Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 1020/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2018-01-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 153
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 30 ust. 1, art. 30 ust. 2 pkt 3, art. 30 ust. 8
journal: Dz.U. 2016 poz 1518
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grażyna Radzicka Sędzia WSA Maciej Busz Asesor sądowy WSA Maria Grzymisławska-Cybulska (spr.) Protokolant ref. staż. Ewa Stawicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 stycznia 2018 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] 2017 r. nr [..] w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia i zwrotu nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego oddala skargę


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 09 sierpnia 2017 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję Marszałka Województwa W. z dnia 23 marca 2016 r. nr [...] uznającą, że kwota w wysokości [...] zł wypłacona M. S. (dalej jako: Skarżąca) za okres od dnia 01 kwietnia 2008 r. do dnia 30 kwietnia 2009 r. była świadczeniem nienależnie pobranym i zobowiązująca Skarżącą do zwrotu tej kwoty wraz z odsetkami.

Powyższe decyzje wydano w następującym stanie faktycznym i prawnym:

M. S. na mocy decyzji Wójta Gminy P. z dnia 1 czerwca 2004 r. nr [...] [...] (dalej jako: decyzja z 1 czerwca 2004 r.) nabyła prawo do zasiłku pielęgnacyjnego na dziecko S. S. w kwocie [...]zł miesięcznie na okres od dnia 1 maja 2004 r. do dnia 31 sierpnia 2006 r. oraz w kwocie [...]zł miesięcznie na okres od dnia 1 września 2006 r. do dnia 30 września 2018 r. na mocy decyzji z 05 września 2006 r.

Dnia 20 października 2008 r. Regionalny Ośrodek P. Społecznej w P. otrzymał formularz E001 z właściwej instytucji niemieckiej, z którego wynika, że K. S., mąż Skarżącej, od dnia 19 marca 2008 r. wykonuje pracę najemną na terytorium [...] i podlega tam ubezpieczeniom społecznym.

W związku z powyższym Regionalny Ośrodek P. Społecznej w P. jako instytucja właściwa do realizacji zadań w zakresie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w części dotyczącej świadczeń rodzinnych, działając z upoważnienia Marszałka ustalił, że w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego od dnia 19 marca 2008 r. i poinformował o tym fakcie Wójta Gminy P..

W tej sytuacji, decyzją z dnia 24 kwietnia 2009 r. nr GOPS SR [...] (dalej jako: decyzja z 24 kwietnia 2009 r.) Wójt Gminy P. (dalej Wójt) uchylił od dnia 19 marca 2008 r. własną decyzję z 1 czerwca 2004 r. i zmieniającą ją decyzję z 5 września 2006 r., przyznającą świadczenie w formie zasiłku pielęgnacyjnego na syna S. S., w związku z tym, że od dnia 19 marca 2008 r. M. S. podlega ustawodawstwu innego państwa – [...] – w zakresie świadczeń rodzinnych, w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia.

Decyzją z dnia 21 kwietnia 2010 r. nr [...] Marszałek Województwa W. odmówił M. S. prawa do zasiłku pielęgnacyjnego na okres od dnia 19 marca 2008 r. do dnia 12 kwietnia 2010 r. z powodu ustalenia pierwszeństwa do wypłaty świadczeń rodzinnych po stronie niemieckiej oraz przyznał prawo do zasiłku pielęgnacyjnego na okres od dnia 13 kwietnia 2010 r. do dnia 30 września 2018 r.

Decyzją z dnia 11 kwietnia 2011 r. nr [...] (dalej decyzja z 11 kwietnia 2011 r.) Marszałek Województwa W. orzekł o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego – zasiłku pielęgnacyjnego za okres od dnia 1 kwietnia 2008 r. do dnia 30 kwietnia 2009 r. W wyniku wniesionego odwołania od powyższej decyzji, Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 28 listopada 2011 r. nr SKO-PS/ [...] uchyliło decyzję z 11 kwietnia 2011 r. i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania organowi I instancji.

Decyzją z dnia 23 maja 2012 r. nr [...] (dalej decyzja z 23 maja 2012 r.) Marszałek Województwa W. (dalej Marszałek) na podstawie art. 30 ust. 1, 2 pkt 3 i ust. 8, art. 32 ust. 2 w zw. z art. 23a ust. 9 i art. 21 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. nr 139, poz. 992 ze zm., dalej uśr), w pkt 1 uznał, że kwota w wysokości [...] zł wypłacona w okresie od dnia 1 kwietnia 2008 r. do dnia 30 kwietnia 2009 r. M. S., była nienależnie pobranymi świadczeniami; w pkt 2 orzekł o obowiązku zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w terminie 14 dni od dnia kiedy decyzja stanie się ostateczna wraz z ustawowymi odsetkami naliczanymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty.

Skarżąca nie zgodziła się z tą decyzją i wniosła od niej odwołanie, na skutek czego decyzją z dnia 18 października 2012 r. nr [...] (dalej jako: decyzja z 18 października 2012 r.) SKO uchyliło decyzję z 23 maja 2012 r. w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.

Skarżąca nie zgodziła się również z tą decyzją i wniosła na nią skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, który wyrokiem z dnia 23 maja 2013 r., sygn. akt IV SA/Po [...], po rozpoznaniu skargi M. S., uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 18 października 2012 r. nr [...] i poprzedzającą ją decyzję Marszałka Województwa W. z dnia 23 maja 2012 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych.

Uzasadniając swoje stanowisko Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wskazał, że organy w toku postępowania ustaliły "podmiot, na rzecz którego dokonano nieuzasadnionej wypłaty świadczeń rodzinnych (podmiotu zobowiązanego); wystąpienie zdarzenia, o jakim mowa w art. 23a ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006 r. nr 139, poz. 992 ze zm.) -uchylenie decyzji przyznającej świadczenie rodzinne z uwagi na wyjazd (przebywanie) – w trakcie okresu pobierania świadczenia – członka rodziny do państwa, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego – decyzją Wójta Gminy P. z dnia 24 kwietnia 2009 r. uchylającą decyzję z dnia 1 czerwca 2004 r. przyznającą świadczenie w formie zasiłku pielęgnacyjnego na syna S. S. ). Ustalił także, że Skarżąca nie poinformowała o wykonywaniu przez męża pracy poza granicami kraju od dnia 19 marca 2008 r. pomimo, że o obowiązku tym była pouczona w momencie składania wniosku z dnia 4 maja 2004 r. o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego, co wynika ze złożonego przez Skarżącą podpisu na przedmiotowym wniosku." Jednocześnie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wskazał, że nie ustalono czy zasiłek przyznany na syna w kraju zatrudnienia ojca obejmował okres czasu objęty niniejszym postępowaniem tj. od 1 kwietnia 2008 r. do 30 kwietnia 2009 r. oraz nie ustalono jednoznacznie w jakiej wysokości był wypłacany. Sąd podkreślił, że załączonych do akt dokumentów nie wynika jednoznacznie, czy świadczenie przyznane w Niemczech mężowi odwołującej obejmowało okres objęty niniejszym postępowaniem oraz jaka była jego faktyczna wysokość. W uzasadnieniu wyroku wskazano również, że – w stanie prawnym obowiązującym w dacie orzekania przez organy administracji publicznej oraz Sąd - niedopuszczalne było jednoczesne rozstrzygnięcie w jednej decyzji, że dane świadczenie jest świadczeniem nienależnie pobranym oraz zobowiązanie do zwrotu kwoty nienależnie pobranego świadczenia wraz z ustawowymi odsetkami, a w taki właśnie sposób organy I i II instancji orzekły. Zgodnie z ciążącym na Sądzie obowiązkiem, formułując dla organów wskazania co do dalszego postępowania Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu nakazał wziąć pod uwagę poczynione w uzasadnieniu wyroku rozważania, a więc w pierwszej kolejności dokonać jednoznacznych ustaleń za pomocą dostępnych środków dowodowych, czy świadczenia za okres od 1 kwietnia 2008 r. do 30 kwietnia 2009 r. zostały nienależnie pobrane, a jeżeli tak to prawidłowo ustalić ich wysokość, a dopiero po ostatecznym rozstrzygnięciu tej kwestii podjąć rozstrzygniecie w sprawie ewentualnego zwrotu tychże świadczeń rodzinnych wraz z należnymi odsetkami.

Skargę kasacyjną od tego wyroku wywiodła M. S., zaskarżając wyrok w całości i zarzucając Sądowi I instancji naruszenie prawa materialnego – art. 12/9/11 i art. 73 rozporządzenia nr [...] i art. 10 ust. 1 lit. a rozporządzenia nr [...] i art. 30 ust. 2 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych przez ich błędne zastosowanie (błąd w subsumcji); a także przepisów postępowania art. 141 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012, poz. 270) przez brak wyjaśnienia podstawy prawnej rozstrzygnięcia w związku z zarzutami skargi dotyczącymi konieczności porównania rodzajów świadczeń rodzinnych wypłacanych w dwu państwach członkowskich, w celu zbadania czy podlegają koordynacji oraz braku podstaw do pozbawienia osoby uprawnionej świadczenia rodzinnego, które nie odpowiada rodzajowi świadczenia wypłacanemu w innym państwie członkowskim i to w sytuacji, gdy nie zachodzi tożsamość osób na rzecz których przyznano świadczenia rodzinne.

Skarżąca wniosła o: uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania; zasądzenie od organu na rzecz Skarżącej kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi kasacyjnej.

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 28 listopada 2014 r. sygn. akt I OSK 1702/13 oddalił skargę kasacyjną M. S.. W uzasadnieniu wyroku zarzuty skargi kasacyjnej uznano za nieuprawnione, wskazując m.in., że nieusprawiedliwiony jest zarzut naruszenia art. 30 ust 2 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, bowiem zaskarżony wyrok stanowi o prawidłowej subsumcji stanu faktycznego pod normę prawną wywiedzioną z art. 30 ust. 2 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Sąd II instancji wyjaśnił, że nienależnie pobranym świadczeniem rodzinnym jest bowiem świadczenie rodzinne wypłacone w przypadku, gdy marszałek województwa, w przypadku wyjazdu członka rodziny do państwa, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy Marszałek Województwa W. decyzją z dnia 23 marca 2016 r. (dalej również jako: decyzja organu I instancji) uznał, że kwota w wysokości [...] zł wypłacona M. S. za okres od dnia 01 kwietnia 2008 r. do dnia 30 kwietnia 2009 r. była świadczeniem nienależnie pobranym i zobowiązał Skarżącą do zwrotu tej kwoty wraz z odsetkami.

Skarżąca nie zgodziła się z tą decyzją i wniosła od niej odwołanie, wskutek którego Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 09 sierpnia 2017 r. (dalej również jako: decyzja organu II instancji) utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Ustosunkowując się do zarzutu odwołania dotyczącego faktu, iż Skarżąca nie miała świadomości, że pobieranie na terenie Niemiec zasiłku rodzinnego przez jej męża ma wpływ na prawo do zasiłku pielęgnacyjnego przyznanego w Polsce, a także, iż organ I instancji nie wykazał jej negatywnego zachowania, ukierunkowanego na niezgodne prawem administracyjnym korzystanie ze środków publicznych, Kolegium wyjaśniło, że zarzuty te miały by znaczenie dla sprawy, gdyby postępowanie dotyczyło ustalenia nienależnie pobranych świadczeń zdefiniowanych w ust. 30 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Organ II instancji wyjaśnił jednak, że w przedmiotowej sprawie ma miejsce ustalenie nienależnie pobranych świadczeń w oparciu o art. 30 ust. 2 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Podkreślono, że z treści art. 30 ust. 2 pkt 3 ustawy wynika, że dla ustalenia nienależnie pobranych świadczeń na jego podstawie nie mają znaczenia okoliczności podniesione przez Skarżącą w odwołaniu. Ma natomiast znaczenie wypłacenie świadczeń w przypadku, o którym mowa w art. 23 a ust. 5, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Wyjaśniono, że zgodnie z art. 73 Rozporządzenia nr 1408/71 z dnia 14 czerwca 1971 r. w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych, osób prowadzących działalność na własny rachunek i do członków ich rodzin przemieszczających się we Wspólnocie (Dz.Urz. WK nr L 149 z dnia 05 lipca 1971 r. ze zm.) pracownik najemny lub osoba prowadząca działalność na własny rachunek podlegający ustawodawstwu Państwa Członkowskiego jest uprawniony, w odniesieniu do członków swojej rodziny, którzy zamieszkują na terytorium innego państwa członkowskiego, do świadczeń rodzinnych przewidzianych przez ustawodawstwo pierwszego państwa, tak jakby zamieszkiwali oni na terytorium tego państwa.

W dalszej kolejności Kolegium wskazało, że organ właściwy Gminy P. w dniu 24 kwietnia 2009 r. uchylił od dnia 19 marca 2008 r. decyzje przyznające Skarżącej zasiłek pielęgnacyjny właśnie z uwagi na fakt, że zachodzi koordynacja systemów zabezpieczenia społecznego w części dotyczącej świadczeń rodzinnych.

Następnie organ odwoławczy wskazał, że organ I instancji ustalił również, iż na terenie Niemiec na S. S. m.in. za kres od dnia 01 kwietnia 2008 r. do dnia 30 kwietnia 2009 r. zostały wypłacone świadczenia rodzinne w pełnej wysokości (akta sprawy - karty numer [...] i 314). Podkreślono, że faktu tego Skarżąca nie kwestionuje. Marszałek Województwa W. ustalił przy tym wysokość otrzymywanych świadczeń na syna Skarżącej na terenie [...] i dokonał porównania ich z wysokością świadczeń wnioskowanych przez M. S. w Polsce, tj. z wysokością zasiłku pielęgnacyjnego. Po dokonanych przeliczeniach organy ustaliły, że we wskazanym okresie brak nadwyżki polskich świadczeń rodzinnych, które przysługiwałyby Skarżącej na syna S. S. nad świadczeniami niemieckimi. Wyjaśniono, że w okresie od dnia 01 kwietnia 2008 r. do dnia 30 kwietnia 2009 r. kwota polskiego zasiłku pielęgnacyjnego wynosiła [...] zł miesięcznie, podczas gdy kwota miesięczna niemieckiego zasiłku rodzinnego po stosownym przeliczeniu równa była kwotom: w miesiącu kwietniu, maju, czerwcu 2008 r. - [...] zł miesięcznie, w lipcu, sierpniu, wrześniu 2008 r. - [...] zł miesięcznie, w październiku, listopadzie, grudniu 2008 r. - [...] zł miesięcznie, w styczniu tym, marcu 2009 r. - [...] zł miesięcznie i w kwietniu 2009 r. - [...] zł.

Organy wyjaśniły, że w przedmiotowej sprawie ustalono, że w okresie wskazanym w sentencji decyzji mąż Skarżącej - K. S. na terenie Niemiec, a Skarżąca w Polsce, pobierali na syna S. S. świadczenia rodzinne w pełnej wysokości. Ustalono również, że suma świadczeń rodzinnych, które M. S. mogłaby otrzymać w Polsce syna Szymona jest znacznie niższa niż kwota zasiłku rodzinnego wypłaconego [...] i brak podstaw do przyznania nadwyżki świadczeń rodzinnych w Polsce.

Kolegium wskazało również, iż wprawdzie organ I instancji w zaskarżonej decyzji orzekł jednocześnie o ustaleniu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych oraz o obowiązku ich zwrotu wraz z odsetkami za opóźnienie, to jednak zauważono, że dnia 18 września 2015 r. weszły w życie istotne zmiany ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie m.in. dochodzenia świadczeń nienależnie pobranych. Zostały one uregulowane w ustawie z dnia 24 lipca 2015r. o zmianie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. 2015, poz.1302). Organ II instancji wskazał, że zgodnie z komentarzem do nowelizacji ustawy, nowe brzmienie przepisów art. 30 ust. 3 i 5 ustawy o świadczeniach przesądza o konieczności wydania jednej decyzji w przedmiocie ustalenia i zwrotu świadczeń nienależnie pobranych.

W uzasadnieniu decyzji II-instancyjnej organ odniósł się również do kwestii zawieszenia świadczeń z uwagi na rozróżnienie ich poszczególnych rodzajów oraz do kwestii przedawnienia uregulowanej w art. 30 ust 3 i 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 09 sierpnia 2017 r. skargę wniosła M. S. zarzucając organom naruszenie art. 30 ust. 1 i art. 30 ust. 2 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez nieprawidłowe zastosowanie tych przepisów w niniejszej sprawie na skutek nie uwzględnienia braku złej wiary ze strony przyjmującej świadczenie co do tego że świadczenie nie jest jej należne. Podniesiono też zarzut naruszenia art. 7, art. 77 i art. 80 kpa w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy na skutek błędnego porównana czy należne dla uprawnionego S. S. w Polsce zasiłki rodzinne były niższe aniżeli wypłacony w tym samym okresie zasiłek rodzinny w Niemczech i w konsekwencji braku dokonania właściwego uwzględniającego wszelkie należne M. S. w Polsce zasiłki rodzinne porównania. Podniesiono zarzut naruszenia art. 30 ust. 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych na skutek braku wskazania poszczególnych kwot należności i dat od których mają być naliczane odsetki. W uzasadnieniu skargi wskazano, że świadomość osoby pobierającej świadczenia musi być brana pod uwagę także w odniesieniu do świadczeń wskazanych w art. 30 ust. 2 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Podkreślono, że strona skarżąca nie zgadza się z tym co przyjął Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w uzasadnieniu poprzednio wydanego orzeczenia, tj. że w okolicznościach badanej sprawy nie zachodzi okoliczność braku świadomości Skarżącej, co do nienależnego charakteru pobieranych świadczeń.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Stosownie do treści przepisu art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2017, poz. 1369 – dalej jako: ppsa) sąd administracyjny uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b),inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c).

Badając legalność zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej Sąd nie stwierdził naruszenia przez organy administracji przepisów prawa materialnego, ani procesowego w stopniu uzasadniającym ich uchylenie.

Stosownie do treści przepisu art. 153 ppsa ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Przepis art. 153 ppsa ma charakter bezwzględnie obowiązujący, co oznacza, że ani organ administracji publicznej, ani Sąd, orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie mogą nie uwzględnić oceny prawnej i wskazań wyrażonych wcześniej w orzeczeniu sądu, gdyż są nimi związane. Ciążący na organie i na sądzie obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku sądu administracyjnego, może być wyłączony tylko w wypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego, czyniącej pogląd prawny nieaktualnym, a także w razie wzruszenia wyroku w trybie przewidzianym prawem (zob. wyrok NSA z dnia 26 czerwca 2000 r. sygn. akt I SA/Ka 2408/98, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Przez ocenę prawną należy rozumieć wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w konkretnym wypadku.

Podkreślić należy, że Sąd orzekający w warunkach związania oceną prawną i wskazaniami, co do dalszego postępowania, kontrolując legalność zaskarżonej decyzji lub postanowienia winien ograniczyć się tylko i wyłącznie do kontroli, czy organ administracji prawidłowo uwzględnił wytyczne zawarte w poprzednim wyroku oraz oceny ewentualnych nowych okoliczności, które zaistniały już po wydaniu wyroku (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego II FSK 1057/11 z dnia 20 października 2011 r.; LEX nr 1069805).

Sąd orzekający w niniejszej sprawie, dokonując kontroli legalności skarżonej decyzji, miał na względzie wyżej przytoczone przepisy prawne oraz poglądy judykatury i doktryny stanowiące wyjaśnienie podstaw prawnych orzeczenia i zakresu kontroli skarżonego aktu.

Uprzedzając zasadnicze rozważania, należy stwierdzić że w niniejszej sprawie nastąpiła zmiana stanu prawnego, która uczyniła pogląd prawny - dotyczący obowiązku wydania odrębnych decyzji w zakresie uznania świadczenia za nienależnie pobrane oraz zobowiązania do jego zwrotu - wyrażony w prawomocnym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 23 maja 2013 r. sygn. IV SA/Po 302/13 nieaktualnym. W dniu 18 września 2015 r. weszła w życie nowelizacja ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych wprowadzona ustawą z dnia 24 lipca 2015 r. o zmianie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 1302), która w zasadniczy sposób zmodyfikowała dotychczasowy tryb postępowania. W poprzednim bowiem brzmieniu ustawa w art. 30 stanowiła o "decyzji ustalającej" (ust. 3) i "decyzji o zwrocie" (ust. 5). W związku z tym na gruncie art. 30 tej ustawy, co było zgodne z linią orzeczniczą sądów administracyjnych, wyodrębnione były dwa postępowania i dwie decyzje, tj. w przedmiocie ustalenia nienależnie pobranych świadczeń i w przedmiocie zwrotu takich świadczeń. Zatem możliwość orzekania w sprawie zwrotu świadczenia ustalonego jako świadczenie nienależnie pobrane, powstała dopiero z chwilą ostatecznego zakończenia postępowania w sprawie ustalenia, że świadczenie jest nienależnie pobrane. Byt decyzji wydanych w sprawie zwrotu takiego świadczenia był więc uzależniony od pozostawania w obrocie prawnym ostatecznej decyzji ustalającej, że świadczenie zostało pobrane nienależnie. Jednakowoż wyżej powołaną ustawą nowelizującą, która weszła w życie 18 września 2015 r. wykluczono to wyodrębnienie tworząc nowy rodzaj decyzji - o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranych świadczeń. Jest to decyzja integralna, rozstrzygająca jedną sprawę dotyczącą ustalenia i zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. Jednocześnie podkreślenia wymaga, że ustawa nowelizująca nie zawiera w tym względzie przepisów przejściowych, a zatem obowiązuje reguła intertemporalna natychmiastowego skutku działania nowej regulacji. W konsekwencji postępowanie w przedmiocie wyłącznie ustalenia nienależnie pobranych świadczeń utraciło swoją podstawę materialnoprawną, co jest równoznaczne z brakiem możliwości merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy przez organ administracyjny wyłącznie w zakresie dotyczącym ustalenia świadczeń nienależnie pobranych. W związku z tym zaskarżona decyzja oraz decyzja ją poprzedzająca prawidłowo uwzględniły powyższą zmianę (por. wyrok WSA w Gliwicach z 05.12.2017 r. sygn. IV SA/Gl 502/17). Podkreślić należy, że w okolicznościach badanej sprawy związanie oceną prawną wyrażoną w wyroku z dnia 23 maja 2013 r. o sygn. IV SA/Po 302/13 oznaczało, że ilekroć dana sprawa będzie przedmiotem rozpoznania przez sąd, będzie on związany oceną prawną wyrażoną w tym orzeczeniu - jeżeli - nie zostanie ono uchylone lub nie ulegną zmianie przepisy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 lutego 2007 r., I OSK 407/06, publ. zbiór Lex 362477 oraz wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 lutego 1998 r., III RN 13/97, publ. OSNAP 1999, nr 1, poz. 2). Tymczasem, w okolicznościach badanej sprawy przepisy stanowiące podstawę wydania zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej, w zakresie dotyczącym trybu orzekania o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego uległy zmianie i fakt ten nie mógł zostać zignorowany przez organy administracji publicznej.

Ustosunkowując się do argumentacji skargi w tym zakresie należy podkreślić, również że nie tylko literalne brzmienie przepisu nie pozostawia w tym zakresie żadnych wątpliwości, ale na etapie procesu legislacyjnego wyraźnie wskazano, że nowelizacja ustawy o świadczeniach rodzinnych, służy jej doprecyzowaniu, aby wyraźnie z nich wynikało, że w przypadku nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych jest wydawana jedna decyzja, w której rozstrzyga się zarówno o wysokości nienależnie pobranych świadczeń, jak i ich zwrocie (por. uzasadnienie do projektu ustawy z dnia 24 lipca 2015 r. o zmianie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz ustawy o świadczeniach rodzinnych, Projekt Sejmu RP VI kadencji, druk, nr 3584, www.sejm.gov.pl). Jednocześnie, zauważyć trzeba, że organy administracji publicznej orzekają na podstawie stanu prawnego obowiązującego w chwili podejmowania przez ten organ decyzji. Dlatego też nie mogły one pominąć nowych regulacji wprowadzonych ustawą z dnia 24 lipca 2015 r. o zmianie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 1302). Ustawa ta weszła w życie od dnia 18 września 2015 r. i poczynając od tej daty ustalenie kwoty nienależnie pobranego świadczenia oraz obowiązku jej zwrotu następuje w drodze jednej decyzji. Również w najnowszym orzecznictwie nie budzi wątpliwości fakt, że w obowiązującym stanie prawnym obie te kwestie powinny być rozstrzygnięte jedną decyzją (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 01 grudnia 2017 r, sygn. I OSK 2232/17 oraz z 08 listopada 2017 r. sygn. I OSK 1042/17, orzeczenia.nsa.gov.pl).

W świetle powyższego wskazany zarzut skargi nie zasługiwał na uwzględnienie.

W złożonej do Sądu skardze, wskazano również, że strona skarżąca nie zgadza się ze stanowiskiem organów, jak i Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu zawartym w wyroku z dnia 23 maja 2013 r. sygn. IV SA/Po 302/13, co do tego, że w niniejszej sprawie nie zachodzi sytuacja braku świadomości Skarżącej, co do tego że pobierane świadczenie ma charakter nienależnie pobranego. Odnosząc się tego zarzutu należy w pierwszej kolejności zauważyć, że wyrok z dnia 23 maja 2013 r. jest prawomocny, a organy i Sąd rozpoznający niniejszą sprawę nie mogą nie uwzględnić oceny prawnej i wskazań wyrażonych wcześniej w orzeczeniu sąd, w sytuacji gdy co do kwestionowanego w skardze zagadnienia nie nastąpiła zmiana stanu prawnego lub faktycznego, która czyniłaby kwestionowany przez Skarżącą pogląd wyrażony w prawomocnym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu nieaktualnym. Podstawę prawną decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 09 sierpnia 2017 r. stanowiły przepisy: art. 30 ust. 1, art. 30 ust. 2 pkt 3, art. 30 ust. 8 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych ( Dz. U. z 2016 r. poz. 1518 ze zm.). Podkreślić należy, że zarówno w wyroku z dnia 23 maja 2013 r., jak i w oddalającym wniesioną od niego skargę kasacyjną wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazano w sposób jednoznaczny, że okolicznościach badanej spawy zastosowanie znajduje art. 30 ust. 2 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z tymi przepisami osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu ( art.30 ust.1). Według art. 30 ust.2 pkt 3 ustawy za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się: świadczenia rodzinne wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 23a ust. 5, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne. Dla uznania zatem świadczenia za nienależnie pobrane w rozumieniu art.30 ust.2 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych wymagane jest spełnienie dwóch zasadniczych przesłanek: po pierwsze - zachodzi przypadek, o którym mowa w art. 23 a ust.5 wypłacenia świadczenia, po drugie - została wydana decyzja o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne.

W rozpoznawanej sprawie decyzją z dnia 24 kwietnia 2009 r. Wójt Gminy P. uchylił od dnia 19 marca 2008 r. decyzje własne z dnia 01 czerwca 2004 i zmieniającą ją decyzję z 05 września 2006 r. o przyznaniu o przyznaniu zasiłku pielęgnacyjnego. Decyzja ta została zaskarżona. Kolegium decyzją z dnia 12 sierpnia 2009 r. utrzymało w mocy tę decyzję i stała się ona decyzją ostateczną, która pozostaje w obrocie prawnym i wywołuje określone skutki prawne.

Spełnione zostały zatem przesłanki art.30 ust.2 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych dla uznania pobranych przez Skarżącą świadczeń za nienależnie pobrane, gdyż wypłacono jej świadczenia rodzinne na podstawie decyzji, która została następnie uchylona z uwagi na to, że zastosowanie miały przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

Nie zachodziła zatem potrzeba - dla spełnienia wymogów art.30 ust.2 pkt 3 omawianej ustawy – przeprowadzenia postępowania celem wyjaśnienia okoliczności związanych z ustaleniem, czy M. S. była świadoma tego, że świadczenie jej się nie należy. Należy zauważyć, że w wyroku z dnia 23 maja 2013 r. Sąd wskazał wyraźnie, że ustawodawca definiuje w art. 23 ust 2 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych pojęcie "nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego" uznając za takie m.in. świadczenia wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 23a ust. 5, za okres od dnia , w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne. Nie zachodziła zatem, jak uważa Skarżąca, potrzeba - dla spełnienia wymogów art.30 ust.2 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, przeprowadzenia postępowania celem wyjaśnienia okoliczności związanych z ustaleniem, czy M. S. była świadoma tego, że świadczenie jej się nie należy. Zauważyć, bowiem trzeba, że w prawomocnym wyroku z dnia 23 maja 2013 r. Sąd wyraźnie wskazał na różnicę pomiędzy "świadczeniem nienależnym" a "świadczeniem nienależnie pobranym", jednocześnie wskazując, że pojęcie "świadczenia nienależnie pobranego" zdefiniowano w art. 30 ust. 2 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych i że ten przepis znajduje zastosowanie w sprawie. Zawarty we wskazaniach Sądu nakaz ustalenia czy świadczenia za okres od 01 kwietnia 2008 r. do 30 kwietnia 2009 r. stanowią świadczenia nienależnie pobrane, należy odczytywać w pełnym kontekście argumentacji zawartej w wyroku z dnia 23 maja 2013 r., z uwzględnieniem faktu, że uchylając decyzję organu I i II instancji, Sąd wskazywał na braki w materiale dowodowym i orzekał w stanie prawnym nakładającym na organy obowiązek wydania odrębnych decyzji, w zakresie uznania świadczenia za nienależnie pobrane oraz zobowiązującej do zwrotu tej kwoty. Nie może zatem strona skarżąca, na aktualnym etapie postępowania skutecznie kwestionować zasadności stosowania art. 23 ust 2 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych i wykładni tego przepisu, ponieważ kwestia ta została już prawomocnie przesądzona. Nie zmienia tej okoliczności fakt, że strona skarżąca nie zgadza się ze stanowiskiem Sądu zwartym w prawomocnym wyroku, co do tego, że Skarżąca miała również świadomość pobierania nienależnie świadczenia.

Nie można również zgodzić się ze stroną skarżącą, że w okolicznościach badanej sprawy nie ustalono jakie świadczenia rodzinne i w jakiej wysokości przysługiwały Skarżącej w Polsce na S. S.. Jak wynika ze zgromadzonego w aktach sprawy materiału organy porównały wysokość świadczeń wypłaconych w Niemczech i porównały ją z zasiłkiem pielęgnacyjnym pobieranym w Polsce, ustalając w ten sposób de facto wysokość świadczeń rodzinnych należnych na uprawnionego w Polsce. Jak wynika, bowiem z akt sprawy zasiłek pielęgnacyjny na syna S. S., był jedynym świadczeniem rodzinnym, które rodzina Skarżącej pobierała w Polsce, w objętym decyzją okresie. Jednoznacznie fakt ten dokumentuje zaświadczenie Wójta Gminy P. z dnia 10 maja 2010 r. z treści, którego wynika, że od 1 września 2005 r. do 10 maja 2010 r. (data sporządzenia pisma) rodzina Skarżącej nie pobierała w tym okresie innych świadczeń rodzinnych (k.132). Pobierano tylko zasiłek pielęgnacyjny na syna S. S., którego miesięczna kwota jest znana i bezsporna. Nie znajduje zatem oparcia w materiale dowodowym argumentacja Skarżącej, jakoby organy w toku postępowania nie ustaliły pełnej wysokości świadczeń rodzinnych pobieranych przez nią na syna Szymona w okresie objętym zaskarżoną decyzją. W toku postępowania poczyniono stosowne w tym zakresie ustalenia, udokumentowano je i ustalenia te stanowiły podstawę wydania zaskarżonej decyzji. Jednocześnie, w toku postępowania ustalono dokładne kwoty niemieckiego zasiłku rodzinnego na S. S., jakie zostały wypłacone w okresie od marca 2008 r. do kwietnia 2009 r. (k. 314). Żadnych z tych udokumentowanych w aktach sprawy ustaleń, Skarżąca nie kwestionowała w toku postępowania.

Nie zasługuje również na uwzględnienie zarzut skargi dotyczący kwestii zaliczenia zasiłku pielęgnacyjnego w skład polskich świadczeń rodzinnych i zastosowania do niego przepisów o koordynacji, ponieważ kwestia ta również została już przesądzona w prawomocnym wyroku IV SA/Po 302/13 oraz wyroku NSA z dnia 28 listopada 2014 r. i sąd orzekający powtórnie jest tą oceną związany w trybie art. 153 ppsa.

Odnosząc się do zakwestionowanego w skardze sposobu ustalenia odsetek w zaskarżonej decyzji, należy wskazać, że dokonując oceny zasadności wskazanego zarzutu Sąd miał na uwadze konkretne okoliczności, tej badanej sprawy. W pierwszej kolejności należy zatem zauważyć, że w decyzji pierwszoinstancyjnej organ wskazał, jednoznacznie, że Skarżąca jest zobowiązana do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego oraz odsetek ustawowych za opóźnienie naliczanych od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty na rachunek bankowy Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Pakosławiu. W decyzji tej wskazano, wysokość poszczególnych świadczeń rodzinnych wypłaconych Skarżącej za poszczególne miesiące, tj: za kwiecień 2008 r. -[...] zł, za maj 2008 r. -[...] zł, za czerwiec 2008 r.-[...] zł, za lipiec 2008 r.- [...] zł, za sierpień 2008 r.-[...] zł, za wrzesień 2008 r.-[...] zł, za październik 2008 r. -[...] zł, za listopad 2008 r. -[...] zł, za grudzień 2008 r -[...] zł r. oraz za styczeń 2009 r.-[...] zł, za luty 2009 r. -[...] zł, za marzec 2009 r. -[...] zł, za kwiecień 2009 r. -[...] zł. Precyzyjnie określono kwotę główną oraz zgodnie z postanowieniami ustawy wskazano, iż Skarżąca zobowiązana jest do spłaty ustawowych odsetek liczonych od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty wskazanych w decyzji świadczeń rodzinnych za poszczególne miesiące 2008 i 2009 r. Podkreślić należy, że fakt wypłaty wskazanych świadczeń w poszczególnych miesiącach oraz ich wysokość za poszczególne miesiące w okolicznościach badanej sprawy pozostają bezsporne. Bezspornym pozostaje również moment od którego należy naliczyć odsetki za poszczególne miesiące, tj. pierwszy dzień miesiąca następującego po dniu wypłaty pobranych przez Skarżącą świadczeń. Nie może zatem budzić wątpliwości fakt, że z zaskarżonych decyzji wynika obowiązek zwrotu kwoty [...]zł za każdy objęty decyzją miesiąc wraz z ustawowymi odsetkami liczonymi od dnia: 01 maja 2008 – za kwiecień 2008 r.; 01 czerwca 2008 r. – za maj 2008 r., od 01 lipca 2008 r. – za czerwiec 2008 r., od 01 sierpnia 2008 r. – za lipiec 2008 r.; od 01 września 2008 r. – za sierpień 2008 r., od 01 października 2008 r. – za wrzesień 2008 r., od 01 listopada 2008 r. – za październik 2008 r.; od 01 grudnia 2008 r. – za listopad 2008 r.; od 01 stycznia 2009 r. – za grudzień 2008 r; od 01 lutego 2009 r. – za styczeń 2009 r.; od 01 marca 2009 r. – za luty 2009 r; od 01 kwietnia 2009 r. – za marzec 2009 r. i od 01 maja 2009 r. – za kwiecień 2009 r. Taki szczegółowy harmonogram obliczania odsetek znajduje się również w aktach sprawy od 2012 r. i w toku całego postępowania terminowość wypłaty pobranych nienależnie świadczeń, w sposób określony w decyzjach je przyznających pozostawała bezsporna i fakt ten również dokumentuje zgromadzony w aktach sprawy materiał. Jednocześnie należy podkreślić, że w doktrynie za błąd uznaje się stosowane w praktyce organów pierwszej instancji - naliczanie należności odsetkowych przypisanych do zwrotu na dzień wydania decyzji (por. A. Kawecka, Ustawa o świadczeniach rodzinnych. Komentarz., Wyd/El, Lex 2015).

Drugą kwestią, na którą należy również wskazać jest fakt, że w uchylonej wyrokiem z dnia 23 maja 2013 r. decyzji z dnia 23 maja 2012 r. zobowiązanie Skarżącej do zwrotu ustawowych odsetek naliczanych od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych sformułowano w tożsamy sposób, do zakwestionowanego przez Skarżącą aktualnie. Dokonujący kontroli tej decyzji pierwszoinstancyjnej, biorący z urzędu pod uwagę każde naruszenie przepisów prawa procesowego lub materialnego, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy - Sąd, nie zakwestionował wówczas przyjętego przez organ I instancji sposobu naliczania odsetek - i nie stwierdził naruszenia art. 30 ust 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Również w zawartych w wyroku wskazaniach nie nakazano modyfikacji przyjętej przez organ I instancji techniki określania sposobu obliczania odsetek, pomimo, że – co należy podkreślić - kwestia prawidłowości wyliczeń kwoty podlegającej zwrotowi wraz z odsetkami była przedmiotem pogłębionej analizy na wcześniejszym etapie postępowania. Podkreślić należy przy tym, że pomiędzy datą wydania decyzji z dnia 23 maja 2012 r. a wydaniem decyzji z dnia 23 marca 2016 r. uregulowania ustawy o świadczeniach rodzinnych dotyczące sposobu naliczania odsetek od świadczeń nienależnie pobranych nie uległy zmianie. Natomiast Sąd orzekający w niniejszej sprawie w wyroku z dnia 23 maja 2013 r., wskazał wyłącznie na naruszenie przepisów postępowania, precyzując przy tym o jakie konkretnie przepisy chodzi, i to ich naruszenie stanowiło podstawę uchylenia decyzji obu instancji wyrokiem z dnia 23 maja 2013 r. sygn. IV SA/Po 301/13.

W świetle powyższego należy wskazać, że wysokość odsetek do zwrotu którego zobowiązano Skarżącą, została ustalona w sposób jednoznaczny, nie pozostawiający – w okolicznościach badanej sprawy – żadnych wątpliwości, dlatego również ten zarzut skargi nie zasługiwał na uwzględnienie.

Mając zatem na uwadze, że zarzuty skargi nie mają uzasadnionych podstaw oraz, że Sąd nie dostrzegł z urzędu takich naruszeń przepisów prawa procesowego lub materialnego, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy - skargę należało oddalić.

Mając na uwadze powyższe Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369) oddalił skargę.