Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 954/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2017-11-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 3, ust. 3a
journal: Dz.U. 2016 poz 963
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: par. 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art.153
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Dnia 23 listopada 2017 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia NSA Irena Krzemieniewska (spr.) Sędzia NSA Teresa Rutkowska Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Łuczyńska Protokolant specjalista Aneta Brzezińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 listopada 2017 roku sprawy ze skargi M. P. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nr [...] z dnia [...].


UZASADNIENIE

III SA/Łd 954/17

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...], nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 w zw. z art. 127 §3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz.U. z 2016 r. poz. 23 ze zm.) – dalej: k.p.a.; art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn.: Dz.U. z 2016 r. poz. 963 ze zm.) – dalej: u.s.u.s., Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] , nr [...] orzekająca o odmowie umorzenia M. P. należności z tytułu nieopłaconych składek na:

- ubezpieczenia społeczne w części finansowanej przez płatnika składek w łącznej kwocie 25.546,75 zł, w tym: składek za okres 12.2001 - 04.2004 w kwocie 8.457,95 zł., odsetek za zwłokę liczonych na dzień 12 stycznia 2016 r. w kwocie 17.080 zł, kosztów upomnienia w wysokości 8,80 zł;

- ubezpieczenie zdrowotne, w części finansowanej przez płatnika składek w łącznej kwocie 5.867,07 zł, w tym: składek za okres 10.2001- 11.2001; 08.2003, 02.2004- 03.2004 w wysokości 620,27 zł, odsetek za zwłokę liczonych na dzień 12 stycznia 2016 r. w kwocie 5.058 zł, kosztów upomnienia w wysokości 8,80 zł;

- Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w łącznej kwocie 2.408,09 zł, w tym: składek za okres 12.2001- 04.2004 w kwocie 1.205,29 zł, odsetek za zwłokę liczonych na dzień 12 stycznia 2016 r. w kwocie 1.194 zł, kosztów upomnienia w wysokości 8,80 zł;

- ubezpieczenie zdrowotne za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 1.251,07 zł, w tym: składek za okres 10.2001- 11.2001, 08.2003, 02.2004 -03.2004 w kwocie 620,27 zł, odsetek za zwłokę liczonych na dzień 12 stycznia 2016 r. w kwocie 622 zł, kosztów upomnienia w wysokości 8,80 zł.

W sprawie ustalono następujący stan faktyczny:

Wnioskiem z dnia 4 stycznia 2016 r. M. P. wystąpiła o umorzenie w całości należności wynikających z decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nr [...] z dnia 18 września 2013 r., orzekającej o przeniesieniu solidarnej odpowiedzialności za zobowiązania zmarłego A. P. z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenia zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych na jego spadkobierców: M. P., A. S. oraz na małoletnich Z. P. i M. S..

W wyniku rozpatrzenia w/w wniosku Zakład Ubezpieczeń Społecznych ostateczną decyzją z dnia [...], nr [...] odmówił umorzenia zaległych składek. W ocenie organu uwzględnienie wniosku byłoby przedwczesne, bowiem pomimo niewątpliwie trudnej sytuacji życiowej i majątkowej skarżącej, spłata zadłużenia może nastąpić z odziedziczonych przez stronę aktywów w postaci ¼ wkładu mieszkaniowego spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu mieszkalnego w Ł.przy ul. A.

W wyniku rozpoznania wniesionej przez M. P. skargi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi prawomocnym wyrokiem z dnia 8 grudnia 2016 r., III SA/Łd 652/16 uchylił w/w decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...]. oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu z dnia [...] , nr [...], przekazując sprawę do ponownego rozpatrzenia. Uzasadniając wydane orzeczenie Sąd stwierdził, iż zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja I instancyjna wydane zostały z naruszeniem przepisów postępowania, w szczególności z art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a., które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W ocenie Sądu Zakład z przyczyn zawinionych przez skarżącą, która pomimo wezwania nie przedłożyła oświadczenia o swoim stanie rodzinnym i majątkowym, nie mógł w sposób dokładny ocenić sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskujące. Ponadto Sąd wskazał na konieczność ustalenia prawidłowej wartości odziedziczonego wkładu mieszkaniowego oraz czy spadkobiercy A. P. przeprowadzili dział spadku oraz odniesie się do kwestii przedawnienia należności z tytułu zaległych składek.

W toku ponownego rozpatrzenia sprawy Zakład Ubezpieczeń Społecznych, w oparciu o nadesłane do akt sprawy oświadczenie skarżącej o stanie rodzinnym i majątkowym z dnia 27 marca 2017 r. ustalił, iż wnioskująca nie pracuje zawodowo, nie pobiera emerytury, renty, nie pobiera zasiłku z urzędu pracy, pomocy społecznej. Jedyny dochód skarżącej stanowią alimenty w wysokości 500 zł miesięcznie, zasądzone na jej rzecz od ojca J. P. Skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką M. P.-P. , która osiąga dochody w wysokości 300 zł miesięcznie. Skarżąca nie ponosi żadnych stałych wydatków związanych z utrzymaniem, nie posiada żądnych zobowiązań pieniężnych. Ponadto skarżąca nie posiada żadnego majątku ruchomego, nieruchomości, czy też wierzytelności. Zgodnie z oświadczeniem skarżącej nie widzi ona w najbliższym czasie możliwości poprawy swojej sytuacji materialnej i w związku z powyższym wnosi o umorzenie zaległości. Ponadto na podstawie przeprowadzonego przez Zakład dodatkowego postępowania wyjaśniającego organ ustalił, że na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego dla Ł.– Ś. w Ł.i III Wydział Cywilny, [...] z dnia [...] r. skarżąca nabyła ¼ spadku z dobrodziejstwem inwentarza po zmarłym dziadku A. P. Stan czynny spadku, stosownie do sporządzonego przez Urząd Skarbowy Ł.-P. inwentarza majątku spadkowego z dnia 29 kwietnia 2013 r. wynosi 113.145 zł. Ponadto decyzją z dnia 18 września 2013 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych przeniósł na skarżącą odpowiedzialność za zobowiązania zmarłego A. P. w kwocie 57.848,67 zł. Wniesione od powyższej decyzji odwołanie skarżącej zostało oddalone przez Sąd Okręgowy w Ł. VIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia [...], [...] Organ ustalił nadto, że skarżąca nie jest zgłoszona do ubezpieczeń, natomiast matka wnioskującej od dnia 17 listopada 2015 r. jest zgłoszona do ubezpieczeń jako osoba bezrobotna niepobierająca zasiłku dla bezrobotnych. Z zgromadzonego materiału dowodowego wynika nadto, że należności z tytułu niedopłaconych składek nie zostały objęte przymusowym dochodzeniem. Ponadto organowi wiadomo z urzędu, że wnioskiem z dnia 10 grudnia 2014 r. strona wystąpiła o umorzenie należności na podstawie przepisów ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność, który to wniosek został rozpatrzony decyzją z dnia 27 marca 2015 r. określającą warunki umorzenia należności z tytułu: składek na ubezpieczenia społeczne za okres 11.2002- 07.2003, 09.2003-01.2004, 04. 2004; ubezpieczenie zdrowotne od 11.2002 – 07.2003, 09.2003-01.2004, 04.2004 oraz składek na Fundusz Pracy za okres 11.2002-07.2003, 09.2003-01.2004, 04. 2004. Natomiast decyzją z dnia 15 lipca 2016 r. Zakład odmówił umorzenia należności, na podstawie powołanej ustawy z dnia 9 listopada 2012r., z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą.

Decyzją z dnia [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, odmówił skarżącej umorzenia przedmiotowych należności. Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie organ wskazał, iż zgodnie z obowiązującymi przepisami u.s.u.s., należności mogą być umorzone w całości lub w części jeśli uzna się, że są one całkowicie nieściągalne. Zgodnie z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2015 r. poz. 233 i 978); 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Natomiast w myśl art. 28 ust. 3 a ustawy należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Zgodnie z treścią § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. z 2003 r. Nr 141 poz. 1365), wydanego na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 28 ust. 3b ustawy, zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Przenosząc powyższe na grunt niniejszej spawy, Zakład Ubezpieczeń Społecznych, mając na uwadze zalecenia zawarte w w/w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 8 grudnia 2016 r., III SA/Łd 653/16, w pierwszej kolejności przystąpił do oceny możliwości umorzenia składek w oparciu o przepis art. 28 ust. 3 a. u.s.u.s. Zdaniem organu zestawienie stałego miesięcznego dochodu gospodarstwa domowego skarżącej ( prowadzonego wspólnie z matką) kształtującego się w kwocie 800 zł, z wysokością minimum socjalnego, wynoszącego dla dwuosobowego gospodarstwa 1.817,36 zł pozwala uznać, iż sytuacja majątkowa skarżącej jest niewątpliwie trudna i wskazuje na zaistnienie przesłanki umorzenia, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z 2003 r. Niemniej jednak, z uwagi na uznaniowy charakter decyzji podejmowanych w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek, Zakład omówił ich umorzenia. Organ stwierdził bowiem, iż skarżąca nie wykazała, że jest całkowicie lub częściowo niezdolna do podjęcia pracy zarobkowej, jak również nie przedłożyła żadnej dokumentacji potwierdzającej kontynuację nauki na studiach dziennych, czy też potwierdzających wystąpienie obiektywnych przeszkód do podjęcia zatrudnienia. Podniesiona przez skarżąca argumentacja, co do uciążliwości i trudności w zapłacie powstałych zobowiązań, za które odpowiedzialność została przeniesiona na skarżącą decyzją z 18 września 2013 r., jest niewystarczająca do uwzględnienia żądania strony. Ubezpieczenia mają charakter solidarny i służą finansowaniu obecnych i przyszłych świadczeń wszystkich świadczeniobiorców, natomiast na Zakładzie ciąży obowiązek dochodzenia tych należności z wykorzystaniem wszelkich dostępnych środków przymusu prawnego.

W sprawie zdaniem organu nie wystąpiła także przesłanka umorzenia , o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia z 2003 r. bowiem jak wynika z zgromadzonego materiału dowodowego skarżąca nie wykazała, że przewlekła choroba lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny uniemożliwia jej uzyskiwanie dochodu pozwalającego na opłacenie należności.

Ponadto, co bezsporne w sprawie nie wystąpiła przesłanka umorzenia określona w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia z 2003 r., to jest przesłanka poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności.

Natomiast, co do przesłanek umorzenia należności z tytułu ich całkowitej nieściągalności, w oparciu o przesłanki określone w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Zakład stwierdził, iż w stosunku do skarżącej nie było prowadzone postępowanie egzekucyjne, a co za tym idzie nie zostały potwierdzone przesłanki całkowitej nieściągalności. Ponadto co istotne, skarżąca posiada udział w wielkości ¼ masy czynnej spadku po zmarłym A. P., którego głównym składnikiem jest wkład mieszkaniowy, związany z lokalem mieszkalnym, zlokalizowanym w Ł., przy ul. A. Ponadto, co wymaga podkreślenia, stosownie do treści przepisów ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. , z uwagi na fakt, iż lokatorskie prawo do lokalu przejęła żona zmarłego D. P. (która odrzuciła spadek po mężu) , spadkobiercom, w tym skarżącej, przysługuje w stosunku do małżonka przejmującego to prawo, roszczenie o wypłatę połowy wartości wkładu. Zgodnie z uzyskanymi przez organ informacjami wartość wkładu mieszkaniowego na pokrycie spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu mieszkalnego wynosiła 3,35 zł po denominacji, w dacie przydziału tego prawa, to jest w dniu 20 kwietnia 1978 r. Zwaloryzowana, na dzień otwarcia spadku - 27 marca 2009 r. wartość wkładu mieszkaniowego po zmarłym A. P. stanowiła 100% wartości wolnorynkowej, według stanu na rok 2009 . Aktualnie zwaloryzowany wkład mieszkaniowy również stanowi wartość rynkową. Zgodnie z operatem szacunkowym sporządzonym przez rzeczoznawcę majątkowego w związku z koniecznością sporządzenia uzupełnionego spisu inwentarza majątku spadkowego, wartość przedmiotowego lokalu określona została na kwotę 225.600 zł. Tym samym wartość zwaloryzowanego wkładu mieszkaniowego będącego przedmiotem dziedziczenia, stanowiącego 1/2 wartości wolnorynkowej lokalu na dzień otwarcia spadku, wynosi 112.800 zł. Ponadto co istotne ustalona wartość czynna spadku ustalona przez właściwy organ Naczelnika Urzędu Skarbowego Ł.-P. nie była przez skarżącą, pomimo przysługującego jej uprawnienia, kwestionowana. Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie jest natomiast uprawniony do kwestionowania tej wartości. Dalej Zakład wskazał, iż zgodnie z art. 1034 § 1 i §2 Kodeksu cywilnego do chwili działu spadku spadkobiercy ponoszą solidarną odpowiedzialność za długi spadkowe. Spełnienie świadczenia przez jednego ze spadkobierców upoważnia go do żądania zwrotu spełnionego świadczenia od pozostałych spadkobierców w częściach, które odpowiadają wielkości ich udziałów. W niniejszej sprawie skarżąca nie wypowiedziała się, czy dział spadku po A. P. został przeprowadzony, a jeżeli tak to w jakiej formie. Tym samym zdaniem organu zasadnym jest utożsamienie odziedziczonego udziału we wkładzie mieszkaniowym z wartością wolnorynkową lokalu, gdyż reguła, zgodnie z którą wartość wkładu może być ustalona dopiero po wygaśnięciu spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu, ma jedynie zastosowanie pomiędzy osobą uprawnioną do lokalu a spółdzielnią.

Natomiast, co do kwestii przedawnienia dochodzonych należności Zakład wskazał, iż ich wymagalność potwierdzona została wyrokiem Sądu Okręgowy w Ł. VIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...], [...]. Ponadto bieg terminu przedawnienia należności z tytułu przedmiotowych składek uległ zawieszeniu w okresie od dnia 27 marca 2009 do dnia 27 marca 2011 ( na podstawie art. 24 ust. 6 u.s.u.s) oraz w okresie od dnia 12 grudnia 2014 r. do dnia 20 sierpnia 2016 r. ( na podstawie art. 1 ust. 15 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność).

Kwestionując zasadność wydanego rozstrzygnięcia M. P. wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy. Zaskarżonej decyzji strona zarzuciła niezastosowanie się do wytycznych zawartych w uzasadnieniu Wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 8 grudnia 2016 r., III SA/Łd 653/16, co do wartości odziedziczonego wkładu mieszkaniowego, jak również nie uwzględnienie faktu, iż nie doszło do waloryzacji wkładu mieszkaniowego, bowiem nie doszło do wygaśnięcia prawa do lokalu.

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] Uzasadniając organ stwierdził, iż ponowna analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w tym otrzymane w dniu 27 maja 2017 r. pismo Naczelnika Urzędu Skarbowego Ł.- P. z dnia 15 maja 2017 r. informujące o braku informacji, co do faktu przeprowadzenia działu spadku po zmarłym A. P., jak również fakt prowadzenia w stosunku do skarżącej postępowania egzekucyjnego w celu wyegzekwowania przedmiotowych należności, wskazuje na brak podstaw do ich umorzenia. Organ ponownie wskazał, iż umorzenie należności jest instytucją wyjątkową, a decyzja wydawana w tym zakresie ma charakter uznaniowy. Powyższe oznacza, że nawet w przypadku istnienia przesłanek przemawiających za umorzeniem należności, organ może, a nie ma prawnego obowiązku ich umorzenia. Należności z tytułu składek , jak wskazano w decyzji z dnia [...] mogą być umarzane w przypadku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 4 u.s.u.s.), a pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, jedynie w sytuacji wystąpienia szczególnych okoliczności określonych przepisami prawa (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.). W niniejszej sprawie zdaniem organu nie wystąpiła żadna z przesłanek całkowitej nieściągalności, określonych w sposób wyczerpujący w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Jak bowiem wskazano w stosunku do zobowiązanej prowadzone jest postępowanie egzekucyjne, które na dzień dzisiejszy nie zostało zakończone. Ponadto zdaniem organu w sprawie nie wystąpiła żadna z przesłanek umorzenia na podstawie art. 28 ust. 3a w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia z 2003 r. Co prawda, z uwagi na uzyskiwane miesięczne dochody gospodarstwa domowego skarżącej (prowadzonego wspólnie z matką), kształtujące się w wysokości 800 zł, jak również uwzględnienie minimum socjalnego, które dla dwuosobowego gospodarstwa wynosi 1.817,36 zł, Zakład ponownie stwierdził, iż sytuacja materialna skarżącej jest niewątpliwe trudna i pozwala na przyjęcie, że w sprawie istnieje podstawa do umorzenia zaległych składek na podstawie § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z 2003 r. Jednakże odwołując się do uznaniowego charakteru decyzji wydawanej w przedmiocie udzielenia ulgi, ciążącego na organie obowiązku dochodzenia składek, jak również na fakt, iż skarżąca nie wykazała, że jest całkowicie lub częściowo niezdolna do podjęcia pracy zarobkowej, jak również nie przedłożyła żadnej dokumentacji potwierdzającej kontynuację nauki na studiach dziennych, czy też potwierdzających wystąpienie obiektywnych przeszkód do podjęcia zatrudnienia, organ odmówił uwzględnienia wniosku. Ponadto zdaniem organu odwoławczego w sprawie nie wystąpiły: przesłanka umorzenia, określona w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia z 2003 r., gdyż obowiązek opłacenia zaległych należności przez skarżącą wynika z decyzji przenoszącej na nią solidarną odpowiedzialność za powstałe zaległości, jak i przesłanka, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia z 2003 r. bowiem skarżąca nie wykazała, że przewlekła choroba lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny uniemożliwia jej uzyskiwanie dochodu pozwalającego na opłacenie należności. Zakład poinformował także skarżąca o możliwości spłaty powstałego zadłużenia w formie ratalnej.

Reasumując organ stwierdził, iż w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, przeprowadzonego zgodnie z wymogami k.p.a., w szczególności z art. 77 i art. 80 k.p., nie stwierdzono istnienia okoliczności uzasadniających uwzględnienie wniosku skarżącej.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi M. P. ponowiła zarzuty zawarte we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, to jest zarzuciła niezastosowanie się przez Zakład do wytycznych zawartych w uzasadnieniu Wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 8 grudnia 2016 r., III SA/Łd 653/16, co do wartości odziedziczonego wkładu mieszkaniowego, jak również nie uwzględnienie faktu, iż nie doszło do waloryzacji wkładu mieszkaniowego, bowiem nie doszło do wygaśnięcia prawa do lokalu. Ponadto, odnośnie podniesionego argumentu, co do wszczęcia w stosunku do jej osoby postępowania egzekucyjnego, skarżąca oświadczyła, że w jej ocenie niewłaściwym jest dochodzenie spłaty przedmiotowych należności z odziedziczonych przez nią aktywów. Wskazała, że przyjęty przez nią spadek został przyjęty z dobrodziejstwem inwentarza, co oznacza, uwzględniając w/w wyrok z dnia 8 grudnia 2016 r., że faktyczna kwota wzbogacenia skarżącej do jakiej ZUS powinien dochodzić swoich praw , to kwota 3,35 zł. Ponadto zarzuciła nie uwzględnienie przez Zakład jej aktualnej sytuacji majątkowej i życiowej, a odwołanie się do zdarzeń przyszłych, hipotetycznych.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wnosiło jej oddalenie, argumentując jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2017 r., poz. 1369) – dalej: p.p.s.a., ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażona w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba, że przepisy prawa uległy zmianie.

Przez ocenę prawną rozumie się wyjaśnienie przez sąd pierwszej instancji istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich stosowania w rozpoznawanej sprawie, a więc nie tylko samą wykładnię w ścisłym tego słowa znaczeniu. Pojęcie to obejmuje zarówno krytykę sposobu zastosowania normy prawnej w zaskarżonym akcie (czynności), jak i wyjaśnienie, dlaczego stosowanie tej normy przez organ, który wydał ten akt (czynność) zostało uznane za wadliwe. Ocena ta może odnosić się do przepisów prawa materialnego, jak i prawa procesowego i dotyczy dotychczasowego postępowania organów administracyjnych w sprawie (por. np. wyrok WSA w Warszawie z dnia 20 grudnia 2006r., VII SA/Wa 1803/06, LEX nr 304131). Z kolei wskazania stanowią konsekwencję oceny prawnej, zwłaszcza oceny przebiegu postępowania przed organami administracyjnymi i rezultatu tego postępowania w postaci materiału procesowego zebranego w danej sprawie. Wskazania sądu administracyjnego co do dalszego postępowania mają wytyczać kierunek działania organu przy ponownym przyszłym rozpoznaniu sprawy, określają one sposób ich postępowania w przyszłości. Mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości. Między oceną prawną a wskazaniami co do dalszego postępowania zachodzi więc ścisły związek (por. wyrok NSA z dnia 25 października 2006r., I OSK 1377/05, LEX nr 281309 czy wyrok NSA z dnia 13 września 2006r., II FSK 1099/05, LEX nr 262073).

W myśl art. 3 § 1 p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Sąd bada zatem legalność zaskarżonej decyzji, tj. jej zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Sąd rozpoznający sprawę nie może zmienić zaskarżonej decyzji, a jedynie uwzględniając skargę może stosownie do unormowania zawartego w art. 145 § 1 p.p.s.a. uchylić ją jeśli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1 lit. a-c); stwierdzić jej nieważność, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach (pkt 2); stwierdzić wydanie jej z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w k.p.a. lub w innych przepisach (pkt 3). W przypadku zaś, gdy nie zachodzą okoliczności wskazane w art. 145 § 1 p.p.s.a., skarga zgodnie z art. 151 p.p.s.a. podlega oddaleniu.

Kontrolując w tak zakreślonej kognicji zaskarżoną decyzję oraz mając na uwadze wiążące wytyczne i ocenę zawartą w prawomocnym wyroku WSA z dnia 8 grudnia 2016 r., III SA/Łd 652/16, Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie. W sprawie doszło bowiem do naruszenia art. 153 p.p.s.a., jak i przepisów prawa procesowego, które to naruszenie mogło mieć wpływ na wynik sprawy, tj. przepisów ustawy z dnia 17 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz.U. z 2017 r. poz. 1257) – dalej: k.p.a.

Zważywszy na zarzut skargi nie wykonania wytycznych podjętego w tej sprawie wyroku WSA w Łodzi z dnia 8 grudnia 2016 r., w pierwszej kolejności podnieść należy, iż organ nie zastosował się w pełni do zaleceń wskazanych w uzasadnieniu powołanego orzeczenia. Sąd stwierdził, iż jakkolwiek rozpatrując sprawę ponownie organ ustalił w sposób prawidłowy sytuację rodzinną i majątkową skarżącej, jak również przeprowadził stosowne ustalenia, co do kwestii przedawnienia przedmiotowych należności, to nie wykonał zaleceń Sądu odnośnie ustalenia prawidłowej wartości wkładu mieszkaniowego przypadającego spadkobiercom A. P.

Przypomnieć należy bowiem, iż WSA w Łodzi uchylając, wyrokiem z dnia 8 grudnia 2016 r. zaskarżoną decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...], jak i poprzedzającą ją decyzję z dnia [...], orzekające o odmowie uwzględnienia wniosku M. P. o umorzenie należności z tytułu zaległych składek wskazał, iż wartość wkładu spółdzielczego prawa do lokalu nie może być utożsamiana z wartością rynkową lokalu mogącego stanowić przedmiot obrotu- własnościowego prawa do lokalu bądź odrębnej własności lokalu mieszkalnego. Zdaniem Sądu za wartość rynkową odziedziczonego wkładu spółdzielczego prawa do lokalu mieszkalnego należy przyjąć wartość, jaką miał on w momencie wniesienia do spółdzielni. Tymczasem Zakład pomimo posiadania informacji, co do wartości wkładu mieszkaniowego wniesionego pokrycie spółdzielczego lokatorskiego prawa do przedmiotowego lokalu, wynoszącego na dzień 20 kwietnia 1978 r. 3,35 zł (po denominacji), jak i faktu niewygaśnięcia tego prawa, wyliczył wartość wkładu przypadającego stronie w drodze dziedziczenia według cen rynkowych, obowiązujących w dacie otwarcia spadku. Ponadto wywodząc zasadność przyjętej przez siebie wartości wkładu, nie ustalił, czy doszło do działu spadku po A.P.

Tymczasem analiza załączonej do skargi dokumentacji wskazuje, iż zalecenia w powyższym zakresie nie zostały przez organ wykonane. Sąd stwierdził bowiem, iż uzasadniając w sposób obszerny zaskarżoną decyzję, organ pominął zupełnie kwestie wartości będącego przedmiotem spadku wkładu mieszkaniowego, ograniczając się jedynie do przywołania pisma Naczelnika Urzędu Skarbowego Ł.- P z dnia 15 maja 2017 r., z którego wynika, że organ podatkowy nie posiada jakichkolwiek informacji, co do faktu przeprowadzenia działu spadku po zmarłym A. P. Co prawda argumentacja w zakresie wartości odziedziczonego wkładu mieszkaniowego została zawarta w uzasadnieniu, wydanej w I instancji, decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] , niemniej jednak Sąd stwierdza, że argumentacja ta stanowi powtórzenie argumentacji wyrażonej w uzasadnieniu uchylonej decyzji z dnia [...], która została uznana przez Sąd za niewystarczającą dla prawidłowego rozpatrzenia wniosku, a co za tym idzie wymagającą dokładniejszych ustaleń. Ponadto podkreślenia wymaga, że zestawienie daty wydania decyzji I instancji ([...] r.) oraz dat sporządzenia pisma Naczelnika Urzędu Skarbowego Ł.-P. dotyczącego nieposiadania jakichkolwiek informacji o przeprowadzeniu działu spadku (15 maja 2017 r.) oraz jego doręczenia Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (27 maja 2017 r.) wskazuje, iż podjęta w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, decyzja organu I instancji, wydana została w oparciu o niepełne ustalenia faktyczne, do których ustalenia organ został zobligowany. Powyższe wskazuje bowiem, że decyzja z dnia [...] wydana została przed uzyskaniem przez Zakład informacji, co do faktu przeprowadzenia działu spadku po A. P. Tym samym w ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą skargę w sprawie doszło do naruszenia art. 153 p.p.s.a. Przypomnienia ponownie w tym miejscu wymaga, że powołany przepis art. 153 p.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, co oznacza, że ani organ administracji publicznej , ani sąd, orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie mogą nie uwzględnić oceny prawnej i wskazań wyrażonych wcześniej w orzeczeniu sądu, gdyż są nimi związane. Wyrażona ocena prawna może zarówno dotyczyć stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego, jak również kwestii zastosowania określonego przepisu prawa do ustalonego stanu faktycznego.

Niezależnie od powyższego dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji Sąd stwierdził naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, w szczególności art. 15 i art. 127 § k.p.a., które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co w myśl art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. skutkowało uchyleniem zaskarżonej decyzji.

Zgodnie z treścią powołanego art. 15 k.p.a. postępowanie administracyjne jest dwuinstancyjne, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.

Z wyrażonej w powyżej powołanej normie prawnej zasady dwuinstancyjności postępowania wynika ciążący na organach administracji publicznej obowiązek dwukrotnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy, po raz pierwszy przez organ I instancji, a następnie w II instancji. Obowiązek ten oznacza, że obydwa organy, kierując się przepisami prawa procesowego, prowadzą postępowanie wyjaśniające, a co za tym idzie postępowanie odwoławcze nie może ograniczać się jedynie do weryfikacji decyzji wydanej w I instancji (por. wyrok NSA z 7 lutego 2017 r., II OSK 1267/15, LEX nr 2271251).

Natomiast zgodnie z art. 127 § 3 k.p.a. od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze nie służy odwołanie, jednakże strona niezadowolona z decyzji może zwrócić się do tego organ z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy; do wniosku tego stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji.

Różnica pomiędzy wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sporawy a odwołaniem, polega na tym, że ten pierwszy nie ma konstrukcji względnie dewolutywnej, co oznacza, iż wniesiony środek zaskarżenia nie jest rozpatrywany przez organ wyższej instancji, a przez ten sam organ, który orzekał w pierwszej instancji. Do wniosku o ponowne rozpatrzenie, co wprost wynika z powyżej przywołanego przepisu art. 127 § 3 k.p.a. stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań, co oznacza, że organ administracji rozpatrując sprawę ponownie ma obowiązek ponownego wnikliwego rozpatrzenia sprawy, a wydane przez siebie rozstrzygnięcie oprzeć na ponownie ocenionych dowodach, jak i z uwzględnieniem i odniesieniem się do argumentacji strony skarżącej (por. wyrok WSA w Krakowie z 29 września 2016 r., II SA/Kr 655/16, LEX nr 2141460).

Tymczasem w niniejszej sprawie Zakład Ubezpieczeń Społecznych uzasadniając wydaną w dniu [...] decyzję orzekającą o utrzymaniu decyzji własnej z dnia [...], nie odniósł się w żaden sposób do zarzutów skarżącej przedstawionych we wniesionym wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, odnoszących się do niezastosowania się przez organ do wytycznych WSA w Łodzi z 8 grudnia 2016 r., III SA/Łd 652/16 oraz do wartości odziedziczonego wkładu mieszkaniowego. Ponadto, jak już wcześniej wskazano uzasadnienie zaskarżonej decyzji, poza przywołaniem pisma Naczelnika Urzędu Skarbowego Ł. – P. z dnia 15 maja 2017 r., nie zawiera jakichkolwiek rozważań w kwestii wartości odziedziczonego udziału, czy też przeprowadzenia działu spadku, do czego jak już wcześniej wskazano organ był zobligowany. Tym samym w ocenie Sądu doszło również do naruszenia art. 107 § 3 k.p.a.

Reasumując Sąd uznał, iż z uwagi na stwierdzone naruszenia zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja z dna [...] winny zostać usunięte z obrotu prawnego, a wniosek skarżącej przekazany do ponownego rozpatrzenia przez organ administracji publicznej. Rozpatrując sprawę ponownie Zakład Ubezpieczeń Społecznych uwzględni stanowisko Sądu wyrażone w niniejszym uzasadnieniu, w szczególności dokona stosownych ustaleń, co do wartości wkładu mieszkaniowego stanowiącego przedmiot dziedziczenia, uwzględniając ocenę prawną wyrażoną w uzasadnieniu wyroku WSA w Łodzi z dnia 8 grudnia 2016 r., III SA/Łd 652/16, którą zarówno organ administracji, jak i Sąd , są związani. Ponadto rozpatrując sprawę ponownie Zakład przeprowadzi postępowanie zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie przepisami procedury administracyjnej. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...]

a.l.