Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt SA/Rz 2524/02
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2005-01-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 618  Wywłaszczanie i zwrot nieruchomości
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 136, art. 229
journal: Dz.U. 2000 nr 46 poz 543
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.
article: art. 24 par. 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 151,
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Marian Ekiert Sędziowie NSA Stanisław Śliwa /spr./ WSA Robert Sawuła Protokolant: sekr. sądowy Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu w dniu 6 stycznia 2005 r. na rozprawie sprawy ze skargi E. R.-K. na decyzję Wojewody z dnia [...] października 2002 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nieruchomości I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzająca ją decyzję Prezydenta Miasta Rz. z dnia [...] kwietnia 2002 r. Nr [...] w części, w której dotyczą one działek 452/5, 453/8 obr. 213 Rz.-B.; II. w pozostałym zakresie skargę oddala; III. zasądza od Wojewody na rzecz skarżącej E. R.-K. kwotę 30 zł /słownie: trzydzieści złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

do wyroku z dnia 6 stycznia 2005 r.

Decyzją z [...] października 2000 r., Nr [...] Wojewoda na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego w zw. z art. 9a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz.U. z 2000 r., Nr 46, poz. 543) po rozpatrzeniu odwołania E. R.-K. od decyzji Prezydenta Miasta Rz. z [...] kwietnia 2002 r. Nr [...] o odmowie zwrotu i o umorzeniu postępowania o zwrot nieruchomości położonych w obr. 213 Rz. – B. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu aktu podano, że przedmiotowym aktem organ I instancji umorzył postępowanie o zwrot nieruchomości położonych w Rz., oznaczonych obecnie jako działki nr 451/2, 453/9, 480/13, 480/14, 480/19 będących w użytkowaniu wieczystym osoby fizycznej i prawnej oraz własnością osoby fizycznej. Równocześnie tą samą decyzją odmówił wnioskodawcom zwrotu nieruchomości oznaczonej nr 453/8 stanowiącej własność Gminy Miasto Rz., pozostającej w użytkowaniu wieczystym osoby fizycznej i działki nr 452/5 stanowiącej własność Skarbu Państwa.

W uzasadnieniu organ I instancji podał, że przedmiotowe działki odpowiadają byłym wywłaszczonym orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Rz. z dnia [...] maja 1973 r. [...] pgr 612/4 i 612/9 gm. kat. S.. Z treści orzeczenia wynika, iż przedmiotowe pgr były niezbędne Skarbowi Państwa pod budowę bazy magazynowo-składowej dla Wojewódzkiego Związku Spółdzielni Pracy w Rz. Na podstawie dokumentacji geodezyjnej sporządzonej przez geodetę uprawnionego ustalono, że wywłaszczone parcele odpowiadają działkom ewidencyjnym nr 480/4, 453/8, 453/9 i 452/5, natomiast macierzysta nie wywłaszczona pgr 612/4, odpowiada działce ewidencyjnej nr 451/2. Podczas przeprowadzonych oględzin działek ustalono stan zagospodarowania, który przedstawia się następująco:

działka nr 451/2 stanowi własność hipoteczną E. R. i jest użytkowana jako ogród działkowy,

działka nr 452/5 stanowi pas drogowy ul. P. T. z częścią asfaltowej jezdni, chodnikami i miejscem parkingowym,

działka nr 453/8 zabudowana jest blaszanym budynkiem na podmurówce, zaś w pozostałej części wyłożona jest kostką brukową,

* cz. działki 480/4 w całości wyłożona jest płytkami betonowymi, stanowi zaplecze budynku magazynowo - biurowego.

Na podstawie odpisów z ksiąg wieczystych nr 27087, 89607, 108972 i 25984 ustalono, że działki nr 453/9 i 453/8 pozostają w użytkowaniu wieczystym osoby prawnej i fizycznej, a działki nr 480/13, 480/14 i 480/19 (cz. dz. 480/4) stanowią własność osoby fizycznej. Natomiast działka nr 452/5 pozostaje własnością Skarbu Państwa, stąd też umorzono postępowanie w sprawie zwrotu działek.

Od powyższej decyzji odwołanie do Wojewody złożyła E. R.-K., kwestionując zasadność przeprowadzonego postępowania wywłaszczeniowego zakończonego orzeczeniem z dnia [...] maja 1973 r. [...].

Organ II instancji uznał, że odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 136 ust. 3 cytowanej ustawy, poprzedni właściciel lub jego spadkobierca może żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeśli stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, ale art. 229 tej samej ustawy stanowi, że roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust. 3 nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie tej ustawy, nieruchomość została sprzedana albo oddana w użytkowanie wieczyste osobie trzeciej, a prawa nabywcy zostały ujawnione w księdze wieczystej.

Taka sytuacja ma miejsce w rozstrzygnięciu zawartym w pkt I, II i III zaskarżonej decyzji, bowiem część nieruchomości wywłaszczonej o zwrot której ubiega się również skarżąca znajduje się w użytkowaniu wieczystym osoby prawnej (Przedsiębiorstwo Państwowe Zakład Energetyczny w Rz. - wpis do KW [...] w dniu 6.10.1992 r.) oraz stanowi własność osób fizycznych (H. B. - wpis do KW [...] w dniu 30.06. 1995 r., E. R. - Lwh 330). Skoro z treści art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami wynika brak materialnoprawnej podstawy do zgłoszenia roszczenia o zwrot nieruchomości to postępowanie administracyjne w takiej sytuacji nie może być prowadzone, przez co staje się ono bezprzedmiotowe i skutkuje umorzeniem.

Odmienny stan faktyczny i prawny przedstawia się do pozostałej części wywłaszczonej nieruchomości dotyczącej działek wymienionych w pkt. IV i V zaskarżonej decyzji. Działki objęte tym rozstrzygnięciem zostały w całości zagospodarowane zgodnie z celem wywłaszczenia, bowiem ich kosztem wybudowano budynek na cele magazynowo-hurtowe oraz drogę. Fakt powyższego wykorzystania potwierdza złożony w aktach protokół oględzin przedmiotu postępowania. Zatem należy stwierdzić, że zasadniczą przyczyną odmowy zwrotu działek nr 453/8 i 452/5 jest wykorzystanie ich zgodnie z celem wywłaszczenia, co w świetle art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami wyłącza możliwość jej zwrotu na rzecz spadkobierców poprzedniego właściciela. Dodatkowym zaś argumentem jest ustanowienie na działce nr 453/8 użytkowania wieczystego, co nastąpiło przed datą złożenia wniosku (wpis do KW [...] - 18.08.1999 r.).

Ustosunkowując się do zarzutów odwołania stwierdzono, iż wykraczają one poza ramy postępowania o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Podnoszony problem niewłaściwego przeprowadzenia postępowania wywłaszczeniowego może być rozpatrywany przez właściwy organ administracji publicznej w trybie postępowania nadzorczego wynikającego z art. 145 § 1 i art. 156 § 1 K.p.a.

Powyższą decyzję do Naczelnego Sądu Administracyjnego zaskarżyła A. R.-K. nie wskazując kierunku jej weryfikacji.

Uzasadniając swój ą skargę podała jedynie, że dotyczy ona działek oznaczonych obecnie nr 451/2, 453/9, 480/13,480/14 i 480/19 położonych w Rz., a decyzja jest niezgodna ze stanem faktycznym.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda P. wniósł o jej oddalenie z przyczyn, które legły u podstaw wydania zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje :

Skarga zasługuje na częściowe jej uwzględnienie, aczkolwiek na obecnym etapie postępowania, z przyczyn innych niż te, które zostały w niej wskazane.

W pierwszej kolejności stwierdzić należy, że z mocy przepisu art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 z późn. zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Tak więc niniejsza sprawa, mimo złożenia jej do Naczelnego Sądu Administracyjnego zostanie rozpoznana w trybie wskazanej ustawy przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie.

Kontrola zaskarżonego aktu przez sąd administracyjny sprowadza się do badania go pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz.U. Nr 153, poz. 12697) przy czym sąd - z mocy art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) - nie jest związany zarzutami ani wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Wniosek złożony przez A. R., B. R. i E. R.-K. dotyczył zwrócenia im - w trybie art. 136 i n. ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2000 r., Nr 46, poz. 543 z późn. zm.) - nieruchomości stanowiących obecnie działki nr 452/5, 453/8, 453/9 oraz częściowo działki 480/13, 480/14 i 480/19 obr. 213 Rz.-B., których własność przejęto decyzją Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Rz. z dnia [...] maja 1973 r., Nr [...] na podstawie ustawy z dnia 12 marca 1858 o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (t.j. Dz. U. z 1961 r., Nr 18, poz. 94 z późn. zm.).

Zgodnie z niespornymi ustaleniami dokonanymi w postępowaniu administracyjnym działka:

* nr 425/5 stanowi własność Skarbu Państwa i pozostaje we władaniu Wydziału Gospodarki Komunalnej, Inwestycji i Dróg Urzędu Miejskiego w Rz.,

* nr 453/8 stanowi własność Gminy Miasto Rz. i pozostaje w wieczystym użytkowaniu H. B.,

* nr 453/9 stanowi własność Skarbu Państwa i pozostaje w wieczystym użytkowaniu RzZakładu Energetycznego S.A. w Rz.,

* nr 480/13, 480/14 i 480/19 stanowią własność H. B.

Realizując nakaz z art. 134 p.p.s.a. Sąd częściowo skargę uwzględnił, aczkolwiek z innych powodów niż w niej podniesione. Warunkiem poprawności prowadzonego postępowania administracyjnego jest zachowanie zasady obiektywizmu działania. Obiektywizmowi temu służyć mają w Kodeksie postępowania administracyjnego różne instytucje. Podstawową jest jednak wyłączenie pracownika organu administracji, po to aby udział pracownika pozostającego w sytuacji opisanej dyspozycją art. 24 § 1 Kpa nie wpływał na przebieg postępowania i ewentualnie nie wypaczał istoty zapadłego w postępowaniu rozstrzygnięcia. Decyzja Prezydenta Miasta Rz. w części dotyczącej działek 452/5 i 453/8 standardu tego nie spełnia, gdyż wydana jest przez osobę (pracownika), który powinien podlegać wyłączeniu, bo pozostaje ze stroną (Gminą Rz. jako właścicielem, bądź jednostką władającą nieruchomością objętej postępowaniem zwrotowym) w takim stosunku prawnym, że wynik sprawy może mieć wpływ na jego prawa lub obowiązki. Jak wskazano wyżej poza sporem pozostaje, że działka 452/5 stanowi własność Skarbu Państwa i pozostaje we władaniu Wydziału Gospodarki Komunalnej, Inwestycji i Dróg Urzędu Miejskiego w Rz., a działka 453/8 stanowi własność Gminy Miasto Rz. i pozostaje w wieczystym użytkowaniu H. B.. Prezydent Miasta Rz. działając, jako Starosta Grodzki orzeka w postępowaniu zwrotowym co do nieruchomości Gminy Rz., więc jednostki, dla której jest organem działającym w jej imieniu. Taki układ kompetencji do orzekania o zwrocie i reprezentowanie interesu gminy musi być oceniony negatywnie i wskazuje, że zaskarżona decyzja Wojewody i poprzedzająca ją decyzja Prezydenta Miasta Rz. działającego jako Starosta Grodzki, dotknięte są w części wadą skutkującą koniecznością wyeliminowania ich z obrotu prawnego. Decyzja Prezydenta Miasta Rz. wydana została przez pracownika podlegającego wyłączeniu, zatem utrzymująca taką decyzję w mocy, decyzja organu II instancji jest również decyzją wadliwą. Podobny do niniejszego pogląd wyrażony został w orzecznictwie, które stoi na stanowisku, że w postępowaniu o zwrot nieruchomości, która jest własnością miasta na prawach powiatu prezydent tego miasta jako organ wykonawczy miasta i reprezentujący je na zewnątrz oraz także jako pracownik urzędu miasta, a jednocześnie sprawujący funkcję starosty podlega wyłączeniu na podstawie art. 24 §1 i 4 Kpa, co w konsekwencji wyłącza upoważnienie przez niego do załatwienia tej sprawy jego zastępcę i pozostałych urzędników, pracowników urzędu miasta (tak: uchwała NSA z dnia 19 maja 2003r., sygn. OPK 1/03, pub. ONSA 4/03, poz. 75).

Biorąc pod uwagę powyższe Sąd uchylił decyzję organów I i II instancji w części dotyczącej działek 452/5 i 453/8 mając na uwadze treść art. 145 §1 lit. b) ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, bowiem wydanie decyzji przez pracownika podlegającego wyłączeni na podstawie art. 24 Kpa stanowi podstawę wznowienia postępowania określoną w art. 145 §1 pkt 3 Kpa.

Kontrolując zaskarżoną decyzję w części, w jakiej dotyczy ona działek nr 453/9, 480/13, 480/14 i 480/19 stwierdzić należy, że w tym zakresie skarga na uwzględnienie nie zasługuje.

Przepis art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami przewiduje, że roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust. 3, nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życic tej ustawy nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej.

W sprawie nie budzi żadnych wątpliwości, że działka oznaczona nr 453/9 stanowi własność Skarbu Państwa i pozostaje w wieczystym użytkowaniu Zakładu Energetycznego S.A. w Rzeszowie. Rz. Zakład Energetyczny stał się wieczystym użytkownikiem tej działki i właścicielem zlokalizowanej na niej stacji transformatorowej z dniem 5 grudnia 1990 r., co zostało stwierdzone decyzją Wojewody Rz. z dnia [...] czerwca 1992 r., Nr [...]. Do 1994 r. wieczysty użytkownik był przedsiębiorstwem państwowym, a od 1994 r. stał się spółką akcyjną. Prawo wieczystego użytkowania tej działki zostało ujawnione w księdze wieczystej nr 27.087 prowadzonej przez Sąd Rejonowy w Rzeszowie w dniu 6 października 1992 r. Taki stan faktyczny sprawy skutkować musi stwierdzeniem, że żądanie zwrotu działki nr 453/9 w świetle brzmienia przepisu art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami nie może zostać uwzględnione.

Działki oznaczone nr 480/13, 480/14 i 480/19, których częściowego zwrotu domagają się wnioskodawcy stanowią obecnie własność H. B.. W dniu wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami to jest w dniu 1 stycznia 1998 r. części tych działek odpowiadające działkom wywłaszczonym stanowiły własność Skarbu Państwa i pozostawały w użytkowaniu wieczystym H. B. na podstawie aktu notarialnego sporządzonego w Kancelarii Notarialnej notariusza L. K. w dniu 20 sierpnia 1996 r., Rep. A nr [...]. Prawo wieczystego użytkowania tych działek zostało ujawnione w księdze wieczystej nr [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy w Rzeszowie w dniu 9 września 1996 r. Taki stan faktyczny sprawy skutkować musi stwierdzeniem, że żądanie zwrotu części działek nr 480/13, 480/14 i 480/19 w świetle brzmienia przepisu art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami nie może zostać uwzględnione. Obecnie stan prawny tych działek jest nieco inny, bowiem H. B. jest ich właścicielem ale sytuacja ta tym bardziej uniemożliwia zwrot tych nieruchomości, bowiem nie stanowią one już własności ani Skarbu Państwa ani jakiejkolwiek gminy.

Co do działki nr 451/2 obr. 213 Rz.-B. skarżące jeszcze na etapie postępowania administracyjnego cofnęły swój wniosek o jej zwrot, bowiem nie była ona objęta decyzją wywłaszczeniową i jako jej właściciel wpisany jest w dalszym ciągu poprzednik prawny wnioskodawczyń E. R.

Odnosząc się do zarzutów ze skargi stwierdzić należy, że kwestionują one zasadność decyzji o wywłaszczeniu przedmiotowych nieruchomości. Decyzja ta może zostać ewentualnie poddana kontroli w ramach jednego z nadzwyczajnych postępowań administracyjnych służących wzruszaniu ostatecznych decyzji administracyjnych.

Mając na uwadze powyższe okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) orzekł, jak w punkcie II sentencji wyroku. O kosztach orzekł Sąd po myśli przepisu art. 200 powołanej wcześniej ustawy.