Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 32/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2019-04-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6198 Inspekcja pracy
Hasła tematyczne: Inspekcja pracy
Skarżony organ: Inspektor Pracy
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 134 par. 1, art. 145  par. 1 pkt 1, art. 151
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: par. 39a ust. 3 pkt. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 169 poz 1650
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA PRACY I POLITYKI SOCJALNEJ z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i  higieny pracy - tekst jednolity
article: art. 237
journal: Dz.U. 2018 poz 917
law: Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy.
article: par. 3, par. 5, par. 7 ust. 1, ust. 2 i 4
journal: Dz.U. 2004 nr 180 poz 1860
law: Rozporządzenie Ministra Gospodarki i Pracy z dnia 27 lipca 2004 r. w sprawie szkolenia w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny  pracy.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jacek Hyla, Sędziowie Sędzia WSA Jolanta Sudoł (spr.), Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Agnieszka Januszewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 kwietnia 2019 r. sprawy ze skargi M. M. na decyzję Okręgowego Inspektora Pracy z dnia 28 listopada 2018 r. nr [...] w przedmiocie nakazu usunięcia stwierdzonych uchybień oddala skargę.


UZASADNIENIE

M. M. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na decyzję Okręgowego Inspektora Pracy z dnia 28 listopada 2018 r., nr [...] utrzymującą w mocy nakaz Powiatowego Inspektora Pracy z dnia 15 października 2018 r.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

W dniu 11 lipca 2018 r. Państwowa Inspekcja Pracy została poinformowana o śmiertelnym wypadku na budowie, w wykopie w K przy ul D. W tym dniu Inspektor Pracy wszczął i prowadził kontrole na budowie gdzie doszło do wypadku.

Dnia 15 października 2018 r. Państwowa Inspekcja Pracy wydała nakaz, w którym:

1. nakazała opracować i przechowywać przez pracodawcę program szkolenia wstępnego w dziedzinie bhp dla szkolenia stanowiskowego na stanowisku montera zewnętrznych sieci sanitarnych dostosowany do rodzaju i warunków pracy wykonywanej na stanowisku pracy;

Jako podstawa prawna został wskazany: art. 11 pkt 1 ustawy z dnia 13 kwietnia 2007r. o Państwowej Inspekcji Pracy (Dz. U. z 2018 r., poz. 623 ze zm. z 2018 r., poz. 1338), art. 237(5) ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (Dz.U. z 2018 r. poz. 917 ze zm. oraz 2018 r., poz. 1076), § 5 pkt 1 i § 7 rozporządzenia Ministra Gospodarki i Pracy z dnia 27 lipca 2004 r. w sprawie szkolenia w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy (Dz. U. Nr 180, poz. 1860 ze zm. oraz z 2007 r. Nr 196, poz. 1420);

2. nakazała określić w instrukcji bezpieczeństwa i higieny pracy podczas wykonywania robót ziemnych w jaki sposób wykonywać i zabezpieczać głębokie wykopy;

Jako podstawa prawna został wskazany: art. 11 pkt 6 ustawy z dnia 13 kwietnia 2007r. o Państwowej Inspekcji Pracy (Dz.U. z 2018r. poz. 623 ze zm. z 2018 r. poz. 1338), art. 237(4) § 2 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (Dz.U. z 2018r., poz. 917 ze zm. oraz 2018 r. poz. 1076), § 2 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 6 lutego 2003 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy podczas wykonywania robót budowlanych (Dz. U. Nr 47, poz. 401);

3. nakazała uzupełnić dokumentację oceny ryzyka zawodowego na stanowisku pracy monter instalacji i urządzeń sanitarnych monter sieci wodnych i kanalizacyjnych w opisie stanowiska pracy o wyszczególnienie: stosowanych obudów wykopów oraz koparek, występujących na stanowiskach niebezpiecznych, szkodliwych i uciążliwych czynników środowiska pracy, osób pracujących na tym stanowisku oraz uzupełnić ocenę ryzyka zawodowego o wskazanie środków profilaktycznych zmniejszających ryzyko dla czynników środowiska pracy w tym dla możliwości przysypania przy pracy w wykopach i głębokich wykopach.

Jako podstawa prawna został wskazany: art. 11 pkt 1 ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (Dz.U. z 2018 r., poz. 623 ze zm. z 2018r. poz. 1338), art. 226 pkt 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (Dz.U. z 2018r., poz. 917 ze zmianami oraz 2018 r. poz. 1076), § 39a ust. 3 pkt 1,2 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (Dz. U. z 2003 r., Nr 169, poz. 1650 ze zm. oraz z 2011 r. Nr 173, poz. 1034).

Z takim rozstrzygnięciem nie zgodził się M. M. i złożył odwołanie do Okręgowej Inspekcji Pracy.

W uzasadnieniu wskazał, że obowiązujące przepisy na których podstawie zostały wydane nakazy nie obowiązują pracodawcy do opracowania dokumentacji wskazanej w nakazie. W ocenie odwołującego instruktaż stanowiskowy w pełnym zakresie wyczerpuje zakres szkolenia w odniesieniu do stanowiska pracy. Odwołujący uważał, że nie ma potrzeby opracowywania oddzielnego programu szkolenia wstępnego na stanowisku montera sieci.

W odwołaniu M. M. podniósł również, że przepisy rozporządzenia Ministra Gospodarki i Pracy z dnia 27 lipca 2004 r. w sprawie szkolenia w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy nakazują pracodawcy sporządzenie programów poszczególnych rodzajów szkolenia opracowane dla określonych grup stanowisk a nie do poszczególnych stanowisk. Do pracodawcy należy decyzja, dla których grup stanowisk opracować program szkolenia.

Ponadto wskazał, że przepisy rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 6 lutego 2003 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy podczas wykonywania robót budowlanych, nie nakazywały, aby w instrukcji BHP określono sposób wykonywania i zabezpieczania głębokich wykopów. Stanowiły one jedynie, że wykonawca przed przystąpieniem do wykonywania robót budowlanych, był obowiązany opracować instrukcję bezpiecznego ich wykonywania, ale nie określają dokładnie treści tej instrukcji. M. M. wskazał, że był opracowany i obowiązywał plan bezpieczeństwa i ochrony zdrowia na budowie, na której doszło do wypadku, który w sposób wyczerpujący regulował kwestię bezpiecznego wykonywania robót.

W ocenie M. M. ocena ryzyka zawodowego nie musiała odnosić się do konkretnego typu czy marki urządzeń, a jedynie do zagrożeń i ich skutków w związku z ich użyciem w czynnościach pracy. Wskazał, że przepisy rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki socjalnej z dnia 26 września 1997 r. w sprawę ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy, nie nakazują by ocena ryzyka zawodowego na stanowisku montera sieci zawierała zapisy, wprowadzenia których domaga się inspektor.

Decyzją z 28 listopada 2018 r. Okręgowy Inspektor Pracy utrzymał w mocy zaskarżony nakaz.

W uzasadnieniu organ II Instancji odnośnie punktu pierwszego nakazu wyjaśnił, że przepis § 7 ust. 1 rozporządzenia w sprawie szkolenia w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy przewiduje, opracowanie programów szkolenia wstępnego i okresowego dla poszczególnych grup stanowisk, co nie oznacza jednak, że poszczególne stanowiska mogą być pominięte. Organ wskazał, że należy uwzględniać cele szkolenia, które są zawarte w § 3 ww. rozporządzenia.

Z zapisów w protokole kontroli wynikało, że pracodawca posiada wyłącznie ogólny, ramowy program szkolenia stanowiskowego, nieuwzględniający rodzaju i warunków wykonywanej pracy na stanowisku montera zewnętrznych sieci sanitarnych, w szczególności pracy w wykopach. W związku z powyższym inspektor pracy wydał przedmiotową decyzję opracowania programu szkolenia.

Odnośnie punktu drugiego nakazu organ odwoławczy wskazał, że żaden przepis nie określa enumeratywnie wszystkich elementów instrukcji bezpieczeństwa i higieny pracy. Organ drugiej instancji wskazał, że obowiązek jej opracowania spoczywa na pracodawcy z uwagi na odrębny i specyficzny charakter prowadzonej działalności, który właśnie pracodawcy (bądź osobie go reprezentującej) jest znany najlepiej. W rozważaniu przedmiotowej kwestii organ wskazał na konieczność uwzględnienia postanowienia art. 237(3) § 2 kodeksu pracy, nakładającego na pracodawcę obowiązek wydania szczegółowych instrukcji i wskazówek dotyczących bezpieczeństwa i higieny pracy na stanowiskach pracy. W ocenie organu drugiej instancji jeżeli ustawodawca rozdzielił zagadnienia znajomości przepisów i zasad od wydania przez pracodawcę instrukcji dotyczącej stanowiska pracy, nie budziło wątpliwości, iż instrukcja powinna być na tyle szczegółowa, by obejmowała wszystkie procesy pracy na danym stanowisku, zaś szczególnie te, które mogą stanowić zagrożenie dla życia i zdrowia, w tym wykonywanie i zabezpieczanie głębokich wykopów. Z zapisów w protokole kontroli wynika, że okazana instrukcja bezpieczeństwa i higieny pracy podczas wykonywania robót ziemnych nie zawiera informacji o sposobie wykonywania i zabezpieczania głębokich wykopów, w tym o kolejności wykonywania prac oraz określenia naturalnego klina odłamu. Inspektor pracy zapisał również, iż informacji tych nie zawierał przedstawiony w czasie kontroli plan BIOZ, co stoi w sprzeczności z twierdzeniem M. M., iż plan bezpieczeństwa i ochrony zdrowia na budowie w wyczerpujący sposób regulował kwestię bezpiecznego wykonywania robót. Organ podkreślił, że rolą szczegółowej instrukcji bezpieczeństwa i higieny pracy jest między innymi zapoznanie pracowników z prawidłowym sposobem wykonywania prac i działaniami dla uniknięcia zagrożeń. Przepisy dotyczące planu BIOZ nie nakładają obowiązku zapoznania z nim pracowników, wykonujących prace na budowie.

Odnośnie punktu trzeciego nakazu, co do uzupełnienia oceny ryzyka zawodowego organu drugiej instancji wskazał, że opinia odwołującego się stoi w jawnej sprzeczności z postanowieniami § 39 a ust. 3 rozporządzenia w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy, który stanowi, iż dokument potwierdzający dokonanie oceny ryzyka zawodowego powinien uwzględniać w szczególności opis ocenianego stanowiska pracy, w tym wyszczególnienie: stosowanych maszyn, narzędzi i materiałów, wykonywanych na stanowisku niebezpiecznych, szkodliwych i uciążliwych czynników środowiska pracy, stosowanych środków ochrony zbiorowej i indywidualnej, osób pracujących na tym stanowisku. Z zapisów w protokole kontroli wynikało, że opis stanowiska pracy w przedstawionej ocenie ryzyka zawodowego nie zawierał wyszczególnienia stosowanych obudów wykopów oraz koparek, szkodliwych i uciążliwych czynników środowiska pracy oraz osób pracujących na ocenianym stanowisku.

Z takim rozstrzygnięciem nie zgodził się M. M. i wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku.

W uzasadnieniu M. M. wskazał, że szczegółowe zasady przeprowadzania szkoleń reguluje rozporządzenie Ministra Gospodarki i Pracy z dnia 27 lipca 2004 r. w sprawie szkolenia w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy i jego przepisy w § 5 i § 7, nakazują pracodawcy sporządzenie programów szkolenia dla określonych grup stanowisk, ale nie dla poszczególnych stanowisk pracy. W związku z powyższym, w ocenie skarżącego domaganie się przez Państwową Inspekcję Pracy aby skarżący posiadał program szkolenia dla poszczególnych stanowisk pracy występujących u skarżącego, nie ma prawnej podstawy. Skarżący wskazał, że nieuprawnione jest twierdzenie Okręgowego Inspektora Pracy, że posiadany przez pracodawcę program szkolenia stanowiskowego nie uwzględnia rodzaju i warunków wykonywanej pracy na stanowisku montera zewnętrznych sieci sanitarnych, w szczególności w wykopach.

Według skarżącego powyższe twierdzenie oparte jest na błędnym założeniu, że pracownik skarżącego, który uległ wypadkowi przy pracy nie był świadomy istnienia zagrożenia albowiem posiadany przez skarżącego program szkolenia nie spełnił swojej roli. Skarżący uważa, że wyłączną przyczyną wypadku było samowolne i lekkomyślne wejście przez poszkodowanego pracownika z naruszeniem podstawowych zasad bezpieczeństwa pracy do niezabezpieczonego wykopu, w trakcie jego pogłębiania i zabezpieczenia szalunkami.

M. M. podniósł, że nie sposób przyjąć aby osoba wchodząca do głębokiego wykopu, który nie został jeszcze zabezpieczony szalunkami przed obsunięciem się ziemi nie miała świadomości związanego z tym zagrożenia. Gdyby poszkodowany pracownik nie zlekceważył takiego zagrożenia, w ogóle nie doszłoby do wypadku bez względu na treść i zakres posiadanej przez skarżącego dokumentacji z zakresu BHP. Skarżący podkreślił, że żadne szkolenie nie zastąpi zdrowego rozsądku i elementarnego poczucia własnego bezpieczeństwa.

Według twierdzenia skarżącego przepis art. 237(3) § 2 kodeksu pracy nie określa szczegółowej treści instrukcji i wskazówek dot. bezpieczeństwa i higieny pracy na stanowiskach pracy. M. M. nie zgadza się ze stanowiskiem Okręgowego Inspektora Pracy, że obowiązująca u skarżącego instrukcja bezpieczeństwa i higieny pracy nie jest dostatecznie szczegółowa i nie zawiera informacji o sposobie wykonywania i zabezpieczania głębokich wykopów podczas wykonywania robot ziemnych, w tym o kolejności wykonywania prac oraz określania naturalnego klina odłamu.

M. M. wskazał, że powinnością pracodawcy jest zwrócenie pracownikom uwagi na konkretne zagrożenia występujące na stanowisku pracy, na którym pracownik będzie wykonywał swoje obowiązki. Jednak chodzi przy tym o zagrożenia typowe, a w każdym razie możliwe do przewidzenia, a nie zagrożenia szczególne, wyjątkowe, mogące wystąpić w sytuacjach nietypowych. Wobec powyższego, brak było podstaw prawnych do nakazania skarżącemu aby w instrukcji BHP określono sposób wykonywania i zabezpieczania głębokich wykopów.

Jednocześnie skarżący wskazał, że zgodnie z art. 39a ust. 4 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy, pracodawca prowadzi dokumentację oceny ryzyka zawodowego oraz zastosowanych niezbędnych środków profilaktycznych. Przepisy te wymagają aby ocena ryzyka zawodowego odnosiła się przede wszystkim do zagrożeń związanych z pracą a nie do konkretnych materiałów czy urządzeń służących do wykonywania pracy. Maszyny lub urządzenia czy materiały stosowane w procesie pracy nie są ustalone raz na zawsze, zmieniają się ich typy lub rodzaj, wobec powyższego brak podstaw aby ocena ryzyka zawodowego dotyczyła konkretnych rodzajów obudów wykopów lub koparek.

Ponadto skarżący podniósł, że nie został zawiadomiony przed wydaniem decyzjo o możliwości wypowiedzenia się o możliwości wypowiedzenia się co do zebranego w spawie materiału dowodowego.

W odpowiedzi na skargę Okręgowy Inspektor Pracy wniósł o jej oddalenie.

W uzasadnieniu podtrzymał argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Ponadto organ drugiej instancji wyjaśnił w kwestii nie zawiadomienia skarżącego o możliwości wypowiedzenia się, co do zebranego w sprawie materiału dowodowego przed wydaniem decyzji, wskazał, iż organ wydając zaskarżoną decyzję nie prowadził dodatkowego postępowania, w którym zgromadzony zostałby dodatkowy materiał dowodowy. Okręgowy Inspektor Pracy opierał się wyłącznie na materiale zgromadzonym w postępowaniu kontrolnym, który nie wymagał uzupełnienia, gdyż zarzuty zawarte w odwołaniu nie kwestionowały ustalonego stanu faktycznego, lecz interpretacji przywoływanych w nakazie inspektora pracy przepisów. Skarżący miał więc sposobność zapoznania się z pełnym materiałem dowodowym stanowiącym podstawę zaskarżonej decyzji już na etapie sporządzania protokołu z kontroli.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r., poz. 2107) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.) stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Przedmiotem kontroli sądowej M. M., prowadzący działalność gospodarczą Przedsiębiorstwo A. w G. (dalej jako - "skarżący") uczynił decyzję Okręgowego Inspektora Pracy z dnia 28 listopada 2018 r., utrzymującą w mocy nakaz Powiatowego Inspektora Pracy z dnia 15 października 2018 r. (treść nakazu została przywołana na wstępie uzasadnienia).

Skarga podlegała oddaleniu albowiem skierowane do skarżącego, będącego przedsiębiorcą i pracodawcą zarazem, nakazy inspektora pracy znajdują oparcie w przepisach prawa ustrojowego, materialnego i procesowego.

Poza sporem było w sprawie, że kontrola inspekcji pracy przeprowadzona w przedsiębiorstwie skarżącego w dniach: 11,17,19,20,24 lipiec i 5,6,17,19,21 wrzesień 2018 r. miała związek z wypadkiem przy pracy, któremu - ze skutkiem śmiertelnym - uległ w dniu 11 lipca 2018 r. pracownik przedsiębiorstwa H. T., pracujący w wykopie w K. przy ul. D. (pracownik zginął na skutek osunięcia się ziemi w wykopie). W dniu 21 września 2018 r. został sporządzony protokół kontroli nr rej. [...].

Zgodnie z art. 10 punkt 1 ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r., poz. 623 ze zm., zwana dalej -"ustawą o PIP") do zadań Państwowej Inspekcji Pracy należy między innymi nadzór i kontrola przestrzegania przepisów prawa pracy, w szczególności przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy, przepisów dotyczących stosunku pracy, wynagrodzenia za pracę i innych świadczeń wynikających ze stosunku pracy, czasu pracy, urlopów, uprawnień pracowników związanych z rodzicielstwem, zatrudniania młodocianych i osób niepełnosprawnych; W punkcie 7 lit. a tego artykułu, wskazano również na podejmowanie działań polegających na zapobieganiu i ograniczaniu zagrożeń w środowisku pracy, a w szczególności: badanie okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy oraz kontrola stosowania środków zapobiegających tym wypadkom.

Natomiast art. 11 ustawy o PIP stanowi, że w razie stwierdzenia naruszenia przepisów prawa pracy lub przepisów dotyczących legalności zatrudnienia właściwe organy Państwowej Inspekcji Pracy są uprawnione odpowiednio do:

1) nakazania usunięcia stwierdzonych uchybień w ustalonym terminie w przypadku, gdy naruszenie dotyczy przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy;

2) nakazania: wstrzymania prac lub działalności, gdy naruszenie powoduje bezpośrednie zagrożenie życia lub zdrowia pracowników lub innych osób wykonujących te prace lub prowadzących działalność; skierowania do innych prac pracowników lub innych osób dopuszczonych do pracy wbrew obowiązującym przepisom przy pracach wzbronionych, szkodliwych lub niebezpiecznych albo pracowników lub innych osób dopuszczonych do pracy przy pracach niebezpiecznych, jeżeli pracownicy ci lub osoby nie posiadają odpowiednich kwalifikacji; nakazy w tych sprawach podlegają natychmiastowemu wykonaniu;

3) nakazania wstrzymania eksploatacji maszyn i urządzeń w sytuacji, gdy ich eksploatacja powoduje bezpośrednie zagrożenie dla życia lub zdrowia ludzi; nakazy w tych sprawach podlegają natychmiastowemu wykonaniu;

4) zakazania wykonywania pracy lub prowadzenia działalności w miejscach, w których stan warunków pracy stanowi bezpośrednie zagrożenie dla życia lub zdrowia ludzi; nakazy w tych sprawach podlegają natychmiastowemu wykonaniu;

5) nakazania, w przypadku stwierdzenia, że stan bezpieczeństwa i higieny pracy zagraża życiu lub zdrowiu pracowników lub osób fizycznych wykonujących pracę na innej podstawie niż stosunek pracy, w tym osób wykonujących na własny rachunek działalność gospodarczą, zaprzestania prowadzenia działalności bądź działalności określonego rodzaju;

6) nakazania ustalenia, w określonym terminie, okoliczności i przyczyn wypadku;

6a) nakazania wykonania badań i pomiarów czynników szkodliwych i uciążliwych w środowisku pracy w przypadku naruszenia trybu, metod, rodzaju lub częstotliwości wykonania tych badań i pomiarów lub konieczności stwierdzenia wykonywania pracy w szczególnych warunkach;

7) nakazania pracodawcy wypłaty należnego wynagrodzenia za pracę, a także innego świadczenia przysługującego pracownikowi; nakazy w tych sprawach podlegają natychmiastowemu wykonaniu;

8) skierowania wystąpienia lub wydania polecenia, w razie stwierdzenia innych naruszeń niż wymienione w pkt 1-7, w sprawie ich usunięcia, a także wyciągnięcia konsekwencji w stosunku do osób winnych.

Ustaleniu stanu faktycznego w zakresie przestrzegania prawa pracy, w szczególności przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy oraz udokumentowaniu dokonanych ustaleń, służy postępowanie kontrolne, przeprowadzane u pracodawców według zasad określonych w rozdziale IV-tym ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy, dotyczącym postępowania kontrolnego.

W następstwie ustaleń dokonanych w toku kontroli właściwy inspektor pracy wydaje decyzyjnie nakaz usunięcia stwierdzonych uchybień (art. 33 ust. 1 pkt 1 ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy).

Zarzuty skargi, podobnie jak odwołania, koncentrowały się i dotyczyły interpretacji przywoływanych w nakazie inspektora pracy przepisów oraz nałożonych w związku z tym obowiązków na skarżącego jako pracodawcę (stan faktyczny w tym zakresie pozostawał poza sporem). Skarżący nie podzielając stanowiska reprezentowanego przez organy obu instancji przede wszystkim podkreślał, że wyłączną przyczyną wypadku było samowolne i lekkomyślne wejście poszkodowanego pracownika z naruszeniem podstawowych zasad bezpieczeństwa pracy do niezabezpieczonego wykopu w trakcie jego pogłębiania i zabezpieczania. Tym samym, w ocenie skarżącego, żadne szkolenie czy też szczegółowe instrukcje, nie zastąpią zdrowego rozsądku i elementarnego poczucia własnego bezpieczeństwa.

Z powyższym poglądem, co do zasady, należy się zgodzić. Jednak w ocenie Sądu orzekającego, pracodawca powinien podejmować wszelkie niezbędne kroki i na tyleż szczegółowe działania, aby minimalizować wystąpienie ryzyka narażenia zdrowia czy też życia pracownika na jakiekolwiek niebezpieczeństwo. Temu też służą szkolenia, jak również instrukcje i wskazówki. Muszą więc być one na tyle precyzyjne i dokładne, abym mogły spełnić swój podstawowy cel jakim jest zapewnienie najwyższego poziomu bezpieczeństwa i ochrony pracownika.

Odnośnie zobowiązania do opracowania i przechowywania programu szkolenia wstępnego w dziedzinie bhp dla szkolenia stanowiskowego na stanowisku montera zewnętrznych sieci sanitarnych dostosowanego do rodzaju i warunków pracy wykonywanej na stanowisku pracy, należy podnieść:

Przepis art. 237(3) § 2 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (tekst jednolity: Dz.U. z 2018 r., poz. 917, w skrócie - "kodeks pracy") stanowi, że pracodawca jest obowiązany zapewnić przeszkolenie pracownika w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy przed dopuszczeniem go do pracy oraz prowadzenie okresowych szkoleń w tym zakresie. Szkolenie pracownika przed dopuszczeniem do pracy nie jest wymagane w przypadku podjęcia przez niego pracy na tym samym stanowisku pracy, które zajmował u danego pracodawcy bezpośrednio przed nawiązaniem z tym pracodawcą kolejnej umowy o pracę.

W oparciu o delegację ustawową zawartą w art. 237(5) kodeksu pracy zostało wydane rozporządzenia Ministra Gospodarki i Pracy z dnia 27 lipca 2004 r. w sprawie szkolenia w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy (Dz.U. z 2004 r., nr 10 poz.1860 z zm., w skrócie jako - "rozporządzenie")

Zgodne z § 5 rozporządzenia, pracodawca organizujący i prowadzący szkolenie oraz jednostka organizacyjna prowadząca działalność szkoleniową w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy, zwani dalej "organizatorami szkolenia", zapewniają:

1) programy poszczególnych rodzajów szkolenia opracowane dla określonych grup stanowisk;

2) programy szkolenia instruktorów w zakresie metod prowadzenia instruktażu - w przypadku prowadzenia takiego szkolenia;

3) wykładowców i instruktorów posiadających zasób wiedzy, doświadczenie zawodowe i przygotowanie dydaktyczne zapewniające właściwą realizację programów szkolenia;

4) odpowiednie warunki lokalowe do prowadzenia działalności szkoleniowej;

5) wyposażenie dydaktyczne niezbędne do właściwej realizacji programów szkolenia;

6) właściwy przebieg szkolenia oraz prowadzenie dokumentacji w postaci programów szkolenia, dzienników zajęć, protokołów przebiegu egzaminów i rejestru wydanych zaświadczeń.

Szkolenie jest prowadzone jako szkolenie wstępne i szkolenie okresowe (§ 6 rozporządzenia).

Stosownie do § 7 ust. 1 rozporządzenia, programy szkolenia wstępnego oraz szkolenia okresowego, określające szczegółową tematykę, formy realizacji i czas trwania szkolenia, dla poszczególnych grup stanowisk opracowuje pracodawca lub w porozumieniu z pracodawcą - jednostka organizacyjna prowadząca działalność szkoleniową w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy, na podstawie ramowych programów szkolenia.

Programy szkolenia powinny być dostosowane do rodzajów i warunków prac wykonywanych przez uczestników szkolenia, a ich realizacja powinna zapewnić spełnienie wymagań określonych w § 3 (§ 7 ust. 2 rozporządzenia).

Programy szkolenia, na podstawie których były prowadzone aktualne szkolenia pracowników, powinny być przechowywane przez pracodawców (§ 7 ust. 3 rozporządzenia).

Ramowe programy szkolenia są określone w załączniku nr 1 do rozporządzenia (§ 7 ust. 4 rozporządzenia).

Przepisy powyższe odwołują się niewątpliwe w § 5 i § 7 do poszczególnych grup stanowisk. Do grupy tej - jako zbioru - należy niewątpliwie zaliczyć stanowisko montera sieci sanitarnej. Dlatego niezrozumiały jest w tym zakresie zarzut skargi, gdyż poszczególne stanowiska pracy stanowią grupę stanowisk. Innymi słowy, wchodzą w skład grupy.

Niezależnie jednak od powyższego, to jak wynika z treści przywołanego § 7 ust. 2 rozporządzenia, programy szkolenia powinny być dostosowane do rodzajów i warunków wykonywanych prac, zaś ich realizacja powinna zapewnić spełnienie wymagań określonych w § 3.

Powyższy przepis rozporządzenia stanowi jednoznacznie - o rodzajach i warunkach wykonywanych prac - a więc zarazem indywidualizuje stanowiska pracy. Ponadto, przepis ten, odsyła wprost do treści § 3 rozporządzenia.

Przepis § 3 rozporządzenia, wskazuje, że szkolenie zapewnia uczestnikom: 1) zaznajomienie się z czynnikami środowiska pracy cele mogącymi powodować zagrożenia dla bezpieczeństwa i zdrowia pracowników podczas pracy oraz z odpowiednimi środkami i działaniami zapobiegawczymi;

2) poznanie przepisów oraz zasad bezpieczeństwa i higieny pracy w zakresie niezbędnym do wykonywania pracy w zakładzie pracy i na określonym stanowisku pracy, a także związanych z pracą obowiązków i odpowiedzialności w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy;

3) nabycie umiejętności wykonywania pracy w sposób bezpieczny dla siebie i innych osób, postępowania w sytuacjach awaryjnych oraz udzielenia pomocy osobie, która uległa wypadkowi.

Trzeba się więc zgodzić z organem, że czytając przedmiotowy zapis rozporządzenia należy mieć na uwadze - cele szkolenia - określone w powyższym przepisie rozporządzenia (§ 3), jak i treść załącznika nr 1 do tego rozporządzenia, który również określa cele szkolenia w odniesieniu do ramowych programów szkoleń, zarówno ramowego programu instruktażu ogólnego (punkt I), jak i ramowego programu instruktażu stanowiskowego (punkt II), gdzie między innymi jednoznacznie określono, że szkolenie powinno być prowadzone w formie instruktażu na stanowisku, na którym będzie zatrudniony pracownik, na podstawie szczegółowego programu szkolenia.

W konsekwencji też słusznie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, jak też w treści nakazu (w związku z posiadaniem przez pracodawcę tylko ogólnego ramowego programu szkolenia stanowiskowego, nie uwzględniającego rodzaju i warunków wykonywania pracy na stanowisku montera zewnętrznych sieci sanitarnych) wskazano na konieczność opracowania szczegółowego program instruktażu stanowiskowego, a nie tylko ogólnego instruktażu, uwzględniającego specyficzne zagrożenia dla tej grupy pracowników, monterów zewnętrznych sieci sanitarnych, którzy wykonują pracę w wykopach.

Odnośnie zobowiązania do określenia w instrukcji bezpieczeństwa i higieny pracy podczas wykonywania robót ziemnych w jaki sposób wykonywać i zabezpieczać głębokie wykopy, należy podnieść:

Przepis art. 237(4) kodeksu pracy, stanowi, że pracodawca jest obowiązany zaznajamiać pracowników z przepisami i zasadami bezpieczeństwa i higieny pracy dotyczącymi wykonywanych przez nich prac (§ 1).

Pracodawca jest obowiązany wydawać szczegółowe instrukcje i wskazówki dotyczące bezpieczeństwa i higieny pracy na stanowiskach pracy (§ 2).

Pracownik jest obowiązany potwierdzić na piśmie zapoznanie się z przepisami oraz zasadami bezpieczeństwa i higieny pracy (§ 3).

Przedmiotowa regulacja nakłada na pracodawcę obowiązek wydania szczegółowych instrukcji i wskazówek dotyczących bezpieczeństwa i higieny pracy na stanowiskach pracy. Ustawodawca jednak nie precyzuje jak szczegółowe powinny być takie instrukcje i takie wskazówki (co słusznie zauważa skarżący), jak też nie wyjaśnia czym jest sama instrukcja. Odnośnie tego ostatniego pojęcia, to prawidłowo organ nawiązuje do definicji zawartej w słowniku języka polskiego PWN ("zbiór przepisów ustalający sposób postępowania w jakieś dziedzinie"). Należy też zgodzić się z organem, że nie można dokonywać wykładni ww. przepisu (§ 2) w oderwaniu od § 1, określającego obowiązek pracodawcy do zaznajamiania pracowników z przepisami i zasadami bezpieczeństwa i higieny pracy dotyczącymi wykonywanych przez nich prac. Tym samym instrukcja powinna być na tyle szczegółowa, aby obejmowała wszystkie procesy pracy na danym stanowisku, zaś szczególnie te, które mogą stanowić zagrożenia dla życia i zdrowia, w tym wykonywanie i zabezpieczanie głębokich wykopów. Jak zaznaczył przy tym organ, okazana przez pracodawcę instrukcja bhp podczas wykonywania robót ziemnych nie zawierała informacji o sposobie wykonywania i zabezpieczania głębokich wykopów, w tym kolejności wykonywania prac oraz określenia naturalnego klina odłamu (podobnie jak plan BIOZ). Niewątpliwie też, szczegółowość instrukcji powinna gwarantować odpowiednio - wysoki i dostosowany do konkretnych warunków (rodzaju) pracy - poziom bezpieczeństwa. Nie może więc zasługiwać na aprobatę stanowisko skarżącego, że w grę mogą chodzić tylko zagrożenia typowe i tym samym brak podstaw do określenia sposobu wykonywania i zabezpieczania głębokich wykopów.

Odnośnie zobowiązania do uzupełnienia dokumentacji oceny ryzyka zawodowego na stanowisku pracy monter instalacji i urządzeń sanitarnych, monter sieci wodnych i kanalizacyjnych w opisie stanowiska pracy o wyszczególnienie: stosowanych obudów wykopów oraz koparek, występujących na stanowiskach niebezpiecznych, szkodliwych i uciążliwych czynników środowiska pracy, osób pracujących na tych stanowisku oraz uzupełnienie oceny ryzyka zawodowego o wskazanie środków profilaktycznych zmniejszających ryzyko dla czynników środowiska pracy, w tym dla możliwości przysypania przy pracy w wykopach i głębokich wykopach, należy podnieść:

Również oczywiste w świetle okoliczności faktycznych związanych z wypadkiem (zasypania pracownika w wykonywanym wykopie) było nakazanie aktualizacji oceny ryzyka zawodowego.

Przepis § 39a ust. 3 pkt 1 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (Dz. U. z 2003 r., nr 169, poz. 1650 ze zm.), stanowi, że pracodawca prowadzi dokumentację oceny ryzyka zawodowego oraz zastosowanych niezbędnych środków profilaktycznych. Dokument potwierdzający dokonanie oceny ryzyka zawodowego powinien uwzględniać w szczególności:

a. opis ocenianego stanowiska pracy, w tym wyszczególnienie:

b. stosowanych maszyn, narzędzi i materiałów,

c. wykonywanych zadań,

d. występujących na stanowisku niebezpiecznych, szkodliwych i uciążliwych czynników środowiska pracy,

e. stosowanych środków ochrony zbiorowej i indywidualnej, osób pracujących na tym stanowisku.

Z literalnego brzemienia powyższego przepisu jednoznacznie wynika, że dokument potwierdzający dokonanie oceny ryzyka zawodowego powinien zawierać między innymi wyszczególnienie stosowanych: maszyn, narzędzi i materiałów. Zatem nie można podzielić zarzutu skargi, że ocena ryzyka zawodowego nie odnosi się do konkretnych materiałów czy urządzeń (konkretnych rodzajów obudów wykopów czy urządzeń) lecz do zagrożeń związanych z wykonywaną pracą. Ponadto, jak zaznaczył organ, opis stanowiska pracy w przedstawionej ocenie ryzyka zawodowego nie zawierał wyszczególnienia stosowanych obudów wykopów oraz koparek, szkodliwych i uciążliwych czynników środowiska pracy oraz osób pracujących na ocenianym stanowisku. Podkreślono także, że uwzględnienie w opisie stanowiska stosowanych maszyn, narzędzi i materiałów jest jedną z podstawowych informacji dla właściwej oceny występujących zagrożeń i ograniczenia ryzyka.

Wobec dokonanych rozważań, nie może budzić wątpliwości, że stanowisko organu reprezentowane w niniejszej sprawie jest prawidłowe.

W kwestii ostatniego z podniesionych zarzutów skargi, a mianowicie naruszenia przez organy art. 10 § 1 k.p.a. to Sąd zauważył, że organ powinien stronie postępowania (skarżącemu) zapewnić możliwość aktywnego udziału w postępowaniu i tym samym postawiony w tym zakresie zarzut uznać należy za zasadny. Jednak należy przy tym zwrócić uwagę, że zarzut ten może odnieść skutek tylko wówczas, gdy stawiająca go strona wykaże, że zarzucane uchybienie uniemożliwiło jej dokonanie konkretnych czynności procesowych (por.: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 marca 2018 r.; sygn. akt II OSK 1253/16; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Taka sytuacja w rozpatrywanej sprawie nie wystąpiła.

Ponadto, stwierdzone uchybienie nie miało wpływu na merytoryczną poprawność wydanego w sprawie rozstrzygnięcia.

W aspekcie dokonanych powyżej rozważań trzeba podnieść, że nie każde stwierdzenie naruszenie prawa pozwala Sądowi na uchylenie kontrolowanych decyzji (w całości lub w części). Unormowanie zawarte w art. 145 § 1 pkt 1) a, b, c p.p.s.a. - stanowi o naruszeniu prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszeniu prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego oraz inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku powoływania się na naruszenie przepisów prawa, skuteczne podniesienie zarzutów w tym zakresie wymaga wykazania, że powołane naruszenie miało wpływ lub mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zdaniem Sądu, materiał dowodowy zgromadzony w sprawie, w świetle poczynionych uwag, nie pozwala na stwierdzenia istnienia takiego rodzaju wadliwości w niniejszej sprawie.

Istnienia takiego charakteru naruszeń w niniejszej sprawie skarżący nie wykazał.

Wobec powyższego Sąd nie znalazł podstaw do stwierdzenia naruszenia przez organy przepisów prawa materialnego, ani też przepisów prawa procesowego w sposób mogących mieć wpływ na wynik sprawy. Brak było więc podstaw do uwzględnienia skargi.

Uznawszy w reasumpcji zarzuty podniesione w skardze za niezasadne jak i nie znajdując podstaw do stwierdzenia z urzędu, że wydane w sprawie rozstrzygnięcia naruszają prawo (art. 134 § 1 p.p.s.a.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił wniesioną skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a., o czym orzeczono jak w sentencji wyroku.