Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt II SA/Ol 32/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2013-02-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art.1 par.2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1269
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych.
article: art.151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art.5 ust.1,art.7
journal: Dz.U. 2005 nr 267 poz 2259
law: Ustawa z dnia 29 grudnia 2005 r. o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania"
article: art.2 ust.1, art.3 ust.3 i 4
journal: Dz.U. 2008 nr 115 poz 728
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Matczak Sędziowie Sędzia WSA Beata Jezielska (spr.) Sędzia WSA Adam Matuszak Protokolant st. sekretarz sądowy Jakub Borowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 lutego 2013r. sprawy ze skargi K. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", Nr "[...]" w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia "[...]" wydaną z upoważnienia Prezydenta O. przez Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w O. przyznano K. D. świadczenie pieniężne na zakup posiłku lub żywności /zasiłek celowy/ w ramach programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" w kwocie 60 zł miesięcznie od dnia 1 września 2012r. do 30 września 2012r. Przedmiotowa decyzja została wydana w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy w związku z uchyleniem przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. decyzją z dnia "[...]" uprzednio wydanej decyzji organu pierwszej instancji z dnia "[...]". W uzasadnieniu wskazano, iż stosownie do zapisów ustawy z dnia 29 grudnia 2005r. o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" pomoc ta jest udzielana, jeżeli dochód osoby samotnie gospodarującej nie przekracza 150% obowiązującego kryterium dochodowego, ustalonego zgodnie z art. 8 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej, przy czym do udzielenia pomocy stosuje się odpowiednio przepisy ustawy o pomocy społecznej. Pomoc ta jest udzielana w formie posiłku, świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności albo świadczenia rzeczowego w postaci produktów żywnościowych. W wyniku przeprowadzonego wywiadu środowiskowego ustalono, że wnioskodawca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, jest osobą niepełnosprawną – ma orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności na okres do dnia 30 kwietnia 2015 r., nie nabył prawa do świadczeń z ZUS, a jego dochód w miesiącu sierpniu 2012 r. wynosił łącznie 477 zł i składał się na niego zasiłek stały w kwocie 178,83 zł oraz uzyskane środki pieniężne z depozytu Zakładu Karnego w wysokości 298,17 zł. Wskazano, iż wnioskodawca nie posiada własnego mieszkania i obecnie przebywa w hotelu "C." w O., a koszty z tym związane ponosi Ośrodek. Biorąc powyższe pod uwagę, organ uznał, iż wnioskodawca kwalifikuje się do przyznania świadczenia w formie zasiłku celowego na zakup posiłku (żywności). Jednocześnie organ wyjaśnił, iż przyznając pomoc na zakup posiłku (żywności), musi brać pod uwagę wysokość środków, którymi dysponuje, jak również liczbę osób i rodzin pozostających pod opieką Ośrodka. Wskazano przy tym, iż w okresie od stycznia 2012r. do września 2012r. z pomocy finansowej Ośrodka skorzystało 9625 osób, których sytuacja rodzinna, zdrowotna i finansowa jest bardzo trudna. Podkreślono przy tym, że wnioskodawca jest systematycznie wspierany dodatkową pomocą finansową w formie zasiłków celowych. W sierpniu 2012r. otrzymał pomoc finansową w formie zasiłków celowych na opłatę pobytu w hotelu "C." - 960 zł oraz na zakup środków higienicznych i środków czystości w kwocie 30 zł. W ocenie organu wnioskodawca finansowo jest zabezpieczony prawidłowo, ma bowiem opłacony pobyt w hotelu w formie zasiłku celowego, a tym samym, nie ma obciążeń związanych z utrzymaniem mieszkania, jak np. opłaty czynszu, prądu, czy gazu. Zatem każdą pomoc, którą otrzymuje może przeznaczyć na swoje osobiste potrzeby, tj. na zakup żywności, odzieży lub środków higienicznych. Ponadto wnioskodawca posiada obecnie dochód w łącznej wysokości 542 zł, z czego 243,83 zł to pomoc w formie zasiłku stałego, a kwota 298,17 zł to środki uzyskane z depozytu Zakładu Karnego. W tej sytuacji, biorąc pod uwagę sytuację mieszkaniową, finansową oraz zdrowotną wnioskodawcy oraz wysokość środków którymi organ dysponuje, jak również liczbę osób i rodzin pozostających pod opieką Ośrodka, przyznano pomoc w wysokości 60 zł. Dodano przy tym, że we wrześniu 2012 r. na świadczenia pieniężne w postaci zakupu posiłku lub żywności organ wydatkował kwotę 225 226 zł, obejmując pomocą 4098 osób, co stanowi średnią wysokość zasiłku - 54,96 zł.

Od decyzji tej K. D. wniósł odwołanie zarzucając, iż kwota 60 zł jest zbyt niska na zakup żywności na cały miesiąc przy obecnych cenach żywności. Wniósł o przyznanie mu wyższej kwoty pomocy na wskazany cel.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. decyzją z dnia "[...]" (nr "[...]") utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, iż w niniejszej sprawie bezsporne jest, że odwołujący się spełnia kryterium dochodowe do przyznania świadczenia z pomocy społecznej w formie posiłku na podstawie ustawy o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" i wskazany zasiłek celowy został przyznany na okres jednego miesiąca. Dokonana przez organ pomocy społecznej ocena obecnej sytuacji życiowej odwołującego się, jego warunków bytowych oraz wysokości otrzymywanej w formie zasiłków celowych pomocy finansowej także nie budzi wątpliwości. Podkreślono, iż wnioskodawca objęty jest pomocą zgodnie z możliwościami finansowymi Ośrodka.

Skargę na powyższe rozstrzygnięcie wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie K.D., który ponownie zarzucił, iż otrzymana pomoc jest zbyt niska i krzywdząca dla niego.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:

Podnieść należy, iż w myśl art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują kontrolę wykonywania administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Rozpoznając zatem skargę na decyzję Sąd dokonuje jedynie oceny, czy przy jej wydaniu nie zostały naruszone przepisy prawa materialnego bądź też procesowego, nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W niniejszej sprawie Sąd stwierdził, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja organu odwoławczego, jak również utrzymana nią w mocy decyzja organu pierwszej instancji nie naruszają przepisów prawa.

W pierwszej kolejności należy wskazać, iż ustawa z dnia 29 grudnia 2005r. o ustanowieniu programu wieloletniego –"Pomoc państwa w zakresie dożywiania" (Dz.U. z 2005 r. Nr 267 poz. 2259 ze zm.) została uchwalona w celu realizacji programu wieloletniego, w głównej mierze polegającego na wsparciu gmin w wypełnianiu zadań własnych o charakterze obowiązkowym w zakresie dożywiania oraz zapewnienia posiłku osobom jego pozbawionym ze szczególnym uwzględnieniem osób z terenów objętych wysokim bezrobociem i ze środowisk wiejskich. Zamiarem ustawodawcy było przeznaczenie dodatkowych środków na realizację zadań określonych w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2008 r. Nr 115 poz. 728 ze zm.). Oznacza to z jednej strony - co wynika z art. 7 ustawy o ustanowieniu programu wieloletniego - iż do udzielania świadczeń określonych w tej ustawie stosuje się przepisy ustawy o pomocy społecznej, z drugiej zaś, iż w ustawie o ustanowieniu programu wieloletniego zawarte są regulacje szczególne, odmienne od tych przyjętych w ustawie o pomocy społecznej. Do takich regulacji szczególnych należy zaliczyć art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 29 grudnia 2005 r. o ustanowieniu programu wieloletniego –"Pomoc państwa w zakresie dożywiania". Zgodnie z tym przepisem nieodpłatna pomoc w zakresie dożywiania może być przyznana osobom i rodzinom, o których mowa w art. 3 pkt 1 ustawy, jeżeli dochód osoby samotnie gospodarującej lub dochód na osobę w rodzinie nie przekracza 150 % kryterium dochodowego, o którym mowa odpowiednio w art. 8 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej.

Jednocześnie należy podkreślić, że konstrukcja prawna przepisu art. 5 ustawy z dnia 29 grudnia 2005r. o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" opiera się na tzw. uznaniu administracyjnym. Orzekając w przedmiocie przyznania tego świadczenia organ ma obowiązek wziąć pod uwagę wskazania ustawodawcy, co do zasad udzielania pomocy społecznej osobom potrzebującym, pamiętając nie tylko o tym, że rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (art. 3 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej), ale i o tym, że potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy społecznej powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej). Wydanie decyzji winno być zatem poprzedzone przeprowadzeniem postępowania wyjaśniającego, zaś przy wydawaniu rozstrzygnięcia organ winien wziąć pod uwagę wszystkie okoliczności faktyczne sprawy, a motywy podjętego orzeczenia winny znaleźć wyraz w uzasadnieniu decyzji. Należy podkreślić, iż uznanie nie pozwala organowi na dowolność w rozstrzygnięciu sprawy, ale też nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 września 2000r., sygn. akt I SA 945/00, LEX nr 79608). Sam fakt spełnienia kryteriów ustawowych nie oznacza automatycznego przyznania osobie zainteresowanej świadczenia w wysokości zgodnej z jej oczekiwaniami. Organ musi bowiem mieć na względzie nie tylko interes osoby wnioskującej, lecz także interes innych osób będących w trudnej sytuacji materialnej (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 stycznia 2008r., sygn. akt I OSK 624/2007).

W rozpoznawanej sprawie wskazane wyżej wymogi zostały zachowane. Jak wynika z akt sprawy organ sporządził wywiad środowiskowy, w toku którego ustalono, że skarżący spełnia przesłanki do przyznania wnioskowanego świadczenia pieniężnego w ramach pomocy społecznej, bowiem jest bezrobotnym, prowadzącym jednoosobowe gospodarstwo domowe. Wprawdzie posiada trzy siostry, jednak nie są one w stanie udzielić mu wsparcia. Ponadto jest osobą z orzeczonym umiarkowanym stopniem niepełnosprawności na okres do dnia 30 kwietnia 2015 r. Na jego dochód składa się zasiłek stały w wysokości 178,83 zł oraz kwota otrzymywana z depozytu Zakładu Karnego - 298,17 zł, co stanowi łączny dochód w wysokości 477 zł. Z uwagi na brak własnego miejsca zamieszkania skarżący zamieszkuje w hotelu "C.", przy czym koszty pobytu w tym miejscu są całkowicie finansowane ze środków pomocy społecznej. Mając na uwadze zarówno sytuację materialną skarżącego, jak również uwzględniając własne możliwości finansowe oraz konieczność zaspokojenia potrzeb także innych osób i rodzin występujących o przyznanie pomocy organ udzielił skarżącemu wsparcia w postaci przyznania zasiłku celowego na zakup posiłku lub żywności w wysokości 60 zł na miesiąc wrzesień 2012 roku.

Odnosząc się do zarzutu skarżącego, iż udzielona pomoc jest zbyt mała należy wskazać, że nie jest to jedyna pomoc jaką otrzymuje z organu pomocy społecznej, gdyż jak wynika ze zgromadzonego materiału dowodowego skarżący jest obejmowany systematyczną pomocą w miarę posiadanych środków finansowych w sposób nieprzerwany w postaci zasiłku celowego na sfinansowanie pobytu w hotelu "C." w wysokości 960 zł, a także na inne zgłaszane potrzeby, jak np. zakup środków czystości i higienicznych. Trudno jednakże oczekiwać, iż świadczenia z pomocy społecznej staną się stałą, regularną formą wspomagania zainteresowanego w wysokości świadczeń przez niego oczekiwanych, gdyż pomoc społeczna realizowana w formie zasiłku celowego ma za zadanie jedynie wspomóc osoby potrzebujące wsparcia, nie jest natomiast świadczeniem stałym.

Należy przy tym podkreślić, iż organ pomocy musi uwzględniać fakt, iż ograniczone środki finansowe, jakimi dysponuje winny trafić do jak największej liczby osób potrzebujących. Nie może zatem swojej pomocy skoncentrować na finansowaniu potrzeb tylko jednej osoby, choćby jej sytuacja materialna była najtrudniejsza. Organ ma obowiązek dokonać oceny nie tylko sytuacji materialnej skarżącego, ale także ilości i rodzaju skierowanych do niego form pomocy. Jak bowiem wskazano wyżej środki finansowe przeznaczone na pomoc społeczną są ograniczone i nie pozwalają na zaspokojenie wszystkich potrzeb. W związku z tym organ musi uwzględniać wysokość już przyznanych świadczeń i dokonywać stosownego rozdziału środków tak, aby z pomocy społecznej skorzystała jak największa liczba podopiecznych, gdyż tylko takie postępowanie jest zgodne z zasadami sprawiedliwości społecznej oraz zasadami wynikającymi z art. 3 ust. 3 i 4 ustawy o pomocy społecznej. Jak wynika z zestawienia posiadanych środków finansowych oraz liczby osób i rodzin oczekujących na wsparcie przedstawionych w decyzji organu I instancji w miesiącu wrześniu 2012 roku na świadczenia pieniężne w postaci zakupu posiłku lub żywności wydatkowano kwotę 225226 zł, obejmując pomocą 4098 osób, co stanowi średnią wysokość zasiłku - 54,96 zł. Tym samym, przyznana skarżącemu kwota 60 zł na zakup posiłku lub żywności przekracza średnią wysokość zasiłku przyznawaną przez organ w tym czasie innym osobom i rodzinom. Ponadto z informacji tej wynika, że organ musiał posiadane środki rozdysponowywać w sposób oszczędny tak, aby pomocą objąć jak największą liczbę rodzin i osób oczekujących takiego wsparcia.

Jeśli zatem organ pomocy społecznej ocenił z jednej strony sytuację materialną oraz potrzeby strony, a z drugiej własne możliwości finansowe i uznał, że nie istnieje możliwość przyznania stronie zasiłku celowego w większym rozmiarze to decyzji takiej nie można zarzucić naruszenia prawa. Stanowisko takie wyraził Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 14 lutego 2006r. (sygn. akt I SA/Wa 1825/05, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych http://orzeczenia.nsa.gov.pl) i skład orzekający w tej sprawie w pełni je podziela. Podobnie spełnienie kryteriów przez osobę ubiegającą się o taki zasiłek nie oznacza, że istnieje po jej stronie roszczenie o przyznanie tego świadczenia, a przeciwnie – zainteresowany musi liczyć się z tym, że organ odmówi przyznania mu tego świadczenia lub jego wysokość będzie inna niż ta, którą określił w złożonym wniosku. Wysokość, jak i samo przyznanie świadczenia uzależnione są bowiem od możliwości finansowych organu przyznającego pomoc oraz ilości innych osób potrzebujących i zamieszkujących na terenie danej gminy.

Należy również przypomnieć skarżącemu, iż zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, które nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Jak wielokrotnie wskazywano w orzecznictwie sądowoadministracyjnym oznacza to, iż uprawnienia wynikające z przepisów ustawy o pomocy społecznej mają charakter subsydiarny, czyli uzupełniają środki, możliwości i uprawnienia własne osoby objętej systemem świadczeń z pomocy społecznej. Zatem osoba wnioskująca o przyznanie pomocy zobligowana jest w pierwszej kolejności do przezwyciężania we własnym zakresie swych problemów, a dopiero gdy nie jest w stanie tego dokonać, pomoc społeczna może być przyznana (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 listopada 2008 r., sygn. akt I OSK 1910/07, LEX nr 569575, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 września 2008 r., sygn. akt I OSK 1511/07, LEX nr 489093, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 sierpnia 2008 r., sygn. akt I OSK 840/07, LEX nr 489090). Tymczasem jak wynika z akt sprawy skarżący regularnie otrzymuje pomoc w postaci świadczeń pieniężnych w różnych wysokościach na różne cele. Nie może jednak oczekiwać, iż organ pomocy społecznej zaspokoi wszystkie jego potrzeby w pełnym zakresie.

Reasumując, należy stwierdzić, iż zaskarżona decyzja organu drugiej instancji nie narusza przepisów prawa. Organ odwoławczy prawidłowo ocenił zebrany w sprawie materiał dowodowy, uznając iż organ I instancji w dysponowaniu środkami na realizację zasiłków celowych musi uwzględniać nie tylko interes skarżącego, który zresztą na bieżąco jest uwzględniany, ale także inne osoby oczekujące wsparcia a znajdujące się także w trudnej sytuacji materialnej i życiowej.

Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), oddalił skargę jako niezasadną.