Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 644/13
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2014-09-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6050 Obowiązek meldunkowy
Hasła tematyczne: Ewidencja ludności
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 15 ust 2
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 993
law: Ustawa z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych - tekst jedn.

SENTENCJA

Dnia 19 września 2014 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Leszek Kamiński sędzia NSA Marzenna Linska-Wawrzon sędzia del. WSA Rafał Wolnik /spr./ Protokolant asystent sędziego Hubert Sęczkowski po rozpoznaniu w dniu 19 września 2014 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skarg kasacyjnych G.P. i Wojewody Zachodniopomorskiego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 17 października 2012 r. sygn. akt II SA/Sz 399/12 w sprawie ze skargi M.D. i S.D. na decyzję Wojewody Zachodniopomorskiego z dnia [..] marca 2012 r. nr [..] w przedmiocie wymeldowania oddala skargi kasacyjne.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 17 października 2012 r., sygn. akt II SA/Sz 399/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, po rozpoznaniu sprawy ze skargi M.D. i S.D. na decyzję Wojewody Zachodniopomorskiego z dnia [..] marca 2012 r., Nr [..], w przedmiocie wymeldowania, w punkcie I uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy Ś. z dnia [..] lutego 2012 r., w punkcie II stwierdził, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, a w punkcie III przyznał wynagrodzenie za zastępstwo prawne udzielone z urzędu.

W uzasadnieniu powyższego wyroku zawarto następujące ustalenia faktyczne:

Wójt Gminy Ś. decyzją z dnia [..] lutego 2012 r. orzekł o odmowie wymeldowania G.P. z pobytu stałego z lokalu położonego w S., gmina Ś.

W toku postępowania przed organem pierwszej instancji zostało ustalone, że G.P. został zatrzymany przez Policję w przedmiotowym lokalu w dniu [..] grudnia 2009 r. i z dniem [..] grudnia 2009 r. osadzony w Areszcie Śledczym w K. celem odbycia 25 lat kary pozbawienia wolności, której koniec przypada na 2034 rok. Okoliczność stałego zamieszkiwania G.P. w przedmiotowym lokalu przed pozbawieniem wolności została potwierdzona i nie była kwestionowana. W związku z pobytem w zakładzie karnym została wypowiedziana a następnie rozwiązana umowa najmu przedmiotowego lokalu. Aktualnie właścicielami tego lokalu są M.D. i S.D., którzy go kupili od Starostwa Powiatowego w Ś.

W ocenie organu pierwszej instancji nie zostały spełnione przesłanki do wymeldowania określone w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. G.P. nie opuścił bowiem dobrowolnie miejsca stałego pobytu, a do aresztu śledczego został zabrany właśnie z tego miejsca, pozostawił tam swoje rzeczy osobiste, wyraża wolę powrotu do miejsca stałego pobytu po zakończeniu odbywania kary pozbawienia wolności.

Na skutek wniesionego od powyższej decyzji odwołania przez M.D., Wojewoda Zachodniopomorski decyzją z dnia [..] marca 2012 r. utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

Organ odwoławczy w uzasadnieniu swojej decyzji podniósł, że organ pierwszej instancji właściwie przeprowadził postępowanie i prawidłowo ustalił stan faktyczny sprawy. W ocenie organu odwoławczego fakt pobytu strony w zakładzie karnym nie pozwala na zakwalifikowanie jego nieobecności w przedmiotowym lokalu jako opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Osadzenie osoby i fakt jej wieloletniego pobytu w zakładzie karnym nie może być utożsamiane z opuszczeniem lokalu z własnej woli i skutkować wymeldowaniem. Oceniając zebrane dowody w sprawie Wojewoda uznał, że nie ma wątpliwości, iż G.P. mieszkał w miejscowości S., pozostawił w lokalu wszystkie swoje rzeczy i wskazał konkubinę jako osobę do pieczy nad mieszkaniem. W ocenie Wojewody opuszczenie lokalu nie ma też charakteru trwałego i dobrowolnego. Opuszczenie lokalu to nie tylko fizyczne nieprzebywanie, ale również zamiar opuszczenia lokalu, z jednoczesnym zerwaniem związków z lokalem dotychczasowym i założenie w nowym miejscu ośrodka osobistych i majątkowych interesów. Organ odwoławczy podkreślił, że pobyt w zakładzie karnym nie może być utożsamiany z opuszczeniem miejsca pobytu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy, nie może zatem skutkować wymeldowaniem osoby osadzonej w zakładzie karnym.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wnieśli M.D. i S.D. domagając się jej uchylenia i podtrzymując w całości stanowisko wyrażone w odwołaniu.

Uwzględniając wniesioną skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie uznał, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, poprzez przyjęcie, że opuszczenie lokalu przez G.P. w zaistniałym stanie faktycznym sprawy nie było dobrowolne i że tym samym nie zostały spełnione ustawowe przesłanki do wymeldowania.

Sąd podkreślił, że zameldowanie i wymeldowania są jedynie aktami rejestracji danych dotyczących pobytu danej osoby w określonym lokalu bądź ustania tego pobytu w dotychczasowym miejscu (opuszczenie lokalu). Obowiązkiem organów ewidencyjnych jest czuwanie nad prawidłową i zgodną ze stanem faktycznym ewidencją osób, a więc meldowanie ich tam, gdzie mieszkają i wymeldowywanie ich z lokali, które opuścili. Utrzymywanie zameldowania w lokalu, w którym osoba nie zamieszkuje byłoby fikcją meldunkową. W ocenie Sądu pierwszej instancji z przepisu art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz.U. z 2006 r., Nr 139, poz. 993 ze zm.), zwanej dalej u.e.l., wynika, że jedyną przesłanką wymeldowania jest fakt opuszczenia miejsca pobytu osoby zameldowanej bez dopełnienia obowiązku wymeldowania niezależnie od tego, czy utraciła uprawnienie do przebywania w tym lokalu. Sąd wskazał, że ustawodawca nie dookreślił charakteru zawartego w tym przepisie pojęcia "opuszczenia" miejsca stałego pobytu, nie precyzując, czy winno ono mieć jakiś kwalifikowany charakter, co do przyczyn, sposobu, czy też czasu jego trwania. Pojęcie to, w ocenie Sądu, każdorazowo należy odnosić do indywidualnej sytuacji, tym bardziej, że wykładnię tego przepisu, iż spełniona jest przesłanka "opuszczenia", jeśli opuszczenie to ma charakter dobrowolny i trwały, wypracowało orzecznictwo sądowoadministracyjne na tle stanów faktycznych, w których najczęściej strony powoływały się na fakt fizycznego uniemożliwiania im pobytu w miejscu zamieszkania wynikających z bezprawnych działań lub zachowań innych osób.

Sąd pierwszej instancji za prawidłowe uznał ustalenia organów orzekających w odniesieniu do stanu faktycznego. Brak stosownej informacji z Krajowego Rejestru Skazanych, wobec niekwestionowania przez G.P. faktu skazania go na karę 25 lat pozbawienia wolności za zabójstwo, nie stanowił w ocenie Sądu uchybienia mającego wpływ na wynik sprawy.

Zdaniem Sądu pierwszej instancji ocena zgodności z prawem zaskarżonej decyzji sprowadzała się do rozstrzygnięcia znaczenia pojęcia "dobrowolności" opuszczenia lokalu w realiach rozpatrywanej sprawy. Dokonując takiej oceny Sąd wskazał, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym w odniesieniu do osób, które opuściły miejsce stałego zameldowania na skutek ich aresztowania, można wyróżnić dwa stanowiska. Według pierwszego z nich takie okoliczności świadczą o braku dobrowolności opuszczenia lokalu, a zatem prowadzą do uznania braku przesłanek do wymeldowania. Z kolei drugie i przeciwstawne pierwszemu stanowisko opiera się na założeniu, że jeśli opuszczenie miejsca stałego zameldowania jest skutkiem tymczasowego aresztowania będącego następstwem umyślnie popełnionego czynu zabronionego, to nie można mówić o braku dobrowolności, gdyż opuszczenie to nie następuje na skutek bezprawnych działań lub zachowań innych osób.

W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skazany na 25 lat pozbawienia wolności zabójca, nie może powoływać się na przesłankę braku dobrowolności w opuszczeniu lokalu, gdyż dopuszczając się umyślnego i ciężkiego przestępstwa liczyć się musiał ze wszystkimi jego konsekwencjami, a zatem zarówno z tymczasowym aresztowaniem jak i skazaniem na długotrwałą karę pozbawienia wolności i w konsekwencji z opuszczeniem miejsca stałego zameldowania. W tym stanie rzeczy Sąd pierwszej instancji stanął na stanowisku, że skarga zasługiwała na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności, które to naruszenie miało wpływ na wynik sprawy. Jako podstawę prawną swojego rozstrzygnięcia Sąd pierwszej instancji wskazał art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w związku z art. 135 oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270), zwanej dalej p.p.s.a.

Od powyższego wyroku skargi kasacyjne do Naczelnego Sądu Administracyjnego wnieśli Wojewoda Zachodniopomorski oraz G.P.

Wojewoda Zachodniopomorski, zaskarżając wyrok w całości, zarzucił naruszenie prawa materialnego, a to przepisu art. 15 ust. 2 u.e.l. poprzez błędną jego wykładnię wyrażającą się w uznaniu, iż organy obu instancji dokonały niewłaściwej oceny stanu faktycznego w sprawie o wymeldowanie Pana G.P. Wskazując na ten zarzut Wojewoda wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Szczecinie do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie na swoją rzecz kosztów postępowania wedle norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej Wojewoda Zachodniopomorski wyraził pogląd, że organy obu instancji prawidłowo zastosowały przepisy ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych oraz dokonały ustalenia stanu faktycznego sprawy i właściwie go zinterpretowały. W ocenie Wojewody nie zostały spełnione przesłanki pozwalające uznać, że G.P. faktycznie opuścił miejsce stałego zameldowania oraz że opuszczenie to było dobrowolnie i trwałe. G.P. do dnia aresztowania koncentrował swoje centrum życiowe w przedmiotowym lokalu. Skarżący nabywając przedmiotowy lokal posiadali wiedzę, kto był najemcą lokalu i jakiego czynu się dopuścił. Także fakt wypowiedzenia umowy najmu już w trakcie odbywania kary nie może zostać uznany w ocenie autora skargi kasacyjnej za opuszczenie lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 u.e.l. Z kolei przejęcie lokalu w S. przez jego właścicieli oraz opróżnienie go z rzeczy osobistych i mebli należących do G.P. bez uprzedniego uzyskania wyroku orzekającego jego eksmisję zostało dokonane z naruszeniem przepisów. Zdaniem Wojewody żadne zachowanie G.P. (poza popełnieniem czynu zabronionego, za który został on ukarany) nie wskazywało na to, że miał zamiar opuścić miejsce stałego zameldowania oraz że po osadzeniu w zakładzie karnym utracił zamiar powrotu do tego lokalu.

Skarżący kasacyjnie zauważył dodatkowo, że przepis art. 8 ust. 1 pkt 4 u.e.l. uznał m.in. pobyt w zakładzie karnym lub poprawczym za okoliczność, która wskazuje, że pobyt ten ma charakter czasowy, a zatem nie uzasadnia on wymeldowania z miejsca pobytu stałego, lecz uzasadniania zameldowanie na pobyt czasowy trwający ponad 3 miesiące.

G.P. w swojej skardze kasacyjnej zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego - art. 15 § 2 (winno być: ust. 2) u.e.l. poprzez uznanie, iż uczestnik postępowania dobrowolnie opuścił zamieszkiwany lokal w S.

Zarzucił ponadto naruszenie przepisów o postępowaniu:

1) art. 50 p.p.s.a., poprzez przyjęcie do rozpatrzenia skargi złożonej przez podmiot nie uprawniony do wniesienia skargi na decyzję Wojewody Zachodniopomorskiego z dnia 15 marca 2012 r. w przedmiocie wymeldowania;

2) art. 58 § 1 pkt 5-6 p.p.s.a., poprzez nieodrzucenie skargi wniesionej przez podmiot nieuprawniony do wniesienia skargi.

Wskazując na powyższe zarzuty skarżący kasacyjnie G.P. wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Szczecinie oraz o zasądzenie kosztów zastępstwa adwokackiego w postępowaniu kasacyjnym tytułem pomocy prawnej świadczonej z urzędu, w całości nieopłaconych.

Uzasadniając zarzuty kasacyjne autor skargi kasacyjnej w pierwszej kolejności wskazał, że nieprawidłowości w toczącym się postępowaniu powstały już na etapie postępowania administracyjnego. M.D. jako osoba nie posiadająca interesu prawnego nie mogła być wnioskodawczynią w sprawie wymeldowania G.P. Słusznie zatem Wójt wszczął postępowanie z urzędu. M.D. nie przysługiwało również odwołanie od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez Wójta Gminy Ś., gdyż nie korzystała ona ze statusu strony w przedmiotowym postępowaniu. Ewentualne odwołanie mógł wnieść jedynie G.P., który w przedmiotowym rozstrzygnięciu w przeciwieństwie do M.D., miał interes prawny. W tej sytuacji w ocenie skarżącego kasacyjnie Wojewoda Zachodniopomorski jako organ odwoławczy, na mocy postanowień art. 134 k.p.a. miał obowiązek orzec w drodze postanowienia o niedopuszczalności odwołania i postępowanie odwoławcze umorzyć.

Skarżący kasacyjnie wskazał ponadto, że w świetle art. 50 p.p.s.a., M.D. i S.D. nie zaliczają się do żadnych podmiotów wymienionych w tym przepisie, co winno było skutkować odrzuceniem ich skargi przez Sąd pierwszej instancji.

Uzasadniając zarzut naruszenia art. 15 ust. 2 u.e.l. autor skargi kasacyjnej podzielił argumentację organów orzekających. Odnosząc się do oceny zawartej w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, skarżący stwierdził, że jest ona błędna. Na poparcie swojego stanowiska powołał się na szereg orzeczeń sądów administracyjnych konkludując, że jednoznacznie należy uznać, iż opuszczenie lokalu w S. przez G.P. nie było dobrowolne ani trwałe.

Pismem z dnia 18 stycznia 2013 r. odpowiedź na skargę kasacyjną G.P. złożył biorący udział w postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji Prokurator Apelacyjny w Szczecinie. Wniósł o oddalenie tej skargi jako niespełniającej wymogów z p.p.s.a.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Granice te determinują kierunek postępowania Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Wobec niestwierdzenia z urzędu nieważności postępowania, Naczelny Sąd Administracyjny ogranicza swoje rozważania do oceny wskazanych w skargach kasacyjnych podstaw i zarzutów kasacyjnych. Skargi kasacyjne analizowane pod tym kątem nie zawierają usprawiedliwionych podstaw, co sprawia, że nie zasługują na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności odnieść się przyjdzie do zarzutów naruszenia przepisów postępowania, jakie zostały podniesione w skardze kasacyjnej G.P. Wskazać w tym miejscu należy, że Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 5 grudnia 2011 r., sygn. akt II OPS 1/11, orzekł, że osoba dysponująca tytułem prawnym do lokalu jest stroną, w rozumieniu art. 28 Kodeksu postępowania administracyjnego, w postępowaniu administracyjnym o zameldowanie (wymeldowanie) w tym lokalu innej osoby, prowadzonym na podstawie art. 47 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Analiza treści uzasadnienia tej uchwały w sposób nie budzący wątpliwości prowadzi do wniosku, że osoba dysponująca tytułem prawnym do lokalu jest stroną również w postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 15 ust. 2 u.e.l. Naczelny Sąd Administracyjny doszedł do takiego przekonania dokonując wykładni przepisów u.e.l. przez pryzmat konstytucyjnych praw jednostki. NSA wskazał m.in., iż z treści prawa własności wynika, że właściciel może korzystać z rzeczy z wyłączeniem innych osób (art. 140 K.c.). Ochrona własności zaś obejmuje zakaz naruszania własności w jakikolwiek sposób, a nie tylko przez pozbawienie właściciela faktycznego władztwa nad rzeczą (art. 222 § 2 K.c.). Należy mieć na uwadze, że zameldowanie lub wymeldowanie najczęściej dotyczy lokalu mieszkalnego (mieszkania). Oznacza to, że również do ochrony najemcy lokalu mieszkalnego stosuje się odpowiednio przepisy o ochronie własności (art. 690 K.c.). Tak więc również z tych przepisów wynika, że postępowanie o zameldowanie lub wymeldowanie określonej osoby w danym lokalu dotyczy także interesu prawnego osoby, która ma tytuł prawny do tego lokalu. Nie można bowiem przyjąć, że kwestia urzędowego potwierdzenia, iż określona osoba przebywa w danym lokalu, nie ma znaczenia prawnego dla tego, kto ma tytuł prawny do tego lokalu. Jakkolwiek w sprawie o zameldowanie określonej osoby w danym lokalu (lub o jej wymeldowanie z niego) rozstrzyga się o tym, czy osoba ta przebywa, czy nie przebywa w tym lokalu, to jednak nie można przyjąć, że postępowanie to nie dotyczy interesu prawnego osoby mającej tytuł prawny do tego lokalu. Realizacja zamiaru zameldowania się w cudzym lokalu albo uchylania się od obowiązku wymeldowania się z cudzego lokalu może stanowić naruszenie praw osoby, która ma tytuł prawny do lokalu. Z tego chociażby względu osoba mająca tytuł prawny do lokalu nie może być pozbawiona prawa do udziału w tym postępowaniu jako strona. Wówczas bowiem może przedstawiać swoje racje i ich bronić, w szczególności podając, że określona osoba nie przebywa w jej lokalu albo opuściła jej lokal.

W świetle art. 269 § 1 p.p.s.a. powołana uchwała ma charakter wiążący, a skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela i akceptuje wyrażony w niej pogląd. W tej sytuacji zarzut naruszenia art. 50 p.p.s.a. polegającego na przyznaniu M.D. i S.D. legitymacji skargowej nie znajduje uzasadnionych podstaw, albowiem osobom tym przysługiwał przymiot strony w postępowaniu administracyjnym, a tym samym miały one interes prawny we wniesieniu skargi do sądu administracyjnego. W konsekwencji za niezasadny uznać należało także zarzut naruszenia art. 58 § 1 pkt 5 i 6 p.p.s.a., albowiem brak było podstaw do odrzucenia skargi przez Sąd pierwszej instancji.

Przechodząc do oceny podniesionego w obu skargach kasacyjnych zarzutu naruszenia prawa materialnego – art. 15 ust. 2 u.e.l., w pierwszej kolejności należy zauważyć, że wskazywane przez autorów skarg kasacyjnych argumenty na poparcie tego zarzutu sprowadzają się do interpretacji pojęć dobrowolności i trwałości opuszczenia lokalu przez G.P. Podkreślenia wymaga, że oba te pojęcia nie są pojęciami normatywnymi, a ich znaczenie w postępowaniu o wymeldowanie należy każdorazowo oceniać mając na uwadze okoliczności konkretnej, indywidualnej sprawy.

W niniejszej sprawie organy orzekające oceniając w kontekście ustawy o ewidencji ludności przytoczone okoliczności sprawy uznały, iż nie zaszły przesłanki umożliwiające wymeldowanie G.P. z przedmiotowego lokalu albowiem nie opuścił on lokalu w sposób dobrowolny i trwały. Przyczyną opuszczenia mieszkania było bowiem zatrzymanie go przez organy ścigania i osadzenie w zakładzie karnym a jego nieobecność ma charakter jedynie czasowy.

Pogląd ten Sąd pierwszej instancji prawidłowo uznał za błędny. Ocena czy opuszczenie lokalu ma charakter trwały nie może być bowiem oparta na dosłownym rozumieniu trwałości jako stanu, który nie ulegnie zmianie i być pojmowana jedynie jako opuszczenie lokalu "na zawsze". Także bowiem opuszczenie lokalu na pewien okres może być uznane za trwałe jeżeli okres ten jest wystarczająco długi. Zauważyć w tym miejscu należy, iż bezsporną jest okoliczność, że G.P. został skazany na karę 25 lat pozbawienia wolności. Taki okres odbywania kary niewątpliwie uznany winien być za tożsamy z trwałym opuszczeniem lokalu. Pojmowanie bowiem trwałości jako synonimu określenia "na zawsze" powodowałoby niemożność wymeldowania osoby, która de facto w lokalu od lat nie przebywa i przez następnych kilkanaście lat przebywać nie może. W myśl art. 9 ust. 2b u.e.l. zameldowanie w lokalu odzwierciedlać ma rzeczywisty pobyt osoby w lokalu. W żadnej mierze interpretacja okoliczności faktycznych nie może zatem prowadzić do sprzecznego z brzmieniem przepisu utrzymywania fikcji pobytu w lokalu osoby, która w rzeczywistości, na mocy prawomocnego wyroku, w mieszkaniu owym nie przebywa i kolejne lata spędzi w zakładzie karnym. Pogląd taki, w odniesieniu do długotrwałych kar pozbawienia wolności, przyjmowany jest w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. m.in. wyrok z dnia 26 września 2007 r., sygn. akt II OSK 1251/06). Utrzymywanie zatem, poprzez odmowę wymeldowania, przez kilkanaście lat fikcji pobytu G.P. w przedmiotowym lokalu sprzeczne byłoby ze stanem faktycznym, którego rejestracji służy ewidencja ludności.

Bezprzedmiotową jest natomiast dla omawianej sytuacji ocena czy opuszczeniu mieszkania towarzyszyła dobrowolność. Konieczność wystąpienia dobrowolności opuszczenia lokalu pojmowanej jako wyraz woli osoby, która lokal opuściła badana winna być i oceniana w sytuacji, gdy istnieje wątpliwość czy dana osoba opuściła lokal samodzielnie, czy też na skutek bezprawnych działań innych podmiotów. Bezprawność owa, o ile przymuszony do opuszczenia mieszkania podjął określone kroki prawne, wyłącza bowiem możliwość wymeldowania osoby z lokalu. Ocena czy dobrowolność owa wystąpiła pozbawiona jest natomiast racji bytu jeśli dana osoba, nie wskutek bezprawnego postępowania innych podmiotów lecz wskutek własnych bezprawnych działań została zatrzymana przez organy ścigania i opuszczenie przez nią lokalu jest konsekwencją wywołanego przez jej działania aresztowania i odbywania długotrwałej kary pozbawienia wolności.

Za nietrafne uznać należy też przywoływanie przez organ odwoławczy w skardze kasacyjnej art. 8 ust. 1 pkt 4 u.e.l. albowiem przepis ten dotyczy obowiązku czasowego zameldowania natomiast nie problematyki wymeldowania z pobytu stałego. Zgodnie z art. 8 ust. 1 u.e.l., osoba zameldowana na pobyt czasowy i przebywająca w tej samej miejscowości nieprzerwanie dłużej niż 3 miesiące jest obowiązana zameldować się na pobyt stały, chyba że zachodzą okoliczności wskazujące na to, iż pobyt ten nie utracił charakteru pobytu czasowego. Za okoliczność uzasadniającą zameldowanie na pobyt czasowy trwający ponad 3 miesiące uważa się m.in. pobyt w zakładzie karnym. Jest to regulacja wyjątkowa, bo pomimo utraty zameldowania na pobyt stały w poprzednim miejscu zamieszkania, brak jest możliwości zameldowania osadzonego w zakładzie karnym na pobyt stały, co oznacza brak posiadania miejsca stałego zameldowania przez wszystkich pozbawionych wolności przez dłuższy okres. Jest to zatem wyjątek od powszechnej zasady wyrażonej w art. 5 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności, według której osoba posiadająca obywatelstwo polskie i przebywająca stale na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest obowiązana zameldować się w miejscu pobytu stałego.

Odnieść się jeszcze wypadnie do deklarowanego w toku postępowania zamiaru powrotu G.P. do przedmiotowego lokalu. Oceniając tę okoliczność stwierdzić należy, że pozostawała ona bez wpływu na rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie. Zamiar ten ma bowiem jedynie charakter werbalny. Nie jest możliwa jego realizacja w sytuacji, w której G.P. nie legitymuje się tytułem prawnym do lokalu. W sprawie ustalono, że umowa najmu uległa rozwiązaniu, a skuteczność tego rozwiązania nie została zakwestionowana. Pomimo zatem deklarowanej chęci powrotu, powrót ten w realiach rozpatrywanej sprawy nie byłby możliwy.

W konsekwencji, w myśl powyższych uwag, Sąd pierwszej instancji zasadnie uznał kontrolowane decyzje za naruszające przepis art. 15 ust. 2 u.e.l. w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, co skutkowało ich uchyleniem.

W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.

Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi G.P. wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepis art. 209 p.p.s.a. ma zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 p.p.s.a.

Wskazać jeszcze wypadnie, że powołane wyżej orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego bez wskazania miejsca ich publikacji, są dostępne w internetowej bazie orzeczeń NSA na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl