Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 754/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2007-05-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6305 Zwrot należności celnych
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Kosewska Sędziowie WSA Beata Sokołowska ( spr.) As.sąd. Szymon Widłak Protokolant st. sekr. sąd. Ewa Wąsik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 maja 2007r. przy udziale sprawy ze skargi W. K. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [ ... ] nr [ ... ] w przedmiocie określenia kwoty długu celnego o d d a l a s k a r g ę /-/Sz.Widłak /-/M. Kosewska /-/B.Sokołowska


UZASADNIENIE

W październiku 2000r. funkcjonariusze Działu Operacyjnego Urzędu Celnego przeprowadzili kontrolę dokumentów, na podstawie których w Wydziale Komunikacji Starostwa Powiatowego zarejestrowano różne samochody, w tym pojazd osobowy marki [ ... ]. Jego pierwszej rejestracji dokonano w dniu 17.09.1998r., posługując się m. in. zgłoszeniem celnym SAD z którego wynikało, iż samochód został przedstawiony organowi celnemu i objęty procedurą dopuszczenia do obrotu w Oddziale Celnym. Urząd ten nie potwierdził jednak faktu dokonania czynności celnych, wobec czego dokument SAD uznano za sfałszowany.

Po wszczęciu postępowania w przedmiocie uregulowania sytuacji prawnej spornego pojazdu Naczelnik Urzędu Celnego wydał w dniu 21.11.2003r. decyzję uznającą W. K. i B. K. za dłużników odpowiedzialnych solidarnie za uiszczenie należności celnych z tytułu nielegalnego wprowadzenia samochodu na polski obszar celny.

Po rozpatrzeniu odwołania B. K. Dyrektor Izby Celnej decyzją z dnia 03.06.2004r. uchylił orzeczenie organu I instancji i przekazał mu sprawę do ponownego rozpoznania.

W jego trakcie organ I instancji wydał w dniu 18.10.2005r. decyzję o umorzeniu postępowania wobec B. K. ze względu na niemożność wykazania w jego zachowaniu istnienia przesłanek odpowiedzialności celnej z art. 210 § 3 pkt. 3 Kodeksu celnego.

W dniu [ ... ] Naczelnik Urzędu Celnego wydał - na podstawie art. 207 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 262, 13 § 1, 21, 29, 210 § 1 pkt. 1 i § 3 pkt. 3, 222 § 3, 223 § 4 Kodeksu celnego, art. 26 ustawy z dnia 19.03.2004r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo celne ( Dz. U. Nr 68, poz. 623 ze zm. ) oraz § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24.12.1997r. w sprawie ustanowienia Taryfy celnej ( Dz. U. Nr 158, poz. 1047 ) - decyzję nr [ ... ] stwierdzającą powstanie długu celnego w stosunku do przedmiotowego pojazdu ( od dnia 17.09.1998r. ) i określającą kwotę długu celnego w wysokości 10.426,80 zł wraz z odsetkami w wysokości 20.537,50 zł.

W uzasadnieniu orzeczenia podniesiono, iż z art. 210 § 1 Kodeksu celnego wynika, iż dług celny w przywozie powstaje w wyniku nielegalnego wprowadzenia na polski obszar celny towaru podlegającego należnościom celnym przywozowym. Według art. 210 § 3 ustawy dłużnikami są : osoba dokonująca nielegalnego wprowadzenia, osoby uczestniczące w takim wprowadzeniu ( które wiedziały lub przy zachowaniu należytej staranności mogły się dowiedzieć o nielegalnym charakterze wprowadzenia ) oraz osoby, które nabyły, posiadały lub posiadają towar wprowadzony nielegalnie, jeżeli wiedziały lub mogły się dowiedzieć przy zachowaniu należytej staranności o nielegalnym charakterze wprowadzenia. Organ celny I instancji uznał, iż sporny pojazd został wprowadzony na polski obszar celny nielegalnie ze względu na pominięcie obowiązku polegającego na jego przedstawieniu polskiemu organowi. Został on wyrejestrowany z terenu Niemiec w dniu 19.08.1998r. i zarejestrowany w Polsce w dniu 17.09.1998r. na podstawie fałszywego dokumentu odprawy celnej, mającego potwierdzać dokonanie importu zgodnie z przepisami prawa. W toku prowadzonego postępowania nie ustalono ostatecznie osoby, która dokonała nielegalnego wprowadzenia. Jego pierwszym posiadaczem na terenie państwa polskiego był natomiast W. K. Figurował on w sfałszowanym zgłoszeniu celnym jako podmiot zgłaszający, a w trakcie prowadzonego równolegle postępowania karnoskarbowego stwierdził, iż otrzymał samochód z kompletem dokumentów od osoby przedstawiającej się jako "A". Wiedział przy tym, iż dokumenty te są sfałszowane. Z tego względu został on uznany za dłużnika w rozumieniu przepisu art. 210 § 3 pkt. 3 Kodeksu celnego. Kwotę długu celnego ustalono za pomocą tzw. metody ostatniej szansy, określonej w art. 29 Kodeksu celnego ( przy użyciu notowań z [...]r.) oraz z zastosowaniem stawki celnej autonomicznej.

W odwołaniu od tej decyzji W. K. wniósł o jej uchylenie i umorzenie postępowania w stosunku do niego lub przekazanie sprawy do rozpoznania organowi I instancji, zarzucając mu naruszenie art. 210 § 3 pkt. 3 Kodeksu celnego. Jego zdaniem nie mógł on wiedzieć o nielegalnym charakterze wprowadzenia pojazdu na teren Polski, albowiem miał on sam paść ofiarą oszustwa ze strony osoby dokonującej tego wprowadzenia. Nie zachodzi też bezpośredni związek między umieszczeniem jego nazwiska w przedmiotowym dokumencie SAD a kwestią odpowiedzialności za powstanie długu celnego. Nie udzielał on bowiem żadnych pełnomocnictw do dokonywania czynności celnych w jego imieniu. Dochowanie przez niego należytej staranności przy przyjmowaniu samochodu i jego dalszej sprzedaży miał też potwierdzić fakt zarejestrowania pojazdu m. in. na podstawie przedmiotowego zgłoszenia celnego, które nie było kwestionowane przez organ rejestracyjny. Odwołujący ponadto podniósł, iż postępowanie karnoskarbowe dotyczące naruszenia przepisów celnych zakończyło się ostatecznie jego uniewinnieniem, na mocy wyroku Sądu Okręgowego [ ... ].

Decyzją z dnia [ ... ] Dyrektor Izby Celnej, działając na podstawie art. 233 § 1 pkt 2 lit. a w zw. z art. 54 §1 pkt 3 i 7 Ordynacji podatkowej oraz art. 9, art. 38, art. 210, art. 222 § 3, art. 242 §3 oraz art. 262 Kodeksu celnego, uchylił decyzję organu I instancji w części dotyczącej kwoty odsetek orzekając, iż W. K. jest zobowiązany do ich samodzielnego naliczenia, a w pozostałym zakresie utrzymał zaskarżone orzeczenie w mocy.

Organ odwoławczy podzielił ogólnie ustalenia faktyczne i rozważania prawne organu I instancji. Podkreślił przy tym, iż czynności dokonywane przez W. K. w związku z posiadaniem spornego pojazdu nie mogą zostać uznane za tożsame z zachowaniem należytej staranności wymaganej w obrocie samochodami sprowadzanymi z zagranicy. W związku z tym były podstawy do przyjęcia, iż mógł i powinien on mieć świadomość nielegalnego wprowadzenia pojazdu na polski obszar celny. Sporny samochód był zresztą jednym z wielu pojazdów zarejestrowanych na odwołującego (lub bliskie mu osoby) przy pomocy dokumentów celnych, określających go jako importera, którym w rzeczywistości nie był. W. K. musiał wiedzieć, iż wpisywanie w dokumentach celnych fikcyjnych danych dotyczących osoby zgłaszającego nie jest praktyką zgodną z przepisami celnymi regulującymi tryb dokonywania zgłoszeń celnych. Nieustalenie osoby wprowadzającej pojazd na teren Polski nie stało na przeszkodzie zobowiązaniu go do zapłaty długu, gdyż art. 210 § 3 pkt. 3 Kodeksu celnego nie uzależnia takiej czynności od uprzedniego określenia dłużników z art. 210 § 3 pkt. 1 i 2 tej ustawy. Organ II instancji wskazał ponadto, iż wyrok uniewinniający w sprawie karnoskarbowej nie ma wpływu na rozstrzygnięcie podejmowane w ramach postępowania celnego, albowiem są to dwie odrębne procedury, prowadzone na podstawie odmiennych regulacji prawnych. Z tego względu ten sam stan faktyczny może podlegać odmiennej ocenie z punktu widzenia przepisów z różnych dziedzin prawa.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu W. K. wniósł o uchylenie orzeczenia II instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Powtórzył przy tym zarzut naruszenia art. 210 §3 pkt 3 Kodeksu celnego i argumenty przemawiające, zdaniem skarżącego, za zachowaniem należytej staranności w handlu używanymi samochodami. Podkreślił on bowiem, że nie zajmował się procesem wyszukiwania pojazdów w Niemczech, ani dokonywaniem niezbędnych czynności celnych, stąd mógł nie wiedzieć, iż umieszczenie jego nazwiska w przedmiotowym dokumencie SAD może służyć poświadczeniu fikcyjnego dokonania odprawy celnej danego samochodu. Również inne okoliczności ( np. cena ) nie sugerowały nielegalnego wprowadzenia samochodu na polski obszar celny.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, powołując się na argumenty przytoczone w uzasadnieniu swojej decyzji.

Wojewódzki Sad Administracyjny rozważył , co następuje:

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Okolicznością bezsporną pomiędzy stronami był fakt nielegalnego wprowadzenia samochodu osobowego marki [ ... ] o numerze nadwozia wskazanym wyżej, na polski obszar celny w rozumieniu art. 9 § 1 Kodeksu celnego, znajdującego zastosowanie w niniejszej sprawie na zasadzie art. 26 ustawy z dnia 19.03.2004r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo celne ( Dz. U. Nr 68, poz. 623 ze zm. ). Pominięto bowiem obowiązek polegający na przedstawieniu towaru polskiemu organowi celnemu w celu określenia należności celnych przywozowych.

Zgodnie z przepisem art. 210 § 3 Kodeksu celnego dłużnikami odpowiedzialnymi za powstały w ten sposób dług celny są:

* osoba, która dokonała nielegalnego wprowadzenia,

* osoby, które uczestniczyły we wprowadzeniu i które wiedziały lub przy zachowaniu należytej staranności mogły się dowiedzieć, że wprowadzenie to było nielegalne

- osoby, które nabyły, posiadały lub są w posiadaniu towaru wprowadzonego nielegalnie, i które wiedziały lub przy zachowaniu należytej staranności mogły się dowiedzieć, że w chwili jego nabycia lub wejścia w jego posiadanie był to towar wprowadzony nielegalnie.

W przedmiotowym postępowaniu celnym nie ustalono ostatecznie tożsamości osoby, która dokonała faktycznego wprowadzenia pojazdu na teren Polski z Niemiec, jednakże nie było to niezbędne - wbrew zarzutom skargi - do ustalenia samodzielnej podstawy odpowiedzialności prawnej skarżącego. Zgodnie bowiem z przepisem art. 221 Kodeksu celnego jeżeli w odniesieniu do tego samego długu celnego występuje kilku dłużników to wszyscy są zobowiązani solidarnie do zapłacenia kwoty wynikającej z tego długu. Istnienie solidarnego zobowiązania celnego polega na tym, iż organ celny może żądać od każdego z dłużników zapłaty całej kwoty długu celnego, a zapłata przez jednego z nich zwalnia z obowiązku pozostałych. Wobec każdego z dłużników można też wszcząć i prowadzić postępowanie egzekucyjne ( zob. J. Borkowski, J. Chlebny, J. Chromicki, R. Hauser i H. Wojtachnio, Kodeks celny. Komentarz, Warszawa 2001, s. 428 ; A. Gołoś, A, Wańtuch, Kodeks celny. Komentarz, s. 278 ; F. Prusak, Kodeks celny. Komentarz, Warszawa 2000, s. 942 - 943 ). Organ celny mógł zatem zażądać w zaskarżonej decyzji zapłaty całego długu od ustalonego w niniejszej sprawie dłużnika ( tzn. skarżącego ), albowiem przepis art. 210 § 3 Kodeksu celnego uznaje wszystkie wymienione w nim kategorie osób równorzędnie za dłużników solidarnych, niezależnie od ich bezpośredniego udziału w samym akcie nielegalnego wprowadzenia towaru na polski obszar celny.

Według organów celnych odpowiedzialność W. K. wynikać miała z tego, iż jako osoba posiadająca sporny pojazd wiedział lub przy zachowaniu należytej staranności mógł się dowiedzieć, że w chwili wejścia w posiadanie samochodu był to towar wprowadzony nielegalnie. W ocenie Sądu te ustalenia zostały dokonane przez organy celne obu instancji w prawidłowy sposób - na podstawie trafnej oceny materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie.

Przez pojęcie należytej staranności rozumie się w orzecznictwie sądowym staranność wymaganą od określonego podmiotu w stosunkach danego rodzaju. Jest to przy tym miernik staranności o charakterze obiektywnym, wymagający kierowania się zasadami wynikającymi z ogólnego doświadczenia, ogólnej wiedzy i zwyczajów przyjętych w stosunkach danego rodzaju ( zob. m. in. wyrok NSA z 06.12.2002r., sygn. akt I SA/Po 1624/01 ). Wynika stąd, iż skarżący jako osoba wchodząca w posiadanie spornego pojazdu winien podjąć określone czynności, zmierzające do sprawdzenia jego stanu prawnego. Chodziło przy tym oczywiście także o dokonanie kontroli, czy przedmiotowy samochód został wprowadzony na polski obszar celny legalnie, czyli po dokonaniu zgłoszenia celnego i uiszczeniu należności celnych wymaganych prawem.

W niniejszej sprawie skarżący nie dochował należytej staranności w zakresie powyżej wskazanych wymogów kontroli pojazdu. Nie sprawdził on dowodu tożsamości osoby sprowadzającej pojazd ( określonej przez niego jako "A" ), przyjmując samochód wraz z dokumentami mającymi potwierdzać fakt dokonania zgłoszenia celnego. W dokumencie SAD skarżący występuje jako zgłaszający przedmiotowy towar, czyli podmiot zobowiązany z tytułu importu pojazdu na zasadzie art. 3 § 1 pkt. 3 i pkt. 23 oraz art. 209 § 3 zd. pierwsze Kodeksu celnego. Przyjmując przedmiotowe zgłoszenie skarżący musiał zatem wiedzieć, iż przedstawiając je organowi rejestrującemu pojazd na terenie Polski posługuje się dokumentem poświadczającym nieprawdę. Każde zgłoszenie celne stanowi bowiem dowód przedstawienia danego towaru celnego polskiemu organowi w celu dopuszczenia go do obrotu na terenie państwa polskiego po uprzednim określeniu należności celnych przywozowych. Skoro W. K.i figurował na dokumencie mającym potwierdzać fakt dokonania przez niego zgłoszenia celnego, które w istocie nie miało miejsca, to tym samym miał pełne podstawy do uznania, iż sporny samochód nie został faktycznie poddany żadnemu zgłoszeniu celnemu, wobec czego został on wprowadzony na polski obszar celny nielegalnie. Ze względu na rodzaj tego dokumentu oraz wagę informacji w nim zawartych skarżący nie może tłumaczyć się rzekomą niewiedzą dotyczącą szczegółów procedury importu spornego pojazdu. Jeżeli przyjmował on dany pojazd sprowadzony z Niemiec w celu sprzedaży na terenie kraju to jego obowiązkiem było niewątpliwie rzetelne sprawdzenie nie tylko dokumentów dotyczących samego samochodu, ale także wnikliwa kontrola prawidłowości wykonania obowiązków celnych z tytułu importu.

Skarżący nie żądał dokumentów potwierdzających faktyczne dokonanie zgłoszenia celnego, przyjmując zamiast tego dokument SAD poświadczający fikcyjną odprawę celną w Oddziale Celnym. W ocenie Sądu można na tej podstawie wywodzić, iż nie tylko nie dochował on należytej staranności wymaganej od podmiotu wchodzącego w posiadanie pojazdu sprowadzonego z zagranicy, ale wręcz wiedział o nielegalnym wprowadzeniu spornego pojazdu na polski obszar celny, skoro zgodził się na przyjęcie i używanie dokumentu SAD potwierdzającego nieprawdziwe dokonanie zgłoszenia celnego.

W toku prowadzonego równolegle postępowania karnoskarbowego W. K. przyznał zresztą wprost, iż wiedział o tym, że dokumenty SAD dostarczane mu przez osobę o imieniu "A" i dotyczące odpraw celnych poszczególnych pojazdów rejestrowanych następnie przez skarżącego były sfałszowane ( zob. m. in. protokół przesłuchania skarżącego w charakterze podejrzanego z dnia 30.09.2000r. -uzupełnione akta administracyjne). Organy celne prawidłowo oparły się w ramach prowadzonego przez siebie postępowania dowodowego także na materiałach zgromadzonych w postępowaniu karnoskarbowym prowadzonym przeciwko W. K., działając w tym zakresie na podstawie przepisu art. 181 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 262 Kodeksu celnego. Przepis tego artykułu w brzmieniu obowiązującym w dacie wydawania decyzji I instancji przewidywał możliwość bezpośredniego skorzystania przez organ celny z materiałów postępowania karnoskarbowego zakończonego prawomocnie. Obojętne było przy tym, czy dane postępowanie skończyło się skazaniem, uniewinnieniem, czy też umorzeniem postępowania przygotowawczego ( zob. m. in. S. Babiarz i in., Ordynacja podatkowa. Komentarz, Warszawa 2006, s. 578 ). Stąd też za niezasadny należało uznać zarzut podnoszony przez skarżącego w toku postępowania celnego, iż organ celny nie mógł korzystać ze środków dowodowych zgromadzonych w ramach przedmiotowego postępowania karnoskarbowego zakończonego ostatecznie wyrokiem uniewinniającym wydanym przez Sąd Okręgowy [ ... ]. Ze względu na powyższe okoliczności należało uznać, iż organy celne obu instancji prawidłowo uznały konieczność przypisania skarżącemu W. K. przymiotu dłużnika celnego z tytułu posiadania pojazdu wprowadzonego nielegalnie na teren Polski - na podstawie art. 210 § 3 pkt. 3 Kodeksu celnego.

Nie budzi również wątpliwości sposób ustalenia wartości celnej samochodu - przy pomocy tzw. metody "ostatniej szansy" określonej w art. 29 Kodeksu celnego ( czyli w oparciu o [...]). Ta metoda wyceny jest bowiem wykorzystywana przez organy celne w przypadku importu używanych samochodów i opiera się na korzystaniu z wyspecjalizowanych katalogów lub czasopism zawierających ceny rynkowe tych pojazdów na polskim obszarze celnym. W celu ustalenia wartości celnej z wykorzystaniem tej metody stosuje się zatem specjalistyczne katalogi, w których wydawca zestawia średnie ceny pojazdów samochodowych na podstawie ogólnopolskich badań rzeczoznawczych, prowadzonych w sposób fachowy przez specjalistów w dziedzinie motoryzacji.

Także decyzja Dyrektora Izby Celnej odnośnie odsetek odpowiada prawu.

Reasumując powyższe rozważania Sąd uznał, iż zarzuty skargi nie zasługiwały na uwzględnienie, wobec czego należało orzec , na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), o jej oddaleniu.

/-/ S. Widłak /-/ M. Kosewska /-/ B. Sokołowska

D.W.d