Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 625/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2009-07-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Andrzej Niecikowski Sędziowie: NSA Anna Szkodzińska (spr.) WSA Barbara Pasternak Protokolant: Beata Błach po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 lipca 2009 r. sprawy ze skargi M.C. na decyzję Wojewody z dnia 5 marca 2009 r., nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości skargę oddala.


UZASADNIENIE

II SA/Kr 625/09

Uzasadnienie

Decyzją z dnia [...] września 2008 r. znak [...] Prezydent Miasta K., na podstawie art. 136, art. 142, art. 4 pkt 9b1 oraz art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jednolity: Dz. U. z 2004 r., Nr 261, poz. 2603 z późn. zm.) orzekł o odmowie zwrotu części działki nr 1 o pow. 9,0230 ha, nr 2 o pow. 0,1074 ha, nr 3 o pow. 0,0659 ha, nr 4 o pow. 0,0921 ha, nr 5 o pow. 0,1361 ha, obr [...] jedn. ewid. [...] m. K. odpowiadających wywłaszczonej parceli katastralnej 1. kat. 7 o pow. 0,4786 ha, b. gm. kat. Z. na rzecz: M. C., M. C., M. C., Z. C., M. C., M. C., M. C. i M. C.

W uzasadnieniu decyzji Prezydent podał:

M. C. złożył wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości l.kat. [...] o pow. 0,4786 ha, objętej KW [...] Z. Nieruchomość ta stanowiła własność F. C. s. F. i H. Jedynym spadkobiercą F. C., J. C. Spadkobiercami J. C. są: żona spadkodawcy Z. C. oraz dzieci spadkodawcy: M. C., M. C., M. C., M. C., M. C., M. C. oraz M. C. Wszystkie wskazane powyżej osoby przedstawiły oświadczenia woli o przyłączeniu się do wniosku Pana M. C. o zwrot wywłaszczonej nieruchomości.

Część parceli nr 6, stanowiąca obszar o pow. 0,4786 ha przejęta została na rzecz Skarbu Państwa orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K., Wydział Społeczno - Administracyjny z dnia [...] maja 1952 r. z przeznaczeniem na cele budowy cegielni i eksploatacji [...]. Wywłaszczoną część nieruchomości oznaczono nr 1. Następnie parcela kat. 7 wraz z innymi parcelami weszła w skład działki ewidencyjnej nr 1 o pow. 10,3518 ha, obr. [...] jedn. ewid. [...] m. K.. W 1983 r. działka nr 1 zmieniła konfigurację, powierzchnią i oznaczenie na działkę nr 8 o pow. 10,3544 ha. Działka nr 8 operatem [...] uległa podziałowi na działkę nr 9 o pow. 0,5105 ha i działkę nr 10 o pow. 9, 8439 ha. Następnie działka nr 10 podzieliła się na działki nr 11 o pow. o, 1165 ha i działkę nr 12 o pow. 9, 7274 ha. Działka nr 12 podzieliła się na działkę nr 13 o pow. 9,7191 ha i 14 o pow. 0,0083 ha, a następnie działka 14 uległa podziałowi na działki 15 o pow. 9,6442 ha i 16 o pow. 0,0749 ha. Działka nr 11 podzielona została na działki nr 2 o pow. 0,1074 ha i działkę nr 17 o pow. 0,0095 ha, a działka nr 16 podzieliła się na działkę nr 3 o pow. 0,0659 ha oraz działkę nr 18 o pow. 0,0090 ha. Działka nr 15 zmieniła konfigurację, powierzchnię i oznaczenie na nr 19 o pow. 9,6422 ha, a następnie, w związku z wykrytym błędem matematycznym działka nr 19 zmieniła powierzchnię i oznaczenie na działkę nr 20 o pow. 9,6428 pow. 9,2508 ha. Działka nr 21 zmieniła oznaczenie i powierzchnię na działkę nr 22 o pow. na 9,2512 ha bez zmiany konfiguracji, a następnie działka nr 22 podzieliła się na działkę nr 23 o pow. 0,2282 ha i działkę nr 1 o pow. 9,0230 ha. Następnie działka nr 23 uległa podziałowi na działkę nr 4 o pow. 0,0921 ha i działkę nr 5 o pow. 0,1361 ha

Na skutek powyższych zmian wywłaszczona parcela l. kat. 7 o pow. 0,4786 ha stanowi obecnie części działek nr 1 o pow. 9,0230 ha, nr 2 o pow. 0,1074 ha, nr 3 o pow. 0,0659 ha, nr 4 o pow. 0,0921 ha oraz nr 5 o pow. 0,1361 ha, obr. [...] jedn. ewid. [...], m. K.

Decyzją z dnia [...] grudnia 1994 r. Wojewoda [...] stwierdził, że Przedsiębiorstwo [...] w K. nabyło z mocy prawa z dniem [...] grudnia 1990 r. prawo użytkowania wieczystego gruntu zabudowanego stanowiącego własność Skarbu Państwa, położonego w K. - [...], w obr. [...] oznaczonego jako działka nr 11 o pow. 0,1165 ha (z podziału której powstała działka nr 2) i działka nr 16 o pow. 0,0749 ha (z podziału której powstała działka 16). Ustanowione prawo użytkowania wieczystego zostało wpisane do księgi wieczystej nr [...] w dniu 9 marca 1995 r. Decyzją Wojewody [...] z dnia 20 kwietnia 1995 r. Wojewoda stwierdził, że Przedsiębiorstwo [...] w K. nabyło z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. prawo użytkowania wieczystego gruntu położonego w K. - [...], w obr. [...] oznaczonego jako działka nr 15 o pow. 9.6442 ha (z podziału której powstała działka nr 1, nr 4 i nr 5), Prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej nr [...] w dniu 3 września 1996 r.

W dniu [...] grudnia 1994 r. aktem notarialnym Rep. A nr [...] Przedsiębiorstwo [...] w K. sprzedało M. i M. oraz A. J. i A. K. prawo użytkowania wieczystego działek: nr 11 i nr 16. Prawo to zostało zaintabulowane w księdze wieczystej [...] w dniu 26 lutego 1997 r. na wniosek z dnia 2 stycznia 1995 r.

Działka nr 1 o pow. 0,0921 ha nadal pozostaje w użytkowaniu wieczystym spółki "B" sp. z o. o. w K. (księga wieczysta [...]).

W dniu 25 stycznia 2006 r. aktem notarialnym Rep. A nr [...] spółka "B" sp. z o. o. w K., w wykonaniu warunkowej umowy sprzedaży, przeniosła prawo użytkowania wieczystego działki nr 23 na Panią A. J. i prawo to również zostało ujawnione w księdze wieczystej (księga wieczysta [...]).

Zgodnie z art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami (tekst jednolity Dz. U. z 2004 r. Nr 261 poz. 2603 z późn. zm.) poprzedni właściciel wywłaszczonej nieruchomości lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu jej całości lub części jeżeli, stosownie do art. 137 w/w ustawy, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.

Art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami stanowi natomiast, iż roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust. 3 nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Osobą trzecią, w rozumieniu przepisu art. 229 cyt. ustawy, jest każda - zarówno fizyczna, jak i prawna - osoba inna niż poprzedni właściciel nieruchomości lub Skarb Państwa, na którego rzecz utracił on swą własność.

Jeżeli zatem przed dniem 1 stycznia 1998 r. rozporządzono wywłaszczoną nieruchomością w sposób określony w art. 229 cyt. ustawy i fakt ten został ujawniony w księdze wieczystej, to roszczenie o zwrot tej nieruchomości nie przysługuje byłemu właścicielowi - następcy prawnemu - choćby spełnione były przesłanki do zwrotu wynikające z art. 136 w zw. z art. 137 cyt. ustawy.

W niniejszej sprawie taka sytuacja ma miejsce. r. Przedsiębiorstwo [...] w K. nabyło z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. prawo użytkowania wieczystego działek nr 1, nr 2, nr 3, nr 4, nr 5 obr. [...] jedn. ewid. [...], m. K. (w granicach b. parceli 1. kat. 7, b. gm. kat. Z). Prawo użytkowania wieczystego zostało ujawnione w księgach wieczystych: nr [...] w dniu 9 marca 1995 r., oraz nr [...] w dniu 3 września 1996 r., a więc przed dniem wejścia w życie cyt. ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami.

W odwołaniu od tej decyzji M. C. zarzucił naruszenie przepisów art. 136 § 3 i art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami w związku z art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, oraz art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości poprzez błędną ich wykładnię.

Wskazał, że zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, nabycie wieczystego użytkowania (uwłaszczenie) przez państwową osobę prawną nie może naruszać praw osób trzecich. Prawa takie stanowią przeszkodę w nabyciu przez tę osobę prawną użytkowania wieczystego nieruchomości pozostającej 5 grudnia 1990 r. w jej zarządzie. Wywłaszczenia nieruchomości, których zwrotu dochodzą wnioskodawcy, dokonano w oparciu o przepisy dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych. Wywłaszczenia przeprowadzane na podstawie tych przepisów naruszały elementarne zasady sprawiedliwości i nosiły znamiona nacjonalizacji. Okoliczności wywłaszczenia zostały pominięte w toku przeprowadzonego przez organ I instancji postępowania, sprawa więc nie została należycie wyjaśniona.

Decyzją z dnia 6 marca 2009 r. znak [...] Wojewoda, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia [...] września 2008 r.

Organ odwoławczy powtórzył ustalenia organu I instancji i stwierdził, że zgodnie z art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami "roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust. 3, nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej". W takiej sytuacji organ administracji zobowiązany jest do wydania decyzji o odmowie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Stanowisko takie wyraził m.in. w wyroku z dnia 30 czerwca 2005 r. sygn. akt I SA/Wa 765/04 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, który stwierdził, iż "zawarte w art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami wyłączenia możliwości dochodzenia roszczenia stanowią negatywne przesłanki zwrotu nieruchomości, których zaistnienie powinno prowadzić do odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, a nie do umorzenia postępowania". Pogląd powyższy został potwierdzony także przez Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie m.in w wyroku z dnia 30 stycznia 2007 r. sygn. akt I OSK 386/06.

Prawo użytkowania wieczystego nieruchomości pół, w obr. [...] jedn. ewid. [...] m. K. oznaczonej jako: działka nr 11 (z podziału której powstała działka nr 2), działka nr 16 (z podziału której powstała działka nr 3) i działka nr 15 (z podziału której powstały działki nr 1, nr 4 i nr 5), zostało ustanowione i wpisane do ksiąg wieczystych przed dniem l stycznia 1998 r., stan ten istniał zarówno w chwili wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami, jak również istnieje obecnie. Zmianom ulegały jedynie podmioty, którym przysługiwało to prawo, co ustalono m.in. na podstawie odpisów z ksiąg wieczystych nr [...], nr [...], nr [...].

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zarzucił naruszenie przepisów art. 136 § 3 i art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami z dnia 21 sierpnia 1997 r.

Powtórzył zarzuty odwołania, a nadto podniósł, że przepis art. 229 w sposób nieuzasadniony różnicuje sytuację prawną byłych właścicieli wywłaszczonych nieruchomości według kryterium zdarzeń, które miały miejsce do 1 stycznia 1998 r. pozbawiając jedną tylko z tych grup możliwości odzyskania w naturze odebranego im mienia. Podkreślił też, że do ustanowienia wieczystego użytkowania, a następnie sprzedaży doszło z naruszeniem obowiązków wynikających z art. 47 ust. 4 i art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał swoje stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

W niekwestionowanym stanie faktycznym sprawy organ administracji nie mógł podjąć innego rozstrzygnięcia. Nie ulega bowiem kwestii, że stan ten w zupełności odpowiada hipotezie normy zawartej w przepisie art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami z dnia 21 sierpnia 1997 r. W dniu 1 stycznia 1998 r. przedmiotowa nieruchomość była w całości obciążona wpisanym do ksiąg wieczystych prawem wieczystego użytkowania i nadal zresztą prawem tym jest obciążona. Ta okoliczność jednoznacznie przesądza o niemożności zwrotu nieruchomości. Bez znaczenia pozostają tu eksponowane przez skarżącego okoliczności, w jakich doszło do wywłaszczenia , bez znaczenia też pozostaje to, czy i w jaki sposób organy naruszyły przepisy art. 47 ust. 4 i art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości.

W kompetencjach organu administracji rozpoznającego sprawę o zwrot wywłaszczonych nieruchomości nie mieści się ocena decyzji o wywłaszczeniu, a okoliczności towarzyszące temu wywłaszczeniu w żadnym razie nie mogą uzasadniać wydania innej, niż nakazana prawem, decyzji. Organy administracji działają na podstawie przepisów prawa (art. 6 kpa), a ich decyzje mogą być wynikiem uznania tylko wtedy, kiedy właśnie wyraźna norma prawo wyboru im przyznaje.

Skarżący podniósł co prawda, że nieruchomości "oddano" w wieczyste użytkowanie, a następnie sprzedano z naruszeniem przepisów art. 47 ust. 4 i art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, ale nie wyjaśnił na czym dokładnie naruszenie to miało polegać, a przede wszystkim nie wyjaśnił w jakim związku z tym naruszeniem pozostaje zaskarżona decyzja. Stwierdzić więc trzeba, że po pierwsze prawo wieczystego użytkowania na przedmiotowych nieruchomościach powstało z mocy prawa, a nie w wyniku czynności prawnej, przy której mogłoby dojść do naruszenia uprawnień, a po wtóre to, czy nieruchomość wywłaszczona została wykorzystana na cel wywłaszczenia w ogóle nie było przedmiotem ustaleń organu. Tylko zaś w kontekście tych okoliczności można byłoby mówić o naruszeniu wskazanych norm. Choć w sprawie istotnego znaczenia to nie ma, to nie sposób nie zauważyć, że skarżący w istocie stawia generalny znak równości pomiędzy "brakiem realizacji celu wywłaszczenia" a "oddaniem" nieruchomości w użytkowanie wieczyste. Tymczasem jest oczywiste, że oddanie nieruchomości w wieczyste użytkowanie wcale nie musi być jednoznaczne ze spełnieniem się przesłanki z art. 47 ust. 4 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości ( "użyciem nieruchomości na inny cel") rozumianej jako podstawa do zwrotu nieruchomości.

Zakaz naruszania praw osób trzecich sformułowany został w (stanowiącym prawną podstawę decyzji stwierdzających nabycie wieczystego użytkowania) przepisie art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami /"Grunty stanowiące własność Skarbu Państwa lub własność gminy (związku międzygminnego), z wyłączeniem gruntów Państwowego Funduszu Ziemi, będące w dniu 5 grudnia 1990 r. w zarządzie państwowych osób prawnych innych niż Skarb Państwa stają się z tym dniem z mocy prawa przedmiotem użytkowania wieczystego. Nie narusza to praw osób trzecich...."/. Nakaz poszanowania praw osób trzecich skierowany był do organu wydającego decyzję o nabyciu użytkowania i jako taki nie może stanowić dla organu prowadzącego sprawę o zwrot narzędzia kontroli już podjętej i ostatecznej decyzji. Nie ma przecież wątpliwości, że dopóki decyzje stwierdzające nabycie z mocy prawa wieczystego użytkowania nie zostaną wyeliminowane z obrotu, dopóty wywołują one przewidziane prawem skutki, a wynikający z nich stan prawny musi być uwzględniany przez wszystkie organy w innych sprawach, w tym przez organ wydający decyzję w sprawie zwrotu wywłaszczonych nieruchomości decyzji tych

Czytelną, choć nie wprost wyrażoną intencją skarżącego jest wykazanie nie tyle błędu organu, ile wady przepisu ustawy, który przez ten organ został zastosowany. Nie odnosząc omawianej normy do określonego wzorca konstytucyjnego skarżący podał jednak, że nie jest uzasadnione różnicowanie sytuacji byłych właścicieli wedle kryterium daty, a sytuacją do przyjęcia byłoby przyznanie roszczenia o zwrot wszystkim wywłaszczonym, albo nieprzyznanie takiego roszczenia komukolwiek.

Tak sformułowanych wątpliwości Sąd rozpoznający niniejszą sprawę nie podziela. Dla jak najlepszej realizacji konstytucyjnych zasad równości i poszanowania prawa własności dopuszczalne i wręcz konieczne jest przyjmowanie takich ustawowych rozwiązań, które są efektem ważenia uprawnień wszystkich zainteresowanych i potrzeby chronienia różnorodnych, a równoważnych dóbr. Przepis art. 229 ustawy właśnie takie rozwiązanie stanowi.

Ostatecznie stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem. Skoro w sprawie zachodzi negatywna przesłanka, to roszczenie o zwrot nieruchomości nie mogło być uwzględnione. Dlatego na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skargę oddalono.