Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2338/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2022-11-25 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Przemysław Żmich (spr.), Sędziowie: sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik, sędzia WSA Elżbieta Lenart, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 25 listopada 2022 r. sprawy ze skargi E. W. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 12 sierpnia 2021 r. nr GZ.rn.625.267.2019 w przedmiocie umorzenia postępowania oddala skargę.


UZASADNIENIE

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, po rozpatrzeniu odwołania Skarbu Państwa – Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasów Państwowych Nadleśnictwa [...], decyzją z 12 sierpnia 2021 r. nr GZ.rn.625.267.2019 uchylił w zaskarżonej części pkt 1 decyzji Wojewody Wielkopolskiego z 24 stycznia 2014 r. nr SN-IV.7515.79.2012.9 o stwierdzeniu, że nieruchomości stanowiące dawne parcele katastralne nr: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...], które stanowiły las, nie podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13) – dalej zwanego "dekretem" i umorzył postępowanie przed organem I instancji w zaskarżonej części.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy.

Wnioskiem z 20 czerwca 2012 r. M. T. (S[...]) wystąpiła do Wojewody Wielkopolskiego o wydanie decyzji, że nieruchomość rolna zapisana w Kw Tom I Karta 1 K., gm. P., wchodząca w skład majątku ziemskiego K., nie została skutecznie przejęta na rzecz Skarbu Państwa, ponieważ nie została przejęta na żaden z celów reformy rolnej. W ocenie wnioskodawczym przejęcie pałacu z parkiem położonego poza ośrodkiem gospodarczym na oddzielnej parceli, jak i ok. 65 ha lasów, było niezgodne z postanowieniami dekretu.

Po śmierci wnioskodawczym stroną postępowania zostały jej córki – H. H., M. T. oraz E. W., która działa w imieniu własnym oraz jako pełnomocnik ww. spadkobierczyń.

Wojewoda Wielkopolski decyzją z 24 stycznia 2014 r. nr SN-IV.7515.79.2012 orzekł w pkt 1, że nieruchomości stanowiące dawne parcele katastralne nr: [...], [...], [...]. [...]. [...], [...], [...] i [...], które stanowiły las, nie podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, natomiast w pkt 2 odmówił stwierdzenia, że pozostałe nieruchomości wchodzące w skład dawnego majątku K., za wyjątkiem parcel, o których Wojewoda Wielkopolski orzekł w decyzjach z 23 września 2013 r. i z 29 listopada 2013 r. nr SN-IV.7515.79.2012.9, zapisane w Kw Tom I Karta 1 K., nie podlegały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Wojewoda podkreślił, że sporne parcele, w dniu wejścia w życie dekretu, nie należały do kategorii nieruchomości ziemskich, o których mowa w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, tj. nieruchomości niemiejskich o charakterze rolniczym przydatnych do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie (produkcji roślinnej, zwierzęcej, sadowniczej) i mogących być wykorzystanych na cele wskazane w art. 1 dekretu.

Wojewoda wskazał, że spod działania dekretu były wyłączone nieruchomości leśne, a zgromadzony materiał dowodowy wskazuje, że przedmiotowe parcele w dniu wejścia w życie dekretu stanowiły las.

Zdaniem organu I instancji przejęcie na własność Skarbu Państwa tego mienia powinno zatem odbyć się na podstawie dekretu z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa (Dz.U. Nr 15, poz. 82) – dalej zwanego "dekretem o lasach".

Odwołanie od decyzji Wojewody Wielkopolskiego w zakresie rozstrzygnięcia zawartego w pkt 1 dotyczącego lasu złożyło Nadleśnictwo [...], zarzucając tej decyzji naruszenie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. Nr 10, poz. 51 ze zm.) – dalej zwanego "rozporządzeniem" oraz art. 7 i art. 77 kpa. W uzasadnieniu Nadleśnictwo wskazało, że organ I instancji nie zebrał całego materiału dowodowego, nie ustalił kwestii przydatności lasu do prowadzenia gospodarki rolniczej w majątku K., nie badał, czy w majątku była prowadzona gospodarka leśna. Zdaniem odwołującego w niniejszej sprawie istnienie tzw. związku funkcjonalnego między lasem, a gospodarstwem rolnym jest oczywiste, pozyskiwane z lasu drewno przeznaczano na działalność rolną. Gdyby organ ustalił brak związku funkcjonalnego między lasem, a gospodarstwem rolnym wówczas winien wydać decyzję umarzającą postępowanie toczące się w I instancji, ponieważ w kwestii przejęcia lasów w trybie dekretu o lasach orzekają sądy powszechne.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z 25 października 2016 r. nr GZ.rn.625.63.2014 uchylił decyzję Wojewody Wielkopolskiego z 24 stycznia 2014 r. w pkt 1 i umorzył postępowanie przed organem I instancji w tej części. Minister nie kwestionował faktu, że wnioskodawcy dowiedli swoje następstwo prawne po M. T. ([...]) z domu B., która zawarła umowę z Bankiem [...] i Spółka Akcyjna w Poznaniu z 2 maja 1939 r. dotyczącą sprzedaży nieruchomości ziemskiej o charakterze rolniczym w K.

Jednocześnie jednak organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z obowiązującym na terenie województwa poznańskiego Kodeksem cywilnym niemieckim (BGB), skuteczne przeniesienie własności nieruchomości uwarunkowane było spełnieniem trzech przesłanek: zawarciem umowy obligacyjnej, tzw. powzdaniem, zawarciem umowy rzeczowej oraz ujawnieniem nowych wpisów w księdze wieczystej. W aktach sprawy znajduje się zaświadczenie Sądu Rejonowego w G. z 29 listopada 2005 r., z którego wynika, że wpis do księgi wieczystej dotyczący przedmiotowej nieruchomości nastąpił w czasie okupacji, tj. 23 grudnia 1942 r.

Minister powołał art. 2 ust. 2 dekretu, który wskazuje na nieważność wszystkich prawnych lub fizycznych działów nieruchomości ziemskich, wymienionych w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, dokonanych po 1 września 1939 r. Wynika z tego, że wpis do ksiąg wieczystych, który nastąpił w czasie okupacji niemieckiej, nie świadczy o tym, by M. T. mogła być uznana za przedwojennego właściciela nieruchomości.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi podniósł, że z punktu widzenia dekretu za bezskuteczną należało uznać każdą transakcję, która po 1 września 1939 r. miałaby wywołać skutek w postaci zmniejszenia powierzchni nieruchomości ziemskiej.

Zdaniem organu na podstawie ustalonych okoliczności sprawy należało uznać postępowanie za bezprzedmiotowe w rozumieniu art. 105 kpa mając na względzie brak interesu prawnego wnioskodawców, a co za tym idzie brak ich legitymacji do bycia stroną postępowania na podstawie art. 28 kpa. Owa bezprzedmiotowość miała miejsce już na etapie postępowania pierwszoinstancyjnego.

Skargę na ww. decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi złożyła E. W.

Wyrokiem z 9 maja 2017 r. sygn. akt I SA/Wa 22/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję wskazując, że art. 2 ust. 2 w zw. z art. 2 ust. 1 lit. e dekretu miał zastosowanie jedynie do nieruchomości ziemskich, a więc nieruchomości o charakterze rolniczym, które w dacie nacjonalizacji były lub po nacjonalizacji mogły być wykorzystywane do prowadzenia działalności wytwórczej w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej, sadowniczej. Reżim prawny art. 2 ust. 2 dekretu miał również zastosowanie do nieruchomości niemających stricte charakteru rolniczego, które pozostawały w tzw. związku funkcjonalnym z częścią dawnego majątku o charakterze rolniczym i przez to mogły być przejęte przez Skarb Państwa w trybie dekretu, ponieważ nadawały się na cele reformy rolnej wymienione w art. 1 ust. 2 dekretu. Aby zatem ocenić, czy w niniejszej sprawie miał zastosowanie art. 2 ust. 2 dekretu organ odwoławczy winien wpierw ustalić, czy sporne nieruchomości miały charakter nieruchomości ziemskich, czego organ II instancji nie uczynił. Ocena przesłanki spełniania przez sporne nieruchomości norm obszarowych z art. 2 ust. 1 lit. e dekretu nie może wchodzić w grę dopóty, dopóki nie zostanie wyjaśniony charakter spornego gruntu. Sąd podzielił również co do zasady stanowisko skarżącej, że w stanie prawnym obowiązującym 13 września 1944 r. (w dacie nacjonalizacji) przyjmowano, że sankcja nieważności, jeżeli chodzi o sprzeczność umowy z porządkiem publicznym, czy ustawą, mogła dotyczyć tylko niektórych samodzielnych postanowień umowy, co wynika z ówcześnie obowiązującego art. 56 Kodeksu zobowiązań z dnia 27 października 1933 r. (Dz. U. Nr 82, poz. 598 ze zm.). Zatem niewykluczone, że umowa z 2 maja 1939 r. zawarta przez M. T. z Bankiem [...] i Spółka Akcyjna w P. - jeżeli okazałoby się, że parcele wymienione w pkt 1 decyzji I instancji nie stanowiły nieruchomości ziemskich lub nieruchomości funkcjonalnie związanych z rolniczą częścią majątku K. - w zakresie dotyczącym tychże parcel byłaby ważna na gruncie sprawy o stwierdzenie podpadania przedmiotowych nieruchomości pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Art. 2 ust. 2 dekretu nie miałby bowiem wówczas zastosowanie, zwłaszcza, gdyby okazało się, że sporny grunt stanowił las niepowiązany funkcjonalnie z rolniczą częścią majątku K. Zagadnienie to winno być wyjaśnione przed wydaniem przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzji kończącej sprawę w administracyjnym toku instancji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zobowiązał Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w ponownie prowadzonym postępowaniu odwoławczym do wyjaśnienia w pierwszej kolejności, czy wszystkie parcele nr: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...] wymienione w rozstrzygnięciu zawartym w pkt 1 decyzji Wojewody Wielkopolskiego zawierają się w obecnych działkach ewidencyjnych nr: [...], [...], [...], [...]-[...], [...]-[...] i [...]. Jeżeli tak to organ odwoławczy powinien następnie wyjaśnić, czy Nadleśnictwo [...] działające w imieniu Skarbu Państwa jako jednostka organizacyjna PGL Lasów Państwowych legitymuje się tytułem prawnym do tychże działek ewidencyjnych, a jeżeli tak, to jakim. W sytuacji gdy okaże się, że odwołujący się ma interes prawny w niniejszym postępowaniu organ odwoławczy miał wyjaśnić i ocenić jaki charakter miały parcele wymienione w pkt 1 decyzji Wojewody Wielkopolskiego z 24 stycznia 2014 r. i czy podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu.

Wyrokiem z 23 maja 2019 r. sygn. akt I OSK 1900/17 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na ww. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W uzasadnieniu wyroku Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że podstawą orzekania w punkcie 1 decyzji z 24 stycznia 2014 r. był § 5 rozporządzenia. Skoro lasy podlegały nacjonalizacji na podstawie dekretu o lasach, który nie przewidywał trybu orzekania o niepodpadaniu nieruchomości leśnej pod działanie art. 2 ust. 1 pkt e dekretu ani stosowania rozporządzenia do spraw przejęcia niektórych lasów na własność Skarbu Państwa, to postępowanie w zakresie objętym pkt 1 decyzji z 24 stycznia 2014 r., w przypadku ustalenia, że wymienione w pkt 1 decyzji z 24 stycznia 2014 r. grunty były nieruchomościami leśnymi w dacie wejścia w życie dekretu o lasach, byłoby bezprzedmiotowe. Lasy nie uległy nacjonalizacji na podstawie dekretu o reformie rolnej i brak było podstaw do orzekania na podstawie § 5 rozporządzenia. Brak jest także podstaw do badania funkcjonalnego powiązania lasu z gospodarstwem rolnym, jak podniosło to Nadleśnictwo [...] w odwołaniu od decyzji Wojewody Wielkopolskiego bowiem zagadnienie to nie było relewantne w kontrolowanej sprawie w zakresie objętym pkt 1 tej decyzji.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z 12 sierpnia 2021 r. uchylił w zaskarżonej części obejmującej las pkt 1 decyzji Wojewody Wielkopolskiego z 24 stycznia 2014 r. i umorzył postępowanie przed organem I instancji w zaskarżonej części. W uzasadnieniu wskazał, że realizując wytyczne Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi postanowieniem z 30 listopada 2020 r. dopuścił dowód z opinii biegłego geodety w przedmiocie sporządzenia opinii dotyczącej określenia na aktualnej mapie ewidencyjnej granic dawnych parcel katastralnych nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...] wchodzących w skład majątku K. (w województwie wielkopolskim, powiecie [...], w gminie P.) wraz z rozliczeniem powierzchni zestawionych parcel i działek lub ich części i powołał na biegłego geodetę L. P.

Z opinii biegłego geodety z 4 grudnia 2020 r. wynika, że dawna parcela katastralna nr [...] pokrywa się z aktualnymi działkami ewidencyjnymi nr: [...], [...] (część o pow. 8,77 ha), [...], [...], [...], [...], [...] (część o pow. 4,8549 ha), [...] (część o pow. 5.8304 ha), [...],[...] (część o pow. 0,3058 ha), [...], [...], [...] (część o pow. 0,1329 ha), [...] (część o pow. 18,6918 ha), dawna parcela nr [...] pokrywa się z częścią aktualnej działki nr [...] (o pow. 7,6415 ha), dawna parcela nr [...] pokrywa się z aktualną działką nr [...], natomiast dawne parcele nr: [...], [...], [...], [...] pokrywają się z częściami aktualnej działki nr [...] (o pow.: 0,0048 ha, 0,0082 ha, 0,0105 ha, 0,0696 ha). Granice parceli nr [...] pokrywają się w większości z granicami parceli nr [...] (aktualne działki nr [...] i [...] oraz części aktualnych działek nr: [...], [...], [...], [...], [...], [...]), co wynika z faktu, że parcele nr: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] są aktualne na 1939 r., a parcela nr [...] jest zgodna z wykazem na 1947 r. - po zmianie granic, połączeniu, ponownym podziale i przenumerowaniu parcel.

Organ II instancji sprawdził również treść księgi wieczystej nr [...], w której jako właściciela działek nr: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] wskazano Skarb Państwa w zarządzie Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe Nadleśnictwo [...].

Zdaniem Ministra nie ulega zatem wątpliwości, że Nadleśnictwo [...], jako stado fisci Skarbu Państwa, posiada przymiot strony w przedmiotowym postępowaniu i podmiot ten uprawniony był do złożenia odwołania od decyzji Wojewody Wielkopolskiego z 24 stycznia 2014 r.

Dalej Minister podał, że podstawą umożliwiającą wszczęcie i prowadzenie postępowania w trybie § 5 ust. 1 rozporządzenia jest stwierdzenie przejęcia wnioskowanej nieruchomości na Skarb Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. W związku z tym w pierwszej kolejności należało zbadać w jakim trybie objęta wnioskiem nieruchomość przeszła na Skarb Państwa.

Jak wynika z przekazanych przez Archiwum Akt Nowych Ewidencji nieruchomości ziemskich stan na 1 stycznia 1947 r. oraz Wykazu państwowych nieruchomości stan na 1 stycznia 1951 r. lasy wchodzące w skład majątku K. o pow. 64 ha zostały wyłączone z zapasu ziemi podlegającego przejęciu na podstawie dekretu na podstawie dekretu o lasach.

Wobec tego Minister uznał, że bezprzedmiotowe jest orzekanie o tym, czy parcele stanowiące las, wchodzące w skład majątku K., podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, w sytuacji gdy z zebranych w sprawie dokumentów wynika, że zostały one przejęte na własność Skarbu Państwa nie na podstawie tego dekretu, lecz dekretu o lasach.

W przekazanych przy piśmie Powiatowego Ośrodka Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej w P. z 21 października 2013 r. kopii art. [...] matrykuły K. oraz kopii mapy katastralnej K. [...], zawierających dane sprzed przenumerowania parcel, które miało miejsce w 1944 r. dla nieruchomości stanowiących dawne parcele katastralne nr: [...], [...], [...], [...] w polu "rodzaj uprawy" wpisano "las". Na wskazanej wyżej kopii mapy katastralnej K. [...] przy działce [...] znajduje się oznaczenie użytku Ls IV, a przy działce [...] - Ls V, co potwierdza, że były to działki leśne. Las ten jest wyraźnie widoczny na przedwojennych mapach taktycznych Wojskowego Instytutu Geograficznego (obszar [...]), między innymi na mapie z 1934 r. udostępnionej pod adresem: [...].

W ocenie organu odwoławczego działki objęte wnioskiem M. T. ([...]) znajdują się w obrębie jedynego lasu w K. lub okolicy K., który jest widoczny na tych mapach. Oznacza to, że jest to ten sam las, który zgodnie z Ewidencją nieruchomości ziemskich z 1947 r. wchodził w skład majątku K. i został przejęty na rzecz Skarbu Państwa na podstawie dekretu o lasach.

Z uwagi na to, że zgodnie z art. 153 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ocena prawna i wskazania, co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w tej sprawie organ, chyba że przepisy prawa uległy zmianie, niedopuszczalne byłoby wydanie w tej sprawie rozstrzygnięcia sprzecznego z wytycznymi zawartymi w wyroku z 23 maja 2019 r. sygn. akt I OSK 1900/17 w którym Naczelny Sąd Administracyjny wskazał na bezprzedmiotowość postępowania w przypadku ustalenia, że parcele wskazane w pkt 1 decyzji Wojewody Wielkopolskiego z 24 stycznia 2014 r. stanowiły las, który podlegał przejęciu na podstawie dekretu o lasach.

W zakresie dawnych parcel nr: [...], [...], [...], [...] Minister podkreślił, że z przekazanego przez Archiwum Państwowe w P. przy piśmie z 14 lutego 2012 r. aktu notarialnego notariusza W. P. w P. nr Rep. [...] z 2 maja 1939 r. (znajdującego się w aktach sprawy I instancji dotyczących zespołu pałacowo-parkowego w K.) wynika, że Bank [...] i Spółka Akcyjna w P. nie sprzedał M. T. tych działek. W § 1 umowy sprzedaży wyszczególniono parcele nr: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...].

Z powyższego wynika zatem, że ani M. T. ([...]), ani jej spadkobierczynie, nie miały interesu prawnego w postępowaniu administracyjnym dotyczącym ustalenia, czy dawne parcele nr: [...],[...],[...],[...]podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, a tym samym postępowanie w tym zakresie wszczęte na wniosek M. T. ([...]) należało umorzyć.

Od decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 12 sierpnia 2021 r. E. W. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Opisaną wyżej decyzję skarżąca zaskarżyła w całości i wniosła o jej uchylenie. Zaskarżonej decyzji zarzuciła: 1) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, w szczególności: a) art. 153 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, b) § 5 ust. 1 rozporządzenia poprzez jego niezastosowanie, c) art. 138 § 1 pkt 2 kpa poprzez jego wadliwe zastosowanie polegające na wydaniu orzeczenia nieprzewidzianego w art. 138 kpa, to jest orzeczenia o częściowym uchyleniu decyzji organu I instancji i w tym zakresie o umorzeniu postępowania pierwszoinstancyjnego, bez rozstrzygnięcia o pozostałej części decyzji organu I instancji, czym organ II instancji naruszył też zasadę dwuinstancyjności postępowania administracyjnego z art. 15 kpa; 2) dokonanie błędnych ustaleń faktycznych, w szczególności poprzez przyjęcie, że do przejęcia spornych nieruchomości doszło na podstawie dekretu o lasach. W skardze E. W. wniosła o: 1) uwzględnienie przez organ II instancji skargi w całości na podstawie art. 54 § 3 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; 2) uchylenie zaskarżonej decyzji i utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji. W uzasadnieniu skarżąca wskazała, że decyzja organu II instancji została uchylona przez WSA w Warszawie, a mimo to organ II instancji wydał nową decyzję o tożsamej treści, co decyzja wcześniej uchylona wyrokiem WSA w Warszawie z 9 maja 2017 r. sygn. akt I SA/WA 22/17.

Skarżąca podniosła, że organ II instancji nieprawidłowo ustalił stan faktyczny uznając, że do przejęcia przedmiotowych nieruchomości doszło na podstawie dekretu o lasach. Następnie błędnie zastosował art. 153 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylając się w istocie od stwierdzenia niepodpadania przedmiotowych nieruchomości pod dekret i w efekcie nie zastosował prawidłowo § 5 rozporządzenia.

Zdaniem skarżącej aktualny pozostaje również zarzut naruszenia przez organ II instancji art. 138 § 1 pkt 2 kpa poprzez wydanie decyzji nie tylko sprzecznej z tym przepisem ale też nieznanej kpa, polegającego na uchyleniu w części decyzji organu I instancji i w tym zakresie umorzeniu postępowania bez rozstrzygnięcia w zakresie pozostałej części decyzji.

W ocenie skarżącej postępowanie administracyjne jest dwuinstancyjne, a organ odwoławczy nie jest związany zakresem żądania zawartego w odwołaniu i powinien ponownie rozpatrzyć sprawę w jej pierwotnych granicach bez względu na to, czy strona jest niezadowolona z części, czy z całości rozstrzygnięcia.

W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie. W uzasadnieniu wskazał, że organ odwoławczy wykonał wytyczne zawarte w wyroku WSA w Warszawie z oraz zawarte w wyroku NSA z 23 maja 2019 r. sygn. akt I OSK 1900/17. Poza tym Minister wskazał, że skarżąca kwestionuje dokonanie przez organ oceny podstawy prawnej przejęcia lasu na rzecz Skarbu Państwa jednak nie wskazała żadnego uzasadnienia tego zarzutu. Organ odwoławczy zaznaczył, że dopuszczalne jest rozpatrzenie odwołanie złożonego od części decyzji organu I instancji stanowiącego samodzielne rozstrzygnięcie. Wówczas w pozostałej części decyzja ta staje się ostateczna. Wydanie decyzji w trybie odwoławczym pomimo niewniesienia odwołania świadczy o wydaniu takiej decyzji z rażącym naruszeniem prawa.

W piśmie z 24 października 2022 r. E. W. zarzuciła organowi, że nie mogła odnieść się do opinii biegłych, ponieważ opinie te nie zostały jej przekazane. Dalej skarżąca wskazała, że w sprawie istotne jest ustalenie nie tylko, że lasy w K. i okolicach zostały wydzielone i znacjonalizowane w trybie dekretu o lasach, ale czy konkretne działki nr: [...],[...],[...],[...],[...], [...],[...],[...] zostały znacjonalizowane na tej podstawie.

Zdaniem skarżącej treść księgi wieczystej K. Tom I Karta 1 wskazuje, że wskazane wyżej nieruchomości zostały znacjonalizowane w trybie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, skoro na tej podstawie w miejsce M. T. został wpisany jako właściciel Skarb Państwa. W razie wątpliwości który z dekretów jest podstawą nacjonalizacji mienia wątpliwość ta winna być rozstrzygnięta na korzyść skarżącej.

Nawet gdyby sporne nieruchomości powinny zostać znacjonalizowane na podstawie dekretu o lasach, a z dokumentacji sprawy wynika, że zostały przejęte przez Skarb Państwa na podstawie dekretu, to organ powinien wydać decyzję stwierdzającą, że nieruchomość ta nie podpadała pod działanie reformy rolnej.

W piśmie z 27 października 2022 r. uczestnik postępowania sądowego Skarb Państwa – Państwowe Gospodarstwo Leśne Nadleśnictwo [...] wniosło o oddalenie skargi. W uzasadnieniu uczestnik postępowania podał, że organ prawidłowo ustalił stan faktyczny sprawy, właściwie ocenił zebrany materiał dowodowy, zastosował się do wytycznych wynikających z orzeczeń WSA w Warszawie i NSA i przedstawił w uzasadnieniu decyzji spójne i logiczne wywody. Zdaniem Lasów Państwowych z akt sprawy nie wynika podstawa przejęcia spornych gruntów w trybie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Istniejące dokumenty wskazują, że sporne grunty (lasy wchodzące w skład majątku K. o pow. 64 ha) zostały przejęte w trybie dekretu o lasach. Skoro dekret leśny nie obowiązuje, to dostępna jest tylko droga postępowania przed sądem powszechnym. O niepodpadaniu lasu pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu można orzekać w trybie administracyjnym tylko wtedy, gdy na taką podstawę prawną przejęcia nieruchomości powołał się organ nacjonalizacyjny. Ewidencja nieruchomości ziemskich stan na 1 stycznia 1949 r. nie podaje żadnej litery art. 2 dekretu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga nie jest uzasadniona.

W niniejszej sprawie istotne znaczenie miały oceny prawne i wytyczne dla organu odwoławczego zaprezentowane w uzasadnieniu prawomocnego wyroku WSA w Warszawie z 9 maja 2017 r. sygn. akt I SA/Wa 22/17 oraz w uzasadnieniu prawomocnego wyroku NSA z 23 maja 2019 r. sygn. akt I OSK 1900/17.

Z tychże ocen prawnych i wytycznych dla organu odwoławczego wynika, że: 1) odwołanie Skarb Państwa – Państwowego Gospodarstwa Leśnego Nadleśnictwa [...] od rozstrzygnięcia zawartego w pkt 1 decyzji Wojewody Wielkopolskiego z 24 stycznia 2014 r. dotyczącego gruntów stanowiących las zostało wniesione w terminie i przez stronę postępowania legitymującą się interesem prawnym w rozumieniu art. 28 kpa; 2) Minister winien przeprowadzić uzupełniające postępowanie dowodowe (art. 136 kpa) w oparciu o opinię biegłego celem wyjaśnienia, czy 8 parcel wymienionych w pkt 1 decyzji pierwszoinstancyjnej odpowiada obecnym działkom ewidencyjnym wskazanym przez Wojewodę Wielkopolskiego na str. 3 decyzji (w jej uzasadnieniu) i jaki tytuł prawny ma do tych gruntów Nadleśnictwo [...]; 3) Minister winien ustalić jaki charakter miały przedmiotowe parcele w 1944 r., tj. czy był to las (nieruchomości leśne), czy nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym, co pozwoli ustalić, czy następcy prawni M. T. (ujawnionej jako właściciel majątku K. do 20 marca 1947 r. w księdze wieczystej K. Tom 1 Karta 1) mają w sprawie przymiot strony postępowania w rozumieniu art. 28 kpa.

Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził w uzasadnieniu powyższego wyroku, że jeżeli w 1944 r. sporne grunty stanowiłyby las, to: 1) zastosowania w niniejszej sprawie nie miałby art. 2 ust. 2 dekretu, skoro przepis ten dotyczy nieruchomości ziemskich; 2) postępowanie prowadzone w trybie § 5 rozporządzenia byłoby bezprzedmiotowe, ponieważ nie można orzekać w przedmiocie podpadania nieruchomości pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, skoro lasy nie stanowiły w dacie wejścia w życie dekretu nieruchomości ziemskich o charakterze rolniczym i nie ma podstaw do badania istnienia tzw. związku funkcjonalnego lasu z gospodarstwem rolnym.

Zdaniem Sądu do wskazanych wyżej ocen prawnych i wytycznych zastosował się Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi w zaskarżonej decyzji.

Organ odwoławczy zlecił biegłemu geodecie sporządzenia opinii geodezyjnej celem rozliczenia parcel wymienionych w pkt 1 decyzji Wojewody Wielkopolskiego w obecnych działkach ewidencyjnych. Z opinii wynika, że: 1) parcela [...] zawiera się w działkach nr: [...], [...],[...], [...], [...], [...], [...], [...] oraz zawiera się w częściach działek nr: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...]) parcela nr [...] zawiera się w części działki nr [...], 3) parcela nr [...] zawiera się w części działki nr [...], 4) parcele nr: [...], [...], [...], [...] zawierają się w poszczególnych częściach działki nr [...], 5) parcela nr [...] zawiera się w działkach nr: [...], [...] oraz zawiera się w częściach działek nr: [...],[...],[...],[...], [...],[...].

Z opinii wynika, że parcele opisane w pkt 1 decyzji Wojewody Wielkopolskiego nie odnoszą się do działki nr [...] wymienionej na str. 3 uzasadnienia decyzji pierwszoinstancyjnej.

Z treści Kw nr [...] (odłączonej w 1997 r. z Kw nr [...] założonej w 1995 r., którą poprzedzała księga wieczysta dawna pn. K. T.I K.1 ) wynika, że grunty obejmujące dawne parcele wymienione w pkt 1 decyzji Wojewody Wielkopolskiego znajdują się pod zarządem Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasów Państwowych Nadleśnictwa [...].

Treść odwołania z 10 lutego 2014 r., sprecyzowanego pismem z 5 lutego 2015 r. wskazuje, że zakres zaskarżenia nie dotyczył gruntu zawierającego się w działce nr [...] zakwalifikowanej ewidencyjnie jako "rowy" o pow. 0,0080 ha (ujawnionej w Kw [...]), co do którego zarząd Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasów Państwowych Nadleśnictwa [...] nie został ujawniony w dziale II księgi wieczystej.

Zatem Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasów Państwowych Nadleśnictwa [...] było uprawnione do wniesienia odwołania w zakresie rozstrzygnięcia określonego w pkt 1 decyzji pierwszoinstancyjnej, które w osnowie odnosiło się choćby w części do aktualnych działek ewidencyjnych nr: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...].

Trafnie wskazał Minister, że parcele wymienione w pkt 1 decyzji Wojewody Wielkopolskiego stanowiły w 1944 r. kompleks leśny (las). Wykaz powierzchni parcel w obrębie K. wg stanu na 1939 r. i B. wg stanu na 1947 r. opisuje sporne parcele jako las. Ewidencje nieruchomości ziemskich sporządzone wg stanu na 1 stycznia 1947 r. i 1 stycznia 1949 r. wskazują, że las stanowił obszar 64 ha wyłączony z zapasu ziemi na podstawie dekretu z 12 grudnia 1944 r. (dekretu o lasach). Wykaz państwowych nieruchomości rolnych wg stanu na 1 stycznia 1951 r. także kwalifikuje teren o pow. 64 ha jako obszar wyłączony z zapasu ziemi stanowiący las będący w posiadaniu administracji lasów państwowych.

Wobec tego rację ma Minister, że grunty opisane w pkt 1 decyzji Wojewody Wielkopolskiego, skoro stanowiły las, to, nie były to nieruchomości ziemskie w rozumieniu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu i dlatego dekret, jak również rozporządzenie nie miały do tego terenu zastosowania.

W tej sytuacji – zgodnie z oceną prawną i wytycznymi NSA – bezprzedmiotowe było postępowanie prowadzone w trybie § 5 rozporządzenia w zakresie parcel określonych w pkt 1 decyzji Wojewody Wielkopolskiego stanowiących las i dlatego Minister zasadnie uchylił w pkt 1 decyzję pierwszoinstancyjną i umorzył postępowanie przed organem I instancji w zaskarżonej części, tj. w zakresie parcel, którym odpowiadają poszczególne działki lub ich części wymienione w opinii geodezyjnej z 4 grudnia 2020 r. wobec których zarząd sprawuje Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe Nadleśnictwa [...].

Trafnie też wskazał Minister, że skoro, będąca podstawą wpisu M. T. do Kw K. Tom I Karta 1 umowa sprzedaży z 2 maja 1939 r. Rep. nr [...] (zaświadczenie sądu wieczystoksięgowego z 29 listopada 2005 r.) nie przeniosła na M. T. prawa własności parcel nr: [...], [...], [...], [...], to jej spadkobiercy, w tym i E. W., nie mieli, w rozumieniu art. 28 kpa, interesu prawnego do bycia stroną niniejszego postępowania administracyjnego, a zatem postępowanie przed organem I instancji toczące się w zakresie dotyczącym opisanych wyżej czterech parcel należało umorzyć jako bezprzedmiotowe w rozumieniu art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 105 § 1 kpa. W zakresie pozostałych parcel nr: [...],[...],[...],[...] M. T. wykazała prawo własności na dzień wejścia w życie dekretu (13 września 1944 r.), art. 2 ust. 2 dekretu nie miał do nich zastosowania jako gruntów leśnych.

Odnosząc się do zarzutów skargi Sąd zwraca uwagę, że rację ma E. W., że Minister nie był uprawniony do kategorycznego stwierdzenia, że parcele opisane w pkt 1 decyzji Wojewody Wielkopolskiego przeszły na własność Skarbu Państwa na podstawie dekretu o lasach. Jak wskazał NSA w uzasadnieniu wyroku z 23 maja 2019 r. sygn. akt I OSK 1900/17 w sytuacji, gdy grunty prywatne w 1944 r. stanowiły las będący częścią majątku ziemskiego podlegającego pod dekret, który to las nie był nieruchomością ziemską w rozumieniu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, wówczas sąd powszechny może ocenić w trybie art. 10 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, czy Skarb Państwa stał się z mocy prawa właścicielem lasów i gruntów leśnych w trybie dekretu o lasach.

W niniejszym postępowaniu Minister mógł jedynie stwierdzić, że parcele opisane w pkt 1 decyzji Wojewody Wielkopolskiego stanowiły w 1944 r. las oraz że w konkretnych dowodach – Ewidencjach nieruchomości ziemskich wskazano, że grunt ten był wyłączony z zapasu ziemi na podstawie dekretu z 12 grudnia 1944 r., co też organ prawidłowo uczynił na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego.

To zaś wykluczało prowadzenie postępowania, o którym mowa w § 5 rozporządzenia, które dotyczy nieruchomości ziemskich w rozumieniu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu lub nieruchomości z nimi funkcjonalnie powiązanych (którymi nie są lasy), co przesądził NSA w wyroku z 23 maja 2019 r. sygn. akt I OSK 1900/17, a stanowiskiem tym był związany organ odwoławczy.

Jeżeli chodzi o kwestię wpisu Skarbu Państwa jako właściciela majątku K. w Kw K. Tom I Karta 1 na podstawie zaświadczenia z 28 lutego 1947 r. i dekretu (co wynika z treści działu II Kw nr [...]) Sąd zwraca uwagę, że w tym zakresie sąd powszechny w sprawie spornej o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym jest kompetentny, aby ocenić, czy podstawa materialnoprawna wpisu Skarbu Państwa do księgi wieczystej była prawidłowa. Organ administracji publicznej nie jest właściwy, aby zmieniać podstawę materialną wpisu Skarbu Państwa do księgi wieczystej poprzez wykorzystanie postępowania administracyjnego w przedmiocie podpadania nieruchomości pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu.

Jeżeli chodzi o kwestię zastosowania przez Ministra art. 138 § 1 pkt 2 kpa trzeba wskazać, że zgodnie z tym przepisem organ odwoławczy wydaje decyzję, w której uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy albo uchylając tę decyzję - umarza postępowanie pierwszej instancji w całości albo w części.

Wobec tego, w sytuacji, gdy decyzja pierwszoinstancyjna została zaskarżona odwołaniem w zakresie dotyczącym jednego z samodzielnych rozstrzygnięć, wówczas organ odwoławczy związany był zakresem zaskarżenia określonym w odwołaniu i był uprawniony do częściowego uchylenia decyzji Wojewody Wielkopolskiego i umorzenia postępowania administracyjnego przed organem I instancji w tej części. Zagadnienie to zostało ocenione i wyjaśnione skarżącej na str. 10 uzasadnienia prawomocnego wyroku WSA w Warszawie z 9 maja 2017 r. sygn. akt I SA/Wa 22/17 i nie było kwestionowane w skardze kasacyjnej wniesionej od tego wyroku do NSA.

Odnośnie nieprzekazania E. W. opinii biegłego geodety z 4 grudnia 2020 r. Sąd zwraca uwagę, że Minister zawiadomieniem z 6 lipca 2021 r. poinformował skarżącą o sporządzeniu tej opinii i jej przedmiocie. Pouczył stronę o możliwości wypowiedzenia się co do zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego w terminie 14 dni od otrzymania zawiadomienia. Poinformował o zasadach udostępniania do wglądu akt sprawy w siedzibie organu. Zawiadomienie E. W. odebrała 13 lipca 2021 r. Z akt sprawy wynika, że przed wydaniem zaskarżonej decyzji E. W. nie domagała się przesłania jej odpisu opinii geodezyjnej.

Mając powyższe na uwadze i uznając zarzuty skargi za nieskuteczne, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.) w zw. z art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2021 r. poz. 2095 ze zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku.