2009 r., sygn. akt VI SA/Wa 1511/09) organ wskazał, że: "jeżeli z natury stosunku zobowiązaniowego wynika, że rezultat nie może zostać objęty treścią świadczenia, jakim jest umowa o dzieło, jest ona sprzeczna z naturą tego stosunku zobowiązaniowego. Zatem nazwanie umowy nie przesądza o jej charakterze. Ma zatem rację organ oceniając, iż opracowanie konspektu i wygłaszanie wykładów z języka [...], to ciąg określonych czynności, działania, które nie prowadzą do osiągnięcia konkretnego "dzieła". Elementem przedmiotowo istotnym ww. umowy faktycznie więc było działanie w celu osiągnięcia skutku, a nie do zrealizowania rezultatu".

Zdaniem organu, w przypadku spornej umowy żadne konkretne dzieło w myśl przepisów regulujących umowę o dzieło nie zostało oznaczone. Umowa zawarta z zainteresowanym nie miała charakteru umowy o dzieło, albowiem dziełem w myśl przepisów kodeksu cywilnego nie może być świadczenie usług dydaktycznych. Przedmiotem działania zainteresowanego był bowiem cały proces zmierzający do wdrożenia i realizacji programu nauczania języka angielskiego, na który składało się m.in. przygotowanie i prowadzenie cyklu wykładów, a ewentualne przygotowane materiały dydaktyczne czy koncepcje przeprowadzenia autorskiego cyklu wykładów, syllabusy oraz ich dobór, stanowiły jedynie pomoc naukową, dydaktyczną mającą na celu prawidłowe zrealizowanie wykładu. Nadto zauważyć trzeba, iż opracowane materiały, jakkolwiek urzeczywistnione, stanowiły jedynie środek przekazu pozwalający "lepiej", "efektywniej" urzeczywistnić cel zawartej umowy poprzez przeprowadzenie zajęć i trudno je uznać za samoistny rezultat (dzieło). Również, zdobyta przez studentów "wiedza, czy informacje pozyskane przez słuchaczy wykładu" trudno uznać za rezultaty niematerialne bowiem nie są określone i pewne w momencie zawierania umowy.

Podobnie również, opracowanie tematów i testów do sprawdzianów oraz ich przeprowadzenie oraz przeprowadzanie zaliczeń i egzaminów okresowych a także składanie comiesięcznego sprawozdania z wykonania części dzieła, trudno uznać za samoistny rezultat umowy (dzieło) a jedynie za środek, który ma zapewnić przeprowadzenie nauczania na określonym poziomie. Czynności te mogą również służyć ocenie prowadzącego zajęcia językowe do czego zatrudniający jest zobowiązany (art. 132 ust. 3 ustawy z 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym Dz. U. z 2012 r., poz. 572 ze zm.). Mając na względzie zadania szkoły zajmującej się nauką języka, nie ma wątpliwości, iż celem zawartych umów było przekazanie wiedzy studentom i ich wyedukowanie w zakresie języka. Samo "przeprowadzenie cyklu wykładów" stanowiło jedynie "środek do celu" jakim była edukacja studentów. Wiedza zdobyta przez studentów oraz ewentualne wyniki w postaci zaliczonych ćwiczeń czy egzaminów nie mogą być jednak utożsamione z wymaganym samoistnym i z góry określonym w umowie rezultatem.

Skargę na powyższą decyzję wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zarówno płatnik składek, jak i zainteresowany.

Zaskarżonej decyzji płatnik składek zarzucił:

1. naruszenie przepisów prawa materialnego tj.:

- art. 8 pkt 1 lit. e, art. 11 oraz art. 1a pkt 1 ustawy z 6 lutego 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym (Dz. U. Nr 28, poz. 153 ze zm.; dalej u.p.u.z.), art. 6 ust. 1 pkt 4, art. 12 ust. 1, art. 13 pkt 2 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.; dalej ustawa systemowa), art. 102 ust. 5 pkt. 24, art. 107 ust. 5 pkt. 16, art. 109 oraz art. 66 ust 1 lit. c ustawy o świadczeniach w związku z art. 107 § 1 k.p.a. oraz art. 6 k.p.a. polegające na wydaniu przez organ I oraz organ II instancji decyzji o stwierdzeniu podlegania przez ubezpieczonego ubezpieczeniu zdrowotnemu w okresach w nich wskazanych bez materialnoprawnej podstawy umożliwiającej ich wydanie, w sytuacji, gdy podleganie lub nie temu ubezpieczeniu wynika wprost z przepisów prawa, a ani organ I ani organ II instancji nie są ustawowo uprawnione do wydawania takich decyzji, co stanowi przesłanki nieważności decyzji określone w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.,

- art. 627 k.c. poprzez jego niezastosowanie przy stwierdzaniu przez organ administracji rodzaju umowy cywilnoprawnej z tytułu zawarcia której płatnik dokonuje zgłoszenia i obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego osób będących autorami (twórcami) wykładów akademickich w oparciu o umowę o dzieło;

- art. 65 § 2 k.c. w związku z art. 3531 k.c. przez błędną wykładnię woli stron zawartej w umowie o dzieło, polegającą na niedostatecznym rozważeniu woli stron wyrażonej w treści umowy, a mianowicie w postaci rezultatu umowy polegającego na stworzeniu koncepcji cyklu wykładów i jej zaprezentowaniu studentom, jak również stworzeniu materiałów dydaktycznych, sylabusów do wykładów, opracowaniu recenzji i przygotowaniu studentów do obrony prac dyplomowych;

- art. 734 k.c. oraz 750 k.c. przez ich zastosowanie i błędne uznanie, że umowa zawarta między W. a ubezpieczonym była umową o świadczenie usług, do których stosuje się przepisy o zleceniu,

- art. 66 ust. 1 pkt e, art. 69 ust. 1 oraz art. 107 ust. 5 pkt 16 i art. 109 ustawy o świadczeniach poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że osoba wykonująca czynności w ramach umowy o dzieło podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu, tak jak osoba wykonująca pracę w oparciu o umowę zlecenia;

- art. 6 ust. 1 pkt 4 i art. 12 ust. 1 w zw. z art. 13 pkt 2 ustawy systemowej poprzez błędną ich wykładnię i w konsekwencji przyjęcie, iż zgodnie z przepisami ustawy systemowej należałoby stwierdzić obowiązek płatnika w zakresie zgłoszenia i obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego osób będących autorami wykładów akademickich w oparciu o umowę o dzieło, podczas gdy prawidłowa wykładnia tych przepisów skutkowałaby wnioskiem przeciwnym.

2. naruszenie przepisów postępowania tj.:

- art. 109 ust. 4 zd. 1 ustawy o świadczeniach w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie polegające na wydaniu i utrzymaniu w mocy decyzji wydanej po upływie ustawowego i nie podlegającego przedłużeniu terminu 30 dni od dnia wniesienia wniosku przez ZUS;

- art. 7, 77 § 1, art. 78 § 2 i 80 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całokształtu materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy w szczególności poprzez odmowę dopuszczenia dowodu z umów o dzieło Pani E. A. i decyzji ZUS w sprawie Pani E. A., protokołu kontroli ZUS z 2008 r., z przesłuchania świadka Pana N. M., Pani K. P. oraz przesłuchania stron;

- art. 8 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez naruszenie zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów administracji publicznej poprzez wydanie decyzji z pominięciem ustaleń protokołu kontroli ZUS przeprowadzonego w okresie od [...].10.2010 r. do [...].09.2012 r. w konfrontacji z protokołem kontroli ZUS z okresu [...].04.2011 r. do [...].09.2011 r. prezentujących odmienne stanowisku organu przy tożsamych stanach faktycznych i prawnych zwłaszcza w zakresie treści i charakteru prawnego umów zawieranych przez płatnika z innymi ubezpieczonymi oraz z zainteresowanym;

- art. 10 § 1 w zw. z art. 78 § 2 oraz 86 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez uniemożliwienie stronie czynnego udziału w sprawie z uwagi na pominięcie dowodu z przesłuchania stron czym naruszył jej prawo do czynnego uczestnictwa w każdym stadium postępowania i wypowiedzenia się co do zgromadzonego materiału dowodowego;

- art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. polegające na bezzasadnym utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji nr [...] z [...] grudnia 2013 r., w sytuacji gdy prawidłowe winno być uchylenie przedmiotowej decyzji i orzeczenie co do istoty w sposób odmienny i umorzenie postępowania.

W oparciu o tak sformułowane zarzuty płatnik składek wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonych decyzji, ewentualnie o uchylenie decyzji organów I i II instancji w całości i umorzenie postępowania w sprawie oraz zasądzenie kosztów.

Ponadto płatnik wniósł o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodów z wyroków Sądu Okręgowego w [...] wydanych w sprawach: o sygn. akt [...] z [...] kwietnia 2014 r., sygn. akt [...] z [...] kwietnia 2014 r. wraz z uzasadnieniem, a także wyroków o sygn. akt: [...] z [...] czerwca 2014 r., sygn. akt [...] z [...] czerwca 2014 r. wraz z uzasadnieniem, sygn. akt [...] z [...] czerwca 2014 r. wraz z uzasadnieniem, sygn. akt [...] z [...] czerwca 2014 r. wraz z uzasadnieniem - na okoliczność uznaniu przez Sąd Okręgowy w [...], w sprawach o analogicznym stania faktycznym i prawnym oraz po analizie zbieżnego materiału dowodowego, wykładowcy W. jako osoby wykonujące umowę o dzieło u płatnika nie podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym i zdrowotnym oraz na okoliczność klasyfikacji umowy zawieranej przez wykładowców płatnikiem składek jako umowy o dzieło zobowiązującej do określonego rezultatu w postaci opracowania i zaprezentowania cyklu wykładów studentom.

Zainteresowany, wnosząc o stwierdzanie nieważności zaskarżonych decyzji zarzucił organowi naruszenie przepisów art 6 ust. 1 pkt 4, art. 12 ust. 1, art. 13 pkt 2 ustawy systemowej, jak również przepisów art. art. 102 ust. 5 pkt. 24, 107 ust. 5 pkt. 16, art. 109 oraz art. 66 ust. 1 lit. e ustawy o świadczeniach w związku z art. 107 § 1 k.p.a. oraz art. 6 k.p.a. polegające na wydaniu przez organ I oraz organ II instancji decyzji o stwierdzeniu podlegania przez zainteresowanego ubezpieczeniu zdrowotnemu w okresie w niej wskazanym bez materialnoprawnej podstawy umożliwiającej ich wydanie, w sytuacji, gdy podleganie lub nie temu ubezpieczeniu wynika wprost z przepisów prawa, a ani organ I instancji, ani organ II instancji nie są ustawowo uprawnione do wydawania takich decyzji, co stanowi przyczyny określone w art. 156 § 1 k.p.a..

W razie nie podzielenia przez Sąd powyższych zarzutów zainteresowany zarzucił organowi:

1. naruszenie przepisu prawa materialnego tj.: art. 65 § 2 k.c. polegające na jego błędnym zastosowaniu poprzez dokonanie oceny rodzaju umów łączących zainteresowanego z płatnikiem składek w pierwszej kolejności na dosłownym brzmieniu umowy z pominięciem zgodnego zamiaru stron i celu umowy;

2. naruszenie przepisów postępowania tj.:

- art. 109 ust. 4 zd. 1 ustawy o świadczeniach poprzez jego niezastosowanie polegające na wydaniu i utrzymaniu w mocy decyzji wydanej po upływie ustawowego i nie podlegającego przedłużeniu terminu trzydziestu dniu od dnia wniesienia wniosku przez ZUS;

- art. 80 k.p.a. w związku z art. art. 6, 7, 8, 77 k.p.a., w związku z art. 109 ust. 6 ustawy o świadczeniach poprzez błędne zastosowanie polegające na dokonaniu wybiórczej oraz dowolnej oceny materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, prowadzące w konsekwencji do błędnych ustaleń faktycznych;

- art. 7, 75, 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w związku z art. 109 ust. 6 ustawy o świadczeniach poprzez jego niezastosowanie i nie dopuszczenie dowodów zawnioskowanych przez strony;

- art. 107 § 3 k.p.a. w związku z art. 8 i art. 11 k.p.a., w związku z art. 109 ust. 6 ustawy o świadczeniach poprzez jego niezastosowanie i pomięcie w uzasadnieniach zaskarżonych decyzji wskazania faktów, które organy uznały za udowodnione, dowodów na których się oparły oraz przyczyn z powodu których innym dowodom odmówiły wiarygodności i mocy dowodowej,

- art. 9 k.p.a. w związku z art. 109 ust. 6 ustawy o świadczeniach poprzez nie wskazanie zainteresowanemu wszystkich faktów których udowodnienie jest konieczne czy które mają wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków;

- art. 8 k.p.a. w związku z art 109 ust. 6 ustawy o świadczeniach poprzez wydanie rozstrzygnięcia niekorzystnego dla zainteresowanego, mimo że strony działały w zaufaniu do stanowiska ZUS wyrażonemu w protokole kontroli z 2008 r. co do rodzaju stosowanej umowy cywilnoprawnej i skutków z tym związanych w sferze podlegania obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym i ubezpieczeniu zdrowotnemu, które to uchybienia doprowadziły do naruszenia przepisów prawa materialnego:

- art. 750 k.c. w związku z art. 734 - 749 k.c. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na ich zastosowaniu do umów będących przedmiotem niniejszej sprawy, które ze względu na swoje essentialia negotti jak i accidentalia negotti objęte umową stron są umowami o dzieło,

- art. 627 - 646 k.c. poprzez ich niezastosowanie w odniesieniu do umów będących przedmiotem niniejszej sprawy, które ze względu na swoje essentialia negotti jak i accidentalia negotti objęte umową stron są umowami o dzieło,

a. art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e, jak i art. 69 ust. 1 ustawy o świadczeniach w związku z art. 13 pkt. 2 ustawy systemowej poprzez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu że w realiach niniejszej sprawy zaistniały przesłanki do objęcia zainteresowanego obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym z tytułu umów cywilnoprawnych zawartych z płatnikiem składek, a będących przedmiotem oceny w niniejszej sprawie.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.

Na rozprawie w dniu 24 kwietnia 2015 r. Sąd, na podstawie art. 111 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej p.p.s.a.) orzekł o połączeniu sprawi o sygn. akt VI SA/Wa 4037/14 i VI SA/Wa 4038/14 do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia oraz o prowadzeniu spraw pod sygn. akt VI SA/Wa 4037/14. Jednocześnie Sąd oddalił wnioski dowodowe zawarte w skargach.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tego aktu. Sąd administracyjny nie ocenia rozstrzygnięcia organu administracji pod kątem jego słuszności, czy też celowości, jak również nie rozpatruje sprawy kierując się zasadami współżycia społecznego. Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej p.p.s.a.).

Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów, skarga zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem skargi jest decyzja Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] października 2014 r. utrzymująca w mocy decyzję Dyrektora OW NFZ z [...] grudnia 2013 r.

W sytuacji, kiedy skarga zarzuca naruszenie prawa materialnego oraz naruszenie przepisów postępowania, w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlegają zarzuty naruszenia przepisów postępowania. Do kontroli subsumcji danego stanu faktycznego pod zastosowany przepis prawa materialnego można przejść dopiero wówczas, gdy okaże się, że stan faktyczny przyjęty w zaskarżonej decyzji został ustalony z uwzględnieniem wymaganych przepisów postępowania, przez co ustalenie to nie było wadliwe albo nie zostało skutecznie podważone.

W skardze znajdują się zarzuty naruszenia przepisów postępowania w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy a to m.in. art. 7, art. 77 § 1, art. 78 § 2 i art. 80 k.p.a. poprzez niewyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całokształtu materiału dowodowego w sprawie i niepodjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy m.in. poprzez przeprowadzenie dowodów z przesłuchania stron, wskazanych przez skarżących świadków oraz protokołu kontroli ZUS z 2008 r., w wyniku czego postępowanie dowodowe w tej sprawie zostało przeprowadzone w sposób wybiórczy i dowolny.

Strona skarżąca kwestionuje ponadto stanowisko organów wyrażone w decyzjach zarówno w I jak i II instancji, że do rozstrzygnięcia kwalifikacji prawnej zawartej umowy i ustalenia rzeczywistego zamiaru stron umowy nie jest wymagany dowód z przesłuchania stron, nawet gdy w ocenie organu zarówno pierwszej instancji interesy stron są zbieżne. W ocenie skarżących takie stanowisko jest nieprawidłowe i prowadzi do oceny i kwalifikacji umowy w oparciu jedynie o literalną treść umowy z pominięciem zbadania rzeczywistego zamiaru stron w tym zakresie.

Skarżący podnoszą, że również organ drugiej instancji stwierdził, że nie dostrzegł potrzeby przeprowadzenia kolejnych dowodów o charakterze posiłkowym stąd również nie dostrzegł potrzeby wydawania postanowienia w tym przedmiocie. Skoro zatem nie przeprowadzono dowodu z przesłuchania stron oznacza to, iż w niniejszej sprawie organ posiadał wystarczające środki dowodowe, a ponadto nie przeprowadzono dowodów na okoliczność zgodnego zamiaru stron i celu umów o dzieło zawartych przez L. G. z W. w [...] bowiem zgodny zamiar stron i cel umów jest organowi znany już na podstawie zgromadzonej dokumentacji.

Zdaniem składu orzekające w przedmiotowej sprawie do oceny charakteru umowy łączącej strony skarżące za okres od [...] września 2010 r. do [...] września 2011 r. niezbędne było dokonanie jej szczegółowej analizy z uwzględnieniem materiałów stanowiących efekt jej materialnej realizacji, o co zresztą od początku prowadzonego przez organ postępowania wnioskowała strona skarżąca. Tymczasem akta administracyjne sprawy zawierają jedynie treść umowy na prowadzenie wykładów.

Jak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z 4 czerwca 2014 r., sygn. akt II UK 420/13: "Możliwa jest umowa o dzieło, nieobjęta obowiązkiem ubezpieczenia społecznego, której przedmiotem jest wygłoszenie wykładu, pod warunkiem jednak, że wykładowi można przypisać cechy utworu. Te warunki spełnia tylko wykład naukowy (cykl wykładów) o charakterze niestandardowym, niepowtarzalnym, wypełniający kryteria twórczego i indywidualnego dzieła naukowego" (por. także art. 1 ust. 1 ustawy o prawie autorskim i wyrok Sądu Najwyższego z 27 sierpnia 2013 r., II UK 26/13, Monitor Prawa Pracy 2014 nr 1, s. 2).

W ocenie Sądu, w przypadku rozpatrywanej sprawy właściwa (pełna) ocena charakteru przedmiotowych umów, a więc prawidłowego stanu faktycznego sprawy jest możliwa wtedy, gdy organy przeprowadzą postępowanie dowodowe przynajmniej z uwzględnieniem materiałów dydaktycznych, o których mowa we wniosku strony skarżącej, celem dokonania ich weryfikacji czy stanowią istotne elementy realizacji zawartej umowy o dzieło i potwierdzają intencje stron zawarcia takiej właśnie umowy. Dlatego rację mają skarżący podnosząc w skargach, że materiał dowodowy w sprawie był zgromadzony w sposób niewystarczający z naruszeniem prawa, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, zwłaszcza że skarżący deklarowali zgodną wolę stron w zawarciu umowy o dzieło i podnosili, że organ tej kwestii w ogóle nie badał.

Z tego też powodu Sąd stwierdza, nie jest w stanie skontrolować prawidłowości oceny charakteru spornej umowy bez zapoznania się z ich przedmiotem. Taką możliwość dałoby Sądowi ocena sylabusów przygotowanych w ramach wykonania umowy. Sylabusy te powinny zawierać bowiem program nauki danego przedmiotu, wymagania i kryteria egzaminacyjne oraz przykładowe zadania z danego przedmiotu. Tych materiałów w aktach sprawy jednak brakuje.

W rezultacie Sąd uznał, że wydając skarżoną decyzję organ dopuścił się naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Naruszenia te oprócz wskazanych powyżej polegały na naruszeniu art. 107 § 3 k.p.a. w związku z art. art. 8 i 11 k.p.a., w związku z art. 109 ust. 6 ustawy o świadczeniach, poprzez jego niezastosowanie i pomięcie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazania faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. W szczególności podkreślić trzeba fakt wydania przez organ rozstrzygnięcia niekorzystnego dla skarżących, mimo że strony działały w zaufaniu do stanowiska ZUS, wyrażonemu w protokole kontroli z 2008 r. co do rodzaju stosowanej umowy cywilnoprawnej i skutków z tym związanych w sferze podlegania obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym i ubezpieczeniu zdrowotnemu, przy niezmienionym stanie prawnym. Słusznie zatem wywodzi strona skarżąca, że bez wyjaśnienia zmiany stanowiska organów administracji w powyższym zakresie, wydane rozstrzygnięcie narusza istotnie zasadę zaufania do organów władzy publicznej.

Organ orzekając ponownie w sprawie w razie utrzymania dotychczasowej oceny co do charakteru umów łączących płatnika i ubezpieczonego jako umów zlecenia, powinien odnieść się do powyższej kwestii w uzasadnieniu decyzji.

Skarżący wnosili o stwierdzenie nieważności skarżonej decyzji, z uwagi na przesłanki z art. 156 § 1 k.p.a., ewentualnie o uchylenie w całości decyzji Prezesa NFZ. Wskazywano przy tym na naruszenie przepisów z art. 6 ust. 1 pkt 4, art. 12 ust. 1, art. 13 pkt 2 ustawy systemowej, jak również przepisów z art. art. 102 ust. 5 pkt. 24, art. 109 oraz art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e)ustawy o świadczeniach w związku z art. 107 § 1 k.p.a. oraz art. 6 k.p.a. polegające na wydaniu przez organ II instancji decyzji o stwierdzeniu podlegania przez skarżącego ubezpieczeniu zdrowotnemu w okresach w niej wskazanych, bez materialnoprawnej podstawy umożliwiającej jej wydanie, w sytuacji, gdy podleganie lub nie temu ubezpieczeniu wynika wprost z przepisów prawa, a organ II instancji nie jest ustawowo uprawniony do wydawania takich decyzji, co stanowi przyczyny określone w art. 156 § 1 k.p.a.

W ocenie Sądu z ww. przepisów nie wynika, że obowiązek opłaty składek na ubezpieczenie społeczne zawsze i bez żadnych wyjątków, z mocy samego prawa, powoduje wprost podleganie ubezpieczeniu zdrowotnemu. Wręcz przeciwnie ustawodawca zróżnicował sytuację prawną i związane z nią obowiązki ponoszenia danin publicznych w zależności od rodzaju wykonywanych czynności i świadczonej pracy. Inne stanowisko pozostawałoby w sprzeczności z zasadą racjonalnego ustawodawcy, skoro ustawodawca w zależności od rodzaju umowy i charakteru świadczonych na rzec zamawiającego czynności, nakłada obowiązek płacenia składek zdrowotnych (umowy zlecenia, agencyjne) bądź przewiduje brak tego obowiązku (umowa o dzieło). W związku z powyższym Sąd nie podzielił argumentacji strony skarżącej odnośnie wystąpienia przesłanek nieważności skarżonej decyzji.

Sąd na rozprawie nie uwzględnił wniosków dowodowych strony skarżącej. Wnioski powyższe miały na celu udowodnienie, z uwagi okoliczność uznania przez Sąd Okręgowy we Wrocławiu, w sprawach o analogicznym stanie faktycznym i prawnym oraz po analizie zbieżnego materiału dowodowego, że wykładowcy Wyższej Szkoły Filologicznej jako osoby wykonujące umowę o dzieło u płatnika nie podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym i zdrowotnym. Ponadto udowodnienie, że umowy zawierane przez wykładowców ze skarżącą (płatnikiem składek) są to umowy o dzieło zobowiązujące do określonego rezultatu w postaci opracowania i zaprezentowania cyklu wykładów słuchaczom.

W ocenie Sądu, wyroki te co do zasady nie wiążą sądu administracyjnego, zostały wydane w sprawach dotyczących innych osób oraz dotyczą innego przedmiotu sprawy - ustalenia obowiązku ubezpieczenia społecznego. Nawet analogia do stanu faktycznego niniejszej sprawy nie oznacza, że organ był nim związany, a obecnie związany byłby nimi sąd administracyjny. Nie można zatem uznać, że brak uwzględnienia w niniejszej sprawie wyroków wydanych w sprawach innych osób spowodowało naruszenie przez organ art. 80 w zw. z art. 77 § 1 i art. 7 k.p.a., w sposób mogący mieć istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie.

Skład orzekający WSA w Warszawie nie będąc tymi wyrokami związany nie znajduje także podstaw do wyrażenia podobnej oceny materiału dowodowego zawartego w sprawie rozpatrywanej jak w sprawach powołanych przez stronę skarżącą. Z tych samych co powyżej powodów Sąd nie uznał zarzutów naruszenia postępowania tj.: art. 1, art. 77 § 1, art. 78 § 2 i art. 80 w zw. z art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całokształtu materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy w szczególności poprzez odmowę dopuszczenia dowodu z umów o dzieło i decyzji ZUS.

Mając jednak na względzie istotne wady, którymi obarczone było postępowanie dowodowe w tej sprawie Sąd uznał, że bez ich usunięcia oraz przeprowadzenia postępowania dowodowego w sposób pozwalający na pełne wyjaśnienie i ustalenie stanu faktycznego sprawy, nie jest celowe rozpatrywanie pozostałych zarzutów skargi dotyczących naruszenia przepisów prawa materialnego.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 152 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania rozstrzygnięto na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a.