Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 1570/10
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2011-10-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6342 Przyznanie uprawnień kombatanckich oraz przyznanie uprawnień dla wdów /wdowców/ po kombatantach
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 154  par. 1,  art. 105  par. 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Joanna Banasiewicz Sędziowie Sędzia NSA Marzenna Linska – Wawrzon Sędzia del. WSA Aleksandra Łaskarzewska (spr.) Protokolant Andżelika Nycz po rozpoznaniu w dniu 27 października 2011 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej C. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 kwietnia 2010 r. sygn. akt V SA/Wa 1576/09 w sprawie ze skargi C. M. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] sierpnia 2009 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 15 kwietnia 2010 r. oddalił skargę C. M. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] sierpnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania z wniosku o uchylenie decyzji ostatecznej o odmowie przyznania uprawnień przysługujących wdowie po kombatancie.

Wyrok ów zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy.

C. M. ubiega się o przyznanie uprawnień wdowy po kombatancie na podstawie przepisów ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego z 24 stycznia 1991r. (Dz. U. z 2002r. Nr 42 poz. 371).

Decyzją z [...] 2005r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych (w skrócie: Kierownik Urzędu) odmówił przyznania zainteresowanej uprawnień wdowy po kombatancie. Następnie, w wyniku rozpoznania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzja ta została utrzymana w mocy ostateczną decyzją Kierownika Urzędu z [...] kwietnia 2005r. Decyzja z dnia [...].04.2005r. została zaskarżona przez stronę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który wyrokiem z 9 grudnia 2005r. oddalił skargę.

C. M. wnioskiem z dnia 6 lipca 2007r.(sprecyzowanym dnia 21.11.2007r.) zwróciła się o uchylenie decyzji ostatecznej w trybie art. 154 kpa.

Decyzją z [...] grudnia 2007r. Kierownik Urzędu odmówił uchylenia decyzji z [...] kwietnia 2005r., a po ponownym rozpatrzeniu sprawy utrzymał w mocy swoje rozstrzygnięcie decyzją z dnia [...] lutego 2008r. Decyzja z dnia [...].02.2008r. została zaskarżona do WSA w Warszawie, który wyrokiem z dnia 3 listopada 2008r. oddalił skargę(sygn. akt V SA/Wa 925/08). W uzasadnieniu wywiedziono m.in. że istotnym w sprawie jest fakt zawarcia związku małżeńskiego w formie wyznaniowej w dniu 31.12.1994r. , który nie wywarł skutków w sferze prawa cywilnego. W tej sytuacji zdaniem WSA nie było podstaw do przyznania uprawnień skarżącej jako wdowy po kombatancie. Stanowisko takie jest zasadne zarówno w świetle przepisów obowiązujących w dacie wydania decyzji z 2005r., wyroku z dnia 9.12.2005r. jak i w chwili wydania wyroku z dnia 3 listopada 2008r.

Strona pismem z dnia 29 maja 2009r., sprecyzowanym dnia 30 czerwca 2009r. ponownie zwróciła się do Kierownika Urzędu o uchylenie decyzji ostatecznej z dnia [...] kwietnia 2005r. - w trybie art. 154 kpa.

Kierownik Urzędu decyzją z dnia 13 lipca 2009r. umorzył postępowanie z wniosku C. M. o rozpatrzenie sprawy w trybie art. 154 § 1 kpa. Organ przypominał, iż strona rozpoczęła swoje starania o uprawnienia wdowy po kombatancie w roku 2005. Zainteresowana zawarła ślub kościelny z kombatantem S. U., jednakże zawarty związek nie spełniał przesłanek z kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, aby przyrzeczenie kościelne stało się ważne również z mocy obowiązującego w Polsce prawa. Jak wskazał Kierownik Urzędu, zgodnie z art. 105 § 1 kpa, gdy postępowanie z jakichkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania. Przyczyną tą jest brak jednego z elementów materialnego stosunku w odniesieniu do jego strony podmiotowej lub przedmiotowej.

Od tej decyzji C. M. złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, w którym domaga się zmiany lub uchylenia przyjętego rozstrzygnięcia oraz dalszego prowadzenie przez organy jej sprawy. Powołała się na fakt, iż w dacie zawarcia związku małżeńskiego obowiązywał już Konkordat, zatem wszystkie rozstrzygnięcia odmawiające jej przyznania uprawnień uważa za bezpodstawne.

Kierownik Urzędu po rozpoznaniu ww. wniosku decyzją z [...] sierpnia 2009r. utrzymał w mocy własną decyzję z 13 lipca 2009r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia stwierdził, że kolejna decyzja podjęta przez Kierownika Urzędu w trybie art. 154 § 1 kpa w niniejszej sprawie byłaby obarczona wadą określoną w art. 156 § 1 pkt 3 kpa polegająca na ponownym rozstrzygnięciu sprawy już poprzednio rozstrzygniętej decyzją ostateczną. Wydając kolejną decyzję orzekałby po raz drugi w tej samej sprawie administracyjnej, gdyż przedmiotem rozpoznania był już wniosek strony o rozpoznanie sprawy w trybie art. 154 kpa., który przy identycznym stanie faktycznym i prawnym został uznany za niezasadny i oddalony. Kierownik Urzędu podniósł, iż zgodnie z art. 105 § 1 kpa organ administracyjny umarza postępowanie, jeśli stało się ono z jakiejkolwiek przyczyny bezprzedmiotowe.

Na powyższą decyzję C. M. złożyła skargę do WSA w Warszawie, żądając uchylenia obu zaskarżonych decyzji i skierowania sprawy do ponownego rozpoznania. Zdaniem skarżącej, decyzje są niezgodne z prawem, organ nie wziął pod uwagę żadnych argumentów przez nią przedstawionych. Skarżąca wskazała, iż biorąc ślub, mimo podeszłego wieku była przekonana, że obowiązuje już Konkordat. W uzupełniającym piśmie procesowym pełnomocnik skarżącej ponownie przedstawił stanowisko strony w odniesieniu do zaskarżonej decyzji podkreślając charakter art. 154 i związanego z tym postępowania, w którym główne znaczenie ma badanie istnienia interesu strony i interesu publicznego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny uznając skargę za nieuzasadnioną, stwierdził, że argumenty strony skarżącej dotyczące znaczenia i charakteru prawnego art. 154 kpa jakkolwiek słuszne co do zasady, w okolicznościach niniejszej sprawy nie mają zastosowania. Sąd I instancji przypomniał, że przedmiotowa sprawa, jest drugą sprawą z wniosku C. M., toczącą się w ramach trybu nadzwyczajnego opartego na treści art. 154 kpa. Sąd stwierdził, że oczywiście możliwe jest złożenie kolejnego wniosku strony w tym trybie w sytuacji, gdy poprzednie, czy też poprzedni z nich nie został uwzględniony i nie doprowadził do uchylenia bądź zmiany poprzedniej, niekorzystnej dla strony decyzji. Nie dotyczy to jednak zdaniem Sądu I instancji takiej sytuacji, w której ponowny wniosek powiela w swojej treści wniosek złożony uprzednio, a okoliczności faktyczne dotyczące strony jak również przepisy prawne mające zastosowanie w sprawie w żaden sposób nie uległy zmianie. Brak jest zatem podstaw do ponownego badania takiego wniosku merytorycznie z zastosowaniem reguł zawartych w treści art. 154 kpa. W przedmiotowej sprawie istnieje właśnie taka sytuacja. WSA stwierdził, że okoliczności faktyczne podnoszone przez stronę, t.j. zawarcie ślubu wyznaniowego 31 grudnia 1994r., były znane organowi administracyjnemu już przy rozpoznawaniu wniosku skarżącej z 4 stycznia 2005 r. o przyznanie jej uprawnień kombatanckich po zmarłym mężu. Stan prawny związany z ogłoszeniem (23 lutego 1998 r.) Konkordatu zawartego uprzednio w 1993 r. między Stolicą Apostolską a Rzecząpospolitą Polską od daty rozpoznawania wspomnianego wniosku aż do chwili obecnej, nie uległ zmianie. Odmawiając przyznania skarżącej jako wdowie po kombatancie stosownych uprawnień wynikających z ustawy o kombatantach organ dał wyraz swojemu poglądowi, że związek wyznaniowy zawarty przez skarżącą i jej męża, nie wywołał skutków prawnych w zakresie sfery prawa publicznego. Stanowisko to podzielił WSA w Warszawie oddalając skargę C. M. na ostateczną decyzję wydaną przez Kierownika Urzędu z [...] kwietnia 2005r. Kwestia uchylenia lub zmiany tej decyzji w ramach art. 154 kpa, była już rozważana przez organ w związku ze złożeniem przez C. M. wniosku z 6 lipca 2007 r. Na skutek skargi strony od ostatecznej, odmownej dla strony decyzji Kierownika Urzędu, sprawę rozstrzygał WSA w Warszawie, który wyrokiem z 3 listopada 2008 r. sygn. akt V SA/Wa 925/08 oddalił skargę. W uzasadnieniu wyroku Sąd szczegółowo odniósł się do kwestii wystąpienia w sprawie interesu strony i interesu publicznego wskazując, że rozważenie tych przesłanek dowodzi braku możliwości wzruszenia decyzji Kierownika Urzędu z [...] kwietnia 2005 r. WSA wskazał wówczas, że zmiana decyzji ostatecznej nie może prowadzić do naruszenia obowiązujących przepisów prawa tylko ze względu na subiektywne przekonanie strony, że zmiana tej decyzji jest konieczna. W tej sytuacji Sąd I instancji zaznaczył, że skoro sprawa w niezmienionych okolicznościach faktycznych i prawnych (co podlega ocenie we wstępnej fazie rozpatrywania wniosku), była już rozpoznawana w trybie art. 154 kpa, brak jest podstaw do prowadzenia ponownie sprawy na tej podstawie. Badając bowiem sprawę w ramach wskazywanej przez strony podstawy tzn. art. 154 kpa należy po raz drugi podkreślić, że była ona już rozpoznawana. Nie zachodzi zatem konieczność ponownego, merytorycznego jej badania pod względem przesłanek określonych tym przepisem. Należy bowiem stwierdzić, że w okolicznościach sprawy wstępna ocena złożonego wniosku pozwala na ocenę, że sprawa wywołana nowym wnioskiem opartym na treści art. 154 kpa, jest tożsama ze sprawą już rozpoznaną na tej samej podstawie. Tym samym WSA w Warszawie uznał, że dopuszczalne było umorzenie postępowania w sprawie, a argumenty podnoszone przez skarżącą co do błędu organu w zakresie formy rozstrzygnięcia, należało uznać za chybione. Sąd I instancji jest zdania, że przytoczone argumenty wskazują, że w konkretnych okolicznościach rozstrzygnięcie takie nie stoi w sprzeczności z treścią art. 154 §2 kpa, i dlatego skargę oddalił.

C. M. reprezentowana przez adwokata wniosła skargę kasacyjną od powyższego wyroku, zarzucając naruszenie przy jego wydaniu:

- art. 1 § 1 i 2 ustawy – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (dalej: p.u.s.a.) oraz art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 i 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej: p.p.s.a.) poprzez niedopatrzenie się przez Sąd I instancji naruszenia przez Kierownika Urzędu przepisów postępowania administracyjnego, w szczególności art. 6, art. 7, art. 105 § 1 i art. 154 § 1 i 2 kpa,

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi zamiast uchylenia zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji, pomimo, iż przed organem administracji doszło do naruszenia przepisów postępowania mającego wpływ na treść rozstrzygnięcia, a mianowicie do naruszenia:

a) art. 154 § 1 kpa poprzez jego niezastosowanie i niezbadanie, czy zaistniały w sprawie przesłanki do wzruszenia decyzji ostatecznej,

b) art. 154 § 2 kpa poprzez błędną jego wykładnię, a w konsekwencji jego niezastosowanie, podczas gdy niesporny stan faktyczny uzasadniał zastosowanie tego przepisu i wydanie decyzji odmownej w zakresie wniosku skarżącej (odmowy zmiany decyzji ostatecznej lub odmowy uchylenia decyzji ostatecznej, zamiast umorzenia postępowania),

c) art. 105 § 1 kpa poprzez błędną jego wykładnię, a w konsekwencji zastosowanie tego przepisu i umorzenie postępowania wobec jego bezprzedmiotowości, mimo braku podstawy do jego zastosowania w niniejszej sprawie,

d) art. 6 i 7 kpa poprzez ich niezastosowanie i wydanie rozstrzygnięcia bez podstawy prawnej;

3) art. 154 § 1 kpa poprzez jego niezastosowanie i nie zbadanie, czy zaistniały w sprawie przesłanki do wzruszenia decyzji ostatecznej;

4) art. 154 § 2 kpa poprzez błędną jego wykładnię, a w konsekwencji jego niezastosowanie, podczas gdy niesporny stan faktyczny uzasadniał zastosowanie tego przepisu;

5) art. 105 § 1 kpa poprzez błędną jego wykładnię, a w konsekwencji zastosowanie tego przepisu, mimo braku podstawy do jego zastosowania w niniejszej sprawie.

Skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku, uchylenie w całości decyzji Kierownika Urzędu z dnia [...] sierpnia 2009 r. oraz poprzedzającej ją decyzji Kierownika Urzędu z dnia 13 lipca 2009 r. w przedmiocie umorzenia postępowania oraz w konsekwencji stwierdzenie, iż uchylone decyzje nie podlegają wykonaniu. W skardze kasacyjnej zawarto wniosek o zasądzenie od Skarbu Państwa - Naczelnego Sądu Administracyjnego na rzecz adwokata Sławomira Marcinkowskiego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej C. M. za obie instancje wg norm przepisanych oraz zasądzenie zwrotu udokumentowanych wydatków w postępowaniu sądowoadministracyjnym I i II-instancyjnym. W skardze kasacyjnej zawarto oświadczenie, że koszty udzielenia pomocy prawnej skarżącej z urzędu nie zostały zapłacone w całości ani w części przez skarżącą, ani przez jakikolwiek inny podmiot, stąd konieczne jest zasądzenie ich od Skarbu Państwa.

Zdaniem skarżącej kasacyjnie zarówno organy, jak i Sąd I instancji nieprawidłowo przyjęli, iż w niniejszej sprawie zaistniała podstawa do umorzenia postępowania. Jako podstawę umorzenia organ wskazał (a Sąd zaaprobował trafność takiego rozstrzygnięcia), art. 105 § 1 kpa, przyjmując zaistnienie przesłanki bezprzedmiotowości postępowania. Sąd wyraził w sprawie własny pogląd, nie posiłkując się poglądami doktryny, tudzież orzecznictwa. Sam organ natomiast przywołał jedną z tez uzasadnienia wyroku NSA z dnia 18 kwietnia 1995 r. (OZ w Łodzi, sygn. SA/Łd 2424/94), zgodnie z którą "z bezprzedmiotowością postępowania mamy do czynienia wówczas, gdy w sposób oczywisty organ stwierdzi brak podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy". Jak wskazano już w toku postępowania, teza ta cechuje się dużą dozą ogólności, zaś zarówno w decyzji, jak i uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, brak jest bardziej szczegółowych rozważań, które pozwalałyby na taką samą subsumcję w niniejszej sprawie. Skarżąca podniosła, iż skoro w myśl art. 154 § 2 kpa w przypadkach wymienionych w art. 154 § 1 kpa właściwy organ wydaje decyzję w sprawie uchylenia lub zmiany dotychczasowej decyzji to w przypadku zainicjowania postępowania w trybie art. 154 kpa (co może uczynić również strona, skoro przepis nie zawiera żadnych wskazówek, ani ograniczenia uprawnień co do składania wniosku) organ powinien zawsze merytorycznie zbadać sprawę i przy uznaniu, iż nie zachodzą przesłanki merytoryczne, odmówić uchylenia bądź zmiany (czyli wydać decyzję w sprawie). W takiej sprawie zawsze zatem dochodzi do merytorycznego badania przesłanek wzruszenia, bo to ich istnienie decyduje o możliwości zastosowania opisywanej instytucji. Umorzenie postępowania jest zawsze natomiast decyzją o charakterze formalnym i następuje bez jakiegokolwiek badania merytorycznego sprawy.

W ocenie wnoszącej skargę kasacyjną zaaprobowanie poglądu, w myśl którego organ mógłby w istocie dowolnie decydować, czy wniosek w jego zewnętrznej postaci (jak to określa WSA) jest tożsamy z poprzednim, czy też na tyle podobny, iż w zasadzie jest taki sam jak poprzedni, więc może umorzyć postępowanie, prowadziłby w wielu przypadkach do ograniczenia praw strony w postępowaniu administracyjnym i sądowoadministracyjnym. Skoro decyzja zapadałaby na podstawie art. 105 § 1 kpa, więc tylko w płaszczyźnie tego zarzutu mogłoby być rozpatrywane odwołanie, a następnie skarga. Poza przedmiotem postępowania pozostawałyby przesłanki merytoryczne. Takie rozumowanie prowadzi też do konstatacji, iż uprzednie wydanie choćby jednej decyzji odmawiającej uchylenia lub zmiany decyzji ostatecznej (niezależnie od przesłanek lub przyczyn), zawsze powinno prowadzić do umorzenia postępowania w przypadku rozważania ponownego zastosowania możliwości przewidzianej w art. 154 § 1 kpa, nawet jeśli zmieniłyby się okoliczności i przykładowo zaistniałby w danej sytuacji faktycznej zarówno interes społeczny, jak i słuszny interes strony, jako podstawy do wzruszenia decyzji. To bowiem legło u podstaw zaskarżonej decyzji. Natomiast Sąd I instancji - zdaniem skarżącej kasacyjnie- zdaje się zapominać, iż organ w uzasadnieniu swojej decyzji powołuje się na res iudicata, jako głównej przesłance umorzenia postępowania. Skarżąca podkreśliła, iż w przypadku zgłoszenia wniosku w trybie art. 154 § 2 kpa organ zawsze bada sprawę merytorycznie (czy zaistniały podstawy do wzruszenia decyzji), więc nie może w konsekwencji wydać rozstrzygnięcia o charakterze formalnym (umorzenie).

Dalej wskazano, że przesłanki uchylenia lub zmiany decyzji ostatecznej, tj. interes społeczny lub słuszny interes strony każdorazowo podlegają badaniu przy ocenie istnienia podstaw do zastosowania przepisu art. 154 § 1 kpa. Ani w decyzji organu, ani w wyroku Sądu I instancji nie ma ani słowa w przedmiocie badania istnienia tychże przesłanek. Organ powinien te okoliczności zbadać, w tym chociażby wezwać wnioskującą do ich przedstawienia i wykazania, szczególnie właśnie w sytuacji, w której nie wynikają one z treści wniosku. Organ zaś ograniczył się wyłącznie do lektury wniosku i niejako uznał żądanie skarżącej a limine za niedopuszczalne. Umorzenie postępowania z tej przyczyny, iż strona powołuje się na te same przesłanki, co kiedyś, szczególnie wówczas, gdy nie zbadał w ogóle sprawy, nie przeprowadził postępowania dowodowego, czy wyjaśniającego było niedopuszczalne. Skarżąca kasacyjnie zacytowała WSA w Krakowie, który w wyroku z dnia 29 października 2007 r. (II SA/Kr 592/06, LEX nr 492349) wskazał, iż "art. 154 k.p.a. jest przepisem procesowym. Nie może stanowić podstawy materialnoprawnej do przyznania stronie konkretnych uprawnień. Daje on podstawę jedynie do uchylenia lub zmiany decyzji ostatecznej, gdy zachodzą ku temu przesłanki lub w przypadku braku podstaw do wzruszenia ostatecznej decyzji, do wydania decyzji negatywnej dla strony - o odmowie uchylenia lub zmiany decyzji ostatecznej. Nie można bowiem zgodzić się z tym, że dopuszczalne jest wydanie decyzji o umorzeniu postępowania z art. 154 k.p.a. w sytuacji, gdy w ramach jego organ badał przesłanki do zmiany lub uchylenia decyzji ostatecznej, wyliczone w tym przepisie. Postępowanie to nie było więc bezprzedmiotowe, a tylko w takim przypadku dopuszczalna jest decyzja o umorzeniu postępowania.''.

Zaznaczono również, iż czym innym jest rozpatrzenie wniosku o wznowienie postępowania, stwierdzenie nieważności decyzji ostatecznej, względnie ponowne rozpatrzenie wniosku w tej samej sprawie, a czym innym wniosek o wzruszenie decyzji w trybie art. 154 § 1 kpa. Tutaj organ nie wszczyna, ani nie prowadzi nowej sprawy "o to samo'". Nie zachodzą więc wspominane przez organ przesłanki z art. 156 § 1 pkt 3 kpa. Organ ma obowiązek zbadać, czy istnieją podstawy do wzruszenia decyzji ostatecznej, nie prowadząc sprawy o to samo. Każdy nowy wniosek złożony w tym szczególnym trybie to odrębna sprawa, gdzie podlega badaniu istnienie przesłanek do wzruszenia ostatecznej decyzji, a nie wprost przesłanek do odmiennego rozpoznania sprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie żadna z przesłanek wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a. nie wystąpiła, stąd też kontrola instancyjna ograniczała się do zbadania zasadności zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej.

Rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Sąd odwoławczy uznał za niezasadne zamieszczone w niej zarzuty naruszenia przepisów postępowania.

Wbrew zarzutom skargi kasacyjnej Sąd I instancji nie dopuścił się naruszenia wskazanych w skardze kasacyjnej norm.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd I instancji dokonał prawidłowej oceny stwierdzając, że Kierownik Urzędu trafnie uznał, iż postępowanie z wniosku C. M. z dnia 1 czerwca 2009 r. (sprecyzowanym pismem z dnia 30 czerwca 2009 r.) o wydanie w trybie art. 154 kpa decyzji uchylającej decyzję ostateczną Kierownika Urzędu z dnia [...] kwietnia 2005 r., stało się bezprzedmiotowe.

Przy czym bezprzedmiotowość ta wynika z faktu, iż Wymieniony Kierownik działając na podstawie art. 154 § 1 kpa już raz decyzją ostateczną z dnia [...] lutego 2008r. (utrzymującą w mocy decyzję z [...] grudnia 2007 r.) odmówił uchylenia własnej decyzji ostatecznej z [...] kwietnia 2005 r. i poprzedzającej ją decyzji tego samego organu z dnia [...] 2005 r. o odmowie przyznania skarżącej uprawnień określonych w art. 21 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371 ze zm.).

Kluczowe znaczenie w warunkach niniejszej sprawy miał fakt, że skarżąca wnosząc pismo z 1 czerwca 2009 r. (sprecyzowane pismem z 30 czerwca 2009 r.) nie wskazywała okoliczności nowych w stosunku do tych, które były przedmiotem rozpoznania w sprawie zakończonej ostateczną decyzją z dnia[...] lutego 2008 r.

A zatem sprawa będąca obecnie przedmiotem rozpoznania jest tożsama ze sprawą, zakończoną decyzją z dnia [...] lutego 2008 r.

Tożsamość sprawy administracyjnej istnieje w sytuacji, gdy występują te same podmioty w sprawie, dotyczy ona tego samego przedmiotu, interesów prawnych lub obowiązków, które po wydaniu decyzji stają się prawem nabytym lub obowiązkiem prawnym określonego podmiotu) i tego samego stanu prawnego w niezmienionym stanie faktycznym tej sprawy. Gwoli przypomnienia wskazać należy, iż C. M. tak w uprzednio zakończonej sprawie, jak i sprawie będącej przedmiotem oceny przez tutejszy Sąd powoływała się na okoliczność, iż organ powinien był przyznać jej uprawnienia kombatanckie jako wdowie po zmarłym kombatancie S. U., z którym w dniu 31 grudnia 1994 r. zawarła związek małżeński w formie wyznaniowej w Kościele Parafii Rzymsko-Katolickiej pw. Św. [...] w Siedlcach. W sprawie zakończonej decyzją ostateczną z dnia [...] lutego 2008 r. Kierownik Urzędu utrzymując własną decyzję z dnia [...] grudnia 2007 r. o odmowie uchylenia decyzji z dnia [...] kwietnia 2005 r., odmawiającej skarżącej przyznania uprawnień kombatanckich stwierdził, że zawarty przez C. M. związek małżeński nie wywarł skutków w polskim porządku prawnym (w sferze prawa cywilnego), co powoduje, że stronie nie przysługuje status wdowy po kombatancie.

Również we wniosku z dnia 1 czerwca 2009 r. (sprecyzowanym 30 czerwca 2009 r.) C. M. wniosła o potraktowanie jej małżeństwa (ślubu) ze S. U. jako konkordatowego i na podstawie art. 154 kpa uchylenie decyzji z [...] kwietnia 2005 r. (i poprzedzającej ją decyzji z [...] 2005 r.) o odmowie przyznania jej uprawnień wdowy po kombatancie.

Sąd II instancji pragnie wskazać, że wydanie nowej decyzji w sprawie, bez wzruszenia poprzedniej stanowi podstawę do stwierdzenia nieważności drugiej decyzji (por. wyrok NSA z dnia 27 lipca 1981 r., SA/Po 15/81, publ. OSPiKA z 1982 r., nr 3-4, poz. 25).

W tym stanie rzeczy zasadnie przyjął Sąd I instancji, że Kierownik Urzędu - wobec zakwalifikowania wniosku strony jako kolejnego podania o podjęcie decyzji w trybie art. 154 § 1 k.p.a. - słusznie podjął rozstrzygnięcie polegające na umorzeniu postępowania w sprawie jako bezprzedmiotowego. Z bezprzedmiotowością postępowania (art. 105 k.p.a.) mamy do czynienia wówczas, gdy w sposób oczywisty organ stwierdzi brak podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy (por. wyrok NSA z dnia 18 kwietnia 1995 r., SA/Łd 2424/94, ONSA z 1996 r., Nr 2, s. 80). W myśl art. 105 § 1 k.p.a. gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, organ administracji państwowej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania. Użycie przez ustawodawcę słowa "wydaje" a nie "może wydać" oznacza, że wydanie decyzji o umorzeniu postępowania jest obligatoryjne, gdy postępowanie stało się bezprzedmiotowe z jakiejkolwiek przyczyny. Tym bardziej należy więc tak postąpić, gdy postępowanie od samego początku było bezprzedmiotowe (wyrok NSA z dnia 14 maja 1998 r., I SA/Kr 1141/97, niepubl.). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego stwierdzić należy, iż postępowanie staje się bezprzedmiotowe także wtedy, gdy co prawda przyczyna bezprzedmiotowości istniała już w chwili jego wszczęcia, ale ujawniła się, bądź też organ administracji uświadomił sobie jej istnienie, dopiero w toku tego postępowania. W tym przypadku należy odstąpić od literalnego rozumienia zwrotu "stało się" i rozumieć przepis, w którym jest on zawarty, z uwzględnieniem jego funkcji, która polega na tym, aby organy administracji nie prowadziły postępowań zbędnych lub niedopuszczalnych i to niezależnie od tego kiedy powstały przyczyny tej zbędności lub niedopuszczalności. (wyrok NSA z dnia 26 stycznia 2011 r., II OSK 151/10, dostępny na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnić pragnie w tym miejscu, że żądanie C. M. przyznania jej uprawnień wdowy po kombatancie w oparciu o fakt zawarcia związku wyznaniowego ze S. U. było w istocie bezpodstawne. Powołany ślub kościelny został zawarty (31 grudnia 1994 r.) przed wejściem w życie Konkordatu. Konkordat między Stolicą Apostolską i Rzeczypospolitą Polską podpisany w dniu 28 lipca 1993 r. (Dz. U. Nr 51 z 1998 r., poz. 318) jest umową międzynarodową stron, które ratyfikowały także Konwencję wiedeńską o prawie traktatów sporządzoną w Wiedniu 23 maja 1969 r. (Dz. U. Nr 74 z 1990 r., poz.439). Stosownie do postanowień art. 91 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej ratyfikowana umowa międzynarodowa, po jej ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw, stanowi część krajowego porządku prawnego i ma bezpośrednie zastosowanie. Z istoty umowy międzynarodowej wynika, iż odzwierciedla ona wolę umawiających się stron. Skoro strony Konkordatu nie wyraziły woli konwersji zawartych przed jego podpisaniem małżeństw wyznaniowych to oznacza, że takiej woli nie miały i fakt ten nie może być uznany za przejaw miernej kultury legislacyjnej jednej z nich (wyrok NSA z dnia 11 stycznia 2007 r., II OSK 140/06, dostępny na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Zatem, skoro na podstawie art. 29 Konkordatu warunkiem jego wejścia w życie była jego ratyfikacja i miał on wejść w życie po upływie jednego miesiąca od dnia wymiany dokumentów ratyfikacyjnych, to skoro w oświadczeniu rządowym z dnia 3 kwietnia 1998 r. w sprawie wymiany dokumentów ratyfikacyjnych (Dz. U. Nr 51, poz. 319) wskazano, że Konkordat wszedł w życie 25 kwietnia 1998 r., nie można uznać prawa skarżąca do wywodzenia skutków prawnych z faktu zawarcia związku wyznaniowego zawartego wcześniej.

Mając to wszystko na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na mocy art. 184 p.p.s.a. skargę kasacyjną oddalił.

Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącej wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną (art. 250 p.p.s.a.), należne od Skarbu Państwa przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w art. 258-261 p.p.s.a. Stosownie do §20 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokatów oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz.1348 ze zm.) pełnomocnik skarżącej powinien złożyć Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie stosowne oświadczenie, o jakim mowa w tym przepisie.