Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt I SA/Bd 380/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2020-11-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: uchylono zaskarżone postanowienie w części
Powołane przepisy: article: art. 44
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 59 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2019 poz 1438
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Urszula Wiśniewska Sędziowie Sędzia WSA Halina Adamczewska-Wasilewicz (spr.) Sędzia WSA Leszek Kleczkowski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym dniu 3 listopada 2020r. sprawy ze skargi L. S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w B. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego 1. uchyla zaskarżone postanowienie w zakresie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego dotyczącego zadłużenia z tytułu składek za okres od czerwca 2009 r. do sierpnia 2009 r. oraz październik 2009 r. 2. oddala skargę w pozostałej części


UZASADNIENIE

Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. prowadzi postępowanie egzekucyjne z majątku Skarżącego na podstawie tytułów wykonawczych z [...] kwietnia 2010 r. o numerach od [...] do [...] oraz z [...] sierpnia 2010 r. o numerach od [...] do [...], obejmujących należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za miesiące od czerwca do sierpnia 2009r. oraz za październik 2009 r., w łącznej kwocie [...]zł należności głównej. Wskazane tytuły wykonawcze zostały wystawione na podstawie decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. Inspektorat w A. K. z [...] października 2009 r., [...] lutego 2010 r. oraz [...] marca 2010 r. W celu wyegzekwowania dochodzonych należności, zawiadomieniami z [...] kwietnia 2010 r. oraz z [...] sierpnia 2010 r. Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. dokonał zajęcia prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego w K. S.A. Organ podał, że powyższe zawiadomienia wraz z odpisami tytułów wykonawczych doręczono w dniach [...] maja oraz [...] września 2010 r. w trybie art. 44 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 256 ze zm.), dalej "k.p.a.".

Pismem z [...] października 2019 r. Skarżący złożył do ZUS wniosek o wykreślenie hipotek obciążających nieruchomość, której jest współwłaścicielem, położonej w miejscowości C. przy ul. [...]. Strona powołała się na przedawnienie należności składkowych w związku z wydanym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 17 września 2019 r. sygn. akt I SA/Bd 347/19. W odpowiedzi pismem z [...] października 2019 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił wydania zaświadczenia stanowiącego podstawę do wykreślenia hipotek.

Następnie pismem z [...] stycznia 2020 r., uzupełnionym dopiskiem z [...] lutego 2020 r. i pismem z [...] lutego 2020 r., Skarżący wniósł o umorzenie postępowania egzekucyjnego dotyczącego należności z tytułu składek zabezpieczonych wpisem hipotek na jego nieruchomości. W uzasadnieniu wskazał, że dochodzone należności uległy przedawnieniu. Ponadto powołał orzeczenia sądów administracyjnych, Sądu Najwyższego oraz wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 8 października 2013 r. sygn. akt SK 40/12 stwierdzając, że przepis art. 24 ust. 5 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (j.t. Dz.U. z 2020 r., poz. 266), dalej "u.s.u.s.", identycznie brzmiący jak przepis art. 70 § 6 (obecnie art. 70 § 8) ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (j.t. Dz.U. z 2019 r., poz. 900), dalej "O.p.", jest niezgodny z art. 64 ust. 2 i 3 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP.

Postanowieniem z [...] marca 2020 r. Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego dotyczącego zadłużenia z tytułu składek na FUS, FUZ oraz FPiGŚP za miesiące od czerwca do sierpnia 2009 r. i październik 2009 r. oraz umorzył jako bezprzedmiotowe postępowanie w pozostałej części, tj. z wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego dotyczącego składek za miesiące: czerwiec, lipiec, listopad i grudzień 2004 r., marzec 2005 r., od maja do lipca 2005 r., wrzesień 2005 r., kwiecień 2006 r., czerwiec, lipiec 2006 r., od października 2006 r. do maja 2009 r., wrzesień 2009 r., od listopada 2009 r. do maja 2010 r. Uzasadniając stanowisko wskazał, że należności z tytułu składek za miesiące od czerwca do sierpnia 2009 r. oraz za październik 2009 r. nie uległy przedawnieniu z uwagi na przepis art. 24 ust. 5b i 5f u.s.u.s. Natomiast w odniesieniu do pozostałych wskazanych przez Skarżącego należności, organ egzekucyjny wyjaśnił, że na dzień złożenia wniosku o umorzenie, jak również do chwili wydania niniejszego postanowienia nie jest prowadzone postępowanie egzekucyjne dotyczące tych należności. W związku z tym na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 1438 ze zm.), dalej "u.p.e.a.", umorzył postępowanie w tym zakresie jako bezprzedmiotowe.

Na powyższe rozstrzygnięcie Skarżący złożył zażalenie. Wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia, Strona zarzuciła, że zostało ono oparte o wadliwe ustalenia faktyczne i nieprawidłową, niezgodną z orzecznictwem TK i sądów powszechnych wykładnię art. 24 ust. 5 u.s.u.s., a w szczególności z art. 64 ust. 2 i 3 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP.

Postanowieniem z [...] maja 2020 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej

w B. utrzymał w mocy ww. postanowienie z [...] marca 2020 r. W uzasadnieniu organ w pierwszej kolejności odniósł się do kwestii przedawnienia dochodzonych w sprawie należności. Podał, że zgodnie z art. 24 ust. 4 u.s.u.s., w brzmieniu obowiązującym od [...] stycznia 2003 r. do [...] grudnia 2011 r., należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Wskazał, że ustawa z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz.U. z 2011 r. nr 232, poz. 1378) wprowadziła zmianę powołanego przepisu, polegającą na skróceniu okresu przedawnienia należności z tytułu składek z 10 na 5 lat. Ustawa weszła w życie w dniu 1 stycznia 2012 r. W związku z tym termin przedawnienia należności z tytułu składek, którego bieg rozpoczął się po dniu [...] stycznia 2012 r. wynosi 5 lat. Jednakże ustawa ta wprowadziła również przepisy przejściowe. Zgodnie z art. 27 powołanej ustawy do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 24 ust. 4 zmienianej ustawy, którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, z tym że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. Natomiast jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu.

Przenosząc powołany przepis na grunt przedmiotowej sprawy organ stwierdził, że okres przedawnienia należności z tytułu składek ubezpieczeniowych za miesiące od czerwca do sierpnia 2009 r. oraz za październik 2009 r. wynosi 5 lat, licząc od dnia [...] stycznia 2012 r. Organ zwrócił jednak uwagę na fakt, że ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych przewiduje również sytuacje, w których dochodzi do zawieszenia biegu terminu przedawnienia. Jedną z nich określa art. 24 ust. 5b powołanej ustawy, zgodnie z którym bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Ponadto w myśl art. 24 ust. 5f ww. ustawy, w przypadku wydania przez Zakład decyzji ustalającej obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym, podstawę wymiaru składek lub obowiązek opłacania składek na te ubezpieczenia, bieg terminu przedawnienia ulega zawieszeniu od dnia wszczęcia postępowania do dnia, w którym decyzja stała się prawomocna. Organ podał, że w niniejszej sprawie decyzje: z [...] października 2009 r., z [...] lutego 2010 r. i z [...] marca 2010 r. określające wysokość zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okresy od czerwca do sierpnia 2009 r. oraz październik 2009 r., zostały doręczone w trybie art. 44 k.p.a. i stały się prawomocne.

Dyrektor podał, że w związku z nieuregulowaniem powyższych należności, ZUS wystawił tytuły wykonawcze i przystąpił do czynności egzekucyjnych celem wyegzekwowania dochodzonych należności. Zawiadomieniami z [...] kwietnia 2010 r. oraz z [...] sierpnia 2010 r. Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. dokonał zajęcia prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego w K. S.A. Przedmiotowe tytuły wykonawcze wraz z zawiadomieniami o zajęciu rachunku bankowego doręczono Zobowiązanemu [...] maja 2010 r. oraz [...] września 2010 r. w trybie art. 44 k.p.a., zatem w ocenie organu została spełniona przesłanka do zawieszenia biegu terminu przedawnienia, wynikająca z art. 24 ust. 5b u.s.u.s., tj. podjęcie pierwszej czynności egzekucyjnej oraz zawiadomienie dłużnika o tej czynności.

Odnosząc się do pozostałych należności z tytułu składek, które nie zostały objęte tytułami wykonawczymi, a zostały zabezpieczone hipoteką przymusową, organ odwoławczy podzielił stanowisko organu egzekucyjnego, że żądanie umorzenia postępowania egzekucyjnego nie jest możliwe w sytuacji, gdy takie postępowanie nie zostało w ogóle wszczęte.

W przedmiocie powołanych w zażaleniu wyroków sądów administracyjnych, jak i wyroku Sądu Najwyższego organ wskazał, że wyroki te zapadły w indywidualnych sprawach i nie są wiążące w niniejszej sprawie. Odnośnie do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 października 2013 r., sygn. akt SK 40/12 wyjaśnił, że Trybunał wydając ten wyrok uznał, że art. 70 § 6 O.p., w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 1998 r. do 31 grudnia 2002 r. (obecnie art. 70 § 8), jest niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP. Uregulował tym samym kwestię niekonstytucyjności przepisu dotyczącego przedawnienia zobowiązania podatkowego zabezpieczonego hipoteką. Jednakże powołany wyrok nie dotyczy obowiązywania w porządku prawnym przepisu art. 24 ust 5 u.s.u.s., regulującego kwestię przedawnienia należności z tytułu składek.

Odnosząc się do wskazanego w zażaleniu naruszenia przez organ egzekucyjny terminu do rozpatrzenia sprawy, organ odwoławczy stwierdził, że zgodnie z art. 37 § 1 k.p.a. Skarżącemu przysługiwało prawo do wniesienia ponaglenia, natomiast okoliczność ta nie wpływa na ocenę terminu przedawnienia dochodzonych należności.

W zakresie wniosku Skarżącego o wykreślenie ustanowionych na przedmiotowej nieruchomości hipotek przymusowych organ wskazał, że powyższe żądanie wykracza poza zakres sprawy, której przedmiotem jest umorzenie postępowania egzekucyjnego.

Mając na uwadze powyższe organ odwoławczy stwierdził, że nie została spełniona przesłanka z art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a., dotycząca przedawnienia dochodzonych należności.

W skardze do tut. Sądu zaskarżonemu rozstrzygnięciu Skarżący zarzucił, że zostało ono oparte o wadliwą, nieprawidłową i sprzeczną z orzecznictwem Trybunału Konstytucyjnego, a także sądów powszechnych wykładnię art. 24 ust. 5 u.s.u.s., przy nieuprawnionym założeniu doręczenia Stronie decyzji, tytułów wykonawczych, a także zawiadomień o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego. Skarżący podniósł, że w sprawie decydujące znaczenie ma fakt, iż według ustaleń organów administracji publicznej sporne decyzje ZUS z [...] października 2009 r., [...] lutego 2010 r. i [...] marca 2010 r., odpisy tytułów wykonawczych z [...] kwietnia i [...] sierpnia 2010 r., a także zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego, zostały dokonane w trybie tzw. "fikcji doręczenia". W ocenie organów doprowadzić to miało do zawieszenia biegu terminu przedawnienia w trybie art. 24 ust. 5 u.s.u.s. Skarżący podkreślił, że wszystkie czynności inicjowane w jego sprawie ZUS kończył na zasadzie "fikcji doręczenia", co w swojej istocie uniemożliwia kontrolę ich rzetelności. Ponadto ustalenia faktyczne będące podstawą zaskarżonego rozstrzygnięcia, nie znajdują potwierdzenia w materiale dowodowym. W uzasadnieniu skarżonego postanowienia wskazano bowiem, że postępowanie egzekucyjne jest nadal prowadzone przez Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T.. Jest to o tyle istotne, zdaniem Skarżącego, że o ile uznać skuteczność samego wszczęcia postępowania poprzez doręczenie zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego i zawiadomienia o zajęciu nieistniejącej na rachunku bankowym wierzytelności, to od tego czasu, tj. przez ponad 10 lat, organ egzekucyjny nie prowadził egzekucji, bowiem mimo, że samo postępowanie egzekucyjne wszczęto, to egzekucja jako taka nie jest prowadzona. Skarżący podkreślił, że należności z tytułu składek przedawniają się z upływem 5 lat poczynając od [...] stycznia 2012 r., kiedy to termin ten skrócono z okresu 10-letniego. Skarżący dokonał także oceny stanu prawnego, przepisów o przedawnieniu składek w oparciu o wartości konstytucyjne.

Skarżący podniósł również kwestię przedawnienia składek zabezpieczonych hipoteką na jego udziale we współwłasności małżeńskiej nieruchomości, nie zgadzając się ze stanowiskiem organów, że w tym przypadku nie można mówić o postępowaniu egzekucyjnym, wobec czego postępowanie z wniosku Skarżącego umorzono jako bezprzedmiotowe. Zaznaczył, że sporne hipoteki zostały wpisane w dniu [...] marca 2012 r. na podstawie decyzji, które również zostały doręczone mu w drodze "fikcji administracyjnej". Zauważył, że doręczenia takiego, nawet w trybie art. 44 Kpa nie dokonano jego małżonce, która jest współwłaścicielem nieruchomości zabezpieczonej hipoteką. Skoro zatem do wniosku o dokonanie wpisu hipoteki przymusowej przedłożono tylko decyzję doręczoną jemu, to brak było podstaw do wpisania hipoteki przymusowej.

W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie, w całości podtrzymując dotychczasową argumentację prezentowaną w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje:

Na wstępie wyjaśnić należy, że sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym. Zgodnie z art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), dalej: "p.p.s.a.", sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienie wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.). Z taką sprawą mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Wprawdzie wcześniej została wyznaczona rozprawa, jednakże stosownie do treści rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 października 2020 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii (Dz.U. z 2020 r. poz.1829), począwszy od 17 października 2020 r. miasto na prawach powiatu Bydgoszcz, będące siedzibą tut. Sądu, zostało objęte strefą czerwoną. W związku z tym, zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z [...] października 2020 r. odwołano rozprawę i skierowano sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym, o czym Skarżący został poinformowany (data odbioru – [...] października 2020 r., k. 46 akt sądowych). Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym jest w tym przypadku niezależne od woli strony. Wniosek zaś Skarżącego o przeprowadzenie rozprawy wpłynął do tut. Sądu już po wydaniu wyroku, tj. [...] listopada 2020 r. i tym bardziej nie mógł odnieść zamierzonego skutku.

Podać należy, że sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonego postanowienia organu odwoławczego z punktu widzenia jego legalności, tj. zgodności z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. wynika, że zaskarżone postanowienie winno ulec uchyleniu wtedy, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Dokonując kontroli zaskarżonego postanowienia w tak zakreślonych granicach kognicji Sąd uznał, że zaskarżone postanowienie w części, w której utrzymuje w mocy postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w zakresie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego - narusza prawo w stopniu uzasadniającym jego uchylenie. W pozostałym natomiast zakresie skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W rozpoznawanej sprawie kwestią sporną jest zatem ocena prawidłowości stanowiska organu egzekucyjnego dotyczącego odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec Skarżącego na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, obejmujących należności z tytułu składek na FUS, FUZ oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych - za okres od czerwca do sierpnia 2009 r. oraz za październik 2009 r. Zdaniem Skarżącego postępowanie egzekucyjne powinno być umorzone z uwagi na przedawnienie egzekwowanych należności. Z kolei organ podnosi, że nie doszło w tej części do przedawnienia, bowiem na skutek wszczęcia postępowania egzekucyjnego nastąpiło zawieszenie biegu terminu przedawnienia stosownie do art. 24 ust. 5b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

W pierwszej kolejności należy podać, że zgodnie z art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. (według stanu prawnego obowiązującego w dacie orzekania przez organy) postępowanie egzekucyjne umarza się, jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał. Wskazać należy, że pojęcie obowiązku, o którym mowa w art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. odnosi się do obowiązku, który legł u podstaw wszczęcia postępowania egzekucyjnego, czyli chodzi tu o obowiązek istniejący, wymagalny i jednocześnie którego niewykonanie przez zobowiązanego doprowadziło do uruchomienia postępowania zmierzającego do jego wyegzekwowania. Przyczyną umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie powołanego wyżej przepisu (poza innymi wymienionymi w nim przesłankami) jest upływ terminu przedawnienia należności, który to termin, w odniesieniu do niniejszej sprawy regulują przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Zarówno organ egzekucyjny, jak i za nim organ odwoławczy, dokonując analizy okoliczności mających wpływ na ocenę przedawnienia dochodzonych egzekucyjnie składek, zasadnie wzięły pod uwagę zmiany ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, wprowadzone ustawą z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców. Przywoływaną nowelizacją zmieniono treść art. 24 ust. 4 u.s.u.s. i skrócono okres przedawnienia składek na ubezpieczenia społeczne z 10 do 5 lat. Zgodnie z art. 27 ustawy o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców, do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 24 ust. 4 u.s.u.s., którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, z tym że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. Według zasady wynikającej z tego przepisu, do należności składkowych nieprzedawnionych do 1 stycznia 2012 r. ma zastosowanie 5-letni termin przedawnienia, z tym jednak istotnym zastrzeżeniem, że liczy się go nie od daty ich wymagalności, tak jak o tym stanowi art. 24 ust. 4 u.s.u.s., ale od dnia 1 stycznia 2012 r. Wyjątek od tej zasady ustanawia art. 27 ust. 2 ustawy z dnia 16 września 2011 r., stosownie do którego jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu. Na podstawie art. 24 ust. 4 u.s.u.s. należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-5d. W myśl art. 24 ust. 5b u.s.u.s. bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności, zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Zauważyć też należy, że treść art. 24 ust. 5b u.s.u.s. pozostaje niezmieniona od dnia 1 lipca 2004 r.

Z powyższego zatem wynika, że należności z tytułu składek nie "wygasają automatycznie". Zawieszenie biegu terminu przedawnienia oznacza, że z chwilą wystąpienia przesłanki je powodującej termin nie biegnie, a zaczyna biec w dalszym ciągu dopiero po ustaniu przyczyny zawieszenia, wskazanej w danym przepisie. Wygaśnięcie w sposób "automatyczny" może mieć miejsce tylko wówczas, gdy przed upływem terminu przedawnienia nie nastąpiła żadna przyczyna zawieszenia jego biegu. W orzecznictwie sądów administracyjnych i powszechnych wskazuje się, że za czynności zmierzające do wyegzekwowania należności z tytułu składek uznaje się takie czynności, z których treści lub uzasadnienia wynika bezpośrednio, że zmierzają one do ściągnięcia należności. Nie ulega wątpliwości, że czynnością taką może być doręczenie odpisu tytułu wykonawczego czy zawiadomienia o zajęciu składnika majątkowego. Podjęcie tych czynności wiąże się bowiem z wszczęciem i prowadzeniem postępowania egzekucyjnego, a zatem służy wyegzekwowaniu należnych składek (zob. wyroki: z 19 września 2018 r. I SA/Lu 396/18, z 12 lipca 2017r. sygn. akt I SA/Gd 737/17, z 15 stycznia 2020 r. sygn. akt I SA/Lu 676/19). Do takich czynności zaliczono również wystawienie tytułu wykonawczego przez właściwy organ, ale także orzeczenia, pisma kierowane do strony, z których treści czy uzasadnienia wynika bezpośrednio, że zmierzają one do ściągnięcia należności (wyroki: z 19 lipca 2016 r., I SA/Sz 637/16; z 27 stycznia 2012 r., I SA/Lu 721/11; z 9 grudnia 2009 r., V SA/Wa 1479/09, a także wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z 26 września 2019 r., III AUa 189/19).

Mając na uwadze przywołane regulacje i rozważania należy stwierdzić, że organ obowiązany był wykazać, iż doszło skutecznie do zawieszenia biegu terminu przedawnienia. W tym zakresie organy powołują się na podjęcie czynności zmierzających do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, tj. na doręczenie tytułów wykonawczych i zawiadomień o zajęciu. Podnoszą, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. Inspektorat w A. K. wystawił tytuły wykonawcze w dniach: [...] kwietnia 2010 r. o numerach od [...] do [...] oraz [...] sierpnia 2010 r. o numerach od [...] do [...] i przystąpił do czynności egzekucyjnych celem wyegzekwowania dochodzonych należności. Zawiadomieniami z [...] kwietnia 2010 r. o numerach od [...] do [...] oraz z [...] sierpnia 2010 r. o numerach od [...] do [...] Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. dokonał zajęcia prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego w [...] S.A. Jednocześnie organy wskazują, że przedmiotowe tytuły wykonawcze wraz z zawiadomieniami o zajęciu rachunku bankowego doręczono Skarżącemu w dniach [...] maja 2010 r. oraz [...] września 2010 r. - w trybie art. 44 k.p.a.

Sąd zauważa, że w aktach administracyjnych faktycznie znajdują się koperty wraz z "potwierdzeniami odbioru" (k. 11 i 46 wg numeracji górnej). Analiza tych dokumentów nie pozwala jednak stwierdzić czy i gdzie pozostawiono zawiadomienia o przesyłkach do odbioru. Nie wskazano też miejsca, w którym przesyłki należy odebrać. W konsekwencji nie można zgodzić się z organami, że doszło do doręczenia tytułów wykonawczych oraz zawiadomień o zajęciu w trybie art. 44 k.p.a. i tego nie wykazano w uzasadnieniach postanowień. W sytuacji, gdy - w ocenie organu - miało miejsce doręczenie na podstawie art. 44 k.p.a., określane potocznie mianem "zastępczego" lub "w trybie awizo", w aktach sprawy powinna znajdować się przesyłka wraz ze zwrotnym potwierdzeniem odbioru, ale dokumentującym bezwzględnie prawidłowe wykonanie przez doręczyciela wszystkich czynności przewidzianych powołaną normą prawną. W myśl bowiem art. 44 § 1 k.p.a. – w brzmieniu mającym zastosowanie w 2010 r. – w razie niemożności doręczenia pisma w sposób wskazany w art. 42 i 43:

1) poczta przechowuje pismo przez okres czternastu dni w swojej placówce pocztowej - w przypadku doręczania pisma przez pocztę,

2) pismo składa się na okres czternastu dni w urzędzie właściwej gminy (miasta) - w przypadku doręczania pisma przez pracownika urzędu gminy (miasta) lub upoważnioną osobę lub organ.

Stosownie do dalszych regulacji art. 44 k.p.a., zawiadomienie o pozostawieniu pisma wraz z informacją o możliwości jego odbioru w terminie siedmiu dni, licząc od dnia pozostawienia zawiadomienia w miejscu określonym w § 1, umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej lub, gdy nie jest to możliwe, na drzwiach mieszkania adresata, jego biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe, bądź w widocznym miejscu przy wejściu na posesję adresata (§ 2); w przypadku niepodjęcia przesyłki w terminie, o którym mowa w § 2, pozostawia się powtórne zawiadomienie o możliwości odbioru przesyłki w terminie nie dłuższym niż czternaście dni od daty pierwszego zawiadomienia (§ 3.); doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia okresu, o którym mowa w § 1, a pismo pozostawia się w aktach sprawy (§ 4.).

W orzecznictwie sądów administracyjnych wypracowanym na tle przywołanego unormowania, które tutejszy sąd w pełni podziela, podkreśla się, że procesowa instytucja doręczenia zastępczego polega nie tyle na domniemaniu, ile oparta jest na konstrukcji fikcji prawnej poprzez uznanie, że nastąpiło doręczenie pisma, które de facto nie miało miejsca. Warunkiem jednak przyjęcia przez organ takiej fikcji prawnej, tj. uznania, że nastąpiło doręczenie zastępcze, jest dysponowanie przez ten organ niebudzącym wątpliwości dowodem potwierdzającym, że przesłanki określone w art. 44 k.p.a. zostały spełnione. Takim dowodem dla organu jest zwrotne potwierdzenie odbioru zawierające pełną informację, że adresat został zawiadomiony zarówno o pozostawieniu pisma, jak i o miejscu oraz terminie z datą i podpisem doręczyciela. Zatem, aby uznać prawidłowość doręczenia decyzji w trybie art. 44 k.p.a. konieczne jest prawidłowe dokonanie wszystkich czynności przewidzianych w tym przepisie, tzn. pozostawienie w oddawczej skrzynce pocztowej adresata zawiadomienia o pozostawieniu pisma w placówce pocztowej wraz z informacją o możliwości jej odbioru w terminie 7 dni licząc od dnia pozostawienia zawiadomienia, w przypadku niepodjęcia w powyższym terminie przesyłki - pozostawienie powtórnego zawiadomienia o możliwości odbioru przesyłki w terminie nie dłuższym niż 14 dni od daty pierwszego zawiadomienia. Doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia 14-dniowego okresu awizowania, a pismo pozostawia się w aktach sprawy. Aby więc mówić o prawidłowym (skutecznym) doręczeniu zastępczym dokonanym w trybie art. 44 k.p.a., muszą zostać spełnione wszystkie powyższe warunki. W razie niedopełnienia jednej z tych czynności przez operatora pocztowego niemożliwe jest stwierdzenie, że decyzja została doręczona prawidłowo. O fakcie złożenia przesyłki na określony czas w placówce pocztowej musi być dokonana stosowna adnotacja doręczyciela na dowodzie doręczenia przesyłki. Samo umieszczenie na kopercie zawierającej przesyłkę lub na dowodzie potwierdzającym doręczenie pisma pieczęci urzędu pocztowego i daty, czy wzmianki o awizowaniu przesyłki, nie może być wystarczające do przyjęcia, że spełnione zostały przesłanki doręczenia pisma ustanowione w art. 44 k.p.a. Bezwarunkowo konieczna jest wyraźna adnotacja, że doręczyciel zawiadomił adresata o przesyłce w sposób określony w art. 44 k.p.a. (vide: wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 31 maja 2012 r. sygn. akt I OSK 2105/11, 9 stycznia 2015 r. sygn. akt II GSK 2893/14, 12 stycznia 2016 r. sygn. akt II OSK 1158/14, 10 kwietnia 2014 r. sygn. akt II OSK 855/14, 2 lipca 2013 r. sygn. akt II OSK 572/12, 4 grudnia 2012 r. sygn. akt II OSK 1367/11, 4 kwietnia 2012 r. sygn. akt II OSK 695/12 oraz wyroki Wojewódzkich Sądów Administracyjnych w: Warszawie z 8 grudnia 2016 r. sygn. akt VIII SA/Wa 820/16, z 28 czerwca 2016 r. sygn. akt IV SA/Wa 470/16, z 23 maja 2016 r. sygn. akt VI SA/Wa 816/16, Opolu z 16 czerwca 2016 r. sygn. akt II SA/Op 221/16, Bydgoszczy z 28 października 2015 r. sygn. akt II SA/Bd 758/15).

Przenosząc powyższe rozważania na grunt przedmiotowej sprawy Sąd stwierdził, że pomimo, iż na kopertach znajdują się pieczęcie o awizowaniu oraz o zwrocie nie podjętych w terminie przesyłek, to wobec nienależytego wypełnienia blankietów potwierdzenia odbioru (brak wypełnienia w części), tym samym brak jest faktycznej możliwości prześledzenia i rzeczywistego ustalenia czynności, które zobligowany był wykonać doręczyciel w trybie art. 44 k.p.a., a niewątpliwie ich bezsporne ustalenie jest konieczne, ażeby przyjąć fikcję doręczenia zastępczego. Tym samym stanowisko organów o skutecznym doręczeniu tytułów wykonawczych i zawiadomień o zajęciu - na podstawie art. 44 k.p.a. - nie zostało przez organy wykazane i niemożliwe jest do zaakceptowania w świetle ugruntowanego i przywołanego na wstępie rozważań stanowiska judykatury o konieczności traktowania powyższego sposobu doręczenia jako regulacji wyjątkowej, która powinna być wykładana i stosowana ściśle. W konsekwencji tego należy stwierdzić, że organy nie wykazały, aby na skutek tych czynności doszło do zawieszenia biegu terminu przedawnienia, stosownie do art. 24 ust. 5b u.s.u.s. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 30 stycznia 2020 r. sygn. akt II OSK 2936/19 doręczenie na podstawie art. 44 k.p.a. w trybie tzw. "doręczenia zastępczego" opiera się na domniemaniu prawnym (art. 44 § 4 k.p.a.), że przesyłka została doręczona do rąk adresata, ale pod warunkiem, że zostały spełnione wszystkie wymogi wynikające z art. 44 k.p.a. Skorzystanie ze wskazywanego domniemania wymaga dopełnienia ściśle określonych czynności przez podmiot doręczający. Jest to wymóg dwukrotnej awizacji przesyłki, jednakże zgodnie z art. 44 § 2 i 3 k.p.a.

W konsekwencji w sprawie doszło do naruszenia art. 44, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a.

Jednocześnie Sąd uznaje za niezasadne zarzuty skargi w przedmiocie możliwości odpowiedniego zastosowania w niniejszej sprawie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 października 2013 r. sygn. akt SK 40/12, który zapadał na gruncie oceny niekonstytucyjności art. 70 § 6 (obecny odpowiednik – art. 70 § 8) O.p. (por. wyrok NSA z 25 czerwca 2020 r. sygn. akt I GSK 83/20). Zauważyć bowiem należy, że ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych ma własną regulację w art. 24 ust. 5, zgodnie z którą "Nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia." Kwestia natomiast zgodności art. 24 ust. 5 u.s.u.s. z Konstytucją RP była badana przez Trybunał Konstytucyjny, który w wyroku z 20 maja 2020 r. sygn. akt P 2/18 orzekł, że art. 24 ust. 5 u.s.u.s. w zakresie, w jakim wyłącza przedawnienie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne zabezpieczonych hipoteką, jest zgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP. W uzasadnieniu powołanego wyroku Trybunał, odnosząc się do podniesionych w pytaniu sądu wątpliwości dotyczących tożsamości przepisu zakwestionowanego w rozpoznawanej sprawie i art. 70 § 6 O.p., który był przedmiotem orzekania Trybunału w sprawie o sygn. SK 40/12, wskazał, że tezy tego wyroku nie mają wpływu na rozstrzygnięcie w obecnym postępowaniu. Trybunał zwrócił uwagę, że ocena konstytucyjności zaskarżanych regulacji nie może być dokonywana w sposób oderwany od konkretnej sytuacji prawnej, w tym w szczególności od dziedziny prawa, jakiej dotyczy. Należy bowiem wziąć pod uwagę nie tylko zaskarżony przepis, ale również uwzględnić cały kontekst prawny związany z ukształtowaniem danej instytucji przez ustawodawcę. Nie można poprzestać tylko na ocenie wyodrębnionych elementów konstrukcji, nie biorąc pod uwagę jej celu i funkcji, jakie ma spełniać w obrocie prawnym. Zbyt wąskie ujęcie problemu i brak osadzenia go w realiach konkretnej sprawy i stosunków prawnych, których będzie on dotyczyć, może prowadzić do niewłaściwych wniosków. Trybunał zauważył, że mimo iż wyrok o sygn. SK 40/12 dotyczy świadczeń o charakterze publicznoprawnym, istnieje zasadnicza różnica między podatkiem a składką na ubezpieczenie społeczne. To co odróżnia składki od podatków, to przede wszystkim ich celowy i wzajemny charakter. Podatki, choć stanowią dochody budżetowe (samorządowe), z których realizowane są zadania i funkcje publiczne, nie mają charakteru ekwiwalentnego. Podatnik w zamian za uiszczany podatek nie uzyskuje bezpośrednio żadnego świadczenia wzajemnego. Co do zasady całość dochodów budżetowych, niezależnie od tytułu stanowiącego podstawę ich poboru, przeznaczana jest na ogół wydatków planowanych w danym roku. Składki, w przeciwieństwie do podatków, nie zasilają budżetu państwa czy jednostek samorządu terytorialnego, których cała suma dochodów przeznaczana jest na wydatki, lecz wpływają bezpośrednio na konto Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i stanowią jeden z zasadniczych przychodów tego funduszu. Wywierają znaczący wpływ na jego kondycję finansową, która przekłada się na sytuację finansową ubezpieczonych, uprawnionych do wypłaty świadczeń. Natomiast ekwiwalentny charakter składki oznacza jej powiązanie ze wzajemnym świadczeniem ze strony funduszu. Nie jest to pełna ekwiwalentność o charakterze kapitałowym, lecz ustalona w ustawie z uwzględnieniem zasad równości i solidarności. W związku z tym nieuiszczanie składek przez płatników powoduje przerzucenie ciężaru wypłaty świadczeń na fundusz, a tym samym pośrednio na tych, którzy wywiązują się z ciążących na nich obowiązków.

Wobec jednak tego, że organy nie oceniały sprawy w kontekście art. 24 ust. 5 u.s.u.s. i z uwzględnieniem ww. wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 maja 2020 r. sygn. P 2/18, to obecnie tut. Sąd nie może przesądzać czy nie doszło do przedawnienia składek ze względu na ustanowienie hipoteki przymusowej. Rolą Sądu jest skontrolowanie postanowienia, a nie zastępowanie organu administracji publicznej w zajmowaniu stanowiska w zakresie którego brak oceny organu. Strona skarżąca ma też prawo do poznania stanowiska organu przed złożeniem skargi i do polemika z organem oraz ewentualnego wskazania dowodów na poparcie swoich racji. Zadość temu nie czyni wyrażony marginalnie pogląd w odpowiedzi na skargę, która nie stanowi uzupełnienia postanowienia.

Wobec powyższego, organ obowiązany jest ponownie rzetelnie przeanalizować żądanie umorzenia postepowania egzekucyjnego w kontekście dowodów, którymi dysponuje i z uwzględnieniem ww. stanowiska Sądu, w tym w szczególności dotyczącego niewykazania obecnie skuteczności doręczenia tytułów wykonawczych i zawiadomień o zajęciu.

Jednocześnie tut. Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia skargi w części, w której Dyrektor Izby Administracji Skarbowej utrzymał w mocy postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych umarzające postępowanie z wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego – pkt 2 sentencji decyzji z [...] marca 2020 r. Organ podnosi, że postępowanie egzekucyjne w tym zakresie nie jest wszczęte i nie jest prowadzone. Tych okoliczności Skarżący skutecznie nie obalił. Niewątpliwie taką okolicznością powodującą wszczęcie postępowania egzekucyjnego nie jest np. dokonanie wpisu hipoteki przymusowej w księdze wieczystej. Jeżeli zatem postępowanie egzekucyjne nie zostało wszczęte i nie jest w toku w podanym zakresie, to nie można żądać jego umorzenia. Umorzyć bowiem można wyłącznie postępowanie, które jest wszczęte. W konsekwencji nie zasługuje na uwzględnienie skarga z tego powodu, że organ umorzył w tej części postępowanie - z wniosku Skarżącego - na podstawie art. 105 § 1 k.p.a., zgodnie z którym gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości lub w części, organ wydaje decyzję (w postępowaniu egzekucyjnym wydaje postanowienie) o umorzeniu postępowaniu odpowiednio w całości lub w części.

Na marginesie tut. Sąd zauważa, że do sądu administracyjnego nie należy ocena wpisów dokonanych przez Sąd Powszechny, a z którymi Skarżący nie zgadza się.

Mając powyższe na względzie sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie, o czym orzekł w punkcie 1 sentencji wyroku, natomiast oddalił skargę w pozostałej części w punkcie 2 wyroku - na podstawie art. 151 p.p.s.a.