Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt I SA/Ke 372/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2019-12-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c, 135, 200, 205 par. 2,
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 64c par. 1, par. 4, art. 64 par. 6, 7, art. 29 par. 2 pkt 2,
journal: Dz.U. 2018 poz 1314
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity
article: art. 7, 8, 107 par. 3, 126,
journal: Dz.U. 1980 nr 9 poz 26
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Rojek (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Chraniuk-Stępniak, Sędzia WSA Danuta Kuchta, Protokolant Starszy inspektor sądowy Anna Szyszka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 grudnia 2019 r. sprawy ze skargi Agencji w W. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie kosztów postępowania egzekucyjnego 1. uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie organu I instancji; 2. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej na rzecz Agencji w W. kwotę 597 (pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

1.1 Dyrektor Izby Administracji Skarbowej (dalej: dyrektor) postanowieniem z [...] nr [...] utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Drugiego Urzędu (dalej: naczelnika) z [...] nr [...] w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi.

1.2 Pismem z 7 czerwca 2017 r. Agencja[ ...] , jako wierzyciel, przesłała do naczelnika tytuł wykonawczy z 5 czerwca 2017 r., obejmujący należności od zobowiązanego – A. sp. z o.o. (dalej: spółki), z tytułu zwrotu środków przeznaczonych na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich oraz inne należności związane z realizacją projektów finansowanych z udziałem tych środków, a także odsetki od tych środków i od tych należności. W piśmie tym wierzyciel wniósł o zawiadomienie go, przed przystąpieniem do egzekucji, o ustaleniach w przedmiocie dopuszczalności egzekucji, zgodnie z art. 29 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 1438), dalej: u.p.e.a., tj. o uprawdopodobnieniu, czy po przystąpieniu do egzekucji uzyskane zostaną kwoty przewyższające wydatki egzekucyjne.

1.3 Organ egzekucyjny w celu realizacji należności objętej ww. tytułem wykonawczym na podstawie zawiadomienia z 30 czerwca 2017 r. o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego dokonał próby zajęcia wierzytelności w Banku S.A. W dniu 30 czerwca 2017 r. bank zawiadomił o nieprowadzeniu rachunku bankowego dla spółki.

Postanowieniem z 11 kwietnia 2019 r. naczelnik umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec majątku spółki z uwagi na bezskuteczność egzekucji administracyjnej. Żadna ze stron nie zaskarżyła ww. postanowienia, w związku z powyższym stało się ono ostateczne.

Pismem z 7 maja 2019 r. naczelnik zawiadomił Agencję o wysokości kosztów egzekucyjnych. Wierzyciel wystąpił do organu egzekucyjnego o wydanie postanowienia w sprawie wysokości kosztów egzekucyjnych. Wymienionym na wstępie postanowieniem z 27 czerwca 2019 r. naczelnik obciążył wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec majątku spółki w wysokości 2.632,60 zł.

1.4 Utrzymując w mocy postanowienie dyrektor powołał przepisy art. 64c § 1 - § 4 oraz art. 64 § 6 u.p.e.a. Wyjaśnił, że koszty egzekucyjne obejmują opłaty za czynności egzekucyjne wraz z opłatą manipulacyjną i wydatkami poniesionymi przez organ egzekucyjny. Wskazał też, że zasadą jest odpowiedzialność zobowiązanego za koszty egzekucyjne. Odpowiedzialność wierzyciela zachodzi zaś w sytuacji, gdy koszty nie mogą być ściągnięte od zobowiązanego.

Organ egzekucyjny prawidłowo przyjął, że zasadność obciążenia kosztami egzekucyjnymi wierzyciela, stosownie do art. 64c § 4 u.p.e.a., wynikała z braku możliwości ściągnięcia kosztów egzekucyjnych od zobowiązanego. Dyrektor wskazał, że wysokość należnych kosztów egzekucyjnych w przedmiotowym postępowaniu egzekucyjnym organ egzekucyjny przedstawił szczegółowo w uzasadnieniu postanowienia w sprawie obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnym. Okoliczności tej sprawy uzasadniają obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego, tj. opłatą manipulacyjną. Opłata ta jest należna organowi egzekucyjnemu nawet wówczas, gdyby po doręczeniu zobowiązanemu tytułu wykonawczego okazało się, że egzekucja jest bezskuteczna z uwagi na brak majątku zobowiązanego i niezależnie od zastosowanych środków egzekucyjnych i wyegzekwowania jakichkolwiek kwot na poczet dochodzonej należności pieniężnej.

1.5 Dalej organ wyjaśnił, że działania organ egzekucyjnego nie pozostają w sprzeczności z wytycznymi zawartymi w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r., sygn. akt 31/14. Z wyrokiem tym wiążą się trzy aspekty, istotne w niniejszej sprawie. Po pierwsze, skutkiem orzeczenia nie jest wyeliminowanie z porządku prawnego podstawy prawnej do orzekania o wysokości kosztów egzekucyjnych z zastosowaniem procentowego sposobu obliczania opłaty za dokonanie czynności egzekucyjnej i opłaty manipulacyjnej w odniesieniu do kwoty egzekwowanych należności. Podstawa do takiego postępowania organu egzekucyjnego pozostała, natomiast stosowanie tych przepisów nie może prowadzić do przekroczenia maksymalnego rozsądnego pułapu, który w pierwszej kolejności powinien być wyznaczony przez ustawodawcę. Dopóki jednak ustawodawca tego nie uczyni, organy stosujące prawo - a więc w nawiązaniu do realiów danej sprawy, którą rozstrzygają - muszą tak określać wysokość kosztów egzekucyjnych, aby nie można było zarzucić im naruszenia standardów określonych w omawianym wyroku.

Po drugie, z uzasadnienia wyroku należy wyprowadzić wniosek, że mechanizm ustalania opłaty stosunkowej ze wskazaną jej górną granicą chroni przed nadmiernym fiskalizmem. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu ogranicza kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością.

Po trzecie, wyrok dotyczy tzw. pominięcia prawodawczego. Pominięcia takie polegają na tym, że ustawodawca unormował jakąś dziedzinę stosunków społecznych, ale dokonał tego w sposób niepełny, regulując ją tylko fragmentarycznie.

1.6 W rozpatrywanej sprawie organ egzekucyjny naliczył opłatę manipulacyjną w wysokości 1% egzekwowanych należności, zgodnie z art. 64 § 6 u.p.e.a. Opłata manipulacyjna jest pobierana w związku z doręczeniem zobowiązanemu tytułu wykonawczego niezależnie od innych czynności dokonanych przez organ egzekucyjny. Organ egzekucyjny w trakcie prowadzonego postępowania wobec zobowiązanej spółki dokonał szereg czynności mających na celu ustalić majątek spółki. Dokonano próby zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego w Banku S.A., podjęto próby uzyskania informacji na temat majątku spółki poprzez kierowanie zapytań do WRO-System, Cepik, Serwis Ksiąg Wieczystych, a także kierowano zapytania do Komendy Miejskiej Policji w celu uzyskania adresu prezesa zarządu spółki. Ponadto, tytuł wykonawczy był czterokrotnie przydzielany do służby poborcy, który trzykrotnie stwierdził, że lokal będący siedzibą spółki był zamknięty, a raz uzyskał informację, że jest to jedynie korespondencyjny adres spółki.

Powyższe, zdaniem dyrektora oznacza, że wysokość opłaty manipulacyjnej określonej przez organ egzekucyjny nie realizuje w nadmiernym stopniu funkcji represyjnej i spełnia standardy określone w wyroku sygn. akt 31/14.

Kierując tytuł wykonawczy do organu egzekucyjnego celem przymusowego egzekwowania należności wierzyciel musi liczyć się z możliwością wystąpienia negatywnych konsekwencji w postaci ewentualnego uregulowania powstałych kosztów egzekucyjnych i zabezpieczyć na ten cel odpowiednie środki.

1.7 Dyrektor podniósł, że organy administracji publicznej zobowiązane są stosować obowiązujące przepisy prawa, natomiast ustawa z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw, na której zapisy powołuje się wierzyciel, wchodzi w życie po upływie 18 miesięcy od dnia ogłoszenia (dotyczy to przepisów ww. ustawy dotyczących opłaty manipulacyjnej).

2.1 Na powyższe postanowienie Agencja złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego

w Kielcach. Wnosząc o jego uchylenie oraz uchylenie postanowienia organu pierwszej instancji zarzuciła naruszenie:

1. przepisów prawa materialnego, tj. art. 64 § 6 u.p.e.a. poprzez błędne przyjęcie przez organ odwoławczy, że dokonane przez organ egzekucyjny obciążenie skarżącej opłatą manipulacyjną w maksymalnej wysokości 2.632,60 zł jest zgodne z prawem i znajduje odzwierciedlenie w faktycznie poniesionych przez organ egzekucyjny nakładach pracy, w sytuacji, gdy Trybunał Konstytucyjny w wyroku SK 31/14 stwierdził niezgodność między innymi art. 64 § 6 u.p.e.a. z prawem w zakresie, w jakim nie określa on maksymalnej wysokości tej opłaty;

2. przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj:

a/ art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 w zw. z art. 124 § 2 K.p.a. oraz w zw. z art. 18 u.p.e.a, poprzez nierozpoznanie sprawy w sposób wyczerpujący i wszechstronny, nierozważnie i nieuwzględnienie słusznego interesu skarżącej, niedostateczne wyjaśnienie podstaw i przesłanek utrzymania w mocy zaskarżonego postanowienia, przede wszystkim poprzez niewskazanie w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia okoliczności faktycznych świadczących o poziomie skomplikowania dokonanych czynności egzekucyjnych oraz o poniesionym nakładzie pracy organu egzekucyjnego, jak również nie uwzględnienie wytycznych, jakie dla możliwości zastosowania uznanego za niezgodny z prawem art. 64 § 6 u.p.e.a. ma wyrok SK 31/14;

b/ art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. w zw. z art. 7 § 2 u.p.e.a. i art. 29 § 2 pkt 2 u.p.e.a. poprzez brak podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, podczas gdy wobec posiadania dostępu do systemu w takich jak JPK, e-ORUS, Egapoltax, Poltax, w które standardowo wyposażone są organy egzekucyjne, organ przez prostą czynność materialnotechniczną mógł ustalić jeszcze przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego, że zobowiązany nie posiada majątku a tym samym naruszenie zasady odpowiedzialnego wszczynania i prowadzenia egzekucji wyrażonej w art. 29 § 2 pkt 1 u.p.e.a., której celem jest racjonalizowanie kosztów tak, aby postanowienie w sprawie kosztów nie było nacechowane chęcią uzyskania opłat egzekucyjnych;

c/ art. 107 § 3 K.p.a. w zw. z art. 126 K.p.a. w zw. z art. 64c § 7 u.p.e.a poprzez sporządzenie uzasadnienia, które nie koresponduje z treścią zarzutów, w szczególności poprzez brak odniesienia się do zasadności ustalenia wysokości opłaty manipulacyjnej w oparciu o wytyczne z wyroku Trybunału Konstytucyjnego, przy jednoczesnym nie uwzględnieniu konieczności uzależnienia wysokości przywołanych opłat od takich czynników jak: efektywność i skuteczność egzekucji, poziom skomplikowania poszczególnych czynności czy nakład pracy organu egzekucyjnego, a w konsekwencji naruszenie także art. 11 K.p.a. i obciążenie skarżącej rażąco wysoką kwotą kosztów bezskutecznej egzekucji niepoddającą się kontroli;

d/ art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. poprzez utrzymanie w mocy postanowienia wydanego z naruszeniem przepisów art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a., art. 80 K.p.a., art. 107 § 3 K.p.a. w zw. z art. 124 § 2 K.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a.

Skarżąca załączyła do skargi dokument Ocena skutków regulacji projektu ustawy o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw z 15 października 2018 r. na potwierdzenie okoliczności powołanych w skardze.

2.2 W uzasadnieniu skarżąca przywołała pogląd, zgodnie z którym, skoro niezgodne z Konstytucją jest pominięcie w kwestionowanych przepisach maksymalnej wysokości opłaty za dokonanie czynności egzekucyjnej czy maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, to należy przyjąć, że stosowanie tych przepisów w zgodzie z Konstytucją wymaga zrezygnowania z pobierania tych opłat. W przeciwnym wypadku ich maksymalna wysokość będzie niejednolicie ustalana przy każdorazowym pobieraniu opłaty, z pominięciem zobiektywizowanych kryteriów i w konsekwencji naruszających wskazane w wyroku Trybunału Konstytucyjnego wzorce konstytucyjne.

2.3 Skarżąca wskazała również, że we wniosku o wszczęcie postępowania egzekucyjnego, przeciwdziałając niecelowemu wszczęciu egzekucji, zgodnie z art. 29 § 2 pkt 2 u.p.e.a. zawnioskowała, aby przed przystąpieniem do egzekucji organ egzekucyjny zawiadomił wierzyciela o ustaleniach w przedmiocie dopuszczalności egzekucji w administracji. Organ egzekucyjny nie uprawdopodobnił, czy po przystąpieniu do egzekucji uzyskane zostaną kwoty przewyższające wydatki egzekucyjne.

3.1 W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje:

4.1 Stosownie do art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), dalej "ustawa p.p.s.a." sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Poruszając się w tak zakreślonych ramach kontroli zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia Sąd doszedł do przekonania, że skargę należy uwzględnić, ponieważ zaskarżone oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji naruszają prawo.

4.2 W sprawie poza sporem jest kwestia obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi. Wobec braku możliwości skutecznej egzekucji, naczelnik umorzył postępowanie egzekucyjne. Stwierdził, że w dalszym postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Powyższe oznacza brak możliwości ściągnięcia kosztów egzekucyjnych od zobowiązanego. Stosownie zaś do art. 64c § 4 u.p.e.a. jeżeli koszty egzekucyjne nie mogą być ściągnięte od zobowiązanego, pokrywa je wierzyciel. Koszty te stanowią konsekwencję stosowania przez organ egzekucyjny środków egzekucyjnych.

4.3 Zgodnie z treścią art. 64c § 1 u.p.e.a., do kosztów egzekucyjnych należą opłata egzekucyjna, opłata manipulacyjna i wydatki poniesione przez organ egzekucyjny. W przedmiotowej sprawie spór dotyczy opłaty manipulacyjnej. W ocenie skarżącej, organ nie wskazał podstaw do jej naliczenia w wysokości

2.632,60 zł. Nie wykazał, by taką kwotę uzasadniał stopień skomplikowania dokonanych czynności egzekucyjnych ani poniesiony nadkład pracy. Nie uwzględnił też wytycznych z wyroku Trybunału Konstytucyjnego SK 31/14.

Dyrektor podniósł zaś, że działał na podstawie obowiązujących przepisów prawa.

W ocenie Sądu, zarzuty skargi są uzasadnione.

4.4 Opłata manipulacyjna została uregulowana w treści art. 64 § 6 u.p.e.a., zgodnie z którego treścią organ egzekucyjny pobiera ją z tytułu zwrotu wydatków za czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych. Opłata wynosi 1% kwoty egzekwowanych należności pieniężnych objętych każdym tytułem wykonawczym, nie mniej niż 1 zł 40 gr. W podstawie obliczenia opłaty uwzględnia się również odsetki z tytułu niezapłacenia należności w terminie przypadające w dniu wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Jeżeli wysokość opłaty egzekucyjnej jest określona stosunkowo do egzekwowanej lub pobranej należności pieniężnej, w podstawie obliczenia opłaty uwzględnia się również odsetki z tytułu niezapłacenia należności w terminie przypadające w dniu podjęcia czynności egzekucyjnej lub sporządzenia dokumentu stanowiącego podstawę dokonania czynności egzekucyjnej (art. 64 § 7 u.p.e.a.).

Opłata manipulacyjna jest odrębną opłatą egzekucyjną, co oznacza, że jest pobierana niezależnie od innych opłat. Naliczana jest ona zawsze w początkowej fazie postępowania egzekucyjnego, wraz z wszczęciem egzekucji. Obowiązek jej uiszczenia powstaje z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego lub w przypadku gdy pierwszą dokonaną czynnością było zajęcie prawa majątkowego - wraz z powstaniem obowiązku uiszczenia opłaty za to zajęcie. Opłata manipulacyjna stanowi zwrot kosztów poniesionych przez organ egzekucyjny za wszelkie czynności manipulacyjne dokonane w toku egzekucji. Ustalana jest jednak w sposób niezwiązany z rzeczywistymi kosztami konkretnego postępowania egzekucyjnego. Jej wysokość określona została stosunkowo, jako określony procent od kwoty egzekwowanej należności.

4.5 Powołany wyżej przepis art. 64 § 6 u.p.e.a., regulujący instytucje opłaty manipulacyjnej, stał się przedmiotem rozpoznania Trybunału Konstytucyjnego w sprawie SK 31/14 (wyrok z 28 czerwca 2016 r.). Orzekł on, że przepis ten, w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji. W uzasadnieniu wyroku Trybunał wyjaśnił, że stosunkowe określanie wysokości opłaty manipulacyjnej z założenia powoduje, że ma ona charakter opłaty ryczałtowej - ponoszonej "za" wskazane w nich czynności, ale niezależnie od ich intensywności, rezultatów czy innych czynników, które mogłyby wpływać na ich wysokość. Kryterium ustalania jej wysokości nie jest więc co do zasady wartość konkretnych czynności czy świadczeń, które podlegają opłacie. Powoduje to, że wartość świadczenia organu egzekucyjnego nie zawsze odpowiada wysokości pobranej opłaty. W pewnych okolicznościach opłaty mogą być wyższe niż wartość uzyskanego świadczenia. Możliwa jest jednak również sytuacja odwrotna, gdy opłata jest znacznie niższa niż koszt świadczeń. Ustawa o egzekucji w administracji nie zakłada bowiem, że każde postępowanie egzekucyjne musi przynosić organowi egzekucyjnemu zysk. Uregulowanie wysokości opłat opiera się na założeniach szacunkowych, nie gwarantując zbilansowania się wpływów i wydatków w każdym jednostkowym wypadku.

Dalej Trybunał wyjaśnił, że nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych (procentowych) jako jednej z metod określania wysokości danin publicznych, także opłat. W tym sposobie określania wysokości danin publicznych, uwzględniając obiektywny wymiar danej opłaty, co do zasady nie bierze się pod uwagę sytuacji indywidualnego podmiotu, który te opłaty uiszcza. Stawki stosunkowe są obciążeniem proporcjonalnym do wysokości konkretnej kwoty podlegającej egzekucji. Tak określona wysokość opłaty egzekucyjnej może nie być w pełni adekwatna do nakładu pracy organu egzekucyjnego i stopnia skuteczności jego działań w konkretnej egzekucji. Jest to jednak sytuacja konstytucyjnie dopuszczalna. W tym zakresie ustawodawca ma bowiem znaczną swobodę regulacyjną. Z samej też istoty opłat wynika, że nie zawsze wiążą się one z ekwiwalentnym świadczeniem podmiotu publicznego.

Swoboda ustawodawcy określania wysokości opłat nie jest jednak nieograniczona. Problematyka wysokości opłat w egzekucji jest bowiem nierozerwalnie związana z zapewnieniem właściwej równowagi między interesem państwa, polegającym na otrzymaniu zwrotu wydatków za przeprowadzone postępowanie egzekucyjne, a ochroną podmiotów przed nadmiernym fiskalizmem państwa. Bez wątpienia wysokość i zasady pobierania tych opłat powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić finansowanie aparatu egzekucyjnego. Funkcja fiskalna opłat w egzekucji powinna polegać na uzyskaniu częściowego przynajmniej zwrotu kosztów funkcjonowania tego aparatu. Istotne jest jednak zachowanie przez ustawodawcę racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone. W przeciwnym razie rola tych opłat sprowadza się do swoistej kary z tytułu niewykonania określnego obowiązku, co jest niespójne z podstawowym celem postępowania egzekucyjnego, za który należy uznać wykonanie przez dłużnika ciążącego na nim obowiązku.

Trybunał stwierdził, że brak określenia górnej granicy opłaty manipulacyjnej powoduje, że w pewnych warunkach (w wypadku należności o znacznej wartości) następuje całkowite wręcz zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Opłaty te nie są wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, ale z perspektywy dłużnika stają się jedynie dodatkową sankcją pieniężną. Mechanizm ustalania opłaty stosunkowej z wyznaczoną górną jej granicą chroni przed tego typu sytuacjami. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu limituje kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością.

Brak określenia górnej granicy opłaty manipulacyjnej prowadzi do tego, że staje się ona - z punktu widzenia organu egzekucyjnego formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. W ujęciu materialnym stają się więc obciążeniem podatkowym.

Trybunał uznał, że regulacja zawarte w omawianej normie prawnej jest nieadekwatna do podstawowego celu postępowania egzekucyjnego. Ze względu na brak określenia maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, opłata ta realizuje w nadmiernym stopniu funkcję represyjną. Ponadto może zniechęcać dłużników do dobrowolnego, choć spóźnionego - skoro sprawa dojrzała do egzekucji - regulowania zobowiązań. Opłata manipulacyjna zostanie bowiem pobrana bez względu na spełnienie świadczenia i umorzenie postępowania. Staje się tym samym dla osoby, która spełniła dobrowolnie świadczenie, swoistą karą finansową, co musi zostać uznane za sprzeczne z zasadą zakazu nadmiernej ingerencji.

Ponadto Trybunał zauważył, że opłata manipulacyjna stanowi procent od należności egzekwowanej, ale nie jest to koszt faktycznie poniesiony w egzekucji. Zgodnie z art. 64b u.p.e.a. organ egzekucyjny ma prawo do zwrotu od zobowiązanego rzeczywistych wydatków poniesionych w toku prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Chodzi o określone kwoty, jakie wydatkował organ egzekucyjny ze swoich środków w związku z podejmowanymi czynnościami egzekucyjnymi. Toteż jeśli w toku postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny poniesie konkretne wydatki, to - w zakresie określonym ustawą - może otrzymać od zobowiązanego ich zwrot. Nawet więc w sytuacji określenia górnej granicy opłaty manipulacyjnej oraz obniżenia stawek za opłatę manipulacyjną w razie umorzenia postępowania w związku z wywiązaniem się dłużnika ze zobowiązania - organ egzekucyjny nie poniesie strat.

4.6 Podkreślić należy, że wyrok Trybunału nie wyeliminował w całości z porządku prawnego przepisu art. 64 § 6 u.p.e.a. W konsekwencji, co do zasady istnieje nadal podstawa prawna do orzekania o wysokości kosztów egzekucyjnych na podstawie tego przepisu, z zastosowaniem procentowego sposobu obliczania opłaty manipulacyjnej w odniesieniu do kwoty egzekwowanych należności. W związku z tym organ obowiązany był zastosować te przepisy, co uczynił. Jednakże orzekanie w zgodzie z literą prawa nie oznacza, że nastąpiło ono poprawnie. Powołany bowiem wyrok Trybunału Konstytucyjnego zmienił normatywną treść przepisu art. 64 § 6 u.p.e.a., derogując go w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej. Dopóki zatem ustawodawca w uwzględnieniu orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego nie określi maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, organy stosujące prawo muszą tak określać wysokość kosztów egzekucyjnych, aby nie można było zarzucić im naruszenia standardów określonych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego.

4.7 Odnosząc powyższe do rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, że określając kwotę opłaty manipulacyjnej objętej wprost wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego, organ w niewielkim stopniu odniósł się do kwestii adekwatności wysokości ustalonych kosztów egzekucyjnych względem poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny, nakładu pracy przy ich wykonywaniu jak i stopnia efektywności egzekucji. Co do pierwszego z czynników, tj. stopnia skomplikowania czynności podejmowanych przez organ, obowiązkiem organu było ustalić je obiektywnie. Analiza przeprowadzona w sposób poprawny wymagała natomiast odpowiedzi na pytanie, jak złożone były czynności podjęte w tej konkretnej sprawie, na gruncie postępowania egzekucyjnego prowadzonego z jednego rachunku bankowego. Pomocniczym w tym aspekcie było kolejne kryterium, tj. nakład pracy poniesiony z związku z egzekwowaniem należności. Organ wymienił podjęte czynności, ale uczynił to w sposób ogólnikowy. Wskazał, że dokonał próby zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego, wygenerował informacje na temat spółki z systemów (WRO-System, CEPIK, Serwis Ksiąg Wieczystych) i skierował zapytanie do Komendy Miejskiej Policji. Podał również, że tytuł wykonawczy był czterokrotnie przydzielany do służby poborcy. Z akt sprawy wynika ponadto, że organ sprawdzał zobowiązany podmiot także w systemach Ognivo i KONTROLA, wystosował trzy pisma do innych podmiotów, oraz jednym pismem wystąpił do wierzyciela o wskazanie majątku spółki.

Doświadczenie życiowe wskazuje, że powyższe czynności nie były ani skomplikowane ani pracochłonne. Nie można tracić z pola widzenia, że sprawa dotyczy egzekucji z rachunku bankowego, w związku z czym poziom złożoności sprawy był znikomy a nakład pracy niewielki. Okoliczność, że w efekcie podjętych czynności nie wyegzekwowano żadnej kwoty spowodowała brak konieczności podejmowania przez organ kolejnych czynności, związanych z przekazaniem tych środków wierzycielowi.

Organ nie ocenił podjętych czynności w powyższym kontekście. Zaniechanie to powoduje, że powstaje uzasadniona wątpliwość czy ustalone koszty egzekucyjne przystają do wzorców konstytucyjnych wynikających z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP, w zakresie których to przepisów wypowiedział się Trybunał Konstytucyjny.

4.8 Wymaga przypomnienia, że wyrażona w art. 8 K.p.a. zasada proporcjonalności nakazuje podejmowanie przez administrację działań proporcjonalnych do zamierzonego celu. Nie powinny być zatem nakładane na stronę obowiązki niewspółmierne do celu, który miałby być osiągnięty dzięki ich nałożeniu. Zdaniem Sądu, określenie należnych kosztów na poziomie kwoty 2.632,60 zł narusza wspomnianą zasadę. W tym miejscu wymaga również wskazania, że zgodnie z art. 1 pkt 19 ustawy z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r. poz.1553), artykuł 64 § 1 u.p.e.a. przyjmie brzmienie, zgodnie z którym organ egzekucyjny pobiera opłatę manipulacyjną za wszczęcie postępowania egzekucyjnego dotyczącego należności pieniężnej. Opłata manipulacyjna wynosi 40 zł, a w przypadku wszczęcia egzekucji administracyjnej opłata ulega podwyższeniu i wynosi 100 zł. Oczywiście należy zgodzić się z organem, że obowiązany jest orzekać na podstawie obowiązujących przepisów, a ustawa zmieniająca ma wejść w życie dopiero po upływie 18 miesięcy od dnia ogłoszenia. W przedmiotowej sprawie nie można jednak tracić z pola widzenia wysokości opłaty manipulacyjnej, jaką ta ustawa przewiduje. Po pierwsze, odstąpiono od procentowego sposobu naliczania tej opłaty od wysokości dochodzonego obowiązku. Po drugie, przyjęto dwie kwotowe stawki tej opłaty: 40 zł i 100 zł. Widoczna jest zatem ogromna dysproporcja pomiędzy wysokością opłaty manipulacyjnej orzeczonej w przedmiotowej sprawie a wysokością opłaty, jaka będzie mogła być orzekana na podstawie nowych przepisów. To z kolei stanowi poparcie dla argumentu o naruszeniu przez organ zasady proporcjonalności.

4.9 Podsumowując, należy zarzucić organowi, że zastosował przepis art. 64 § 6 u.p.e.a. w jego literalnym brzmieniu, gdy tymczasem powinien go wyłożyć w sposób zgodny z tezami wynikającymi z wyroku Trybunału Konstytucyjnego, jak i z brzmieniem tego przepisu w znowelizowanej wersji. Doprowadziło to do tego, że nie zbadał w sposób dostateczny, czy zachowana została racjonalna zależność pomiędzy wysokością kosztów egzekucyjnych a czynnościami organu, za które zostały naliczone. To czyni zasadnymi zarzuty skargi naruszenia tego przepisu. Organ uchybił również zasadom i obowiązkom wynikającym z podniesionych w skardze przepisów: zasadzie prawdy obiektywnej (art. 7 K.p.a.) i zasadzie pogłębiania zaufania obywateli (art. 8 K.p.a.). Uchybienia te spowodowały, że uzasadnienie postanowienia nie spełnia wymogów z przepisów art. 124 § 2 w zw. z art. 126 i art. 107 § 3 K.p.a.

4.10 Słuszny jest też zarzut skargi polegający na naruszeniu przez organ art. 29 § 2 pkt 2 u.p.e.a. Przepis ten stanowi, że organ egzekucyjny nie przystępuje do egzekucji i zawiadamia wierzyciela o przyczynach nieprzystąpienia do egzekucji, jeżeli organ egzekucyjny uprawdopodobni, że nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. W piśmie z 7 czerwca 2017 r. skarżąca, jako wierzyciel zawnioskowała, aby przed przystąpieniem do egzekucji organ egzekucyjny zawiadomił ją o ustaleniach w przedmiocie dopuszczalności egzekucji w administracji. Z akt sprawy nie wynika natomiast, by takie czynności organ egzekucyjny powziął przed sporządzeniem zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego. W związku z tym uzasadniony jest zarzut skargi, że wbrew obowiązkowi wynikającemu z treści art. 29 § 2 pkt 2 u.p.e.a., organ egzekucyjny nie uprawdopodobnił, czy po przystąpieniu do egzekucji uzyskane zostaną kwoty przewyższające wydatki egzekucyjne. Zaniechanie to spowodowało wygenerowanie kosztów, które mogłyby nie powstać, gdyby organ w sposób prawidłowy podjął wnioskowane przez wierzyciela czynności.

4.11 Rozpatrując sprawę ponownie organ uwzględni ocenę prawną zawartą w niniejszym wyroku. Miarkując wysokość kosztów egzekucyjnych ustali taką ich wysokość, jaka jest adekwatna - w znaczeniu wskazanym przez Trybunał Konstytucyjny - do poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny i nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych, a także ustali czy pozostaje w związku z efektywnością egzekucji. Powyższe uczyni mając na uwadze również wysokość opłaty manipulacyjnej przewidzianej ustawą nowelizującą.

4.12 W związku z tym Sąd uchylił postanowienia na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. oraz art. 135 p.p.s.a.

Orzeczenie o kosztach uzasadnia przepis art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. Na koszty postępowania w kwocie 597 zł złożyły się: uiszczony wpis od skargi w wysokości 100 zł oraz koszty zastępstwa procesowego w wysokości 480 zł obliczone na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c/ rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 265).