Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 496/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2015-08-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2012 poz 1548
law: Ustawa z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw
article: art. 16a ust. 1, 2 i 4, art. 23 ust. 1 i ust. 4e
journal: Dz.U. 2013 poz 1456
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity
article: art. 16a ust. 1
journal: Dz.U. 2015 poz 114
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.
article: art. 128, art. 129 par. 1 i 2, art. 132
journal: Dz.U. 2012 poz 788
law: Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy - tekst jednolity.

SENTENCJA

Dnia 12 sierpnia 2015 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Sędziowie Sędzia WSA Edyta Podrazik Sędzia WSA Jakub Zieliński (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Ewa Wąsik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 sierpnia 2015 roku sprawy ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Pile z dnia [...] marca 2015 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego oddala skargę


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Pile (dalej: Kolegium) decyzją z dnia [...] marca 2015 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej: k.p.a.) – po rozpatrzeniu sprawy z odwołania A. K. od decyzji Burmistrza O. z dnia [...] 2014 r. znak [...] odmawiającej wnioskodawcy przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną babcią K. K.– utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Przedmiotowe decyzje wydano w następującym stanie sprawy.

W dniu 14 listopada 2014 r. A. K. (dalej również: "zainteresowany" lub "wnioskodawca") złożył wniosek o ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego na okres zasiłkowy 2014/2015 w związku ze sprawowaną opieką nad babcią K. K. legitymującą się orzeczeniem z dnia [...] 1994 r. o zaliczeniu do pierwszej grupy inwalidzkiej.

Odmawiając przyznania zainteresowanemu prawa do przedmiotowego świadczenia z powodu braku potwierdzenia taktycznego sprawowania opieki nad babcią, Burmistrz O. (działający z upoważnienia Burmistrza Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w O.) w decyzji z dnia [...] 2014 r. powołał się na art. 5 ust. 2, art. 16a i art. 23ust. 4e ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych Dz.U. z 2013 r., poz. 1456, z późn. zm. - dalej: u.ś.r.).

W odwołaniu od decyzji Burmistrza O. wnioskodawca podniósł, że spełnia wszystkie wymogi formalne warunkujące przyznanie żądanego świadczenia, a brak potwierdzenia przez pracowników organu sprawowania faktycznej opieki nad babcią spowodowany jest częstymi wyjazdami do Poznania w związku z wizytami u lekarzy, dlatego też w dniach kiedy pracownik socjalny chciał przeprowadzić wywiad środowiskowy, nie było nikogo w domu.

Utrzymując w mocy zaskrzoną decyzję, Kolegium w uzasadnieniu decyzji z dnia decyzją z dnia [...] marca 2015 r. przywołało treść art. 16a ust. 1, 4, 6 i 8 u.ś.r. (Dz.U. z 2015 r., poz. 114) i stwierdziło, że dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty kryterium dochodowego, o której mowa w art. 5 ust. 2 u.ś.r. (664 zł). Dalej podniosło, że w sprawie nie można było przeprowadzić wywiadu środowiskowego z udziałem wnioskodawcy oraz jego babci, gdyż pod adresem wskazanym przez stronę nikogo nie zastano, a ponadto, jak wynika z załączonych do akt sprawy fotografii, teren posesji nie wygląda by obecnie ktokolwiek tam zamieszkiwał, a zarówno sąsiedzi, jak i sołtys wsi [...] oświadczyli, że K. K. od dłuższego czasu nie zamieszkuje pod adresem w [...].

Kolegium wyjaśniło, że postanowiło utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję nie tylko ze względu na poczynione przez organ I instancji ustalenia dotyczące braku potwierdzenia sprawowania opieki nad babcią przez odwołującego się, lecz także z tego powodu, że na wnioskodawcy nie ciąży w pierwszej kolejności obowiązek alimentacyjny wobec K. K. W tym zakresie organ odwoławczy podniósł, że zgodnie z art. 16a u.ś.r. specjalny zasiek opiekuńczy przysługuje osobom, na których, w myśl przepisów ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2012 r., poz. 788 i 1529 - dalej: k.r.o.) ciąży obowiązek alimentacyjny, natomiast z art. 128 i art. 129 § 1 k.r.o. wynika, że obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny), obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo; obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem, zaś jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych - obciąża bliższych stopniem przed dalszymi. Dalej organ wskazał na to, ze w myśl art. 132 k.r.o. obowiązek alimentacyjny w dalszej kolejności powstaje dopiero wówczas, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności, albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami. Organ skonstatował, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 132 k.r.o., które spowodowałaby przejście obowiązku alimentacyjnego na wnioskodawcę, gdyż w świetle przywołanego przepisu obowiązek alimentacyjny przeszedłby na wnuka, w sytuacji gdyby dzieci K. K. nie byłyby w stanie sprawować opieki nad matką. Przy tym organ zauważył, że zwrot "nie jest w stanie" dotyczy okoliczności uniemożliwiających sprawowanie opieki w sposób obiektywny, a więc niezależny od woli danej osoby.

Powołując się na stanowisko strony, Kolegium podniosło, że K. K. ma córkę, która mieszka i pracuje w Poznaniu, a według ustaleń pracownika socjalnego wymagająca opieki na co dzień przebywa właśnie u córki w Poznaniu. Kolegium podkreśliło, że córka K. K. jest obciążona w bliższej kolejności obowiązkiem alimentacyjnym względem matki aniżeli wnioskodawca – wnuk K. K.. Odnosząc się stanowiska wnioskodawcy, że jego matka pracuje na pełen etat i w związku tym nie ma możliwości sprawowania opieki nad matką, organ wyjaśnił, że w orzecznictwie prezentowany jest jednolity pogląd, iż za szczególną okoliczność powodującą niemożność sprawowania opieki nie może być np. uznana konieczność wykonywania pracy zarobkowej, bowiem okoliczność ta jest świadomym wyborem, a w takim przypadku obowiązek alimentacyjny nie przybierze wprawdzie świadczenia pomocy w formie starań osobistych, jednak może polegać na np. opłaceniu osoby trzeciej, która tę opiekę zapewni osobie jej potrzebującej.

Reasumując, Kolegium stwierdziło, że zainteresowany nie spełnia wszystkich wymaganych przesłanek do nabycia specjalnego zasiłku opiekuńczego, a przede wszystkim nie jest obciążony w pierwszej kolejności obowiązkiem alimentacyjnym względem swojej babci - K. K.. Ponadto organ podkreślił, że prawne regulacje dotyczące przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego mają charakter norm bezwzględnie obowiązujących i wykluczają stosowanie kryteriów innych niż wskazał ustawodawca, wobec czego rozstrzyganie w zakresie tych spraw nie zależy od uznania organów orzekających w sprawie, które w sytuacji niespełnienia jakiejkolwiek przesłanki wymaganej dla uzyskania świadczenia, mimo spełnienia pozostałych, mają obowiązek podjęcia decyzji negatywnej dla strony.

W skardze na decyzję Kolegium wnioskodawca, reprezentowany przez pełnomocnika procesowego, zarzucił tej decyzji naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 3 pkt 22 oraz art. 16a u.ś.r. w zakresie, w jakim odmawia skarżącemu nabycia prawa do przedmiotowego świadczenia w związku ze sprawowaną opieką nad K. K., z uwagi na brak spełnienia przez stronę ustawowych przesłanek wymaganych dla nabycia prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Wobec tego wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, jak również poprzedzającej ją decyzji organu I instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia.

W uzasadnieniu skarżący podniósł, że spełnił przesłanki określone w art. 16a u.ś.r., które warunkują przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego, gdyż w przedmiotowej sprawie została spełniona przesłanka, o której mowa w art. 132 k.r.o., bowiem osoba zobowiązana alimentacyjnie w bliższej kolejności, tj. córka K. K., nie jest w stanie zadośćuczynić temu obowiązkowi, a to z uwagi na okoliczność tego rodzaju, że wykonuje pracę zarobkową w takim wymiarze, iż nie jest w stanie roztoczyć opieki nad matką, która jest schorowaną osobą w podeszłym wieku i wymaga stałej opieki. Wobec tego strona podniosła, że opiekę nad K. K. może zaś roztoczyć jej wnuk A. K. jako podmiot zobowiązany w dalszej kolejności, na którego obowiązek ten przeszedł w konsekwencji wystąpienia braku takiej możliwości po stronie jej córki. W tym zakresie skarżący odwołał się do stanowiska Sądu Najwyższego wyrażonego w orzeczeniu z dnia 14 maja 1962 r. sygn. akt "2 CR 167/62, OSNCP 1963, nr 4, poz. 91", wobec czego podniósł, że nie ma podstaw do wydania decyzji odmownej, powołując się na tę jedynie okoliczność, że podmiot występujący o przyznanie prawa do zasiłku opiekuńczego nie jest osobą zobowiązaną do alimentacji w pierwszej kolejności, a jednocześnie jest zobowiązanym w kolejności dalszej.

Ponadto skarżący podniósł, że zostały spełnione pozostałe przesłanki do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad osobą, która spełnia warunki dla uznania jej za osobę "legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki łub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji" – w tym kryterium dochodowe oraz fakt rezygnacji z pracy zarobkowej. Jednocześnie skarżący zakwestionował ustalenia faktyczne poczynione przez organ I instancji w kwestii ustalenia miejsca pobytu K. K., jako oparte na nieobiektywnych dowodach.

W odpowiedzi na skargę Kolegium podtrzymało stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji i wniosło o oddalenie skargi.

Na rozprawie przed tutejszym Sądem skarżący oraz jego pełnomocnik podtrzymali dotychczasowe wnioski i stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Skarga nie jest zasadna.

Okoliczności sprawy wskazują na to, że pomiędzy stronami nie są sporne kwestie dotyczące spełnienia przez skarżącego (wnioskodawcę) kryterium dochodowego, o którym mowa w art. 5 ust. 2 w zw. z art. 16a ust. 2 i 4 u.ś.r., umożliwiającego ubieganie się o przyznanie świadczenia rodzinnego określonego w art. 16a u.ś.r., tj. specjalnego zasiłku opiekuńczego. Ponadto nie budzi wątpliwości stan zdrowia i stopień niepełnosprawności (inwalidztwa - w momencie wydawania orzeczenia w tym przedmiocie przez właściwy organ) osoby wymagającej opieki - K. K., a także stopień pokrewieństwa pomiędzy tą osobą a wnioskodawcą, który jest jej wnukiem, jak również to, że K. K. ma córkę - matkę wnioskodawcy, która mieszka i pracuje w Poznaniu. Także kwestia rezygnacji skarżącego z wykonywania pracy zarobkowej nie stanowi zagadnienia spornego.

Osią sporu w niniejszej sprawie jest to, czy w ustalonych okolicznościach sprawy skarżący jako wnuk osoby wymagającej opieki jest obciążony obowiązkiem alimentacyjnym względem podopiecznej w sytuacji gdy żyje jej bliższy krewny - córka, a także co do rzeczywistej możliwości pełnienia przez córkę opieki nad K. K.. Ponadto strony nie były zgodne w kwestii określenia miejsca pobytu osoby wymagającej opieki, jak i tego, kto wykonuje nad nią opiekę.

Sąd po analizie przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego uznał, że przedmiotowy spór należy rozstrzygnąć na korzyść skarżonego organu, bowiem stanowisko organu znajduje pełne uzasadnienie w przepisach prawa.

W dacie orzekania w sprawie przez organ I instancji ([...] 2014 r.) przepis art. 16a ust. 1 u.ś.r. (Dz.U. z 2013 r., poz. 1456) stanowił, że "specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788 i 1529 oraz z 2013 r. poz. 1439) ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji".

Natomiast w dacie orzekania w sprawie przez Kolegium ([...] marca 2015 r.) i aktualnie przepis ten (Dz.U. z 2015 r., poz. 114) zawiera pewne modyfikacje dookreślające, stanowiąc, że "specjalny zasiek opiekuńczy przysługuje osobom, na których, w myśl przepisów ustawy z dnia 25 lutego 1964r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788 i 1529) ciąży obowiązek alimentacyjny a także małżonkom, jeżeli: 1) nie podejmują zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub 2) rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej (...)". Świadczenie to nie przysługuje w okolicznościach wymienionych w art. 16a ust. 8 u.ś.r.

Wspomnieć przy tym należy, że specjalny zasiłek opiekuńczy jest stosunkowo nowym świadczeniem, wprowadzonym do ustawy o świadczeniach rodzinnych przez art. 1 pkt 4 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2012 r., poz. 1548), zmieniającej tę ustawę z dniem 1 stycznia 2013 r., co miało związek z wcześniej dokonaną ówcześnie znaczną zmianą przepisów dotyczących dotychczasowego świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 u.ś.r.

W świetle przywołanych przepisów nie może nasuwać wątpliwości, że istnienie obowiązku alimentacyjnego po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego jest przesłanką konieczną, warunkującą przyznanie tego świadczenia. Oznacza to, że niespełnienie tej przesłanki wyklucza możliwość jego przyznania, nawet gdyby wystąpiły pozostałe przesłanki, o których mowa w tym przepisie.

Zagadnienia związane z obowiązkiem alimentacyjnym uregulowane zostały w Dziale III ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Zgodnie z art. 128 k.r.o. obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Co istotne, przepisy kreujące obowiązek alimentacyjny są normami bezwzględnie obowiązującymi. Zarówno obowiązek alimentacyjny, jak i odpowiadające mu prawo do świadczeń alimentacyjnych mają nadto charakter ściśle osobisty (por. uzasadnienie do uchwały Sądu Najwyższego z dnia 25 listopada 1975 r. sygn. III CZP 76/75, OSNCP 1976, poz. 207). Nadto art. 129 § 1 k.r.o. stanowi, że obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych - obciąża bliższych stopniem przed dalszymi; natomiast zgodnie z § 2 tego przepisu - krewnych w tym samym stopniu obciąża obowiązek alimentacyjny w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym. Z kolei przepis art. 132 k.r.o. stanowi, że obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami.

Przechodząc do merytorycznych rozważań, zauważyć należy, że istota sporu w przedmiotowej sprawie sprowadza się zasadniczo do oceny, czy na skarżącym będącym wnukiem osoby niepełnosprawnej wymagającej opieki, ciąży obowiązek alimentacyjny wymagany brzmieniem art. 16a u.ś.r., gdy jednocześnie żyje dziecko tej osoby niepełnosprawnej, tj. matka skarżącego. W tym zakresie stwierdzić należy, że organ II instancji słusznie zauważył, że ustalona w art. 132 k.r.o. (aktualnie: Dz.U. z 2015 r., poz. 583) kolejność zobowiązanych do alimentacji jednoznacznie wskazuje, że obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy brak jest osoby zobowiązanej w bliższej kolejności do alimentacji albo gdy osoba taka nie jest w stanie sprawować opieki nad potrzebującym. Wynika to z tego, że specjalny zasiłek opiekuńczy nie jest świadczeniem skierowanym do kogokolwiek z rodziny, krewnych, powinowatych czy osób trzecich, lecz jest to świadczenie przeznaczone wyłącznie dla kategorii osób określonej ramami art. 132 k.r.o., przy czym nie ma możliwości zmiany porządku kolejności nabywania obowiązku alimentacyjnego przez poszczególnych krewnych osoby potrzebującej pomocy. To nie rodzina bowiem decyduje, komu spośród jej członków winno być przyznane przedmiotowe świadczenie, lecz decyduje o tym przepis prawa (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 lipca 2012 r. sygn. akt I OSK 198/12, dostępny w Internecie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Osoba zobowiązana do alimentacji otrzymuje w takiej sytuacji pomoc polegającą na przyznaniu jej specjalnego zasiłku opiekuńczego. Świadczenie to jest niejako surogatem wynagrodzenia za pracę, jest to bowiem określona przepisami kwota pieniężna, z którą wiąże się również opłacanie przez Państwo (właściwą jednostkę samorządu terytorialnego) składek emerytalno-rentowych. Obowiązek alimentacyjny osoby zobowiązanej w dalszej kolejności powstaje dopiero przy spełnieniu się określonych prawem przesłanek i jest to wówczas jej własny obowiązek, a nie cudzy - przez nią jedynie wypełniany.

W ocenie Sądu skarżony organ, dysponując wiedzą o tym, że córka osoby wymagającej opieki żyje, zbyt pochopnie stwierdził, że jest zdolna do wykonywania opieki (skoro pracuje zawodowo). Do takiego kategorycznego stwierdzenia konieczne było przeprowadzenie bądź to wywiadu środowiskowego (do czego nie doszło z winy skarżącego) bądź to przesłuchanie córki K. K.. Powyższe uchybienie natury proceduralnej nie miało jednak żadnego wpływu na wynik sprawy. Trzeba w tym miejscu bowiem zaznaczyć, że wprawdzie to organ przeprowadza postępowanie wyjaśniające (dowodowe), ale nie oznacza to, że wnioskodawca pozbawiony jest inicjatywy dowodowej. Przeciwnie, w sytuacji gdy strona ubiega się o świadczenie przyznawane na wniosek, a nie z urzędu, to należy od niej wymagać należytej aktywności procesowej. Nie jest dopuszczalne w takiej sytuacji przerzucanie na organ całkowitej odpowiedzialności za wynik postępowania dowodowego. Zgodnie bowiem z art. 23 ust. 1 u.ś.r. ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych oraz ich wypłata następują m.in. odpowiednio na wniosek osób, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny. Obowiązek wykazania istnienia przesłanek uprawniających do przyznania świadczenia rodzinnego spoczywa co do zasady na wnioskodawcy (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 30 listopada 2007 r. sygn. akt II SA/Łd 594/07, LEX nr 486319). Zarazem w postępowaniu takim rolą organu jest kontrola nad tym, czy nie dochodzi do nadużyć przy przyznaniu specjalnego zasiłku opiekuńczego (por. wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 22 października 2013 r. sygn. akt II SA/Bd 794/13, LEX nr 1440556), stąd też art. 23 ust. 4e u.ś.r. stanowi, że ustalając prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, organ właściwy zwraca się do kierownika ośrodka pomocy społecznej o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, w celu weryfikacji okoliczności dotyczących spełniania warunków, o których mowa w art. 16a u.ś.r.

W przedmiotowej sprawie organ podjął odpowiednie starania (dwukrotna próba przeprowadzenia wywiadu środowiskowego) w celu wywiązania się z obowiązku określonego w przepisie art. 23 ust. 4e u.ś.r., jednak okoliczności sprawy wskazywały na fakt niezamieszkiwania już od pewnego czasu posesji położonej w [...] nr [...], pod którym to adresem miała według oświadczenia wnioskodawcy przebywać osoba wymagająca opieki. Zarazem skarżący miał pełną możliwość przedstawienia odpowiednich twierdzeń popartych np. dokumentacją medyczną potwierdzającą konkretne daty wizyt lekarskich i korzystanie ze świadczeń medycznych przez osobę wymagającą opieki, skoro utrzymywał, że miejscem pobytu (zamieszkania) jego babci jest [...], a nie [...], na co z kolei wskazywały poszlaki wynikające z ustaleń organu I instancji. W istocie jednak z możliwości takiej nie skorzystał. Kwestia ta ma przy tym istotne znaczenie w sprawie, gdyż organ został w ten sposób pozbawiony możliwości przeprowadzenia najistotniejszego dowodu, pozwalającego na merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy. W tym zakresie wobec podania przez skarżącego we wniosku z 3 listopada 2014r. nieprawdziwych okoliczności co do miejsca pobytu jego i K. K., organ I instancji został zwolniony z dalszej inicjatywy dowodowej. Już ta okoliczność w świetle obowiązujących przepisów stanowiła samodzielną przesłankę odmowy przyznania skarżącemu żądanego świadczenia.

Na marginesie należy zauważyć, iż skarżący nie przedstawił żadnych wiarygodnych okoliczności, które wskazywałyby, że córka osoby wymagającej opieki, która w świetle art. 132 k.r.o. jest zobowiązana alimentacyjnie względem K. K. w bliższej kolejności, nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania – w tym zapewnienie wypadku opieki – jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami. Nie jest przy tym istotne to, czy córka faktycznie wykonuje opiekę względem babci skarżącego, lecz to, czy po jej stronie zachodzą obiektywne przeszkody do zadośćuczynienia swemu obowiązkowi.

Już w tym miejscu należy zaznaczyć, że podana przez skarżącego przyczyna, która miałaby stanowić przeszkodę do sprawowania opieki przez jego matkę nad babcią K. K., a mianowicie zatrudnienie na etacie związane z wykonywaniem pracy w takim wymiarze, że nie jest w stanie roztoczyć opieki nad własną matką, w ogóle nie może być uznana za obiektywną przeszkodę do wywiązania się przez matkę wnioskodawcy z obowiązku alimentacyjnego. Wręcz przeciwnie, okoliczność taka mogłaby stanowić przesłankę do przyznania matce skarżącego specjalnego zasiłku opiekuńczego, gdyby z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad swoją matką musiała właśnie zrezygnować z zatrudnienia wobec niemożności pogodzenia opieki z pracą zawodową, jakkolwiek w określonych przypadkach względy ekonomiczne wpływają na ostateczne decyzje opiekunów w tym względzie. Ponadto rozmiar zatrudnienia nie może mieć znaczenia dla oceny możliwości wypełniania obowiązku alimentacyjnego, skoro ten nie musi polegać jedynie na osobistej opiece nad osobą wymagającą opieki, a wręcz przeciwnie - w wielu sytuacjach immanentnie wiąże się właśnie z zarobkowaniem, chociażby celem uzyskania środków na zapewnienie specjalistycznej opieki osobie, która takiego traktowania wymaga.

Jeszcze raz w tym miejscu należy podkreślić, że obowiązek alimentacyjny może polegać nie tylko na osobistych staraniach względem osoby podlegającej pieczy i uprawnionej do alimentacji, lecz również na świadczeniu określonych sum pieniężnych na jej utrzymanie (por. wyroki WSA w Lublinie z dnia 24 lutego 2015 r. sygn. akt II SA/Lu 189/14 i z dnia 27 marca 2014 r. sygn. akt II SA/Lu 831/13 (dostępne w Internecie - jw.).

Nie ulega wątpliwości, że to właśnie córka K. K., a matka skarżącego, jest w pierwszej kolejności zobowiązana alimentacyjnie względem osoby wymagającej opieki i powinna sprawować nad nią opiekę, a strona żadnymi dowodami nie przełamała ustaleń skarżonego organu, że córka osoby wymagającej opieki obiektywnie nie jest w stanie wypełniać obowiązku alimentacyjnego. Wręcz przeciwnie, okoliczności podane przez strony postępowania uprawdopodabniają, że matka skarżącego co najmniej istotnie przyczynia się do zapewnienia schorowanej osobie należytej opieki. Do takiego wniosku prowadzi analiza twierdzeń stron postępowania, bowiem uprawnia chociażby do przyjęcia, że podopieczna nawet jeśli nie zamieszkuje na stałe, to często gości u swojej córki w związku z korzystaniem ze świadczeń medycznych. Zarazem kwestia, czy K. K. pozostaje pod pełną opieką córki, czy też tylko okresowo, gdy gości u córki w [...] a zasadniczo opiekę nad K. K. pełni skarżący, nie wymagała stanowczego rozstrzygnięcia, skoro niemożliwym okazało się przeprowadzenie kluczowego dowodu w sprawie – wywiadu środowiskowego, nadto nie zostały wykazane przez stronę obiektywne przeszkody do wykonywania obowiązku alimentacyjnego przez matkę skarżącego (sprawowania opieki nad matką). Skarżący wprawdzie podniósł, że obowiązek alimentacyjny dalszego krewnego istnieje nie tylko wtedy, gdy bliższy krewny nie ma możliwości wypełniania tego obowiązku, lecz może powstać także wtedy, gdy bliższy krewny mimo takich możliwości nie wywiązuje się ze swych obowiązków, jednak nie przedstawił takich okoliczności, które by w przedmiotowej sprawie wskazywały, że córka osoby wymagającej opieki rzeczywiście nie wywiązuje się ze swoich obowiązków. Wręcz przeciwnie, w sprawie występowały mocne poszlaki do przyjęcia właśnie przeciwnego wniosku, co stanowi przeszkodę do uznania, że w sprawie doszło zgodnie z art. 132 k.r.o. do przesunięcia (przejścia) obowiązku alimentacyjnego z córki osoby wymagającej opieki na osobę o dalszym stopniu pokrewieństwa, tj. na skarżącego wnuka tej osoby.

Reasumując wszystko powyższe, Sąd stwierdził, że skarżony organ nie naruszył przepisu art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. ani art. 16a ust. 1 u.ś.r., jak i zasad wyrażonych w art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. Skarżony organ dokonał w niniejszej sprawie prawidłowej wykładni art. 16a ust. 1 u.ś.r. i zastosował ten przepis na podstawie odpowiednio wyjaśnionego stanu faktycznego sprawy.

W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270, z późn. zm.) orzekł, jak w sentencji.