Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt I SA/Po 122/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2007-03-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Gabriela Gorzan Sędziowie Sędzia NSA Jerzy Małecki(spr) as.sąd.WSA Maciej Jaśniewicz Protokolant sekr.sąd. Agnieszka Ratajczak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 marca 2007 r. sprawy ze skargi H.S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania w sprawie zakoń- czonej decyzją ostateczną dotyczącą odmowy zwrotu podatku od towarów i usług za miesiąc grudzień 2000r. o d d a l a s k a r g ę /-/M.Jaśniewicz /-/G.Gorzan /-/J.Małecki


UZASADNIENIE

Pismem z dnia [...] maja 2006r. H.S.- właściciel Zakładu A wystąpił do Pierwszego Urzędu Skarbowego, określając swoje żądanie jako wezwanie do zapłaty kwoty [...] zł tytułem niesłusznie pobranej od wnioskodawcy wartości podatku od towarów i usług za miesiąc grudzień 2000 wraz z odsetkami, liczonymi od dnia pobrania tej kwoty z rachunku bankowego wnioskodawcy do dnia zwrotu.

W uzasadnieniu powyższego wniosku strona wskazała, iż decyzją z dnia [...] listopada 2001 r. Izba Skarbowa Ośrodek Zamiejscowy utrzymała w mocy decyzję Urzędu Skarbowego z dnia[...] lipca 2001 r. odmawiającą H.S. zwrotu kwoty [...] zł tytułem pobranego podatku od towarów i usług za miesiąc grudzień 2000r. z uwagi na zaległość w podatku od towarów i usług istniejącą jedynie w zapisach organu podatkowego, niezgodnie - jak podniósł wnioskodawca - z rzeczywistym stanem prawnym, co w konsekwencji pozbawiło podatnika zwrotu podatku.

Jednocześnie wnioskodawca wskazał, że w jego sprawie zapadł już wyrok przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Poznaniu z dnia 22 listopada 2005., sygn.

akt I SA/Po 2837/03.

Naczelnik Urzędu Skarbowego na podstawie art. 170 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa przekazał powyższy wniosek do rozpatrzenia przez Dyrektora Izby Skarbowej, podkreślając, że organ podatkowy pierwszej instancji nie prowadził wobec podatnika postępowania egzekucyjnego za grudzień 2000r., nie mógł zatem dokonać zajęcia rachunku bankowego podatnika i pobrać wymienionej kwoty. Nadto wskazano, że podatnik nie posiadał nigdy zaległości podatkowych za ten okres, przeciwnie - dokonał wpłaty zobowiązania wynikającego z deklaracji VAT[...] w pełnej wysokości, w ustawowym terminie płatności. Podkreślono także, iż postępowanie w sprawie zwrotu części podatku od towarów i usług za miesiąc grudzień 2000r. zostało ostatecznie zakończone decyzją Izby Skarbowej z dnia [...] sierpnia 2002r., nr [...].

Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z dnia [...] 07.2006r. przekazał jednak sprawę do rozpoznania organowi podatkowemu pierwszej instancji - Naczelnikowi Urzędu Skarbowego na podstawie art. 170 § 1 Ordynacji podatkowej, wskazując że właściwy do rozpatrzenie wniosku podatnika jest Naczelnik Urzędu Skarbowego, gdyż z treści pisma podatnika wynika, że domaga się on wszczęcia postępowania w sprawie zapłaty kwoty [...] zł tytułem niesłusznie pobranej od wnioskodawcy wartości podatku VAT za miesiąc grudzień 2000r. wraz z odsetkami. Powyższy wniosek winien być zatem rozpatrzony przez organ pierwszej, a nie drugiej instancji, który właściwy jest do prowadzenia postępowania prowadzonego w trybach nadzwyczajnych.

Po wezwaniu podatnika przez organ pierwszej instancji do sprecyzowania treści wniosku, tj. czy wniosek z dnia [...] 05.2006r. traktować należy jako żądanie wszczęcia postępowania w sprawie wznowienia postępowania, H.S. odpowiedział, że przedmiotowy wniosek nie stanowi żądania wznowienia postępowania, lecz żądanie zwrotu podatku.

Decyzją z dnia [...] września 2006r. Dyrektor Izby Skarbowej [...], wydaną na podstawie art. 207, w zw. z art. 243 § 3 Ordynacji podatkowej odmówił H.S. wznowienia postępowania zakończonego decyzją ostateczną Izby Skarbowej Ośrodek Zamiejscowy z dnia [...] listopada 2001 r., nr [...], którą to decyzją utrzymano w mocy decyzję Urzędu Skarbowego z dnia [...] lipca 2001 r. nr [...] w sprawie odmowy zwrotu podatku od towarów i usług za miesiąc grudzień 2000r. w kwocie [...] zł. Stwierdzono mianowicie, iż art. 243 § 3 Ordynacji podatkowej daje organowi właściwemu do rozpoznania wniosku podatnika podstawę do wydania decyzji odmawiającej wznowienia postępowania, z uwagi na fakt, że kwestia będąca przedmiotem wniosku podatnika była już rozpatrywana przez organy podatkowe: ostateczną decyzją Izby Skarbowej dnia [...] listopada 2001., nr [...] utrzymano w mocy decyzję Urzędu Skarbowego odmawiającą podatnikowi zwrotu żądanej kwoty. Ostateczna decyzja Izby Skarbowej została następnie zaskarżona przez H. S. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, jednakże wyrokiem z dnia 28 sierpnia 2004r, Sąd ten oddalił skargę, orzekając iż zgodnie z art. 14 a ust. 1 ustawy, prawo do zwrotu kwoty podatku od towarów i usług, ograniczone było zastrzeżeniem zawartym w art. 14a ust. 7 , a zgodnie z tym przepisem, prawo do zwrotu nie przysługuje, jeżeli w dniu złożenia wniosku o dokonanie zwrotu określonej kwoty, występują zaległości w podatkach stanowiących dochód budżetu państwa. Wystarczy zatem, aby istniała jakakolwiek zaległość stwierdzona w dacie złożenia wniosku. Powyższy wyrok Sądu jest prawomocny.

Od decyzji Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] odmawiającej wznowienia postępowania, podatnik złożył odwołanie z dnia [...] października 2006r., wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi podatkowemu pierwszej instancji, jako organowi wezwanemu przez podatnika do spełnienia świadczenia określonego we wniosku, ewentualnie o orzeczenie co do meritum sprawy. Podatnik podkreślił przy tym raz jeszcze, że wniosek z dnia [...] maja 2006r. nie był wnioskiem o wznowienie postępowania i już z tego powodu zaskarżona decyzja narusza przepisy prawa powołane przez organ w podstawie prawnej.

Decyzją z dnia [...] Dyrektor Izby Skarbowej, działając jako organ odwoławczy, na podstawie art. 233 § 1 pkt 1, w zw. z art. 243 § 3 Ordynacji podatkowej utrzymał w mocy decyzję Dyrektora Izby Skarbowej - organu pierwszej instancji, stwierdzając w uzasadnieniu, iż w wyniku analizy złożonego przez stronę pisma oraz szczegółowej analizy prawnej przeprowadzonych postępowań podatkowych w tej samej sprawie, prawidłowo rozpatrzono przedmiotowe żądanie podatnika przez pryzmat dopuszczalności wznowienia postępowania , wyznaczonego w art., 240 § 1 Ordynacji podatkowej. Wskazano, że wszczęcie postępowania w sprawie wznowienia postępowania jest wyłączone po weryfikacji decyzji ostatecznej przez sąd administracyjny. Wiąże się to z respektowaniem zasady prawomocności i mocy wiążącej orzeczenia oraz powagi rzeczy osądzonej wyrażonych w art. 168 § 1, art. 170 i art. 171 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Orzeczenie prawomocne pociąga za sobą tę konsekwencję procesową, że nie można skutecznie wszcząć postępowania w tym samym przedmiocie i między tymi samymi stronami. Wyjaśniono, że powaga rzeczy osądzonej pełni istotną funkcję dla zagwarantowania stabilności sytuacji prawnej, powstałej w wyniku rozstrzygnięcia sprawy, przez wykluczenie ponownego rozpoznania tej samej sprawy. Cecha ta przysługuje wyrokom sądu administracyjnego, które zamykają możliwość wszczęcia na drodze administracyjnego postępowania w sprawie wznowienia postępowania przez zniesienie przedmiotu postępowania - decyzji ostatecznej. W takiej sytuacji zachodzi

podstawa do odmówienia wznowienia postępowania zakończonego decyzją ostateczną Izby Skarbowej - Ośrodek Zamiejscowy z dnia [...] listopada 2001 r.

Odparto również zarzuty strony, iż organ pierwszej instancji nie wyjaśnił, dlaczego załatwił przedmiotowe żądanie zawarte w piśmie z dnia [...] maja 2006r. w trybie art. 243 § 3 Ordynacji podatkowej, poprzez wskazanie, że organ w uzasadnieniu rozstrzygnięcia wymienił przesłanki, dlaczego oparł rozstrzygnięcie na wymienionej podstawie prawnej.

Powyższa decyzja Dyrektora Izby Skarbowej stała się przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy organowi podatkowemu do ponownego rozpoznania. Strona ponownie opisała cały przebieg postępowania administracyjnego, podnosząc, że na dzień złożenia wniosku o zwrot podatku VAT za miesiąc grudzień 2000r. w kwocie [...] zł, po stronie skarżącego nie było żadnej zaległości, była natomiast nadpłata w kwocie [...] zł. Skarżący wskazał również, że kluczowym elementem całej sprawy związanej ze zwrotem podatku od towarów i usług za miesiąc grudzień 2000r. okazało się rozpoznanie jej wraz ze sprawą nadpłaty za miesiąc marzec 2000r. i ustalenie w związku z nadpłatą nadwyżki do przeniesienia na następny miesiąc w kwocie [...] zł, pozwalającej skorygować wartość zobowiązań w podatku od towarów i usług w miesiącach : sierpniu i październiku 2000r., co z kolei przyniosło efekt w postaci braku zaległości w dniu [...] stycznia 2001 r. i uczyniło odmowę zwrotu wpłaconej kwoty podatku od towarów i usług za miesiąc grudzień 2000r. bezzasadną i naruszającą uprawnienie wnioskodawcy do zwrotu podatku jako podmiotowi prowadzącemu zakład pracy chronionej wobec nie występowania zaległości w podatkach stanowiących dochód budżetu państwa (o którym mowa w art. 14 a ust. 7 pkt 2 ustawy z dnia 8 stycznia 1993r. o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym). Dodatkowo skarżący podniósł, że już po złożeniu skargi do sądu administracyjnego, Izba Skarbowa Ośrodek Zamiejscowy w dniu [...] lutego 2003r. na skutek skargi wnioskodawcy uwzględniła w całości, po ponad dwóch latach, żądanie podatnika i uchyliła w całości swoją wcześniejszą decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Urzędu Skarbowego i orzekła co do istoty sprawy, określając wysokość nadwyżki podatku naliczonego nad należnym w podatku od towarów i usług za miesiąc styczeń i luty 2000r.Ta ostatnia okoliczność winna mieć -

w ocenie skarżącego - istotny wpływ na treść decyzji podatkowej dotyczącej zwrotu podatku od towarów i usług za miesiąc grudzień 2000r. Skarżący powołał się przy tym na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 22 listopada 2005r., w sprawie o sygn. I SA/Po 2837/03, w którym Sąd stwierdził, że w świetle art. 2 Konstytucji RP i art. 121 Ordynacji podatkowej, podatnik nie może ponosić negatywnych konsekwencji w przypadku, gdy organ podatkowy zobowiązany do dokładnego wyjaśnienia sprawy - jej nie wyjaśni, a wręcz działa na szkodę strony, co w ocenie Sądu miało miejsce w przypadku postępowania Naczelnika Urzędu Skarbowego w stosunku do wnioskodawcy w sprawie dotyczącej zapłaty odsetek za zwłokę w prawidłowym rozliczeniu deklaracji podatkowych dotyczących stycznia i lutego 2000r.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie, przytaczając argumenty przywołane w zaskarżonej decyzji. Podkreślono przy tym, że rozważając zagadnienie dopuszczalności wznowienia postępowania, organy podatkowe miały na uwadze fakt przeprowadzonej weryfikacji decyzji ostatecznej nr [...] z dnia [...] przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, który wyrokiem (obecnie prawomocnym) z dnia 28.08.2004r. , sygn. akt I SA/Po 1897/02oddalił skargę H. S..

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, po zapoznaniu się ze stanem faktycznym i prawnym sprawy, zważył co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. Nr 153, poz. 1269) - Sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji podatkowej tylko pod względem zgodności z prawem. Ocenie podlega zatem legalność aktów administracyjnych (decyzji i postanowień) zarówno z uwagi na brzmienie przepisów materialnego, jak i formalnego prawa podatkowego. Kontrola sądów administracyjnych ograniczona jest zatem do zbadania, czy organy administracji podatkowej w toku rozpatrywania wniosku strony skarżącej i wszczętego na wniosek strony postępowania podatkowego nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego dotyczącego w niniejszej sprawie miesiąca grudnia 2000 r. i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonej decyzji.

W postępowaniu przed sądami administracyjnymi pierwszej instancji obowiązuje zasada oficjalności, mająca tetyczne umocowanie i określone granice w postanowieniach art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Zgodnie z zasadą oficjalności, sąd administracyjny nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Zobowiązany jest natomiast do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich naruszeń prawa przez organy administracji podatkowej, a związanych z materią zaskarżonych decyzji. Granice rozpoznania skargi przez Sąd są z jednej strony wyznaczone przez kryterium legalności działań administracji podatkowej w konkretnej i zaskarżonej sprawie dotyczącej dokonania w nadzwyczajnym trybie wznowienia postępowania odmowy zwrotu H. S. żądanej kwoty podatku od towarów i usług za miesiąc grudzień 2000 r. Z drugiej natomiast strony Sąd orzekając w powyższej sprawie podatkowej winien mieć na uwadze zakaz pogarszania sytuacji prawnej strony skarżącej (zakaz reformationis in peius).

Skład sądzący zwraca przede wszystkim uwagę na to, że decyzja w sprawa podatkowych jest prawidłowa jeżeli jest zgodna z przepisami materialnego i procesowego prawa podatkowego. W orzecznictwie sądowym oraz w doktrynie prawa podatkowego ugruntowana jest ponadto teza, że każda ostateczna decyzja podatkowa korzysta z atrybutu domniemania prawidłowości, co oznacza, że ma ona moc obowiązującą dopóty, dopóki nie zostanie w właściwym trybie wyeliminowana z obrotu prawnego. Także art. 128 Ordynacji podatkowej statuuje trwałość decyzji ostatecznej na forum administracyjnym. Celem bowiem zasady trwałości decyzji jest nie tylko ochrona praw nabytych strony, ale w ogóle ochrona porządku prawnego. Pewność zaś obrotu prawnego (tzw. bezpieczeństwo prawne ) wymaga, by decyzje ostateczne w określonych warunkach stawały się trwałe. Z tych zatem powodów, decyzja ostateczna w sprawach podatkowych korzystając z domniemania prawidłowości (legalności) i trwałości mogą być tylko i wyłącznie wzruszone w wyjątkowych trybach oraz przy zachowaniu określonych w Ordynacji podatkowej taksatywnie wyliczonych przesłanek.

W niniejszej sprawie została już wydana decyzja Izby Skarbowej , Ośrodek Zamiejscowy z dnia [...] listopada 2001 r., nr [...] w przedmiocie odmowy H. S. zwrotu żądanej kwoty podatku od towarów i usług za miesiąc grudzień 2000 r., która stała się ostateczna w postępowaniu administracyjnym. Oznacza to zatem , iż z tą ostateczną decyzją związane jest domniemanie prawne, co do jej zgodności z obowiązującym prawem. Także Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 28 sierpnia 2004 r. , sygn. I SA/Po 1897/02 oddalił skargę H.S. na powyższą decyzję organu z dnia [...] listopada 2001 r. w przedmiocie odmowy zwrotu żądanej kwoty podatku od towarów i usług za miesiąc grudzień 2000 r. Powyższe orzeczenie Sądu, w którym oddalono skargę strony na odmowną decyzję dotyczącą zwrotu niesłusznie pobranego podatku od towarów i usług stało się prawomocne. Zgodnie z brzmieniem art. 170 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi- wyrok WSA w Poznaniu z dnia 28 sierpnia 2004 r. ma moc wiążącą nie tylko strony i sąd, który go wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, jako akt władzy państwowej. Natomiast art. 171 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi stanowi, że prawomocny wyrok ma powagę rzeczy osądzonej co do tego, co w związku ze skargą stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia. Powaga rzeczy osądzonej wyklucza ponowne rozpoznanie tej samej sprawy zarówno w postępowaniu administracyjnym, jak i postępowaniu sądowoadministracyjnym.

By zatem organy podatkowe mogły rozpatrywać ponowny (kolejny) wniosek H.S. o zwrot niesłusznie pobrany podatek od towarów i usług za miesiąc grudzień 2000 r. - podatnik musi najpierw wyeliminować ostateczną decyzję z dnia [...] listopada 2001 r. dotyczącą tej samej kwestii za pomocą nadzwyczajnych środków wzruszeń decyzji ostatecznych, enumeratywnie wymienionych w Ordynacji podatkowej. Zasada trwałości decyzji ostatecznych doznaje bowiem pewnych ograniczeń czy to z uwagi na przyczyny ogólnospołeczne, czy też i ściśle prawne. Nadzwyczajne środki wzruszeń decyzji ostatecznych wyliczone enumeratywnie w Ordynacji podatkowej są następujące:

1. stwierdzenie w całości lub w części nieważności decyzji ostatecznej (art. 247-252 o.p.);

2. uchylenie w całości lub w części decyzji ostatecznej, w trybie wznowienia postępowania podatkowego ( art. 240 - 246 o.p.);

3. uchylenie w całości lub w części decyzji ostatecznej, dotkniętej innymi wadami w trybach wyżej określonych ( art. 253-256 o.p.).

Z tych zatem powodów Dyrektor Izby Skarbowej rozpatrując wniosek H.S. z dnia [...] maja 2006 r., działając w dobrze rozumianym interesie wnioskodawcy, mógł w uwagi na ograniczenia prawne związane z poprzednią decyzją ostateczną dotyczącą tej samej sprawy i prawomocny wyrok WSA utrzymujący ową ostateczną decyzję w mocy - potraktować go jedynie jako wniosek o usunięcie z obrotu prawnego takiej decyzji ostatecznej, co daje z kolei dopiero możliwość merytorycznego rozpoznania wniosku o zwrot niesłusznie zapłaconego VAT za grudzień 2000 r. By jednak można było wyeliminować w trybie wznowienia postępowania podatkowego decyzji ostatecznej- wnioskodawca winien w swym wniosku o wznowienie postępowania wskazać na konkretną przesłankę wznowienia przewidzianą postanowieniami art. 240 § 1 Ordynacji podatkowej, a nie tylko ograniczyć się do żądania zapłaty kwoty [...] zł tytułem niesłusznie pobranego podatku od towarów i usług za miesiąc grudzień 2000 roku.

Dlatego na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji wyroku.

/-/M.Jaśniewicz /-/G.Gorzan /-/J.Małecki