Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1001/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-08-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 50  ust. 1, 2, 3 , 4 i 7
journal: Dz.U. 2013 poz 182
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity
article: art. 7
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: par. 2  pkt 3
journal: Dz.U. 2005 nr 189 poz 1598
law: Rozporządzenie Ministra Polityki Społecznej z dnia 22 września 2005 r. w sprawie specjalistycznych usług opiekuńczych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Elżbieta Lenart Sędziowie: Sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska Sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik (spr.) Protokolant referent stażysta Beata Lewandowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 sierpnia 2015 r. sprawy ze skargi M. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] maja 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania specjalistycznych usług opiekuńczych oddala skargę.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] maja 2015 r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta [...] z dnia [...] marca 2015 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania M. P. specjalistycznych usług opiekuńczych dla syna.

Zaskarżona decyzja Kolegium została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Decyzją z dnia [...] grudnia 2014 r., nr [...] Burmistrz Miasta [...] przyznał M. P. świadczenie niepieniężne z pomocy społecznej w formie specjalistycznych usług opiekuńczych dla syna B. P. w okresie od dnia 2 stycznia 2015 r. do dnia 30 czerwca 2015 r. w łącznym wymiarze – dwie godziny tygodniowo, świadczone w miejscu zamieszkania (pkt 1 decyzji). W punkcie 2 decyzji organ wskazał, że zakres przyznanych specjalistycznych usług opiekuńczych obejmuje uczenie i rozwijanie umiejętności niezbędnych do samodzielnego życia.

Wnioskiem z dnia 24 lutego 2015 r. M. P. zwróciła się do organu o zwiększenie liczby godzin specjalistycznych usług opiekuńczych (z obecnych dwóch godzin tygodniowo). Ponadto, wniosła o zapewnienie synowi usług specjalistycznych, tj. rehabilitacji fizycznej i usprawniania zaburzonych funkcji organizmu w zakresie nieobjętym przepisami ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych zgodnie z zaleceniami lekarskimi. Do wniosku dołączyła zaświadczenie lekarskie z dnia 12 lutego 2015 r. stwierdzające potrzebę zapewnienia specjalistycznych usług opiekuńczych dla syna, wynikających z rodzaju jego schorzenia lub niepełnosprawności w wymiarze 16 godzin tygodniowo w okresie do dnia 1 lutego 2018 r.

Burmistrz Miasta [...] ww. decyzją z dnia [...] marca 2015 r. orzekł o odmowie przyznania M. P. specjalistycznych usług opiekuńczych dla syna B. P. w zakresie rehabilitacji fizycznej i usprawniania zaburzonych funkcji organizmu w zakresie nieobjętym przepisami ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, zgodnie z zaleceniami lekarskimi. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Burmistrz wskazał, że w trakcie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego ustalono, iż wnioskodawczyni prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z mężem i dwojgiem dzieci. Łączny, miesięczny dochód rodziny w przeliczeniu na jednego jej członka wynosi [...] zł. Ponadto, wnioskodawczyni przyznane zostało świadczenie pielęgnacyjne w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym synem B. Organ pierwszej instancji, powołując art. 50 ust. 2 i 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (j.t. Dz. U. z 2015 r., poz.163) wskazał, że specjalistyczne usługi opiekuńcze mogą być przyznane osobie, która wymaga pomocy innych osób, a rodzina, a także wspólnie niezamieszkujący małżonek, wstępni, zstępni nie mogą takiej pomocy zapewnić. Specjalistyczne usługi opiekuńcze są to usługi dostosowane do szczególnych potrzeb wynikających z rodzaju schorzenia lub niepełnosprawności, świadczone przez osoby ze specjalistycznym przygotowaniem zawodowym. Dalej, Burmistrz wyjaśnił, że B. P. jest uczniem [...] klasy Szkoły Podstawowej [...] w [...], gdzie przebywa od poniedziałku do piątku w godz. 8.20-14.20. Podczas zajęć w szkole realizuje tygodniowo: 17 godz. kształcenia zintegrowanego, 4 godz. wychowania fizycznego oraz 2 godz. religii. Ponadto, korzysta w wymiarze tygodniowym z 2 godz. terapii logopedycznej, 1 godz. integracji sensorycznej, 1 godz. rewalidacji indywidualnej, 1 godz. gimnastyki korekcyjo-kompensacyjnej, z terapii pedagogicznej i psychologicznej przez 3 godz. w każdy piątek tygodnia - w Ośrodku [...] oraz specjalistycznych usług opiekuńczych świadczonych przez pedagoga zatrudnionego w MOPS w [...] w wymiarze 2 godz. tygodniowo. W ocenie organu dostęp B. do rehabilitacji fizycznej mógłby być większy, gdyby wnioskodawczyni wykorzystywała możliwości uzyskania świadczeń w oparciu o świadczenia opieki zdrowotnej, które są finansowane ze środków publicznych. Wnioskodawczyni może bowiem ubiegać się o przyznanie rehabilitacji leczniczej w ramach świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Natomiast, specjalistyczne usługi opiekuńcze w formie rehabilitacji fizycznej i usprawniania zaburzonych funkcji organizmu mogą być przyznane tylko w zakresie nieobjętym przepisami o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Burmistrz podkreślił, że wnioskodawczyni nie jest zainteresowana rehabilitacją syna w ramach NFZ (jak wskazała) ze względu na bardzo długie terminy oczekiwania na świadczenia rehabilitacyjne (ok 1-2 lata) oraz wymiar świadczeń rehabilitacyjnych dziecka (15 minut raz w miesiącu). Jednak twierdzenia powyższe Burmistrz uznał za bezpodstawne, albowiem wnioskodawczyni nie podjęła żadnych starań aby taką pomoc dla syna w ramach służby zdrowia uzyskać. Ponadto, jak wyjaśnił organ, świadczenie gwarantowane udzielane jest w cyklach odpowiadających potrzebom zdrowotnym świadczeniobiorcy zgodnie ze wskazaniami lekarza kierującego na rehabilitację. Wobec czego, Burmistrz stwierdził, że wnioskodawczyni nie wykorzystuje własnych możliwości uzyskania dostępnej w ramach NFZ rehabilitacji dla syna oraz podkreślił, że pomoc społeczna jest instytucją polityki państwa wspomagającą rodziny w ich trudnej sytuacji i nie może zastępować innych podmiotów, które w pierwszej kolejności zobowiązane są do działania na rzecz osób potrzebujących, w tym dzieci niepełnosprawnych. Świadczenia, które ustawowo zabezpieczane są w ramach innych systemów (oświaty, ochrony zdrowia) nie mogą być zastępowane świadczeniami z pomocy społecznej. Taka sytuacja może mieć miejsce jedynie w wyjątkowych przypadkach pod warunkiem wykorzystania wszystkich innych możliwości. Ponadto, organ podniósł, iż w Ośrodku brak jest specjalisty do realizacji specjalistycznych usług opiekuńczych w zakresie świadczeń rehabilitacji fizycznej, o jakie ubiega się wnioskodawczyni dla syna.

Odwołanie od decyzji Burmistrza Miasta [...] wniosła M. P. wskazując, że u jej syna B. zdiagnozowano [...] i [...], dodatkowo charakteryzując specyfikę tych schorzeń. Podniosła, że dziecko takie powinno być poddane możliwie ciągłemu oddziaływaniu terapeutycznemu, gdyż wymaga tego specyfikacja zaburzenia [...] - dzieci te trzeba uczyć najprostszych, codziennych rzeczy, które dla zdrowych rówieśników są normą. Odwołująca, w oparciu o obowiązujące przepisy a także w oparciu o zaświadczenie lekarskie, wskazała czego domaga się od organu. Podniosła, iż jej syn jest osobą uprawnioną do otrzymania specjalistycznych usług opiekuńczych. Potrzebuje on wielokierunkowej terapii, która wymaga współdziałania. Podniosła, że Szkoła Podstawowa [...] w [...] zapewnia stosowną opiekę na podstawie orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego wydanego przez Poradnię [...]. Pomoc pedagogiczną i psychologiczną zapewnia także Ośrodek dla Dzieci [...]. Ocena sposobu realizacji przez przedszkole (szkołę) zadań wynikających z faktu objęcia opieką dzieci ze zdiagnozowanym autyzmem leży poza kompetencjami organów pomocy społecznej. Zdaniem odwołującej się, Burmistrz nie zakwestionował konieczności specjalistycznych usług opiekuńczych, a jedynie jako uzasadnienie odmowy ich przyznania wskazał, że specjalistyczna pomoc może być zapewniona w ramach Narodowego Funduszu Zdrowia za rok lub 2 lata. W ocenie M. P. błędnym jest rozumowanie organu, że skoro dziecko może uzyskać kilkutygodniową rehabilitację z NFZ, to tym samym nie przysługują mu specjalistyczne usługi opiekuńcze. Specjalistyczne usługi opiekuńcze dla osób z zaburzeniami psychicznymi są zadaniem zleconym z zakresu administracji rządowej, czyli środki na ten cel pochodzą z budżetu państwa (a nie z budżetu gminy), a MOPS jest zobowiązany zorganizować te usługi, a więc zatrudnić odpowiedniego specjalistę. Natomiast, zadaniem Burmistrza było precyzyjne ustalenie, czy i jakiego rodzaju usługi w danym przypadku są niezbędne, ustalenie zakresu tych usług, a następnie znalezienie podmiotu, który na zlecenie organu usługi te będzie realizował.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], po rozpoznaniu odwołania, decyzją z dnia [...] maja 2015 r. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało, że stosownie do treści art. 50 ust. 1 - 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej osobie samotnej, która z powodu wieku, choroby lub innych przyczyn wymaga pomocy innych osób, a jest jej pozbawiona, przysługuje pomoc w formie usług opiekuńczych lub specjalistycznych usług opiekuńczych. Usługi opiekuńcze lub specjalistyczne usługi opiekuńcze mogą być przyznane również osobie, która wymaga pomocy innych osób, a rodzina, a także wspólnie niezamieszkujący małżonek, wstępni, zstępni nie mogą takiej pomocy zapewnić. Usługi opiekuńcze obejmują pomoc w zaspokajaniu codziennych potrzeb życiowych, opiekę higieniczną, zaleconą przez lekarza pielęgnację oraz, w miarę możliwości, zapewnienie kontaktów z otoczeniem. Natomiast, specjalistyczne usługi opiekuńcze są to usługi dostosowane do szczególnych potrzeb wynikających z rodzaju schorzenia lub niepełnosprawności, świadczone przez osoby ze specjalistycznym przygotowaniem zawodowym.

Dalej Kolegium wyjaśniło, że decyzja podejmowana w zakresie usług opiekuńczych lub specjalistycznych usług opiekuńczych dla osoby zamieszkującej z rodziną ma charakter uznaniowy, co oznacza, że sam fakt spełnienia kryteriów ustawowych nie oznacza automatycznego przyznania osobie zainteresowanej tego świadczenia i to w wymiarze zgodnym z jej oczekiwaniami. Obowiązkiem organu załatwiającego sprawę w oparciu o uznanie administracyjne jest załatwienie sprawy zgodnie z żądaniem obywatela, o ile interes społeczny nie stoi temu na przeszkodzie, ani nie przekracza to możliwości organu wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków. Zgodnie bowiem z brzmieniem art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy społecznej powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Przy czym, przyznanie pomocy w ramach uznania administracyjnego nie jest prawnym obowiązkiem organów administracji i nie rodzi dla strony roszczenia o przyznanie świadczenia, a dla ośrodka pomocy społecznej obowiązku jego przyznania. Jednakże, pozostawienie pewnej swobody organowi nie oznacza dowolności w jego działaniu. W takim przypadku, stosownie do treści art. 7 i 77 § 1 k.p.a., organ winien - przed podjęciem rozstrzygnięcia - w sposób szczególnie dokładny zgromadzić materiał dowodowy. Kolegium stwierdziło, iż w świetle zgromadzonego w niniejszej sprawie materiału dowodowego organ pierwszej instancji nie dopuścił się naruszenia prawa, zaś całokształt wskazanych przez niego okoliczności sprawy dał podstawę do podjęcia decyzji o odmowie przyznania wnioskowanego świadczenia. Uzasadniając takie stanowisko organ odwoławczy podkreślił, że podstawowym kryterium uzyskania wnioskowanej pomocy pozostaje w pierwszej kolejności spełnienie warunków określonych w ustawie o pomocy społecznej oraz w przepisach wykonawczych wydanych na podstawie delegacji ustawowej. Rodzaje specjalistycznych usług opiekuńczych zostały określone w rozporządzeniu Ministra Polityku Społecznej z dnia 22 września 2005 r. w sprawie specjalistycznych usług opiekuńczych (Dz. U. Nr 189, poz. 1598). Zgodnie z treścią § 2 ustala się następujące rodzaje specjalistycznych usług dostosowanych do szczególnych potrzeb osób wymagających pomocy w formie specjalistycznych usług, wynikających z rodzaju ich schorzenia lub niepełnosprawności, świadczone przez osoby ze specjalistycznym przygotowaniem zawodowym: 1) uczenie i rozwijanie umiejętności niezbędnych do samodzielnego życia, 2) pielęgnacja - jako wspieranie procesu leczenia, 3) rehabilitacja fizyczna i usprawnianie zaburzonych funkcji organizmu w zakresie nieobjętym przepisami ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, 4) pomoc mieszkaniowa, 5) zapewnienie dzieciom i młodzieży z zaburzeniami psychicznymi dostępu do zajęć rehabilitacyjnych i rewalidacyjno-wychowawczych, w wyjątkowych przypadkach, jeżeli nie mają możliwości uzyskania dostępu do zajęć, o których mowa w art. 7 ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego, przy czym ustawodawca określił specyfikę tych konkretnych form pomocy. Kolegium podkreśliło, że to jednak świadczenia opieki zdrowotnej stanowią podstawowy system, w którym osoby wymagające rehabilitacji mogą uzyskać pomoc. Stosownie do zapisów ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (j.t. Dz.U. z 2008 r., Nr 164, poz. 1027 ze zm.) świadczeniobiorcy mają, na zasadach określonych w ustawie, prawo do świadczeń opieki zdrowotnej, których celem jest zachowanie zdrowia, zapobieganie chorobom i urazom, wczesne wykrywanie chorób, leczenie, pielęgnacja oraz zapobieganie niepełnosprawności i jej ograniczanie. Przysługują im świadczenia gwarantowane (finansowane w całości lub współfinansowane ze środków publicznych) z zakresu m.in. rehabilitacji leczniczej (art. 15 ust. 1 i 2 pkt 5 tej ustawy). Natomiast, w rozporządzeniu wykonawczym z dnia 6 listopada 2013 r. w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu rehabilitacji leczniczej (Dz.U. z 2013 r., poz. 1522) wskazano, iż świadczenia gwarantowane w tym zakresie są realizowane w warunkach: - ambulatoryjnych, które obejmują lekarską ambulatoryjną opiekę rehabilitacyjną, realizowaną przez poradę lekarską rehabilitacyjną oraz fizjoterapię ambulatoryjną realizowaną przez wizytę fizjoterapeutyczną, czy zabieg fizjoterapeutyczny; - domowych (porada lekarska rehabilitacyjna ,fizjoterapia domowa realizowana przez: wizytę fizjoterapeutyczną oraz zabieg fizjoterapeutyczny); - ośrodka lub oddziału dziennego, które obejmują m.in. rehabilitację ogólnoustrojową, czy też dzieci z zaburzeniami wieku rozwojowego (osób z dysfunkcją narządu słuchu, mowy, wzroku); - stacjonarnych (rehabilitacja ogólnoustrojową, neurologiczna, pulmonologiczna, kardiologiczna) - § 4 przywołanego rozporządzenia. Z powyższego wynika więc, iż możliwość przyznania specjalistycznych usług opiekuńczych w zakresie rehabilitacji fizycznej i usprawniania zaburzonych funkcji organizmu ustawodawca ogranicza do zakresu, którego nie obejmują wskazane powyżej przepisy ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. W ocenie Kolegium, przytoczone regulacje wskazują niejako kolejność wyboru źródła zaspokajania potrzeb osoby niepełnosprawnej w zakresie jej rehabilitacji fizycznej i usprawniania zaburzonych funkcji organizmu ustanawiając zasadę, że świadczenia z zakresu opieki zdrowotnej, stanowią podstawowy system, w ramach którego udzielana jest pomoc osobom potrzebującym. Natomiast, w przypadku w którym uzyskane świadczenia objęte przepisami ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r., o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych nie zrealizowały wszystkich niezbędnych potrzeb wnioskującego, możliwe jest przyznanie mu pomocy w formie specjalistycznych usług opiekuńczych. Innymi słowy, świadczenia w postaci dostępu do rehabilitacji w formie specjalistycznych usług opiekuńczych można uzyskać, o ile pomimo zapewnionego dostępu do usług w ramach systemu opieki zdrowotnej, osoba potrzebująca wciąż posiada niezaspokojone potrzeby związane z koniecznością rehabilitacji związanej z rodzajem posiadanego schorzenia oraz niepełnosprawności. Tymczasem, z akt przedmiotowej sprawy nie wynika, aby wnioskodawczyni w ogóle korzystała, czy podejmowała działania aby pomoc z zakresu rehabilitacji dla niepełnosprawnego syna B. P. uzyskać w ramach świadczeń gwarantowanych objętych zapisami ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, gdyż jak twierdzi "korzystanie z takiej formy mija się z celem" (oświadczenie z dnia 11 marca 2015 r.). Organ odwoławczy wskazał także, że świadczenie w postaci specjalnych usług opiekuńczych jest jedną z form wsparcia udzielanego w ramach ustawy o pomocy społecznej i niewątpliwe zastosowanie tu znajdą ogóle zasady udzielania tych świadczeń. Stosownie do treści art. 2 ust. 1 ustawy, iż celem pomocy społecznej jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, jednakże takich, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Pomoc społeczna ma bowiem charakter subsydiarny, czyli pomocniczy. W ocenie Kolegium, świadczenia w formie specjalistycznych usług opiekuńczych polegające na rehabilitacji fizycznej i usprawnianiu zaburzonych funkcji organizmu unormowane w § 2 pkt 3 (o jakie zawnioskowała skarżąca wnioskiem z dnia 24 lutego 2015 r., stosownie do zaleceń lekarza specjalisty zawartych w zaświadczeniu z dnia 12 lutego 2015 r.) mogłyby być udzielone dopiero wówczas, gdy potrzeby dziecka nie zostałyby zaspokojone w ramach wsparcia przewidzianego przepisami ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Jednakże Kolegium wskazało, iż przedmiotowa decyzja odmowna nie stoi na przeszkodzie ponownego ubiegania się o tę formę pomocy, gdy po podjęciu przez wnioskodawczynię stosownych działań zmierzających do uzyskania wsparcia w zakresie rehabilitacji fizycznej jej syna w ramach świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, wciąż pozostaną niezaspokojone niezbędne potrzeby związane z koniecznością rehabilitacji.

Odnośnie natomiast pozostałej argumentacji Burmistrza, Kolegium stwierdziło, że w myśl art. 17 ust. 1 pkt 11 cytowanej ustawy, organizowanie i świadczenie usług opiekuńczych, w tym specjalistycznych, w miejscu zamieszkania, należy do zadań własnych gminy o charakterze obowiązkowym, co oznacza, że każda gmina zobligowana jest do podjęcia takich działań organizacyjnych, które umożliwiają realizację tego obowiązku. Stąd też, zdaniem Kolegium, nie może stanowić samoistnej przesłanki odmowy przyznania świadczenia okoliczność braku posiadania przez Ośrodek wykwalifikowanej kadry z dziedziny świadczeń rehabilitacji fizycznej (nie stanowi przeszkody aby usługę tę mógł świadczyć, na podstawie stosownej umowy, podmiot zewnętrzny). Odmowę świadczenia nie może także stanowić fakt, że syn strony ma zapewniony dostęp do niezbędnych zajęć terapeutycznych w Szkole Podstawowej [...] w [...] oraz w Ośrodku [...], gdzie udzielane jest wsparcie o innym, aniżeli wnioskowanym charakterze (m.in. terapia logopedyczna, gimnastyka korekcyjo-kompensacyjna, integracja sensoryczna, rewalidacja indywidualna).

Kolegium zwróciło również uwagę, że Burmistrz wydając decyzję z dnia [...] marca 2015 r. rozpoznał wniosek strony jedynie częściowo. M. B. w swoim wniosku z dnia 24 lutego 2015 r. oprócz żądania zapewnienia jej synowi usług w zakresie rehabilitacji fizycznej i usprawniania zaburzonych funkcji organizmu w zakresie nieobjętym przepisami ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, wnioskowała także o "zwiększenie liczby godzin specjalistycznych usług opiekuńczych (obecnie są to 2 godziny tygodniowo)". Co do tego żądania organ pierwszej instancji winien również ustosunkować się w prawnie przewidzianej formie.

Ze skargą na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wystąpiła M. P., zarzucając organowi: naruszenie art. 50 ustawy pomocy społecznej oraz przepisów rozporządzenia w sprawie specjalistycznych usług opiekuńczych poprzez dokonanie błędnej ich wykładni a także dokonanie błędów w ustaleniach faktycznych w sprawie.

Skarżąca wniosła: 1) o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji; 2) wydanie decyzji przyznającej synowi B. P. specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób z zaburzeniami psychicznymi; 3) przeprowadzenie działań zmierzający do zapewnienia synowi specjalistycznych usług opiekuńczych przez organ pierwszej instancji; 4) zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

M. P. opisała w skardze na czym polega choroba jej dziecka. Wskazała, że wnioskowała o przyznanie specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób z zaburzeniami psychicznymi zgodnie z przepisami ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej oraz rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dn. 22 września 2005 r. w sprawie specjalistycznych usług opiekuńczych (Dz. U. z 2005 r., Nr 189, poz. 1598 ze zm.) oraz w oparciu o zaświadczenie lekarskie specjalisty psychiatrii - jako że wnioskodawczyni starała się o specjalistyczne usługi opiekuńcze dla osób z zaburzeniami psychicznymi. Lekarz psychiatra w swym zaświadczeniu lekarskim wnioskował o przyznanie B. P. 16 godzin tygodniowo specjalistycznych usług opiekuńczych. W związku z tym, w jej ocenie, jej syn jest osobą uprawnioną do otrzymania specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób z zaburzeniami psychicznymi.

Następnie wskazała, że organ nie sprostał wymogom wynikającym z przepisu art. 107 § 3 k.p.a. albowiem nie uzasadnił starannie motywów swojej decyzji.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie w dniu 7 sierpnia 2015 r. skarżąca podniosła, że czas oczekiwania na rehabilitację dziecka trwa około dwóch lat. Do akt sprawy złożyła zaświadczenie lekarskie – specjalisty ortopedii i rehabilitacji z dnia 12 czerwca 2015 r., w którym oświadczono, że B. P. został przyjęty do Poradni [...]. Zlecone zabiegi to: terapia logopedyczna, terapia pedagogiczna, terapia psychologiczna, fizjoterapia. Chłopiec znajduje się na liście oczekujących. Ponadto, złożyła zaświadczenie lekarskie – lekarza pediatrii specjalisty neurologii dziecięcej z dnia 20 maja 2015 r., z którego wynika, że syn jest objęty opieką neurologiczną oraz zaświadczenie fizjoterapeuty z dnia 12 września 2012 r. o wykonanych 25 zabiegach.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Sądowa kontrola zaskarżonej decyzji prowadzona na podstawie art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 169 ze zm.) oraz art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r. 270 ze zm.) doprowadziła do uznania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ decyzja ta nie narusza prawa.

Przedmiotem niniejszego postępowania sądowoadministracyjnego jest kwestia oceny prawidłowości rozstrzygnięcia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] w przedmiocie utrzymania w mocy decyzji Burmistrza Miasta [...] odmawiającej przyznania M. P. pomocy dla syna B. P. w postaci specjalistycznych usług opiekuńczych w zakresie rehabilitacji fizycznej i usprawniania zaburzonych funkcji organizmu w zakresie nieobjętym przepisami ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, zgodnie z zaleceniami lekarskimi.

W pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę (co podniosło słusznie Samorządowe Kolegium Odwoławcze), że wniosek skarżącej z dnia 24 lutego 2015 r. zawiera dwa żądania: 1) zwiększenie liczby godzin specjalistycznych usług opiekuńczych (z obecnych dwóch godzin tygodniowo) oraz 2) zapewnienie synowi usług specjalistycznych, tj. rehabilitacji fizycznej i usprawniania zaburzonych funkcji organizmu w zakresie nieobjętym przepisami ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych zgodnie z zaleceniami lekarskimi. Decyzja organu pierwszej instancji nie zawiera rozstrzygnięcia w zakresie pierwszego żądania wnioskodawczyni, wobec tego prawidłowo organ odwoławczy wskazał na konieczność załatwienia wniosku przez Burmistra Miasta [...] co do zwiększenia przyznanych usług specjalistycznych dla syna B. P. w zakresie: uczenie i rozwijanie umiejętności niezbędnych do samodzielnego życia (jak wynika z akt sprawy przyznanych decyzją Burmistrza Miasta [...] z dnia [...] grudnia 2014 r.) z dwóch godzin tygodniowo do 16 godzin tygodniowo - do dnia 1 lutego 2018 r. Takie zalecenie wynika z zaświadczenia lekarskiego lekarza psychiatrii z dnia 12 lutego 2015 r.

W konsekwencji, prawidłowo w ocenie organu odwoławczego poddana została decyzja organu pierwszej instancji co do odmowy przyznania specjalistycznych usług opiekuńczych dla syna B. P. w zakresie rehabilitacji fizycznej i usprawniania zaburzonych funkcji organizmu w zakresie nieobjętym przepisami ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, zgodnie z zaleceniami lekarskimi, czyli co do żądania drugiego zawartego we wniosku.

I tak, oceniając decyzję Kolegium, należy wskazać, że podstawę materialnoprawną decyzji organu pierwszej instancji stanowi m.in. art. 50 ust. 2 i 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (j.t. Dz. U. z 2015 r., poz. 163 ze zm. – dalej: "u.p.s.") oraz § 2 Rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 22 września 2005 r. w sprawie specjalistycznych usług opiekuńczych (Dz. U. Nr 189, poz. 1598 ze zm.).

Stosownie do art. 50 ust.1 u.p.s. pomoc w formie usług opiekuńczych lub specjalistycznych usług opiekuńczych przysługuje osobie samotnej, która z powodu wieku, choroby lub innych przyczyn wymaga pomocy innych osób, a jest jej pozbawiona. Według natomiast przepisu art. 50 ust. 2 usługi opiekuńcze lub specjalistyczne usługi opiekuńcze mogą być przyznane również osobie, która wymaga pomocy innych osób, a rodzina, a także wspólnie niezamieszkujący małżonek, wstępni, zstępni nie mogą takiej pomocy zapewnić. Usługi opiekuńcze obejmują pomoc w zaspokajaniu codziennych potrzeb życiowych, opiekę higieniczną, zaleconą przez lekarza pielęgnację oraz, w miarę możliwości, zapewnienie kontaktów z otoczeniem (art. 50 ust. 3). Omawianą pomoc mogą więc otrzymać także osoby mające rodziny, niemniej w tych przypadkach ustawodawca odwołuje się do zasady pomocniczości, zwracając uwagę na obowiązki opiekuńcze wynikające z więzi rodzinnych. Z brzmienia powołanego przepisu, a zwłaszcza użycia zwrotu "może", wynika, że decyzja podejmowana w tym zakresie, ma charakter uznaniowy, co oznacza, że sam fakt spełnienia kryteriów ustawowych nie oznacza automatycznego przyznania osobie zainteresowanej tego świadczenia i w wysokości zgodnej z jej oczekiwaniami. Niemniej jednak podstawowym kryterium uzyskania wnioskowanej pomocy pozostaje w pierwszej kolejności spełnienie warunków określonych w ustawie oraz w przepisach wykonawczych wydanych na podstawie delegacji zawartej w art. 50 ust. 7 ustawy o pomocy społecznej.

Z kolei, rodzaje specjalistycznych usług opiekuńczych zostały określone w ww. rozporządzeniu Ministra Polityku Społecznej z dnia 22 września 2005 r. Jednym z rodzajów specjalistycznych usług opiekuńczych, o które wnioskowała skarżąca, stanowi wymieniona, w § 2 pkt 3 powyższego rozporządzenia, rehabilitacja fizyczna i usprawnianie zaburzonych funkcji organizmu w zakresie nieobjętym przepisami ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Kolegium wskazało, że rehabilitacja objęta wnioskiem jest wymieniona w przepisach dotyczących świadczeń opieki zdrowotnej jednakże z akt przedmiotowej sprawy nie wynika aby M. P. podejmowała działania celem uzyskania pomocy z zakresu rehabilitacji dla niepełnosprawnego syna B. P. w ramach świadczeń gwarantowanych objętych zapisami ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. Organ odwoławczy wskazał, że w oświadczeniu z dnia 11 marca 2015 r. M. P. wyraźnie stwierdziła, że "korzystanie z takiej formy mija się z celem"(...) oraz, że "terapia 15 min raz w miesiącu jest bezcelowa".

Biorąc pod uwagę powyższe, w ocenie Sądu, prawidłowo organy administracji odmówiły przyznana wnioskowanej pomocy w zakresie drugiego żądania wniosku. Organy administracji nie poprzestały bowiem jedynie na ustaleniu czy rehabilitacja fizyczna i usprawnianie zaburzonych funkcji organizmu objęta wnioskiem jest wymieniona w przepisach dotyczących świadczeń opieki zdrowotnej, lecz dążyły także do ustalenia czy świadczenia te zostały uzyskane w wystarczającym zakresie, zaspokajającym uzasadnione potrzeby osoby uprawnionej. Skoro jednak, M. P. w oświadczenia z dnia 11 marca 2015 r., znajdującym się w aktach sprawy administracyjnej, wyraźnie stwierdziła, że nie korzystała z żadnej formy specjalistycznej opłacanej przez NFZ, albowiem czas oczekiwania na zajęcia i rehabilitację jest długi (1-2 lata) – to prawidłowo organy wywiodły, że żądane usługi można uzyskać w ramach pomocy społecznej, tylko wtedy jeżeli strona wykaże, iż pomimo korzystania z usług w ramach systemu opieki zdrowotnej, osoba potrzebująca wciąż posiada niezaspokojone potrzeby związane z koniecznością rehabilitacji związanej z rodzajem posiadanego schorzenia oraz niepełnosprawności. Świadczenia z zakresu opieki zdrowotnej stanowią bowiem podstawowy system, w ramach którego udzielana jest pomoc osobom potrzebującym. Z akt administracyjnych sprawy nie wynika aby wnioskodawczyni w ramach NFZ ze świadczeń takich dla syna korzystała, wręcz wyraźnie temu zaprzeczyła w ww. oświadczeniu z dnia 11 marca 2015 r., które podpisała. Okoliczności tej nie potwierdzają także dokumenty złożone dopiero na etapie postępowania sądowadministracyjnego, co istotne - nie znane zarówno organowi pierwszej instancji wydającemu decyzję w dniu [...] marca 2015 r., jak i organowi odwoławczemu na dzień wydawania decyzji w dniu [...] maja 2015 r. Złożone na rozprawie w dniu 7 sierpnia 2015 r. zaświadczenie lekarskie – specjalisty ortopedii i rehabilitacji zostało wystawione dopiero w dacie 12 czerwca 2015 r. Zaświadczenie to wskazuje że B. P. został przyjęty do Poradni [...] (bez wskazania daty przyjęcia) i jest na liście oczekujących na zabiegi: terapia logopedyczna, terapia pedagogiczna, terapia psychologiczna, fizjoterapia. Nie wynika więc z niego, że przed wnioskowaniem o pomoc w ramach art. 50 ust. 2 u.p.s. osoba potrzebująca korzystała już z usług specjalistycznych, tj. rehabilitacji fizycznej i usprawniania zaburzonych funkcji organizmu aby organ mógł ustalić czy świadczenia te zostały uzyskane w wystarczającym zakresie. Okoliczności tej, w ocenie Sądu, nie potwierdza także zaświadczenie lekarskie – lekarza pediatrii specjalisty neurologii dziecięcej z dnia 20 maja 2015 r. albowiem dotyczy opieki neurologicznej, jak również była to okoliczność nieznana organom obu instancji w dniu wydawania decyzji. Analogicznie należy ocenić nieznane organom administracji zaświadczenie fizjoterapeuty z dnia 12 września 2012 r. o wykonanych 25 zabiegach z zakresu fizjoterapii. W konsekwencji, podkreślenia wymaga, że skarżąca na etapie postępowania administracyjnego nie przedstawiła żadnych dokumentów, z których organy administracji mogłyby wywieść wnioski przeciwne prowadzące do wydania decyzji pozytywnej w zakresie drugiego żądania M. P. Jak słusznie także wskazało Kolegium negatywne rozpoznanie wniosku nie stanowi przeszkody do ponownego ubiegania się o pomoc w ramach art. 50 ust. 2 u.p.s. po dopełnieniu przez wnioskodawczynię warunków ustawowych.

W konsekwencji, w ocenie Sądu, decyzja wydana w powyższym zakresie nie wykracza poza ramy uznania administracyjnego określone w art. 7 k.p.a.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.