Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 452/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2007-09-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6052 Akty stanu cywilnego
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Piotr Lechowski (spr.) Sędziowie NSA Grażyna Danielec WSA Elżbieta Kremer Protokolant Monika Musiał po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 września 2007r. sprawy ze skargi J. K. i M. B. na decyzję Wojewody [...] z dnia 22 marca 2007r. nr [...] w przedmiocie odmowy wydania odpisu skróconego aktu małżeństwa 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, 2. zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżących J. K. i M. B. koszty postępowania w kwocie 440,00 zł (czterysta czterdzieści złotych).


UZASADNIENIE

Wojewoda [...] decyzją z dnia 22 marca 2007 r. znak [...] po rozpatrzeniu odwołania J. K. i M. B. utrzymał w mocy decyzję Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w [...] z dnia [...] grudnia 2006 r. nr [...] orzekającą o odmowie wydania wnioskodawcom odpisu skróconego aktu małżeństwa sporządzonego na nazwiska B. A. i B. A..

W podstawie prawnej decyzji organu odwoławczego wskazano przepisy art. 83 ust. 2 ustawy z dnia 29 września 1986 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (tj.: Dz.U. z 2004 r. Nr 161, poz. 1688) oraz art. 138 § 1 pkt. 1 kpa.

Uzasadniając decyzję Wojewoda [...] wskazał na następujące okoliczności faktyczne i motywy prawne przyjęte za podstawę rozstrzygnięcia.

Postępowanie w sprawie wydania skróconego odpisu aktu małżeństwa na nazwiska B. A. i B. A. zostało wszczęte na wniosek J. K. i M. B. będących wierzycielami A. B.. Swoje starania wnioskodawcy uzasadnili koniecznością dołączenia odpisu tego aktu do wniosku o nadanie klauzuli wykonalności przeciwko małżonce dłużnika kierowanego do sądu powszechnego. Dla wykazania swych racji dołączyli kopie nakazu zapłaty Sądu Rejonowego dla [...] - Sądu Gospodarczego z dnia [...] marca 2006 r. wydanego w sprawie do sygn. akt. [...] opatrzonego klauzulą wykonalności, wniosku o wszczęcie i przeprowadzenie egzekucji m.in. w stosunku do A. B. oraz zawiadomienia komornika o bezskuteczności egzekucji wraz z wezwaniem wierzycieli do przedłożenia klauzuli wykonalności rozszerzonej na małżonkę dłużnika z uwagi na fakt, że spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu na zasadzie ustawowej wspólności małżeńskiej należy do dłużnika i jego małżonki.

Rozpatrujący sprawę Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego decyzją z dnia [...] grudnia 2006 r. orzekł o odmowie wydania wnioskowanego odpisu skróconego aktu małżeństwa. Za podstawę swej decyzji przyjął założenie, iż wnioskodawcy nie posiadają interesu prawnego warunkującego jego otrzymanie. Zdaniem organu, wnioskodawcy wykazali tylko hipotetyczny, a nie realnie istniejący interes prawny. Jak zaznaczyli bowiem mają dopiero zamiar złożenia do sądu wniosku o nadanie klauzuli wykonalności przeciwko małżonkowi dłużnika, co nie odpowiada interesowi prawnemu w rozumieniu art. 83 ust. 2 ustawy prawo o aktach stanu cywilnego. W przekonaniu organu interes prawny może powstać dopiero po złożeniu do sądu wniosku o nadanie rozszerzonej klauzuli wykonalności.

Odwołanie od tej decyzji złożyli wnioskodawcy domagając się jej uchylenia. Rozstrzygnięciu organu pierwszej instancji zarzucili naruszenie prawa materialnego w zakresie art. 83 ust. 2 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego.

Odwołujący podnieśli, że ich interes prawny wynika z tego, iż występując do sądu powszechnego z wnioskiem o rozszerzenie klauzuli wykonalności na osobę małżonki dłużnika muszą wykazać, że osoba której wniosek dotyczy pozostawała w chwili wydania orzeczenia stanowiącego tytuł egzekucyjny jak i obecnie w związku małżeńskim z dłużnikiem. Udowodnić to mogą zaś tylko dołączając do wniosku odpisu skróconego aktu małżeństwa. Potwierdzeniem takiego stanu rzeczy jest zresztą art. 785 kpc, stosownie do treści którego wierzyciel może żądać od organów państwowych wydania zaświadczenia lub dokumentów potrzebnych do uzyskania klauzuli wykonalności.

Podejmując decyzję utrzymującą w mocy zaskarżoną decyzję Wojewoda Małopolski nie podzielił zarzutów odwołania.

Opierając się na treści art. 83 ust. 2 uasc, poglądach doktryny oraz dorobku orzeczniczym Naczelnego Sądu Administracyjnego organ doszedł do przekonania, że na kanwie rozstrzyganego przypadku odwołujący nie wykazali się posiadaniem takiego interesu prawnego, który w sposób wystarczający uzasadniałby ich starania o wydanie wnioskowanego odpisu aktu małżeństwa. Interesowi prawnemu, na który się powołują brak bowiem i konkretności i aktualności.

Według organu, interes prawny oznacza przyznanie przez przepis materialnoprawny konkretnych korzyści, które można realizować w postępowaniu administracyjnym. Interes prawny musi m.in. być oparty na normie prawnej, którą można wyodrębnić i ustalić, a sam przepis art. 83 ust. 2 uasc, tylko nakłada obowiązek wykazania tego interesu.

Nie wynika on z przedłożonych kopii dokumentów w postaci nakazu zapłaty oraz zawiadomienia o bezskuteczności egzekucji. Nie wynika także z dyspozycji art. 785 kpc. Odwołujący noszą się bowiem tylko z zamiarem wszczęcia postępowania klauzulowego w stosunku od współmałżonka dłużnika. Wreszcie stosownie do treści art. 785 zd. 2 kpc w przypadku gdy wierzyciel nie może uzyskać zaświadczenia lub dokumentu potrzebnego do uzyskania klauzuli wykonalności, wydanie takiego dokumentu zarządza sąd.

Te okoliczności oraz wzgląd, że udostępnienie niektórych informacji zawartych w odpisie aktu stanu cywilnego, które podlegają szczególnej ochronie może stanowić naruszenie przepisów ustawy prawo o aktach stanu cywilnego zdaniem Wojewody [...] przemawiały za utrzymaniem w mocy zaskarżonej decyzji.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na powyższą decyzję złożyli odwołujący.

Skarga oparta jest na powtórzeniu zawartego w odwołaniu zarzutu naruszenia prawa materialnego w zakresie art. 83 ust. 2 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego.

Jak w odwołaniu, skarżący wywodzą, że ich interes prawny wynika z tego, iż występując do sądu powszechnego z wnioskiem o rozszerzenie klauzuli wykonalności na osobę małżonka dłużnika muszą wykazać, że osoba której wniosek dotyczy pozostawała w chwili wydania orzeczenia stanowiącego tytuł egzekucyjny jak i obecnie w związku małżeńskim z dłużnikiem. Udowodnić to mogą zaś tylko dołączając do wniosku odpisu skróconego aktu małżeństwa. Potwierdzeniem takiego stanu rzeczy jest art. 785 kpc, stosownie do treści którego wierzyciel może żądać od organów państwowych wydania zaświadczeń lub dokumentów potrzebnych do uzyskania klauzuli wykonalności.

W obszernych wywodach kwestionują poprawność rozumowania organów, że interes prawny na który się powołują ma charakter hipotetyczny, nie jest osobisty, aktualny i oparty na normie prawnej. Podnoszą, że podstawą ich interesu prawnego jest jego związek z przepisami art. 3 kpc, zgodnie z którym na stronach postępowania cywilnego spoczywa obowiązek przedstawienia dowodów na poparcie swych twierdzeń oraz art. 227 kpc w związku z art. 6 kc, według których ciężar udowodnienia faktów mających dla rozstrzygnięcia sprawy istotne znaczenie spoczywa na stronie, która z faktu tego wywodzi skutki prawne. Nadto wbrew stanowisku Wojewody wynika wprost z art. 785 kpc.

Skarżący zwracają uwagę, że jeśli interes prawny oznacza ustalenie przepisu prawa powszechnie obowiązującego, na podstawie którego można żądać skutecznie czynności organu z zamiarem zaspokojenia jakiejś potrzeby to sygnalizowana przez nich potrzeba uzyskania klauzuli wykonalności przeciwko małżonce ich dłużnika wpisuje się w tę charakterystykę.

Wszystko to razem wzięte zdaniem skarżących powoduje, że ich interes jest interesem prawnym w rozumieniu art. 83 ust. 2 uasc.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie.

Podtrzymując stanowisko zaskarżonej decyzji jeszcze raz podniósł, że uzasadnienie dla wykazania interesu prawnego o jakim mowa w art. 83 ust. 2 uasc musi mieć umocowanie w przepisach o charakterze materialnoprawnym. W związku z tym powoływane przez skarżących przepisy art. 785 i 787 kpc nie mogą stanowić podstawy owego interesu prawnego. Normują one bowiem kwestie związane z nadaniem klauzuli wykonalności przeciwko małżonkowi dłużnika w przypadku wierzytelności, która powstała w związku z prowadzeniem przedsiębiorstwa. Zdaniem organu należy także przyjąć, że w przepisie tym chodzi o takie kategorie zobowiązań, o których mowa w art. 41 kro. Nadto skoro sąd sam może złożyć wniosek o wydanie aktu stanu cywilnego to dla skutecznego złożenia przez wierzyciela wniosku o rozszerzenie klauzuli wykonalności na współmałżonka nie jest wymagane przedłożenie takiego aktu.

Wreszcie żądanie wydania przedmiotowego odpisu aktu stanu cywilnego narusza przepisy ustawy o ochronie danych osobowych. Jedynie bowiem dane dotyczące osób fizycznych prowadzących działalność gospodarczą (przedsiębiorców) oraz wspólników spółek cywilnych są jawne i służą ułatwieniom w obrocie gospodarczym. Uczyniona przez prawodawcę koncesja nie rozciąga się jednak na dane osobowe współmałżonka osoby prowadzącej działalność gospodarczą.

W uzupełniającym skargę piśmie z dnia 3 sierpnia 2007 r. skarżący odnieśli się do podniesionych w odpowiedzi na skargę kwestii, podtrzymując zarzuty skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył:

Skarga jest uzasadniona.

Zgodnie z przepisem art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153 poz. 1269) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn.zm.) – dalej ustawa p.p.s.a. – kryterium sądowoadministracyjnej kontroli działalności administracji publicznej stanowi zgodność z prawem. Sprawując tę kontrolę, Sąd w myśl art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Dokonana według powyższych zasad kontrola zaskarżonej decyzji, prowadzi do wyrażonego wyżej stanowiska co do zasadności skargi, mimo nietrafności niektórych zarzutów przytoczonych na jej poparcie.

Przepis art. 79 ustawy z dnia 29 września 1986 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (tj. Dz.U. z 2004 r. Nr 161, poz. 1688 z późn.zm.) – dalej ustawa asc – określa rodzaje odpisów i zaświadczeń, jakie podlegają wydaniu z akt stanu cywilnego.

Zawarta w przepisie art. 83 ust. 1 regulacja dowodzi, iż wydanie odpisów oraz zaświadczeń określonych art. 79 na rzecz Sądu, innych organów państwowych, oraz osób fizycznych określonych tym przepisem, następuje na podstawie samego żądania, pochodzącego od oznaczonego tym przepisem podmiotu.

Zarazem przepis art. 83 ust. 2 przewiduje możliwość wydania odpisów aktów stanu cywilnego i zaświadczeń o dokonanych w innych księgach stanu cywilnego wpisach lub ich braku, na wniosek innych osób niż wymienione w ust. 1, które wykażą w tym interes prawny, oraz na wniosek organizacji społecznej, jeżeli jest to uzasadnione celami statutowymi takiej organizacji i gdy przemawia za tym interes społeczny. Zaświadczenie o zaginięciu lub zniszczeniu księgi stanu cywilnego może być także wydane na wniosek innych zainteresowanych osób.

Powyższa regulacja wskazuje, iż przesłanki wydawania odpisów aktów stanu cywilnego lub zaświadczeń innym podmiotom niż oznaczone w art. 83 ust. 1, nie są jednorodne i mają charakter przedmiotowo-podmiotowy. W szczególności osoby inne niż wymienione w ust. 1 i inne niż organizacja społeczna, o której mowa w ust. 2, odpisy aktu stanu cywilnego i zaświadczenia o dokonanych w księgach stanu cywilnego wpisach lub ich braku mogą otrzymać odpisy aktów gdy wykażą w tym (tj. wydaniu im) interes prawny. Wspomniana organizacja społeczna ma poprzeć żądanie celem statutowym i interesem społecznym.

Zarazem wzajemna relacja przepisu art. 83 ust. 1 do ust. 2, nie daje podstaw do formułowania stanowiska prezentowanego przez organy, iż przysługujące m.in. sądowi uprawnienie do żądania wydania odpisu aktu stanu cywilnego, wyłącza możliwość powstania interesu prawnego osoby fizycznej w żądaniu wydania odpisu aktu stanu cywilnego jeszcze przed wszczęciem przez taką osobę postępowania sądowego. Podobne stanowisko zajął Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w wyrokach z dnia 2007.07.03 III SA/Kr 294/07, i z dnia 2007.06.27 sygn. III SA/Kr 121/07.

Rację mają organy gdy twierdzą, że skarżący nie wskazał przepisu prawa materialnego, z którego wywodzić może interes prawny w żądaniu wydania odpisu zupełnego aktu małżeństwa dłużnika, względem którego dysponuje prawomocnym tytułem egzekucyjnym. Jednakże brak wskazania takiego przepisu, nie przesądza o nieistnieniu regulacji prawnej, z której interes prawny w uzyskaniu aktu stanu cywilnego określonej treści wynika. Przepis taki istnieje, a jak wynika z odpowiedzi na skargę, jest on organom znany.

Przepisem prawa materialnego, w oparciu o który wierzyciel może wykazać interes prawny w żądaniu wydania aktu małżeństwa dłużnika, jest przepis art. 41 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. Nr 9, poz. 59 z późn.zm.) – dalej kr i op. Przepis ten zarówno w brzmieniu do dnia 20 stycznia 2005 r. jak i po tej dacie, daje wierzycielowi uprawnienie do zaspokojenia z majątku wspólnego dłużnika pozostającego w związku małżeńskim. Wprowadzona od 20.01.2005 r. zmiana uzależnia tylko dopuszczalność zaspokojenia od wykazania nadto zgody małżonka dłużnika na zaciągniecie zobowiązania.

W myśl przepisów art. 787 i 787¹ kodeksu postępowania cywilnego zaspokojenie z majątku wspólnego dłużnika w drodze egzekucji sądowej, wymaga uzyskania nadania klauzuli wykonalności tytułowi egzekucyjnemu wydanemu przeciwko osobie pozostającej w związku małżeńskim (dłużnikowi), przeciwko małżonkowi tego dłużnika. Dalsze regulacje tych przepisów dotyczą sposobu wykazania przed sądem zgody małżonka dłużnika na czynność prawną, lub zakresu odpowiedzialności majątkiem wspólnym.

Niewątpliwie zatem wykazanie, iż dłużnik przeciwko któremu wydano tytuł egzekucyjny, pozostaje w związku małżeńskim jest jedną z przesłanek prawnych, warunkujących uzyskanie klauzuli wykonalności przeciwko małżonkowi dłużnika w trybie art. 787 czy 787¹ kpc. Wadliwe jest stanowisko prawne skargi, iż już przy wniosku wierzyciel musi wykazać, iż dłużnik pozostaje w związku małżeńskim. Jednakże żaden przepis prawa nie obliguje wierzyciela do składania wniosku niekompletnego i pozbawionego dokumentu stanowiącego dowód warunkujący uwzględnienie wniosku.

Zgodnie z przepisem art. 4 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego, akty stanu cywilnego stanowią wyłączny dowód zdarzeń w nich stwierdzonych, ich niezgodność z prawdą może być udowodniona jedynie w postępowaniu sądowym. Tylko zatem aktem małżeństwa dłużnika jako dokumentem urzędowym - wierzyciel może – wykazać wiążąco Sąd, fakt pozostawania w związku małżeńskim z dłużnikiem określonej osoby, a więc wykazać jedną z prawnych przesłanek do nadania tzw. rozszerzonej klauzuli wykonalności.

Na tle powyższych regulacji, nie znajduje oparcia w przepisie art. 83 ust. 2 ustawy stanowisko organów, że interes prawny wierzyciela dłużnika pozostającego w związku małżeńskim i posiadającego tytuł egzekucyjny względem dłużnika, w wydaniu mu odpisu zupełnego aktu małżeństwa, konkretyzuje się dopiero w chwili wykazania, że przed złożeniem wniosku o wydanie dokumentu, wystąpił z wnioskiem do sądu o wszczęcie odpowiedniego postępowania.

Same organy – i trafnie – wskazują, że przepis art. 785 kpc nie stanowi prawnomaterialnej podstawy interesu prawnego wierzyciela do żądania wydania aktu małżeństwa dłużnika. Nie może zatem przepis ten, z uwagi na regulację zawartą w zd. II, uzasadniać odmowy uznania interesu prawnego wierzyciela dłużnika pozostającego w związku małżeńskim w uzyskaniu odpisu aktu małżeństwa, z tej tylko przyczyny, że wydanie takiego dokumentu może zarządzić Sąd. Powstanie takiego obowiązku Sądu przepis uzależnia od uprzedniego wykazania przez dłużnika, że zachodziły przesłanki opisane w art. 785 zd.I, i że mimo to nie mógł uzyskać dokumentu.

W świetle przepisu art. 83 ust. 2 ustawy prawo o aktach stanu cywilnego, organy administracji publicznej w każdej sprawie obligowane są wedle reguł przewidzianych art. 7, 77 i 80 kpa, samodzielnie oceniać czy zebrany materiał dowodowy, daje podstawę do przyjęcia, iż wnoszący o wydanie odpisu aktu małżeństwa dłużnika, wykazał się interesem prawnym w wydaniu tego aktu.

Trzeba też mieć na uwadze, że zawarte w przepisie art. 83 ust. 2 uasc uregulowanie ma charakter przepisu szczególnego względem ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (Dz.U. tj. z 2002 r. Nr 101, poz. 926 z późn.zm.). Przepis art. 23 ust. 1 ustawy dopuszcza przetwarzanie danych osobowych (i to niezależnie od zgody osoby, której dotyczą), jeżeli jest to niezbędne do zrealizowania uprawnienia lub spełnienia obowiązku wynikającego z przepisów prawa.

Prawo o aktach stanu cywilnego określa samodzielnie w przepisie art. 79 jakie dokumenty i w jakiej formie wydawane są z ksiąg stanu cywilnego, przepis zaś art. 83 ust. 1 i 2 reguluje tryb postępowania w tych sprawach.

Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a i c w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn.zm.). Orzeczenie o kosztach oparto na przepisach 200 i 209 w/w ustawy.