Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt I SA/Rz 293/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2016-05-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6309 Inne o symbolu podstawowym 630
Hasła tematyczne: Celne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 178,  art. 179 § 1
journal: Dz.U. 2015 poz 613
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Grzegorz Panek Sędziowie WSA Małgorzata Niedobylska WSA Tomasz Smoleń / spr. / Protokolant ref. staż. Joanna Kulasa po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 12 maja 2016 r. spraw ze skarg spółki "A" w K. na postanowienia Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] lutego 2016 r. - nr [...] w przedmiocie odmowy udostępnienia dokumentu, - nr [...] w przedmiocie odmowa udostępnienia dokumentu, - nr [...] w przedmiocie odmowa udostępnienia dokumentu, 1) uchyla zaskarżone postanowienia oraz poprzedzające je postanowienia Naczelnika Urzędu Celnego z dnia [...] października 2015 r. nr [...], nr [...], nr [...], 2) zasądza od Dyrektora Izby Celnej na rzecz skarżącej spółki "A" w K. kwotę 1.311 (jeden tysiąc trzysta jedenaście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skarg A. (dalej określanej jako Spółka) są postanowienia Dyrektora Izby Celnej (dalej DIC) z [...] lutego 2016 r.:

1) nr [...], o odmowie udostępnienia dokumentu,

2) nr [...], o odmowie udostępnienia dokumentu,

3) nr [...], o odmowie udostępnienia dokumentu.

Zaskarżone rozstrzygnięcia zostały oparte o następujące okoliczności faktyczne i prawne: postanowieniami z [...] września 2015 r. Naczelnik Urzędu Celnego (dalej NUC) wszczął postępowania dotyczące uregulowania sytuacji prawnej towaru - papierosy z filtrem N. L. F. F. w ilości 14000000 sztuk - objętego w Oddziale Celnym w [...] procedurami tranzytu [...] z 28 września 2011 r., [...] z 29 października 2011 r. oraz [...] z 29 października 2011 r. - w związku z ich usunięciem spod dozoru celnego.

W dniu 16 października 2015 r. do Urzędu Celnego wpłynęły wnioski firmy A. dotyczące udostępnienia w siedzibie organu celnego lub przesłanie na adres spółki kserokopii aktu oskarżenia sporządzonego przez Prokuraturę Apelacyjną w [...] sygn. akt [...] z 24 czerwca 2014 r., który został przesłany do Urzędu Celnego przez Prokuraturę Apelacyjną w [...] za pismem z 9 października 2014 r.

NUC postanowieniami z [...] października 2015 r. wyłączył z akt prowadzonych postępowań, dokument w postaci ww. odpisu aktu oskarżenia, ze względu na potrzebę ochrony interesu publicznego.

NUC postanowieniami z [...] października 2015 r. nr [...], nr [...], nr [...] - odmówił udostępnienia dokumentu w postaci ww. odpisu aktu oskarżenia. W uzasadnieniach wskazał, że z uwagi interes publiczny wszelkie dane zawarte w akcie oskarżenia, (które dotyczą też osób nie będących uczestnikami postępowania) – uniemożliwiają stronom zapoznanie się z aktami spraw. W ocenie organu, jeżeli w aktach postępowań znajdują się dokumenty czy dane dotyczące podmiotów niebędących uczestnikami postępowania, niezwiązanych bezpośrednio ze sprawami, to należy w tajemnicy utrzymać informacje, które osobom nieuprawnionym pozwoliłyby na ich identyfikację. Nadto NUC zwrócił uwagę, że jest umocowany do wyłączenia z akt spraw dokumentów ze względu na interes publiczny, którym jest ochrona danych osobowych innych osób, przez pozbawienie strony dostępu do całości dokumentu, bądź tylko do części informacji ujętej w tym dokumencie.

W zażaleniach na te postanowienia Spółka wniosła o ich uchylenie i umożliwienie stronie zapoznanie się ze wskazanym aktem oskarżenia.

Zaskarżonym postanowieniom zarzuciła naruszenie:

1) art. 124 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2015 r., poz. 613 ze zm.; zwanej dalej O.p.) przez nie wyjaśnienie stronie zasadności przesłanek, którymi kierował się organ celny przy wydaniu postanowień o odmowie udostępnienia wskazanego dokumentu. Samo przytoczenie przepisu oraz lakoniczne stwierdzenie, że dotyczy to interesu publicznego, nie wskazując, na czym ten interes polega jest niewystarczające. Obowiązkiem organu podatkowego jest wskazanie w realiach konkretnej sprawy, w czym upatruje interes publiczny tj. jaka jest jego treść, 2) art. 123 O.p., tj. organ celny odmawiając wydania kserokopii dokumentów z akt spraw narusza zasadę czynnego udziału stron w postępowaniach, gdyż zobowiązany jest zapewnić dostęp do wszystkich dokumentów w sprawie, tak aby strona mogła wypowiedzieć się co do faktów z tego dokumentu wynikających, a wyłączenie jednego z najistotniejszych dowodów z akt spraw z uwagi na interes publiczny, przy jednoczesnym braku wskazania na czym konkretnie interes publiczny polega stanowi ewidentne naruszenie tej zasady,

3) art. 179 § 1 O.p. przez jego błędne zastosowanie, tj. wydanie postanowień o odmowie wydania kserokopii z akt sprawy ze względu na interes publiczny nie wyjaśniając stronie na czym konkretnie interes publiczny polega, co stanowi ewidentne naruszenie tej zasady.

DIC postanowieniami z [...] lutego 2016 r. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienia organu I instancji. W uzasadnieniach podał, że w trakcie postępowań przed DIC uzyskano pismo z 21 grudnia 2015 r. sygn. akt [...], w którym Prokurator Prokuratury Apelacyjnej w [...] wyraził zgodę na udostępnienie stronom postępowania prowadzonego przez NUC, materiałów uzyskanych z prowadzonego śledztwa. Zaznaczając jednak, że zgoda ta nie obejmuje możliwości sporządzania kopii, fotokopii, itp. z tych dokumentów.

Mając powyższe na uwadze, DIC wystąpił do Prokuratury Apelacyjnej w [...] o udzielenie informacji, czy dobro śledztwa nadal skutkuje brakiem możliwości sporządzania kopii, fotokopii, odpisów z pozyskanych dokumentów. Postępowanie zawieszono do czasu udzielenia odpowiedzi.

W dniu 8 lutego 2016 r. przyczyna zawieszenia postępowań została usunięta, bowiem do Izby Celnej w [...] wpłynęła odpowiedź z Prokuratury Apelacyjnej w [...] - pismo z 5 lutego 2016 r., sygn. akt [...]. Prokurator Prokuratury Apelacyjnej w [...] stwierdził, iż nadal zachodzi konieczność ochrony dobra śledztwa przez odmowę udzielenia zgody stronom postępowania celno-podatkowego na sporządzanie kopii lub odpisów materiałów uzyskanych z prowadzonego śledztwa.

W ocenie organu odwoławczego w niniejszych sprawach jawność części dokumentów, których udostępnienia domaga się strona, została wyłączona, przede wszystkim ze względu na interes publiczny, jakim jest dobro prowadzonego śledztwa. W tym zakresie kluczowym jest stanowisko Prokuratora prowadzącego śledztwo wyrażone w pismach z 21 grudnia 2015 r. oraz z 5 lutego 2016 r. Prokurator Prokuratury Apelacyjnej w [...] stwierdził, iż zachodzi konieczność ochrony dobra śledztwa przez odmowę udzielenia zgody stronom postępowania celno-podatkowego na sporządzanie kopii lub odpisów materiałów uzyskanych z prowadzonego śledztwa.

Według DIC w tej sytuacji organ celny związany jest stanowiskiem dysponenta procesowego przedmiotowych materiałów dowodowych i nie może wbrew jego woli udostępnić stronie wnioskowanych dokumentów. W związku z powyższym jako przesłankę odmowy udostępnienia materiału dowodowego wskazał interes publiczny, o którym mowa w art. 179 § 1 O.p., którym jest dobro śledztwa. Organ odwoławczy wyjaśnił, że organy celne prowadząc postępowanie wobec określonych podmiotów nie mogą również ujawniać danych innych podmiotów niezwiązanych ze sprawą, jakie uzyskały w trakcie czynności służbowych. Odmowa uwzględnienia wniosków jest podyktowana również koniecznością ochrony dóbr osobistych osób trzecich, niezwiązanych bezpośrednio ze stronami postępowania.

Nadmienił, że gdyby jedyną przyczyną wyłączenia dokumentów z akt spraw była ochrona dóbr osobistych osób trzecich i jednocześnie możliwa byłaby anonimizacja tych dokumentów, to po wykonaniu anonimizacji, i późniejszym włączeniu dokumentów do akt prowadzonych spraw, strona mogłaby korzystać z praw określonych w art. 178 O.p. Jednakże w sytuacji, gdy ochrona interesu publicznego rozciągnięta jest również na dobro prowadzonego śledztwa w sprawie karnej, wyłączone dokumenty nie mogą być udostępnione stronie postępowań celno-podatkowego przez ich włączenie do akt. Reasumując DIC stwierdził, że w przedmiotowych sprawach istnieje obowiązek wydania postanowień o odmowie udostępnienia odpisu ww. aktu oskarżenia ze względu na ochronę interesu publicznego.

A. reprezentowana przez radcę prawnego oraz doradcę podatkowego skierowała do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie (dalej WSA) skargi na postanowienia DIC z [...] lutego 2016 r. wnosząc o uchylenie postanowień obu instancji oraz zwrot kosztów postępowania, w tym zwrot kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Zaskarżonym postanowieniom zarzucono naruszenie:

art. 145 O.p. przez doręczenie postanowień DIC bezpośrednio stronie postępowania z pominięciem pełnomocników, co stanowi przesłankę bezskuteczności doręczenia,

art. 124 O.p. przez nie wyjaśnienie stronie zasadności przesłanek, którymi kierował się organ II instancji przy wydaniu postanowień o utrzymaniu w mocy postanowień organu I instancji. Samo przytoczenie przepisu oraz lakoniczne stwierdzenie, że dotyczy to interesu publicznego, nie wskazując na czym interes ten ma polegać jest niewystarczające. Niewątpliwie obowiązkiem organu podatkowego jest wskazanie w realiach konkretnej sprawy, w czym upatruje interes publiczny tj. jaka jest jego treść,

art. 179 § 1 O.p. przez jego błędne zastosowanie tj. wskazanie interesu publicznego, jako podstawy utrzymania postanowień NUC o odmowie udostępnienia akt sprawy bez wyjaśnienia stronie na czym polega interes publiczny w sprawie.

W uzasadnieniu skarg podano, że zaskarżone postanowienia nie mogą zostać uznane za prawidłowo doręczone gdyż Spółka udzieliła w związku z toczącymi się postępowaniami w sprawach pełnomocnictwa radcy prawnemu T. S. oraz odpowiednio doradcy podatkowemu K. P. Nadto w odpowiedzi na wezwania NUC z 6 października 2015 r. skarżąca pismami z 12 października 2015 r. wskazała, że pełnomocnikiem uprawnionym do odbioru korespondencji w sprawach jest T. S. oraz K. P. Strona podniosła, iż zaskarżone decyzje zostały doręczona Spółce z pominięciem ustanowionych pełnomocników, dlatego czynności dokonane przez organ mają tylko charakter informacyjny, a więc służą wyłącznie poinformowaniu strony o treści pisma. Natomiast skutki prawne związane są tylko z datą skutecznego doręczenia pisma pełnomocnikom. W tym zakresie powołała się na orzecznictwo sądów administracyjnych.

Skarżąca wskazała, że skoro zostali ustanowieni pełnomocnicy (radca prawny, doradca podatkowy), to o wszelkich czynnościach procesowych strona powinna dowiadywać się właśnie od nich. Natomiast w sprawach organ całkowicie pominął fakt ustalenia pełnomocników. W tym zakresie przytoczono linię orzeczniczą judykatury zgodnie z którą pominięcie przez organ podatkowy pełnomocnika strony jest równoznaczne z pominięciem strony w toczącym się postępowaniu. W ocenie skarżącej organ odwoławczy w uzasadnieniach całkowicie pominął kwestie, które przeważyły o treści rozstrzygnięć, bowiem nie sposób uznać, że wyjaśnieniem interesu publicznego jest utożsamienie go z dobrem śledztwa prowadzonego przez Prokuraturę Apelacyjną w [...]

Skarżąca podniosła, że respektuje stanowisko prowadzącej śledztwo prokuratury, która wskazała, iż niemożliwym jest sporządzanie kopii lub odpisów materiałów uzyskanych w związku z prowadzonym śledztwem. Jednakże organ celny uznał, że "związany jest stanowiskiem dysponenta ...". Odnosząc się do powyższego stanowiska Spółka podkreśliła, że prokurator prowadzący śledztwo w piśmie z 21 grudnia 2015 r. wyraził zgodę na udostępnienie przez NUC postanowienia o przedstawieniu zarzutów oraz innych materiałów związanych ze sprawą, a jedynie ograniczył prawo strony w zakresie sporządzania kserokopii czy odpisów tych dokumentów.

Na poparcie swojego stanowiska skarżąca przytoczyła ostatni akapit ww. pisma: "Jednocześnie informuję, że wyrażam zgodę na udostępnienie stronom prowadzonych, przez Naczelnika Urzędu Celnego w [...] postępowań zarówno wymienionego postanowienia, jak i innych materiałów wskazanych w piśmie, które uprzednio otrzymano z tut. Prokuratury, zaznaczając jednak, że zgoda ta nie obejmuje możliwości sporządzania kopii, fotokopii, itp. przedmiotowych dokumentów".

Reasumując Spółka wskazała, że DIC zobowiązał się do respektowania stanowiska wyrażonego przez Prokuratora, po czym uznał, że organ I instancji słusznie wydał postanowienia o odmowie udostępnienia ww. akt sprawy. W obliczu stanowiska wyrażonego przez organ prowadzący postępowania przygotowawcze w sprawach - absurdalne jest wydanie przez DIC postanowień o utrzymaniu w mocy postanowień NUC. Organ odwoławczy wystąpił do prokuratury o przedstawienie swojego stanowiska w sprawach, a następnie po otrzymaniu tych stanowisk nie zastosował się do nich, gdyż najwidoczniej organ celny nie takich odpowiedzi się spodziewał, tj. otrzymał jednoznaczną odpowiedź, że strona powinna mieć możliwość zapoznania się z dokumentacją sprawy, w tym z dokumentacją wytworzoną i przesłaną do organu celnego przez organy ścigania.

W odpowiedzi na skargi DIC wniósł o ich oddalenie z przyczyn wywiedzionych w uzasadnieniu zaskarżonych postanowień. Odnosząc się do zarzutów przedstawionych w skargach uznał, że nie zasługują one na uwzględnienie.

Postanowieniem z 12 maja 2016 r. WSA postanowił połączyć do łącznego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy oznaczone sygn. akt I SA/Rz 293/16, I SA/Rz 294/16, I SA/Rz 295/16 i prowadzić je pod sygn. akt I SA/Rz 293/16.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r. poz. 1647, ze zm.) Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, obejmującą badanie zaskarżonych aktów pod względem ich zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; zwanej dalej P.p.s.a.), stanowiący, że Sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W przypadku postanowienia, Sąd może je uchylić lub stwierdzić jego nieważność wyłącznie w przypadkach określonych w art. 145 § 1 P.p.s.a. – tj. gdy stwierdzi naruszenie prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono wpływ na wynik sprawy lub gdy wystąpią przyczyny nieważności wskazane w art. 156 K.p.a. lub w innych przepisach.

Dokonując kontroli postanowień obu instancji w granicach określonych przepisami powołanymi wyżej ustaw, Sąd uznał, że skargi zasługują na uwzględnienie. Zaskarżone postanowienia i postanowienia organu I instancji obarczone są bowiem wadami, które skutkują koniecznością wyeliminowania ich z obrotu prawnego.

Z akt administracyjnych sprawy wynika, że A. wnioskami z 13 października 2015 r. zwróciła się do Naczelnika Urzędu Celnego o udostępnienie w siedzibie organu celnego lub przesłanie na adres Spółki kserokopii aktu oskarżenia sporządzonego przez Prokuraturę Apelacyjną w [...] z 24 czerwca 2014 r., który został przesłany do Urzędu Celnego w [...] przez Prokuratora Prokuratury Apelacyjnej w [...] za pismem z 9 października 2014 r.

Naczelnik Urzędu Celnego postanowieniami z [...] października 2015 r., odmówił Spółce udostępnienia dokumentu w postaci odpisu ww. aktu oskarżenia.

W dniu 10 listopada 2015 r. wpłynęły do Urzędu Celnego zażalenia Spółki na powyższe postanowienia.

Pismem z 10 listopada 2015 r. NUC zwrócił się do Prokuratury Apelacyjnej w [...] z pytaniem czy dokumenty otrzymane z Prokuratury (w tym m.in. ww. akt oskarżenia) mogą zostać udostępnione stronom postępowania administracyjnego. W szczególności czy strony mogą sporządzać kopię, fotokopie itp. przedmiotowych dokumentów.

Na etapie postępowania zażaleniowego DIC pismem z 26 stycznia 2016 r. zwrócił się do Prokuratury Apelacyjnej w [...] o udzielenie informacji, czy ww. akt oskarżenia podlega ochronie.

W odpowiedzi Prokurator pismem z 5 lutego 2016 r. podtrzymał swoje stanowisko jak w piśmie z 21 grudnia 2015 r. o dopuszczalności udostępnienia stronom postępowań celno-podatkowych materiałów uzyskanych z akt śledztwa i braku zgody na sporządzanie przez te osoby kopii czy odpisów przedmiotowych dokumentów.

Po rozpatrzeniu zażaleń Spółki - Dyrektor Izby Celnej postanowieniami z [...] lutego 2016 r. - utrzymał w mocy postanowienia organu I instancji.

Na te rozstrzygnięcia Spółka skierowała skargi do WSA.

W istocie spór między stronami sprowadza się do zasadności udostępnienia Spółce przez organ celny - dokumentu w postaci aktu oskarżenia, którego odpis znajduje się w aktach przedmiotowych spraw, tj. został przesłany do Urzędu Celnego przez Prokuraturę za pismem z 9 października 2014 r.

W sprawach organy celne stwierdziły, że dokumenty, których udostępnienia domaga się strona podlegają wyłączeniu z akt postępowań podatkowych ze względu na interes publiczny, jakim jest dobro śledztwa prowadzonego przez Prokuraturę Apelacyjną w [...] W kontrolowanych postępowaniach organy obu instancji przyjęły, że istnieje obowiązek wydania postanowień o odmowie udostępnienia odpisu ww. aktu oskarżenia, a za takimi rozstrzygnięciami przemawia ochrona interesu publicznego.

Ze stanowiskiem organów nie zgodziła się skarżąca, która podniosła, że Prokurator Prokuratury Apelacyjnej w piśmie z 21 grudnia 2015 r. oraz z 5 lutego 2016 r. wyraził zgodę na udostępnienie przez organ I instancji dokumentów znajdujących się w aktach sprawy (w tym przedmiotowego aktu oskarżenia) ograniczając jedynie prawo strony w zakresie sporządzania kserokopii czy odpisów tych dokumentów. Skarżąca zarzuciła, że mimo powyższego stanowiska Prokuratora - organ odwoławczy utrzymał w mocy rozstrzygnięcia organu I instancji o odmowie udostępnienia dokumentu w postaci ww. aktu oskarżenia z akt administracyjnych sprawy.

W ocenie Sądu, rację w zaistniałym sporze należy przyznać skarżącej.

W sprawie kluczowe znaczenie ma przepis art. 178 § 1 O.p., zgodnie z którym strona ma prawo wglądu w akta sprawy, sporządzania z nich notatek, odpisów oraz sporządzania kopii przy wykorzystaniu własnych przenośnych urządzeń. Prawo to przysługuje również po zakończeniu postępowania.

Czynności określone w § 1 dokonywane są w lokalu organu podatkowego w obecności pracownika tego organu (art. 178 § 2 O.p.).

Strona może żądać wydania jej kopii akt sprawy lub uwierzytelnionych odpisów akt sprawy albo uwierzytelnienia kopii akt sprawy (art. 178 § 3 O.p.).

W kontekście analizowanej problematyki należy wskazać, że z treści art. 178 O.p. nie wynika dla organu obligatoryjny nakaz, obowiązek - udostępniania akt sprawy - zawsze gdy strona wystąpi z takim żądaniem. W istocie, przepis ten stanowi o uprawnieniach strony. Wniosek złożony w tej mierze podlega ocenie organów, które przy jego rozpatrywaniu winny mieć na względzie głównie to, że przedmiotowa norma jest wyrazem realizacji wielu zasad ogólnych postępowania, a w szczególności zasady czynnego udziału strony w każdym stadium postępowania (art. 123 O.p.) oraz jawności postępowania dla strony (art. 129 O.p.) - por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 grudnia 2012 r. sygn. II FSK 898/11.

Podkreślenia wymaga, że art. 179 § 1 O.p. wprowadza ograniczenia w dostępie strony do akt sprawy. Zgodnie z tą regulacją - przepisów art. 178 nie stosuje się do znajdujących się w aktach sprawy dokumentów zawierających informacje niejawne, a także do innych dokumentów, które organ podatkowy wyłączy z akt sprawy ze względu na interes publiczny.

Z treści art. 178 § 1 O.p. wynika, że ograniczenie to obejmuje dostęp "do znajdujących się w aktach sprawy dokumentów", a zatem nie zawsze będzie dotyczyć całego materiału zawartego w aktach sprawy. Prawo wglądu do akt zostaje ograniczone z dwóch powodów: 1) ochrony informacji niejawnych i 2) ochrony interesu publicznego (szerzej S. Babiarz, Ordynacja podatkowa. Komentarz - do art. 179, wyd. VIII, LexisNexis 2013).

Po myśli art. 179 § 2 O.p. odmowa umożliwienia stronie zapoznania się z dokumentami, o których mowa w § 1, sporządzania z nich notatek, kopii i odpisów, uwierzytelniania odpisów i kopii lub wydania uwierzytelnionych odpisów następuje w drodze postanowienia.

Z akt administracyjnych spraw wynika, że strona wniosła o: 1) udostępnienie w siedzibie organu celnego lub 2) przesłanie na adres Spółki - kserokopii ww. aktu oskarżenia.

W sentencji postanowień z [...] października 2015 r. organ I instancji postanowił: "odmówić udostępnienia dokumentu" - w postaci ww. aktu oskarżenia. Te rozstrzygnięcia zostały utrzymane przez organ II instancji.

Zestawienie treści wniosków z treścią rozstrzygnięć organu I instancji prowadzi do konkluzji, że organy obu instancji w istocie nie rozpoznały wniosków Spółki. Podkreślenia wymaga, że w uzasadnieniach wydanych w sprawach postanowień organy nie wyjaśniły, czy Spółce można: 1) udostępnić żądane dokumenty w siedzibie organu, a także 2) czy istnieje możliwość przesłania tych dokumentów na adres Spółki, a takie przecież było żądanie Spółki.

Odczytując literalne brzmienie sentencji postanowień organu I instancji można wręcz dojść do wniosku, że organy całkowicie odmówiły Spółce dostępu do akt administracyjnych spraw.

Nie powinno budzić żadnych wątpliwości, że żądania strony określone we wnioskach znajdują odzwierciedlenie w art. 178 § 1 O.p., który daje stronie prawo wglądu w akta sprawy, odpowiednio w lokalu organu podatkowego (art. 178 § 2 O.p.). Natomiast art. 178 § 3 O.p. umożliwia stronie żądanie od organu wydania jej kopii akt sprawy.

Zauważyć przy tym należy, że organ I instancji w pierwszej kolejności wydał postanowienia o odmowie udostępnienia dokumentu, po czym po wydaniu tych rozstrzygnięć na etapie postępowania zażaleniowego zwrócił się do dysponenta procesowego przedmiotowych materiałów dowodowych tj. Prokuratora Prokuratury Apelacyjnej w [...] z pytaniem czy może udostępnić stronie żądany przez nią dokument w postaci aktu oskarżenia. Nie powinno budzić żadnych wątpliwości, że organ I instancji powinien w pierwszej kolejności zapytać się Prokuratora o udzielenie informacji w zakresie ewentualnego udostepnienia stronom dokumentu znajdującego się w aktach administracyjnych, a dopiero późnij powinien wydać rozstrzygnięcia w tym przedmiocie.

W dalszej kolejności wyłania się rozbieżność między rozstrzygnięciami organu odwoławczego, a treścią uzasadnień. Organ odwoławczy w uzasadnieniach zaskarżonych postanowień podał, że jest związany ze stanowiskiem dysponenta procesowego przedmiotowych materiałów dowodowych i nie może wbrew jego woli udostępnić stronie wnioskowanych dokumentów.

To jednak umknęło uwadze organu odwoławczego, że Prokurator wyraził zgodę na udostępnienie przez organy celne stronom postępowania administracyjnego dokumentów z akt spraw, w tym również przedmiotowego aktu oskarżenia, (ograniczając jedynie prawo strony w zakresie sporządzania kserokopii czy odpisów tych dokumentów).

Mimo zgody dysponenta procesowego na udostępnienie przez organy celne omawianego dokumentu, Dyrektor Izby Celnej przychylił się do stanowiska organu I instancji o odmowie udostępnienia ww. aktu oskarżenia i utrzymał w mocy postanowienia NUC z [...] października 2015 r. Zatem organ odwoławczy wbrew wyrażonej przez Prokuratora zgodzie na udostępnienie dokumentu w siedzibie organu - odmówił Spółce udostępnienia żądanego aktu oskarżenia.

Opisane powyżej działania organów obu instancji naruszyły prawa skarżącej w postaci wglądu w akta przedmiotowych spraw określone w art. 178 O.p. Takie naruszenie przepisów postępowania mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. obliguje Sąd do uchylenia z obrotu prawnego zaskarżonych postanowień oraz postanowień poprzedzających.

Nie może zyskać akceptacji Sądu zarzut Spółki, że zaskarżone postanowienia nie weszły do obrotu prawnego, gdyż zostały doręczone stronie zamiast ustanowionym pełnomocnikom. Wprawdzie postanowienia organu II instancji zostały doręczone wadliwie z uwagi na naruszenie art. 145 § 2 O.p. gdyż zostały skierowane do strony, a nie do ustanowionych w sprawach pełnomocników. Rozstrzygnięcia te wraz z potwierdzeniem ich odbioru zostały włączone do akt sprawy. W ocenie Sądu na potrzeby rozpoznawanych spraw nie można twierdzić, że postanowienia DIC z [...] lutego 2016 r. nie weszły do obrotu prawnego. To, że przy ich doręczeniu nie zostały dochowane wszystkie wymogi przewidziane w art. 145 § 2 O.p. nie miało wpływu na podważenie tego, że strona otrzymała przesyłki i się z nimi zapoznała. Zapewniona tym samym została funkcja gwarancyjna przepisów o doręczeniach, a organ podatkowy nie miał podstaw do uznania braku związania wydanymi przez siebie postanowieniami (por. wyrok NSA z 16 grudnia 2010 r., sygn. II FSK 1490/09, oraz postanowienie NSA z 3 października 2013 r. sygn. II FSK 1813/13).

W ocenie Sądu uchybienie proceduralne, do którego doszło w zakresie doręczenia zaskarżonych postanowień, nie miało żadnego istotnego wpływu na wynik spraw. Innymi słowy, doręczenie postanowień bezpośrednio stronie nie wywołało finalnie w jej sytuacji braku takiego rodzaju reakcji procesowych, które mogłaby normalnie realizować, a więc gdyby doręczenie nastąpiło do rąk pełnomocników. Co więcej była ona w pełni świadoma tego, jak i jakie środki procesowe wdrożyć, aby w obrębie norm proceduralnych dochodzić swoich racji w zakresie przedmiotu objętego tymi postanowieniami. Jeśli zatem tak spojrzymy na skutki, które u strony wywołały wadliwe doręczenia, to ich ocena nie mogła być inna, niż taka, że naruszenia te nie miały istotnego wpływu na wynik spraw plasowany wyłącznie w sferze procesowej (stanowisko NSA zawarte w wyroku z 9 marca 2015 r. sygn. I FSK 2160/13).

Przy ponownym rozpoznaniu spraw organy powinny uwzględnić ocenę prawną zawartą w uzasadnieniu niniejszego wyroku.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.

O kosztach postępowań Sąd rozstrzygnął na podstawie art. 200 i art. 205

§ 2 P.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 1804), a także § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 31 stycznia 2011 r. w sprawie wynagrodzenia za czynności doradcy podatkowego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz szczegółowych zasad ponoszenia kosztów pomocy prawnej udzielonej przez doradcę podatkowego z urzędu (Dz. U. z 2011 r., Nr 31, poz. 153).

Na koszty sądowe składają się równowartości uiszczonych wpisów od 3 skarg (300 zł), opłat skarbowych od przedłożonych dokumentów pełnomocnictw w trzech sprawach (51 zł), wynagrodzenie w sprawie I SA/Rz 293/16 pełnomocnika skarżącej - radcy prawnego (480 zł) oraz wynagrodzenia w sprawach I SA/Rz 294/16 i 295/16 pełnomocnika skarżącej - doradcy podatkowego (480 zł).