Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 350/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2011-11-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Przyznano pełnomocnikowi od Skarbu Państwa zwrot kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu
Powołane przepisy: article: art. 3 pkt 17a, art. 11a ust. 1, art. 25, art. 30 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2003 nr 228 poz 2255
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
article: art. 7, art. 8, art. 11, art. 75 par. 2, art. 77 par., art. 80
journal: Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
article: art. 1
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1269
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych.
article: art. 134, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 152, art. 200, art. 205 par. 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: par. 14 ust. 2 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2002 nr 163 poz 1349
law: Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Kwiecińska Sędziowie Sędzia WSA Barbara Drzazga Sędzia WSA Edyta Podrazik (spr.) Protokolant St. sekretarz sądowy Katarzyna Sierszeńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 października 2011 r. sprawy ze skargi A. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia [...] marca 2011 r. Nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych; I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...] października 2010 r. znak [...], II. przyznaje radcy prawnemu M. W. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu kwotę 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych 20/100), w tym 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych 20/100) tytułem podatku od towarów i usług, III. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] października 2010 roku, znak [...], Prezydent Miasta P. na podstawie art. 20, art. 30 ust. 1, 2 i 6-8 oraz art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 29 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228 poz. 2255) ustalił, że kwota 680,00 zł, wypłacona A. J. w okresie od dnia [...] września 2008 roku do dnia [...] grudnia 2008 roku, tytułem dodatku do zasiłku rodzinnego w związku z samotnym wychowywaniem córki Z. J. – jest świadczeniem nienależnie pobranym.

W uzasadnieniu organ wyjaśnił, iż na podstawie decyzji z dnia [...] lipca 2008 roku, znak [...], skarżącej został przyznany zasiłek rodzinny na rzecz córki Z. w wysokości 48 zł miesięcznie na okres od dnia [...] września 2008 roku do dnia [...] października 2009 roku oraz dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka w wysokości 170,00 zł miesięcznie na okres od dnia [...] września 2008 roku do dnia [...] października 2009 roku. Decyzja ta została następnie uchylona w trybie wznowienia decyzją z dnia [...] września 2009 roku, znak [...]. Jednocześnie wymienioną decyzją z dnia [...] września 2009 r. odmówiono A. J. przyznania prawa do otrzymania dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka, gdyż córka skarżącej Z. J. od dnia [...] stycznia 2007 roku była już uznana przez ojca M. B. S. W konsekwencji A. J. od dnia [...] września 2008 roku nie miała prawa pobierać powyższego świadczenia. Wobec tego organ wszczął postępowanie w przedmiocie ustalenia kwoty świadczenia nienależnie pobranego. Organ powołał się na art. 30 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W treści wniosku skarżącej o przyznanie świadczenia znajduje się bowiem złożone i podpisane przez nią oświadczenie o zapoznaniu z warunkami uprawniającymi do przyznania tej formy pomocy, jak i o zapoznaniu się z obowiązkiem, wynikającym z art. 25 ust. 1 powołanej ustawy, czyli o niezwłocznym powiadomieniu organu wypłacającego świadczenie rodzinne o wszystkich zmianach mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych. Ponadto informację o obowiązku z art. 25 ust. 1 ustawy zawarto również w pouczeniu do decyzji przyznającej świadczenie.

Pismem z dnia [...] listopada 2010 roku A. J. odwołała się od decyzji organu I instancji, zarzucając jej błąd w ustaleniach faktycznych i wnosząc o uchylenie tego rozstrzygnięcia oraz umorzenie postępowania. Zdaniem skarżącej błędnie ustalił, że pobrane przez nią w okresie od dnia [...] września 2008 roku do dnia [...] grudnia 2008 roku świadczenie rodzinne było nienależne. Świadczenie alimentacyjne zostało co prawda zasądzone na rzecz jej córki ugodą z dnia [...] listopada 2008 roku, jednak nie otrzymywała ona od ojca dziecka żadnych środków finansowych na utrzymanie córki, a prowadzona egzekucja alimentów okazała się bezskuteczna. Świadczenie alimentacyjne jest jej wypłacane przez fundusz alimentacyjny od lutego 2009 roku. W okresie gdy skarżąca pobierała dodatek do zasiłku rodzinnego, uznany za nienależnie pobrane świadczenie, nie otrzymywała alimentów ani od ojca córki, ani z funduszu alimentacyjnego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Poznaniu decyzją z dnia [...] marca 2011 roku, znak [...], utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ odwoławczy podniósł, że w świetle art. 11a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, aby uzyskać dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka konieczne jest spełnienie łącznie dwóch warunków: (1) strona powinna w tym wypadku być osobą samotną w rozumieniu przepisów cytowanej ustawy, a przy tym (2) na dziecko nie zostało zasądzone świadczenie alimentacyjne, ponieważ drugi z rodziców nie żyje albo ojciec dziecka nie jest znany czy też powództwo o ustalenie świadczenia alimentacyjnego od drugiego z rodziców zostało oddalone. Nie ulega w wątpliwości, iż skarżąca jest ona osobą samotnie wychowującą dziecko. W toku postępowania ustalono jednak, że w dniu [...] stycznia 2007 roku M. B. S. uznał Z. J. za swoje dziecko. Nie została więc spełniona druga z wymienionych przesłanek. W treści wniosku znajdują się oświadczenia A. J., potwierdzone jej podpisem, o zapoznaniu się z warunkami uprawniającymi do przyznania świadczeń rodzinnych, jak również o zapoznaniu się z obowiązkiem wynikającym z art. 25 ust. 1 powołanej ustawy, tj. o niezwłocznym powiadomieniu organu wypłacającego dane świadczenia rodzinne o zmianach mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych. W ocenie Samorządowe Kolegium Odwoławczego działania skarżącej wyczerpywało więc opis "świadomego wprowadzenia w błąd", o jakim mowa w art. 30 ust. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Przez świadome wprowadzenie w błąd należy bowiem rozumieć m.in. otrzymanie świadczenia w wyniku przedstawienie organowi nieprawdziwych oświadczeń lub sfałszowanych dowodów. Organ podkreślił, iż M. B. S. uznał córkę w dniu [...] stycznia 2007 roku, a zatem jeszcze przed złożeniem przez skarżącą wniosku o przyznanie świadczenia rodzinnego. O powyższym fakcie skarżąca powiadomiła organ I instancji dopiero w dniu [...] lutego 2009 roku. Decyzja ustalająca wysokość świadczenia nienależnie pobranego jest w tej mierze prawidłowa.

Pismem z dnia [...] kwietnia 2011 roku A. J. zaskarżyła opisaną wyżej decyzję Kolegium do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, wnosząc o uchylenie decyzji organu I instancji i decyzji organu odwoławczego. W uzasadnieniu skargi podkreślono, iż świadczenie alimentacyjne, które stanowi przesłankę uzyskania zasiłku (a nie ustalenie ojcostwa), zasądzono na rzecz jej córki dopiero w dniu [...] listopada 2008 roku, poczynając od dnia [...] lipca 2008 roku.

Pismem z dnia [...] października 2011 roku A. J. uzupełniła złożoną skargę, zarzucając nadto zaskarżonej decyzji naruszenie: (1) art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. Nr 30 poz. 168) przez błędną ocenę okoliczności faktycznych, (2) art. 107 tejże ustawy przez niewskazanie w uzasadnieniu decyzji na nieprawidłowości w postępowaniu przed organem I instancji, (3) art. 30 ust. 2 powołanej ustawy o świadczeniach rodzinnych przez założenie, że otrzymane przez A. J. świadczenia zostały nienależnie pobrane oraz (4) art. 32 ust. 9 wymienionej ustawy przez nieuwzględnienie sytuacji materialnej i rodzinnej skarżącej.

W uzasadnieniu do powyższego pisma skarżąca wskazała, iż w dniu [...] stycznia 2007 roku M. B. S. wprawdzie uznał jej dziecko, lecz nie zmienia to faktu, iż w dalszym ciągu kwestionował on swoje ojcostwo. Wobec tego w dniu [...] lipca 2007 roku skarżąca wniosła o nadanie dziecku własnego nazwiska, a w dniu [...] października 2007 roku wniosła do Sądu Rejonowego w P. pozew o zasądzenie alimentów. Po przeprowadzeniu badań genetycznych sprawa o alimenty zakończyła się pozytywnie dla A. J. dopiero w dniu [...] listopada 2008 roku. Skutek o jakim mowa w art. 32 ustawy o świadczeniach rodzinnych, wiąże się z kolei z wydaniem prawomocnego orzeczenia. Tymczasem okoliczność ta nie została przez organy administracji publicznej ustalona. Należy przy tym podkreślić, iż skarżąca nie była świadoma konsekwencji zmiany nazwiska dziecka przed Kierownikiem Urzędu Stanu Cywilnego, a Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie wykazało by ponosiła ona winę przez wprowadzenie organów w błąd. Nie można także twierdzić, że A. J. została prawidłowo pouczona o jej obowiązkach w związku z uzyskaniem świadczeń rodzinnych.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Poznaniu wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje wcześniejsze stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Skarga okazała się zasadna.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrole działalności organów administracji publicznej. Jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem – art. 1 § 2 powyższej ustawy. Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do ustalonego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów.

W świetle z kolei z art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270), Sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, przy czym – jak wynika z treści art. 145 § 1 – Sąd uwzględnia skargę na decyzję lub postanowienie i orzeka o ich uchyleniu w sytuacji, gdy stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Podstawę rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 29 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228 poz. 2255). Wedle art. 11a ust. 1 powołanej ustawy dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka przysługuje samotnie wychowującym dziecko matce lub ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka, pod warunkiem jednak, że nie zasądzono świadczenia alimentacyjnego na rzecz dziecka od drugiego z rodziców, ponieważ (1) drugi z rodziców dziecka nie żyje, (2) ojciec dziecka jest nieznany, (3) powództwo o ustalenie świadczenia alimentacyjnego od drugiego z rodziców zostało oddalone. Z kolei w art. 3 pkt 17a cytowanej ustawy ustawodawca wyjaśnia, iż osobą samotnie wychowującą dziecko jest w świetle powoływanej ustawy: panna, kawaler, wdowa, wdowiec, osoba pozostająca w separacji, orzeczonej prawomocnie przez Sąd, osoba rozwiedziona, chyba że wychowuje wspólnie przynajmniej jedno dziecko z jego rodzicem.

Zgodnie z kolei z art. 30 ust. 1 tejże ustawy, osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest zobowiązana do ich zwrotu. Ustawodawca wyjaśnia przy tym w art. 30 ust. 2 ustawy, kiedy świadczenie rodzinne należy uznać za nienależnie pobrane. W toku postępowania organy administracji publicznej powołały się na dwa pierwsze przypadki opisane w wymienionym przepisie. Zgodnie z nimi, przez świadczenie nienależnie pobrane rozumie się (1) świadczenie rodzinne wypłacone pomimo istnienia okoliczności powodujących ustanie bądź zawieszenie prawa do tych świadczeń albo wstrzymanie ich wypłaty w całości lub w części, jeśli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania, oraz (2) świadczenia przyznane lub wypłacone w oparciu o fałszywe zeznania bądź dokumenty albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia organu w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia.

Nie ulega wątpliwości, że skarżąca jest osobą samotnie wychowującą dziecko w myśl art. 3 pkt 17a cytowanej ustawy o świadczeniach rodzinnych. Okoliczność ta nie była kwestionowana przez organy administracji publicznej, ani tym bardziej przez A. J. Wątpliwości wzbudziła natomiast kwestia tego, czy zaistniały okoliczności z art. 30 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Organy administracji publicznej przyjęły, iż uznanie córki skarżącej, tj. Z. J., przez M. B. S. w dniu [...] stycznia 2007 roku, a więc jeszcze przed złożeniem wniosku o przyznanie pomocy w postaci dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka, oraz poinformowanie o tym fakcie dopiero w dniu [...] lutego 2009 roku wskazuje na świadome wprowadzenie organu w błąd przez A. J. Tym samym zaktualizować miała się podstawa z art. 30 ust. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Prezydent Miasta P. uznał nadto, iż działanie skarżącej wyczerpywało także opis art. 30 ust. 2 pkt 1 tejże ustawy.

Należy zatem wskazać, iż art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach dotyczy tych przypadków, gdy przeszkoda do wypłacenia świadczenia powstała po wydaniu decyzji przyznającej to świadczenia. Organy administracji publicznej ustaliły jednak, że do uznania dziecka skarżącej przez M. B. S. doszło jeszcze przed wydaniem decyzji Prezydenta Miasta P. z dnia [...] lipca 2008 roku, znak [...] (k. 25 akt administracyjnych). Podstawa z art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy ma zresztą charakter następczy, co znaczy, że zaktualizuje się ona wyłącznie wtedy, gdy osoba pobierająca świadczenie rodzinne została właściwie pouczona przez organy administracji publicznej o okolicznościach powodujących ustanie, zawieszenia bądź też wstrzymanie tej formy pomocy.

Druga natomiast podstawa, na którą powoływały się organy obu instancji, opisana została w art. 30 ust. 2 pkt 2 powołanej wyżej ustawy o świadczeniach rodzinnych. Przepis ten zawiera faktycznie dwie oddzielne przesłanki uznania danego świadczenia za nienależnie pobrane, tj. (1) posłużenie fałszywymi zeznaniami bądź dokumentami albo (2) świadome wprowadzenie w błąd przez osobę pobierającą świadczenie. Niewątpliwie, pierwsza z tych sytuacji nie zaistniała w niniejszej sprawie, ponieważ do zaktualizowania się tej podstawy niezbędne byłoby najpierw prawomocne orzeczenie Sądu stwierdzające popełnienie omówionych wyżej przestępstw. Ponadto z akt nie wynika, aby skarżąca posługiwała się sfałszowanym dokumentem, czy też by złożyła fałszywe zeznania. Aby natomiast powołać się na drugą przesłankę nie wystarczy jedynie wskazanie, że organ administracji publicznej pozostawał w błędzie, lecz nadto trzeba wykazać, że błąd ten został świadomie wywołany działaniem wnioskodawcy. Oznacza to, że osoba pobierająca świadczenie musi mieć pełną wiedzę i rozeznanie co do konsekwencji prawnych składanych przez siebie oświadczeń. Powinna ona też działać z określonym zamiarem w postaci chęci uzyskania bezprawnie świadczenia rodzinnego.

Ponadto pojęcie "osoba, która pobrała nienależnie świadczenie" i "nienależnie pobrane świadczenia" nie powinny być utożsamiane z innym pojęciem "nienależnego świadczenia". To ostatnie składa się bowiem wyłącznie z elementu obiektywnego w postaci pobrania świadczenia, które w świetle ustawy nie przysługiwało konkretnej osobie. Natomiast wyrażenie, jakim ustawodawca posługuje się w treści art. 30 ust. 1 i 2 powołanej ustawy zakłada ponadto istnienie elementu subiektywnego w postaci szczególnego zamiaru bądź intencji uzyskania świadczenia bezprawnie, np. poprzez złożenie wniosku w złej wierze. Oznacza to, że w rozpatrywanej sprawie konieczne było ustalenie przez organy administracji publicznej istnienia obu powyżej przedstawionych elementów. Takie stanowisko podziela również orzecznictwo (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 października 2010 roku, sygn. akt I OSK 981/10, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia. nsa.gov.pl).

Tymczasem materiał dowodowy zgromadzony w aktach niniejszej sprawy nie pozwala w ocenie Sądu na jednoznaczne przyjęcie, że A. J. rzeczywiście świadomie wprowadziła organ w błąd. W aktach sprawy nie znajduje bowiem żaden dokument, w którym skarżąca zapewniałaby o tym, iż ojciec jej dziecka jest nieznany. Prezydent Miasta P., wydając decyzję z dnia [...] lipca 2008 roku, dysponował jedynie dwoma oświadczeniami A. J. – pierwsze z nich dotyczy wysokości uzyskanego dochodu niepodlegającej opodatkowaniu (k. 14 akt administracyjnych), w drugim natomiast oświadczeniu z dnia [...] lipca 2008 roku, złożonym w trybie art. 75 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego, skarżąca stwierdziła wyłącznie, iż nie pracowała w 2007 roku i nie uzyskiwała żadnego dochodu (k. 15 akt administracyjnych). Skarżąca podtrzymała zatem swoje poprzednie podobne oświadczenie z dnia [...] września 2007 roku (k. 5 akt administracyjnych).

W aktach znajduje się kserokopia odpisu zupełnego aktu urodzenia córki skarżącej z daty [...].09.2006 r., nie wiadomo jednak czy przedstawiła go skarżąca i to do tego konkretnego postępowania, czy też odpis ten złożony został w związku z innym postępowaniem, a do przedmiotowej sprawy został jedynie dołączony przez organ. W tym zakresie nie ma w aktach żadnych informacji, zaś z wniosku skarżącej o zasiłek rodzinny nie wynika, aby dołączone były do niego jakieś dokumenty (k. 16 akt administracyjnych ).

Jeżeli zatem nie ma żadnego dowodu, że skarżąca zapewniała organ w toku postępowania, iż ojciec jej dziecka jest nieznany, to również nie można przyjąć, że w tym wypadku wprowadziła ona Prezydenta Miasta P. w błąd. Badanie bowiem zasadności złożonego wniosku o przyznanie danego świadczenia rodzinnego należy już do kompetencji organów administracji publicznej i to na nich spoczywa obowiązek ustalenia, czy spełniły się ustawowe przesłanki do udzielenia tej formy wsparcia. W kontekście rozpatrywanej sprawy oznacza to, że chcąc powołać się ewentualnie na art. 30 ust. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych organy muszą uzupełnić materiał dowodowy, w szczególności o przesłuchanie skarżącej, jak też pracownika odbierającego od niej oświadczenia z dnia [...] lipca 2008, na okoliczność, czy A. J. zapewniała w trakcie rozmowy ustnie, że ojciec jej córki jest nieznany. Dopiero bowiem wskazanie, że to właśnie skarżąca spowodowała przyjęcie tego założenia, pozwala stwierdzić, iż mogła ona wprowadzić organ w błąd.

Ponadto oprócz poczynienia ustaleń czy wymieniona wyżej informacja pochodziła od skarżącej, trzeba jeszcze wykazać, że skarżąca była w pełni świadoma konsekwencji prawnych składanego przez siebie oświadczenia, a ponadto miała zamiar uzyskać bezprawnie świadczenie rodzinne. W tej kwestii organy obu instancji argumentowały, iż A. J. został prawidłowo pouczona o przesłankach otrzymania dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka, a także treści art. 25 ustawy o świadczeniach rodzinnych, co potwierdziła własnoręcznym podpisem. Treść oświadczeń, pod jakimi podpisała się skarżąca, jest jednak w ocenie Sądu niewystarczająca do przyjęcia, że wniosek o przyznanie omawianego dodatku został bezspornie złożony w złej wierze. Z formularza wniosku o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego wynika bowiem jedynie, iż oświadczyła ona, że (1) zapoznała się z warunkami przyznania tych świadczeń, (2) jest panną, (3) nie wychowuje dziecka z drugim rodzicem, (4) powództwo o ustalenie alimentów zostało oddalone, a (5) dane te są prawdziwe. Ponownie jednak nie ma wskazania, iż ojciec dziecka jest nieznany.

Trzeba przede wszystkim zauważyć, iż sam fakt złożenia podpisu pod przygotowanym już drukiem oświadczenia nie oznacza jednocześnie zapoznania się i zrozumienia treści pouczenia. Materiał zgromadzony w aktach sprawy jest niewystarczający aby uznać, iż skarżąca była w pełni świadoma konsekwencji prawnych swoich działań czy działań innych osób, które oddziaływały na jej sferę prawną – w związku z uznaniem ojcostwa przez M. B. S. W aktach nie znajduje się żaden dokument, choćby w postaci przesłuchania właściwego pracownika, z którego wynikałoby, że skarżąca została pouczona o wadze tej okoliczności. Nie wiadomo również jaką formę przybrało "zapoznanie się z warunkami uprawniającymi do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka" – czy "warunki" te mają postać pisemną, czy też przybierają formę ustnych wyjaśnień pracownika organu i jaka była konkretnie ich treść udostępniona skarżącej do zapoznania się. Brak ten nie pozwala z kolei uznać, że A. J. miała świadomość, iż uznanie ojcostwa wyklucza ją z grona osób mogących ubiegać się o przedmiotowy dodatek.

Ponadto, wbrew stanowisku organów administracji publicznej, o treści art. 25 ustawy o świadczeniach rodzinnych skarżąca została powiadomiona dopiero decyzją z dnia [...] lipca 2008 roku. Nie ma natomiast dokumentu w aktach sprawy, z którego wynika, iż informacje o obowiązkach wynikających z treści tego przepisu przekazano A. J. przed wydaniem decyzji przyznającej jej omawiany dodatek. Trzeba podkreślić, że nawet gdyby uznać za wystarczające w tej mierze pouczenie z decyzji z dnia [...] lipca 2008 roku, to i tak skarżąca nie mogła się już do niego zastosować. W tym wypadku działania organów mogły zatem naruszać również art. 9 wymienionego wyżej Kodeksu postępowania administracyjnego, w świetle którego organy powinny należycie informować strony o okoliczność faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na praw i obowiązków będących przedmiotem prowadzonego postępowania.

Biorąc pod uwagę powyższe rozważania, nie można zatem przyjąć w ocenie Sądu, iż zebrany materiał dowodowy wystarcza do wykazania, że skarżąca z pełnym rozeznaniem i wiedzą co do konsekwencji prawnych swoich oświadczeń wprowadziła organ w błąd w celu uzyskania bezprawnie świadczenia rodzinnego w formie dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka. Tymczasem zgodnie z art. 7 powołanego Kodeks postępowania administracyjnego organy administracji publicznej obowiązane są do stania na straży praworządności, podejmując kroki niezbędne do wyjaśnienia stanu faktycznego. Uszczegółowieniem tej zasady jest z kolei art. 77 § 1 powołanej ustawy, w świetle którego materiał dowodowy należy w sposób wyczerpujący oraz rozpatrzyć go jako całość. Jak wynika nadto z art. 80 cytowanej ustawy, dopiero na podstawie całokształtu zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego możliwe jest uznanie, czy dana okoliczność została w istocie udowodniona. Uchybienie tym obowiązkom stanowi zatem wadę postępowania, która może mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Natomiast zaskarżone w rozpatrywanej sprawie decyzje zdają się akceptować wniosek, iż już samo pozostawanie organu w błędzie stanowi dostateczną podstawę do uznania świadczenia, wypłaconego pod wpływem błędu, za nienależnie pobrane, nawet wtedy, gdy osoba je otrzymująca nie ponosi w tym zakresie żadnej winy. Taka interpretacja oznacza jednak przerzucenie ujemnych dla organu konsekwencji w zakresie poprawności wydawania środków publicznych, bezpośrednio na obywatela. Narusza ona również zasadę pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa z art. 8 Kodeks postępowania administracyjnego, oraz zasadę przekonywania poprzez wskazanie motywów rozstrzygnięcia, aby jego realizacja nie wymagała zastosowania środków przymusu, o czym mowa w art. 11 powołanej ustawy. Trzeba w tym miejscu podkreślić, że ustawodawca ukształtował procedurę administracyjną w sposób, który ma właśnie zapewnić niewprowadzanie organów w błąd przez właściwe uformowanie postępowania dowodowego wraz z zasadą prawdy obiektywnej z art. 7 tejże ustawy. Obarczenie więc strony negatywnymi następstwami błędu będzie uzasadnione tylko wtedy, gdy błąd ten powstał mimo dołożenia należytej staranności przy gromadzeniu materiału dowodowego przez organy, a nadto powstanie jest tego błędu zawinione przez stronę. Tymczasem materiał dowodowy zebrany w aktach niniejszej sprawy i wydane na jego podstawie decyzje, podlegające niniejszej kontroli, nie spełniają tego wymogu.

W tym stanie rzeczy na mocy o art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270) należało uchylić zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą ze względu na naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynika sprawy, tj. art. 7-9, art. 11, art. 77 § 1, art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego. Rozpoznając sprawę ponownie należy uwzględnić uwagi Sądy, a w szczególności uzupełnić materiał dowodowy o wykazanie, czy rzeczywiście skarżąca działając z pełną wiedzą co do skutków swych działań wprowadziła organy w błąd w celu uzyskania bezprawnie dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka.

Sąd orzekł o kosztach na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 powołanego Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163 poz. 1349).

Sąd orzekł o wykonalności zaskarżonej decyzji na podstawie art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.