Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 19/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2008-04-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 75 § 1, art. 145 § 1 pkt 5, art. 149 § 2, art.151
journal: Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
article: art. 53
journal: Dz.U. 2007 nr 35 poz 217
law: Ustawa z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach do gruntów rolnych i płatności cukrowej - Tytuł zmieniony przez art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 lutego 2008 r. (Dz.U.08.44.262) na: "o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego"
article: art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Dnia 8 kwietnia 2008 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aleksandra Wieczorek Sędziowie Sędzia WSA Mirosław Trzecki (spr.) Asesor WSA Joanna Brzezińska Protokolant asystent sędziego Paweł Majka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 marca 2008 roku sprawy ze skargi F.B. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na rok 2004r. oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją [...] Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w S., po wznowieniu postępowania i "po ponownym rozpatrzeniu wniosku o przyznanie płatności bezpośrednich na rok 2004 z dnia [...] złożonego przez" F.B., powołując się na przepisy art. 2 i art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 2003r. o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych i oddzielnej płatności z tytułu cukru (Dz.U. z 2004r. Nr 6, póz. 40 ze zm.), art. 10, art. 104, art. 107, art. 145 § 1 ust. 5, art. 149, art. 150 § 1 oraz art. 151 § 1 ust. 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000r. Nr 98, póz. 1071 ze zm.), uchylił własną decyzję ostateczną [...] oraz odmówił przyznania F.B. płatności bezpośrednich na 2004 rok.

Na wstępie uzasadnienia decyzji wskazano, iż F.B. składając w czerwcu 2004r. wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na 2004 rok, zgłosił do płatności następujące działki rolne:

1. A - (rzepak) o pow. 17,20 ha, leżącą na działce ewidencyjnej nr [...],

2. B - (lucerna) o pow. 27,50 ha, leżącą na działce ewidencyjnej nr [...],

3. C - (jęczmień ozimy) o pow. 8,20 ha, leżącą na działce ewidencyjnej nr [...],

4. D - (jęczmień ozimy) o pow.21,90 ha, leżącą na działce ewidencyjnej nr [...],

5. E - (jęczmień ozimy) o pow. 3,20 ha, leżącą na działce ewidencyjnej nr [...],

6. F - (rzepak) o pow. 15,80 ha, leżącą na działce ewidencyjnej nr [...].

Łączna powierzchnia działek rolnych zgłoszonych przez wnioskodawcę do płatności bezpośrednich do gruntów rolnych wyniosła więc 93,80 ha, przy ogólnej powierzchni gospodarstwa 298,87 ha.

W wyniku weryfikacji zgromadzonej dokumentacji oraz po przeprowadzeniu wszelkich obowiązujących kontroli przedmiotowego wniosku, w dniu 23 grudnia 2004r. Kierownik

Biura Powiatowego ARiMR w S. wydał decyzję nr [...] w sprawie przyznania F.B. płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na rok 2004 w łącznej wysokości 47.210,47 zł. Powyższa decyzja stała się ostateczna z dniem [...].

W związku z postanowieniem Prokuratora Prokuratury Rejonowej w S. z dnia 22 listopada 2005r. (w sprawie o sygn. akt. 3 Ds. 188/05) o żądaniu wydania rzeczy tj. dokumentacji związanej z dokonanymi oszustwami mającymi na celu wyłudzenie dotacji unijnych, Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w S. wydał Prokuratorowi teczkę aktową F.B., zawierającą dokumentację dotyczącą przyznania płatności za 2004 rok.

Następnie, dnia 5 lipca 2006r., za pośrednictwem Lubuskiego Oddziału Regionalnego ARiMR wpłynęło do Kierownika Biura Powiatowego ARiMR postanowienie Prokuratury Okręgowej [...] o umorzeniu śledztwa, wobec braku ustawowych znamion czynu zabronionego. W uzasadnieniu ww. postanowienia, wskazano, że z dokonanych ustaleń wynika, iż osoby dzierżawiące grunty od Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej "N." w G. (w tym F.B.) nie prowadziły na tych gruntach indywidualnej działalności rolniczej. Były one jedynie ich "formalnymi użytkownikami", zaś działalność rolniczą w dalszym ciągu -na zasadach obowiązujących przed sporządzaniem umów dzierżawy - prowadziła Spółdzielnia. Powyższe postanowienie, w tym i jego uzasadnienie nie zostało zaskarżone. Do postanowienia dołączono również stanowisko Prokuratora Okręgowego w Gorzowie WIkp., według którego "w konkretnym przypadku podmiotem prowadzącym rolniczą działalność produkcyjną była RSP "N." w G., nie zaś poszczególne osoby fizyczne, które ze Spółdzielnią podpisały fikcyjne umowy dzierżawy gruntów, a które jednocześnie były członkami Spółdzielni".

Wobec zaistniałej sytuacji, Kierownik Biura Powiatowego w S., powołując się na art. 145 § 1 pkt 5Kodeksu postępowania administracyjnego, postanowieniem nr [...] wznowił postępowanie administracyjne dotyczące przyznania F.B. płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na 2004 rok.

W trakcie prowadzonego postępowania administracyjnego, Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w S. włączył do akt sprawy protokół przesłuchania świadka -F.B., sporządzony dnia 3 marca 2006r. przez Komendę Wojewódzką Policji [...] .

Dnia [...] organ wystosował do F.B. wezwanie nr [...] do złożenia wyjaśnień w zakresie wskazania daty zasiewów, złożenia dowodów

potwierdzających zakup materiału siewnego (faktury, rachunki), wskazania, kto wykonywał prace polowe przy zasiewie i przy zbiorze plonów (wraz ze wskazaniem adresu osób i firm oraz dokumentów potwierdzających dane fakty), a także do przedłożenia informacji dotyczących sprzedaży wyprodukowanych na dzierżawionych gruntach płodów rolnych (np. danych kupujących, bądź odbiorców, rachunków, rozliczeń, świadków sprzedaży lub odbioru).

W odpowiedzi na powyższe wezwanie F.B. przedłożył [...] w Biurze Powiatowym ARiMR w S.: pismo wyjaśniające z dnia 22 stycznia 2007r, zawartą w dniu 31 lipca 2003r. ze Spółdzielnią "N." umowę dzierżawy działek ewidencyjnych nr [...], umowę przechowania w formie depozytu nieprawidłowego [...] przyjęcia płodów rolnych na przechowanie z dnia 14 stycznia 2005r., dokumenty magazynowe nr [...] wydane przez RSP "N." w G., potwierdzające wydanie F.B.: 5.500 kg ziaren jęczmienia ozimego oraz 135 kg ziaren rzepaku.

Dnia 16 lutego 2007r. w siedzibie Biura Powiatowego ARiMR w S. odbyła się rozprawa administracyjna, w trakcie której - jak wskazuje organ - "Strona jako swojego pełnomocnika ustanowiła Pana B.P., nie wskazała natomiast żadnych świadków oraz nie złożyła innych wniosków dowodowych". Z rozprawy sporządzono protokół przesłuchania strony.

Organ wskazał, iż zgodnie z art. 2 pkt 1 i 2 ustawy o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych i oddzielnej płatności z tytułu cukru, osobie fizycznej, osobie prawnej lub jednostce organizacyjnej nie posiadającej osobowości prawnej, będącej posiadaczem gospodarstwa rolnego przysługują płatności na będące w jej posiadaniu grunty rolne utrzymywane w dobrej kulturze rolnej przy zachowaniu wymogów ochrony środowiska.

Odnosząc się do istotnej na gruncie niniejszej sprawy kwestii "posiadania", organ przyjął za obowiązującą wykładnię przepisów tytułu IV Kodeksu cywilnego, w tym art. 336 Kc, zgodnie z którym posiadaczem rzeczy jest ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz samoistny), jak i ten, kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny). Organ powołał się także na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, który przyjął, iż nie bez znaczenia jest czynnik fizycznego władztwa nad daną rzeczą, które musi być stanem trwałym, co oznacza, że związek posiadacza z rzeczą nie może wyrażać się w jednorazowym lub nawet sporadycznym zawładnięciu rzeczą, lecz w możności korzystania z niej przez czas

nieokreślony (wyrok NSA z dnia 16 grudnia 1998r., sygn. akt l SA 339/98, LEX nr 44548). Kolejnym niezbędnym elementem cywilistycznej konstrukcji posiadania jest psychiczny czynnik zamiaru władania rzeczą dla siebie (animus rem sibi habendi), który to zamiar rozstrzyga o posiadaniu w rozumieniu art. 336 Kc. Decyduje tutaj wewnętrzna, subiektywna wola posiadania, która przejawia się w postępowaniu posiadacza wobec otoczenia. Faktyczne władztwo na daną rzeczą oznacza, że istnieje swoboda co do podejmowania decyzji (np.: co, gdzie i kiedy zasiać, komu i kiedy zlecić prace polowe, kiedy zbierać plony oraz kiedy, gdzie i komu je sprzedawać, czy występować o dotacje, jakie grunty zgłaszać we wnioskach aplikacyjnych).

W wyniku analizy dokumentów zgromadzonych w przedmiotowej sprawie, Kierownik Biura Powiatowego ARiMR uznał, iż pomimo podpisania umowy dzierżawy na powierzchnie 93,80 ha od RSP "N.", F.B. nie prowadził na nich działalności rolniczej, a co za tym idzie nie jest on producentem rolnym uprawnionym do uzyskania płatności bezpośrednich do gruntów rolnych. Za podstawę powyższego rozstrzygnięcia przyjęto przede wszystkim ustalenia dokonane w trakcie śledztwa prowadzonego przez Prokuraturę Okręgową [...], w tym zeznania złożone przez F.B.. Wzięto również pod uwagę wyjaśnienia F.B. złożone w Biurze Powiatowym ARiMR w formie pisemnej oraz zeznania spisane podczas przeprowadzonej rozprawy administracyjnej.

W ocenie organu l instancji, z uwagi na zachodzącą rozbieżność zeznań, za wiarygodne, miarodajne, a także "spontaniczne" należy uznać zeznania złożone podczas przesłuchania w Komendzie Wojewódzkiej Policji, bowiem zeznając jako świadek w postępowaniu karnym F.B. nie miał "świadomości, iż jego zeznania będą pociągać za sobą konsekwencje materialne (odmowa przyznania płatności)".

Organ wskazał dalej, iż podczas przesłuchania w charakterze świadka, F.B. pouczony o odpowiedzialności karnej za zeznanie nieprawdy lub zatajenie prawdy, wynikającej z art. 233 § 1 Kk, zeznał, że grunty rolne, które dzierżawił uprawiane były przez Spółdzielnię i z uwagi na tę okoliczność wszystkie plony oddawane były Spółdzielni. Wyjaśnił również, że jest zatrudniony w RSP "N." w G. jako rzeźnik, nie prowadzi działalności gospodarczej i że nie posiada własnego gospodarstwa rolnego.

Treść zeznań - zdaniem Kierownika Biura Powiatowego ARiMR - poddaje w wątpliwość "również fakt samodzielnego dysponowania dzierżawionymi gruntami (faktycznego władztwa nad rzeczą). F.B. zeznał bowiem, że grunty będące przedmiotem umowy dzierżawy zostały wyznaczone przez kierownictwo Spółdzielni i że były one uprawiane przez Spółdzielnię, co "było zagwarantowane w umowie". Organ

4

podniósł dalej, iż na kwestię nieprowadzenia przez poszczególnych członków Spółdzielni działalności rolniczej zwrócono także uwagę w przywołanym powyżej postanowieniu z dnia 22 czerwca 2006r. o umorzeniu śledztwa.

W ocenie organu l instancji ustalono ponad wszelką wątpliwość, że F.B. zawarł w dniu 31 lipca 2003r. fikcyjną umowę dzierżawy, z której wynika, iż Spółdzielnia oddała działki ewidencyjne do bezpłatnego użytkowania i pobierania pożytków oraz zobowiązała się do bezpłatnego udostępnienia dzierżawcy maszyn, urządzeń i ciągników rolnych oraz do zapłaty podatku rolnego, natomiast F.B. zobowiązał się do właściwego wykorzystywania dzierżawionych gruntów, tj.: uprawy roślin i zbóż oraz zbywania uzyskanych płodów rolnych za pośrednictwem Spółdzielni. W myśl § 6 umowy dzierżawca miał dodatkowo prawo do pobierania dopłat bezpośrednich do gruntów rolnych. W toku śledztwa okazało się - co uwzględniono w uzasadnieniu do postanowienia o umorzeniu śledztwa - że środki finansowe z tytułu dopłat bezpośrednich, które wpłynęły na konto osobiste F.B., zostały w całości przekazane przez wnioskodawcę na konto Spółdzielni.

Zdaniem Kierownika Biura Powiatowego ARiMR istotnym w kwestii przedmiotowej umowy dzierżawy jest fakt, iż żaden z jej paragrafów nie zawiera warunków odpłatności ze strony F.B. na rzecz Spółdzielni. Strony nie określiły wysokości czynszu dzierżawnego, a wręcz przeciwnie, w § 2 zawarły zapis: "Wydzierżawiający oddaje Dzierżawcy całą wymienioną w § 1 nieruchomość do bezpłatnego używania i pobierania pożytków", co jest sprzeczne z art. 693 Kc stanowiącym, iż odpłatność jest cechą konieczną umowy dzierżawy. Wskutek tego nie jest dzierżawą umowa, w której osoba biorąca grunt rolny do używania i pobierania pożytków nie posiada (wobec wydzierżawiającego) zobowiązań w postaci czynszu dzierżawnego. Wątpliwości budzi również prawidłowość umowy dzierżawy, na której jako członek zarządu RSP "N." figuruje S.M.. Organ wskazał, iż zgodnie z zapisem zawartym w wypisie z Krajowego Rejestru Sądowego nr [...]. S.M. nie był w dniu podpisania umowy członkiem zarządu, a w związku z tym nie był uprawniony do sygnowania jakichkolwiek dokumentów w imieniu Spółdzielni.

Organ stwierdził dalej, że dokumenty dostarczone przez F.B. w odpowiedzi na wezwanie nr [...], nie potwierdzają okoliczności faktycznego posiadania dzierżawionych gruntów. Z przedstawionych dowodów można jedynie wnioskować, iż w dniach 4 sierpnia i 7 września 2003r. na gruntach tych wykonane zostały zasiewy rzepaku i jęczmienia, że materiał siewny został użyczony przez RSP "N.",

5

prace polowe zostały wykonane przez tę Spółdzielnię, zaś plony zebrane z dzierżawionych gruntów zostały zdeponowane w magazynach Spółdzielni.

Wątpliwości Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w S. wzbudziła przede wszystkim przedłożona przez F.B. umowa przechowania w formie depozytu nieprawidłowego zawarta w dniu 14 stycznia 2005r., a w szczególności fakt, iż nie została ona podpisana przez żadną ze stron. Organ zauważył, że niezrozumiały jest także cel zawarcia ww. umowy w takiej dacie, jeśli zważy się, że zbiór płodów rolnych odbywa się z reguły w miesiącach lipiec-wrzesień. Powstaje więc pytanie, gdzie były przechowywane plony przez okres ok. 5 miesięcy. Dodatkowo, nieprawdopodobny i bezcelowy wydawał się organowi fakt przetrzymywania w depozycie Spółdzielni zebranych płodów rolnych począwszy od dnia 14 stycznia 2005r. do dnia złożenia wyjaśnień tj. 23 stycznia 2007r. Z uwagi na fakt, iż F.B. nie dostarczył żadnych dodatkowych dokumentów, które mogłyby wyjaśnić powyższe kwestie, zdaniem organu istniało uzasadnione podejrzenie, że powyższa umowa została sporządzona wyłącznie na potrzeby postępowania administracyjnego, a właściwym i rzeczywistym dysponentem zbiorów jest RSP "N.".

W uzasadnieniu decyzji organ przywołał także zeznania F.B. złożone podczas rozprawy administracyjnej, w trakcie której zeznał m.in. iż "umowy zostały zawarte w celu polepszenia kondycji firmy", jak również, że konsultował z kierownikiem decyzje o rodzaju upraw na dzierżawionych gruntach. Organ uznał, że trudno przypisać stronie status posiadacza w myśl art. 336 Kc, jeśli zważy się, że strona nie miała "świadomości co do celu, jakiemu miało służyć podpisanie umowy, nie orientuje się, na jakich warunkach i jaki areał dzierżawi oraz co istotne przyznaje, że cały proces produkcyjny na dzierżawionych gruntach (począwszy od siewu kończąc na zebraniu plonów) wykonywała spółdzielnia przy wykorzystaniu własnego sprzętu i siły roboczej". Zdaniem organu ewentualny nadzór i zlecanie prac odbywało się w godzinach pracy i wynikało z obowiązku wobec pracodawcy.

W konkluzji, mając powyższe na uwadze organ l instancji uznał, iż F.B. - nie prowadząc działalności rolniczej na zgłoszonych przez siebie gruntach, nie będąc ich posiadaczem - nie spełniał kryteriów przyznania płatności, określonych w ustawie z dnia 18 grudnia 2003r. o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych i oddzielnej płatności z tytułu cukru, a w szczególności w art. 2 pkt 1 i 2 tej ustawy.

Pismem z dnia 27 czerwca 2007r. F.B., reprezentowany przez pełnomocnika - B. P., wniósł do Dyrektora Lubuskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Z. odwołanie m.in. od decyzji Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w

S. nr [...], zarzucając organowi rażące naruszenie przepisów postępowania, a w szczególności art. 151 § 1 pkt 2 kpa - przez niewłaściwe zastosowanie, art. 75 § 1 kpa w zw. z art. 186§1 kpk - przez oparcie rozstrzygnięcia na dowodach niedopuszczalnych przez prawo, a także art. 107 § 3 kpa -przez niewskazanie w uzasadnieniach decyzji przyczyn, dla których organ odmówił wiarygodności dowodom przedstawionym przez stronę i oparł swe rozstrzygnięcie "wyłącznie na faktach wygodnych dla organu". Nadto w odwołaniu zawarto zarzut rażącego naruszenia prawa materialnego, a szczególnie art. 2 ust. 1 i 2 ustawy o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych (...)- przez błędną wykładnię.

Ponadto odwołaniem objęto postanowienie Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w S. nr [...]. o wznowieniu postępowania administracyjnego, zarzucając temu organowi rażące naruszenie przepisów postępowania, a w szczególności błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 145 § 1 pkt 5 kpa - przez przyjęcie, że w sprawie ujawniono nowe okoliczności faktyczne i nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji ostatecznych, nieznane organowi, a także naruszenie sformułowanej w art. 6 kpa ogólnej zasady praworządności, jak również ustanowionej w art. 7 kpa zasady prawdy obiektywnej.

W pierwszym rzędzie w odwołaniu zwrócono uwagę na fakt, że w postępowaniu administracyjnym obowiązuje - wyrażona w art. 16 § 1 kpa - ogólna zasada trwałości ostatecznych decyzji administracyjnych, zaś instytucja wznowienia postępowania służy wyłącznie usuwaniu następstw szczególnie ciężkich wadliwości proceduralnych, które mogą wpływać na treść decyzji administracyjnych i ich skutki. Ponieważ zmiana lub uchylenie decyzji ostatecznej mają charakter wyjątkowy to przepisy stanowiące podstawę do wzruszenia takich decyzji powinny być interpretowane ścieśniająco, gdyż zastosowanie innej wykładni godziłoby w zasadę trwałości decyzji ostatecznych. Z treści art. 145 § 1 pkt 5 kpa wynika jednoznacznie, że samoistną podstawę wznowienia postępowania stanowi jedynie ujawnienie nowych okoliczności faktycznych lub nowych dowodów nieznanych organowi w chwili wydawania decyzji ostatecznej. Zdaniem odwołującego się uzasadnienie decyzji z dnia [...] wskazuje, że organ orzekający w roku 2004, przed wydaniem uchylonej decyzji, przeprowadził weryfikację wniosku i zgromadzonej dokumentacji oraz dokonał wszelkich obowiązujących kontroli, w konsekwencji czego nie znalazł okoliczności faktycznych, innych niż wymienione w art. 2 ust. 1 i 2 ustawy o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych, które uniemożliwiałyby wydanie decyzji przyznających dopłaty. Podniesiono, iż organ także wówczas miał wiedzę co do faktu, iż strona była posiadaczem zależnym gruntów należących do Rolniczej Spółdzielni

Produkcyjnej "N." w G., bowiem Prezes Zarządu tej Spółdzielni konsultował z [...] Oddziałem ARiMR oraz z Biurem Powiatowym Agencji w S. zamiar wydzierżawienia gruntów rolnych przez Spółdzielnię członkom i kandydatom na członków.

W odwołaniu powołano się dalej na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, zgodnie z którym w sytuacji, gdy organ wznowił postępowanie na podstawie okoliczności znanych mu w dniu wydania decyzji, bądź też okoliczności, które miały miejsce po wydaniu decyzji to takie przekroczenie prawa - wbrew jasnym i określonym w sposób niedwuznaczny przesłankom tego przepisu - stanowi rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa, w wyniku czego powstały skutki, które nie powinny być tolerowane z punktu widzenia wymogu praworządności (wyrok NSA z dnia 29 marca 1985 r., III SA 1051/84). Przytaczając stanowisko NSA zawarte w wyroku z dnia 10 lutego 1999r. (sygn. akt III SA 5019/98), odwołujący się wskazał, iż nie można również przyjąć, że dana okoliczność była nieznana organowi, który wydał decyzję (art. 145 § 1 pkt 5 kpa), jeśli wynikała ona z materiałów będących w dyspozycji tego organu. Fakt, iż urzędnik nie dostrzegł tej okoliczności na skutek przeoczenia, czy też niedokładnego przeczytania akt, nie może uzasadniać wznowienia postępowania.

Z uwagi na powyższe nie można zgodzić się ze stanowiskiem organu orzekającego, że w sprawie zostały ujawnione nowe dowody nieznane temu organowi w chwili wydawania uchylonych decyzji. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji i poprzedzającego ją postanowienia o wznowieniu postępowania wynika, że przyczyną uruchomienia instytucji wznowienia postępowania było zawiadomienie organu o wszczęciu postępowania karnego, a nie nowe istotne okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi.

Zdaniem odwołującego się rażącym naruszeniem art. 75 § 1 kpa było z kolei dopuszczenie w toku postępowania prowadzonego w trybie art. 149 § 2 kpa - co do przyczyn wznowienia oraz co do rozstrzygnięcia istoty sprawy - znajdującego się w dokumentach zgromadzonych przez Prokuraturę Okręgową w Gorzowie Wlkp. protokołu przesłuchania strony w charakterze świadka oraz stanowiska prokuratora dołączonego do postanowienia o umorzeniu śledztwa z dnia 28 czerwca 2006r. Strona podniosła, że zgodnie z art. 186 § 1 Kodeksu postępowania karnego ww. protokół nie może stanowić dowodu, ani być odtwarzany, gdyż strona po przedstawieniu jej zarzutów skorzystała z prawa do odmowy złożenia "zeznań", natomiast stanowisko prokuratora nie stanowi dowodu, a jedynie jest jego odmiennym poglądem na temat skuteczności umowy łączącej stronę ze Spółdzielnią.

Odwołujący się wskazał także, iż nie spełniają kryterium "nowych dowodów"

w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 5 kpa przedłożone przez stronę dokumenty, które istniały w dniu wydania decyzji tj. umowa dzierżawy i dokumenty magazynowe, jak i dokumenty powstałe już po wydaniu decyzji ostatecznej, dokumentujące późniejsze stany faktyczne tj. protokół przyjęcia płodów rolnych na przechowanie, czy umowa przechowania w formie depozytu nieprawidłowego. Z tego zaś powodu przyjąć należy, iż zaskarżona decyzja wydana została bez podstawy prawnej.

W odwołaniu podniesiono ponadto zarzut rażącego naruszenia przepisu art. 107 §3 kpa, na mocy którego uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, dla których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. W ocenie strony decyzja oparta została wyłącznie "o fakty wygodne dla organu orzekającego".

Odnosząc się dalej do zarzutu błędnej wykładni prawa materialnego, stanowiącego podstawę prawną rozstrzygnięcia zaskarżonej decyzji, tj. art. 2 ust. 1 i 2 ustawy o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych, w uzasadnieniu odwołania podkreślono, że przepisy te w sposób jednoznaczny określają kryteria kwalifikowania podmiotów jako "producentów rolnych" oraz warunki, jakie ci producenci muszą spełniać, aby otrzymać dopłaty. Przepisy te nie mogą być interpretowane rozszerzające, w szczególności zaś ich wykładnia nie może być oparta na dowolnej, wygodnej dla organu ocenie celowości zawartej umowy dzierżawy, zasadności dysponowania przez stronę pożytkami uzyskanymi z dzierżawionych gruntów i otrzymanymi dopłatami, obowiązujących w Regulaminie spółdzielni zasad użyczania członkom i kandydatom na członków maszyn i sprzętu rolniczego, czy sposobu uprawy gruntów. Negatywna ocena podjętych przez stronę i Spółdzielnię przedsięwzięć dokonana przez organ orzekający, nie może mieć żadnego wpływu na status strony jako "producenta rolnego" i jego prawa do dopłat.

Z uwagi na powyższe odwołujący się wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającego ją postanowienia o wznowieniu postępowania administracyjnego.

Po rozpoznaniu odwołania, Dyrektor Lubuskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Z. nie stwierdzając uchybień w postępowaniu prowadzonym przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w S., podzielając prawidłowość interpretacji przepisów prawa i ich zastosowanie przez organ l instancji, decyzją [...] - powołując się na przepis art. 138 § 1 pkt 1, art. 10, art. 107 w zw. z art. 151 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego, art. 5a ust. 4 ustawy z dnia 29 grudnia 1993r. o utworzeniu Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz.U. z 1994r. Nr 1, póz.

2 ze zm.) oraz art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych i oddzielnej płatności z tytułu cukru - utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Organ odwoławczy - odnosząc się do zarzutu błędnej wykładni i niewłaściwego zastosowania art. 145 § 1 pkt 5 kpa, przez przyjęcie, że w sprawie ujawniono nowe okoliczności faktyczne i dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi -wskazał, iż organ administracyjny wydając decyzję o przyznaniu płatności bezpośrednich do gruntów rolnych w dniu 23 grudnia 2004r. dokonał wyłącznie kontroli administracyjnej wniosku, w ramach której wprowadzono dane dotyczące zadeklarowanych działek ewidencyjnych do systemu komputerowego, sprawdzono zgodność powierzchni działek ewidencyjnych zgłoszonych we wniosku z danymi ewidencyjnymi gruntów i budynków, a także dokonano kontroli krzyżowej, polegającej na sprawdzeniu, czy dana działka nie została zgłoszona we wniosku przez dwa podmioty.

Organ II instancji podkreślił, iż wbrew podnoszonym przez stronę twierdzeniom, fakt wydzierżawienia gruntów rolnych od Spółdzielni nie był znany organowi, ani w dniu składania wniosku przez stronę, ani w dniu wydania decyzji administracyjnej, gdyż do wniosku o przyznanie płatności nie załączono umowy dzierżawy, ani żadnego innego dokumentu potwierdzającego stosunek dzierżawy.

Odnosząc się natomiast do twierdzeń Strony, iż zamiar wydzierżawienia przez Spółdzielnię członkom i kandydatom na członków gruntów rolnych i zgodność takiego wydzierżawienia z obowiązującym prawem był konsultowany z [...] Oddziałem Regionalnym ARiMR oraz Biurem Powiatowym ARiMR, organ odwoławczy wskazał, iż w dniu zawarcia umowy dzierżawy brak było regulacji prawnych w zakresie przedstawionym przez stronę, z czego należy wywieść, iż organ nie mógł udzielić informacji w zakresie przedstawionym przez stronę, chyba że umowy zawarte zostały w innym czasie (i są antydatowane). Zdaniem Dyrektora Lubuskiego Oddziału Regionalnego ARiMR na powyższe może wskazywać protokół przyjęcia produktów rolnych na przechowanie, z którego wynika, iż dopiero w styczniu 2005 roku strona przekazała na przechowanie zebrane rośliny.

Ponadto organ II instancji wskazał, iż umowa dzierżawy - wbrew temu, co próbuje wykazać strona - nie stanowi samoistnej podstawy do wznowienia postępowania w niniejszej sprawie. Okolicznością stanowiącą bowiem podstawę do wznowienia postępowania są "ustalenia/informacje dokonane przez Prokuraturę Okręgową w Gorzowie Wlkp., stwierdzające, iż Strona mimo zawartej umowy dzierżawy (która według w/w organu ma charakter pozorny) nie prowadziła działalności rolniczej na zadeklarowanych działkach

10

gruntu rolnego". Okoliczność faktyczna wskazująca, że strona nie prowadziła działalności została ujawniona dopiero po wydaniu omawianej decyzji administracyjnej, podczas prowadzonego przez Prokuraturę postępowania.

Nawiązując z kolei do podnoszonego przez stronę zarzutu naruszenia ogólnej zasady praworządności (art. 6 kpa), jak i zasady prawdy obiektywnej (art. 7 kpa), organ II instancji wskazał, iż zasada praworządności działania organów administracji publicznej oznacza nakaz oparcia działań administracji na przepisach prawa. W niniejszym przypadku decyzja organu administracyjnego oparta została na ustawie o płatnościach bezpośrednich (...) i Kodeksie postępowania administracyjnego, a zatem organ l instancji działał w oparciu o przepisy prawa powszechnie obowiązującego. W ocenie Dyrektora Lubuskiego Oddziału Regionalnego ARiMR, Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w S. realizując zasadę prawdy obiektywnej, w toku prowadzonego postępowania administracyjnego podjął szereg działań umożliwiających ustalenie stanu faktycznego, a zatem nie można mu postawić zarzutu naruszenia przepisu art. 7 kpa.

W kwestii zarzutu naruszenia art. 75 kpa - poprzez oparcie rozstrzygnięcia na dowodach niedopuszczalnych przez prawo - organ odwoławczy przypomniał, że zgodnie z tym przepisem jako dowód w sprawie należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy. Organ ten nie zgodził się ze stanowiskiem strony, iż materiał dowodowy zebrany w ramach innego postępowania nie może stanowić dowodu w postępowaniu administracyjnym. Dla potwierdzenia takiego stanowiska organ powołał się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 kwietnia 1985r., wydany w sprawie o sygn. akt SA/Wr 90/85, w którym podniesiono, iż choć "Kodeks postępowania administracyjnego nie zawiera przepisu bezpośrednio upoważniającego organ do wykorzystania jako dowodu protokołu przesłuchania świadka, sporządzonego w odrębnym postępowaniu, to jednak takie działanie jest dopuszczalne w świetle art. 75 kpa, pod warunkiem rozpatrzenia materiałów dowodowych w sposób przewidziany w art. 77 § 1 kpa".

Organ wskazał dalej, że ustalenia dokonane w ramach postępowania karnego mogą mieć znaczenie - tak jak ma to miejsce w niniejszym przypadku - dla postępowania administracyjnego. Stan faktyczny w konkretnym zakresie (prowadzenie działalności rolniczej, cel zawarcia umowy dzierżawy) nie może być bowiem różny w zależności od tego jaki organ prowadzi postępowanie, odmienna może być natomiast jego kwalifikacja i skutki, jakie wywołuje.

W wyniku zgromadzonych materiałów dowodowych organ odwoławczy ustalił, iż F.B. nie prowadził indywidualnej działalności rolniczej na działkach gruntu

11

rolnego zadeklarowanych we wniosku o przyznanie płatności bezpośrednich. Jak wynika z ustaleń zawartych w postanowieniu o umorzeniu śledztwa strona zawarła fikcyjną umowę dzierżawy. Z uwagi na fakt niezaskarżenia postanowienia Prokuratury brak jest podstaw pozwalających na odmówienie wiarygodności ustaleń zawartych w dokumencie urzędowym, jakim jest postanowienie o umorzeniu śledztwa. Ponadto z treści uzasadnienia postanowienia wynika w sposób bezsporny, iż strona nie prowadziła działalności rolniczej na gruntach wskazanych we wniosku. W toku prowadzonego postępowania przygotowawczego nie zostały również przedstawione jakiekolwiek przeciwdowody, które zmierzałyby do obalenia ustaleń dokonanych przez organy ścigania, co więcej - strona potwierdziła, że spornych gruntów nie uprawiała. Z kolei przedstawione w trakcie postępowania administracyjnego dokumenty, w tym umowa przechowania w formie depozytu, czy protokół przejęcia płodów rolnych, nie są w ocenie organu II instancji dowodami, które potwierdzałyby prowadzenie przez F.B. działalności rolniczej na zadeklarowanych we wniosku gruntach. Organ zwrócił uwagę, że dokumenty te nie zostały przedstawione w Prokuraturze w postępowaniu przygotowawczym (brak jakiegokolwiek odniesienia, czy też ustosunkowania się do nich przez Prokuraturę), co rodzi uzasadnione wątpliwości, co do ich wiarygodności.

Dokonując oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego zdaniem organu odwoławczego nie może być wątpliwości, iż F.B. nie był użytkownikiem zadeklarowanych działek gruntu rolnego, przez co nie spełnił ustawowych przesłanek umożliwiających uzyskanie płatności.

Dyrektor Lubuskiego Oddziału Regionalnego ARiMR wskazał dalej na mechanizm, w wyniku którego dokonano niekorzystnego rozporządzenia środkami publicznymi (dopłaty do gruntów rolnych) przez fikcyjne zawarcie umów dzierżawy gruntów rolnych pomiędzy RSP "N.", a członkami i kandydatami na jej członków. Mechanizm ten polegał na rozparcelowaniu gruntów rolnych w celu uzyskania wyższej kwoty płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW). Powyższe ustaliła także Prokuratura Okręgowa w Gorzowie Wlkp. Kwota płatności z tytułu ONW, jaka przysługiwałaby Spółdzielni, gdyby nie zawarto fikcyjnych umów wynosiłaby 22.375,00 zł., natomiast w wyniku rozparcelowania gruntów i zawarcia fikcyjnych umów, kwota płatności przyznana 19 dzierżawcom gruntów od Spółdzielni wyniosła 215.488,74 zł. Prawidłową kwotę 22.375,00 zł organ obliczył w oparciu o przepis § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 kwietnia 2004 r. (Dz.U. 73, póz. 657 ze zm.), mnożąc dopuszczalną maksymalną liczbę hektarów (300 ha) przez stawkę płatności ONW dla strefy nizinnej l w wysokości 179 zł.

12

Organ odwoławczy, podobnie jak organ l instancji wskazał, iż w celu uzyskania płatności bezpośrednich do gruntów rolnych (składających się z: jednolitej płatności obszarowej i uzupełniającej płatności obszarowej) osoba wnioskująca o takie płatności musi spełnić warunki określone w art. 2 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 18 grudnia 2003r. o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych oraz oddzielnej płatności z tytułu cukru, czyli musi być posiadaczem gospodarstwa rolnego - wówczas to płatności przysługują na będące w jej posiadaniu grunty rolne utrzymywane w dobrej kulturze rolnej przy zachowaniu wymogów ochrony środowiska - a także musi uprawiać powierzchnię działek rolnych nie mniejszą niż 1 ha.

Organ powołał się dalej na definicję "posiadania" wynikającą z art. 336 Kc, jak i nawiązał do zamiaru władania rzeczą dla siebie - jako rozstrzygającym o posiadaniu w rozumieniu ww. przepisu. Przywołał także stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarte w wyroku z dnia 16 listopada 2006r., w sprawie o sygn. akt II GSK 177/06, w którym podniesiono, że "decyzje w sprawach dotyczących przyznania płatności, a więc zarówno pozytywne, jak i negatywne, mogą być podejmowane po uprzednim ustaleniu, że producent rolny jest lub nie jest posiadaczem gruntów rolnych zgłoszonych we wniosku. Chodzi o posiadanie samoistne lub zależne w rozumieniu przepisów art. 336-352 Kodeksu cywilnego, a więc o sytuacje powiązane z tytułem prawnym i faktycznym władztwem nad rzeczą".

Dyrektor Lubuskiego Oddziału Regionalnego ARiMR podniósł nadto, że również w art. 3 pkt 3 ustawy z dnia 18 grudnia 2003r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (Dz.U z 2004r. Nr 10, póz. 76 ze zm.) zdefiniowano określenie producenta rolnego jako osobę fizyczną, osobę prawną oraz jednostkę organizacyjna nie posiadającą osobowości prawnej będącą posiadaczem gospodarstwa rolnego lub posiadaczem zwierzęcia.

W ocenie tego organu nie można dać wiary zeznaniom złożonym w toku rozprawy administracyjnej w dniu 16 lutego 2007r., bowiem strona była świadoma przyszłych konsekwencji finansowych, związanych z windykacją środków finansowych. Były one ukierunkowane, zaś strona nie potrafiła wyjaśnić sprzeczności, a także luk w przedstawionym przez nią materiale dowodowym. Natomiast zeznania złożone w dniu 6 marca 2006r. w Komendzie Wojewódzkiej Policji w Gorzowie Wlkp. składane były w sposób spontaniczny i tym samym posiadają one - w ocenie organu - większą wartość dowodową.

Organ II instancji stwierdził iż dowodem, potwierdzającym, że strona nie była posiadaczem gruntów rolnych jest protokół nr [...] z Walnego Zgromadzenia Członków

Spółdzielni, w którym to na stronie 2 wskazano, że Prezes Spółdzielni "przedstawił strukturę wiosennych zasiewów", decydując w ten sposób o sposobie użytkowania gruntów. Powyższe potwierdza, że strona nie miała wpływu na rodzaj uprawy, a grunty zadeklarowane we wniosku nadal pozostawały w posiadaniu Spółdzielni. Nie była ona również odpowiedzialna za "normalne, codzienne, rutynowe procedury finansowe i produkcyjne, które występują przy prowadzeniu działalności rolniczej".

Pismem z dnia 25 października 2007r. F.B., reprezentowany przez pełnomocnika - r.pr. [...], wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. skargę na dwie decyzje Dyrektora Lubuskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Z. [...], zarzucając rażące naruszenie przepisów postępowania, mających istotny wpływ na wynik sprawy, a w szczególności art. 145 § 1 pkt 5 kpa - przez przyjęcie, że postanowienie Prokuratury Okręgowej w Gorzowie Wlkp. z dnia 22 czerwca 2006r. o umorzeniu śledztwa i stanowisko Prokuratora Okręgowego w Gorzowie Wlkp. z dnia 22 czerwca 2006r. są nowymi dowodami, stanowiącymi samoistną podstawę do wznowienia postępowania zakończonego decyzją ostateczną. Z tego względu, zdaniem skarżącego, decyzja wydana na podstawie art. 151 § 1 pkt 2 kpa dotknięta jest wadą nieważności, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 kpa.

Według F.B. organ dopuścił się również naruszenia art. 107 § 1 i 3 kpa -przez powołanie wadliwej podstawy prawnej decyzji, a także art. 75 § 1 i 3 kpa - przez oparcie rozstrzygnięcia na ustaleniach dokonanych przez Prokuraturę Okręgową w Gorzowie Wlkp. w toku prowadzonego śledztwa i stanowisku Prokuratora, z których wynika, że skarżący nie prowadził działalności rolniczej na dzierżawionych gruntach, że umowy dzierżawy zawarte z Rolniczą Spółdzielnią Produkcyjną "N." w G. były pozorne i że nie był on uprawniony do otrzymania dopłat bezpośrednich do gruntów rolnych i płatności z tytułu wsparcia działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania, chociaż ustaleń tych nie można przyjąć za udowodnione dopóki nie zostaną stwierdzone prawomocnym wyrokiem sądu. Nadto autor skargi zarzucił organowi naruszenie art. 77 § 1 i art. 80 kpa - przez nie rozpatrzenie całego materiału dowodowego i przekroczenie reguł swobodnej oceny dowodów, pominięcie dowodów przedstawionych przez skarżącego, świadczących o tym, iż skarżący spełnił warunki (...) decydujące o posiadaniu gruntów, wskazujące, że pożytki osiągnięte z dzierżawionych gruntów tj. plony i otrzymane dopłaty stanowiły jego własność (umowa przechowania w formie depozytu nieprawidłowego, przelew przyznanych dopłat na konto skarżącego).

14

Skarżący podniósł również zarzut naruszenia art. 75 § 1 kpa w zw. art. 186 § 1 kpk -przez oparcie rozstrzygnięcia na dowodach niedopuszczalnych przez prawo tj. na protokołach przesłuchania stron w charakterze świadków, które z mocy art. 186 §1 Kodeksu postępowania karnego, nie mogą stanowić dowodów, ani być odtwarzane, w sytuacji, gdy strona po przedstawieniu jej zarzutów skorzystała z prawa do odmowy złożenia zeznań.

W skardze zawarto także zarzut błędnej wykładni przepisów prawa materialnego stanowiących podstawę prawną rozstrzygnięcia sprawy tj. art. 2 ust. 1 i 2 ustawy o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych (...). Zastosowanie interpretacji zawężającej tych przepisów, prowadzącej do ograniczenia kręgu osób uprawnionych do dopłat jest niedopuszczalne i stanowi nie tylko naruszenie prawa materialnego, ale także ogólnej zasady praworządności sformułowanej w art. 6 kpa. Wykładnia tych przepisów nie może być oparta na dowolnej ocenie celowości zawartej umowy dzierżawy, zasadności decyzji strony co do sposobu dysponowania pożytkami uzyskanymi z użytkowanych gruntów i otrzymanych dopłat, a także obowiązujących w Regulaminie spółdzielni zasad użyczania członkom i kandydatom na członków sprzętu rolniczego, czy sposobu uprawy gruntów. Negatywna ocena organu orzekającego co do podjętych przez stronę i Spółdzielnię przedsięwzięć nie może mieć żadnego wpływu na status strony jako producenta rolnego i jej prawa do dopłat. Dokonywanie takich ocen wykracza poza kompetencje organu.

Skarżący wskazał także, iż Dyrektor Lubuskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Z. rozpoznając odwołanie nie rozstrzygnął ponownie sprawy i zasadności merytorycznej odwołania, lecz ograniczył się jedynie do kontroli zasadności zarzutów i formalnej kontroli decyzji organu l instancji, czym naruszył istotę postępowania odwoławczego określoną w art. 138 kpa.

Wskazując na powyższe zarzuty skarżący wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzającej ją decyzji Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w S. [...] oraz o stwierdzenie, że zaskarżone decyzje nie podlegają wykonaniu, ewentualnie, w przypadku nieuwzględnienia powyższego żądania, o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu l instancji. Ponadto wniósł o zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, a także o przeprowadzenie dowodów uzupełniających z załączonych do skargi dokumentów tj. pisma Departamentu Płatności Bezpośrednich w Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 19 grudnia

15

2005r. [...], pisma Lubuskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa [...] oraz pisma Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa Biura Powiatowego w S. [...] - w celu wykazania, że organ w dniu wydania decyzji pierwotnej posiadał wiedzę o użytkowaniu gruntów przez skarżącego.

Odpowiadając na skargę Dyrektor Lubuskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Z. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w pełni dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Odnosząc się do zawartego w skardze wniosku o przeprowadzenie dowodu z ww. dokumentów, organ ten stwierdził, iż zawierają one wyłącznie interpretacje przepisów prawa, mające charakter abstrakcyjny i że podlegają one ocenie właściwych organów w odniesieniu do indywidualnego stanu faktycznego, który to za każdym razem ustalany jest w toku postępowania administracyjnego. Podkreślił także, że decyzje administracyjne wydawane są na podstawie przepisów prawa, a nie interpretacji dokonywanych przez departamenty merytoryczne, czy też na podstawie stanowisk innych organów.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, póz. 1269) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, póz. 1270 ze zm. zwana dalej "ppsa"), sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. Kontrola zaskarżonej decyzji dokonywana jest pod względem zgodności z prawem materialnym, a także zastosowanych przy jej wydawaniu przepisów postępowania. Przed dalszymi rozważaniami warto także wskazać na dyspozycję przepisu art. 134 ppsa, zgodnie z którym Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Brak związania zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że sąd bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu, czynności lub bezczynności organu administracji publicznej.

W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny

16

sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (por. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c ppsa.).

Z uwagi na podniesione w odwołaniu, a następnie powtórzone w skardze zarzuty dotyczące naruszenia przez organy przepisu art. 145 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000r. Nr 98, póz. 1071 ze zm.) - przez przyjęcie, że postanowienie Prokuratury Okręgowej w Gorzowie Wlkp. o umorzeniu śledztwa i stanowisko Prokuratora są nowymi dowodami stanowiącymi samoistną podstawę do wznowienia postępowania - w pierwszej kolejności zbadania wymaga, czy w niniejszej sprawie istniały ustawowe przesłanki do wznowienia postępowania, zakończonego decyzją ostateczną o przyznaniu płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na 2004 rok.

Wznowienie postępowania administracyjnego jest nadzwyczajną instytucją procesową polegającą na stworzeniu prawnych możliwości ponownego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego i ponownego wydania rozstrzygnięcia w sprawie zakończonej już wydaniem decyzji ostatecznej. Niezbędność tej instytucji wynika z faktu, iż już po przyjęciu decyzji ostatecznej może ujawnić się wadliwość postępowania, w którym orzeczenie takie zapadło albo też mogą pojawić się okoliczności, które pozbawiają znaczenia te przesłanki, na których oparto rozstrzygniecie sprawy (por. W.Dawidowicz: Postępowanie administracyjne. Zarys wykładu, W-wa 1983, s.242).

Wznowienie postępowania, w następstwie którego dochodzi do rozstrzygnięcia sprawy już raz rozpatrzonej co do istoty, stanowi odstępstwo od wyrażonej w art. 16 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r, Kodeks postępowania administracyjnego, (Dz.U. z 2000r., nr 98, póz. 1071 ze zm.) zasady trwałości decyzji. Zasada ta nie ma jednak "wartości absolutnej", bo ustawodawca, kierując się względami praworządności i mając na względzie interesy uczestników postępowania przewidział możliwość zakwestionowania ostatecznej decyzji administracyjnej. Z racji, że wznowienie postępowania czyni wyłom w trwałości ostatecznej decyzji administracyjnej, uzasadniające je wady muszą mieć szczególny, wyjątkowy charakter. Stąd też Kodeks postępowania administracyjnego w sposób wyczerpujący wyliczył podstawy wznowienia, nie dopuszczając wykładni rozszerzającej (por. wyrok NSA z 26.10.1999r. l SA 1739/97, Lex Polonica nr 372483 por. wyroku NSA z dnia 1 marca1984r.,l SA/Ka 13/84, nie publ.).

Przepis art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. wskazuje, iż w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzji. Wskazany wyżej przepis ustanawia gwarancję pełnej

17

realizacji w toku postępowania administracyjnego ogólnej zasady prawdy obiektywnej, tworząc ostatnią w ramach postępowania administracyjnego możliwość poprawnego ustalenia stanu faktycznego sprawy, w oparciu o który organ wydaje decyzję administracyjną. Wznowienie postępowania na tej podstawie daje bowiem szansę ponownego przeprowadzenia postępowania dowodowego, w trakcie którego zostaną zbadane te dowody lub okoliczności, których w postępowaniu głównym nie wykryto i nie rozpatrzono, a które dla podstaw faktycznych decyzji mają istotne znaczenie ( por. W.Dawidowicz - Postępowania administracyjne. Zarys wykładu. W-wa 1983, s. 244).

Istotą sprawy weryfikacyjnej jest więc wykazanie, że organ administracji publicznej prowadzący pierwotne postępowanie nie miał pełnego obrazu stanu faktycznego rozstrzyganej sprawy (nie znał stanu faktycznego w stopniu wystarczającym dla potrzeb rozstrzygnięcia), gdyż nie znał wszystkich okoliczności faktycznych lub nie zgromadził pełnego materiału dowodowego.

Wskazany wyżej przepis art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. wymaga kumulatywnego spełnienia następujących przesłanek: nowe okoliczności faktyczne, bądź nowe dowody muszą zostać ujawnione po wydaniu decyzji ostatecznej, choć istniały już wcześniej tj. w chwili wydawania decyzji ostatecznej, lecz dla organu są one nowymi tylko dlatego, że nie były mu wcześniej znane.

Przyczynę wznowienia stanowić mogą zatem tylko takie istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub dowody, które istniały w dniu wydania decyzji, ale nie były znane organowi, który wydał decyzję. Przy czym należy pamiętać, iż okoliczności (dowody) muszą mieć istotne znaczenie dla sprawy. Dowody lub okoliczności są istotne dla postępowania, gdy dotyczą przedmiotu sprawy i mogły mieć wpływ na odmienne rozstrzygnięcie sprawy ( por. wyrok NSA z 26.10.1999r. l SA/Łd 1440/97, LexPolonica nr 351023). Do okoliczności takich nie należy natomiast dokonana przez organy ocena materiału dowodowego sprawy ani też zastosowanie w danym stanie faktycznym określonych przepisów lub ich interpretacja( por. wyrok NSA z 20.01.1998r. l SA/Lu 26/1997, Lex nr 34651).

Należy zaznaczyć, iż nie ma przy tym znaczenia, czy wcześniejsze nieujawnienie tych okoliczności, czy dowodów wynikało z niewłaściwie prowadzonego przez organ postępowania wyjaśniającego, czy też z zamierzonego nieujawnienia ich przez stronę (G.Łaszczyca, Cz.Martysz, A.Matan, Kodeks postępowania administracyjnego -komentarz, tom II, s. 312, Zakamycze 2005).

Podnieść przy tym miejscu również trzeba, iż w przypadku gdy wznowienie postępowania ma nastąpić z urzędu, organ administracji publicznej właściwy w sprawie

18

wznowienia postępowania nie tylko musi dysponować wiedzą o istnieniu nowych doniosłych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktycznych. Ta wiedza musi mieć swoje konkretne źródło, nie może wynikać z przypuszczeń, domysłów organu, lecz powinna znajdować oparcie w istniejących dowodach, które posłużą w toku wznowionego postępowania udowodnieniu owych nowości stanu faktycznego sprawy. Organ prowadzący postępowanie powinien wiedzieć o takich dowodach jeszcze we wstępnej fazie postępowania, zanim wyda postanowienie o wznowieniu (M.Pułło, Nowe okoliczności i nowe dowody jako podstawa wznowienia postępowania administracyjnego, Państwo i Prawo, z. 8, str. 57, Warszawa 2004).

W omawianej przesłance wznowienia postępowania występują dwa odrębne człony; jeden dotyczy ujawnienia nowych okoliczności faktycznych, drugi - nowych dowodów. Ten ugruntowany już pogląd znajduje m.in. odzwierciedlenie w orzecznictwie Sądu Najwyższego, w którym wskazuje się, że wznowienie postępowania powinno następować nie tylko z uwagi na wyjście na jaw nowych dowodów, ale także i nowych okoliczności faktycznych istotnych dla sprawy, przy czym ujawnienie się tych okoliczności może być rezultatem przeprowadzenia dowodów (ujawnienia się dowodów) po wydaniu decyzji, byleby tylko rzecz dotyczyła faktów, które są istotne dla sprawy, a nie były znane organowi w momencie jej podejmowania. W art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. posługując się kategorią "nowych okoliczności faktycznych" oraz "nowych dowodów", ustawodawca użył bowiem alternatywy zwykłej, a nie koniunkcji (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 stycznia 2000r, III RN 125/1999).

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazuje się, że przez nową okoliczność istotną dla sprawy należy rozumieć taką okoliczność, która mogła mieć wpływ na odmienne rozstrzygnięcie sprawy (wyrok NSA z dnia 25 czerwca 1985r., sygn. akt l SA 198/85). Jako nieznane, nowe w postępowaniu, traktuje się te okoliczności, które nie były objęte postępowaniem dowodowym oraz te środki dowodowe, o istnieniu których organ nie posiadał żadnych wiadomości, przy czym za nieznane uznać należy także te okoliczności prawnie doniosłe, które mimo, że były powoływane przez stronę, nie stały się przedmiotem badania przez organ administracji w toku postępowania głównego (por. M.Jaśkowska.A.Wróbel - Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. Zakamycze 2000, s.814). Za okoliczności faktyczne uznać należy zdarzenia, stany rzeczy istotne z punktu widzenia stosowania normy, ale niezależne od treści przepisów prawa, a tym bardziej wykładni prawa. Chodzi nade wszystko o fakty, które dotyczą bezpośrednio danej sprawy administracyjnej zakończonej decyzją ostateczną i które mogą mieć wpływ na odmienne jej rozstrzygnięcie (por. wyrok NSA z 22.06.1999r. l SA 1924/98, LexPolonica

19

nr 3724 wyrok NSA z dnia 25.6.1985r., l SA 198/85).

Pojęcie dowodu należy natomiast interpretować zgodnie z treścią art 75 k.p.a. l tak "jako dowód można dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem". W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny.

Mając na uwadze powyższe wywody prawne oraz stan faktyczny sprawy, Sąd stwierdził, iż wskazane przez organy orzekające okoliczności jak i przywoływane dowody spełniały wymagania określone w art. 145 §1 pkt 5 kpa.

Prokuratura Okręgowa w Gorzowie Wlkp. prowadziła przeciwko wielu członkom Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej w G., w tym również przeciwko skarżącemu F.B., postępowanie karne. Prokurator Okręgowy w Gorzowie Wlkp. zarzucił skarżącemu to, że w okresie od 31 lipca 2003r. do 23 grudnia 2004r. w S., G. i Z., w województwie [...], działając wspólnie i w porozumieniu z B. P., z góry powziętym zamiarem, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej wprowadził w błąd Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, iż jest producentem rolnym będącym w posiadaniu gruntów rolnych i w tym celu zawarła fikcyjną umowę dzierżawy gruntów rolnych od Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej w G. za namową B. P. - Prezesa Zarządu tej spółki, a następnie przedłożył poświadczający nieprawdę wniosek o dopłaty do gruntów rolnych, w wyniku czego doprowadził do niekorzystnego rozporządzenia mieniem Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z tytułu Jednolitej Płatności Obszarowej (JPO) w kwocie 19.747,71 zł, Uzupełniającej Płatności Obszarowej (UPO) w kwocie 27.462,76 zł oraz wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych obszarach gospodarowania w kwocie 12.870,10 zł, co stanowiło łączną kwotę 60.080,57 zł, czym działał na szkodę Skarbu Państwa i interesów finansowych Unii Europejskiej tj. czyn z art. 286§1 kk i art. 287§1 kk w zb. z art. 11§2 kk w zw. z art. 12 kk. oraz to że w dniu 12 maja 2005r. w S. w województwie [...], w celu uzyskania dopłat do gruntów rolnych, przedłożył w Powiatowym Biurze Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich za 2004r.,w którym poświadczył nieprawdę dotycząca okoliczności o istotnym znaczeniu dla uzyskania wsparcia finansowego, iż jest producentem posiadającym grunty rolne na podstawie umowy dzierżawy od Rolniczej Spółdzielni Pracowniczej N. w G., a umowa dzierżawy miała charakter fikcyjny tj. o czyn z art. 297§1 kk.

Podobne zarzuty zostały postawione także innym członkom RSP w G., m.in. [...].

20

Postanowieniem [...] Prokurator Okręgowy w Gorzowie Wlkp. umorzył śledztwo przeciwko w/w osobom wobec braku ustawowych znamion czynu zabronionego.

Umarzając to postępowanie karne Prokurator uznał, iż zarzucany podejrzanym członkom RSP w G. czyn z art. 286 § 1 kk, "jako przestępstwo celowościowe może zostać popełnione tylko w zamiarze bezpośrednim. Celem tym jest osiągniecie korzyści majątkowej". W ocenie Prokuratora, członkowie RSP w G., w tym także skarżąca, w chwili składania wniosków o dopłaty nie mieli zamiaru ich wyłudzenia od ARiMR, albowiem pozostawali w przekonaniu, iż jako pracownicy Spółdzielni uprawiają przedmiotowe grunty.

Z ustaleń poczynionych w trakcie śledztwa, a zawartych w uzasadnieniu w/w postanowienia Prokuratora Okręgowego w Gorzowie Wlkp. wynika, iż z uwagi na trudną sytuację ekonomiczną Rolnicza Spółdzielnia Produkcyjna "N." w G. - z inicjatywy Prezesa B. P. - zawarła ze swoimi członkami fikcyjne umowy dzierżawy. Na ich podstawie została rozparcelowana znaczna część gruntów rolnych. Przedmiotowe umowy stały się później podstawą do złożenia przez członków RSP wniosków o przyznanie dopłat bezpośrednich i płatności z tytułu wsparcia działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na 2004r. Z dalszych ustaleń poczynionych przez Prokuraturę Okręgową wynikało, iż dzierżawcy nie prowadzili na wydzierżawionych gruntach indywidualnej działalności rolniczej. Prokuratura Okręgowa uznała, iż dzierżawcy byli jedynie "formalnym użytkownikami", gdyż w dalszym ciągu działalność rolnicza na zadeklarowanych terenach prowadziła Spółdzielnia Rolnicza "N." w G..

W tych okolicznościach trafny jest pogląd wyrażony przez organ II instancji w motywach zaskarżonego rozstrzygnięcia, iż poczynione w postępowaniu karnym ustalenia mogły stanowić nową okoliczność w postępowaniu administracyjnym. Pamiętać jednak należy, iż pod tym pojęciem należy rozumieć jedynie ustalenia, co do faktów, a nie co do winy. W ocenie Sądu nie ulega wątpliwości, że ustalenia Prokuratury Okręgowej w Gorzowie prezentujące mechanizm zawierania fikcyjnych umów dzierżawy pomiędzy Rolniczą Spółdzielnią Produkcyjną w G. a jej członkami dotyczyły okresu przed wydaniem decyzji w postępowaniu będącym przedmiotem wznowienia. W tych okolicznościach spełniony został wymóg istnienia "nowych okoliczności lub dowodów" w dacie wydania decyzji ostatecznej.

Stwierdzić więc należy, że uzyskanie przez Kierownika Biura Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa powyższych informacji wskazujących na fakt nieposiadania i nieużytkowania w roku 2004 przez skarżącego gruntów rolnych

21

zgłoszonych we wniosku o przyznanie płatności - niewątpliwie podważającej podstawę decyzji ostatecznej - wyłączało uznaniowość organu l instancji i wprost obligowało organ do wszczęcia z urzędu postępowania o wznowienie postępowania. Nie budzi wątpliwości, że powyżej przedstawione nowe okoliczności istniały w dniu wydania decyzji i nie były wówczas znane Kierownikowi Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w S., który nie dokonywał w grudniu 2004r. badania okoliczności związanych z zawarciem i wykonywaniem umów dzierżawy gruntów. Bezsporne jest także, że mają one istotne znaczenie dla sprawy - jeśli zważy się na dyspozycję art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 2003r. o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych i oddzielnej płatności z tytułu cukru.

Ponieważ podstawą wznowienia postępowania było ujawnienie nowych okoliczności faktycznych, bezpodstawnie skarżący - celem podważenia prawidłowości wydania postanowienia o wznowieniu postępowania - powołał się na naruszenie przepisu art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. przez przyjęcie przez organ jako podstawy do wznowienia postępowania pojawienia się w sprawie nowych dowodów w postaci postanowienia oraz stanowiska Prokuratora. Zarzut ten nie znajduje uzasadnienia w treści postanowienia z dnia 23 listopada 2006r. o wznowieniu postępowania.

Uchybieniem procesowym organu było natomiast wypowiedzenie się już w postanowieniu z dnia 23 listopada 2006r. co do zaistnienia podstawy wznowienia. Organ naruszył tym przepis art. 149 § 2 k.p.a. Nie powinno budzić wątpliwości, iż postanowienie o wszczęciu postępowania jest tylko aktem procesowym, nie rozstrzygającym sprawy wznowienia postępowania, a jedynie otwierającym dalsze postępowanie w sprawie i nie może zawierać innych treści poza wskazaniem przesłanek uzasadniających zastosowanie tej instytucji procesowej. Stwierdzenie natomiast czy przyczyna wznowienia rzeczywiście nastąpiła w sprawie i jakie z tego wynikają skutki dla rozstrzygnięcia sprawy, mogą być efektem postępowania przeprowadzonego po wydaniu postanowienia z art. 149 § 1 k.p.a. i musza być zawarte w decyzji określonej w art. 151 k.p.a.

W świetle analizy materiału dowodowego powyższe uchybienie pozostawało jednak bez wpływu na merytoryczną treść rozstrzygnięcia.

Sąd dokonując kontroli pod względem zgodności z prawem postępowania organów orzekających w sprawie stwierdził, że Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w S. zasadnie wznowił postępowanie, a następnie stosownie do unormowań art. 151 §1 pkt 2 k.p.a., po przeprowadzeniu postępowania określonego w art. 149 §2 k.p.a. wydał trafną decyzję uchylającą dotychczasową decyzję z dnia 23 grudnia 2004r. Organ l instancji prawidłowo ustalił, iż istniały uzasadnione podstawy do jej uchylenia w postępowaniu

22

wznowieniowym i wydania nowej decyzji rozstrzygającą o istocie sprawy.

Trzeba podkreślić, że postępowanie wyjaśniające rozpoznawanej sprawie zostało przeprowadzone z dochowaniem wymogów procesowych, zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej i w oparciu o wszechstronną ocenę zgromadzonego materiału dowodowego. Wbrew twierdzeniom skarżącego zaskarżona decyzja nie wynika wyłącznie z poglądów prokuratora. W toku postępowania wyjaśniającego organy administracyjne w oparciu o nowe dowody w postaci umowy dzierżawy, zeznania strony w postępowaniu administracyjnym i jej zeznania złożone w charakterze świadka w postępowaniu karnym dokonały ustaleń faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy.

Po wznowieniu postępowania rzeczą organu było ustalenie kto w roku 2004 był faktycznym posiadaczem gruntów rolnych ujętych we wniosku o przyznanie płatności. Należy bowiem mieć na względzie, iż w świetle przepisów mającej w sprawie zastosowanie (zgodnie z dyspozycją przepisu art. 53 ustawy z dnia 26 stycznia 2007r. o płatnościach do gruntów rolnych i płatności cukrowej - Dz.U. Nr 35, póz. 217 - na mocy którego do postępowań w sprawie przyznania płatności, wszczętych i niezakończonych decyzją ostateczną do dnia wejścia w życie ustawy tj. do dnia 15 marca 2007r, stosuje się przepisy dotychczasowe) ustawy z dnia 18 grudnia 2003r. o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych i oddzielnej płatności z tytułu cukru (Dz.U. z 2004r. Nr 6, póz. 40 ze zm.), płatności bezpośrednie przysługują producentowi rolnemu na będące w jego posiadaniu grunty rolne utrzymywane w dobrej kulturze rolnej, przy zachowaniu wymogów ochrony środowiska (art. 2 ust. 1).

A zatem beneficjentem płatności określonych w ustawie są podmioty faktycznie korzystające z gospodarstwa rolnego. Poza odwołaniem się do kwestii "posiadania", świadczy o tym także użyty w tym przepisie zwrot "producent rolny" oraz ustanowiony warunek, iż znajdujące się w posiadaniu grunty rolne winny być utrzymywane w dobrej kulturze rolnej. Należy bowiem pamiętać, że w zamiarze ustawodawcy pomoc ta ma na celu premiowanie producentów rolnych, którzy spełniają wskazane wyżej warunki, rekompensując w części poniesione przez nich koszty.

Jednakże skoro ustawodawca posłużył się pojęciem posiadania na gruncie ww. ustawy, nie definiując go i nie nadając mu specyficznego dla tego postępowania znaczenia, słusznie organy posiłkowały się definicją ustawową posiadania zawartą w treści przepisu art. 336 Kodeksu cywilnego. Według zawartej w nim ustawowej formuły, posiadaczem rzeczy jest więc zarówno ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz samoistny), jak i ten, kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad

23

cudzą rzeczą (posiadacz zależny). Zatem w każdym przypadku posiadanie przedstawia się jako stan faktyczny określonego władztwa nad rzeczą. Według panującego poglądu doktryny posiadanie występuje przy równoczesnym istnieniu fizycznego elementu władania rzeczą, określanego jako corpus possessionis oraz psychicznego elementu animus rem sibi habendi, rozumianego jako zamiar władania rzeczą dla siebie. Nie budzi szczególnych wątpliwości interpretacyjnych element "władania rzeczą" (corpus). Bez wątpienia chodzi tu o dostrzegalny fakt fizycznego władztwa nad rzeczą (...) jej "używania", ,,korzystania"(...) Zamiar władania rzeczą "dla siebie" rozstrzyga o posiadaniu w rozumieniu art. 336 Kc (E.Gniewek, Kodeks cywilny, księga druga Własność i inne prawa rzeczowe - komentarz, Zakamycze 2001). Pamiętać przy tym należy, że przejawia się on w postępowaniu posiadacza wobec otoczenia. Decydujące znaczenie mają więc zewnętrzne dla otoczenia przejawy władztwa. Nie oznacza to jednak eliminacji rzeczywistej woli posiadania. Na podstawie zewnętrznych przejawów woli ustala się wolę rzeczywistą, która decyduje o posiadaniu. Jeżeli u samego posiadacza nie występuje animus possidenti, czego przejawem może być brak wiedzy o miejscu położenia rzeczy, to nie mamy do czynienia z posiadaniem. Z posiadaniem nie mamy do czynienia w sytuacji, gdy zawarto pozorną umowę, na mocy której osoba miała objąć w posiadanie grunty rolne.

Przy posiadaniu niezbędne jest wykonywanie władztwa nad rzeczą. Konieczne jest przeto wykonywanie takich czynności faktycznych, które wskazują na samodzielny, niezależny od woli innych osób stan władztwa. Dyspozycje posiadacza względem rzeczy muszą być podejmowane samodzielnie. Brak animus possidenti zachodzi w wypadku, gdy osoba, która podająca się za posiadacza pozostaje w zależności od innej osoby, a zależność ta zasadza się bądź na umowie, bądź na stosunku prekaryjnym (por. A. Kunicki - Zasiedzenie w prawie polskim. Wyd. Prawnicze. W-wa 1964, s. 101).

Jeżeli osoba, która twierdzi, że jest posiadaczem, a nie ma związku ekonomicznego związku z rzeczą, bądź też związek ten jest pozorny, luźny, symboliczny to nie można taka osobę uznać za posiadacza.

Organy słusznie - dokonując ustaleń w zakresie posiadania przez skarżącego gruntów rolnych - oparły się na treści omawianego wyżej postanowienia Prokuratora Prokuratury Okręgowej w Gorzowie Wlkp. o umorzeniu śledztwa. Należy mieć bowiem na uwadze, że zgodnie z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego, postanowienie Prokuratury wydane na podstawie przepisów art. 17 § 1 pkt 2 i art. 322 § 1 kpk (o umorzeniu śledztwa) należy uznać za dokument urzędowy (wyrok NSA z dnia 25 października 2005r, sygn. akt FSK 2323/04). W niektórych sprawach postanowienie prokuratora o umorzeniu śledztwa ma moc orzeczenia stwierdzającego popełnienie

24

przestępstwa ( np. umorzenie śledztwa na skutek niewykrycia sprawcy w przedmiocie sfałszowania oznaczeń identyfikacyjnych pojazdu - wyrok NSA z 2.02.2007r. l OSK 418/06) i stanowi podstawę wznowienia postępowania administracyjnego na podstawie art. 145§ 1 pktl kpa.

W niniejszej sprawie w/w prawomocne postanowienia Prokuratora Okręgowego w Gorzowie Wlkp. stanowi przesłankę z art. 145 § 1 pkt 5 kpa jako surogat zaistnienia nowej okoliczności faktycznej, którą organ zobowiązany był z mocy art. 7 kpa dokładnie wyjaśnić.

Postanowienie prokuratora o umorzeniu śledztwa z uwagi na brak ustawowych znamion czynu zabronionego (art. 17 § 1 pkt 2 kpk ) jest decyzją procesową o charakterze materialnym, stwierdzającą zaistnienie czynu zabronionego, w którym jednakże brak jest wszystkich znamion określonego przestępstwa ( J. Grajewski - Kodeks postępowania karnego. Komentarz. Zakamycze 2003, s. 99). W doktrynie prawa karnego wskazuje się, że podstawowym zadaniem postępowania prokuratorskiego jest ustalenie, czy rzeczywiście popełniono czyn zabroniony, czy jest on przestępstwem i kogo można za niego pociągnąć do odpowiedzialności. Wskazane wyżej postanowienie Prokuratora Okręgowego z dnia 22 czerwca 2006r. opiera się właśnie na takiej podstawie procesowej z art. 322 kpk w związku z art. 17 § 1 pkt 2 kpk.

Potwierdza ono popełnienie przez skarżącą czynu dokładnie opisanego w postanowieniu o umorzeniu śledztwa, polegającego na wprowadzeniu w błąd Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, iż jest producentem rolnym będącym w posiadaniu gruntów rolnych, na zawarciu fikcyjnej umowę dzierżawy gruntów rolnych od Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej w G. oraz przedłożeniu poświadczającego nieprawdę wniosku o dopłaty do gruntów rolnych, jednakże z uwagi na brak w jej zachowaniu kierunkowego działania w celu osiągnięcia korzyści majątkowej nie można jej przypisać popełnienia przestępstw z art. 286 § 1 kk i art. 297 § 1 kk.

Sam fakt umorzenia śledztwa nie może w tym przypadku decydować o odmówieniu postanowieniu cech orzeczenia potwierdzającego dokonanie czynu zabronionego. Uzyskując walor prawomocności postanowienie to wywołuje skutki również w sferze prawa administracyjnego. Nie może ono oczywiście stanowić przesłanki do wznowienia postępowania administracyjnego z art. 145 § 1 pkt 1 kpa, ale niewątpliwie można na jego podstawie wznowić postępowanie, opierając to na przesłance z art. 145 § 1 pkt 5 kpa.

Dokumentem urzędowym - na podstawie Kodeksu postępowania administracyjnego - jest dokument sporządzony w formie określonej przepisami prawa przez powołane do tego organy państwowe w ich zakresie działania (art. 76 § 1 kpa). Wzorując się na poglądzie doktryny (G.Łaszczyca, Cz.Martysz, A.Matan, Kodeks ..., tom l, s. 700) odnieść

25

trzeba się w tym miejscu do legalnych definicji dokumentu urzędowego, stworzonych wprawdzie nie na potrzeby postępowania administracyjnego, niemniej mających dla niego istotne znaczenie, l tak, zgodnie z art. 6 ust. 2 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz.U. Nr 112, póz. 1198 ze zm.) dokumentem urzędowym - w rozumieniu ustawy - jest treść oświadczenia woli lub wiedzy, utrwalona i podpisana w dowolnej formie przez funkcjonariusza publicznego w rozumieniu przepisów Kodeksu karnego, w ramach jego kompetencji, skierowana do innego podmiotu lub złożona do akt sprawy.

Przesłanką zakwalifikowania utrwalonej treści oświadczenia woli lub wiedzy do grupy dokumentów urzędowych jest skierowanie jej do innego podmiotu lub złożenie do akt. Rodzaj adresata oświadczenia woli lub wiedzy jest nieistotny (inny funkcjonariusz publiczny, podmiot, którego oświadczenie woli lub wiedzy bezpośrednio dotyczy, osoba trzecia). Konstytutywną przesłanką definicji dokumentu urzędowego jest jego pochodzenie od funkcjonariusza publicznego (E. Jarzęcka-Siwik, Dostęp do informacji publicznej (Uwagi krytyczne), "Kontrola Państwowa" 2002, nr 1, s. 29). Przy czym pod pojęciem funkcjonariusza publicznego należy rozumieć podmioty wskazane w art. 115 § 13 Kodeksu karnego, w tym także prokuratora (pkt 3).

Stosownie natomiast do dyspozycji przepisu art. 76 § 1 in fine kpa dokument urzędowy stanowi dowód tego, co zostało w nim urzędowo stwierdzone. Z dokumentem urzędowym związane jest domniemanie jego prawdziwości, zgodnie z którym przyjmuje się zgodność z prawdą tego, co zostało w dokumencie stwierdzone. Z powyższego wynika, iż organy są związane normatywną oceną dokumentu urzędowego i nie dysponują marginesem swobody w zakresie odnoszącym się do oceny jego treści. Dowodowi z dokumentu towarzyszy więc szczególny walor dowodowy.

Niewątpliwie jednak - poza stanowiskiem Prokuratora wyrażonym w postanowieniu o umorzeniu śledztwa - kluczowym dowodem potwierdzającym fakt, iż strona nie użytkowała gruntów rolnych był protokół przesłuchania skarżącego w charakterze świadka, sporządzony przez Komendę Wojewódzką Policji w Gorzowie Wlkp.

Z tym dowodem związany jest zaś przedstawiony zarówno w skardze, jak i w odwołaniu od decyzji organu l instancji zarzut naruszenia art. 75 § 1 k.p.a. w zw. z art. 186 § 1 K.p.k. - poprzez oparcie rozstrzygnięcia na dowodzie niedopuszczalnym przez prawo. Nie można przyznać także i w tej mierze racji skarżącemu, bowiem przepis art. 186 § 1 kpk odnosi się wyłącznie do sytuacji, w której na gruncie postępowania karnego nie mogą służyć za dowód, ani być odtworzone zeznania osoby (świadka), która skorzystała z przysługującego jej prawa do odmowy złożenia zeznań. Osoba uprawniona do odmowy

26

złożenia zeznań to osoba określona w art. 182 kpk, i to ona właśnie, jak i osoba zwolniona od tego na podstawie art. 185 kpk, należy do kategorii osób, których zeznania nie mogą stanowić dowodu w sprawie, jeżeli w terminie określonym w art. 186 kpk z uprawnienia takiego skorzystają (J.Grajewski, L.K. Paprzycki, S.Steinborn, Kodeks postępowania karnego - komentarz, tom l, s. 531, Zakamycze 2006). Celem tych przepisów jest ochrona świadka przed obciążaniem swoimi zeznaniami osoby dla niego najbliższej lub pozostającej z nim w szczególnie bliskim stosunku. Ten bezwzględny zakaz dowodowy z art. 186 § 1 kpk nie może mieć odniesienia do skarżącej, która po przedstawieniu jej zarzutów odmówiła składania wyjaśnień. Skarżący zdaje się nie dostrzegać różnicy pomiędzy przysługującym świadkowi prawem do "odmowy złożenia zeznań", a prawem podejrzanego do "odmowy złożenia wyjaśnień", przewidzianym w art. 175 § 1 kpk.

Podnieść przy tym należy, iż na gruncie postępowania karnego także zeznania złożone przez osobę, której w dalszym toku postępowania postawiono zarzut popełnienia przestępstwa są objęte zakazem ujawniania - w trakcie rozprawy. Zgodnie bowiem z orzecznictwem Sądu Najwyższego, z przepisu art. 389 § 1 kpk wynika, że przy przesłuchiwaniu na rozprawie oskarżonego wolno, w sytuacjach w tym przepisie opisanych, odczytywać jedynie protokoły jego wcześniejszych wyjaśnień i - a contrario do art. 391 § 2 kpk - nie jest dopuszczalne odczytywanie wówczas tego co powiedział on uprzednio jako świadek. Bez wątpienia przy tym zakaz wynikający z powyższych przepisów należy rozumieć jako zakaz odtwarzania również w inny niż odczytanie sposób uprzednich jego zeznań w charakterze świadka. Zakaz odnosi się jednak tylko do odtwarzania przesłuchiwanemu oskarżonemu tego, co powiedział on wcześniej będąc jeszcze tylko świadkiem w ramach procesowej czynności przesłuchania go w takim charakterze (postanowienie SN z dnia 28 lutego 2002r., IV KKN 13/2002).

Należy przy tym zauważyć, iż wskazane powyżej ograniczenia w zakresie korzystania z zeznań świadków co do możliwości ich ujawniania dotyczą procedury karnej, nie ma zaś powodów, by zastosowanie tego rodzaju środka dowodowego doznawało ograniczeń na gruncie postępowania administracyjnego, jeśli się zważy, iż "granicą dopuszczalności środków dowodowych jest ich zgodność z przepisami prawa" (B.Adamiak, J.Borkowski, Kodeks..., s. 393), a obowiązkiem organu, wynikającym ze sformułowanej na gruncie art. 7 kpa zasady prawdy obiektywnej, jest udowodnienie każdego faktu mającego znaczenie prawne za pomocą wszelkich legalnych środków dowodowych (G.Łaszczyca, Cz.Martysz, A.Matan, Kodeks..., tom l, s. 687).

Stosownie bowiem do treści art. 75 § 1 kpa jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem.

27

W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny.

Zgodnie z poglądem wyrażonym w piśmiennictwie (W.Dawidowicz, Postępowanie administracyjne. Zarys wykładu, Warszawa 1983, s. 169-170) owa sprzeczność z prawem, o której mowa w ww. przepisie, może mieć charakter materialny (np. posłużenie się - jako środkiem dowodowym - informacją, której treść objęta jest prawnym zakazem rozpowszechniania), jak i proceduralny (np. posłużenie się - jako środkiem dowodowym -informacją uzyskaną od osoby, która stosownie do art. 82 kpa nie może być świadkiem). Do grupy procesowych środków dowodowych sprzecznych z prawem należy zatem zaliczyć np. zeznania świadków czy opinie biegłych, w stosunku do których zastosowano presję psychiczną czy inne działania ograniczające ich swobodę wypowiedzi, np. groźbę bezprawną, szantaż. W znaczeniu materialnym będzie sprzeczny z prawem dowód z nieaktualnych lub nieobowiązujących baz danych, rejestrów itp. (G.Łaszczyca, Cz.Martysz, A.Matan, Kodeks..., tom l, s. 665).

Odnosząc się do zeznań w charakterze świadka złożonych przez skarżącego w toku postępowania karnego trzeba również wziąć pod uwagę, że stosownie do wymogów przewidzianych w art. 191 § 2 kpk, przed przystąpieniem do przesłuchania strony w charakterze świadka, został on pouczony o treści art. 183 kpk - na mocy którego świadek może uchylić się od odpowiedzi na pytanie, jeżeli udzielenie odpowiedzi m.in. mogłoby narazić go na odpowiedzialność za przestępstwo. Sporządzając protokół nie uchybiono więc wymogom stawianym przez przepisy Kodeksu postępowania karnego, a zatem brak jest podstaw do przyjęcia, iż protokół ten jest dowodem niezgodnym z prawem.

Należy stanąć na stanowisku, że ustalenia co do faktów poczynione w toku postępowania karnego mogą stanowić dowód na gruncie postępowania administracyjnego. W tej kwestii przyznać trzeba rację organom orzekającym w sprawie. Co prawda postępowania administracyjne i karne są niezależnymi od siebie postępowaniami, to niemniej jednak nie wyklucza to wzajemnych powiązań w zakresie postępowania dowodowego. Trzeba pamiętać, iż zgodnie z art. 75 kpa dowodami w postępowaniu administracyjnym może być wszystko co może przyczynić się do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem.

Z treści dowodów przyjętych przez organ za podstawę ustalenia stanu faktycznego sprawy, bezspornie wynika, że skarżąca w roku 2004 faktycznie nie sprawowała władztwa nad gruntami rolnymi zgłoszonymi we wniosku o przyznanie dopłat bezpośrednich, jak i przesłanki woli ich posiadania. Uprawą gruntów i zapewnieniem wymogów utrzymania gruntów w dobrej kulturze rolnej, przy zachowaniu wymogów

28

środowiska w tym czasie zajmowała się bowiem wyłącznie Rolnicza Spółdzielnia Produkcyjna "N.". Skarżący nie miał wpływu na rodzaj upraw stosowanych na działkach wskazanych we wniosku o dopłaty, nie uczestniczył też w procedurze finansowej jaką zwykle wykonuje się w związku z prowadzeniem działalności rolniczej, a zatem w jego zachowaniu brak jest ekonomicznego związku z rzeczą. Co prawda do posiadania nie potrzeba fizycznego, bezpośredniego władania, ale niezbędne jest choć pośrednie władztwo, którego jednak trudno doszukiwać się w zachowaniu skarżącego, o czym niezbicie świadczą dowody wskazane wyżej.

Ponieważ w realiach rozpatrywanej sprawy to Spółdzielnia skupiała przedstawione uprzednio atrybuty posiadania, wyklucza to uznanie skarżącego za ich posiadacza. Dla takiej oceny nie ma znaczenia fakt działania skarżącego w dobrej wierze i w celu ochrony miejsc pracy. Na gruncie rozpatrywanej sprawy nie mogła mieć także znaczenia okoliczność, iż skarżący nie uzyskał żadnej realnej korzyści majątkowej, gdyż jak wynika z zebranego w sprawie materiału dowodowego uzyskane w ten sposób środki były niezwłocznie przekazywane na konto Spółdzielni. W postępowaniu administracyjnym dotyczącym przyznania środków unijnych tytułem wsparcia dla rolników nie mogło mieć także znaczenia okoliczność, iż Rolnicza Spółdzielnia Produkcyjna faktycznie wykorzystała środki pomocowe na poprawę rentowności i modernizację maszyn.

Biorąc pod uwagę, że zasada swobodnej oceny dowodów odwołuje się do reguł logiki dotyczących wnioskowania, dowodzenia, przekonywania, uzasadniania (G.Łaszczyca, Cz.Martysz, A.Matan, Kodeks..., tom l, s. 724), stwierdzić należy, iż organy słusznie - po wszechstronnym rozpatrzeniu zebranych w sprawie materiałów - odmówiły wiarygodności przedstawionym przez stronę dowodom. Ustalenia faktyczne dotyczące niespełnienia wymogu faktycznego posiadania zadeklarowanych gruntów nie były dowolne i znajdowały oparcie w zgromadzonym materiale dowodowym. Przyczyny (kryteria) dokonanej przez organy oceny znalazły przy tym swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji. Brak jest więc podstaw, by postępowanie organów kwalifikować jako tendencyjne.

Podkreślić w tym miejscu nadto należy, że organy dokonując oceny znaczenia i wartości dowodów dla toczącej się sprawy, każdorazowo winny mieć na względzie zastrzeżenie dotyczące dokumentów urzędowych, które na podstawie art. 76 § 1 kpa korzystają ze szczególnej mocy dowodowej.

Z uwagi na fakt, że okoliczności faktyczne związane z posiadaniem spornych gruntów rolnych ustalone zostały w oparciu o prawomocne postanowienie Prokuratora Prokuratury Okręgowej o umorzeniu śledztwa oraz protokół zeznań świadka, polemika strony z wnioskami organów formułowanymi na podstawie dowodów z dokumentów,

29

korzystających także z waloru dokumentów urzędowych, nie może podważyć stanowiska zawartego w objętej skargą decyzji. Dowód z przesłuchania strony, jak i przedstawione przez stronę dokumenty, nie mogą stanowić skutecznego kontrdowodu.

Odnośnie zarzutu pominięcia przy rozpatrywaniu sprawy dowodów zgłoszonych przez stronę, a świadczących, jej zdaniem, o tym, że prowadziła działalność rolniczą, Sąd uznał, iż organ II instancji słusznie odmówił im wiarygodności. ( art. 80 k.p.a.). W tym zakresie wskazać należy, iż dowód nazwany umową depozytu z dnia 25 stycznia 2005r. waloru umowy nie posiadał z uwagi na brak na nim podpisów stron. Zasadnie organ II instancji wskazał na wątpliwości jakie wywołuje data przyjęcia plonów uzyskanych w roku 2004 do depozytu, tj. 25 stycznia 2005r. Okoliczności tej skarżący nie podniósł w trakcie przesłuchania w postępowaniu karnym, gdzie jednoznacznie wskazał, że to Spółdzielnia prowadziła uprawy i dokonała zbioru płodów rolnych. Z kolei kwit pobrania z magazynu Spółdzielni materiału siewnego w roku 2003 nie mogą stanowić - w kontekście zeznań złożonych przez stronę w postępowaniu karnym - dowodu prowadzenia działalności rolniczej.

Dodać też należy, że podstawa do przyznania płatności bezpośrednich decyzją z dnia 23 grudnia 2004r. ( zmienioną ostateczna decyzją z dnia 13 grudnia 2006r. ) był wniosek z dnia 26 maja 2004r., w którym skarżący zadeklarował prowadzenie działalności na wskazanych w nim działkach. Wniosek ten został złożony na urzędowym formularzu według wzoru ustalonego w rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 30 marca 2004r. w sprawie wzorów wniosków o przyznanie płatności oraz szczegółowych warunków przyznawania płatności ( Dz. U. Nr 52, póz. 523). Przez sam fakt złożenia wniosku skarżący potwierdził, iż jest posiadaczem gruntów w nim wskazanych. W świetle regulacji prawnych dotyczących płatności bezpośrednich wniosek taki jest zasadniczym dokumentem stanowiącym podstawę przyznawania dopłat. W postępowaniu o przyznanie dopłat nie jest wymagane wykazanie dowodami faktu bycia posiadaczem i prowadzenia działalności rolniczej na posiadanych gruntach. W szczególności nie jest wymagane wykazanie się tytułem prawnym do gruntu, co oznacza, iż istnienie formalnego tytułu prawnego do władania gruntem ( np. pisemna umowa dzierżawy ) nie stanowi podstawy do przyznania dopłat bezpośrednich.

Zaskarżona decyzja nie narusza rażąco art. 107 § 1 i 3 k.p.a. i nie uzasadnia stwierdzenia jej nieważności. Jak już wyżej wskazano w zaskarżonej decyzji jako podstawę wznowienia postępowania przyjęto nowe okoliczności faktyczne istotne dla rozstrzygnięcia, a nie nowe dowody. Strona skarżąca zarzuca organowi rażące naruszenie art. 107 § 1 i 3 k.p.a., nie precyzując jednak bliżej tego zarzutu.

30

Niezasadnym okazał się również zarzut naruszenia przez organ odwoławczy art. 138 k.p.a. Wprawdzie konstrukcja uzasadnienia decyzji organu II instancji zdaje się wskazywać, iż organ ten odniósł się jedynie do zarzutów odwołania, to jednak analiza merytorycznych wywodów z nim zawartych i ich zakres wskazuje, że w rzeczywistości organ ponownie merytorycznie rozpoznał sprawę w jej całokształcie, co uprawniało go do utrzymania w mocy zaskarżonej decyzji organu l instancji.

Reasumując, dokonując kontroli pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzających ją decyzji i postanowienia Kierownika Biura Powiatowego ARiMR, a także prawidłowości postępowania organów nie stwierdza się w tym zakresie uchybień przepisom prawa materialnego, czy przepisom postępowania, mających wpływ na wynik sprawy. Organ l instancji zasadnie wznowił postępowanie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 kpa, a następnie, po przeprowadzeniu postępowania, o którym mowa w art. 149 § 2 kpa - uznając, iż decyzja z roku 2004 nie może w sposób trwały rozstrzygać o prawach strony - wydał decyzję, o której mowa w art. 151 § 1 pkt 2 kpa, w której uchylił decyzję ostateczną i wydał nową decyzję rozstrzygającą o istocie sprawy. Dokonana przez organy orzekające weryfikacja decyzji o przyznaniu płatności unijnych była w pełni zasadna. Zakres postępowania i ustalenia organów nie wykraczały poza ustawowe kryteria prowadzenia postępowania dowodowego, a ich ocena nie naruszyła zasady swobodnej oceny dowodów. Nieuzasadnione okazały się zarzuty naruszenia art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 80 i art. 138 k.p.a.

Organy administracyjne nie dokonały też zawężającej wykładni prawa materialnego. Sama strona skarżąca przyznała, że to nie ona a Spółdzielnia decydowała o wyborze materiału siewnego, o pracach polowych, o wykonywaniu ich w godzinach pracy Spółdzielni oraz o przekazaniu przez nią całości dopłat do Spółdzielni.

Mając na uwadze powyższe okoliczności Sąd uznał, że zarzuty skargi zmierzające do wykazania nieprawidłowości w postępowaniu przeprowadzonym w celu ustalenia stanu faktycznego w sprawie, są niezasadne. W tym stanie rzeczy, stwierdzając, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, Sąd na podstawie art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skargę jako nieuzasadnioną oddalił.