Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt II SA/Wr 496/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2010-11-26 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6169 Inne o symbolu podstawowym  616
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 28
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Zygmunt Wiśniewski Sędziowie: Sędzia WSA Mieczysław Górkiewicz Sędzia NSA Andrzej Wawrzyniak (spr.) Protokolant: Asystent sędziego Katarzyna Grott po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 26 listopada 2010 r. sprawy ze skargi W. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności aktu nadania I. uchyla decyzje I i II instancji; II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana; III. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. na rzecz strony skarżącej kwotę 200,00 zł (dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Aktem nadania Powiatowej Komisji Osadnictwa Rolnego w Dz. z dnia [...] r. nr [...] nadano J. P. gospodarstwo położone w gromadzie P., gmina O., składające się z ok. 2 ha użytków rolnych, domu mieszkalnego, chlewa i szopy.

Orzeczeniem z dnia [...] r. Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Dz. dokonało sprostowania wydanego w dniu [...] r. aktu nadania nr [...] w ten sposób, że: "obszar wynosi około 1 ha oraz ½ domu mieszkalnego nr[...] , ½ chlewu, ½ szopy, siedlisko wspólnota".

Aktem nadania Powiatowej Komisji Ziemskiej w Dz. z dnia [...] r. nr [...] nadano J. K. gospodarstwo rolne w gromadzie P. D. [...] , obejmujące ok. 0,5 ha użytków rolnych, ½ domu mieszkalnego nr [...] , ½ chlewu i ½ szopy.

Decyzją z dnia [...] r. Wojewoda , na wniosek skarżącego W. P., stwierdził nieważność orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Dz. z dnia [...] r.

Wnioskiem z dnia [...] r. W. P. wystąpił o stwierdzenie nieważności aktu nadania Powiatowej Komisji Ziemskiej w Dz.z dnia [...] r. nr[...].

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. stwierdziło nieważność wyżej wymienionego aktu nadania z dnia [...]r.

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., po rozpatrzeniu wniosku J. K. o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymało w mocy decyzję własną z dnia [...]r.

Wyrokiem z dnia 2 stycznia 2007 r. sygn. akt II SA/Wr 588/06 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, po rozpatrzeniu skargi J.K. na powyższą decyzję, uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] r. i poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] r.

Wyrokiem z dnia 18 czerwca 2008 r. sygn. akt II OSK 668/07 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną W.P. od powyższego wyroku z dnia [...] r.

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. umorzyło postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności aktu nadania nr [...] z dnia [...] r. Powiatowej Komisji Ziemskiej w Dz.

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., po rozpatrzeniu wniosku W. P. o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymało w mocy decyzję własną z dnia [...] r.

Wyrokiem z dnia 25 czerwca 2009 r. sygn. akt II SA/Wr 46/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, po rozpatrzeniu skargi W. P. na powyższą decyzję, uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] r. i poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] r.

Decyzją z dnia [...] r. nr[...] , podjętą na podstawie art. 105 § 1 kpa, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. – po rozpatrzeniu wniosku W. P. – umorzyło postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności aktu nadania nr [...] z dnia [...] r. Powiatowej Komisji Ziemskiej w Dz.

W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia Samorządowe Kolegium Odwoławcze przedstawiwszy dotychczasowy przebieg postępowania i stwierdzając, że W.P. nie jest stroną w rozumieniu art. 28 kpa, podniosło, iż W. P. swój interes prawny wywodzi z faktu, że jako spadkobierca swego ojca – J. P. przejął roszczenia o naprawienie szkody wynikającej z częściowego jego wywłaszczenia z gospodarstwa w P. D. [...] wskutek wydania na tę samą nieruchomość drugiego aktu nadania na rzecz J. K. Podkreślając, że przymiot strony – zgodnie z art. 28 kpa – musi wynikać z konkretnej normy prawa materialnego, przy czym interes prawny wyrażać się winien w możliwości zastosowania normy prawa materialnego w konkretnej sytuacji danego podmiotu prawnego, Kolegium wywodziło, że nie jest stroną postępowania o stwierdzenie nieważności aktu nadania osoba zainteresowana uzyskaniem odszkodowania za grunt nadany tym aktem. Podało przy tym, że sprawa działki siedliskowej została rozstrzygnięta wyrokiem Sądu Rejonowego w Dz. z dnia [...] r. sygn. akt I C 126/04 w sprawie o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym oraz że umową sprzedaży z dnia [...] r. W. P. zbył działkę siedliskową na rzecz córki A. P., natomiast na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w Dz. z dnia [...] r. sygn. akt I Ns 204/06 J.K. nabył z dniem [...] r. udział [...] części we współwłasności działki zabudowanej położonej w P.G., dla której Sąd Rejonowy w Dz. VI Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą Kw nr[...].

Samorządowe Kolegium stwierdzając, że W. P. zainteresowany jest stwierdzeniem nieważności aktu nadania J. K., bowiem jak twierdzi mógłby wówczas domagać się odszkodowania za utracony przez jego ojca 1 ha gruntów rolnych, wywiodło, że W. P. będąc zainteresowany uzyskaniem odszkodowania z tytułu stwierdzenia nieważności przedmiotowego aktu nadania nie jest stroną postępowania o stwierdzenie jego nieważności, gdyż zdarzenia przyszłe, a w pewnym sensie także niepewne, nie mogą stanowić o interesie prawnym, a jedynie o interesie faktycznym, który nie daje uprawnień strony. Zdaniem organu, interesu prawnego W. P. nie można wywieść z żadnego przepisu prawa materialnego, w szczególności z przepisów dekretu z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych (Dz.U. Nr 46, poz. 340), który stanowił podstawę prawną kwestionowanego aktu nadania.

Wskazując na powyższe Samorządowe Kolegium Odwoławcze umorzyło postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności aktu nadania z dnia [...] r. nr [...] jako bezprzedmiotowe.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy W. P. zarzucił powyższej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. naruszenie:

- art. 28 kpa – poprzez błędne uznanie, iż jako spadkobierca strony (jego ojca J.P.), w którego zakres własności bezpośrednio ingerowała decyzja administracyjna stanowiąca przedmiot postępowania, nie wykazał interesu prawnego w stwierdzeniu nieważności decyzji, w sytuacji gdy interes prawny w postaci prawa własności jego ojca został naruszony aktem nadania z dnia [...] r. zmniejszającym powierzchnię przyznanego mu wcześniejszym aktem nadania z dnia [...] r. gospodarstwa rolnego o połowę, co jednoznacznie naruszało zakaz wyrażony w art. 7 ust. 1 i 2 dekretu z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych, przez co ze wskazanych konkretnych przepisów prawa materialnego wynika jego interes prawny strony;

- art. 6 i 7 kpa – "w zakresie obowiązku działania przez organ administracyjny na podstawie przepisów prawa i na straży praworządności poprzez podejrzenie poświadczenia nieprawdy przez organ administracyjny polegające na wskazaniu daty wydania decyzji jako [...] r., w sytuacji gdy w piśmie z tego samego dnia sygn. [...] Prezes Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. poinformował" go, iż postępowanie jest w toku, a decyzja dopiero ma być sporządzona w terminie do [...] r.;

- art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) oraz art. 77 § 1 kpa – poprzez niewykonanie przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wiążących go wskazań co do dalszego postępowania określonych w uzasadnieniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 25 czerwca 2009 r. sygn. akt II SA/Wr 46/09 nakazujących wyjaśnienie pełnych przesłanek, którymi kierował się organ wydający decyzję, dokładną analizę stanu faktycznego sprawy, ustosunkowanie się do wszystkich zarzutów podnoszonych przez skarżącego we wcześniejszych wnioskach;

- art. 7 kpa – poprzez zaniechanie przez organ administracyjny wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, w szczególności poprzez brak ustosunkowania się do okoliczności powołanych przez skarżącego w toku postępowania, zwłaszcza we wcześniejszym wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy oraz w jego piśmie z dnia [...] r.;

- art. 7 i 104 § 2 kpa – poprzez zaniechanie przez organ administracyjny wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, w szczególności poprzez brak rozstrzygnięcia organu administracyjnego w wydanej decyzji załatwiającej sprawę całości w przedmiocie wniosku skarżącego z dnia [...] r. o uchylenie decyzji ostatecznej – aktu nadania J. K. w trybie art. 154 § 1 kpa;

- art. 77 § 1 kpa – poprzez zaniechanie dokonania oceny całości zebranego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności okoliczności wynikających z pisma skarżącego z dnia [...] r.;

- art. 10 § 1 kpa – poprzez uniemożliwienie skarżącemu jako stronie postępowania wypowiedzenie się co do zebranych dowodów, materiałów i zgłoszonych żądań.

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., po rozpatrzeniu powyższego wniosku W. P. o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymało w mocy decyzję własną z dnia [...] r.

W uzasadnieniu tej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło, że jest bezsporne, iż w rozpoznawanej sprawie fundamentalne znaczenie ma rozważenie, czy wnioskodawca W. P. – składając wniosek o stwierdzenie nieważności aktu nadania z dnia [...] r. nr [...] wydanego przez Powiatową Komisję Ziemską w Dz., którym nadano J. K. gospodarstwo rolne położone w P. D.[...], składające się z 0,5 ha użytków rolnych, ½ chlewa, ½ szopy i ½ domu mieszkalnego – jest strona tego postępowania administracyjnego.

Podzielając pogląd wyrażony w decyzji z dnia [...] r. nr[...] , iż przepisem rozstrzygającym o tym, kto może być stroną postępowania administracyjnego jest przepis art. 28 kpa, Kolegium stwierdziło, że rozważyć należy, czy W. P. jest stroną postępowania nadzwyczajnego, jakim jest postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej. Zgodnie bowiem z utrwalonym orzecznictwem administracyjnym w sprawie o stwierdzenie nieważności decyzji stroną jest nie tylko strona postępowania zwykłego, ale też każdy czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczyć mogą skutki stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej.

Organ zaznaczył, że skutkiem decyzji wydanej w trybie art. 156 kpa jest okoliczność polegająca na wyeliminowaniu z obrotu prawnego decyzji administracyjnej będącej przedmiotem tego postępowania na zasadzie ex tunc, czyli wstecz, tak jakby decyzja nigdy nie była wydana.

Wskazując na powyższe organ administracyjny wywodził, że aby W.P. mógł zostać uznany za stronę postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji – aktu nadania nr [...] z dnia [...] r., musi legitymować się interesem prawnym wynikającym z przepisów prawa materialnego – dekretu z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych lub też ze skutków wynikających ze stwierdzenia nieważności decyzji. Podzielono przy tym pogląd wyrażony w decyzji z dnia [...] r., że interes prawny, o którym mowa w art. 28 kpa, musi wynikać z konkretnej normy prawa materialnego i wyrażać się winien w możliwości zastosowania normy prawnej w konkretnej sytuacji danego podmiotu prawnego. Podzielono nadto stanowisko zawarte w decyzji z dnia [...] r., że interesu prawnego W. P. nie można wywieść z zapisów dekretu z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych.

Przywołując następnie art. 2 i art. 5 tego dekretu oraz wskazując, że W.P. wywodzi swój interes prawny z art. 7 cytowanego dekretu, Kolegium Odwoławcze podało, że zakaz zmiany granic gospodarstwa rolnego po wydaniu aktu nadania odnosi się do aktów nadania wydanych w trybie dekretu z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych, a stosownie do zapisów dekretu z dnia 6 września 1946 r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańska, który stanowił podstawę prawną wydania J. P. aktu nadania z dnia [...] r., w myśl art. 31, przeniesienie prawa własności nadanego gospodarstwa (działki) na nabywcę następuje w drodze orzeczenia, zwanego orzeczeniem o wykonaniu aktu nadania. Tymczasem w aktach sprawy brak jest orzeczenia o wykonaniu aktu nadania z dnia [...] r., wydanego na rzecz J. P., a jest to dokument niezbędny do przeniesienia własności gospodarstwa rolnego, opisanego w tym akcie nadania.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło, że w przedmiotowej sprawie istotne znaczenie będzie miał art. 10 dekretu z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych, który stanowi, że w sprawach osadnictwa rolnego na obszarze Ziem Odzyskanych, nie unormowanych przepisami wyżej wymienionego dekretu, stosuje się przepisy dekretu z dnia 6 września 1946 r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańska z tym, że osoba, która po dniu wejścia w życie niniejszego dekretu otrzyma akt nadania, staje się właścicielem tego gospodarstwa na zasadach niniejszego dekretu, a w myśl art. 27 tego dekretu prawa wynikające z aktu nadania mają charakter osobisty, są niezbywalne i nie dziedziczne.

W opinii Samorządowego Kolegium Odwoławczego, zasada ta będzie miała zastosowanie do praw wynikających z aktu nadania z dnia [...]r., wydanego na rzecz J.P. i należy ją odnieść również do praw wynikających z aktu nadania wydanego dla J. K.

Zdaniem Kolegium, wobec tych okoliczności, wnioskodawca nie może wywodzić swojego interesu prawnego z norm dekretu z dnia 6 września 1946 r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańska, czy też z dekretu z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych, bowiem prawa J.P. są osobiste i nie przechodzą na następców prawnych.

Powołując się na pisma z dnia [...] r. Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Dz. oraz z dnia [...] r. Wojewódzkiej Rady Narodowej we W. organ administracyjny stwierdził, że potwierdzają one, iż J. K. był posiadaczem gospodarstwa, natomiast w ocenie Kolegium nie mogą mieć wpływu na istnienie interesu prawnego po stronie W. P.

Podzielając pogląd wyrażony w decyzji z dnia [...] r., iż zdarzenia przyszłe, a w pewnym sensie także niepewne, nie mogą stanowić o interesie prawnym, a jedynie o interesie faktycznym, który nie daje uprawnień strony (tak wyrok WSA w Warszawie z dnia 6 listopada 2009 r. I SA/Wa 1008/09 – LEX nr 531588) oraz powołując się na art. 157 kpa, Samorządowe Kolegium wywiodło, że w przypadku, gdy organ po wszczęciu postępowania w sprawie o stwierdzenie nieważności uzna, iż pochopnie został nadany wnioskodawcy status strony w postępowaniu o stwierdzenie nieważności, to zobligowany jest umorzyć postępowanie i dlatego orzekło jak wyżej.

Na powyższą decyzję W. P. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu.

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie na jego rzecz poniesionych kosztów postępowania sądowego, zarzucając naruszenie:

1. prawa materialnego – art. 7 ust. 1 i 2 dekretu z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych – poprzez błędne uznanie przez organ administracyjny, iż przepis ten odnosi się wyłącznie do aktów nadania wydanych osadnikom na podstawie dekretu z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych, nie ma natomiast zastosowania do wcześniej wydanych aktów nadania na podstawie dekretu z dnia 6 września 1946 r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańska (Dz.U. Nr 49, poz. 279 z późn. zm.), podczas gdy z treści art. 5 ust. 2 cytowanego dekretu z dnia 6 września 1951 r. wynika, że akty nadania wydane przed dniem 6 września 1951 r. są tożsame z aktami nadania wydawanymi na podstawie tego dekretu, przez co dekret z dnia 6 września 1951 r. ma również zastosowanie do aktów nadania wydanych na podstawie dekretu z dnia 6 września 1946 r.;

2. przepisu postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy – art. 28 kpa – poprzez błędne uznanie, iż W. P. jako spadkobierca strony (jego ojca J. P.), w którego zakres własności bezpośrednio ingerowała decyzja administracyjna stanowiąca przedmiot postępowania, nie wykazał interesu prawnego w stwierdzeniu nieważności decyzji, w sytuacji gdy interes prawny w postaci prawa własności jego ojca został naruszony aktem nadania z dnia [...] r. zmniejszającym powierzchnię przyznanego mu wcześniejszym aktem nadania z dnia [...] r. gospodarstwa rolnego o połowę, co jednoznacznie naruszało zakaz wyrażony w art. 7 ust. 1 i 2 dekretu z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych, jak i naruszało istotę tegoż dekretu określoną w tytule i preambule aktu prawnego wskazujących na ochronę własności chłopskiej na obszarze Ziem Odzyskanych przed wypaczeniami w wykonywaniu przepisów o osadnictwie rolniczym, ponadto w sytuacji, gdy interes prawny wynika również z możliwości dochodzenia roszczeń w trybie art. 417 § 1 i § 2 oraz art. 417¹ § 2 kc w razie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej;

3. przepisu postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy – art. 107 § 3 kpa – poprzez niepełne i wewnętrznie sprzeczne uzasadnienie faktyczne i prawne zaskarżonej decyzji

- w zakresie wzajemnie wykluczających się ustaleń organu administracyjnego polegających na wskazaniu, iż w odniesieniu do aktu nadania J. P. nr [...] z dnia [...] r. wydane zostały decyzje o jego wykonaniu z dnia [...] r. nr [...] oraz z dnia [...] r. nr [...] z jednoczesnym stwierdzeniem w części uzasadnienia prawnego decyzji, że wobec wskazanego aktu nadania J. P. z dnia [...] r. brak jest orzeczenia o jego wykonaniu, wskutek czego rozstrzygnięcie prawne nie znajduje oparcia w ustaleniach faktycznych we wskazanym zakresie,

- w zakresie braku uzasadnienia prawnego dla rozstrzygnięcia organu wskazującego, iż art. 7 ust. 1 i 2 dekretu z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych odnosi się wyłącznie do aktów nadania na podstawie dekretu z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych, nie ma natomiast zastosowania do wcześniej wydanych aktów nadania na podstawie dekretu z dnia 6 września 1946 r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańska.

W uzasadnieniu skargi W. P. rozwijając powyższe zarzuty powoływał się na orzecznictwo sądowoadministracyjne wywodząc, ze wnioski wyciągane przez organ administracyjny są błędne. Zarzucił, że równie błędne wnioski organ wyciągnął z pism z dnia [...] r. Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Dz. oraz z dnia [...] r. Wojewódzkiej Rady Narodowej we W. stwierdzając, iż J. K. był posiadaczem gospodarstwa. Zdaniem skarżącego, tego rodzaju stwierdzenie w żaden sposób nie wynika z przytocznych pism, a z ich treści można co najwyżej wnioskować, że J. K. był współposiadaczem zależnym (najemcą – lokatorem) i to w [...] r. Natomiast dla istoty sprawy znaczenie ma rozstrzygnięcie, czy był posiadaczem samoistnym w dniu [...] r. (dzień wejścia w życie dekretu z dnia [...]r.), gdyż tylko wtedy mógł być uwłaszczony na podstawie tegoż dekretu i aktu nadania. Ustalenie zatem, iż J. K. był posiadaczem gospodarstwa bez określenia okresu posiadania nie pozwala na wyjaśnienie motywów organu administracyjnego wskazujących na ustalenie, czy J. K. spełniał lub nie warunki uwłaszczenia określone w dekrecie z 1951 r., a tym samym, czy jego akt nadania został wydany z rażącym naruszeniem prawa.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wniosło o jej oddalenie. Podtrzymało zaskarżoną decyzję i argumenty zawarte w jej uzasadnieniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne właściwe są do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez Sąd, następuje tylko w przypadku istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy (art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.).

W niniejszej sprawie takie wady i uchybienia występują. Skarga zatem zasługiwała na uwzględnienie.

Decydujące znaczenie dla rozstrzygnięcia tej sprawy ma to, czy skarżącemu W. P. przysługiwał status strony w sprawie stwierdzenia nieważności aktu nadania z dnia [...] r. nr [...]wydanego przez Powiatową Komisję Ziemską w Dz., którym nadano J. K. gospodarstwo rolne położone w P. D. [...], składające się z 0,5 ha użytków rolnych, ½ chlewa, ½ szopy i ½ domu mieszkalnego.

Mając na uwadze, że przedmiotowa sprawa dwukrotnie już była rozpatrywana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, który w sprawie tej wydał wyroki z dnia 2 stycznia 2007 r. sygn. akt II SA/Wr 588/06 i z dnia 25 czerwca 2009 r. sygn. akt II SA/Wr 46/09, a zatem – stosownie do art. 153 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w tych wyrokach wiążą w sprawie sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia, stwierdzić należy, że – jak podkreślono w motywach wyroku z dnia 25 czerwca 2009 r. sygn. akt II SA/Wr 46/09, którym uchylono decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] r. i poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] r., zapadłe w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności aktu nadania z dnia [...] r. nr [...] – w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 2 stycznia 2007 r. sygn. akt II SA/Wr 588/06 sąd nie przesądził o braku interesu prawnego strony, a jedynie zauważył, iż status strony został przyznany W. P. w sposób zbyt dowolny. Powyższe obligowało więc Kolegium do ponownego rozpoznania zasadności przyznania skarżącemu statusu strony. Organ winien zatem rozważyć także podniesione przez skarżącego argumenty. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu przywołał przy tym orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 września 2000 r. sygn. akt IV SA 2328/99 podnoszące, że stronami w sprawie o stwierdzenie nieważności są nie tylko strony postępowania trybu zwykłego, lecz także osoby, których interesu prawnego lub obowiązku mogą dotyczyć skutki stwierdzenia nieważności decyzji. Stwierdzenie nieważności aktu nadania – jak podniósł skarżący i co zaznaczył Wojewódzki Sąd Administracyjny – uprawnia do dochodzenia roszczeń odszkodowawczych na podstawie art. 417 § 1 i 2 oraz art. 417¹ § 2 kc. Sąd podkreślił ponadto, że stosownie do art. 77 § 1 kpa organ administracji jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, co dopiero umożliwia realizację zasady prawdy obiektywnej, która obliguje organ do wyczerpującego zbadania wszystkich zaistniałych w sprawie okoliczności mających znaczenie dla sprawy. Podnosząc następnie, że w wydanej decyzji administracyjnej uznano J. K. za stronę postępowania w oparciu o stwierdzenie wskazujące, iż jego prawa wynikają z możliwości dochodzenia roszczeń w razie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej na podstawie art. 160 kpa, w sytuacji gdy przepis ten został uchylony, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w motywach omawianego wyroku konkludując podał, że zaskarżona decyzja i decyzją ją poprzedzająca zostały wydane z naruszeniem regulacji prawnych i zasadnym jest ich uchylenie. Nie mogą bowiem ostać się w obrocie prawnym decyzje, w których z jednej strony legitymacja procesowa jednemu z podmiotów została przyznana w oparciu o derogowany przepis prawa, z drugiej zaś strony organ nie dopełnił ciążących na nim obowiązków zbadania zasadności odmowy przyznania tejże legitymacji innej osobie. Wobec powyższego doszło do naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

Ponownie rozpatrując niniejszą sprawę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. w niewystarczającym stopniu jednak uwzględniło powyższe uwagi i wskazania Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu zawarte w wyroku z dnia 25 czerwca 2009 r. sygn. akt II SA/Wr 46/09.

Zauważyć przede wszystkim wypada, że problematyka możności uznania spadkobierców osób, wobec których wydawano akty nadania na podstawie przepisów dekretu z dnia 6 września 1946 r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańska (Dz.U. Nr 49, poz. 279 z późn. zm.) oraz dekretu z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych (Dz.U. Nr 46, poz. 340 z późn. zm.), za strony w postępowaniach prowadzonych w sprawach stwierdzenia nieważności aktu nadania bądź orzeczenia o wykonaniu aktu nadania, wielokrotnie była przedmiotem orzecznictwa sądowoadministracyjnego (por. np. wyroki NSA z dnia 30 września 2010 r. sygn. akt II OSK 1417/09; z dnia 22 kwietnia 2010 r. sygn. akt II OSK 99/09; z dnia 24 września 2009 r. sygn. akt II OSK 1440/08; z dnia 7 lipca 2009 r. sygn. akt II OSK 1101/08; z dnia 19 czerwca 2009 r. sygn. akt II OSK 1007/08; z dnia 11 maja 2009 r. sygn. akt II OSK 741/08).

Jak trafnie podkreślano w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, przedmiotem dziedziczenia są nie tylko prawa rzeczowe. Po myśli art.922 § 1 i 2 kodeksu cywilnego, który pośrednio definiuje instytucje prawne spadku i dziedziczenia, należące do spadku prawa i obowiązki zmarłego z chwilą jego śmierci przechodzą na spadkobierców, przy czym nie mieszczą się wśród nich te prawa i obowiązki, które ściśle są związane z jego osobą oraz te, które przechodzą na inne osoby niezależnie od tego, czy są one spadkobiercami. Wedle poglądów doktryny i praktyki (p. Komentarz do kodeksu cywilnego księga czwarta spadki E. Skowrońskiej, Warszawa 1995 r., str. 10-16 oraz cytowane tam orzecznictwo) do spadku zalicza się oprócz praw rzeczowych m.in. prawa i obowiązki z bezpodstawnego wzbogacenia, roszczenia i obowiązki odszkodowawcze, prawa i obowiązki wynikające z niektórych umów. Do spadku należą także pewne uprawnienia, w tym przykładowo prawo uchylenia się od skutków prawnych oświadczenia woli, prawo odkupu, prawo pierwokupu, jak też prawa i obowiązki wynikające ze stosunków prawnych, w jakich uczestniczył spadkodawca, bo spadkobierca wstępuje w stosunki majątkowe spadkodawcy i w jego sytuacje prawne (tak J. S. Piątowski w: System prawa cywilnego Tom IV Prawo spadkowe, Wyd. PAN 1986 r., str. 65-66). Mimo, iż chodzi tu generalnie o prawa i obowiązki oraz stosunki, które mają charakter cywilnoprawny (op. cit., str.48), to jednak skoro wspomniana wyżej sytuacja prawna dotyka m.in. skutków cywilnoprawnych zaszłości zdziałanych z udziałem spadkodawcy, to nawet wówczas, gdy należą one co do zasady do sfery prawa administracyjnego, bądź gdy wyłącznie za pomocą środków w tej gałęzi prawa przewidzianych możliwa jest ich naprawa, chybione byłoby wyłączanie ich ze spadku (przynajmniej jako przesłanki rozstrzygnięcia spornego w sprawie zagadnienia). Poza tym przywołane powyżej akty administracyjne ukształtowały podlegającą dziedziczeniu masę spadkową, która przeszła na następców prawnych. Niepodobna twierdzić, aby uprawnienie do ustalenia składu majątku (spadkowego) ograniczone miałoby być do osoby żyjącego właściciela (spadkodawcy), a więc tylko inter vivos. Uprawnienie to powinno służyć jego następcom, bez względu na to na gruncie jakiej gałęzi prawa jest to możliwe. I nie chodzi tu o ochronę dziedziczenia w ujęciu cywilistycznym, ale o legalność aktów administracyjnych ingerujących w tę sferę, na przykład wówczas, gdy oczywista jest rozbieżność w powierzchni gospodarstwa pomiędzy aktem nadania poświadczającym nabycie własności a orzeczeniem o wykonaniu aktu nadania (por. wyrok NSA z dnia 7 lipca 2009 r. sygn. akt II OSK 1101/08).

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazywano ponadto, że skuteczny wniosek o wszczęcie postępowania w sprawie nieważności decyzji może złożyć podmiot nie będący stroną postępowania zakończonego wydaniem tej decyzji, o ile wykaże, że skutki stwierdzenia nieważności będą dotyczyły jego interesu prawnego (wyroki NSA w ONSA 1995/1/32, 2005/3/53). O ile więc nie ulega wątpliwości, że wniosek o stwierdzenie nieważności mógł złożyć podmiot uwłaszczony, to takim uprawnionym podmiotem może być również jego spadkobierca (wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 26 lutego 2008 r. sygn. akt II SA/Wr 505/07). Niezrozumiałe byłoby odebranie spadkobiercy adresata decyzji uwłaszczeniowej możności wszczęcia postępowania zmierzającego do zbadania prawidłowości określenia w decyzji przedmiotu uwłaszczenia (cytowany wyżej wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 26 lutego 2008 r. sygn. akt II SA/Wr 505/07 oraz przywołany w nim wyrok tego Sądu o sygn. akt II SA/Wr 338/07). Z chwilą śmierci osoby, która z dniem [...]r. nabyła z mocy prawa własność całego, oddanego jej przed tą datą w posiadanie gospodarstwa rolnego, na jej spadkobierców przeszło też uprawnienie do żądania usunięcia wad aktu nadania dotyczącego przedmiotowego gospodarstwa rolnego. Spadkobierca dziedziczący gospodarstwo rolne ma prawo do podejmowania wszelkich czynności zmierzających do odzyskania i zachowania w całości nabytego spadku, w tym również do wszczynania służących temu postępowań sądowych i administracyjnych. Zaliczyć do nich należy także składanie wniosków o stwierdzenie nieważności decyzji potwierdzającej nabycie z mocy prawa gospodarstwa rolnego przez jego poprzednika prawnego (wyrok NSA z dnia 19 czerwca 2009 r. sygn. akt II OSK 1007/08). Identycznej argumentacji użył Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 13 października 2003 r. sygn. akt OS 4/03 (ONSA 2004, nr 1, poz. 3).

Przechodząc do realiów niniejszej sprawy zauważyć wypada, że W.P. wywodzi swój interes prawny z art. 7 dekretu z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych.

Stosownie do art. 7 tego dekretu, władza nie może zmienić granic gospodarstwa rolnego po wydaniu aktu nadania. Przed wydaniem tego orzeczenia granice gospodarstwa rolnego mogą być zmienione w związku z regulacją i jedynie w tym przypadku, gdy to jest potrzebne dla racjonalnego rozmieszczenia gospodarstw (ust. 1). Przy zmianie granic gospodarstw rolnych władza nie może bez zgody zainteresowanego zmniejszyć obszaru gospodarstwa rolnego, jeżeli mieści się ono w granicach norm określonych w art. 4 (ust. 2).

W świetle przywołanej regulacji należy dojść do wniosku, że jeśli kwestionowany akt nadania zmieniał granice gospodarstwa rolnego nadanego wcześniej J.P., to dotyczył interesu prawnego J. P. wynikającego z art. 7 dekretu z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych. Skoro więc W. P. jest następcą prawnym J. P., to tym samym przysługują mu te same uprawnienia, które przysługiwałyby jego ojcu, gdyby nadal żył.

W myśl zaś art. 28 kpa, stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek.

Biorąc powyższe pod uwagę stwierdzić trzeba, że o ile w wyroku z dnia 2 stycznia 2007 r. sygn. akt II SA/Wr 588/06 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu nie przesądził o braku interesu prawnego W. P., a jedynie zauważył, iż status strony został mu przyznany w sposób zbyt dowolny, to – po ponownym (w istocie czterokrotnym) rozpatrzeniu przedmiotowej sprawy Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. nie rozważyło wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności i w konsekwencji również w sposób zbyt dowolny jednoznacznie uznało, iż W.P. nie posiada przymiotu strony w przedmiotowym postępowaniu administracyjnym.

Niezależnie od powyższego zauważyć wypada, że – jak wynika z odpisu skróconego aktu zgonu Urzędu Stanu Cywilnego w Dz. z dnia [...] r. nr[...] – J. K. zmarł w dniu[...] r., a więc przed wydaniem zaskarżonej decyzji zapadłej w dniu [...] r. Na podstawie akt administracyjnych można przypuszczać, że organ administracyjny dowiedział się o jego śmierci prawdopodobnie dopiero przy próbie doręczenia mu decyzji z dnia [...] r. nr[...] , niemniej jednak nie zmienia to faktu, że w chwili podejmowania zaskarżonej decyzji J. K. już nie żył.

Mając na względzie powyższe stwierdzić trzeba, iż organy obu instancji nie wyjaśniły wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia okoliczności, naruszając w ten sposób przepisy procedury administracyjnej, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W tym stanie rzeczy – zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c), art. 152 oraz art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – orzeczono jak w sentencji.