Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 140/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-03-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6170 Adwokaci i aplikanci adwokaccy
Hasła tematyczne: Zawody prawnicze
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 78d ust. 2, ust. 5, ust. 6, ust. 7, ust. 8, art. 78e ust. 2 do ust. 4, art. 78h ust. 10
journal: Dz.U. 2009 nr 146 poz 1188
law: Ustawa z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze - tekst jednolity.
article: art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: par. 5
journal: Dz.U. 2009 nr 164 poz 1314
law: Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 września 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do  spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Zalewski (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Zbigniew Rudnicki Sędzia WSA Dorota Wdowiak Protokolant st. sekr. sąd. Agnieszka Gajewiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 marca 2014 r. sprawy ze skargi J. G. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia Nr [...] przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu adwokackiego, który został przeprowadzony w dniach [...]-[...] marca 2013 r. z dnia [...] listopada 2013 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu adwokackiego oddala skargę


UZASADNIENIE

I. Stan sprawy przedstawia się następująco:

1. Komisja Egzaminacyjna Nr 1 do przeprowadzenia egzaminu adwokackiego z siedzibą w K. uchwałą nr [...] z dnia [...] kwietnia 2013 r. stwierdziła, że J. G. – dalej: "Skarżący" uzyskał wynik negatywny z egzaminu adwokackiego. W uzasadnieniu wskazano, że egzaminowany uzyskał następujące oceny: z części pierwszej, drugiej i trzeciej dostateczne, z części piątej dobrą i z części czwartej niedostateczną. Powołując się na przepis art. 78f ust. 1 ustawy z dnia 26.05. 1982 r. - Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2009, Nr 146, poz. 1188 ze zm.), Komisja stwierdziła, że egzaminowany uzyskał wynik negatywny z egzaminu adwokackiego.

2. W odwołaniu od powyższej uchwały Skarżący zarzucił jej naruszenie art. 78e pkt 2 ustawy Prawo o adwokaturze poprzez dokonanie oceny czwartej części egzaminu adwokackiego bez wszechstronnego rozważenia sporządzonej przez Skarżącego umowy w zakresie zachowania wymogów formalnych, właściwości zastosowanych przepisów prawa i umiejętności ich interpretacji, poprawności zaproponowanego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu reprezentowanej strony i wystawienie oceny niedostatecznej, co z kolei skutkowało ustaleniem negatywnego wyniku egzaminu adwokackiego, podczas gdy Skarżący sporządził ważną umowę dostawy, zgodnie z założeniami zawartymi w zadaniu z czwartej części egzaminu adwokackiego, a nadto spełniającą ustawowe kryteria oceny pracy egzaminacyjnej.

Podnosząc powyższe, Skarżący wniósł o zmianę ocen cząstkowych z zadania z czwartej części egzaminu adwokackiego na oceny pozytywne, a w konsekwencji na podstawie art. 138 § 1 pkt. 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity - Dz. U. z 2013 r., poz. 267) dalej: "k.p.a." w zw. z art. 78h ust. 12 ustawy - Prawo o adwokaturze wniósł o uchylenie zaskarżonej uchwały w całości i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez ustalenie pozytywnego wyniku egzaminu adwokackiego.

3. Komisja Egzaminacyjna II Stopnia nr 2 przy Ministrze Sprawiedliwości uchwałą z dnia [...] listopada 2013 r. nr [...] utrzymała w mocy uchwałę z dnia [...] kwietnia 2013 r. W uzasadnieniu uchwały organ wyjaśnił, że w ramach zadania z prawa gospodarczego - czwartej części egzaminu adwokackiego - należało sporządzić umowę dostawy listew przypodłogowych przyjmując następujące założenia:

1) Odbiorca jest osobą fizyczną prowadzącą działalność gospodarczą.

2) Dostawca jest osobą prawną działającą w prawnej formie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością.

3) Tekst umowy jest przygotowywany na zlecenie odbiorcy.

4) Strony umowy zawierają ją w ścisłym związku z prowadzoną przez siebie działalnością gospodarczą w ramach swoich przedsiębiorstw.

5) Surowiec niezbędny do wykonania przedmiotu umowy, którym będzie drewno egzotyczne, zostanie dostarczony przez odbiorcę.

6) Strony umówią się, że sposób wytworzenia przedmiotu dostawy nastąpi według dokumentacji technologicznej dostarczonej przez odbiorcę.

7) Strony umówią się, co do periodycznego dostarczania przedmiotu umowy przez dostawcę.

8) W umowie należy zabezpieczyć interesy obu stron, na wypadek niewykonania lub nienależytego wykonania umowy, w szczególności strony zlecającej przygotowanie umowy.

9) Terminy, obowiązki i uprawnienia stron umowy zostaną uregulowane w samej umowie, przy czym cena zostanie określona przez wskazanie podstaw do jej ustalenia.

10) Ewentualne załączniki do umowy oraz powołane w umowie dokumenty powinny zostać w niej opisane, z wyłączeniem dokumentacji technologicznej, w sposób pozwalający na ustalenie ich istotnej treści na podstawie samej umowy.

11) W umowie należy powołać dokumenty wskazujące umocowanie osób działających w imieniu spółki z o.o. oraz dokumenty identyfikujące osobę fizyczną, składających swe podpisy pod umową.

Zgodnie z poleceniem zdający mógł samodzielnie obrać brakujące elementy stanu faktycznego, a w swej pracy przedstawić wykaz tych założeń. Umowę mógł też wzbogacić o obrane samodzielnie postanowienia dodatkowe, bez uchybienia podanym wyżej założeniom. W każdym miejscu niezbędnego podpisu należało wpisać słowo "podpis" wraz z zaznaczeniem, czyj jest to podpis.

W swoich uwagach egzaminatorzy wytknęli Skarżącemu następujące uchybienia:

a) co do zachowania wymogów formalnych:

- według egzaminatora J. P. - cena ustalona w umowie nie pozwala na jednoznaczną ocenę wysokości zapłaty;

- według egzaminatora G. M. - nie zostały zachowane wymogi formalne, gdyż w miejscu na podpis dostawcy nie podano nazwisk członków zarządu. Nie opisano w umowie dokumentu, z którego wynika sposób reprezentacji spółki i nie wskazano osób ją reprezentujących.

b) co do prawidłowości zastosowanych przepisów i umiejętności ich interpretacji:

- według egzaminatora J. P. - prawa i obowiązki stron określono symbolicznie. Projekt umowy nie odpowiada założeniom pracy;

- według egzaminatora G. M. - autor pracy nie zrozumiał istoty umowy dostawy, skoro nie zawarł w umowie terminów periodycznego dostarczania wyrobów

c) co do poprawności zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia z uwzględnieniem interesu strony, którą reprezentuje:

- według egzaminatora J. P. - umowa mało przejrzysta. Autor pracy nie potrafi sporządzać umów.

- według egzaminatora G. M. - nie wskazano w umowie terminu dostarczania surowca oraz terminów periodycznego dostarczania wyrobów. Zastrzeżenia budzi sposób określenia ceny, gdyż nie wiadomo w jaki sposób ma być ustalona cena rynkowa surowca.

W końcowych uwagach egzaminator J. P. ocenił, że praca jest mało staranna, zaś egzaminator G. M. uznał, że pracę napisano poprawnym językiem, ale razi lapidarność treści i brak inwencji przy formułowaniu postanowień fakultatywnych.

W ocenie Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia Nr 2 zarzuty, które zostały podniesione w odwołaniu nie powodują, że wniesiony środek zaskarżenia zasługuje na uwzględnienie.

Skarżący w odwołaniu wskazał, że sporządził umowę w której zachowano wszystkie wymogi formalne, jednak organ odwoławczy stwierdził, że samo sporządzenie ważnej umowy dostawy zawierającej elementy przedmiotowo istotne, nie jest wystarczające dla uzyskania oceny dostatecznej z egzaminu adwokackiego z zakresu prawa gospodarczego. Praca egzaminacyjna powinna być napisana zgodnie z poleceniem, to jest zawierać wszystkie elementy, które zgodnie z zadaniem polecono w niej zawrzeć. Dla oceny pozytywnej, konieczne jest sporządzenie umowy ważnej oraz wykonanie innych założeń zadania, przy czym nie jest niezbędne spełnienie ich wszystkich, o ile treść tych, które uwzględniono, jest prawidłowa i wskazuje, że zdający może w sposób samodzielny wykonywać zawód adwokata.

Zdaniem Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia rację mają egzaminatorzy, że Skarżący powinien w umowie wskazać z imienia i nazwiska osoby upoważnione do łącznej reprezentacji spółki oraz że zgodnie z założeniem zadania, należało w każdym miejscu niezbędnego podpisu wpisać słowo "podpis", wraz z zaznaczeniem, czyj to jest podpis, czego Skarżący nie uczynił, a co należy uznać za uchybienie, które w praktyce uniemożliwiłoby ocenę, czy umowę zawarły w imieniu spółki osoby upoważnione do jej reprezentacji, a tym samym ocenę czy umowa jest ważna. Samo podanie, że spółkę reprezentuje dwóch członków zarządu, bez wpisania w umowie ich danych personalnych, wbrew stanowisku Skarżącego nie jest wystarczające. Co do odbiorcy powołano się na wpis do "centralnej ewidencji gospodarczej", zamiast do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej. W ocenie organu odwoławczego nie do przyjęcia jest tłumaczenie przez Skarżącego tego błędu, tym że nazwa "Centralna Ewidencja i Informacja o Działalności Gospodarczej" jest "językowo niezgrabna", a skrót jej "niezręczny do zapamiętania". Ponadto w umowie nie powołano dokumentów identyfikujących osoby fizyczne składających swe podpisy pod umową, co wymagane było wprost w zadaniu egzaminacyjnym.

Organ odwoławczy podzielił stanowisko egzaminatorów, że Skarżący nieprawidłowo określił ceny. Komisja Egzaminacyjna II Stopnia stwierdziła, że wprowadzone przez Skarżącego do umowy postanowienie w zakresie określenia ceny, jako niewpływające na ważność umowy, która winna być interpretowana z uwzględnieniem zgodnego celu stron umowy, mogłoby jedynie wpłynąć na obniżenie oceny, nie zaś prowadzić do dyskwalifikacji pracy w wyniku nieuprawnionego stwierdzenia, iż umowę należy uznać za nieważną. W obecnym stanie prawnym brak ustalenia ceny należy traktować jako brak elementu przedmiotowego istotnego umowy sprzedaży, co znajduje zastosowanie również przy umowie dostawy, nie należy jednak utożsamiać takiej sytuacji z samym brakiem wyraźnego określenia ceny, bowiem możliwe jest jej określenie w sposób dorozumiany (per facta concludentia), co oznacza jej uzgodnienie (por. J. Skąpski [w] System prawa cywilnego, t. 3, cz. 2, s. 52-53). Zatem określenie w umowie, jak to uczynił Skarżący, że cena będzie stanowiła "30% wartości dostarczonego surowca ustalonego na podstawie cen rynkowych na dzień odbioru", nie skutkuje nieważnością umowy, ale taki zapis budzi poważne wątpliwości interpretacyjne.

Organ odwoławczy zgodził się z rozważaniami Skarżącego dotyczącymi ceny zawartymi w odwołaniu i dopuszczalne jest określenie ceny poprzez posłużenie się klauzulą "według ceny rynkowej", a tak ustalona cena odpowiada dyspozycji art. 536 § 1 k.c., jednak stwierdził, że wybór takiego sposobu oznaczenia ceny wymaga od stron bliższego wskazania zdarzeń będących podstawą ustalenia wielkości zobowiązania ciążącego z tytułu umowy na kupującym (odbiorcy), czego Skarżący w sporządzonej przez siebie umowie nie uczynił.

Organ odwoławczy zgodził się z prezentowanym w odwołaniu stanowiskiem, iż zastosowanie ma tu reguła interpretacyjna zawarta w § 2 art. 536 k.c. odnosząca się do sytuacji, kiedy przy przyjęciu przez strony techniki określania ceny według stosowania klauzul odnoszących się do ustalania cen przyjętych w stosunkach danego rodzaju (np. cena rynkowa), poczytuje się w razie wątpliwości, że strony obejmowały swoim zamiarem cenę obowiązującą w miejscu i czasie, gdy rzecz ma być wydana, stwierdził jednak, że określenia ceny w taki sposób, jak w umowie, nie można uznać za prawidłowe wykonanie polecenia zadania egzaminacyjnego, zgodnie z którym należało wskazać podstawy do ustalenia ceny. Przyjęte zostało bowiem w orzecznictwie, że podstawy do ustalenia ceny muszą być stabilne i konkretne oraz jednoznacznie określone. Zdaniem Komisji egzaminacyjnej II Stopnia wadliwym jest ustalenie ceny przez Skarżącego w umowie poprzez odwołanie się do wartości surowca, skoro surowiec dostarcza, zgodnie z założeniem zadania egzaminacyjnego, odbiorca.

Organ odwoławczy wskazał również, że Skarżący w umowie nie określił też innych, niezbędnych elementów umowy dostawy, to jest ilości listew, które mają być wytworzone i dostarczone, ani też nie określił ich rodzaju, czy chociażby wymiarów, co czyni umowę dostawy nieważną, bowiem wbrew stanowisku Skarżącego zawartemu w odwołaniu, ilość przedmiotu świadczenia w umowie dostawy stanowi essentialia negotii tej umowy.

W ocenie organu rację ma Skarżący, że strony umowy mogły swobodnie ustalić terminy periodycznego dostarczania wytworzonych rzeczy, ale ustalenia te powinny zostać zapisane w samej umowie. Nieprawidłowym jest tu uregulowanie dotyczące kwestii ilości i terminów dostaw zawarte w § 3 umowy, zgodnie z którym rzeczy będą dostarczane zgodnie z zamówieniem kupującego dokonanym w dniu sprzedaży. Taki zapis wskazuje raczej na zawarcie przez strony umowy ramowej, a nie umowy dostawy, będącej przedmiotem zadania egzaminacyjnego. Tym samym w umowie nie zrealizowano też polecenia zadania egzaminacyjnego, co do ustalenia periodyczności dostaw. Żaden zapis umowy nie odnosi się nawet do tego pojęcia, a zatem nie można stwierdzić, czy Skarżący zna i rozumie to pojęcie i umiałby w praktyce sformułować postanowienie umowy dostawy, w którym strony umówiłyby się co do periodycznego dostarczania przedmiotu umowy.

Organ odwoławczy zarzucił ponadto, że w umowie Skarżący nie uregulował terminów i sposobu ani miejsca dostawy, które to elementy, zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądowym i arbitrażowym, stanowią niezbędną treść umowy dostawy. Nie uregulowano również procedury dostarczania surowca na listwy, który ma dostarczyć odbiorca. Wskazał, że skoro zgodnie z poleceniem zadania egzaminacyjnego, terminy, obowiązki i uprawnienia stron powinny być uregulowane w samej umowie, a Skarżący w sporządzonej umowie nie zawarł zapisów zobowiązujących dostawcę do sprawdzenia jakości surowca (art. 607 k.c.), regulujących uprawnienia kontrolne odbiorcy (art. 608 § 2 k.c.), rękojmię dostawcy (art. 609 k.c.), uprawniających odbiorcę do odstąpienia od umowy w przypadku opóźnienia rozpoczęcia produkcji (art. 610 k.c.), czy uprawnienia odbiorcy w przypadku stwierdzenia wadliwego wykonywania przedmiotu umowy (art. 611 k.c.), to uznać należało, że również w tym zakresie Skarżący nie wykonał zadania egzaminacyjnego.

Organ odwoławczy wskazał, że Skarżący w umowie wprowadził wiele postanowień fakultatywnych i wskazał tu na kary umowne, obciążenie kosztami transportu i ubezpieczenia dostawcy i zawarcie klauzuli, że do spraw nieuregulowanych zastosowanie mają przepisy kodeksu cywilnego. Tymczasem postanowienia umowy dotyczące kar umownych są wadliwe. Kary umowne ustanowiono w § 10 umowy wyłącznie na rzecz dostawcy (za zwłokę odbiorcy, za odstąpienie od umowy przez dostawcę z powodu okoliczności za które odpowiada odbiorca i za zwłokę w odbiorze), co jest niezgodne z interesem odbiorcy, którego przecież reprezentował zdający. Zapis § 10 punkt a, zobowiązujący odbiorcę do zapłaty kary umownej za zwłokę, w sytuacji gdy w świetle umowy zobowiązany jest on do zapłaty ceny, może okazać się, z uwagi na kategoryczne brzmienie art. 483 § 1 k.c. bezwzględnie nieważny, jako zastrzeżenie kary umownej co do zobowiązania pieniężnego. Dodatkowo wskazał, że wątpliwości budzi uregulowanie wysokości kary umownej jako stanowiącej "15% wartości towaru będącego przedmiotem umowy, a 5% łącznej wartości umownej wyrobów", czy "15% łącznej wartości umownej wyrobów". Zapis taki jest niejasny. W oparciu o niego, zważywszy także, że w umowie brak precyzyjnych kryteriów ustalania ceny, wyliczenie kary umownej byłoby wręcz niemożliwe.

W ocenie organu odwoławczego chybiony jest zarzut Skarżącego, że zadanie egzaminacyjne było nieprawidłowo sformułowane, ponieważ zdający miał przygotować umowę na zlecenie odbiorcy, a polecono mu zabezpieczyć interesy obu stron umowy. W ocenie organu odwoławczego wbrew stanowisku zaprezentowanemu w odwołaniu nie zachodzi tu żadna wewnętrzna sprzeczność, bowiem zgodnie z art. 3531 k.c. strony mogą ułożyć stosunek prawny według swego uznania, ale nieekwiwalentność sytuacji prawnej stron umowy musi stanowić wyraz woli stron umowy. Skoro w zadaniu egzaminacyjnym przyjęto, że umowa ma zabezpieczać interesy obu stron na wypadek niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania, to należy uznać, że kwestia ta objęta była wolą stron umowy i postanowienia dotyczące kar umownych, sformułowane przez Skarżącego jako naruszające równowagę stron, są sprzeczne z ich wolą.

Podsumowując organ odwoławczy przychylił się do oceny egzaminatorów, twierdząc, że uchybienia popełnione przez Skarżącego świadczą o tym, że sporządzona przez niego umowa zawiera błędy przemawiające za nieznajomością i nieumiejętnością stosowania prawa w stopniu niepozwalającym na postawienie oceny dostatecznej. Sporządzona przez Skarżącego umowa świadczy także o nieumiejętności dostrzegania i regulowania przez niego problemów, które przy konstruowaniu umowy powinny być dostrzeżone. Argumenty podniesione w treści odwołania nie są zasadne. Umowa dotknięta jest poważnymi mankamentami, które dyskwalifikują pracę egzaminacyjną Skarżącego całkowicie. Praca powinna zostać oceniona na ocenę niedostateczną.

Komisja odwoławcza podzieliła zatem ocenę niedostateczną wystawioną przez Komisję Egzaminacyjną. Zdaniem organu II instancji Komisja Egzaminacyjna dokonała prawidłowej oceny dowodów, a decyzja uzasadniona została w sposób wyczerpujący. Skoro odwołanie od oceny z części czwartej egzaminu adwokackiego, tj. zadania z zakresu prawa gospodarczego okazało się niezasadne, to Skarżący nie uzyskał pozytywnego wyniku z egzaminu adwokackiego, albowiem z czwartej jego części uzyskał on ocenę negatywną. Fakt ten skutkuje podjęciem uchwały o utrzymaniu w mocy zaskarżonej uchwały.

4. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, Skarżący wniósł o jej uchylenie oraz poprzedzającej ją uchwały organu pierwszej instancji. Zaskarżonej uchwale zarzucił naruszenie:

1) art. 7, 77 § 1, art. 80 k.p.a., w zw. z art. 140 k.p.a. i art. 78h ust. 12 Prawa o adwokaturze poprzez zaniechanie dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, w którym zaproponowane przez Skarżącego rozwiązanie zadania z zakresu prawa gospodarczego w istocie spełniało wszystkie kryteria poprawności określone w art. 78e ust. 2 Prawa o adwokaturze, a w konsekwencji załatwienie sprawy z pominięciem słusznego interesu Skarżącego, a nadto naruszenie zasady prawdy obiektywnej i wewnętrzną sprzeczność uzasadnienia zaskarżonej uchwały, polegająca na m. in. na jednoczesnym uznaniu, że wprowadzony sposób określenia ceny w zaproponowanym przez Skarżącego rozwiązaniu zadania egzaminacyjnego z części czwartej egzaminu adwokackiego (zadanie z prawa gospodarczego), z jednej strony nie powoduje sam z siebie nieważności umowy, a z drugiej zaś uznanie, że przyjęty sposób określenia ceny nie może zostać uznany za prawidłowy;

2) art. 6 k.p.a. w zw. z art. 78h ust. 12 Prawa o adwokaturze poprzez ustalenie przez Komisję II stopnia, że przygotowana przez Skarżącego umowa nie spełnia wymogów formalnych w zakresie właściwego oznaczenia stron umowy i osób reprezentujących spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością, w sytuacji, gdy egzaminowany spełnił wymogi przewidziane w Kodeksie spółek handlowych oraz wynikające z treści zadania egzaminacyjnego, a popełnione przez niego błędy, stanowią oczywistą omyłkę pisarską;

3) art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 78h ust. 12 Prawa o adwokaturze, poprzez niewłaściwe uzasadnienie uchwały i nieustosunkowanie się do wszystkich zarzutów podniesionych w odwołaniu, co stanowi naruszenie prawa procesowego w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy;

4) art. 78e pkt 12 Prawa o adwokaturze poprzez dokonanie nieprawidłowej oceny rozwiązania zadania z czwartej części egzaminu adwokackiego i pominięcie, że zaproponowane przez Skarżącego rozwiązanie spełnia założenia zawarte w zadaniu egzaminacyjnym oraz odpowiada wymogom prawa i uwzględnia interes reprezentowanej strony;

5) art. 15, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 78d ust. 10 pkt 1 lit. a-d i pkt 2 Prawa o adwokaturze poprzez nierozpoznanie sprawy z uwzględnieniem wszystkich kryteriów oceny pracy egzaminacyjnej na egzaminie adwokackim;

6) art. 139 k.p.a. w zw. z art. 78h ust. 12 Prawa o adwokaturze poprzez naruszenie zakazu pogarszania sytuacji procesowej strony Skarżącej, przejawiające się w poczynieniu w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały ustaleń bardziej niekorzystnych dla Skarżącego niż w uzasadnieniu uchwały Komisji Egzaminacyjnej,

7) art. 78d ust. 1 i 10 oraz art. 78e ust. 2 Prawa o adwokaturze poprzez ich błędne zastosowanie i pominięcie przy dokonaniu oceny pracy egzaminacyjnej Skarżącego kryteriów i skali ocen, zawartych w przywołanych przepisach.

5. W odpowiedzi na skargę Komisja Egzaminacyjna II Stopnia podtrzymała dotychczasowe stanowisko twierdząc, że zarzuty skargi nie są zasadne, wnosiła o jej oddalenie.

II. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

1. Na wstępie wyjaśnić należy, iż zgodnie z przepisem art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, ze zm.), kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów, wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) - dalej: "p.p.s.a.", sprawowana jest przez sądy administracyjne w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracji publicznej konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, lub ewentualnie ustalenie, że decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 lit. a-c p.p.s.a.).

2. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Wykładnia powołanego przepisu wskazuje, że Sąd ma nie tylko prawo, ale i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony. Z drugiej jednak strony, granicą praw i obowiązków Sądu, wyznaczoną w art. 134 § 1 p.p.s.a. jest zakaz wkraczania w sprawę nową. Granice te zaś wyznaczone są dwoma aspektami, mianowicie: legalnością działań organu oraz całokształtem aspektów prawnych tego stosunku prawnego, który był objęty treścią zaskarżonego rozstrzygnięcia.

3. Rozpoznając sprawę według powyższych kryteriów należy uznać, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

4. Zgodnie z art. 78d ust. 2 ustawy Prawo o adwokaturze egzamin adwokacki składa się z pięciu części pisemnych. Pierwsza część egzaminu adwokackiego polega na rozwiązaniu testu składającego się z zestawu 100 pytań zawierających po trzy propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa oraz z karty odpowiedzi (art. 78d ust. 3 ustawy).

Druga część egzaminu adwokackiego, zgodnie z art. 78d ust. 5 Prawa o adwokaturze, polega na rozwiązaniu zadania z zakresu prawa karnego polegającego na przygotowaniu aktu oskarżenia lub apelacji, albo w przypadku uznania, iż brak jest podstaw do ich wniesienia, na sporządzeniu opinii prawnej w oparciu o opracowane na potrzeby egzaminu akta lub przedstawiony stan faktyczny.

Trzecia część egzaminu adwokackiego (art. 78d ust. 6 Prawa o adwokaturze) polega na rozwiązaniu zadania z zakresu prawa cywilnego polegającego na przygotowaniu pozwu lub wniosku albo apelacji, albo w przypadku uznania, iż brak jest podstaw do ich wniesienia, na sporządzeniu opinii prawnej w oparciu o opracowane na potrzeby egzaminu akta lub przedstawiony stan faktyczny.

Czwarta część egzaminu adwokackiego (art. 78d ust. 7 Prawa o adwokaturze) polega na rozwiązaniu zadania z zakresu prawa gospodarczego polegającego na przygotowaniu umowy albo pozwu lub wniosku albo apelacji, a w przypadku uznania, iż brak jest podstaw do ich wniesienia, na sporządzeniu opinii prawnej w oparciu o opracowane na potrzeby egzaminu akta lub przedstawiony stan faktyczny.

Piąta część egzaminu adwokackiego (art. 78d ust. 8 Prawa o adwokaturze) polega na rozwiązaniu zadania z zakresu prawa administracyjnego polegającego na przygotowaniu skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego lub skargi kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego albo w przypadku uznania, iż brak jest podstaw do ich wniesienia, na sporządzeniu opinii prawnej w oparciu o opracowane na potrzeby egzaminu akta lub przedstawiony stan faktyczny.

Egzamin został przeprowadzony w kolejności i w podziale na części wskazane w wymienionych przepisach oraz ocenę prac oparto na przepisach według stanu prawnego obowiązującego w dniu egzaminu.

5. Egzamin został przeprowadzony także zgodnie z trybem określonym w Rozdziale 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 września 2009 r. w sprawie przeprowadzania egzaminu adwokackiego (Dz. U. Nr 163, poz. 1301 ze zm.). Podane w przepisach tego rozporządzenia czasy na poszczególne części egzaminu były zachowane. Także pozostałe wymagania co do przeprowadzenia egzaminu odpowiadały określonym w Rozdziale 4 wymienionego rozporządzenia.

Podczas rozwiązywania zadań z części drugiej do piątej egzaminu adwokackiego zdający mogli korzystać z tekstów aktów prawnych i komentarzy oraz orzecznictwa (art. 78d ust. 12 Prawa o adwokaturze).

6. Z przebiegu egzaminu adwokackiego sporządzono niezwłocznie protokół, zgodnie z art. 78g ust. 1 Prawa o adwokaturze który podpisali członkowie komisji egzaminacyjnej uczestniczący w egzaminie adwokackim.

Z kolei Komisja II Stopnia zgodnie z § 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 września 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu adwokackiego (Dz. U. Nr 164, poz. 1315) odbyła posiedzenia, na których jej członkowie wskazani przez przewodniczącego sporządzili dla konkretnych odwołań opinie odnoszące się wyłącznie do poszczególnych zarzutów podnoszonych w odwołaniach.

7. Zgodnie z art. 78e ust. 2 do ust. 4 ustawy Prawo o adwokaturze oceny rozwiązania każdego z zadań z części drugiej do piątej egzaminu adwokackiego dokonują niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy z dziedzin prawa, których dotyczy praca pisemna, jeden spośród wskazanych przez Ministra Sprawiedliwości, drugi spośród wskazanych przez Naczelną Radę Adwokacką biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje. Każdy z egzaminatorów sprawdzających pracę pisemną wystawia ocenę cząstkową i sporządza pisemne uzasadnienie wystawionej oceny cząstkowej i przekazuje je niezwłocznie przewodniczącemu komisji egzaminacyjnej, który załącza wszystkie uzasadnienia ocen cząstkowych dotyczące prac zdającego do protokołu z przebiegu egzaminu adwokackiego. Ostateczną ocenę z pracy pisemnej z danego zadania z części drugiej do piątej egzaminu adwokackiego stanowi średnia ocen cząstkowych przyznanych przez każdego z egzaminatorów.

8. Egzaminatorzy oceniający pracę Skarżącego z prawa gospodarczego wydali oceny cząstkowe 2 i 2, co skutkowało, że średnia arytmetyczna z wystawionych ocen cząstkowych była oceną negatywną.

9. Rozstrzygnięcia podejmowane w sprawie ustalenia wyniku egzaminu adwokackiego są rozstrzygnięciami o charakterze uznaniowym. Oznacza to, iż egzaminatorzy i komisje podejmujące uchwały, w ramach posiadanej profesjonalnej wiedzy ustalają wyniki zdających przy zachowaniu pewnego luzu decyzyjnego, co oznacza, iż w konkretnym przypadku kontrola Sądu obejmuje zbadanie, czy nie zostały przekroczone granice uznania oraz czy organ nie dopuścił się istotnych uchybień w procesie oceny pracy i czy odniósł się do wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia. Sąd w takim zakresie dokonał w niniejszej sprawie kontroli stwierdzającej, iż zaskarżona uchwała została podjęta z uwzględnieniem obowiązującego prawa i stanu faktycznego sprawy.

10. W szczególności za chybiony uznać należy zarzut zaniechania przez organ dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. W uzasadnieniu zaskarżonej uchwały organ dokonał analizy wszystkich błędów pracy Skarżącego z zakresu prawa gospodarczego i uczynił to mając na uwadze ustawowe kryteria oceny.

Uzasadnienie uchwały wyjaśnia powody jej podjęcia. Przywołane są stosowne przepisy prawa, zostały wyjaśnione motywy rozstrzygnięcia. Komisja II Stopnia odnosząc się do podnoszonych przez Skarżącego argumentów dokładnie uzasadniła wadliwości sporządzonej przez niego apelacji.

Uzasadnienie uchwały zawiera wszystkie elementy, o których mowa w art. 107 § 3 k.p.a. Wskazano fakty, które organ uznał za udowodnione, dowody na których się oparł, oraz przyczyny z powodu których odmówił racji twierdzeniom Skarżącego. Ponadto wskazać należy, iż zaskarżona uchwała została wydana w oparciu o całokształt materiału dowodowego. Uzasadnienie zaskarżonej uchwały zawiera omówienie nie tylko negatywnych, ale i pozytywnych aspektów pracy Skarżącego z czwartej części egzaminu, przy czym waga tych pierwszych uniemożliwiała wystawienie pozytywnej oceny za tę część. Nietrafnie Skarżący wywodzi o naruszeniu art. 139 k.p.a., albowiem nie pogarsza sytuacji Skarżącego uchwała Komisji II stopnia utrzymująca w mocy uchwałę organu I instancji (por. wyrok NSA z dnia 10 lipca 2012 r., II GSK 195/12).

11. Odnosząc się do zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego są one również niezasadne. Przypomnienia wymaga, że najistotniejszym mankamentem pracy Skarżącego z części czwartej egzaminu było nieprawidłowe wykonanie podstawowego polecenia egzaminacyjnego jakim było sporządzenie umowy dostawy, zgodnie z przepisami prawa i założeniami zadania. W ocenie egzaminatorów, sprawdzających pracę Skarżącego z czwartej części egzaminu adwokackiego, która podzielona została przez Komisję II stopnia, nie spełnia ona wymogów formalnych i nie oddaje istoty umowy dostawy. Sąd podziela powyższą ocenę.

Sąd zgadza się ponadto z ocenę organu, że do najpoważniejszych uchybień pracy egzaminacyjnej Skarżącego należało w szczególności: 1) niewłaściwe określenie osób, uprawnionych do reprezentowania jednej ze stron umowy oraz niewypełnienie polecenia, zawartego w założeniach, polegającego na wpisaniu w każdym miejscu niezbędnego podpisu słowa: "podpis", wraz z zaznaczeniem, czyj to jest podpis oraz błędnym powołaniu się na wpis do "centralnej ewidencji gospodarczej" i nie powołaniu dokumentów identyfikujących osoby fizyczne, składające swe podpisy pod umową, 2) nieprawidłowe określenie ceny, 3) brak określenia w umowie jej niezbędnych elementów dotyczących dostarczanego towaru, 4) nieprawidłowe określenie kwestii terminów dostaw, a w konsekwencji niewypełnienie polecenia zadania egzaminacyjnego, co do ustalenia periodyczności dostaw, 5) brak regulacji co do sposobu i miejsca dostaw oraz procedury dostarczania surowca na listwy, które miał dostarczyć odbiorca 6) nieprawidłowe określenie regulacji dotyczącej kary umownej.

Reasumując opracowane przez Skarżącego rozwiązanie zadania z czwartej części egzaminu adwokackiego nie daje podstaw do stwierdzenia, że egzaminowany w sposób poprawny rozwiązał zadanie egzaminacyjne, jak również, że zastosował właściwe przepisy prawa i wykazał się umiejętnością ich interpretacji, brak było podstaw do wzruszenia uchwały Komisji Egzaminacyjnej ustalającej negatywny wynik egzaminu.

Organ uzasadniając swe stanowisko przywołał konkretne błędy pracy egzaminacyjnej, które podlegały ocenie i rzutowały na podjęte rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu uchwały organ w sposób precyzyjny i nie budzący wątpliwości przedstawił argumenty za uznaniem, iż wynik egzaminu był ustalony prawidłowo. Komisja wnikliwie zebrała i oceniła materiał dowodowy, co odzwierciedla szczegółowe odniesienie się do wszystkich zarzutów odwołania.

Podkreślić ponownie należy, iż Komisja Egzaminacyjna dokonując oceny prac korzysta w tym zakresie ze swoistego "luzu decyzyjnego" i jeżeli jak w tym przypadku, ocena mieści się to w granicach przyjętych przez ustawę (kryterium oceny), to nie może podlegać podważeniu przez organ odwoławczy, zaś Sąd nie jest kolejną komisją egzaminacyjną i nie może zastępować uprawnionych organów powołanych przez Ministra Sprawiedliwości w ich kompetencjach.

12. Zgodnie z przepisem art. 78d ust. 1 ustawy Prawo o adwokaturze egzamin adwokacki polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do egzaminu adwokackiego, do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata, w tym wiedzy z zakresu prawa i umiejętności jej praktycznego zastosowania z zakresu: materialnego i procesowego prawa karnego, materialnego i procesowego prawa wykroczeń, prawa karnego skarbowego, materialnego i procesowego prawa cywilnego, prawa rodzinnego i opiekuńczego, prawa gospodarczego, spółek prawa handlowego, prawa pracy i ubezpieczeń społecznych, materialnego i procesowego prawa administracyjnego, postępowania sądowoadministracyjnego, prawa Unii Europejskiej, prawa konstytucyjnego oraz prawa o ustroju sądów i prokuratur, samorządu adwokackiego i innych organów ochrony prawnej działających w Rzeczypospolitej Polskiej oraz warunków wykonywania zawodu adwokata i etyki tego zawodu.

Cytowany przepis, określając zakres przedmiotowy egzaminu, kładzie nacisk na sprawdzenie przygotowania prawniczego zdającego do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata, w tym wiedzy z zakresu prawa i umiejętności jej praktycznego zastosowania. W związku z tym wymagania stawiane zdającemu nie przewidują odmiennego jego traktowania od takiego jakiemu poddaje się czynnego zawodowo adwokata. Dlatego zdający wykazując się wiedzą prawniczą powinien także wykazać się właściwym przygotowaniem do (jak to określa przepis) samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata. Wiedza w zakresie prawidłowego i zupełnego zastosowania odpowiednich przepisów prawa jest bowiem gwarantem właściwego wykonywania zawodu i na te okoliczności zwróciły uwagę obie Komisje. Egzamin adwokacki jest bowiem dla predestynującego do zawodu adwokata ostatnim sprawdzianem jego umiejętności.

13. Jak trafnie wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 14 grudnia 2011 r. sygn. akt II GSK 695/11: W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego określone w przytoczonym przepisie kryteria muszą być spełnione łącznie, bo tylko wtedy uprawniona jest ocena, że zdający jest przygotowany do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego. Podkreślić bowiem raz jeszcze należy, że egzamin radcowski służy sprawdzeniu przygotowania do samodzielnego i należytego świadczenia pomocy prawnej w celu ochrony prawnej interesów podmiotów, na rzecz, których jest wykonywana. Nie wymaga zatem głębszego wywodu teza, że poprawne rozwiązanie zadania pod względem formalnym i materialnoprawnym, które jednak nie uwzględnia interesu strony, którą zgodnie z zadaniem zdający reprezentuje, świadczy o braku przygotowania do należytego wykonywania zawodu radcy prawnego. Taka sama sytuacja zachodzi wówczas, gdy zaproponowane rozwiązanie nie spełnia kryterium poprawności formalnej czy materialnoprawnej.

Powyższe stanowisko można uznać za utrwalone w orzecznictwie sądów administracyjnych albowiem znajduje w znacznym zakresie oparcie w ocenach prawnych zawartych, między innymi: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 kwietnia 2011 r. sygn. akt VI SA/Wa 225/11, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 marca 2013 r. sygn. akt II GSK 2333/11, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 lipca 2012 r. sygn. akt II GSK 195/12. Ma ona zastosowanie również przy ocenie prawidłowości ustalenia wyników egzaminu adwokackiego.

Przytoczone wyżej poglądy sądów administracyjnych w pełni podziela WSA w Warszawie w składzie orzekającym w niniejszej sprawie, a akceptacja tych poglądów oznacza równocześnie, że skarga i poglądy w niej sformułowane nie zasługują na uwzględnienie.

14. W postępowaniu dotyczącym ustalenia wyniku egzaminu adwokackiego obowiązkiem organów administracyjnych jest ochrona interesu publicznego, który w tym wypadku należy rozumieć jako zapewnienie możliwości wykonywania zawodu zaufania publicznego przez osoby do tego należycie przygotowane

Obie Komisje zbadały sporną pracę Skarżącego wypowiadając się merytorycznie w swoich ocenach. Postępowanie przed Komisją Egzaminacyjną zostało przeprowadzone zgodnie z wymaganiami ustawy Prawo o adwokaturze, co było przedmiotem wcześniejszych omówień. Komisja II Stopnia została powołana przez Ministra Sprawiedliwości w składzie zgodnym z przepisem art. 78h ust. 2 i ust. 3 Prawa o adwokaturze. Żaden z członków Komisji II Stopnia nie podlegał wyłączeniu, a wszyscy jej członkowie złożyli oświadczenia wymagane art. 78h ust. 8 Prawa o adwokaturze. Działanie tej Komisji nie naruszało przepisów rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 września 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu adwokackiego. Z prac Komisji II Stopnia sporządzono protokół stwierdzający podjęcie zaskarżonej uchwały z dnia [...] listopada 2013 r. zgodnie z przepisem art. 78h ust. 10 Prawa o adwokaturze, oraz uchwała ta została podpisana przez wszystkich członków tej Komisji.

15. Stwierdzić należy wobec powyższego, iż zaskarżona uchwała Komisji II stopnia zapadła po wszechstronnym i wnikliwym zbadaniu wszystkich okoliczności sprawy. Przyjęte przez organ odwoławczy stanowisko zostało w sposób wyczerpujący, jasny i konkretny, z powołaniem się na przepisy prawa, wyjaśnione w uzasadnieniu kwestionowanej uchwały.

Reasumując podnieść trzeba, że w przedmiotowej sprawie ocena pracy Skarżącego z zakresu prawa gospodarczego została ustalona prawidłowo, została także uzasadniona w sposób należyty i nie narusza ona zasad swobodnej dowodów.

16. Mając powyższe na uwadze Sąd uznał skargę za bezzasadną i na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.