Wyrok NSA, sygn. akt I GSK 121/19
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-12-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 oraz art. 107 § 3 i 4;
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 67a § 1;
journal: Dz.U. 2018 poz 800
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa - t.j.
article: art. 134 § 2, art. 152;
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Wegner (spr.) Sędzia NSA Michał Kowalski Sędzia del. WSA Cezary Kosterna po rozpoznaniu w dniu 20 grudnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 28 sierpnia 2018 r., sygn. akt III SA/Lu 585/17 w sprawie ze skargi J. Z. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia 29 września 2017 r., nr 0811-PU/11.411.246.2017 w przedmiocie rozłożenia na raty należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników 1. uchyla zaskarżony wyrok; 2. oddala skargę; 3. odstępuje od zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego w całości.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 28 sierpnia 2018 r., sygn. akt III SA/Lu 585/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 list. c ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018, poz. 1302) – zwanej dalej "p.p.s.a." uchylił zaskarżoną przez J. Z. decyzję Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z 29 września 2017 r. w przedmiocie rozłożenia na raty należności z tytułu ubezpieczenia społecznego rolników.

W motywach zaskarżonego wyroku Sąd pierwszej instancji wyjaśnił, że zaskarżoną decyzją organ na podstawie art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2017 r., poz. 2336) rozłożył na 31 rat (30 rat po 100 złotych i 1 rata w wysokości 138 złotych) należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, uwzględniając okoliczności podane we wniosku. W skardze na tę decyzję skarżąca podała, że odrzucono jej wniosek o umorzenie należności oraz to, że zaległość powstała z winy pracownika organu. Sąd pierwszej instancji wskazał, że powodem uwzględnienia skargi było to, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a. ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm.) – zwanej dalej "k.p.a.". Sąd Wojewódzki stwierdził, że w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazano wprawdzie, że uwzględnia ona w całości żądanie strony, ale w aktach administracyjnych brak jest jakiegokolwiek materiału, na podstawie którego organ mógłby w sposób rzetelny ocenić możliwości płatnicze skarżącej, a przede wszystkim wysokość rat. Podał, że organ ma w toku ponownego rozpoznawania sprawy dostosować się do wskazań zawartych w uzasadnieniu wyroku.

W skardze kasacyjnej wywiedzionej od tego wyroku Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego orzeczenie to zaskarżono w całości, formułując zarzuty na drugiej podstawie. Zarzuty dotyczyły naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. przez uznanie, że organ wydał decyzję z naruszeniem w.w. przepisów postępowania wobec braku materiału dowodowego, w oparciu o który organ mógłby w sposób rzetelny ocenić możliwości płatnicze skarżącej, a przede wszystkim wyważyć wysokość rat, podczas gdy organ uwzględnił wniosek skarżącej w całości i wydał zgodnie z jego treścią rozstrzygnięcie, także co do wysokości rat i okresu spłaty.

Organ wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz o rozpoznanie skargi i jej oddalenie, a także – o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną skarżąca wniosła o jej oddalenie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.

Wobec tego, że Naczelny Sąd Administracyjny nie dopatrzył się wystąpienia żadnej spośród wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a. podstaw nieważności postępowania, Sąd rozpoznał sprawę w granicach skargi kasacyjnej i podniesionych zarzutów. Okazały się one uzasadnione, dlatego że Sąd pierwszej instancji uwzględniając skargę uczynił to z naruszeniem wskazanych w środku odwoławczym przepisów postępowania.

Zgodzić się ze stanowiskiem zaprezentowanym przez Sąd pierwszej instancji można tylko co do jednego: w tej sprawie przedmiotem sądowej kontroli stanowiła decyzja, której wydaniu towarzyszyło korzystanie przez organ administracji z instytucji uznania administracyjnego. W pozostałym zakresie rozważania te okazały się nietrafne. Należy od razu zauważyć, że zaskarżona do Sądu Wojewódzkiego decyzja w całości uwzględnia żądanie strony, zarówno co do zasady, jak i postanowień szczegółowych.

Uwzględnieniu skargi na taką decyzję towarzyszyć musi jednoznaczne określenie interesu prawnego oraz naruszeń, których popełnienie świadczy o naruszeniu tego interesu, przy czym wykonanie wyroku nie naraża skarżącego na pogorszenie jego sytuacji w rozumieniu art. 134 § 2 p.p.s.a. (z zastrzeżeniem występowania wad kwalifikowanych decyzji). Wytknięciu organowi uchybień procesowych towarzyszyć musi wykazanie, że mogły one mieć istotny wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.

W tej sprawie nie wystąpiła żadna ze wskazanych okoliczności. Sąd pierwszej instancji uchylił decyzję dla strony korzystną, wydaną zgodnie z jej wnioskiem. Wymienione w zaskarżonym wyroku niedostatki materiału dowodowego nie miały w tej sprawie żadnego znaczenia dla wyniku sądowej kontroli, bo przeprowadzenie dodatkowych dowodów nie mogło doprowadzić do wydania decyzji bardziej korzystnej dla strony. Treść zaskarżonej decyzji stanowiła bowiem maksimum tego, co skarżąca mogła od organu w tej sprawie uzyskać. Nie doszło zatem do naruszenia art. 7, art. 77 § 1 ani art. 80 k.p.a. w stopniu, który mógł mieć wpływ na wynik sprawy. O uchybieniu art. 107 § 3 k.p.a. w ogóle nie może być mowy w kontekście unormowania art. 107 § 4 k.p.a., zwalniającego organ z powinności motywowania decyzji uwzględniającej w całości żądanie strony.

Co więcej, zaskarżony wyrok mógłby wywołać stan dla skarżącej mniej korzystny niż gdyby skargę oddalono, a to z dwóch powodów. Po pierwsze – automatycznym skutkiem uwzględnienia skargi jest, w myśl art. 152 p.p.s.a. wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. W tym przypadku oznacza to możliwość przymusowego wykonania zobowiązania publicznoprawnego ciążącego na skarżącej. Po drugie – ponowne rozpatrzenie wniosku skarżącej, po uzupełnieniu materiału dowodowego mogłoby doprowadzić do wydania mniej korzystnego rozstrzygnięcia, czy wręcz decyzji odmownej.

Na tle wykładni art. 67a § 1 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2018 r., poz. 800 ze zm.) w nauce przyjęto, że organ pozostaje związany żądaniem strony co do zakresu ulgi, o udzielenie której się ubiega, w tym znaczeniu, że nie może ani udzielić innego rodzaju ulgi niż wnioskowana, ani też objąć ulgą innego zobowiązania niż wskazane we wniosku. Nie ma jednak przeszkód, by zgłoszono żądania alternatywne (zob. L. Etel [w:] L. Etel (red.) Ordynacja podatkowa. Komentarz, Warszawa 2017, s. 558). W tej sprawie treść zgłoszonego przez skarżącą żądania nie budziła wątpliwości; nie zostało ono wycofane ani zmodyfikowane i treść zaskarżonej decyzji z tym wnioskiem w pełni koresponduje. Sygnalizowane w motywach zaskarżonego wyroku wystąpienie z żądaniem dalej idącym – o umorzenie należności nie znajduje odzwierciedlenia w aktach sprawy. Podkreślić należy, że decyzji w przedmiocie ulgi nie przysługuje przymiot powagi rzeczy osądzonej (zob. wyrok NSA z 11.09.2018 r., II FSK 2457/16, LEX nr 2585326). Nie ma zatem formalnych przeszkód do tego, by skarżąca zwróciła się do organu z nowym wnioskiem, jeżeli uzna że pomimo przyznanej ulgi nie jest w stanie pokryć ciążącego na niej zobowiązania.

Sprawując wymiar sprawiedliwości baczyć należy na skutki procesowe i materialne wydawanych orzeczeń, a do wyrokowania podchodzić z należytą roztropnością. W przeciwnym razie realizacja prawa jednostki do sądowej kontroli administracji wywołać może skutki odwrotne do zakładanych nie tylko przez skarżącego, ale i ustawodawcę.

Sumując, Sąd pierwszej instancji niezasadnie przypisał organowi naruszenie wspomnianych przepisów prawa procesowego. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 i art. 151 p.p.s.a., uchylił zaskarżony wyrok i oddalił skargę. O kosztach postępowania Sąd postanowił na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a., mając na uwadze to, że konsekwencją uwzględnienia skargi kasacyjnej organu jest uchylenie wyroku wydanego na niekorzyść skarżącej i pozostawienie w obrocie zgodnej z prawem i korzystnej dla niej decyzji.