Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VII SA/Wa 1055/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2022-08-04 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6366 Tabele wynagrodzeń za korzystanie z utworów lub artystycznych wykonań
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 83 ust 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2018 poz 1293
law: Ustawa z dnia 15 czerwca 2018 r. o zbiorowym zarządzaniu prawami autorskimi i prawami pokrewnymi
article: art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Jarecka (spr.), , Sędzia WSA Izabela Ostrowska, Asesor WSA Michał Podsiadło, Protokolant specjalista Monika Gąsińska – Goc, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 sierpnia 2022 r. sprawy ze skargi Stowarzyszenia [...] z siedzibą w W. na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] marca 2022 r. znak: [...] w przedmiocie zatwierdzenia tabeli wynagrodzeń I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego na rzecz skarżącego Stowarzyszenia [...] z siedzibą w W. kwotę 697 zł (sześćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

I. Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest wydana na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 15 czerwca 2018 r. o zbiorowym zarządzaniu prawami autorskimi i prawami pokrewnymi (Dz.U. z 2018 r. poz. 1293), dalej jako: u.z.z., decyzja Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z [...] marca 2022 r. znak: [...] mocą której - po rozpatrzeniu odwołań od decyzji Zespołu Orzekającego Komisji Prawa Autorskiego (dalej: ZO KPA) z [...] listopada.2020 r. nr [...] odmawiającej zatwierdzenia w całości wspólnej tabeli wynagrodzeń StowarzyszeniaS[...] oraz Stowarzyszenia [...] z tytułu wyświetlania utworów audiowizualnych w kinach - Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego (dalej: MKiDN) uchylił w całości ww. decyzję ZO KPA z [...] listopada 2020 r. i umorzył postępowanie I instancji.

Zaskarżona decyzja MKiDN wydana została w następujących okolicznościach faktyczno-prawnych tej sprawy.

II. Pismem z 6 czerwca 2019 r., zmodyfikowanym pismem z 31 stycznia 2020r. Stowarzyszenie (dalej: SFP) oraz Stowarzyszenie Autorów [...] (dalej: [...]) złożyły wniosek o zatwierdzenie wspólnej tabeli wynagrodzeń z tytułu wyświetlania utworów audiowizualnych w kinach. Tabela ta obejmowała wynagrodzenie z tytułu wyświetlania utworów audiowizualnych w kinach należne wszystkim twórcom utworów muzycznych, słowno-muzycznych i choreograficznych wykorzystanych w utworach audiowizualnych, a nadto wynagrodzenie należne reżyserom, autorom scenariusza i innych utworów słownych wykorzystanych w utworach audiowizualnych, operatorom obrazu, scenografom, dekoratorom wnętrz, kostiumografom, operatorom dźwięku oraz montażystom utworów audiowizualnych z wyłączeniem współtwórców utworów audiowizualnych, których jedynym producentem jest podmiot z siedzibą w Stanach Zjednoczonych Ameryki lub podmiot od niego zależny,

Pismem z 18 czerwca 2019 r. Związek [...] (dalej: [...]) oraz Związek [...] - Stowarzyszenie (dalej: [...]) złożyły wniosek o zatwierdzenie wspólnej tabeli wynagrodzeń z tytułu wyświetlania utworów audiowizualnych w kinach. Tabela ta obejmowała wynagrodzenie z tytułu wyświetlania utworów audiowizualnych w kinach należne reprezentowanym przez wnioskodawców artystom wykonawcom uczestniczącym w wyświetlanych utworach audiowizualnych, o jakich mowa w art. 70 ust. 21 pkt 1 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 1062) – dalej jako: u.p.a.

Pismem z 26 czerwca 2019 r. Stowarzyszenie [...] (dalej: [...]) złożyło wniosek o zatwierdzenie tabeli wynagrodzeń z tytułu wyświetlania utworów audiowizualnych w kinach. Tabela ta obejmowała wynagrodzenie z tytułu wyświetlania utworów audiowizualnych w kinach należne artystom wykonawcom reprezentowanym przez SAWP, uczestniczącym w wyświetlanych utworach audiowizualnych.

ZO KPA postanowieniem z [...] lipca 2019 r. połączył do wspólnego rozpoznania i prowadzenia w ramach jednego postępowania pod sygn. [...] sprawy z ww. wniosków SFP, [...] , [...], Z i S.

Postanowieniem z [...] września 2019 r. ZO KPA dopuścił do udziału w postępowaniu na prawach strony: Stowarzyszenie [...] z siedzibą w [...] Polskie Stowarzyszenie [...] z siedzibą w [...] i Stowarzyszenie [...] z siedzibą w [...].

III. Decyzją z [...] listopada 2020 r. nr [...] ZO KPA odmówił zatwierdzenia w całości wspólnej tabeli wynagrodzeń SFP oraz [...] z tytułu wyświetlania utworów audiowizualnych w kinach.

W uzasadnieniu tej decyzji organ wskazał, że 21 listopada 2019 r. odbyła się rozprawa administracyjna, w której wzięli przedstawiciele wszystkich stron oraz podmiotów uczestniczących w postępowaniu na prawach strony. Z uwagi na przebieg rozprawy, złożone dokumenty oraz wnioski podmiotów, ZO KPA pouczył strony w trybie art. 9 k.p.a. o treści przepisu art. 76 ust. 3 u.z.z., który to przepis stawia wymóg, aby w przypadku poboru wynagrodzenia, o którym mowa w art. 70 ust. 21 pkt 1 u.p.a., organizacje zbiorowego zarządzania złożyły wspólny wniosek o zatwierdzenie wspólnej tabeli wynagrodzeń. Organ wskazał nadto, iż w dacie tej rozprawy przedmiotem rozpoznania były trzy wnioski o zatwierdzenie różnych tabel wynagrodzeń, zaś połączenie spraw z tych wniosków nie znosi wymogu art. 76 ust. 3 u.z.z. W związku z tym ZO KPA poddał pod rozwagę wnioskodawców dokonanie czynności procesowych zmierzających do osiągnięcia w tym postępowaniu stanu odpowiadającego hipotezie normy wywodzonej z art. 76 ust. 3 u.z.z.

W odpowiedzi, Z, SFP, [...], Z, Stowarzyszenie [...] i Polskie Stowarzyszenie [...] uzupełniły i zaktualizowały swoje dotychczasowe stanowiska w sprawie, natomiast Stowarzyszenie [...] pismem z 29 lutego 2020 r. wniosło, m.in., o odmowę zatwierdzenia w całości każdej z tabel wynagrodzeń określonej we wszystkich wnioskach wnioskodawców rozpoznawanych w ramach jednego postępowania.

Po zapoznaniu się ze złożonymi stanowiskami, ZO KPA dokonał weryfikacji treści zezwoleń na zbiorowe zarządzanie wszystkich ww. organizacji zbiorowego zarządzania występujących z wnioskiem pod kątem posiadania zezwolenia na polu eksploatacji "wyświetlanie utworów audiowizualnych", w wyniku czego stwierdził, że treść zezwoleń pozwala przyjąć, iż obejmują one uprawnienie do poboru wynagrodzenia, o którym mowa w art. 70 ust. 21 pkt 1 u.p.a. z tytułu wyświetlania utworu audiowizualnego w kinach.

Następnie ZO KPA – nie dokonując merytorycznej oceny złożonych przez wnioskodawców tabel - dokonał wykładni językowej, systemowej, celowościowej i historycznej art. 76 ust. 3 u.z.z. i stwierdził, że aktualnie ustawodawca wymaga złożenia jednego wniosku i jednej wspólnej tabeli wszystkich organizacji zbiorowego zarządzania, których zezwolenie obejmuje pobór wynagrodzenia wskazanego w art. 70 ust. 21 pkt 1 u.p.a. Skoro złożony w tej sprawie wspólny wniosek SFP i [...] nie spełniał wymogów z art. 76 ust. 3 u.z.z., gdyż nie stanowi wspólnego wniosku o zatwierdzenie wspólnej tabeli wszystkich organizacji zbiorowego zarządzania, których zezwolenia obejmują pobór tego wynagrodzenia, to, zdaniem ZO KPA, wniosek ten nie może zostać uwzględniony. W związku z powyższym ZO KPA odmówił zatwierdzenia objętej wspólnym wnioskiem SFP i [...] wspólnej tabeli wynagrodzeń z tytułu wyświetlania utworów audiowizualnych w kinach.

Odnosząc się do argumentacji stron postępowania w ramach której podnoszono, że złożenie odrębnych wniosków odpowiednio przez organizacje autorskie (tj. SFP i [...] ) oraz organizacje artystyczno-wykonawcze, w tym osobno przez Z i [...] , a osobno przez S, miałoby kumulatywnie czynić zadość wymogowi wspólnego wniosku o zatwierdzenie wspólnej tabeli, w sytuacji komplementarnego charakteru tych wniosków tabelowych i objęcia nimi pełnego zakresu praw, o których mowa w art. 70 ust. 21 pkt 1 u.p.a., ZO KPA wskazał, że należy odróżnić wymagany przepisem art. 76 ust. 3 u.z.z. wspólny wniosek dotyczący wspólnej tabeli od odrębnych wniosków rozpatrywanych w jednym postępowaniu (co w poprzednim stanie prawnym przewidywał art. 11012 ust. 3 u.p.a.). Wspólny wniosek tabelowy wymaga porozumienia wnioskodawców co do jego treści. Nie nosi cechy wspólności przedstawienie przez poszczególne organizacje zbiorowego zarządzania lub ich grupy w kilku wnioskach oczekiwań każdego z wnioskodawców lub ich danej grupy z osobna.

IV. Odwołanie od ww. decyzji ZO KPA wniosły: SFP, [...] , [...] , Z oraz SAWP, żądając, m.in., uchylenia wydanej decyzji w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia albo uchylenia zaskarżonej decyzji w całości i umorzenia postępowania I instancji. Strony postępowania zarzuciły organowi naruszenie art. 6, 7, 8 § 1, 9, 12 i 62 k.p.a. oraz art. 64 ust. 2, 71 ust. 8 pkt, art. 76 ust. 2 i 3 i art. 80 ust. 1 pkt 2 u.z.z. poprzez niezasadną odmowę zatwierdzenia wspólnej tabeli wynagrodzeń z powodu niezłożenia jednego wspólnego wniosku, jak i z przyczyn formalnych, pomimo dokonania oceny, że złożone wnioski spełniają wymagania formalne oraz pomimo połączenia spraw do wspólnego rozpoznania, a także w związku z brakiem merytorycznej oceny przez ZO KPA przedstawionych do zatwierdzenia tabel wynagrodzenia w związku z błędnym przeświadczeniem o konieczności złożenia jednego wspólnego wniosku i jednej wspólnej tabeli wszystkich organizacji zbiorowego zarządzania.

V. W wyniku rozpatrzenia wniesionych odwołań, opisaną na wstępie decyzją z [...] marca 2022 r. MKiDN uchylił w całości ww. decyzję ZO KPA z [...] listopada 2020r. i umorzył postępowanie I instancji.

Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie organ odwoławczy przypomniał na wstępie, że zgodnie z art. 76 ust. 3 u.z.z., organizacje zbiorowego zarządzania, których zezwolenia obejmują pola eksploatacji odtwarzanie oraz pobór wynagrodzenia, o którym mowa w art. 70 ust. 21 pkt 1 u.p.a., są obowiązane do złożenia wspólnego wniosku o zatwierdzenie wspólnej tabeli wynagrodzeń za korzystanie z utworów lub przedmiotów praw pokrewnych na każdym z tych pól eksploatacji. Stosownie do postanowień art. 70 ust. 21 pkt 1 u.p.a., współtwórcy utworu audiowizualnego oraz artyści wykonawcy są uprawnieni do wynagrodzenia proporcjonalnego do wpływów z tytułu wyświetlania utworu audiowizualnego w kinach. Organ wskazał, że w przepisie art. 76 ust. 3 u.z.z. unormowane zostały szczególne przypadki legitymacji łącznej przy złożeniu wniosku o zatwierdzenie tabeli wynagrodzeń. Obowiązek złożenia wspólnego wniosku o zatwierdzenie wspólnej tabeli wynagrodzeń za korzystanie z utworów lub przedmiotów praw pokrewnych dotyczy bowiem organizacji zbiorowego zarządzania, których zezwolenia obejmują pola eksploatacji odtwarzanie oraz pobór wynagrodzenia, o którym mowa w art. 70 ust. 21 pkt 1 u.p.a. Organ odwoławczy potwierdził jednocześnie, że wnioski złożone w przedmiotowej sprawie przez organizacje zbiorowego zarządzania o zatwierdzenie tabel wynagrodzeń za korzystanie z utworów lub przedmiotów praw pokrewnych obejmują właściwe pole eksploatacji, tj. pobór wynagrodzenia z tytułu wyświetlania utworu audiowizualnego w kinach.

MKiDN wskazał następnie, że przyjmując za orzecznictwem i literaturą prawniczą domniemanie racjonalności ustawodawcy trudno jest uznać, że celem racjonalnego ustawodawcy byłoby takie sformułowanie normy prawnej zawartej w przepisie art. 76 ust. 3 u.z.z., która umożliwiałaby złożenie dwóch różnych wspólnych tabel wynagrodzeń - odrębnej dla praw autorskich i odrębnej dla praw pokrewnych. W samym rozdziale 7 u.z.z. - który obejmuje artykuły od 64 do 86 i dotyczy tematyki Komisji Prawa Autorskiego oraz postępowania w sprawie zatwierdzania tabel wynagrodzeń - sformułowanie "utworów lub przedmiotów praw pokrewnych" występuje wielokrotnie, pełniąc funkcję definicyjną i opisową oraz podkreślając istnienie dwóch odrębnych kategorii praw. MKiDN podkreślił, że zarówno w przypadku odtworzenia, jak i wyświetlania utworu audiowizualnego, eksploatacja prawie w każdym przypadku obejmuje jednocześnie utwory i przedmioty praw pokrewnych. Tym samym, zdaniem MKiDN, należy przyjąć, że w art. 76 ust. 3 u.z.z. ustawodawca wymaga jednego wspólnego wniosku i jednej wspólnej tabeli wszystkich organizacji zbiorowego zarządzania których zezwolenie obejmuje odtwarzanie oraz pobór wynagrodzenia, o którym mowa w art. 70 ust. 21 pkt 1 u.p.a., niezależnie od tego, czy zarządzają autorskimi prawami majątkowymi czy prawami pokrewnymi.

MKiDN stwierdził następnie, że w niniejszej sprawie postępowanie Komisji nie do końca odpowiada prawu. Z uzasadnienia decyzji ZO KPA wynika, że odmowę zatwierdzenia tabeli wynagrodzeń uzasadniono niezłożeniem przez wnioskodawców jednego wspólnego wniosku o zatwierdzenie jednej wspólnej tabeli wynagrodzeń. MKiDN przypomniał, że przepis art. 80 ust. 1 u.z.z. stanowi zaś, że zespół orzekający w drodze decyzji może: 1) zatwierdzić w całości lub w części tabelę wynagrodzeń za korzystanie z utworów lub przedmiotów praw pokrewnych; 2) odmówić zatwierdzenia w całości lub części tabeli wynagrodzeń za korzystanie z utworów lub przedmiotów praw pokrewnych; 3) zmienić i zatwierdzić zmienioną w całości albo części tabelę wynagrodzeń za korzystanie z utworów lub przedmiotów praw pokrewnych. Wydając decyzję, zespól orzekający - zgodnie z art. 80 ust. 2 u.z.z. - bierze pod uwagę: 1) kryteria określone w art. 44 ust. 2 (wynagrodzenie dochodzone przez organizację zbiorowego zarządzania uwzględnia wysokość wpływów osiąganych z korzystania z utworów lub przedmiotów praw pokrewnych oraz charakter i zakres tego korzystania), 2) ogólne obciążenie podmiotów korzystających z utworów lub przedmiotów praw pokrewnych na rzecz organizacji zbiorowego zarządzania z tytułu korzystania z praw autorskich i praw pokrewnych na danym polu eksploatacji oraz 3) uzasadniony interes społeczny. Powyższe, zdaniem organu odwoławczego, oznacza, że zespól orzekający winien przeprowadzić merytoryczną ocenę zasadności wniosku/wniosków o zatwierdzenie tabeli wynagrodzeń i wydać stosowną decyzję w sprawie.

W przedmiotowej sprawie ZO KPA dokonał tylko formalnej oceny wniosku/wniosków pod względem spełnienia wymogów z art. 76 ust 3 u.z.z. i uznając je za niespełnione odmówił zatwierdzenia tabeli wynagrodzeń z tytułu wyświetlania utworów audiowizualnych w kinach. ZO KPA, mimo powołania w podstawie prawnej wydanej decyzji art. 80 ust. 2 u.z.z., nie przeprowadził oceny tabeli/tabel wynagrodzeń z zastosowaniem kryteriów tam wyszczególnionych.

Zdaniem MKiDN, jeżeli w ocenie ZO KPA, złożony wniosek/wnioski nie spełniały wymogów formalnych winien on, na podstawie art. 64 § 2 k.p.a. w związku z art. 64 ust. 2 zd. 1 u.z.z., wezwać wnioskodawcę/wnioskodawców do usunięcia braków w wyznaczonym terminie z pouczeniem, że nieusunięcie tych braków spowoduje pozostawienie podania bez rozpoznania. Tymczasem ZO KPA wydał decyzję administracyjną odmawiającą zatwierdzenia tabeli wynagrodzeń z tytułu wyświetlania utworów audiowizualnych w kinach.

MKiDN podkreślił, że nie może, bez uprzedniej merytorycznej oceny tabel wynagrodzeń w postępowaniu przed I instancją, wypowiadać się w kwestiach stawek wynagrodzeń dochodzonych przez organizacje zbiorowego zarządzania. Doprowadziłoby to bowiem do naruszenia dwuinstancyjności postępowania administracyjnego i w konsekwencji stwierdzenia nieważności takiej decyzji.

W związku z powyższymi ustaleniami MKiDN uznał, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów prawa, na skutek tego orzekł jak w jej sentencji.

VI. Skargę na opisaną powyżej decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z 30 marca 2022 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosło Stowarzyszenie [...] zaskarżając ją w całości.

Zaskarżonej decyzji SFP zarzuciło naruszenie:

1) art. 7 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. polegające na braku dostatecznego wyjaśnienia podstawy prawnej zaskarżonej decyzji, co uniemożliwia skarżącemu poznanie pełnego stanowiska prawnego organu odnośnie do przedstawionych w odwołaniach zarzutów co do sposobu prowadzenia i rozstrzygnięcia przez ZO KPA postępowania zainicjowanego wspólnym wnioskiem SFP i [...]. Wbrew art. 7 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a., uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie daje skarżącemu jednoznacznej odpowiedzi, z jakiego powodu doszło do umorzenia postępowania w I instancji, skoro organ odwoławczy ocenił, że zespół orzekający KPA powinien był "przeprowadzić merytoryczną ocenę zasadności wniosku/wniosków o zatwierdzenie tabeli wynagrodzeń i wydać stosowną decyzję". W konsekwencji, przedmiotowa decyzja nie daje jednoznacznej odpowiedzi na pytanie, jakie kroki, zdaniem organu odwoławczego, skarżący ma podjąć celem uzyskania rozstrzygnięcia w postaci zatwierdzenia tabel wynagrodzeń na przedmiotowym polu eksploatacji.

2) art. 76 ust. 3 w zw. z art. 83 ust. 1 pkt 2 u.z.z. poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, iż w art. 76 ust. 3 u.z.z. ustawodawca wymaga jednego wspólnego wniosku i jednej wspólnej tabeli wszystkich organizacji zbiorowego zarządzania których zezwolenie obejmuje odtwarzanie oraz pobór wynagrodzenia, o którym mowa w art. 70 ust. 21 pkt 1 u.p.a., niezależnie od tego, czy zarządzają one autorskimi prawami majątkowymi, czy prawami pokrewnymi, co doprowadziło organ do błędnego uznania, że Stowarzyszenie Autorów [...] oraz SFP nie posiadają legitymacji łącznej do złożenia przedmiotowego wniosku o zatwierdzenie tabel wynagrodzeń, wynikiem czego było wydanie wadliwego orzeczenia o umorzeniu postępowania w I instancji jednocześnie z uchyleniem decyzji organu I instancji. Tymczasem prawidłowa wykładnia ww. przepisów, w tym w szczególności art. 76 ust. 3 u.z.z., polegająca na przyjęciu, iż na polach eksploatacji odtwarzanie oraz wyświetlanie dopuszczalne jest złożenie wspólnego wniosku o zatwierdzenie tabel wynagrodzeń organizacji zbiorowo zarządzających prawami autorskimi (tj. w niniejszej sprawie SFP i [...]) bez konieczności działania łącznie z organizacjami zbiorowo zarządzającymi prawami pokrewnymi, skutkować powinna uchyleniem przez MKiDN decyzji ZO KPA i przekazaniem sprawy do ponownego rozpatrzenia przez Komisję (na podstawie art. 83 ust. 2 u.z.z.).

3) art. 83 ust. 2 u.z.z. poprzez jego niezastosowanie i nieprzekazanie niniejszej sprawy z wspólnego wniosku SFP oraz [...] o zatwierdzenie tabel wynagrodzeń w brzmieniu nadanym mu pismem z dnia 31 stycznia 2020 r. pn. "Stanowisko Stowarzyszenia [...] oraz Stowarzyszenia Autorów [...] " do ponownego rozpatrzenia przez ZO KPA w sytuacji, gdy - jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji - postępowanie zespołu orzekającego Komisji Prawa Autorskiego "nie do końca odpowiada prawu" oraz - jak się wydaje - organ odwoławczy uznał (po przytoczeniu treści art. 80 ust. 2 u.z.z.), że "zespół orzekający winien przeprowadzić merytoryczną ocenę zasadności wniosku/wniosków o zatwierdzenie tabeli wynagrodzeń i wydać stosowną decyzję".

W odniesieniu do powołanych zarzutów strona skarżąca wniosła o uchylenie w całości obu ww. decyzji i przekazanie niniejszej sprawy ze wspólnego wniosku SFP oraz [...] o zatwierdzenie tabel wynagrodzeń w brzmieniu nadanym mu pismem z 31 stycznia 2020 r. do ponownego rozpatrzenia przez ZO KPA, ewentualnie - o uchylenie zaskarżonej decyzji Ministra w zakresie umorzenia postępowania przed ZO KPA.

Uzasadniając pierwszy z postawionych zarzutów skarżące Stowarzyszenie podniosło, że MKiDN nie wskazał jednoznacznie, które dokładnie przepisy zostały naruszone przez ZO KPA oraz które przepisy nakazywały podjęcie decyzji o umorzeniu postępowania przed organem I instancji. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji zawiera część wywodów pozostających w sprzeczności z treścią samego rozstrzygnięcia. Organ odwoławczy dokonał interpretacji art. 76 ust. 3 u.z.z. opowiadając się za stanowiskiem przedstawionym przez ZO KPA, zgodnie z którym wykluczona jest dopuszczalność złożenia w sytuacji opisanej w ww. przepisie "dwóch różnych wspólnych tabel wynagrodzeń - odrębnej dla praw autorskich i odrębnej dla praw pokrewnych". W konsekwencji, organ odwoławczy nie przedstawiając szczegółowej argumentacji za dokonaniem takiej interpretacji ww. przepisu, opowiedział się za poglądem o braku legitymacji łącznej SFP i [...] do złożenia wniosku o zatwierdzenie tabel wynagrodzeń autorskich na polu "wyświetlanie", czego konsekwencją prawną winno być wykluczenie potrzeby merytorycznej oceny zasadności takiego wniosku w oparciu o kryteria wskazane w art. 80 ust. 2 u.z.z. Niemniej jednak, po ogólnikowym stwierdzeniu, że "postępowanie Komisji Prawa Autorskiego nie do końca odpowiada prawu", organ w dalszej części uzasadnienia przytoczył treść art. 80 ust. 2 u.z.z. i stwierdził, że zespół orzekający winien przeprowadzić merytoryczna ocenę zasadności wniosku/wniosków o zatwierdzenie tabeli wynagrodzeń i wydać stosowną decyzję. Co więcej, MKiDN wskazał, że: "W przedmiotowej sprawie ZO KPA dokonał tylko formalnej oceny wniosku/wniosków pod względem spełnienia wymogów z art. 76 ust. 3 u.z.z. i uznając je za niespełnione odmówił zatwierdzenia tabeli wynagrodzeń z tytułu wyświetlania utworów audiowizualnych w kinach. ZO KPA, mimo powołania w podstawie prawnej wydanej decyzji art. 80 ust 2 u.z.z., nie przeprowadził oceny tabeli/tabel wynagrodzeń z zastosowaniem kryteriów tam wyszczególnionych". Ponadto, wskazanie przez MKiDN, że nie może on, bez uprzedniej merytorycznej oceny tabel wynagrodzeń w postępowaniu przed I instancją, wypowiadać się co do stawek wynagrodzeń, zdaniem strony skarżącej, zdaje się sugerować przyjęcie przez organ stanowiska o potrzebie przeprowadzenia przez ZO KPA merytorycznej oceny przedłożonych przez SFP i Z tabel wynagrodzeń na polu wyświetlanie pod kątem spełnienia kryteriów określonych w art. 80 ust. 2 u.z.z. Wyżej przytoczone wywody pozostają jednak w sprzeczności z treścią rozstrzygnięcia MKiDN o uchyleniu decyzji ZO KPA i jednoczesnym umorzeniu postępowania I instancji, zamiast o przekazaniu sprawy do ponownego rozpatrzenia przez ZO KPA.

Uzasadniając kolejno postawione zarzuty strona skarżąca podniosła, że przepis art. 76 ust. 3 u.z.z. winien być wykładany w sposób możliwie najściślejszy, tymczasem w niniejszym postępowaniu został on zinterpretowany przez organy administracyjne w sposób niezwykle szeroki, de facto w oparciu o jedną z możliwych wykładni językowych, bez uwzględnienia skutków takiej wykładni, w tym w szczególności bez odniesienia wyników przyjętej przez organ wykładni językowej do procedury zawierania umowy pomiędzy użytkownikami a organizacjami praw autorskich oraz organizacjami praw pokrewnych, w których takie stawki miałyby być zastosowane, w tym w szczególności do braku wprowadzenia przez ustawodawcę obowiązku wspólnego kontraktowania organizacji zbiorowo zarządzających prawami autorskimi i organizacji zbiorowo zarządzającymi prawami pokrewnymi (por. art. 45 i 47 u.z.z.). Zaprezentowana przez organy wykładnia pomija, że przepisy szeroko rozumianego prawa autorskiego (obejmującego także przepisy o organizacjach zbiorowego zarządzania) nie wprowadzają obowiązku wspólnego zawierania jednej umowy pomiędzy danym korzystającym, a wszystkimi organizacjami zbiorowo zarządzającymi prawami autorskimi i prawami pokrewnymi na polach eksploatacji objętych art. 76 ust. 3 u.z.z., a zatem ww. wykładnia, już z tej przyczyny, nie może prowadzić do realizacji tzw. zasady jednego okienka (tzw. "one stop shop"), a zatem nie wypełnia celów, którym, zdaniem organów, ma służyć. Dokonując interpretacji art. 76 ust. 3 u.z.z. szczególne znaczenie organy nadały posłużeniu się przez ustawodawcę przy redakcji tego przepisu liczbą pojedynczą w odniesieniu do wniosku o zatwierdzenie tabeli wynagrodzeń, tj. użycia sformułowania: "wspólnego wniosku" oraz tym, iż zwrot "tabela wynagrodzeń za korzystanie z utworów lub przedmiotów praw pokrewnych" używany jest przez ustawodawcę kilkukrotnie w tekście ustawy. Strona skarżąca podkreśliła, że użyte w art. 76 ust. 3 u.z.z. słowo "lub" stanowi alternatywę nierozłączną, a nie koniunkcję, a zatem dopuszcza sytuację, w której tylko jeden z członów będzie miał znaczenie - do prawdziwości całego zdania wystarczająca będzie prawdziwość jednego z członów alternatywy. Zdaniem strony, organ dostrzega odrębność dwóch kategorii praw (autorskich i pokrewnych) nie wyciągając jednak z tej okoliczności prawidłowych wniosków.

W odpowiedzi na skargę MKiDN wniósł o jej oddalenie wyjaśniając, że uznał, iż brak było podstaw do wydania przez ZO KPA decyzji odmawiającej zatwierdzenia tabeli wynagrodzeń na bazie ustalenia, że przedłożony przez SFP i [...] wniosek nie spełniał wymogów formalnych z art. 76 ust. 3 u.z.z. Ustalenie takie powinno bowiem skutkować wezwaniem wnioskodawców na podstawie art. 64 § 2 k.p.a. w zw. z art. 64 ust. 2 zd. 1 u.z.z. do usunięcia braków wniosku pod rygorem pozostawienia go bez rozpoznania. Umarzając postępowanie pierwszoinstacyjne organ odwoławczy ostatecznie zamknął sprawę będącą przedmiotem postępowania zainicjowanego wnioskiem SFP i [...], co winno nastąpić już wcześniej na etapie postępowania przed KO KPA, skoro zostało ustalone, że wniosek nie spełnia wymogów formalnych z art. 76 ust. 3 u.z.z. Pozostawienie wniosku bez rozpoznania jest czynnością materialno-techniczną, o której należało pisemnie zawiadomić wnoszącego podanie.

Na rozprawie, która odbyła się w dniu 4 sierpnia 2022 r. pełnomocnik organu wyjaśnił zaś, że przyczyną uchylenia i umorzenia postępowania był brak merytorycznego rozpatrzenia sprawy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

W myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2022, poz. 329 – dalej: p.p.s.a.) sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd uwzględnia skargę w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a.) oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.), zaś w przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach sąd stwierdza nieważność decyzji (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Sądowa kontrola zaskarżonej decyzji przeprowadzona z uwzględnieniem powyższych reguł doprowadziła do uznania, że została ona wydana tak z naruszeniem przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, jak i z naruszeniem prawa materialnego, o którym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. Wskazać bowiem należy, że chociaż niektóre przepisy stanowiące podstawę decyzji zamieszczone są w ustawie procesowej, to mają charakter norm prawa materialnego. Do norm materialnoprawnych zalicza się zaś, m.in., normy regulujące przyznanie jednostce statusu strony, umorzenie postępowania (bezprzedmiotowość postępowania), stwierdzenie nieważności decyzji (B. Adamiak, Zagadnienia ogólne procesowego prawa administracyjnego [w:] R. Hauser, Z. Niewiadomski, A. Wróbel, System prawa administracyjnego, t. 9, s. 12-13).

Na wstępie przypomnieć w ślad za organem należy, że stosownie do art. 64 ust. 1 pkt 1 u.z.z., do zadań Komisji Prawa Autorskiego należy rozpatrywanie spraw o zatwierdzanie i zmianę zatwierdzonych tabel wynagrodzeń za korzystanie z utworów lub przedmiotów praw pokrewnych, zaś w zakresie nieuregulowanym w u.z.z. do postępowań przed Komisją w tych sprawach stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (art. 64 ust. 2 zd. 1 u.z.z.). Od decyzji Komisji w przedmiocie zatwierdzenia tabeli wynagrodzeń za korzystanie z utworów lub przedmiotów praw pokrewnych służy odwołanie do ministra (art. 82 ust. 1 u.z.z.). Wydana w tej sprawie decyzja MKiDN w podstawie prawnej odwołuje się do przepisu ustanowionego w art. 83 ust. 1 pkt 2 u.z.z., stanowiącego, że dopuszczalnymi rozstrzygnięciami ministra są: decyzja uchylająca zaskarżoną decyzję w całości albo części i w tym zakresie zatwierdzająca tabelę wynagrodzeń za korzystanie z utworów lub przedmiotów praw pokrewnych albo odmawiająca jej zatwierdzenia albo, uchylająca tę decyzję i umarzająca postępowanie pierwszej instancji. Na gruncie tej sprawy miało miejsce ostatnie rozwiązanie, polegające na uchyleniu przez MKiDN w całości decyzji ZO KPA odmawiającej zatwierdzenia w całości wspólnej tabeli wynagrodzeń SFP i [...] oraz umorzeniu postępowania I instancyjnego.

Oceniając poprawność tego rozstrzygnięcia w odniesieniu do okoliczności faktycznych i prawnych które stały za jego przyjęciem należy zauważyć, że zastosowanie przepisów k.p.a. do tzw. postępowania tabelowego każe przyjąć, że umorzenie postępowania I instancyjnego może wynikać z jego bezprzedmiotowości w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a. Bezprzedmiotowość postępowania oznacza, iż brak jest któregoś z elementów materialnego stosunku prawnego, co uniemożliwia wydanie decyzji załatwiającej sprawę przez rozstrzygnięcie jej co do istoty. Przesłanka umorzenia postępowania może istnieć jeszcze przed wszczęciem postępowania i ujawnić się dopiero w toczącym się postępowaniu, może również powstać w czasie trwania postępowania, a więc w sprawie już zawisłej przed organem administracyjnym. W orzecznictwie podkreśla się, że przesłanki umorzenia postępowania oceniać trzeba w odniesieniu do przedmiotu postępowania, zaś sprawa administracyjna jest bezprzedmiotowa w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a. wtedy, gdy nie ma materialnoprawnych podstaw do władczej (w formie decyzji administracyjnej) ingerencji organu administracyjnego, w związku z czym jakiekolwiek rozstrzygnięcie merytoryczne pozytywne czy negatywne staje się niedopuszczalne (zob. wyroki NSA: z 25 sierpnia 2021 r., II OSK 16/21; z 20 listopada 2019 r., II OSK 2957/18). Bezprzedmiotowość pierwotna postępowania ma miejsce np. wówczas, gdy wniosek złoży podmiot niemający statusu strony (w tym przypadku byłby to podmiot nie będący organizacją zbiorowego zarządzania), lub przymiot strony dany podmiot utraci w toku postępowania. Jednocześnie zaakcentowania wymaga, że należy odróżnić przypadki bezprzedmiotowości postępowania w związku z zaistniałymi przesłankami o charakterze procesowym od braku przesłanek do uwzględnienia żądania strony, które zachodzą wówczas, gdy organ stwierdzi brak przesłanek materialnoprawnych.

Z powyższego wynika, że umorzenie postępowania przed organem I instancji wiąże się ze stwierdzeniem braku podstaw do merytorycznego rozpoznania sprawy przez organ w związku z zaistniałymi przesłankami o charakterze procesowym.

Przechodząc na grunt rozpoznawanej sprawy Sąd stwierdził, że strona skarżąca trafnie podniosła, że w zaskarżonej decyzji MKiDN nie wskazał, w związku z zaistnieniem jakiej przesłanki procesowej uznał, iż postępowanie prowadzone w tej sprawie przez ZO KPA powinno podlegać umorzeniu, tj. z jakich względów – ze względu na brzmienie rozstrzygnięcia zaskarżonej decyzji - uznał, że organ I instancji powinien zaprzestać procedowania w tej sprawie, co stanowi o naruszeniu art. 107 § 4 k.p.a. w zw. z art. 83 ust. 1 pkt 2 u.z.z. mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Zauważyć należy, że twierdzeniu organu odwoławczego o wydaniu przez organ I instancji decyzji z naruszeniem nieskonkretyzowanych przepisów prawa towarzyszy - w jednym fragmencie uzasadnienia zaskarżonej decyzji - wniosek MKiDN, iż "zespół orzekający winien przeprowadzić merytoryczną ocenę zasadności wniosku/ wniosków o zatwierdzenie tabeli wynagrodzeń i wydać stosowną decyzję w sprawie", zaś w dalszym fragmencie uzasadnienia organ odwoławczy sugeruje konieczność wezwania wnioskodawców przez ZO KPA do uzupełnienia braków formalnych wniosku (zob. str. 7 zaskarżonej decyzji). Zgodzić się należy zatem z wnoszącym skargę, że zawarte w zaskarżonej decyzji MKiDN rozstrzygnięcie organu odwoławczego uchylające decyzję organu I instancji i umarzające postępowanie przed tym organem nie koresponduje z jego uzasadnieniem, w ramach którego organ odwoławczy wskazał, że dostrzeżona przezeń wadliwość postępowania ZO KPA, która skutkowała uchyleniem decyzji tego organu z [...] listopada 2020 r. polegała na braku wezwania wnioskodawców – w sytuacji dostrzeżenia braków formalnych wniosku SFP i Z – do uzupełnienia tychże braków pod rygorem pozostawienia podania bez rozpoznania. Znamienne jest przy tym to, że analiza treści decyzji ZO KPA nie prowadzi do wniosku, że organ ten istotnie, tak jak postrzega to organ odwoławczy, stwierdził, że wspólny, procedowany wniosek SFP i [...] obarczony jest brakami formalnymi podlegającymi uzupełnieniu – jak podnosi MKiEN – w trybie art. 64 § 2 k.p.a. w zw. z art. 64 ust. 2 zd. 1 u.z.z. Podkreślić trzeba, że braki formalne podania/wniosku to wymagania ustalone w przepisach prawa, które uniemożliwiają nadanie mu biegu i których niespełnienie uzasadnia wezwanie wnoszącego podanie do ich usunięcia w wyznaczonym terminie pod rygorem pozostawienia podania bez rozpoznania (art. 64 § 2 k.p.a.). Powołanie się przez organ administracyjny na treść art. 64 § 2 k.p.a. powinno służyć wyłącznie usunięciu braków formalnych pisma wynikających ze ściśle określonych przepisów i nie może zmierzać do merytorycznej oceny przedstawionego wniosku (wyrok NSA z 15 września 2020 r., I OSK 950/20; z 30 września 1999 r., I SAB 89/99). Na gruncie tej sprawy zapatrywanie MKiDN o rzekomo stwierdzonych brakach formalnych wniosku nie odwołuje się do przepisów w oparciu o które twierdzenie tego rodzaju można by wyprowadzić. Decyzja ZO KPA odmawiająca zatwierdzenia tabeli wynagrodzeń opierała się na stwierdzeniu przez ten organ braku legitymacji łącznej SFP i [...] w tej sprawie, o której stanowi art. 76 ust. 3 u.z.z., co nie było jednak, jak się wydaje, przez organ I instancji postrzegane jako brak formalny tego wniosku, w stosunku do którego organ dysponuje instrumentami procesowymi umożliwiającymi jego uzupełnienie poprzez złożenie wspólnego wniosku o zatwierdzenie wspólnej tabeli. Jeśli organ II instancji kwestię tę postrzega odmiennie, to powinien dać jej wyraz posługując się argumentami merytorycznymi, gdyż samo powoływanie się na art. 64 § 2 k.p.a. w zw. z art. 64 ust. 2 zd. 1 u.z.z., bez przywołania przepisu ustanawiającego w stosunku do procedowanego wniosku określonych wymogów formalnych, jest twierdzeniem gołosłownym, nic do sprawy niewnoszącym, a nawet sugerującym uchylenie się od jej rozpoznania. Z zaskarżonej decyzji nie wynika w szczególności, by organ odwoławczy przyjął, że brak legitymacji łącznej, o której mowa w art. 76 ust. 3 u.z.z. stanowi brak formalny wniosku uzasadniający pozostawienie go bez rozpoznania w przypadku jego nieuzupełnienia. Jeśli zaś istotnie rozstrzygnięcie zawarte w zaskarżonej decyzji (uchylenie decyzji i umorzenie postępowania przed I instancją) podjęte zostało jako rozstrzygnięcie "ostatecznie zamykające sprawę" – jak wyjaśnił uzupełniająco organ w odpowiedzi na skargę (przy czym Sąd zaznacza, że odpowiedź organu na skargę nie może stanowić uzupełnienia zaskarżonej decyzji - stanowisko sądów administracyjnych oraz doktryny jest w tym zakresie jednoznaczne – zob. wyrok NSA w sprawie III OSK 763/21 z 12 kwietnia 2022 r.) – to budzi ono uzasadnione zastrzeżenia nie tylko z tego względu, że nie ujawnia przyczyn stwierdzonej bezprzedmiotowości postępowania jako takiego, ale również z uwagi na obarczający je brak spójności z podanymi przez organ powodami jego podjęcia, z których wynika dalsza potrzeba procedowania w sprawie. Wszystkie te okoliczności sprawy, tj. wskazanie przez organ odwoławczy, że "postępowanie Komisji Prawa Autorskiego nie do końca odpowiada prawu" połączone z umorzeniem postępowania a zarazem sugerowaniem merytorycznej potrzeby rozpoznania wniosku, po uprzednim wezwaniu do uzupełnienia jego – niesprecyzowanych przez organ - braków formalnych nakazywały w związku z tym przyjąć, że zaskarżona decyzja nie odpowiada prawu – art. 83 ust. 1 pkt 2 u.z.z., gdyż nie odnosi się w sposób jednoznaczny i niebudzący wątpliwości do przesłanek wydania opisanej w tym przepisie decyzji kasacyjnej i umarzającej postępowanie pierwszoinstancyjne.

Nie może budzić wątpliwości, że uzasadnienie decyzji powinno być sporządzone w taki sposób, by możliwe było poznanie toku rozumowania organu i kontrola prawidłowości wydanego rozstrzygnięcia. Decyzja powinna klarownie określać przesłanki przyjęcia takiej a nie innej kwalifikacji prawnej stanu faktycznego sprawy i czytelnie ujawniać powody podjęcia przez organ danego rozstrzygnięcia, co umożliwia jego kontrolę nie tylko przez stronę będącą jej adresatem, lecz również przez sąd. Obowiązek prawidłowego sporządzenia uzasadnienia wiąże się również z zasadą przekonywania (art. 11 k.p.a.), której realizacja polega m.in. na zapoznaniu stron postępowania z argumentacją i przesłankami podejmowanych decyzji, by mogły zaakceptować zasadność przesłanek faktycznych i prawnych, jakimi kierował się organ załatwiając sprawę. Na gruncie tej sprawy uznać należało, że zaskarżona decyzja wymogom tym nie sprostała, gdyż jest całkowicie niezrozumiała nie tylko dla jej adresata, strony skarżącej, ale również dla Sądu, w stopniu powodującym konieczność jej uchylenia w całości w tym celu, aby w ponownie przeprowadzonym postępowaniu odwoławczym MKiDN odniósł się do kwestii, o których mowa w uzasadnieniu niniejszego wyroku i rozstrzygnął sprawę uzasadniając swoje stanowisko zgodnie z wymogami art. 107 § 3 k.p.a.

W warunkach tej sprawy, z uwagi na rodzaj stwierdzonej wadliwości zaskarżonej decyzji, Sąd uznał, że przedwczesne byłoby wypowiadanie odnośnie do kwestionowanej przez stronę wykładni art. 76 ust. 3 u.z.z.

W związku z powyższym Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a.