Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 825/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-10-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 13 par. 1
journal: Dz.U. 2019 poz 1438
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Maciej Kurasz, Sędziowie sędzia WSA Piotr Przybysz (sprawozdawca), asesor WSA Agnieszka Sułkowska, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 29 października 2021 r. sprawy ze skargi J.S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] stycznia 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia składnika majątkowego spod egzekucji 1) uchyla zaskarżone postanowienie, 2) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. na rzecz J.S. kwotę 100 zł (słownie: sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego W. (dalej zwany "Naczelnikiem US") w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec J.S. (dalej zwana "Stroną" lub "Skarżącą"), na podstawie wystawionych wskutek decyzji Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] września 2019 r. dotyczącej zaległości w podatku od towarów i usług za okres 02, 12/2015 r., 02-12/2016 r., w kwocie należności głównej w wysokości 29.466,00 zł, tytułów wykonawczych z dnia 11 grudnia 2019 r. od nr [...] do nr [...], zawiadomieniem z dnia 12 grudnia 2019 r. dokonał zajęcia rachunku bankowego prowadzonego na rzecz Strony przez [...] S.A. W odpowiedzi Bank poinformował o zbiegu egzekucji. Przedmiotowe zawiadomienie wraz z odpisami tytułów wykonawczych zostało doręczone Stronie w dniu 27 grudnia 2019 r.

Organ egzekucyjny kolejnym zawiadomieniem z dnia 12 maja 2020 r. dokonał zajęcia świadczenia z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej wypłacanego Stronie przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w W. Powyższe zawiadomienie zostało doręczone dłużnikowi zajętej wierzytelności w dniu 15 maja 2020 r., natomiast Skarżącej w dniu 15 maja 2020 r.

Strona pismem z dnia 29 maja 2020 r. złożyła "skargę na zajęcie egzekucyjne", wnosząc o wstrzymanie prowadzenia postępowania egzekucyjnego z jej emerytury oraz przeniesienie i prowadzenie egzekucji z nieruchomości przy ul. [...] lub udziałów spółki C. w tym będących jej własnością udziałach w spółkach zależnych oraz nieruchomości gruntowej [...].

Jej zdaniem alternatywne składniki majątkowe zapewnią przeprowadzenie skutecznej i szybszej egzekucji za zobowiązania jej zmarłego ojca R.L. Natomiast jej emerytura przez wiele lat nie będzie mogła pokryć powstałych zobowiązań.

W dalszej części Strona wskazała, że leczy się kardiologicznie i jest po rehabilitacji [...], co uniemożliwia jej podjęcie dodatkowej pracy, a jej mąż od sierpnia 2019 r. przebywa na zwolnieniu lekarskim. Ponadto na jej utrzymaniu pozostaje córka ucząca się na studiach dziennych.

Skarżąca w odpowiedzi na wezwanie organu z dnia 22 czerwca 2020 r. do sprecyzowania żądania zawartego w piśmie z dnia 29 maja 2020 r., poinformowała, że ze względu na ważny interes wnosi o zmianę sposobu egzekucji z jej emerytury na zaspokojenie zobowiązań Urzędu Skarbowego na egzekucję z należącej do jej zmarłego ojca nieruchomości przy ul. [...] (dawniej [...]) w W.

Ponadto za ważny interes Strona uznała fakt, że otrzymywana przez nią emerytura w wysokości 1.940 zł jest jedynym źródłem utrzymania i nie wystarcza na podstawowe potrzeby trzyosobowej rodziny. Do powyższego pisma dołączyła kartę informacyjną z dnia 8 lipca 2020 r., wniosek o dział spadku z dnia 15 czerwca 2020 r., zaświadczenie o stanie zdrowia P.S. z dnia 3 czerwca 2020 r.

Naczelnik US postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2020 r. odmówił zwolnienia z egzekucji składnika majątkowego w postaci należnego Skarżącej świadczenia emerytalnego wypłacanego przez ZUS Oddz. [...] w W.

W uzasadnieniu wskazał, że w złożonym wniosku Strona powołała się na koszty związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, zakup leków, jednak nie przedstawiła dowodów potwierdzających poniesione wydatki w postaci rachunków za wykup leków, lekarzy, czynsz i inne, nie wskazała również innych własnych składników majątkowych, z których możliwe byłoby prowadzenie skutecznej egzekucji. Nie przedstawiła również dokumentów stanowiących o sytuacji finansowo - społecznej przedstawionej we wniosku, ograniczając się jedynie do przedstawienia dokumentów świadczących o złym stanie zdrowia swoim i męża.

Organ dokonując analizy dokumentów zgromadzonych w przedmiotowej sprawie, stwierdził, że po zmarłym ojcu R.L. Strona odziedziczyła:

1) 2/6 spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego o pow. użytkowej 78,2 m2 nr [...] znajdującego się przy ul. [...], [...] w W. o wartości rynkowej (w dniu powstania obowiązku podatkowego) – 250.000,00 zł;

2) 5/36 nieruchomości niezabudowanej o pow. gruntu 2483 m2 nr [...] znajdującej się przy ul. [...] w W. o wartości rynkowej (w dniu powstania obowiązku podatkowego) – 100.000,00 zł;

3) 2/6 nieruchomości o pow. gruntu 1727 m2 nr [...] zabudowana budynkiem mieszkalnym o pow. użytkowej 1127 m2 znajdującej się przy ul. [...] (dawniej [...]), [...] w W. o wartości rynkowej (w dniu powstania obowiązku podatkowego) – 479.200,00 zł;

4) 2/6 działki rekreacyjnej o pow. 800 m2 nr [...] znajdującej się w P. gmina W. nr [...] o wartości rynkowej (w dniu powstania obowiązku podatkowego) – 6.670,00 zł;

5) 2/18 działki rekreacyjnej o pow. 172 m2 nr [...] znajdującej się w P. gmina W. nr [...] o wartości rynkowej (w dniu powstania obowiązku podatkowego) – 1.000,00 zł;

6) 1/5 udziałów w spółce z o.o. C. NIP: [...] znajdująca się przy ul. [...], [...] W. o wartości rynkowej (w dniu powstania obowiązku podatkowego) – 1.760.700.00 zł.

Wobec powyższego, organ egzekucyjny uznał za nieuzasadnioną argumentację Strony wskazaną we wniosku o zwolnienie z egzekucji świadczenia emerytalnego, twierdząc, że w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym nie naruszono zasady poszanowania minimum egzystencji.

Odnosząc się do wskazanej przez Skarżącą możliwości przeprowadzenia egzekucji z nieruchomości należących do jej zmarłego ojca R.L., wskazał, że według treści ksiąg wieczystych Skarżąca posiada ułamkowe udziały w prawie własności nieruchomości, co powoduje brak faktycznych możliwości sprzedaży ułamkowej części nieruchomości.

Strona w zażaleniu z dnia 30 sierpnia 2020 r., wskazała, że organ egzekucyjny nie żądał od niej dowodów obrazujących kwoty za wykup leków czy lekarzy, a wezwanie z dnia 22 lipca 2020 r. odebrała dwa dni po operacji, o której informowała organ, więc uniemożliwiało jej to pełne i wyczerpujące ustosunkowanie się do przesłanych zapytań.

W dalszej części nie zgodziła się, że nie wskazała innego majątku, z którego możliwe byłoby prowadzenie skutecznej egzekucji, gdyż wskazała bardzo precyzyjnie, że możliwe byłoby to z wpływów z czynszu od podmiotów wynajmujących powierzchnie w obiekcie przy ul. [...], w którym posiada udział 1/2, oraz z udziałów w spółkach, które odziedziczyła po zmarłym ojcu lub na własności nieruchomości.

Jej zdaniem, Urząd Skarbowy powinien na podstawie art. 114 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2019 r., poz. 900, z późn. zm.; dalej zwana "O.p.") obciążyć odpowiedzialnością jej brata J.L., który był pełnomocnikiem działalności gospodarczej prowadzonej przez jej zmarłego ojca, ponieważ to on przez kilka lat łamał przepisy nie respektując zobowiązań podatkowych i w rezultacie wprowadzając spadkobierców w błąd.

Według Strony Urząd Skarbowy powinien wydać zgodę na sprzedaż przez spadkobierców nieruchomości, co umożliwiłoby szybsze spłacenie zobowiązania po zmarłym ojcu, a nie pozbawiać niewinną spadkobierczynię i jej rodzinę środków do życia.

Do niniejszego zażalenia Strona załączyła kserokopie rachunków potwierdzających koszty związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, za wykup leków oraz dokumenty potwierdzające pozostawanie bez pracy jej męża.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w W. (dalej zwany "Dyrektorem") postanowieniem z dnia [...] stycznia 2021 r. utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu stwierdził, że przyznanie organowi uprawnienia do odmowy załatwienia wniosku o charakterze uznaniowym daje temu organowi uprawnienie do odmownego załatwienia wniosku nie tylko wtedy, gdy nie wystąpią przesłanki wskazane w danym przepisie, ale i wtedy, gdy przesłanki takie wystąpią, ale organ - właśnie w ramach przyznanego mu uprawnienia - z uzasadnionych i wskazanych przyczyn nie godzi się na udzielenie stronie swoistej ulgi w postaci zwolnienia spod egzekucji. Każda decyzja o zwolnieniu spod egzekucji, pozostawiona uznaniu organu egzekucyjnego, musi znajdować uzasadnienie w zaistnieniu ważnego interesu zobowiązanego.

Dyrektor podzielając stanowisko Naczelnika US wyjaśnił, że organ egzekucyjny, obowiązany do prowadzenia skutecznej egzekucji administracyjnej, której celem jest spłata przez zobowiązanych należności wobec Skarbu Państwa, nie może swoimi działaniami doprowadzić do bezskuteczności tej egzekucji, poprzez zwolnienie spod egzekucji jedynego składnika majątkowego, wobec którego egzekucja jest skuteczna. Rozstrzygnięcie organu egzekucyjnego odnośnie zwolnienia z egzekucji określonego składnika majątkowego ma charakter uznaniowy, co oznacza, że nawet w sytuacji zaistnienia przesłanek określonych w art. 13 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2019 r., poz. 1438, dalej zwana "u.p.e.a.") organ ma prawo odmówić zwolnienia spod egzekucji lub zwolnić tylko w części składnik majątkowy, mając przy tym na uwadze również interes wierzyciela. Zatem na organie ciąży obowiązek zastosowania tego spośród przewidzianych przez ustawodawcę środków egzekucyjnych, który prowadzi bezpośrednio do wykonania obowiązku. Reguła ta jest bez wątpienia jednym z przejawów zasady celowości i wiąże zarówno organ egzekucyjny jak i wierzyciela.

Dyrektor mając na uwadze wskazaną przez Skarżącą we wniosku o zwolnienie spod egzekucji składnika majątkowego trudną sytuację życiową, finansową oraz zdrowotną, a także alternatywne prowadzenie egzekucji z nieruchomości odziedziczonych po zmarłym ojcu, zajęcie innych wierzytelności pieniężnych, które generuje nieruchomość położona przy ul. [...] (dawniej [...]) w W. z racji prowadzenia na jej terenie zorganizowanej grupy przedsiębiorstw oraz egzekucji z udziałów w spółkach, zwrócił uwagę, że aby określony składnik majątku został zwolniony spod egzekucji, zobowiązany powinien przedstawić nie tylko argumenty przemawiające za jego zwolnieniem, ale także wykazać, że możliwe jest prowadzenie egzekucji i uzyskanie egzekwowanych należności z innych składników majątkowych.

W związku z powyższym stanął na stanowisku, że organ pierwszej instancji dokonał prawidłowej oceny przedmiotowego wniosku Strony. Z akt zgromadzonych w niniejszej sprawie wynika, że egzekucja skierowana do wierzytelności z rachunku bankowego Skarżącej nie doprowadziła do wykonania ciążącego na niej obowiązku z uwagi na zbieg egzekucji. Naczelnik US, w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego nie ustalił również innych składników majątkowych Skarżącej, z których mogłaby zostać przeprowadzona skuteczna egzekucja, gdyż posiada ona ułamkowe udziały we wskazanych nieruchomościach, co powoduje brak faktycznych możliwości ich sprzedaży.

Dyrektor uznając zajęcie świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego za jedyny skuteczny środek egzekucyjny, gdyż zastosowanie tego środka egzekucyjnego zapewniło przynajmniej częściowe wykonanie obowiązku, podniósł, że zaproponowane przez Skarżącą rozwiązania nie pozwalają na skuteczną egzekucję z innych składników majątkowych. Strona przedstawiła okoliczności mające wpływ na jej trudną sytuację życiową, jednakże jak wynika z akt sprawy, wszczęcie postępowania egzekucyjnego nastąpiło zgodnie z obowiązującymi przepisami, a w dniu dokonania czynności egzekucyjnych zobowiązanie było wymagalne i podlegało egzekucji.

Według organu wprawdzie trudna sytuacja zdrowotna i materialna Skarżącej zasługuje na poważne potraktowanie, to jednak do wszczęcia tego postępowania dochodzi tylko w przypadku braku dobrowolnej zapłaty ciążących zaległości. Strona posiada zaległości wobec Naczelnika US i czasowe zaprzestanie prowadzenia egzekucji stanowiłoby odstępstwo od zasady możliwego najszybszego wykonania zobowiązania.

Dyrektor mając na uwadze, że jeżeli świadczenie emerytalne jest właściwie jedynym składnikiem majątkowym osoby zobowiązanej, z którego może być prowadzona egzekucja administracyjna, to przychylenie się do wniosku Strony, a w dalszej kolejności zwolnienie spod zajęcia egzekucyjnego spowodowałoby, że egzekucja administracyjna stałaby się bezskuteczna.

Reasumując stwierdził, że odmowa zwolnienia spod egzekucji składnika majątkowego w postaci zajętych świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej nie narusza art. 13 § 1 u.p.e.a.

Końcowo zauważył, że w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika, organ może rozłożyć na raty zapłatę zaległości podatkowej. Zatem ze względu na trudną sytuację materialną, Strona może wystąpić o udzielenie ulgi w spłacie zobowiązań.

W skardze z 24 lutego 2021 r. Strona, wnosząc o uchylenie ww. postanowienia i prowadzenie egzekucji z czynszu dzierżawnego należnego za korzystanie z wchodzącej w skład masy spadkowej nieruchomości, zarzuciła obrazę prawa materialnego poprzez powierzchowną ocenę stanu faktycznego, nie uwzględnienie rzeczywistych faktów oraz w konsekwencji działanie na szkodę interesów Skarbu Państwa.

W uzasadnieniu stanęła na stanowisku, że Urząd Skarbowy nie przeprowadził postępowania wyjaśniającego i swoje roszczenie skierował do spadkobierców, pomimo wielokrotnego zwracania uwagi, że brat jako najlepiej zorientowana osoba w sytuacji majątkowej przedsiębiorstwa ojca zataił przed nią fakt długów, jakie ta firma wygenerowała. Jej zdaniem organ administracyjny powinien przeprowadzić dowód z urzędu na okoliczność mającą istotne znaczenie dla sprawy, jaką jest właściwe określenie podmiotu odpowiedzialnego za powstałe wobec Skarbu Państwa zobowiązania. Jednak urząd przyjął całkowicie bierną postawę ograniczając się jedynie do oceny, czy strona udowodniła fakty, czy nie, przerzucając w konsekwencji obowiązek wyjaśnienia sprawy na stronę. W konsekwencji została obarczona odpowiedzialnością za powstałe przy udziale i na rzecz firmy jej brata J.L. długi zmarłego ojca R.L.

Skarżąca zwróciła uwagę na fakt, że nie może otrzymać od Urzędu nawet informacji, czy jakiekolwiek kroki egzekucyjne zostały zastosowane w stosunku do drugiego spadkobiercy (jej brata J.L.). Nie może uzyskać informacji o aktualnej kwocie zadłużenia.

Zaznaczyła także, że od 2019 r. znalazła się w bardzo trudnej sytuacji materialnej, gdzie jedynym źródłem dochodu dla jej rodziny była otrzymywana emerytura. Jej mąż ciężko się rozchorował i jest całkowicie niezdolny do wykazywania jakiejkolwiek pracy, w załączeniu przesłała orzeczenie orzecznika-lekarza ZUS (zał. nr 1) oraz kartę leczenia [...] (zał. nr 2). Dlatego też dokonanie w dniu 18 maja 2020 r. przez organ egzekucyjny zajęcia świadczenia z jej emerytury uważa za zbyt uciążliwe.

Wskazała ponadto, że zgodnie z przysługującym jej prawem wniosła o zmianę sposobu egzekucji z jej emerytury na zaspokojenie zobowiązań Urzędu Skarbowego na egzekucję z nieruchomości, gdzie prowadzona była działalność gospodarcza zmarłego ojca R.L., a obecnie stanowiąca współwłasność spadkobierców, jej i brata J.L. lub z czynszu, który ta nieruchomość generuje w kwocie 12-14 tys. miesięcznie, którego poborcą jest jej brat - drugi spadkobierca.

Skarżąca zarzuciła postanowieniu Naczelnika US złamanie zasady prawdy obiektywnej zawartej w art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm.; zwanej dalej "K.p.a.") i niedokładne wyjaśnienia stanu faktycznego nieznajdującego potwierdzenia w przekazanym materiale dowodowym oraz naruszenie art. 8 K.p.a., tj. zasady pogłębiania zaufania poprzez naruszenie zasady równego traktowania wszystkich zobowiązanych.

W jej ocenie organ nie wyjaśnił, jak dokonać dobrowolnej zapłaty długu jej ojca przy jednoczesnym braku środków do życia, odrzucając zarazem wskazane przez nią źródła egzekucyjne.

Mając na uwadze, że pismem z dnia 13 lipca 2020 r. oraz 30 sierpnia 2020 r. wykazała trudną sytuację, w jakiej się znalazła, utrudniającą jej codzienne funkcjonowanie, jednocześnie na dowód trudnej sytuacji załączyła postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 stycznia 2020 r., sygn. akt. III SPP/Wa 303/20, który dokonał bardzo dokładnej analizy jej sytuacji materialnej (zał. nr 1). Za nieprawdziwe i zaprzeczające stanowisku art. 7 K.p.a. i art. 8 K.p.a. uznała stwierdzenie Urzędu Skarbowego o niezałączeniu materiału dowodowego stanowiącego uzasadnienie skargi. W jej ocenie Urząd Skarbowy nie wyjaśnił stanu faktycznego, a wręcz go pominął, wbrew postanowieniu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego uznał, że w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym nie naruszono zasady poszanowania minimum egzystencji, a samo postanowienie w swoim uzasadnieniu pominął, jakby go w ogóle nie było.

Skarżąca zwróciła uwagę, że istnieje możliwość wyboru zastosowania najmniej uciążliwego środka egzekucyjnego, ponieważ w masie majątkowej spadku jest nieruchomość przystosowana i wykorzystywana do prowadzenia aktywności gospodarczej, a taka możliwość zaspokojenia Skarbu Państwa została przeze nią wskazana. Podniosła, że za wynajem zabudowanej nieruchomości firma C. co miesiąc płaci ok. 12-14 tysięcy miesięcznego czynszu. Kwota tą w całości dysponuje drugi spadkobierca i na którym ciążą te same zobowiązania, zatrzymuje ją w całości, nie spłacając w pierwszej kolejności odziedziczonych zobowiązań, do czego jest zobowiązany zarówno jako spadkobierca, jak i osoba współpracująca.

Za błędne i nieprawdziwe uznała stwierdzenie, że "na gruncie niniejszej sprawy jednym skutecznym środkiem egzekucyjnym jest zajęcie świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego, a zastosowanie tego środka egzekucyjnego zapewniło przynajmniej częściowe wykonanie obowiązku, w sytuacji, gdy bardzo dokładnie wskazała inne składniki majątkowe. Ponadto za niezrozumiałe uznała, dlaczego prowadzona jest egzekucja z jej majątku, skoro drugi spadkobierca posiada wynagrodzenie/emeryturę konto, dochody z czynszu, dochody z prowadzonej działalności - zarządza kilkoma spółkami.

Skarżąca podniosła, że pomimo próśb nie uzyskała informacji, czy zastosowano i jakie środki egzekucji w stosunku do drugiego spadkobiercy, aby mogła wiedzieć, jak przebiega proces spłaty zobowiązań zmarłego ojca.

Za nieprawdziwe uznała stwierdzenia, zgodnie z którymi "zaprzestanie prowadzenia egzekucji stanowiłoby odstępstwo od zasady możliwego najszybszego wykonania zobowiązania", a także, że "świadczenie emerytalne jest właściwie jedynym składnikiem osoby zobowiązanej, z którego może być prowadzona egzekucja administracyjna, to przychylenie się do wniosku zobowiązanej, a w dalszej kolejności zwolnienie spod zajęcia egzekucyjnego spowodowałoby, że egzekucja administracyjna stałaby się bezskuteczna". Za dalece krzywdzące uznała prowadzenie egzekucji tylko z jej emerytury, w sytuacji, gdy drugi zobowiązany spadkobierca będący jednocześnie odpowiedzialny jako osoba (osoby) współpracująca jest wyłączony z tych zobowiązań.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor wniósł o jej oddalenie. Podtrzymał stanowisko zajęte w zaskarżonym postanowieniu i powtórzył przedstawione w nim argumenty. Zarzuty skargi uznał za niezasadne.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Na wstępie należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi - ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi - przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W świetle art. 3 § 2 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które przysługuje zażalenie.

Skarga złożona w niniejszej sprawie została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do przepisu art. 119 pkt 3 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.

Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd nie może przy tym wydać orzeczenia na niekorzyść strony skarżącej, chyba że dopatrzy się naruszenia prawa skutkującego stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (art. 134 § 2 p.p.s.a.).

Sąd rozpoznając skargę korzysta ze wszystkich dowodów zebranych w toku postępowania administracyjnego, gdyż rozpoznaje sprawę na podstawie akt sprawy.

Badając zgodność z prawem zaskarżonego postanowienia w świetle wskazanych kryteriów Sąd uznał, że skargę należy uwzględnić.

Przedmiotem sporu pomiędzy stronami w rozpoznawanej sprawie jest zasadność odmowy zwolnienia składnika majątkowego spod egzekucji.

Skarżąca uważa, że w jej trudnej sytuacji zdrowotnej, rodzinnej i materialnej nie jest uzasadnione zajęcie świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego i świadczenia te powinny być zwolnione z egzekucji w sytuacji, gdy egzekwowana należność może być zaspokojona w wyniku zastosowania innych środków egzekucyjnych, jak również w wyniku egzekucji z nieruchomości odziedziczonej po zmarłym ojcu, obecnie stanowiącej współwłasność spadkobierców, to jest Skarżącej oraz jej brata J.L., zajęcie innych wierzytelności pieniężnych, które generuje nieruchomość położona przy ul. [...] (dawniej [...]) w W. z racji prowadzenia na jej terenie zorganizowanej grupy przedsiębiorstw oraz egzekucji z udziałów w spółkach.

Organ uważa natomiast, że zajęcie świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego jest jedynym skutecznym środkiem egzekucyjnym i zastosowanie tego środka egzekucyjnego zapewniło przynajmniej częściowe wykonanie obowiązku.

W powyżej zarysowanym sporze rację należy przyznać Skarżącej.

Przepis art. 13 § 1 u.p.e.a. stanowi, że organ egzekucyjny, na wniosek zobowiązanego i ze względu na jego ważny interes, może zwolnić, na czas oznaczony lub nieoznaczony, z egzekucji w całości lub części określone składniki majątkowe zobowiązanego.

W orzecznictwie sądów administracyjnych jest wypowiadany pogląd, że zobowiązany musi wykazać nie tylko argumenty przemawiające za zwolnieniem z egzekucji określonych składników majątkowych, ale także wykazać, że możliwe jest prowadzenie egzekucji i uzyskanie egzekwowanych należności z innych jego składników majątkowych. Wiąże się to z tym, że art. 13 § 1 u.p.e.a. ma na celu ochronę interesów tak zobowiązanego, jak i wierzyciela, dlatego też uregulowana tam instytucja nie może prowadzić do sytuacji, że egzekucja okaże się bezskuteczna (wyrok NSA z 25 marca 2021 r. sygn. akt III FSK 2699/21).

Dokonując wykładni przesłanek określonych w art. 13 § 1 u.p.e.a. należy mieć na uwadze podstawowy cel postępowania egzekucyjnego jakim jest zaspokojenie stwierdzonej tytułem wykonawczym wierzytelności. To z kolei nakłada na organ egzekucyjny obowiązek między innymi rozważenia, czy wskazane przez zobowiązanego inne sposoby zaspokojenia wierzyciela ze składników majątkowych zobowiązanego faktycznie mogą doprowadzić do realizacji podstawowego celu egzekucji.

Niewątpliwie podstawową przesłanką upoważniającą organ egzekucyjny do zwolnienia danego składnika majątkowego z zabezpieczenia jest istnienie przemawiającego za tym "ważnego interesu zobowiązanego". Przy czym pojęcie ważnego interesu zobowiązanego należy rozumieć nie jako subiektywne przekonanie zobowiązanego o potrzebie zwolnienia rzeczy z egzekucji, ale jako obiektywne uwarunkowania, rozpatrywane w kontekście okoliczności faktycznych konkretnej sprawy (zob. wyrok NSA z 1 września 2011 r., II FSK 489/10).

Ważny interes zobowiązanego nie jest jednakże wystarczającą przesłanką uwzględnienia wniosku zobowiązanego o zwolnienie z egzekucji. Jak podkreślono już wyżej, aby określony składnik majątku został zwolniony spod egzekucji, zobowiązany powinien przedstawić nie tylko argumenty przemawiające za jego zwolnieniem, ale także wykazać, że możliwe jest prowadzenie egzekucji i uzyskanie egzekwowanych należności z innych składników majątkowych. Instytucja zwolnienia zabezpieczenia określonego składnika majątkowego służy bowiem wyłącznie zmniejszeniu uciążliwości prowadzonej egzekucji, a ochrona ważnego interesu zobowiązanego nie może doprowadzić do sytuacji, w której niemożliwe będzie przeprowadzenie skutecznej egzekucji administracyjnej. Tak więc uwzględnienie wniosku nie może prowadzić do bezskuteczności egzekucji.

Należy ponadto zauważyć, że w dotychczasowym orzecznictwie nie rozważano zagadnienia zwolnienia z egzekucji w sprawach, w których zobowiązany jest solidarnie odpowiedzialny wraz z innym podmiotem za egzekwowaną należność. Okoliczność ta ma istotne znaczenie. Fakt ponoszenia przez zobowiązanego solidarnej odpowiedzialności wraz z innym podmiotem za egzekwowaną należność zmusza do uznania, że zagadnienie bezskuteczności egzekucji wobec zobowiązanego wnoszącego o zwolnienie z egzekucji musi być oceniane również w kontekście bezskuteczności egzekucji wobec pozostałych osób ponoszących solidarnie odpowiedzialność za egzekwowaną należność. Wprawdzie wierzyciel dysponuje swobodą wyboru podmiotu ponoszącego solidarną odpowiedzialność, wobec którego doprowadzi do wszczęcia egzekucji, ale nie oznacza to, że po dokonaniu takiego wyboru i wszczęciu egzekucji tracą na znaczeniu okoliczności dotyczące innych podmiotów odpowiedzialnych solidarnie za należność. Należy wskazać, że w przypadku wyegzekwowania lub dobrowolnej zapłaty należności w całości lub części od innych podmiotów odpowiedzialnych solidarnie nie ma podstawy do kontynuowania egzekucji w całości lub w części wobec zobowiązanego. Podobnie bezskuteczność egzekucji wobec zobowiązanego nie jest równoznaczna z niemożnością wyegzekwowania należności od innych podmiotów odpowiedzialnych. Nie można wówczas twierdzić, że nie dojdzie do zaspokojenia wierzyciela, jeżeli egzekucja tylko wobec jednej z osób ponoszących solidarnie odpowiedzialność okaże się bezskuteczna. Dopiero w sytuacji, gdy egzekucja byłaby bezskuteczna wobec wszystkich podmiotów ponoszących solidarnie odpowiedzialność, można byłoby zasadnie twierdzić, że stanowi to przeszkodę dla zwolnienia określonej rzeczy lub prawa majątkowego z egzekucji prowadzonej wobec zobowiązanego.

Wskazać także należy, że uregulowana w art. 13 § 1 u.p.e.a. instytucja zwolnienia z egzekucji działa na zasadzie rozstrzygania spraw w oparciu o uznanie administracyjne. Mając na względzie specyficzny charakter rozstrzygnięć o charakterze uznaniowym, podkreślenia wymaga, że w świetle dotychczasowego orzecznictwa sądowego, takie postanowienia podlegają ograniczonej kontroli sądów administracyjnych. Kontroli sądu nie podlega uznanie administracyjne samo w sobie, lecz kwestia, czy postanowienie zostało podjęte zgodnie z podstawowymi regułami postępowania administracyjnego, a w szczególności, czy wydano je w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oraz, czy ocena tego materiału została dokonana zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, czy też zawiera elementy dowolności. To oznacza, że nawet stwierdzenie przez organ wszystkich przesłanek do zastosowania art. 13 § 1 u.p.e.a. nie obliguje go do tego, lecz stwarza tylko dla organu taką możliwość, i to poddaną kontroli sądowoadministracyjnej (jak wyżej wspomniano) w ograniczonym zakresie (wyrok NSA z 7 lutego 2018 r., II FSK 3609/15).

Przechodząc do okoliczności rozpoznawanej sprawy należy wskazać, że organy kwestionują możność prowadzenia w sposób skuteczny egzekucji ze składników majątku wskazanych przez Skarżącą, nie kwestionując przy tym istnienia "ważnego interesu zobowiązanego", który uzasadniałby możliwość zwolnienia przez organ egzekucyjny z egzekucji składnika majątkowego w postaci świadczenia emerytalnego wypłacanego Skarżącej przez ZUS.

Dyrektor w zaskarżonym postanowieniu wskazał na brak faktycznej możliwości sprzedaży ułamkowych udziałów we własności szeregu nieruchomości wskazanych przez Skarżącą i stwierdził, że nie ma innych możliwości prowadzenia egzekucji. W ocenie Sądu wniosek ten jest przedwczesny.

W pierwszej kolejności należy wskazać, że organ nie odniósł się do kwestii możności przeprowadzenia egzekucji z wpływów z czynszu od podmiotów wynajmujących powierzchnie w obiekcie przy ul. [...], w którym Skarżąca posiada udział ½. Organ nie odniósł się również do kwestii możności przeprowadzenia egzekucji z udziałów w spółkach, które Skarżąca odziedziczyła po zmarłym ojcu. W tym stanie rzeczy nie jest wystarczające powołanie się wyłącznie na brak faktycznej możliwości prowadzenia egzekucji z udziałów we własności wskazanych nieruchomości.

Zagadnienie faktycznych przeszkód w prowadzeniu egzekucji z ww. udziałów wymaga również rozważenia w związku z tym, że Sądowi wiadomo z urzędu, że Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w W. decyzją z [...] września 2019 r. utrzymał w mocy wydaną wobec J.S. decyzję Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego W. z [...] maja 2019 r., nr [...], w przedmiocie określenia wysokości zobowiązań podatkowych zmarłego w dniu 4 grudnia 2017 r. ojca Skarżącej – R.L. oraz orzeczenia o odpowiedzialności podatkowej za te zobowiązania spadkobierców, tj. J.L. oraz Skarżącej. Skarga na tę decyzję wniesiona przez Skarżącą została oddalona prawomocnym wyrokiem WSA w Warszawie z dnia 16 grudnia 2020 r. o sygn. akt III SA/Wa 2599/19. Na podstawie tej decyzji zostały wystawione tytuły wykonawcze, na których podstawie jest prowadzona egzekucja administracyjna w rozpoznawanej sprawie.

Skoro Skarżąca i J.L. są solidarnie odpowiedzialni za należności egzekwowane w przedmiotowym postępowaniu egzekucyjnym, to nie ma okoliczności o charakterze faktycznym stojących na przeszkodzie skierowaniu egzekucji do tych rzeczy, które są przedmiotem współwłasności Skarżącej oraz jej brata. W takiej sytuacji faktycznym przedmiotem zajęcia i następnie sprzedaży egzekucyjnej mogą być bowiem rzeczy w całości, a nie jedynie udziały w nich.

W świetle powyższych rozważań zasadne jest zatem stwierdzenie, że Dyrektor nie odniósł się do wszystkich stwierdzeń Skarżącej dotyczących możności prowadzenia egzekucji w przypadku zwolnienia z egzekucji wypłacanego jej świadczenia z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej. Dyrektor nie dokonał również oceny dopuszczalności uwzględnienia wniosku Skarżącej w kontekście możności prowadzenia egzekucji z majątku brata Skarżącej jako osoby ponoszącej solidarną odpowiedzialność ze Skarżącą za przedmiotowe należności.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie. O kosztach orzeczono zgodnie z art. 200 p.p.s.a. Na koszty postępowania w kwocie 100 zł złożył się uiszczony wpis od skargi.