Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 583/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-06-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a lit. c art. 200
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 8, 7, 77 par. 1 art. 80
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 1 ust. 2 art. 2
journal: Dz.U. 2016 poz 2042
law: Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami  Rzeczypospolitej Polskiej - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Wesołowska Sędziowie: WSA Elżbieta Sobielarska (spr.) WSA Przemysław Żmich Protokolant specjalista Inga Szcześniak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 czerwca 2019 r. przy udziale Rzecznika Praw Obywatelskich sprawy ze skargi J. M., J. M., H. B., W. B., W. B., E. R. i A. S. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] marca 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2019 r. nr [...]; 2. zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz J. M., J. M., H. B., W. B., W. B., E. R. i A. S. solidarnie kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z dnia [...] marca 2019 r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania J. M., J. M., H. B., W. B., W. B., E. R. i A. S. od decyzji nr [...] Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2019 r., odmawiającej potwierdzenia J. M., J. M., H.B., W. B., W. B., E. R. i A. S. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez F. Z. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w [...] przy ulicy [...]. [...][...], utrzymał powyższą decyzję w mocy.

W uzasadnieniu organ przedstawił następująco stan sprawy:

Wnioskiem z dnia [...] grudnia 2008 r. (data wpływu) skierowanym do Wojewody [....], J. Z. wystąpiła o wydanie decyzji w sprawie rekompensaty z tytułu pozostawienia przez F. Z. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, położonych w [...] przy ulicy [...]. [...][...] (zakład [...] z budynkiem mieszkalnym) oraz nieruchomość ziemską [...] w pow. [...-...] o ogólnym obszarze [....] ha, w tym: użytków rolnych [...] ha, wód [...] ha, sadów [...] ha, terenów zabudowanych [...] ha, lasów [...] ha i dróg i rowów [...] ha, nieużytków [...] ha. Ponadto w dniu [...] grudnia 2008 r. do ww. organu wpłynął wniosek H. B., W. B., J. M., J. M. Do wniosku zostały przedłożone oświadczenia J. Z., H. B., W. B., J. M. i J. M. z dnia [...] grudnia 2008 r. złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań o dotychczasowym stanie realizacji uprawnienia.

Wojewoda [...] pismem z dnia [...] marca 2010 r., wezwał strony postępowania do uzupełnienia wniosku poprzez przedłożenie wymaganych dokumentów w terminie 6 miesięcy od dnia doręczenia pisma. W odpowiedzi na powyższe pismo J. M. przy piśmie z dnia [...] lipca 2010 r. skierowanym do Wojewody [...] załączył uwierzytelnioną kopię postanowienia częściowego Sądu Rejonowego dla [...] [...] Wydział [...] z dnia [...] kwietnia 2010 r., sygn. akt [...] stwierdzającego, że F. Z. zmarł w dniu [...] grudnia 1943 r. w [...].

Z kolei w dniu [...] września 2010 r. do [...] Urzędu Wojewódzkiego wpłynęło pismo J. M., przy którym zostały załączone upoważnienia W. B. i J. Z. wydane na rzecz J. M. do prowadzenia sprawy dotyczącej praw do rekompensaty za mienie [...] utracone w czasie II wojny światowej.

Następnie w dniu [...] września 2010 r. do [...] Urzędu Wojewódzkiego wpłynęło pismo J. M., przy którym zostały załączone uwierzytelnione kopie postanowień:

1. Sądu Rejonowego dla [...] [...] Wydział [...] [...] z dnia [...] sierpnia 2007 r., sygn. akt [...] stwierdzające, że po zmarłym w dniu [...] listopada 1996 r. w [. ..] Z. G. spadek na podstawie ustawy nabyła w całości W. G.,

2. Sądu Rejonowego dla [...] [...] Wydział [...] z dnia [...] lipca 2009 r., sygn. akt [...] stwierdzające, że po zmarłej w dniu [...] stycznia 1977 r. w [...] Z. Z. spadek na podstawie ustawy nabyli: K.J. w [...] części, J. Z. w [...] części, Z. B. w [...] części, I. G. w [...] części spadku,

3. Sądu Rejonowego dla [...] [...] Wydział [...] z dnia [...] lipca 2010 r., sygn. akt [...] stwierdzające, że po zmarłym w dniu [...] grudnia 1943 r. w [...] spadek na podstawie testamentu własnoręcznego z dnia [...] marca 1942 r. nabyli: Z. Z. w [...] częściach, K. J. w [...] części, J. Z. w [...] części, Z. B. w [...] części, I. G. w [...] części,

4. Sądu Rejonowego dla [...]-[...]Wydział [...] [...] z dnia [...] maja 2009 r., sygn. akt [...] stwierdzające, że po zmarłej w dniu [...] lipca 1996 r. w [...] K. J. spadek na podstawie ustawy nabyli: J. M. i J. M. po [...] części,

5. Sądu Rejonowego dla [...][...]-[...] [...] Wydział [...] z dnia [...] czerwca 2006 r., sygn. akt [...] stwierdzające, że po zmarłej w dniu [...] marca 1998 r. w [...] W. G. spadek na podstawie testamentu własnoręcznego z dnia [...] grudnia 1996 r. otworzonego i ogłoszonego dnia [...] kwietnia 2000 r. nabył W. B. w całości.

W aktach sprawy znajdują się upoważnienia H. B. z dnia [...] sierpnia 2010 r. i J. M. z dnia [....] sierpnia 2010 r. wydane na rzecz J. M. do prowadzenia sprawy dotyczącej praw do rekompensaty za mienie zabużańskie utracone w czasie II wojny światowej. Ponadto w dniu [...] września 2010 r. do akt sprawy załączono uwierzytelnioną kopię zaświadczenia wydanego przez Starostwo Powiatowe [...]-[...] z dnia [...] września 1938 r. dotyczące wyłączenia z obowiązku parcelacyjnego nieruchomości ziemskiej [...]. Organ wojewódzki w toku prowadzonego postępowania wystąpił pismami z dnia [...] września 2010 r. do stron postępowania w celu uzupełnienia wniosku poprzez przedłożenie wymaganych dokumentów. W odpowiedzi na powyższe pisma J. M. przy piśmie z dnia [...] października 2010 r. przedłożył decyzję Wojewody [...] z dnia [...] października 2010 r., nr [...] stwierdzającą, że F. Z. posiadał obywatelstwo polskie w dniu [...] września 1939 r.

Ponadto Wojewoda [...] pismami z dnia [...] września 2010 r. w celu uzupełnienia materiału dowodowego wystąpił do: Archiwum Akt Nowych w [...], Archiwum Państwowego w [...], Sądu Rejonowego dla [...] oraz Konsulatu Generalnego RP w [...]. Archiwum Państwowe [...] w piśmie z dnia [...] listopada 2010 r., znak: [...] oraz w piśmie z dnia [...] listopada 2010 r., znak: [...] jak również Archiwum Akt Nowych w piśmie z dnia [...] listopada 2010 r., znak: [...] poinformowały, że w zasobach archiwalnym nie odnaleziono dokumentów dotyczących pozostawionego mienia przez Z. i F. Z. w miejscowości [...], [...] i [...], woj. [...] oraz dokumentów zaświadczających o repatriacji ww. osób.

Jednocześnie Ambasada Rzeczypospolitej Polskiej w [....] przy piśmie z dnia [...] listopada 2010 r., skierowanym do [....] Urzędu Wojewódzkiego załączyła odpowiedź [...] archiwów wraz z uwierzytelnionymi kopiami dokumentów. W dniu [...] lutego 2011 r. do [....] Urzędu Wojewódzkiego wpłynęło pismo J. M., przy którym zostało załączone postanowienie Sądu Rejonowego dla [...] [...] Wydział [...] z dnia [...] lutego 1998 r., sygn. akt [...] stwierdzające, że po zmarłej w dniu [...] marca 1994 r. w [...] Z. B. spadek na podstawie ustawy nabyli: H. B. w [...] częściach, oraz w [...] częściach każde z dzieci: A. S., E. B., W. B. i W. B. J. M. pismem z dnia [...] czerwca 2011 r. złożył wniosek do Wojewody [...] "o czasowe zawieszenie terminów w sprawach [...] i [...] o rekompensatę za mienie [....] po Z. i F. Z". W wyniku powyższego pisma Wojewoda [...] postanowieniem nr [...] z dnia [...] lipca 2011 r. zawiesił na wniosek strony postępowania sprawę z wniosku J. M., H. B., J. M., J. Z. oraz W. B. o potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

Pismem z dnia [...] września 2011 r. skierowanym do Wojewody [...], J. M. wystąpił "o odwieszenie terminów w sprawach o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej przez Z. i F. Z.". Ponadto do ww. pisma została załączona uwierzytelniona kopia postanowienia Sądu Rejonowego dla [...][...]-[...] [...] Wydziału [...] z dnia [...] sierpnia 2011 r., sygn. akt [...] stwierdzającego, że po zmarłej w dniu [...] października 1992 r. w [...] I. G. spadek na podstawie ustawy nabyli: Z. G. i Z. B. po [...] części każde z nich. Wojewoda [...] postanowieniem nr [...] z dnia [...] września 2011 r. podjął zawieszone postępowanie w sprawie z wniosku J. M., H. B., J. M., J. Z. oraz W. B. o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

W dniu [...] października 2011 r. do [...] Urzędu Wojewódzkiego wpłynęło pismo J. M., przy którym zostały przedłożone uwierzytelnione kopie następujących dokumentów: wykaz ubezpieczenia budowli w majątku [...], orzeczenie Starosty Powiatowego [...]-[...] z dnia [...] września 1938 r., plan sieci elektrycznej majątku [...], plan [...] zainstalowanej w budynku młyna, kopia fotografii głównego budynku mieszkalnego w majątku [...], rejestr pomiarowy majątku [...], opis stanu nieruchomości w majątku [...], plan części budynku w [...] przy ulicy [...][...][...], sporządzony dla obliczenia pow. użytkowej zajętej przez Szkołę [...] nr [...] w [...] z dnia [...] lutego 1938 r. Przy piśmie z dnia [...] kwietnia 2012 r. skierowanym do [...] Urzędu Wojewódzkiego J. M. załączył uwierzytelnione kopie planu nieruchomości [...], uzyskane z Centralnego Archiwum [...].

J. M. pismem z dnia [...] listopada 2012 r. wystąpił do Wojewody [...] o zawieszenie terminu procedowania w przedmiotowych postępowaniach z powodu zgonu strony postępowania J. Z. W wyniku powyższego pisma Wojewoda [...] postanowieniem nr [...] z dnia [...] listopada 2012 r., zawiesił na wniosek strony postępowanie w sprawie J. M., H. B., J. M., J. Z. oraz W. B. o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

Pismem z dnia [...] marca 2013 r. skierowanym do Wojewody [...], J. M. wniósł o podjęcie zawieszonego postępowania ze względu na wydanie postanowienia Sądu Rejonowego dla [...]-[...] z dnia [...] marca 2013 r., sygn. akt [...] o stwierdzeniu nabycia spadku po zmarłej w dniu [...] września 2012 r. J. Z. Zgodnie z ww. postanowieniem spadek po zmarłej J. Z. na podstawie ustawy nabyli: J. M. w [...] części, J. M. w [...] części, W. B. w [...] części, W. B. w [...] części, E. R. w [...] części i A. S. w [...] części. W konsekwencji powyższego Wojewoda [...] postanowieniem nr [...] z dnia [...] kwietnia 2013 r., podjął zawieszone postępowania.

Wojewoda [...] postanowieniem nr [...] z dnia [...] maja 2013 r., działając na podstawie art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. stwierdził, że J. M., J. M., H. B., W. B., W. B., E.R. i A. S. posiadają prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez F. Z. nieruchomości położonej w majątku [...], gm. [...], pow. [...]-[...], woj. [...]. W konsekwencji powyższego postanowienia oraz w wyniku przedstawienia przez strony operatu szacunkowego i wskazania formy realizacji prawa do rekompensaty, Wojewoda [...] decyzją nr [...] z dnia [...] września 2013 r. w punkcie I – stwierdził, że J. M., J. M., H. B., W. B., W. B., E.R. i A. S. posiadają prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez F. Z. nieruchomości położonej w majątku [...], gm. [...], pow. [...]-[...], woj. [...] oraz w punkcie II – odmówił potwierdzenia J. M., J. M., H. B., W. B., W. B., E.R. i A. S. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez F. Z. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w [...] przy ul. [...][...][...].

W dniu [...] maja 2014 r. do Ministerstwa Skarbu Państwa wpłynął wniosek J. M., J. M, H. B., W. B., W. B., E.R. i A. S., o stwierdzenie nieważności pkt II decyzji nr [...] Wojewody [...] z dnia [...] września 2013 r.

Minister Skarbu Państwa postanowieniem z dnia [...] czerwca 2014 r. wszczął powyższe postępowanie.

Decyzją z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...] Minister Skarbu Państwa odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia [....] września 2013 r. nr [...] w części odmawiającej potwierdzenia wnioskodawcom prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez F. Z. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w [...] przy ulicy [...][...][...].

W wyniku złożenia w dniu [...] lipca 2014 r. do Ministra Skarbu Państwa wniosku o ponowne rozpatrzenie przedmiotowej sprawy, Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] lipca 2014 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] czerwca 2014 r., nr [...].

Na powyższą decyzję Ministra Skarbu Państwa strony wniosły skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 24 lutego 2015 r., sygn. akt I SA/Wa 2707/14 oddalił skargę uznając ją za nieuzasadnioną. Na powyższy wyrok pełnomocnik stron złożył do Naczelnego Sądu Administracyjnego skargę kasacyjną. W wyniku przeprowadzenia postępowania kasacyjnego Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 14 czerwca 2017 r., sygn. akt I OSK 1667/15 uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 lutego 2015 r., sygn. akt I SA/Wa 2707/14 oraz przekazał sądowi sprawę do ponownego rozpatrzenia. Rozpatrując skargę ponownie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 20 lutego 2018 r., sygn. akt I SA/Wa 1352/17 uchylił obie decyzje Ministra Skarbu Państwa, tj. z dnia [...] czerwca 2014 r. oraz z dnia [...] lipca 2014 r.

W wyniku wykonania zaleceń Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wyrażonych w wyroku z dnia 20 lutego 2018 r., sygn. akt I SA/Wa 1352/17 Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z dnia [...] lipca 2018 r., nr [...] stwierdził nieważność punktu II decyzji nr [...] Wojewody [...] z dnia [...] września 2013 r.

Ponownie rozpoznając sprawę Wojewoda [...] decyzją nr [...] z dnia [...] stycznia 2019 r., odmówił potwierdzenia J. M., J. M., H. B., W. B., W. B., E. R. i A. S. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez F. Z. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w [...] przy ul. [...][...][...]. W uzasadnieniu organ wojewódzki podał, że dokumenty zawarte w materiale dowodowym sprawy świadczą o tym, że F. Z. nie powrócił na obecne terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, a zatem nie spełniony został wymóg dotyczący powrotu właściciela nieruchomości pozostawionej na obecne terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Na powyższą decyzję strony złożyły odwołanie.

Rozpatrując odwołanie organ podniósł, że Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z dnia [...] lipca 2018 r., stwierdził nieważność punktu II decyzji nr [...] Wojewody [...] z dnia [...] września 2013 r. W wyniku ww. decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji postępowanie w zakresie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez F. Z. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w [...] przy ulicy [...][...][....] powróciło do stanu prowadzonego postępowania na okres sprzed wydania decyzji nr [...] Wojewody [...] z dnia [...] września 2013 r.

W przedmiotowym postępowaniu kwestią sporną było określenie czy F. Z .spełnił warunek zawarty w przepisach ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., tzn. czy repatriował się na obecne terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Zdaniem organu warunek ten musiał zostać spełniony, aby następcy prawni F. Z. mogli uzyskać prawo do potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. W rezultacie na podstawie zebranego materiału dowodowego organ stwierdził, iż rozstrzygnięcie wydane przez Wojewodę [...] w decyzji nr [...] z dnia [...] stycznia 2019 r., w ocenie organu II instancji zostało wydane prawidłowo. F. Z. nie może być uznany za repatrianta, a więc nie spełnił on warunku zawartego w art. 2 w związku z art. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. W zaistniałym stanie faktycznym organ stwierdził, że następcy prawni F. Z. nie mogą posiadać więcej praw niż jego poprzednik prawny.

Zakres przedmiotowy wynika z art. 1 ww. ustawy, zgodnie z którym prawo do rekompensaty przysługuje osobom, które pozostawiły nieruchomości położone poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w wyniku wypędzenia lub opuszczenia byłego terytorium RP w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r., dokonanego m.in. na podstawie:

1) układu z dnia 9 września 1944 r. pomiędzy Polskim Komitetem Wyzwolenia Narodowego a Rządem Białoruskiej Socjalistycznej Republiki Rad dotyczącego ewakuacji obywateli polskich z terytorium B.S.R.R. i ludności białoruskiej z terytorium Polski,

2) układu z dnia 9 września 1944 r. pomiędzy Polskim Komitetem Wyzwolenia Narodowego a Rządem Ukraińskiej Socjalistycznej Republiki Rad dotyczącego ewakuacji obywateli polskich z terytorium U.S.R.R. i ludności ukraińskiej z terytorium Polski,

3) układu z dnia 22 września 1944 r. pomiędzy Polskim Komitetem Wyzwolenia Narodowego a Rządem Litewskiej Socjalistycznej Republiki Rad dotyczącego ewakuacji obywateli polskich z terytorium Litewskiej S.R.R. i ludności litewskiej z terytorium Polski,

4) umowy z dnia 6 lipca 1945 r. między Tymczasowym Rządem Jedności Narodowej Rzeczypospolitej Polskiej i Rządem Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich o prawie zmiany obywatelstwa radzieckiego osób narodowości polskiej i żydowskiej, mieszkających w ZSRR i o ich ewakuacji do Polski i o prawie zmiany obywatelstwa polskiego osób narodowości rosyjskiej, ukraińskiej, białoruskiej, rusińskiej i litewskiej, mieszkających na terytorium Polski i o ich ewakuacji do ZSRR, zwanego dalej "prawem do rekompensaty",

Prawo do rekompensaty przysługuje również osobom, które pozostawiły nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w związku z umową pomiędzy Rzecząpospolitą Polską a Związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich o zamianie odcinków terytoriów państwowych z dnia 15 lutego 1951 r.

Przepisy art. 1 ust. 1 ww. ustawy stosuje się także do osób, które na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r. zostały zmuszone opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Zakres podmiotowy wynika z art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., zgodnie z którym prawo do rekompensaty, przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi:

1) był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim i miał miejsce zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w rozumieniu przepisów:

a) art. 3 ustawy z dnia 2 sierpnia 1926 r. o prawie właściwym dla stosunków prywatnych wewnętrznych (Dz. U. Nr 101, poz. 580) lub

b) art. 24 Kodeksu Postępowania Cywilnego (Dz. U. z 1932 r. Nr 112, poz. 934), lub

c) § 3-10 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 23 maja 1934 r. wydanego w porozumieniu z Ministrem Skarbu co do § 2 ust. 3-5, z Ministrem Spraw Wojskowych co do § 20, 21, 22, 24 ust. 3, § 49 ust. 1 i 2, § 55 i § 56 oraz z Ministrem Spraw Zagranicznych co do § 18 ust. 1 i 2, § 51 i § 55, o meldunkach i księgach ludności (Dz. U. Nr 54, poz. 489)

– oraz opuścił byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn, o których mowa w art. 1, lub z tych przyczyn nie mógł na nie powrócić;

2) posiada obywatelstwo polskie.

Natomiast zgodnie z art. 3 ust. 2 powołanej ustawy w przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2 cyt. wyżej ustawy. Wskazanie osoby uprawnionej do rekompensaty następuje przez złożenie oświadczenia z podpisem poświadczonym notarialnie lub przed organem administracji publicznej albo przez złożenie oświadczenia w polskiej placówce konsularnej.

Tytuł własności do nieruchomości w [...] przy ul. [...][...] ustalono na podstawie obszernej dokumentacji w sprawie m.in.: wyciągu z wykazu hipotecznego księgi wieczystej Nr Hip. [...] z dnia [...] listopada 1925 r., planu nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...][....], dokumentacji projektowej dotyczacej przedmiotowej nieruchomości (na dokumentach widnieją adnotacje o zatwierdzeniu stosownych władz w 1938 r.), aktu nacjonalizacji domu nr [...] [...] przy ul. [...][...][...] z dnia [...] grudnia 1940 r., danych domu nacjonalizowanego (załącznik nr 1 do aktu nacjonalizacji domu), danych o mieszkaniach, wykazu nr [...] domów potrzebnych dla urzędów Wydziału [...] [....] Komitetu [...] miasta [...], w którym widnieje budynek należący do F. Z. przy ul. [...][...] [...], [...] m2 powierzchnia posadzki, zawiadomienia z dnia [...] lutego 1941 r., nr [...] o objęciu zarządem przy ul. [...][...][...] z całym obejściem i inwentarzem, zaświadczenia z dnia [...] lutego 1941 r. potwierdzającego fakt nacjonalizacji na potrzeby prowadzenia drukarni wydawnictwa "[...]". Zgromadzona dokumentacja pozwoliła na ustalenie powierzchni i składu nieruchomości należącej do F. Z. przed wojną.

Z akt sprawy wynika, że F. Z. po zaaresztowaniu przez [...] władze okupacyjne [...] czerwca 1941 r. i wywiezieniu do [...] zmarł tam w dniu [...] grudnia 1943 r. Okoliczności śmierci zostały potwierdzone postanowieniem częściowym Sądu Rejonowego dla [...][...][...] z dnia [...] kwietnia 2010 r., sygn. [...], zgodnie z którym zgon F. Z., syna F. i E., urodzonego w 1873 r., ostatnio zamieszkałego w [...], nastąpił w dniu [...] grudnia 1943 r. o godzinie 24 w [...]. Natomiast wydarzenia związane z represjami władz [...] wobec F. Z. i jego rodziny odzwierciedla uzyskana z [...] archiwów dokumentacja Ministerstwa Spraw Wewnętrznych (MWD) i KGB, oświadczenia stron postępowania, jak również dostępna literatura historyczna i bibliograficzna.

W uzasadnieniu do wyroku z dnia 15 grudnia 2004 r. sygn. akt K 2/04 Trybunał Konstytucyjny wskazał, że prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej przysługuje osobom, które "(...) pozostawiły nieruchomości w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. i przybyły na terytorium państwa polskiego". Podobnie stwierdził Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 10 kwietnia 1991 r. sygn. akt III CZP 84/90: "(...) prawo do zaliczenia wartości mienia pozostawionego na terenach nie wchodzących w skład obecnego obszaru Państwa Polskiego przysługuje obywatelom polskim, zamieszkałym w dniu 1 września 1939 r. na tych terenach, którzy po tym dniu opuścili je w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. i zamieszkują w Polsce".

Oran zwraca uwagę, iż Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu do wyroku z dnia 15 grudnia 2004 r. sygn. akt K 2/04 wyraźnie stwierdził, że: "Przyrzeczona kompensacja miała przede wszystkim cechy świadczenia "pomocowego" o charakterze w pierwszej kolejności socjalnym (a nie tylko odszkodowawczym), umożliwiającego obywatelom Rzeczypospolitej Polskiej ponowny start życiowy po utracie mienia pozostawionego poza nowymi granicami państwa polskiego. (...) Zobowiązania wynikające z umów republikańskich nie obejmowały zatem osób niebędących obywatelami polskimi ani też osób, które nie zostały repatriowane na terytorium Rzeczypospolitej w granicach ustalonych w 1945 r. W tym zakresie Trybunał Konstytucyjny podziela stanowisko Prokuratora Generalnego oraz Sądu Najwyższego (uchwała SN z 10 kwietnia 1991 r., sygn. akt III CZP 84/90, OSNC, z. 8-9/1991, poz. 97). (...) Zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 19 grudnia 2002 r. (sygn. akt K 33/02) prawo zaliczenia wartość, mienia utraconego przez obywateli Polski pozostawionego poza jej obecnym terytorium na poczet ceny sprzedaży nieruchomości lub opłat z tytułu użytkowania wieczystego ma szczególny charakter jako prawo majątkowe o charakterze publicznoprawnym. Stanowi, zdaniem Trybunału Konstytucyjnego, w pewnym zakresie swoisty surogat prawa własności, nie będąc jedynie ekspektatywą prawa do rekompensaty. Ma przy tym wyrżnie pomocowy, socjalny aspekt w odniesieniu do osób, którym zostało przypisane. (...) W szczególności wskazać tu należy na bezwzględny wymóg posiadania we wrześniu 1939 r. obywatelstwa polskiego (narodowości polskiej lub żydowskiej) oraz wymóg przemieszczenia się tychże obywateli polskich na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w obecnych, powojennych granicach z zamiarem stałego zamieszkania. Ratio legis unormowań służących uzyskaniu kompensacji za utracone mienie nieruchome pozostawało w nierozerwalnym związku ze spełnieniem obu tych warunków i to kumulatywnie. Uzasadnieniem tak pomyślanej kompensacji było bowiem umożliwienie obywatelom polskim (i ich rodzinom) rozpoczęcia w miarę normalnego bytowania, w ślad za manifestowanym przywiązaniem do obywatelstwa polskiego (tj. polskiej przynależności państwowej), wyrażającym się wolą przemieszczenia się na terytorium państwa polskiego w jego powojennych (i obecnych) granicach lub, co najmniej, wyrażeniem na to zgody. (...) Kompensacja wartości pozostawionego mienia przez państwo polskie nie miała i nadal nie ma natury i cech odszkodowania (w znaczeniu cywilnoprawnym) za mienie wywłaszczone de facto (lub bez podstawy prawnej), ale charakter sui generis publiczno-prawnej pomocy majątkowej dla obywateli polskich, którzy objęci zostali przemieszczeniem na terytorium państwa polskiego w jego powojennych granicach."

Z treści art. 2 pkt 1 w związku z art. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. wynika, że jednym z warunków nabycia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej jest opuszczenie byłego terytorium RP lub niemożność powrotu na to terytorium z przyczyn, o których mowa w art. 1 cytowanej ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy przesłanka opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest spełniona wtedy, gdy właściciel nieruchomości utracił do niej prawo w następstwie wypędzenia z byłego terytorium RP lub jego opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. na podstawie enumeratywnie wymienionych układów i umów międzynarodowych. Ponadto zgodnie z art. 1 ust. 1a i 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. prawo do rekompensaty przysługuje również osobom, które pozostawiły nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w związku z umową pomiędzy Rzeczpospolitą Polską a Związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich o zmianie odcinków terytoriów państwowych z dnia 15 lutego 1951 r., a także osobom, które na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r., były zmuszone opuścić byłe terytorium RP. Z zestawienia treściowego powyższych przepisów wynika zatem, że dokonane na podstawie aktów, o których mowa w art. 1 ust. 1 i ust. 1a ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. tzw. przymusowe przesiedlenie z byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na obecne terytorium RP jest zasadniczą egzemplifikacją jednej z ustawowych przesłanek nabycia prawa do rekompensaty, to jest przesłanki opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Ponadto przesłanki materialnoprawne określone w art. 2 w związku z art. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. odnoszą się wyłącznie do osób fizycznych, które w dniu 1 września 1939 r. były właścicielami nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami RP.

Organ podkreślił, iż konieczne jest spełnienie przez osobę opuszczającą w związku z wybuchem II wojny światowej dawne tereny Rzeczypospolitej Polskiej warunku przesiedlenia się na terytorium Polski w granicach powojennych. Okoliczność ta ma zasadnicze znaczenie dla oceny nabycia przez wnioskodawców prawa do rekompensaty na podstawie spadkobrania. Nabycie powyższego prawa przez spadkobierców ma charakter pochodny względem praw byłego właściciela. Jeśli były właściciel nie zrealizował przesłanek z art. 2 w związku z art. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005r., to jego spadkobiercy nie mogą nabyć prawa do rekompensaty. Niniejsze potwierdza wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 marca 2018 r., sygn. akt I OSK1038/16 który stanowi, że: "skarga kasacyjna opiera się na błędnym założeniu, że przesłanka opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (przesiedlenia na obecne terytorium RP) odnosi się również do spadkobierców właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Stanowisko to jest oczywiście sprzeczne z art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Przepis ten wyraźnie stanowi, że w przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2. Spadkobierca właściciela nieruchomości pozostawionych na byłym terytorium RP musi zatem spełniać jedynie przesłankę posiadania obywatelstwa polskiego. Przesłanki materialnoprawne określone w art. 2 w zw. z art. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. odnoszą się zatem tylko do osób fizycznych, które były w dniu 1 września 1939 r. właścicielami nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami RP. Spadkobiercy tego rodzaju osób muszą zatem spełniać jedynie przesłankę posiadania obywatelstwa polskiego. Powyższe zagadnienie ma istotne znaczenie w przedmiotowej sprawie, albowiem skarżąca kasacyjnie K. W. jest jednym z trzech spadkobierców W. U. – byłego właściciela nieruchomości pozostawionych na byłym terytorium RP. Były właściciel zmarł w dniu [...] listopada 1943 r. w miejscowości [...] (woj. [...]), nie opuszczając byłego terytorium RP. W. U. nie spełnił więc zasadniczego warunku opuszczenia byłego terytorium RP lub niemożności powrotu na to terytorium z przyczyn, o których mowa w art. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Okoliczność ta ma zasadnicze znaczenie dla oceny nabycia przez skarżącą kasacyjnie prawa do rekompensaty na podstawie spadkobrania. Nabycie powyższego prawa przez spadkobierców ma charakter pochodny względem praw byłego właściciela. Jeśli były właściciel nie zrealizował przesłanek z art. 2 w zw. z art. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., to jego spadkobiercy nie mogą nabyć prawa do rekompensaty."

Odnosząc się do zarzutów pełnomocnika strony organ odwoławczy stwierdził, że nie podziela stanowiska pełnomocnika stron o rzekomym naruszeniu art. 8 k.p.a. w wydanym rozstrzygnięciu z dnia [...] stycznia 2019 r. przez Wojewodę [...]. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji stoi na stanowisku, iż organ wojewódzki, opierając się na tym samym stanie faktycznym co przy wydawaniu decyzji z dnia [...] września 2013 r., zastosował wykładnię przepisu w związku z art. 1 i art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. dokonaną przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 9 marca 2018 r., sygn. akt l OSK 1038/16, które dotyczy ustaleń interpretacji przepisów prawa materialnego, a nie samego stanu faktycznego. Wykładnia interpretacyjna przepisów prawa materialnego Naczelnego Sądu Administracyjnego stosowana przez organy administracji publicznej nie stanowi naruszenia art. 8 k.p.a. Określenie, że zmiany interpretacyjne prawa materialnego prowadzą do naruszenia art. 8 k.p.a. może również prowadzić do stwierdzenia, iż przy wydaniu decyzji z dnia [...] stycznia 2019 r. musiało dojść do rażącego naruszenia prawa, gdyż tylko taka przesłanka prowadziłaby do uznania za słuszne twierdzenia pełnomocnika strony o naruszeniu art. 8 k.p.a. w przedmiotowym postępowaniu.

W zakresie pozostałych zarzutów przedstawionych przez pełnomocnika stron, Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji uznał, że są one bezzasadne, a stanowisko organu II instancji w ich zakresie zostało przedstawione powyżej.

Ponadto organ odwoławczy zwrócił uwagę na fakt, iż Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji stosuje się do wyrażonej w art. 365 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego zasady związania prawomocnym orzeczeniem sądu powszechnego. Odzwierciedleniem tego jest odniesienie się przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji do postanowienia Sądu Rejonowego dla [...] z dnia [...] kwietnia 2010 r., sygn. [...]. Jak wynika z treści ww. postanowienia sądu F. Z. będący właścicielem pozostawionej nieruchomości zmarł w dniu [...] grudnia 1943 r. o godzinie [...] w [...]. Konsekwencją powyższego jest fakt, że organ II instancji będąc związany ww. postanowieniem nie mógł stwierdzić, iż F. Z., zmarły w dniu z [...] grudnia 1943 r. o godzinie [...] w [...] repatriował się na obecne terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, a więc w rezultacie nie wypełnił jednej z przesłanek zawartych w przepisach ustawy z dnia 8 lipca 2005 r.

Na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] marca 2019 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyli J. M., J. M., H. B., W. B., W. B., E. R., A.S. zarzucając jej naruszenie:

1) art. 8 k.p.a. poprzez odmowę potwierdzenia skarżącym prawa do rekompensaty za nieruchomość przy ul. [...][...][...] we [...] z uwagi na brak przybycia F. Z. (właściciela ww. nieruchomości w dniu 1 września 1939 r.) na obecne tereny Polski, co stanowi odstępstwo bez uzasadnionej przyczyny od utrwalanej praktyki rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktycznym i prawnym;

2) art. 1 ust. 2 i art. 2 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 8 lipca 2005 r. (Dz. U. z 2016 r. poz. 2042 i 2260 oraz z 2017 r. poz. 624 i 1509) – poprzez ich nieprawidłową wykładnię polegającą na uznaniu, że przesłanką prawa do rekompensaty jest przybycie (przesiedlenie się) właściciela nieruchomości na obecne tereny Polski, gdy tymczasem Ustawa nie stawia takiego wymogu, co wyraźnie potwierdzają: treść Ustawy, okoliczności jej uchwalenia, treść uzasadnienia wyroku TK SK 11/12, kierunek nowelizacji art. 2 Ustawy oraz dotychczasowe orzecznictwo, w tym wypracowane pod rządami poprzednich przepisów zabużańskich, a w konsekwencji bezprawną odmowę potwierdzenia skarżącym prawa do rekompensaty za nieruchomość przy ul. [...][....][....] we [...] pomimo spełnienia wszelkich przesłanek do potwierdzenia tego prawa;

3) art. 1 ust. 2 w zw. z art. 1 ust 1 i art. 2 Ustawy – poprzez ich błędną wykładnię i uznanie, że przesłanki materialnoprawne określone w art. 2 w zw. z art. 1 ust 2 Ustawy odnoszą się tylko do osób fizycznych, które były w dniu 1 września 1939 r. właścicielami nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami RP podczas gdy prawidłowa wykładnia tych przepisów wskazuje, że właścicielem pozostawionej nieruchomości (w rozumieniu ww. przepisów) mogła być także osoba, która nabyła własność po dniu 1 września 1939 r. i spełniła wymogi określone w art. 2 Ustawy (co potwierdza treść ww. przepisów oraz liczne orzecznictwo).

4) naruszenie art. 7 i 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 140 k.p.a. w zw. z art. art. 6 ust. 1 pkt 1 Ustawy – poprzez zaniechanie dokładnego i wszechstronnego wyjaśnienia (w pełnych granicach sprawy) okoliczności faktycznych mających znaczenie dla ustalenia przesłanek prawa do rekompensaty w przypadku, że F. Z. nie spełnił tych przesłanek (wobec swej śmierci w 1943 r. w [....]), tj. zbadania czy Z. Z., I. G., Z.B., J. Z. i K. J. (kolejne po F. Z. wojenne właścicielki nieruchomości przy ul. [...][....][...] we [...]) miały w dniu 1 września 1939 r. obywatelstwo polskie, mieszkały na byłych terenach Polski oraz opuściły je w warunkach art. 1 Ustawy, zwłaszcza w sytuacji, w której wniosek w sprawie wskazywał jako właścicieli pozostawionej nieruchomości także spadkobierców F. Z. (J. Z.).

5) naruszenie art. 77 § 1, 80 i 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 140 k.p.a. – poprzez zlekceważenie dowodów znajdujących się w aktach sprawy, wskazujących, że Z. Z., I.G., Z.B., J. Z. i K. J. (kolejne po F. Z. wojenne właścicielki nieruchomości przy ul. [...][...] we [...]) spełniły przesłanki ustawowe prawa do rekompensaty [szczegółowe uzasadnienie ww. zarzutu znajduje się w lit. E uzasadnienia niniejszej skargi].

wnosząc o jej uchylenie oraz uchylenie poprzedzającej ją decyzji Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2019 r.

W uzasadnieniu podniesiono między innymi, że:

Podstawą wydania zaskarżonej decyzji były przepisy ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2016 r. poz. 2042 i 2260 oraz z 2017 r. poz. 624 i 1509 – dalej: Ustawa). Zdaniem skarżących w sprawie doszło do rażącego naruszenia przez organy orzekające w sprawie art. 8 k.p.a. poprzez wydanie decyzji odmownej (utrzymanie jej w mocy).Taka decyzja stanowiła odstępstwo bez uzasadnionej przyczyny od utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktycznym i prawnym, bowiem w tożsamym stanie sprawy Wojewoda [...] potwierdził Skarżącym prawo do rekompensaty za nieruchomości F. Z. pozostawione w miejscowości [...] (punkt I decyzji Wojewody [...] nr [...] z dnia [...] września 2013 r. Ponadto Wojewoda [...] w setkach spraw potwierdził wnioskodawcom prawo do rekompensaty za nieruchomości pozostawione przez właścicieli, którzy po opuszczeniu [...] nie przybyli na obecne tereny Polski (wiedza notoryjna). Taki stan rzeczy akceptowało orzecznictwo organu II instancji.

W tej sytuacji, odstąpienie przez Wojewodę [....] od równego traktowania podmiotów znajdujących się w identycznej sytuacji (a następnie akceptacja tego stanu rzeczy przez organ II instancji) narusza art. 8 k.p.a. w brzmieniu znajdującym zastosowanie w sprawie. Zdaniem skarżących zgodnie z zasadą równego traktowania, wszystkie strony znajdujące się w takiej samej sytuacji powinny być traktowane w porównywalny sposób, bez jakichkolwiek przejawów dyskryminacji. Jak podkreślił Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, prawo do równego traktowania przez władze publiczne wyraża się w sferze prawa administracyjnego m.in. tym, że podmioty o tym samym statusie prawnym mogą na gruncie tych samych przepisów oczekiwać takich samych rozstrzygnięć orzekających o przyznaniu bądź odmowie przyznania uprawnień, które z tych przepisów wynikają (tak w wyroku WSA w Warszawie z 5.10.2004 r., II SA 3196/03). Także zasada pewności prawa sprzeciwia się nieuzasadnionej zmianie stanowiska Wojewody [...] (i jego akceptacji przez organ II instancji) wobec problematyki nie tylko opuszczenia [...] w warunkach określonych w art. 1 Ustawy ale także przesiedlenia się w obecne granice Polski, jako podstawy potwierdzenia prawa do rekompensaty. Racjonalne planowanie działań stron postępowań administracyjnych wymaga od organów administracji publicznej respektowania zasady nieodstępowania od utrwalonej praktyki. Chodzi tu o zasadę respektowania uprawnionych oczekiwań, wynikających z utrwalonej praktyki danego organu administracyjnego.

W świetle powyższego zdaniem skarżących organy orzekające w sprawie nie miały prawa odmówić następcom prawnym F. Z. potwierdzenia prawa do rekompensaty za nieruchomość przy ul. [...][...][...] we [...] skoro wcześniej potwierdziły im w drodze właściwego orzeczenia prawo do rekompensaty w identycznym stanie faktycznym i prawnym za nieruchomości pozostawione przez F. Z. w miejscowości [...], a rozstrzygnięcie to nie było sprzeczne z przepisami, a wręcz w świetle argumentów przedstawionych w dalszej części uzasadnienia w pełni z nim zgodne. Dlatego zaskarżona niniejszą skargą decyzja narusza art. 8 k.p.a. w brzmieniu znajdującym zastosowanie w sprawie (przywołane powyżej orzecznictwo odnosi się do brzmienia tego przepisu z okresu poprzedzającego jego ostatnią nowelizację).

Zdaniem skarżących stanowisko dopuszczające możliwość uznania przesiedlenia właściciela pozostawionej nieruchomości na obecne tereny Polski za dorozumianą przesłankę prawa do rekompensaty stoi w sprzeczności z ugruntowanym orzecznictwem dotyczącym literalnego rozumienia treści Ustawy. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku I OSK 30/12 wskazał: "Prawo do rekompensaty za mienie pozostawione pozą granicami Rzeczypospolitej polskiej przysługuje właścicielowi nieruchomości lub jego spadkobiercom, co wynika z art. 2 i art. 3 ust. 2 ustawy, pod warunkiem spełnienia przesłanek wskazanych w ustawie. Przesłanki te można podzielić na trzy grupy prawo własności nieruchomości, przyczyny opuszczenia oraz obywatelstwo. (...) Istotnym jest tu art. 2 ustawy, który wymienia przesłanki dotyczące właściciela nieruchomości, stanowiąc, że prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia łącznie następujące wymogi: 1) był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim, zamieszkiwał w tym dniu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz opuścił je z przyczyn, o których mowa w art.1 pkt 2) posiada obywatelstwo polskie. Z przepisu tego wynika wyraźnie, że jedną niezbędną przesłanką jest obywatelstwo polskie w dniu 1 września 1939 r., tj. rozpoczęcia II wojny światowej i w dacie ubiegania się o rekompensatę, a drugą opuszczenie byłego terytorium Rzeczypospolitej z przyczyn wymienionych w art. 1. Te dwa wymogi, jak stanowi ten przepis, spełnione łącznie dają właścicielowi prawo do rekompensaty".

Pierwotne ratio legis rządowego projektu Ustawy z 2005 r. obejmowało poza repatriantami także wszystkie osoby, które z różnych względów nie repatriowały się lecz opuściły byłe tereny Polski w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. i przemieściły się na obecne tereny Polski. Dodanie w drugim czytaniu art. 1 ust. 2 Ustawy miało na celu "rozszerzenie katalogu osób uprawnionych" poza już uprzednio ustalony ww. krąg uprawionych. Z tej przyczyny owo rozszerzenie dokonane w "katalogu osób uprawnionych, które w wyniku wojny rozpoczętej w 1939 r. musiały opuścić terytoria obecnie niestanowiące obszaru Rzeczypospolitej Polskiej", mogło dotyczyć wyłącznie osób, które nie przemieściły się na obecne tereny Polski, gdyż w przeciwnym wypadku dokonana zmiana nie obejmowałaby wskazanego przez posła sprawozdawcę rozszerzenia podmiotowego względem katalogu osób uprawnionych, opisanego w uzasadnieniu (ratio legis) głosowanego przez Sejm rządowego projektu Ustawy.

Natomiast Trybunał Konstytucyjny w wyroku SK 11/12 potwierdził dezaktualizację wymogu przesiedlenia się właściciela pozostawionej nieruchomości na obecne tereny Polski z uwagi na treść Ustawy z 2005 r.

Zdaniem TK założenie to w przypadku Ustawy z 2005 r. nie jest aktualne dlatego, że: (1) "prawo do rekompensaty mają nie tylko osoby repatriowane (...), ale także osoby "wypędzone" z tych obszarów (art. 1 pkt 1 ustawy rekompensacyjnej) oraz osoby, które na skutek "innych okoliczności" niż umowy repatriacyjne lub wypędzenie, "były zmuszone opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej" (art. 1 ust. 2 ustawy rekompensacyjnej).

Cechą wspólną wszystkich tych kategorii osób jest to, że zostały one zmuszone okolicznościami faktycznymi i prawnymi do pozostawienia swojej nieruchomości".

W cytowanym uzasadnieniu wyroku TK SK 11/12 wyraźnie wskazano na dwie niezależne przyczyny dezaktualizacji domniemanego założenia, ustawodawcy, że rekompensaty mają uzyskać wyłącznie osoby, które w wyniku zmiany granic przesiedliły się na obecne terytorium Polski. Pierwsza z tych przyczyn wynika wprost z litery Ustawy z 2005 r. i tego, że regulacja ta objęła poszerzony krąg osób, które zostały zmuszone okolicznościami faktycznymi i prawnymi do pozostawienia swojej nieruchomości na byłych terenach Polski (jedyna cecha wspólna), a mianowicie:

a) nie tylko osoby repatriowanie z byłych terenów Polski, ale także

b) osoby "wypędzone" z tych obszarów (art. 1 pkt 1 ustawy rekompensacyjnej) oraz

c) osoby, które na skutek "innych okoliczności" niż umowy repatriacyjne lub wypędzenie, "były zmuszone opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej" (art. 1 ust. 2 Ustawy).

Także współczesne realia Ustawy wskazują, że przesiedlenie w obecne granice Polski nie ma doniosłego znaczenia dla wszystkich przypadków osób uprawnionych. Zgodnie z art. 2 pkt 1 Ustawy prawo do rekompensaty przysługuje także właścicielowi pozostawionej nieruchomości, który miał jedynie dodatkowe miejsce zamieszkania na byłych terenach Polski i "nie mógł na nie powrócić" z powodów wskazanych w art. 1 Ustawy (por. wyrok NSA I OSK 2262/16). W przypadku osób należących do tej kategorii, które zarazem miały "główne" miejsce zamieszkania na obecnych terenach Polski, przesłanką potwierdzenia prawa do rekompensaty nie jest przesiedlenie w obecne granice Polski (gdyż siłą rzeczy nie można przesiedlić kogoś, kto już mieszka w miejscu docelowego przesiedlenia) lecz brak możliwości dalszego korzystania z dodatkowego miejsca zamieszkania na byłych terenach Polski, co w żaden sposób nie musi łączyć się z faktem jakiegokolwiek przesiedlenia, czy nawet szerzej przemieszczenia z byłych terenów Polski w obecne jej granice.

Zdaniem skarżących ich poprzednik prawny F. Z. spełnił wszystkie przesłanki prawa do rekompensaty, w tym opuścił [...] w związku z wojną.

Zdaniem skarżących przepisy zawarte w art. 1 ust. 2 w zw. z art. 1 ust 1 i art. 2 Ustawy nie dają podstaw do przyjęcia, że przesłanki materialnoprawne określone w art. 2 w zw. z art. 1 Ustawy odnoszą się tylko do osób fizycznych, które były w dniu 1 września 1939 r. właścicielami nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami RP. Prawidłowa wykładnia tych przepisów wskazuje, że właścicielem pozostawionej nieruchomości (w rozumieniu ww. przepisów) mogła być także osoba, która nabyła własność po dniu 1 września 1939 r. i spełniła wymogi określone w art. 2 Ustawy. Powyższe stanowisko potwierdza zarówno wykładnia gramatyczna jak i historyczna oraz celowościowo- funkcjonalna. W uchwale NSA I OPS 11/13 wskazano na zasadność nie tylko wykładni gramatycznej, ale także wykładni historycznej oraz celowościowo-funkcjonalnej: "[z]e względu na to, że ustawa odnosi są do stanów faktycznych o wymiarze historycznym, a ponadto jest już kolejną ustawą regulującą problematykę tzw. "mienia zabużańskiego", wydaje się niezbędne odwołanie się w tym przypadku do wykładni historycznej i celowościowo-funkcjonalnej".

Redakcja artykułu 2 Ustawy nie przesądza w jakiej relacji czasowej mają pozostawać okoliczności faktyczne dotyczące posiadania tytułu właścicielskiego do nieruchomości wobec przesłanek wskazanych w punktach 1 i 2 tego przepisu. Dla spełnienia wymogów prawa do rekompensaty istotne jest jedynie to aby osoba, która miała tytuł właścicielski do nieruchomości i ją pozostawiła na [...] posiadała obywatelstwo polskie w dniu 1 września 1939 r. (i jest to jedyny parametr określony ścisłą datą) oraz mieszkała na [...] i opuściła je w związku z wojną lub z tej przyczyny nie mogła na [...] powrócić. Dzień rozpoczęcia II wojny światowej (1 września 1939 r.) został przez ustawodawcę powiązany jedynie z przesłanką posiadania obywatelstwa polskiego w tym dniu (pierwotnie był także powiązany z przesłanką domicylu, ale rozwiązanie to zostało uznane za niekonstytucyjne). Gdyby ustawodawca chciał, aby własność nieruchomości przysługiwała osobie, która pozostawiła ją z przyczyn, o których mowa w art. 1 Ustawy, to ustanowiłby ten wymóg w treści przepisu. Skoro tego nie uczynił, a jednocześnie sparametryzował datą 1 września 1939 r. wyłącznie jedną z przesłanek (posiadanie obywatelstwa), to znaczy, że w stosunku do pozostałych okoliczności faktycznych mających znaczenie dla powstania prawa do rekompensaty nie przewidywał, iż mają one być spełnione w tej dacie.

Skarżący podnieśli, że pierwotny wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty za nieruchomość przy ul. [...][...][...] we [...] obejmował tę nieruchomość jako mienie "pozostawione przez moich rodziców (...) F. i Z. Z. (...) Z. Z. repatriowała się w czerwcu 1945" (podanie J. Z. z dnia [...].12.1990 r.). Wobec takiej treści wniosku należało ich zdaniem dokonać ustaleń dotyczących repatriacji Z. Z. jako współwłaścicielki nieruchomości przy ul. [...][...][...] we [...] (po śmierci męża), a przez wzgląd na treść uchwały NSA I OPS 3/17 (nakazującej prowadzenie postępowania względem wszystkich współwłaścicieli tej nieruchomości i ich spadkobierców), ustalić losy pozostałych współwłaścicieli tej nieruchomości (Z.B., I.G., J. Z. i K. J., będących spadkobiercami F. Z.), celem weryfikacji spełnienia przesłanek prawa do rekompensaty przez te osoby. Zdaniem Skarżących wszyscy spadkobiercy F. Z. przybyli na obecne tereny Polski i spełnili pozostałe przesłanki ustawowe, warunkujące powstanie prawa do rekompensaty.

Dla pełnej oceny wniosku organy orzekające winny były zdaniem skarżących przesądzić czy spadkobiercy F. Z. spełnili przesłanki ustawowe, skutkujące powstaniem uprawnienia do rekompensaty na rzecz skarżących i w tym celu powinny były dokonać oceny dowodów zgromadzonych w aktach sprawy oraz przeprowadzić ewentualne uzupełniające postępowanie dowodowe. W postępowaniu zakończonym skarżoną decyzją nie doszło do zbadania okoliczności faktycznych, które mają znaczenie w świetle wykładni kreowanej przez organy obu instancji dla oceny interesu prawnego skarżących tj. zamieszkania spadkobierców F. Z. na byłych terenach Polski, opuszczenia tych terenów z przyczyn wskazanych w art. 1 Ustawy oraz posiadania przez nich obywatelstwa polskiego w dniu wybuchu II wojny światowej. Ponieważ Wojewoda [...] bezpodstawnie zawęził zakres prowadzonego przez siebie postępowania (jedynie w kierunku badania spełnienia przesłanek przez F. Z.), zaś organ II instancji zaakceptował ten stan rzeczy, to tym samym doszło do naruszenia art. 7 i art. 77 ust. 1 k.p.a. w zw. z art. 140 k.p.a.

Zdaniem skarżących skarżona decyzja lekceważy dowody wskazujące na zasadność ich wniosku, czym narusza art. 77 § 1, 80 i 107 § 3 k.p.a. W aktach sprawy zalega karta ewakuacyjna oraz zaświadczenie o ewakuacji Z. Z. i jej dwóch wnuczek – Z.B. i I.G.

W świetle powyższego nie może budzić wątpliwości, że prawidłowo przeprowadzone postępowanie rekompensacyjne dotyczy zbadania przesłanek prawa do rekompensaty w stosunku do wnioskodawców i tych ich poprzedników prawnych, którzy byli właścicielami pozostawionych nieruchomości, w rozumieniu przepisów Ustawy. W przedmiotowym przypadku obowiązek ten aktualizował się nie tylko wobec F. Z. (ale wobec stwierdzenia, że nie spełnił on wymogów prawa do rekompensaty), także wobec tych właścicieli nieruchomości przy ul. [...][...][...] we [...], którzy nabyli jej własność w wyniku śmierci F. Z.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1066) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną.

Dokonując pod takim kątem oceny zaskarżonej decyzji Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem kontroli Sądu była decyzja Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] marca 2019 r. utrzymująca w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2019 r. odmawiającą potwierdzenia skarżącym prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez F. Z. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w [...] przy ulicy [...][...][...].

Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

Przesłanki podmiotowe i przedmiotowe nabycia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej uregulowane są w art. 1 i art. 2 ustawy. Przesłanki te muszą być spełnione kumulatywnie aby ubiegającemu się przysługiwało prawo do rekompensaty. Brak spełnienia jednej z tych przesłanek powoduje wydanie przez organ decyzji o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty (art. 7 ust. 2 ustawy).

W art. 1 ustawy określone zostały przez ustawodawcę zasady realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w wyniku wypędzenia z byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub jego opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. dokonanego na podstawie czterech umów wymienionych w ust. 1. Prawo do rekompensaty przysługuje również osobom, które pozostawiły nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w związku z umową pomiędzy Rzeczpospolitą Polską a Związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich o zamianie odcinków terytoriów państwowych z dnia 15 lutego 1951 r. (art. 1 ust. 1a ustawy). Przepisy ust. 1 stosuje się także do osób, które na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r., były zmuszone opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (art. 1 ust. 2 ustawy).

Z akt sprawy wynika, że J. Z. wnioskiem z[...] grudnia 2008 r. wystąpiła o przyznanie prawa do rekompensaty za nieruchomości pozostawione przez jej spadkodawcę F. Z. poza obecnymi granicami RP w miejscowości [...] przy ul. [...][....][....] (zakład [...] z budynkiem mieszkalnym) oraz nieruchomość ziemską [...] w powiecie [...]-[...] o ogólnym obszarze [...] ha.

Decyzją z dnia [...] września 2013 r. w pkt I przyznano skarżącym rekompensatę za majątek ziemski [...], uznając, że zostały spełnione przesłanki ustawowe do jej otrzymania, a w pkt II odmówiono skarżącym prawa do rekompensaty za nieruchomość w [...], wyłącznie z powodu nacjonalizacji tej nieruchomości w dniu [...] grudnia 1942 r. przez władze sowieckie, uznając, że z tej przyczyny F. Z. opuszczając przymusowo [...] (aresztowany przez sowieckie władze okupacyjne i wywieziony do [...] gdzie zmarł) nie był już właścicielem przedmiotowej nieruchomości.

Pkt II powyższej decyzji zaskarżono. W wyniku wykonania zaleceń sądu (po wyroku WSA w Warszawie z dnia 20 lutego 2018 r., sygn. akt I SA/Wa 1352/17) Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z dnia [...] lipca 2018 r. stwierdził nieważność pkt II decyzji Wojewody [...] z dnia [...] września 2013 r.

Sąd postanowił przypomnieć powyższe fakty, ponieważ ma to istotny wpływ na rozpoznanie przedmiotowej sprawy. Ponownie rozpoznając sprawę dotyczącą przyznania rekompensaty za nieruchomość położoną w [...] przy ulicy [...][....][...] w takim samym stanie faktycznym i prawnym jak w dacie orzekania o rekompensacie za majątek ziemski [...] organ uznał, że F. Z., który wprawdzie nie utracił prawa własności tej nieruchomości (o czym przesądziły sądy, WSA i NSA), nie spełnił warunku dotyczącego powrotu na obecne terytorium RP. Z tego też powodu odmówił przyznania rekompensaty za powyższą nieruchomość.

Sąd nie podziela powyższego stanowiska organów obu instancji. Należy zgodzić się ze stanowiskiem Rzecznika Praw Obywatelskich, że odmowa potwierdzenia prawa do rekompensaty oparta została na przesłance pozaustawowej, tj. nie wynikającej z przepisów ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z 2017 r. poz. 2097 ze zm.). Z przepisów art. 1 i 2 ustawy o prawie do rekompensaty nie wynika obowiązek spełnienia warunku repatriacji (warunku przesiedlenia się na terytorium Polski w granicach powojennych). Prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim i miał miejsce zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Rekonstrukcja normy prawnej zawartej w art. 1 ustawy wskazuje, że podstawą nabycia prawa do rekompensaty może być zarówno opuszczenie przedwojennych granic RP na podstawie enumeratywnie wymienionych umów międzynarodowych (ust. 1, ust. 1a), jak i inne okoliczności związane z wojną rozpoczętą w 1939 r. (ust. 2). O ile powód opuszczenia byłego terytorium RP jest ustawową przesłanką uzyskania rekompensaty, co wynika wprost z art. 2 pkt 1 ustawy o prawie do rekompensaty, (gdyż ustawa stawia właścicielowi pozostawionych nieruchomości wymóg opuszczenia byłego terytorium RP z przyczyn wskazanych w art. 1, zaś art. 1 ustawy mówi o wypędzeniu lub opuszczeniu tego terytorium na mocy układów wymienionych w ust. 1 czy umowy wskazanej w art. 1a ustawy, oraz na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r.), to jednak ustawa nie ogranicza prawa do rekompensaty poprzez spełnienie tzw. warunku repatriacji (powrotu na obecne terytorium RP). Dla potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP nie ma znaczenia, że dawny właściciel nie został repatriowany. W zakresie normatywnym, istotnym dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, ustawodawca jednoznacznie wskazał w art. 2 ustawy, że prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi: 1) był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim i miał miejsce zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w rozumieniu przepisów: [...] – oraz opuścił byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn, o których mowa w art. 1, lub z tych przyczyn nie mógł na nie powrócić; 2) posiada obywatelstwo polskie.

Nie ulega wątpliwości, że F. Z. obiektywnie nie mógł powrócić na obecne terytorium RP, po tym jak został zmuszony do opuszczenia byłego terytorium RP "na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r." (art. 2 pkt 1) in fine w zw. z art. 1 ust. 2 ustawy). W sprawie niesporne bowiem jest, że F. Z. opuścił byłe terytorium RP w wyniku aresztowania przez władze sowieckie w roku 1941 oraz został przymusowo wywieziony do [...], gdzie w 1943 r. zmarł. Okoliczność opuszczenia byłego terytorium RP była zatem ewidentnie związana z wojną rozpoczętą w 1939 r. W sprawie istotne jest także, iż F. Z. zmarł 2 lata przed zakończeniem II wojny światowej, a w dacie tej istniała obiektywna niemożność powrotu na obecne terytorium RP.

Podkreślić należy, że aktualna regulacja zawarta w ustawie o prawie do rekompensaty była kilkukrotnie przez ustawodawcę nowelizowana, a jej kształt jest odmienny od pierwotnej wersji, ustawy z 2005 r. Ustawodawca, realizując zalecenia Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu, nie tylko zmienił charakter świadczeń przyznawanych z tytułu pozostawienia mienia poza obecną wschodnią granicą Polski, ale także znacznie poszerzył krąg osób uprawnionych do otrzymania takich świadczeń. Zgodnie z ust. 2 art. 1 powołanej ustawy, regulacje zawarte w ust. 1 stosuje się także do osób, które na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r. były zmuszone opuścić byłe terytorium RP.

Zdaniem Sądu organy orzekające w rozpoznawanej sprawie niezasadnie, odmiennie oceniły przesłanki z art. 1 i 2 ustawy o prawie do rekompensaty w odniesieniu do tego samego właściciela nieruchomości w kontekście decyzji dotyczącej innego majątku będącego jego własnością. W tożsamym stanie sprawy Wojewoda [...] potwierdził skarżącym prawo do rekompensaty za nieruchomości pozostawione przez F. Z. w miejscowości [...]. Tym bardziej nieuzasadniona jest zdaniem Sądu odmowa potwierdzenia prawa do rekompensaty w przypadku mienia pozostawionego w [...].

Wymaga w związku z tym podkreślenia, że zgodnie z art. 2 ust. 2 ustawy, koniecznym warunkiem potwierdzenia prawa do rekompensaty jest posiadanie obywatelstwa polskiego przez ubiegającego się o rekompensatę właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej oraz opuszczenie byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn, o których mowa w art. 1 ustawy. W niniejszej sprawie poprzednik skarżących, F. Z. był właścicielem nieruchomości położonej w [...], które to miasto, w następstwie zmiany granic po II wojnie światowej, nie weszło w skład państwa polskiego. Poza sporem jest także, że F. Z. legitymował się obywatelstwem polskim i opuścił byłe terytorium RP na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r., obywatelstwo polskie posiadają także jego spadkobiercy.

Wykładnia gramatyczna art. 1 ust. 2 ustawy w powiązaniu z wymienionymi wyżej przepisami ustawy, nie wskazuje, aby ustawodawca uzależniał przyznanie prawa do rekompensaty osobom opuszczającym [...][...] na podstawie tzw. innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r., od spełnienia przesłanki przemieszczenia się na terytorium Polski w granicach powojennych. W wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 lutego 2010 r., sygn. akt I OSK 515/09, słusznie wskazano, że przepisy art. 1 oraz 2 ustawy o prawie do rekompensaty, określające warunki nabycia prawa do rekompensaty, są oczywiste i jasne, dlatego też nieuprawnione jest sięganie do wykładni innej niż językowa.

Z uwagi na powyższe należy stwierdzić, że brzmienie art. 1 ust. 2 ustawy o prawie do rekompensaty w powiązaniu z treścią art. 2 ustawy, jest wyraźne, i należy rozumieć ten przepis w taki sposób, iż zasady realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej stosuje się do osób, które na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r. były zmuszone opuścić terytorium Rzeczypospolitej. Przepis ten nie zawiera żadnych innych warunków, które winien spełnić właściciel pozostawionego mienia lub jego spadkobierca, poza zawartymi w art. 2 ustawy. Dlatego też nieuprawnione jest wprowadzenie przez organ administracji publicznej, właściwy do przyznania rekompensaty, dodatkowego (pozaustawowego) warunku, jakim jest przesiedlenie się uprawnionego, po zakończeniu działań wojennych na obecne terytorium Polski.

Dlatego też rację ma Rzecznik Praw Obywatelskich oraz skarżący, że działanie organu, który odmawia przyznania prawa do rekompensaty na podstawie pozaustawowej przesłanki narusza zasadę legalizmu zawartą w art. 7 Konstytucji RP. Nie można bowiem uznać za działanie w granicach prawa sytuacji, w której organ rozstrzyga sprawę administracyjną na podstawie nieistniejącej normy prawnej. Nadal aktualne jest stanowisko zaprezentowane przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 1 października 2009 r., sygn. akt I OSK 182/09. W uzasadnieniu tego orzeczenia wprost wskazano, iż brzmienie art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji praw do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, nie uprawnia do przyjęcia, iż dla uzyskania rekompensaty na jego podstawie konieczne jest spełnienie warunku przesiedlenia się osoby uprawnionej na obecne terytorium Polski.

Za niecelowe uznał Sąd powoływanie się przez organ na przepis art. 6 ust. 1 pkt 3 ustawy z 8 lipca 2005 r., który to przepis określa wymogi formalne wniosku, zaś w przypadku art. 6 ust. 1 pkt 3, gdy z roszczeniem występują spadkobiercy właściciela (art. 3 ust. 2), wymóg załączenia dowodu potwierdzającego miejsce zamieszkania po przybyciu na obecne terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Zdaniem Sądu wymóg ten spowodowany był wyłączenie koniecznością dokładnego zbadania sytuacji faktycznej, tak aby dana osoba nie otrzymała świadczenia po raz kolejny. Takie stanowisko wynika z orzecznictwa sądowoadministracyjnego (vide powyższy wyrok NSA).

Pozbawienie skarżących prawa do rekompensaty z tytułu mienia pozostawionego przez ich poprzednika prawnego poza granicami kraju w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r., zwłaszcza w sytuacji, gdy spadkobiercy ci zamieszkują na terenie Polski i legitymują się obywatelstwem polskim, narusza nie tylko przepisy ustawy o prawie do rekompensaty, lecz także standardy konstytucyjne.

Z uwagi na powyższe, Sąd uznał za zasadne zarzuty skargi oraz stanowisko Rzecznika Praw Obywatelskich (uczestnika postępowania) dotyczące naruszenia przez organy obu instancji art. 8 k.p.a., art. 1 ust. 2 i art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. oraz naruszenie art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., 80 k.p.a. (brak wszechstronnego i dokładnego wyjaśnienia w pełnych granicach sprawy okoliczności faktycznych mających znaczenie dla ustalenia prawa do rekompensaty na rzecz skarżących po F. Z.).

Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni przedstawione wyżej stanowisko Sądu.

Mając na uwadze wszystkie wyżej wskazane okoliczności Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) lit. c) p.p.s.a. oraz art. 200 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.