Wyrok NSA, sygn. akt III OSK 1596/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-05-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6340 Potwierdzenie represji
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151, art. 188, art. 207 § 2
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 4, art. 5 ust. 1
journal: Dz.U. 2018 poz 690
law: Ustawa z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych - tekst  jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Teresa Zyglewska Sędziowie: Sędzia NSA Jerzy Stelmasiak Sędzia del. WSA Sławomir Pauter (spr.) po rozpoznaniu w dniu 17 maja 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Prezesa [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 lutego 2019 r., sygn. akt IV SA/Wa 2983/18 w sprawie ze skargi S.W. na decyzję Prezesa [...] z dnia [...] 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych I. uchyla zaskarżony wyrok i oddala skargę w całości, II. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi kasacyjnej wniesionej w niniejszej sprawie przez Prezesa [...] (dalej jako Prezes [...]) jest wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 lutego 2019 r., sygn. akt IV SA/Wa 2983/18, którym uchylono decyzję Prezesa [...] z dnia [...] 2018 r., nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia S.W. statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych (pkt 1 wyroku) oraz zasądzono od organu na rzecz skarżącego zwrot kosztów postępowania sądowego (pkt 2 wyroku).

Powyższy wyrok został wydany w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i prawne:

Wnioskiem z dnia [...] 2018 r. S.W. zwrócił się do [...] o wydanie decyzji administracyjnej w sprawie spełnienia warunków, o których mowa w art. 4 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2018 r., poz. 690, dalej ustawa o działaczach opozycji).

W wyniku przeprowadzonej przez organ kwerendy archiwalnej zostały odnalezione dokumenty dotyczące S.W.

Pismem z dnia [...] 2018 r. organ poinformował wnioskodawcę o przysługujących uprawnieniach z art. 10 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2018 r., poz. 2096, ze zm., dalej k.p.a.). W dniu [...] 2018 r. S.W. zapoznał się z dokumentacją sprawy, załączając do protokołu dodatkowe wyjaśnienia.

Pismem z dnia [...] 2018 r. organ wezwał wnioskodawcę do przedłożenia dowodów, że w okresie służby w organach bezpieczeństwa państwa przed dniem [...] 1990 r. bez wiedzy przełożonych, czynnie wspierał osoby lub organizacje, działające na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce.

W odpowiedzi S.W. nadesłał pismo z dnia [...] 2018 r., w którym oświadczył m.in., że jako student drugiego roku [...] w W. w okresie [...] 1981 r. podjął strajk okupacyjny, który zakończył się siłową pacyfikacją uczelni. Jak wskazał uczestnicy strajku zostali wywiezieni z uczelni z nakazem udania się do domów. Jednakże wnioskodawca, wraz z kolegami, udał się na teren P., gdzie kontynuował strajk i gdzie studentom W. obiecano możliwość utworzenia wydziału pożarniczego. Wnioskodawca podał, że otrzymał wówczas legitymację studencką P. Oświadczył, że po ogłoszeniu stanu wojennego dowiedział się o fakcie odebrania mu praw studenckich i zakazie podjęcia jakichkolwiek studiów na terenie Polski (jak podał po raz drugi został wyrzucony z uczelni). Zdaniem wnioskodawcy powyższe działanie "wyczerpuje wymogi prawne" art. 3 ust. 2 pkt 3 e ustawy o działaczach opozycji. Wnioskodawca zaznaczył, że dla osób, które nie podpisały "lojalki" (a był to warunek konieczny umożliwiający powrót na uczelnię pożarniczą) wymyślono dodatkowy egzamin wznawiający z matematyki i była to dodatkowa represja, bowiem w całej Polsce były tylko trzy uczelnie, na których można było przystąpić do egzaminu z matematyki. Wnioskodawca trafił do W. w Z., a następnie do W. w O. Dalej podał, że pod koniec studiów został wezwany do SB i zmuszony do odbycia obowiązkowej służby wojskowej – po zakończeniu studiów w charakterze podchorążego w szeregach MSW, tj. ministerstwa pod które podlegał jako student pożarnictwa w W. w W. Wskazał również, że po zakończeniu studiów dostał wezwanie do szkoły wojskowej w M. Zdaniem wnioskodawcy odnoszenie się przez organ do art. 4 jest niezasadne, gdyż nie był pracownikiem, ani współpracownikiem żadnych służb, a uczestnictwo w wojsku było wymuszone i związane z zasadniczą służbą obowiązkową. Dodał, że w późniejszym czasie, kiedy próbowano zmusić go do odbycia ćwiczeń wojskowych nie stawiał się na nie, nawet pod groźbą więzienia (jak podał nękanie poprzez nachodzenie w domu i w pracy służb żandarmerii wojskowej też nie przyniosło skutku), co także - jego zdaniem - wypełnia znamiona art. 3 ustawy o działaczach opozycji. W konsekwencji wniósł o potwierdzenie statusu osoby represjonowanej (prześladowanej), na podstawie art. 3 pkt 2, 3-e ustawy o działaczach opozycji. Do pisma dołączono skierowane w dniu [...] 1993 r. do [...] w K. pismo, w którym wnioskodawca zwrócił się z prośbą o zdjęcie go z przydziału w wojskach WSW, albowiem specyfika pracy tych służbach jest niezgodna z jego przekonaniami politycznymi.

Decyzją z dnia [...] 2018 r., Nr [...] Prezes [...] odmówił potwierdzenia, że S.W. spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji. W uzasadnieniu decyzji wyjaśnił, że w wyniku przeprowadzonej kwerendy w zasobie archiwalnym [...] odnaleziono kartę [...] z kartoteki Ministerstwa Obrony Narodowej, z której wynikało, że S.W. był oficerem rezerwy Kontrwywiadu WSW. Na karcie widnieje data [...] 1987 r. Zgodnie zaś z art. 5 ust. 1 pkt 10 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz.U z 2016 r. poz. 1575) organami bezpieczeństwa państwa w rozumieniu ustawy o Instytucie Pamięci jest Wojskowa Służba Wewnętrzna. Zdaniem organu wnioskodawca był oficerem organów bezpieczeństwa państwa. Ponadto informacje zawarte w piśmie wnioskodawcy z dnia [...] 2018 r. nie stanowią dowodów, że wnioskodawca podczas służby bez wiedzy przełożonych czynnie wspierał osoby lub organizacje działające na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce.

Zdaniem organu, w opisanym stanie faktycznym i prawnym nie można potwierdzić że S.W. spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji.

Na decyzję Prezesa [...] z dnia [...] 2018 r. S.W. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie domagając się jej uchylenia, wskazując, że organ nie uwzględnił okoliczności oraz faktów, które miały istotny wpływ na przebieg jego życia. Wyjaśnił, że będąc w "tamtych" czasach studentem W. w W. podległej MSW i odmawiając podpisania "lojalki" został relegowany z uczelni oraz podlegał szeregu represjom opisanych po części w wyjaśnieniach przedstawionych w piśmie z dnia [...] 2018 r. Zdaniem skarżącego powyższe działanie jest potwierdzeniem przeciwstawienia się resortowi, przez co zostały spełnione warunki, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji. Skarżący doznawał wielu represji ciągnących się przez wiele lat, zarówno podczas nauki, jak i późniejszej pracy. Działania różnych służb skierowane na jego osobę i rodzinę miały na celu zmuszenie go do powrotu do resortu. Skarżący podał również, że został powołany do odbycia obowiązkowej służby wojskowej pod przymusem. Podczas odbywania służby, jak i później wielokrotnie przeciwstawiał się "tej formie" służby. Skarżący podkreślił, że nie był pracownikiem ani współpracownikiem żadnych służb specjalnych.

W odpowiedzi na skargę organ odniósł się do podniesionych w niej zarzutów i wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 28 lutego 2019 r., uchylił zaskarżoną decyzję Prezesa [...] z dnia [...] 2018 r. i zasądził na rzecz skarżącego zwrot kosztów postępowania sądowego.

W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji powołując się na treść art. 3 ustawy o działaczach opozycji wskazał, że za osobę represjonowaną może być uznana jedynie taka osoba, która spotkała się z dolegliwościami wymienionymi w tym przepisie i nastąpiło to z powodów politycznych. Żadne inne zdarzenia, okoliczności i kłopoty nie mogą być uznane za represję w rozumieniu tej ustawy, choćby w subiektywnej ocenie osoby poszkodowanej, stanowiły dużą dolegliwość.

Zdaniem Sądu I instancji spośród wskazywanych przez skarżącego okoliczności i zdarzeń, na szczególną uwagę zasługuje powołanie skarżącego do wojska. Organ nie przeanalizował tej sytuacji w oparciu o obowiązujące wówczas przepisy to jest Rozdziału 5 i 6 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej (Dz.U. z 1967 r. Nr 44, poz. 220), co pozwoliłoby ocenić czy powołanie do wojska było zgodne z prawem, czy jak utrzymuje skarżący formą represji, np. w kontekście udziału w strajku studenckim, odpowiadającą np. przepisowi z art. 3 pkt. 1 lit. 2 ustawy o działaczach opozycji.

W zaleceniach Sądu I instancji przy ponownym rozpatrywaniu sprawy, organ winien w pierwszej kolejności ustalić czy twierdzenia skarżącego co do jego działalności i doznanych represji, w omówionym zakresie, mogą być uznane za udowodnione. Natomiast analiza i ocena w tym zakresie musi znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji, czego nie zaskarżona decyzja z dnia [...] 2018 r. nie zawierała, co narusza art. 7, art. 77 i art. 107 k.p.a.

Jednocześnie Sąd podkreślił, że w świetle art. 75 k.p.a. jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty zeznania świadków, opinie biegłych, oględziny zasady przeprowadzania dowodu z zeznań świadków reguluje przepis art. 83, ze szczególnym uwzględnieniem § 3 tego przepisu.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył Prezes [...] wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenie na rzecz organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 c) p.p.s.a. w związku z art. 7, art. 75, art. 77 § 1, art. 107 § 3 k.p.a. przez przyjęcie, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, tj. wynikającej z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. zasady prawdy obiektywnej, podczas gdy Prezes [...] wydając decyzję przeprowadził postępowanie dowodowe w sposób szczegółowy i wszechstronny oraz właściwie ocenił zebrany w sprawie materiał dowodowy przyjmując, że S.W. nie spełnia warunków, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji.

W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że w postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 5 ust. 1 i art. 4 ustawy o działaczach opozycji nie ocenia się całej działalności wnioskodawcy, a jedynie bada czy osoba represjonowana z powodów politycznych spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji. Organ nie powinien natomiast badać innych kwestii, takich jak okoliczności ewentualnej działalności opozycyjnej danej osoby, bądź też przyczyny rozpoczęcia i zakończenia przez nią ewentualnej pracy w organach bezpieczeństwa państwa bądź też tajnej współpracy oraz jej przebiegu (czym zajmuje się sąd w postępowaniu lustracyjnym). Prezes [...] nie może uwzględnić w postępowaniu dotyczącym wydania decyzji administracyjnej w sprawie spełnienia warunków, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji, materiału dowodowego w postaci ewentualnych wyjaśnień i informacji przekazywanych przez stronę czy też informacji wynikających z przekazanych przez nią dokumentów.

W przedmiotowej sprawie skarżący nie udokumentował, iż w trakcie pełnienia służby w organach bezpieczeństwa państwa bez wiedzy przełożonych czynnie wspierał osoby lub organizacje działające na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.

W myśl art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 329, dalej jako p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodziła żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o których mowa w art. 183 § 3 p.p.s.a., jak również nie zachodziła żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu kontrolując zaskarżony skargą kasacyjną wyrok sądu I instancji, w związku z czym Naczelny Sąd Administracyjny dokonał kontroli zaskarżonego wyroku w zakresie wyznaczonym podstawami skargi kasacyjnej.

Przechodząc do merytorycznego rozpoznania skargi kasacyjnej wskazać należy, że zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy o działaczach opozycji, status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych potwierdza w drodze decyzji administracyjnej Szef Urzędu [...] po stwierdzeniu przez Prezesa [...], iż osoba ubiegająca się o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych spełnia warunki, o których mowa w art. 4 tej ustawy. Zgodnie zaś z art. 4 pkt 1 i pkt 2 ustawy o działaczach opozycji, status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych przysługuje osobie, która nie była pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa, chyba że przedłoży dowody, że przed dniem [...] 1990 r., bez wiedzy przełożonych, czynnie wspierała osoby lub organizacje działające na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, i co do której w archiwum [...] nie zachowały się dokumenty wytworzone przez nią lub przy jej udziale, w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa.

Rola Prezesa [...] ogranicza się zatem wyłącznie do potwierdzenia lub zaprzeczenia istnienia co do zainteresowanej osoby kumulatywnie przesłanek z art. 4 ustawy o działaczach opozycji. W rozpatrywanej sprawie Prezes [...] uznał, ze skarżący nie spełnia przesłanki z art. 4 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji, bowiem kwerenda dokumentów archiwum [...] doprowadziła do odnalezienia dokumentów dotyczących skarżącego, tj. akta paszportowe skarżącego oraz zapisy ewidencyjne, z których treści wynikało, że S.W. był oficerem rezerwy kontrwywiadu WSW (k. 34-37 akt administracyjnych sprawy). Zgodnie z art. 7 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (obecnie tekst jedn. Dz. U. z 2021 r. poz. 177 z późn. zm.), dokumentami, w rozumieniu tej ustawy, są m.in. wszelkie nośniki informacji, niezależnie od formy przechowywania informacji, w tym w szczególności: akta, kartoteki, rejestry, pliki komputerowe, pisma, mapy, plany, filmy i inne nośniki obrazu, nośniki dźwięku i wszelkich innych form zapisu, a także kopie, odpisy i inne duplikaty tych nośników informacji (art. 7 pkt 1 ww. ustawy). W związku z tym, że postępowanie w sprawie potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych prowadzi Prezes [...] na podstawie dokumentów znajdujących się w zasobach [...], to Prezes [...] nie mógł kwestionować, jako dokumentu, określonych zapisów ewidencyjnych kontrwywiadu wojskowego, a odnoszących się do faktu zarejestrowania skarżącego jako oficera rezerwy kontrwywiadu WSW.

Celem decyzji wydawanej na podstawie art. 5 ust. 1 ustawy o działaczach opozycji jest zatem stwierdzenie, czy w zasobach archiwalnych [...] znajdują się dokumenty dotyczące wnioskodawcy. Stąd też, co do zasady dowody składane przez stronę nie będą miały wpływu na rozstrzygnięcie Prezesa [...] w tym przedmiocie, ponieważ w tym postępowaniu organ przeprowadza jedynie kwerendę pozostających w jego dyspozycji materiałów archiwalnych. Tym samym zawężony został zakres prowadzonego postępowania wyjaśniającego przez Prezesa [...]. Takie stanowisko przedstawił organ w skardze kasacyjnej i taki pogląd ugruntował się w orzecznictwie sądowym (por. wyrok NSA z 19 kwietnia 2021 r., III OSK 115/21, wyrok NSA z 19 listopada 2019 r., II OSK 232/18, LEX nr 2761308; wyrok NSA z 26 września 2019 r., II OSK 3835/18, LEX nr 2748824), a skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni go akceptuje.

Odnosząc powyższe do argumentacji zawartej w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku z dnia 28 lutego 2019 r., jakoby organ w trakcie prowadzonego w tej sprawie postępowania miał obowiązek przeanalizować okoliczności powołania skarżącego do wojska, co pozwoliłoby ocenić czy było ono zgodne z prawem, czy jak utrzymuje skarżący formą represji, należy jeszcze raz podkreślić, że rolą organu wyznaczoną przez art. 4 ustawy o działaczach opozycji nie jest ani ocena wiarygodności materialnej opisanych przez skarżącego zdarzeń, ani ustalanie, czy wynikająca z dokumentów współpraca miała w rzeczywistości miejsce. Organ prowadzący postępowanie nie jest uprawniony do oceny w oparciu o całokształt dokumentów znajdujących się w jego zasobach, czy skarżący wywiązywał się ze swego zobowiązania, czy w tamtej rzeczywistości działania jego bądź zaniechania odpowiadały pojęciu współpracy ze służbami bezpieczeństwa. Organ nie jest uprawniony do prowadzenia postępowania dowodowego w tym zakresie. Ustawa upoważnia organ wyłącznie do przedstawienia zawartości zasobów archiwalnych według ściśle określonych kryteriów. Obowiązkiem organu w tego rodzaju postępowaniu jest wyłącznie odzwierciedlenie stanu zasobów archiwalnych według skonkretyzowanych w przepisie kryteriów i sformułowanie oceny, czy stan zasobów archiwalnych zawiera dokumenty, których treść wskazuje na to, że istniały dokumenty wskazujące na współpracę skarżącego ze służbami bezpieczeństwa państwa i czy w ramach tej współpracy wytworzył on jakieś dokumenty lub czy jakieś dokumenty powstały przy jego udziale (por. wyrok NSA z 19 lutego 2019 r., II OSK 820/18). W ocenie NSA za trafny należało zatem uznać podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 7, art. 75, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a., polegający na błędnym uznaniu, że organ nie ustalił prawidłowo stanu faktycznego sprawy, albowiem odnalezione w archiwum [...] dokumenty, stanowiące adnotacje ewidencyjne odnoszące się do skarżącego, z których wynikało, że był on oficerem organów bezpieczeństwa państwa, stanowiły dokumenty, o których mowa w art. 4 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji.

Intencją ustawodawcy, ustanawiającego kryteria z art. 4 ustawy o działaczach opozycji, było uniemożliwienie nabycia statusu działacza opozycji lub osoby represjonowanej z powodów politycznych osobom, które współdziałały z organami bezpieczeństwa poprzez przekazywanie tym organom informacji, czy też pomaganie w ich zdobywaniu. Na potrzeby ustawy o działaczach opozycji przyjęto w tym celu bardzo uproszczone, formalne kryterium ustalania, czy tego rodzaju naganne współdziałanie miało w danym przypadku miejsce, czy też nie, koncentrujące się wyłącznie na wnioskach wynikających z dokumentacji zgromadzonej w zasobach archiwalnych [...]. Konsekwencją powyższego było dopuszczenie przez ustawę wyłącznie uproszczonego postępowania dowodowego, ograniczonego do kwerendy archiwum [...]. Wprowadzając do porządku prawnego art. 4 ustawy o działaczach opozycji, ustawodawca kierował się potrzebą znalezienia łatwego w stosowaniu, a tym samym dostatecznie sformalizowanego kryterium, umożliwiającego weryfikowanie wnioskodawców pod kątem tego, czy w przeszłości działali na rzecz organów bezpieczeństwa. Ustawodawca nie upoważnił natomiast Prezesa [...] do badania na potrzeby postępowania prowadzonego w przedmiocie określonym w art. 4 ustawy o działaczach opozycji, czy doszło do współpracy w rozumieniu art. 3a ust. 1 i 2 ustawy z dnia 18 października 2006 r. o ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944 - 1990 oraz treści tych dokumentów (Dz. U. z 2013 r. poz. 1388, obecnie t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 1633), tj. tzw. "ustawy lustracyjnej", które to badanie jest z punktu widzenia zainteresowanej osoby ukształtowane korzystniej, albowiem wykracza poza analizę dokumentacji [...] (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 13 listopada 2019 r., IV SA/Wa 2054/19).

Zauważyć w tym miejscu należy, że osoba, co do której Prezes [...] odmówił wydania pozytywnej decyzji w przedmiocie spełniania warunków z art. 4 ustawy o działaczach opozycji, ma możliwość żądania zweryfikowania w innym trybie prawnym danych i informacji, dotyczących współdziałania z organami bezpieczeństwa, zawartych w dokumentacji zgromadzonej w archiwum [...]. I taką możliwość stwarza postępowanie autolustracyjne, przeprowadzane z inicjatywy zainteresowanej osoby przed właściwym sądem okręgowym na zasadach i w trybie uregulowanym w art. 20 ust. 5 tzw. ustawy lustracyjnej. Co istotne, przy badaniu tych przesłanek w postępowaniu lustracyjnym nie obowiązuje zamknięty katalog dowodowy, tak jak ma to miejsce na gruncie ustawy o działaczach opozycji, ograniczony wyłącznie do zasobów archiwalnych [...]. Brak jest zatem przeszkód do przeprowadzenia przez sąd powszechny również dowodu z innych dokumentów, jak też dowodu z zeznań świadków. Dopiero wtedy, gdy wyrok lustracyjny, stwierdzający niewspółpracowanie danej osoby z organami bezpieczeństwa winien być traktowany przez Prezesa [...], przy ewentualnym ponownym orzekaniu w sprawie o potwierdzenie spełnienia warunków z art. 4 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji, jako równoznaczny w skutkach z brakiem w archiwum [...] dokumentów wskazanych w tym przepisie i obligować organ do wydania decyzji potwierdzającej spełnianie ww. warunków.

Jak podkreślono już wyżej obowiązkiem organu było wyłącznie odzwierciedlenie stanu zasobów archiwalnych i sformułowanie oceny, czy stan zasobów archiwalnych zawiera dokumenty, których treść wskazuje na to, że istniały dokumenty wskazujące na współpracę skarżącego ze służbami bezpieczeństwa i czy w ramach tej współpracy wytworzył on jakieś dokumenty lub czy jakieś dokumenty powstały przy jego udziale. Z obowiązków tych Prezes [...] wywiązał się w niniejszym postępowaniu. Dla wydania przedmiotowej decyzji nie miały bowiem znaczenia podnoszone przez skarżącego okoliczności dotyczące jego działalności opozycyjnej. Z art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji wynika bowiem jednoznacznie, że potwierdzenie istnienia dokumentacji, o której mowa w tym przepisie uniemożliwia przyznanie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych.

W tych okolicznościach należało uznać, że skarga kasacyjna została oparta na usprawiedliwionych podstawach, a ponieważ istota sprawy została dostatecznie wyjaśniona, to na podstawie art. 188 w zw. z art. 151 p.p.s.a. uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę. Przyjmując, że zachodzi sytuacja szczególnie uzasadniona, na zasadzie art. 207 § 2 p.p.s.a. odstąpiono od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.