Wyrok NSA, sygn. akt II FSK 4021/14
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2016-11-30 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6113 Podatek dochodowy od osób prawnych
6560
Hasła tematyczne: Interpretacje podatkowe
Podatek dochodowy od osób prawnych
Skarżony organ: Minister Finansów
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 15 ust.1, art.7 ust.2, art.12 ust.1
journal: Dz.U. 2011 nr 74 poz 397
law: Ustawa z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Bogusław Dauter, Sędzia NSA Sławomir Presnarowicz, Sędzia WSA del. Alina Rzepecka (sprawozdawca), Protokolant Magdalena Sadzyńska, po rozpoznaniu w dniu 30 listopada 2016 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej B. [...] sp. z o.o. z siedzibą w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 czerwca 2014 r. sygn. akt III SA/Wa 218/14 w sprawie ze skargi B. [...] sp. z o.o. z siedzibą w W. na interpretację indywidualną Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie działającego z upoważnienia Ministra Finansów z dnia 7 października 2013 r. nr IPPB5/423-539/13-2/JC w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od B. [...] sp. z o.o. z siedzibą w W. na rzecz Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie działającego z upoważnienia Ministra Finansów kwotę 180 (słownie: sto osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 13 czerwca 2014 r. sygn. akt III SA/Wa 218/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (zw. dalej: WSA, Sądem I instancji) oddalił skargę B[...] sp. z o.o. z siedzibą w W. (zw. dalej: Spółką, skarżącą, stroną) na interpretację indywidualną Ministra Finansów (zw. dalej: organem, Ministrem Finansów) z 7 października 2013 r. nr IPPB5/423-539/13-2/JC w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych.

Z uzasadnienia wyroku Sądu I instancji wynika, że ww. Spółka zwróciła się do Ministra Finansów z wnioskiem o wydanie interpretacji indywidualnej w zakresie podatku dochodowego od osób prawnych. Z opisu stanu faktycznego wynika, że skarżąca posiada siedzibę w Polsce i prowadzi działalność gospodarczą polegającą na wytwarzaniu oraz dystrybucji sprzętu gospodarstwa domowego. Portfolio produktów skarżącej obejmuje pełen zakres nowoczesnych urządzeń gospodarstwa domowego od piekarników, kuchenek i okapów, po zmywarki, pralki i suszarki, a także chłodziarki, zamrażarki, aż po drobny sprzęt taki jak: odkurzacze, ekspresy do kawy, czajniki elektryczne, żelazka i suszarki do włosów. W ramach umowy o nazwie "Service Agreement of Corporate Cash Management" (dalej jako "Umowa") - której stronami są BS[...] GmbH z siedzibą w Niemczech (zw. dalej:

"BS[...]") oraz Spółka - skarżąca przystąpiła do systemu kompleksowego zarządzania płynnością finansową w ramach grupy kapitałowej, do której należy tzw. cash pooling (zw. dalej: "Systemem"). Podmiotem organizującym i oferującym System jest BS[...]. System opiera się na następującej strukturze: Spółka posiada rachunek bankowy, który powiązany jest z rachunkiem innego podmiotu z grupy kapitałowej, do której ona należy - BS[...]; w Systemie, na podobnych zasadach jak Spółka, uczestniczą również inne podmioty z jej grupy kapitałowej; przy czym rachunek posiadany przez BS[...] pełni

w Systemie funkcję rachunku głównego. Rolą BS[...] w Systemie jest: przyjmowanie wpłat nadwyżek finansowych występujących u uczestników Systemu, w tym u Spółki; uzupełnianie niedoborów środków finansowych występujących u uczestników Systemu, w tym u Spółki; kalkulowanie odsetek należnych BS[...] od uczestników Systemu,

w sytuacji, gdy na koniec danego dnia rachunek uczestniczący, w tym Spółki, wykazywał saldo ujemne; kalkulowanie odsetek należnych uczestnikom Systemu od BS[...], w sytuacji, gdy na koniec danego dnia rachunek uczestniczący,

w tym Spółki, wykazywał saldo dodatnie; wykonywanie czynności administracyjnych związanych z funkcjonowaniem Systemu, takich jak np. bieżące kontakty z bankiem obsługującym System oraz z podmiotami z grupy kapitałowej, do której należy BS[...],

w tym ze Spółką. Podkreśliła, że BS[...] jest podmiotem, który występuje w Systemie, jako agent cash poolingu, w powszechnym rozumieniu tego pojęcia występującym

w piśmiennictwie organów podatkowych.

Spółka wyjaśniła, że System stanowi przykład cash poolingu rzeczywistego. W jego ramach codziennie dokonywane są przelewy środków pieniężnych pomiędzy jej rachunkiem a rachunkiem głównym w taki sposób, aby na koniec danego dnia jej rachunek wykazywał saldo zerowe (tzw. zero-balancing cash pooling).Jeśli na koniec danego dnia rachunek Spółki wykazuje saldo dodatnie, saldo to zostaje przelane na rachunek główny. Natomiast w przypadku, gdy na koniec danego dnia rachunek Spółki wykazuje saldo ujemne, BS[...] przelewa z rachunku głównego na jej rachunek i kwotę sprowadzającą to saldo do zera. Odsetki, w zależności od tego czy są otrzymane, czy zapłacone, odpowiednio pomniejszają lub powiększają zobowiązanie na rachunku głównym. W żadnym z przypadków Spółka nie płaci jakichkolwiek odsetek na rzecz banku, który zapewnia obsługę Systemu. Rolą banku w Systemie jest zapewnienie obsługi rachunków bankowych biorących udział w Systemie. Obsługa polega

w szczególności na tym, że bank bilansuje rachunki uczestniczące (w tym rachunek należący do Spółki) na koniec każdego dnia roboczego banku oraz przelewa

z rachunku głównego na rachunek uczestniczący te środki, które są niezbędne do pokrycia jakichkolwiek sald ujemnych pojawiających się na rachunku uczestniczącym na koniec każdego dnia roboczego banku; lub zapisuje na dobro rachunku głównego te środki, które zostały przelane na rachunek główny jako salda dodatnie z rachunku uczestniczącego. Strona wyjaśniła, że rachunek główny BS[...] jest jedynie rachunkiem przejściowym, służącym wyłącznie do konsolidacji sald rachunków indywidualnych poszczególnych uczestników Systemu, w tym Spółki. BS[...] nie jest właścicielem środków pieniężnych przekazywanych na rachunek główny - jest jedynie uprawniony do dysponowania tymi środkami w sposób określony w Umowie. Przekazanie z rachunku głównego, należącego do BS[...], środków pieniężnych na rachunki uczestników Systemu, w tym Spółki, które na koniec dnia roboczego wykazują salda ujemne, odbywa się w sposób automatyczny, bez podjęcia dodatkowego zobowiązania przez BS[...]. Wykazując na koniec dnia saldo ujemne na rachunku uczestniczącym

w Systemie, Spółka zobowiązana jest do zapłaty odsetek na rzecz BS[...]. Natomiast wykazując na koniec dnia saldo dodatnie na rachunku uczestniczącym w Systemie, Spółka otrzymuje odsetki od BS[...]. Odsetki - zarówno te należne Spółce jak i płatne przez Spółkę - są kapitalizowane przez BS[...] na koniec miesięcznych okresów rozliczeniowych. Kapitalizacja odbywa się poprzez obciążenie lub uznanie na rachunku głównym tj. odsetki, w zależności od tego czy otrzymane czy zapłacone, odpowiednio pomniejszają lub powiększają zobowiązanie lub należność spółki na rachunku głównym. Naliczanie tych odsetek odbywa się w następujący sposób: • w przypadku, gdy na koniec danego dnia rachunek uczestniczący Spółki wykazuje saldo dodatnie, odsetki należne Spółce od BS[...] kalkulowane są na podstawie wartości indeksu EONIA dla transakcji w EUR oraz WIBOR TN dla transakcji w PLN, pomniejszonych

o 0,25 punktu procentowego; • w przypadku, gdy na koniec danego dnia rachunek uczestniczący Spółki wykazuje saldo ujemne, odsetki należne BS[...] od Spółki kalkulowane są na podstawie wartości indeksu EONIA (dla transakcji w EUR) oraz WIBOR TN (dla transakcji w PLN), powiększonych o 0,93 punktu procentowego.

Strona podkreśliła, że w przypadku, gdy posiada bieżące nadwyżki środków pieniężnych, uczestnictwo w Systemie pozwala na uzyskanie korzystniejszego niż na rynku finansowym oprocentowania lokowanych środków. Natomiast w sytuacji, gdy posiada czasowe niedobory środków pieniężnych, uczestnictwo w Systemie umożliwia natychmiastowy dostęp do niezbędnych środków oraz zapłatę niższych odsetek niż

w przypadku korzystania z finansowania zewnętrznego.

Spółka wyjaśniła, że wykorzystuje środki pochodzące z Systemu na finansowanie całej bieżącej działalności. Do Systemu wpływają środki z tytułu należności od klientów,

które Spółka wykorzystuje do finansowania bieżących zobowiązań. Wśród tych zobowiązań mogą się mieścić zobowiązania wobec kontrahentów, jak również wobec udziałowców - w tym w szczególności z tytułu należnej im dywidendy. Odsetki płacone

w ramach Systemu na rzecz BS[...] są w całości zaliczane przez Spółkę do kosztów podatkowych.

Na tle przedstawionego opisu, Spółka zapytała: czy odsetki wypłacane przez nią na rzecz BS[...] w związku z uczestnictwem w Systemie mogą być w całości zaliczone do kosztów uzyskania przychodów Spółki? W szczególności, czy fakt, że środki pobrane z Systemu na finansowanie jej zobowiązań zostaną przeznaczone również na wypłatę dywidendy, nie wpłynie na możliwość rozpoznania kosztu tych odsetek dla celów podatku dochodowego od osób prawnych?

Przedstawiając własne stanowisko stwierdziła, że odsetki wypłacane przez nią na rzecz BS[...] w związku z uczestnictwem w Systemie mogą być w całości zaliczone do jej kosztów uzyskania przychodów. W szczególności, fakt, że środki pobrane

z Systemu na finansowanie jej zobowiązań zostaną przeznaczone również na wypłatę dywidendy, nie wpłynie na możliwość rozpoznania kosztu tych odsetek dla celów podatku dochodowego od osób prawnych. W jej ocenie ww. odsetki są kosztem ponoszonym w celu osiągnięcia przychodów lub zachowania albo zabezpieczenia źródła przychodów. Środki pozyskiwane z Sytemu pozwalają jej bowiem na finansowanie bieżącej działalności, polegającej na wytwarzaniu oraz dystrybucji sprzętu gospodarstwa domowego, która jest jej głównym źródłem przychodów. Zaznaczyła,

że nie może wykluczyć sytuacji, w której środki pochodzące z Systemu, poza finansowaniem bieżących zobowiązań handlowych w sposób automatyczny znajdą się w grupie środków przeznaczonych na wypłatę dywidendy dla jej udziałowców. Niemniej jednak, w jej opinii nie powinno mieć to wpływu na możliwość rozpoznania dla celów podatku dochodowego od osób prawnych odsetek, jakimi Spółka obciążana jest

w związku z uczestnictwem w Systemie jako kosztów uzyskania przychodu. Podkreśliła, że ze względu na ilość i częstotliwość omawianych transakcji, jak i samą naturę Systemu trudno byłoby uznać odsetki płacone w związku z udziałem w Systemie za odsetki wynikające z kredytu czy pożyczki zaciągniętych na sfinansowanie konkretnych zobowiązań handlowych, czy też na wypłatę dywidendy. Podkreśliła, że uczestnicy Systemu są zobowiązani do automatycznego i krótkoterminowego konsolidowania swoich środków pieniężnych ze środkami innych uczestników. Tym samym, nie jest możliwe konkretne określenie drugiej strony operacji oraz jej przedmiotu. Zwróciła uwagę, że nie jest zobowiązana do przeniesienia z góry ustalonej ilości pieniędzy na rzecz określonego podmiotu lecz udostępnia lub pobiera środki w zależności od swojej ogólnej sytuacji finansowej. Rola jaką będzie pełnić, jak również wartości jakie otrzyma lub wpłaci do Systemu nie są z góry znane na podstawie Umowy. Tak więc żadna ze stron-uczestników systemu nie zobowiązuje się do przeniesienia na własność drugiej strony określonej ilości pieniędzy, a także żadna ze stron nie zobowiązuje się do ich zwrotu. Co więcej, odsetki naliczane Spółce w ramach Systemu uzależnione są od salda, jakie jej konto ma na koniec dnia. Wysokość tego salda jak i charakter (kredytowy czy debetowy) ulegają ciągłym zmianom. Sama natura Systemu nie pozwala więc na wydzielenie poszczególnych zobowiązań i alokowanie do nich odpowiedniej części odsetek.

W konsekwencji, zdaniem strony, niezasadne byłoby też sztuczne wyłączanie czy alokowanie części odsetek jako związanych z finansowaniem wypłaty dywidendy, a co za tym idzie, pozbawienie jej prawa do zaliczenia całości odsetek od środków pochodzących z Systemu do kosztów podatkowych.

Skarżąca powołała się na uchwałę siedmiu sędziów NSA z 12 grudnia 2011 r. o sygn. II FPS 2/11, w której stwierdzono, że odsetki oraz inne wydatki związane z kredytem zaciągniętym przez spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością na wypłatę dywidendy należnej jej udziałowcom, zgodnie z art. 15 ust. 1 ustawy z dnia 15 lutego 2012 r. –

o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz. U. z 2011 r. Nr 74, poz. 397 ze zm.) – dalej "u.p.d.o.p.", nie są kosztem uzyskania przychodów tej spółki.

Strona stwierdziła jednak, że zerowanie sald w ramach Systemu odbywa się w sposób automatyczny. Spółka w żadnym wypadku nie pozyskuje finansowania w celu na wypłaty dywidendy. Tym bardziej, nie może być tu mowy o zaciągnięciu pożyczki lub kredytu. Środki pochodzące z Systemu, jako znajdujące się na rachunku bankowym Spółki razem z jej środkami własnymi, mogą w sposób automatyczny znaleźć się w grupie środków przeznaczonych na wypłatę dywidendy. Nie można jednak jej zdaniem uznać, aby była to sytuacja podobna do stanu faktycznego stanowiącego przedmiot ww. uchwały. Skarżąca wskazała, że nie jest w stanie przewidzieć, czy w danym okresie rozliczeniowym wykaże saldo ujemne, które będzie wiązało się z zapłatą odsetek, czy saldo dodatnie. Dodatkowo, kumulowanie środków na rachunku bankowym w celu późniejszej wypłaty dywidendy, naraża ją na wyższe koszty zewnętrznego finansowania, potrzebnego na działalność bieżącą. Tym samym, do odsetek płaconych przez nią na rzecz BS[...] z tytułu uczestnictwa w Systemie nie znajdą zastosowania argumenty wymienione w uchwale NSA z 12 grudnia 2011 r.

Ostatecznie strona stwierdziła, że odsetki związane z pozyskanym przez nią finansowaniem w ramach Systemu należy w całości traktować jako wydatki

związane z prowadzoną przez Spółkę działalnością gospodarczą w rozumieniu art. 15 ust. 1 u.p.d.o.p. Finansowanie pozyskane przez nią w ramach Systemu nie tylko zapobiega utracie płynności finansowej, ale też stanowi rezultat całego szeregu gospodarczo racjonalnych działań, mających na celu zabezpieczenie i rozwój źródła przychodów, jakim jest działalność gospodarcza prowadzona przez Spółkę.

W interpretacji indywidualnej z 7 października 2013 r. Minister Finansów uznał stanowisko skarżącej w części odnoszącej się do odsetek związanych z finansowaniem wypłaty dywidendy za nieprawidłowe, natomiast w części dotyczącej pozostałych odsetek za prawidłowe.

Zdaniem organu, wydatki poniesione na realizację wypłaty dywidendy nie przyczyniają się do zwiększenia przychodów, ani też nie są to wydatki poniesione w celu zachowania

lub zabezpieczenia źródła przychodów. Wydatki dotyczące realizacji dywidendy jako związane z kategorią kosztów niebędących kosztami uzyskania przychodów - nie mogą być uznane za koszty uzyskania przychodów na podstawie art. 15 ust. 1 u.p.d.o.p. Dlatego też stanowisko Spółki, zgodnie z którym odsetki wypłacone przez spółkę rzecz BS[...] w związku z uczestnictwem w systemie mogą być w całości zaliczone do kosztów uzyskania przychodów, Minister uznał za nieprawidłowe. Natomiast pozostałe odsetki wypłacane przez spółkę w związku z uczestnictwem w Systemie uznano za koszt ponoszony w celu osiągania przychodów lub zachowania albo zabezpieczenia źródła przychodów, który spółka będzie miała prawo zaliczyć do kosztów uzyskania przychodów.

W skardze do WSA skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej interpretacji, zarzucając naruszenie: 1) art. 15 ust. 1 u.p.d.o.p. poprzez błędne przyjęcie, że odsetki wypłacane przez nią na rzecz pool lidera w związku z uczestnictwem w systemie cash poolingu, w zakresie w jakim są związane z finansowaniem wypłaty dywidendy, nie mogą być uznane za koszty uzyskania przychodów; 2) art. 14 c § 1 i § 2 Ordynacji podatkowej poprzez brak przedstawienia dostatecznego uzasadnienia prawnego zaskarżonej interpretacji w zakresie konieczności wyodrębnienia środków finansowych związanych z uczestnictwem w systemie cash-poolingu, które są przeznaczone na wypłatę dywidendy.

W odpowiedzi na skargę, Minister Finansów wniósł o oddalenie skargi. Sąd I instancji w/w wyrokiem z 13 czerwca 2014 r. oddalił skargę Spółki.

W uzasadnieniu wyjaśnił, że zobowiązany był wziąć pod uwagę wnioski płynące

z uchwały siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12 grudnia 2011 r.

o sygn. II FPS 2/11. Podkreślił, że choć NSA w tezie powyższej uchwały odniósł się jedynie do kwestii zaliczenia do kosztów podatkowych odsetek od kredytów i pożyczek, to nie oznacza to jednakże, że uchwała nie ukierunkowuje orzecznictwa sądów administracyjnych w odniesieniu do wydatków tego rodzaju ponoszonych przez spółki akcyjne, albo kosztów związanych z innymi formami finansowania wypłaty dywidend. Następnie WSA przytoczył obszerne fragmenty uzasadnienia wskazanej uchwały, uznając za słuszne stanowisko organu interpretującego, że wydatki Spółki związane ze specyficznym sposobem pozyskiwania środków finansowych (jakim jest "cash pooling"), przeznaczonych na wypłatę dywidend nie podlegają zaliczeniu do kosztów uzyskania przychodów. Zdaniem Sądu fakt, że w przypadku opisanym we wniosku, poprzez udział w systemie cash poolingu następuje pozyskiwanie źródeł finansowania wielu obszarów działalności gospodarczej, z których jeden jest związany z wypłatą dywidendy, oraz że sposób dystrybucji środków uzyskanych w wyniku działania Systemu może być zróżnicowany - nie oznacza, że przy kwalifikacji kosztów udziału skarżącej w Systemie art. 15 ust. 1 u.p.d.o.p. nie będzie mieć zastosowania. Skomplikowanie Systemu, wbrew twierdzeniu skarżącej, wcale nie oznacza, że odsetki wypłacane przez spółkę na rzecz BS[...] w związku z uczestnictwem w systemie mogą być w całości zaliczone do kosztów uzyskania przychodów. W ocenie Sądu, nie uzasadnia stanowiska skarżącej okoliczność, że nie są jej znane proporcje, w jakiej pozyskane środki pieniężne będą przeznaczone na wypłatę dywidendy oraz, że brak jest metody pozwalającej na precyzyjne wskazanie części odsetek związanych ze środkami przeznaczonymi na ten cel. Obowiązkiem podatnika, jako odnoszącego ewentualną korzyść z faktu zaliczenia określonych wydatków w poczet kosztów uzyskania przychodów, jest bowiem zapewnienie możliwości wyodrębnienia wydatków na pozyskanie środków finansowych przeznaczonych na cele spełniające przesłanki z art. 15 ust. 1 ww. ustawy od tych, które tych przesłanek nie spełniają. Sąd podzielił stanowisko organu, że specyfika umowy typu cash pooling, nie może decydować o tym, że w razie wyboru przez podatnika tej formy zabezpieczenia finansowania, przepisy prawa podatkowego nie będą mieć zastosowania. Oznaczałoby to bowiem, że sytuacja podatników korzystających z obcych środków w celu sfinansowania wypłat dywidendy, byłaby różna w zależności od wybranego systemu finansowania.

Za niezasadny WSA uznał także zarzut naruszenia art. 14 c § 1 i § 2 Ordynacji podatkowej, albowiem organ w sposób jednoznaczny wskazał, w jaki sposób należy rozumieć konkretne przepisy ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych. Odniósł się także do specyfiki systemu cash poolingu, jak i do kwestii dywidendy na gruncie prawa podatkowego oraz do wszystkich argumentów zaprezentowanych przez skarżącą.

W skardze kasacyjnej wywiedzionej na powyższy wyrok Spółka na podstawie

art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej P.p.s.a.) zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 15 ust. 1 u.p.d.o.p. polegającą na przyjęciu, że odsetki wypłacane przez nią na rzecz pool lidera w związku z uczestnictwem w systemie cash poolingu, w zakresie w jakim są związane

z finansowaniem wypłaty dywidendy, nie mogą być uznane za koszty uzyskania przychodów. Wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i uchylenie interpretacji indywidualnej Ministra Finansów oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowego.

W motywach wskazała, że wydatki w postaci odsetek zapłaconych na rzecz BS[...], które dotyczą środków finansowych przeznaczonych na wypłatę dywidendy stanowią koszty poniesione w celu zabezpieczenia lub zachowania źródeł przychodów, a zatem są wydatkami związanymi z prowadzoną działalnością gospodarczą, które mogą być - wbrew twierdzeniom WSA - zaliczone do kosztów uzyskania przychodów na podstawie art. 15 ust. 1 u.p.d.o.p.

Kasator zwrócił uwagę, że z 1 stycznia 2007 r. na podstawie art. 1 pkt lit. a) ustawy z 16 listopada 2006 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych, dokonano zmiany art. 15 ust. 1 cyt. ustawy. Zgodnie z jego treścią, kosztami uzyskania przychodów są nie tylko koszty poniesione w celu osiągnięcia przychodów, lecz również wydatki poniesione w celu zachowania albo zabezpieczenia źródła przychodów.

Tym samym, prawodawca wprowadził rozwiązanie prawne, umożliwiające podatnikowi potrącenie od przychodu tych wydatków, które nie wykazują wprawdzie bezpośredniego związku z konkretnym przychodem podatkowym, lecz mają generalny (ogólny) związek z prowadzoną działalnością gospodarczą. Kosztami uzyskania przychodów będą zatem wydatki związane z prowadzoną działalnością gospodarczą, jeżeli są one racjonalne

i uzasadnione. Każdy wydatek poniesiony przez podatnika wymaga rozważenia

w aspekcie celowości (racjonalności działań) oraz istnienia związku przyczynowego

z uzyskiwanym przez niego przychodem. Tym samym, za błędne uznał twierdzenie WSA, że sam fakt, że dywidenda stanowi przychód wspólnika (a nie Spółki) uniemożliwia zaliczenie zapłaconych przez nią odsetek w ramach Systemu do kosztów uzyskania przychodów. Jego zdaniem, stanowisko WSA byłoby prawidłowe jedynie sytuacji, gdyby przepis art. 15 ust. 1 u.p.d.o.p. uzależniał zaliczenie wydatku do kosztów uzyskania przychodów od spełnienia warunku poniesienia wydatku wyłącznie w celu osiągnięcia konkretnego przychodu podatkowego (art. 15 ust. 1 ab initio ww. ustawy),

a zatem w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2006 r. Tymczasem, poniesiony przez Spółkę wydatek, jako ogólny koszt prowadzenia działalności gospodarczej stanowi koszt poniesiony w celu zachowania lub zabezpieczenia źródła przychodów. Zdaniem kasatora WSA pomija też uzasadnienie ekonomiczne poniesienia wydatku

w postaci odsetek związanych z wypłatą dywidendy. Wykorzystanie środków uzyskanych z Systemu i przeznaczonych na wypłatę dywidendy jest bowiem warunkiem zachowania przez Spółkę płynności finansowej, a tym samym niezakłóconego prowadzenia działalności gospodarczej, czyli zachowania lub zabezpieczenia źródła przychodów w rozumieniu art. 15 ust. 1 u.p.d.o.p. Wydatek ten spełnia drugą

z przesłanek zaliczenia wydatku do kosztów podatkowych tj. pośrednio przyczynia się do osiągania przez Spółkę przychodów podlegających opodatkowaniu. Zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną odsetki zapłacone w związku z uczestnictwem w cash-poolingu nie są w uchwytny sposób związane z realizacją dywidendy, ale wpisują

się w szeroki kontekst wydatków ogólnych związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą. Wyodrębnienie odsetek związanych z dywidendą miałoby charakter sztuczny. Uzyskane przez skarżącą środki finansowe w ramach Systemu

i przeznaczone na wypłatę dywidendy, zabezpieczają (w rozumieniu art. 15 ust. 1 u.p.d.o.p.) źródło przychodów jakim jest działalność gospodarcza, i w konsekwencji zapewniają płynność finansową, dzięki której możliwe jest generowanie przychodów

z podstawowego segmentu działalności skarżącej jaką jest sprzedaż sprzętu gospodarstwa domowego. Prawidłowość tego stanowiska potwierdza dyrektywa wykładni gospodarczej przepisów prawa podatkowego. Jednocześnie nie zgodził

się z twierdzeniem, że do odsetek płaconych przez Spółkę na rzecz BS[...] z tytułu uczestnictwa w Systemie znajdą zastosowanie wnioski wynikające z uchwały siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12 grudnia 2011 r. (sygn. akt II FPS 2/11) ponieważ dotyczy ona kredytów i pożyczek, nie zaś odsetek wynikających

z uczestnictwa w systemie cash-poolingu. Ponadto nie podzielił podglądu, że intencją Naczelnego Sądu Administracyjnego było stosowanie tez wynikających z uchwały do innych niż kredyt lub pożyczka źródeł finansowania wypłaty dywidendy. Z kolei, istota korzystania z finansowania wynikającego z uczestnictwa w cash-poolingu nie wiąże się z uzyskiwaniem środków pieniężnych z tytułu kredytów/pożyczek.

Autor skargi kasacyjnej zarzucił też, że WSA umknęło, że w wyroku z 15 lipca 2014 r. (sygn. akt III SA/Wa 241/14) wydanym w sprawie Spółki, stwierdzono, że w przypadku systemu cash-poolingu nie dochodzi do zawierania pomiędzy uczestnikami Systemu umowy pożyczki w rozumieniu art. 16 ust. 7b u.p.d.o.p. Tymczasem z uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego wyraźnie wynika, że zakres jej zastosowania jest ograniczony do uzyskiwania przez podatników finansowania zewnętrznego w postaci kredytów bądź pożyczek. Nie dotyczy natomiast sytuacji, gdy podatnik pozyskuje źródło finansowania przy wykorzystaniu środków pieniężnych należących do grupy kapitałowej, które są udostępniane w ramach struktury cash-poolingu.

Kasator podkreślił, że w przypadku kredytu / pożyczki mamy do czynienia

z pozyskiwaniem finansowania zewnętrznego przeznaczonego wyłącznie na zaspokojenie roszczeń wspólników z tytułu wypłaty dywidendy, zaś w przypadku cash-poolingu występuje pozyskiwanie źródeł finansowania w stosunku do wielu obszarów działalności gospodarczej, z których jeden będzie związany z wypłatą dywidendy. Co więcej, w przypadku środków finansowych z tytułu kredytu/pożyczki możliwe jest precyzyjne określenie wysokości odsetek, które nie będą mogły być uznane za koszty uzyskania przychodów. W przypadku zaś środków finansowych uzyskanych w ramach systemu cash-poolingu nie ma żadnej metody pozwalającej na precyzyjne wskazanie, która część odsetek dotyczy tych środków finansowych pozyskanych w ramach Systemu, a która będzie przeznaczona na wypłatę dywidendy. Kasator nie zgodził

się z WSA, że spółka powinna ustalić wysokość odsetek niepodlegających zaliczeniu do kosztów uzyskania przychodów z uwagi na treść art. 9 ust. 1 u.p.d.o.p. Następnie wskazał na wyrok NSA z 3 kwietnia 2012 r. (sygn. akt II FSK 249/12), wydany już po uchwale w sprawie o sygn. akt II FPS 2/11, argumentując, że związek wydatku

z przychodem, w sytuacjach w których nie jest on jednoznaczny, trzeba rozwiązywać według zasad racjonalnego rozumowania, odrębnie w odniesieniu do każdego przypadku.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Jedynym zarzutem podnoszonym w skardze kasacyjnej jest zarzut dotyczący naruszenia prawa materialnego, który zdaniem autora skargi kasacyjnej polega na błędnej wykładni art. 15 ust. 1 u.p.d.o.p. poprzez przyjęcie, że odsetki wypłacane przez Spółkę na rzecz pool lidera w związku z uczestnictwem w systemie cash poolingu,

w zakresie w jakim są związane z finansowaniem wypłaty dywidendy, nie mogą być uznane za koszty uzyskania przychodów.

Zarzut ten jest bezzasadny, zaś stanowisko Sądu I instancji prawidłowe. Na wstępie należy podkreślić, że orzeczenie WSA na które powołał się

w skardze kasacyjnej jej autor [tj. z 15 lipca 2014 r. sygn. akt III SA/Wa 241/14],

a dotyczące skarżącej Spółki zostało 30 listopada 2016 r. uchylone przez Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem sygn. akt II FSK 3074/14. Naczelny Sąd Administracyjny uwzględniając skargę kasacyjną Ministra Finansów nie podzielił wyrażonego w tym orzeczeniu przekonania, że w przypadku systemu cash-poolingu nie dochodzi do zawierania pomiędzy uczestnikami Systemu umowy pożyczki w rozumieniu art. 16

ust. 7b u.p.d.o.p.

Okoliczność ta ma kluczowe dla niniejszej sprawy znaczenie. W konsekwencji, przesądza bowiem o słuszności kwestionowanego przez autora skargi kasacyjnej stanowiska Sądu I instancji, że dla rozstrzygnięcia spornej kwestii (tj. możliwości zaliczenia do kosztów podatkowych wydatków związanych z przedstawioną przez stronę formą finansowania m. in. wypłaty dywidendy) należało wziąć pod uwagę wnioski płynące z uchwały siedmiu sędziów NSA z 12 grudnia 2011 r. sygn. akt II FPS 2/11.

Z racji podniesionych w skardze kasacyjnej argumentów należy przypomnieć, że stosownie do treści art. 15 ust. 1 u.p.d.o.p., kosztami uzyskania przychodów są

koszty poniesione w celu osiągnięcia przychodów, z wyjątkiem kosztów wymienionych

w art. 16 ust.1. Oznacza to, że warunkiem uznania danego wydatku za koszt uzyskania przychodów jest łączne spełnienie następujących warunków: 1) faktycznego poniesienia wydatku przez podatnika, 2) istnienia związku wydatku prowadzoną przez podatnika działalnością, 3) poniesienia wydatku w celu uzyskania przychodu, jego zwiększenia

lub zachowania źródła przychodu. Zatem, nie każdy wydatek, nawet związany

z działalnością gospodarczą jest kosztem podatkowym, zmniejszającym podstawę opodatkowania, ale tylko taki, który realizuje cel wskazany w art. 15 ust. 1 u.p.d.o.p.. Cel ten musi być widoczny, a ponoszone koszty winny go realizować, bądź co najmniej zakładać realnie możliwość jego osiągnięcia.

Z kolei pojęcia przychodu w znaczeniu, jakie przyznaje mu ten przepis, nie można rozumieć w inny sposób, niż ten wynikający z treści przepisów art. 7 ust. 2 i art. 12 ust. 1 u.p.d.o.p. Bez wątpienia do podatkowej kategorii dochodu rozumianego jako nadwyżka sumy przychodu nad kosztami ich uzyskania, a tym bardziej przychodu, nie można zaliczyć zobowiązania podatnika (spółki kapitałowej) do wypłaty na rzecz jej wspólników (akcjonariuszy) należnego im udziału w zysku (dywidendy). Omawiany przepis w tym zakresie jest jasny i w sposób precyzyjny formułuje przesłanki powiązania kosztów z przychodami lub źródłem przychodów.

Należy też stwierdzić, że co do zasady, rzeczą oczywistą jest, że prowadzona działalność gospodarcza wymaga posiłkowania się przez podatnika kredytami czy pożyczkami. Konieczność skorzystania z tych form pozyskiwania kapitału w każdym przypadku służy zachowaniu płynności finansowej przedsiębiorcy. Ten sposób finansowania (dofinansowania) działalności wiąże się zwykle z poniesieniem dodatkowych kosztów w postaci odsetek i uzasadniony jest brakiem środków na pokrycie konkretnych wydatków. Oceniając możliwość zaliczenia wydatku w postaci odsetek od kredytów czy pożyczek do kosztów uzyskania przychodów, należy jednak ustalić, na jaki cel zaciągnięty został kredyt czy pożyczka. Tylko bowiem w odniesieniu do kredytu (pożyczki) związanego z uzyskaniem przychodów można rozważać możliwość zaliczenia ich do kosztów uzyskania przychodów (wyrok NSA z dnia 22 września 2009 r., sygn.akt II FSK 551/09).

Podkreślenia wymaga również, że roszczenie o wypłatę dywidendy stanowi element cywilnoprawny stosunku zobowiązaniowego jaki powstaje pomiędzy spółką z o.o.

a podmiotami, które uzyskały status jej wspólnika. Uprawnienie do udziału

w osiągniętym zysku stanowi konsekwencję ogólnej zasady, że każdy kto lokuje kapitał w prowadzącą działalność gospodarczą spółkę prawa handlowego, oczekuje, że będzie z tego kapitału osiągał korzyści. Bezspornym jest, że celem spółki prowadzącej działalność gospodarczą jest osiąganie zysku. O osiągnięciu zysku przez spółkę można mówić wówczas, gdy z rocznego sprawozdania spółki wynika nadwyżka aktywów nad pozycjami obejmującymi sumę kapitału zakładowego oraz globalną sumę zobowiązań spółki , w tym zobowiązań podatkowych (por. J.Frąckowiak, A.Kidyba, W. Popiołek, W.Pyzioł, A.Witosz: Kodeks spółek handlowych. Komentarz. Wyd. I. Warszawa 2009 r., str.380-382). Należne udziałowcom dywidendy są środkami przenoszonymi z majątku spółki do majątku jej wspólnika, które to świadczenie stanowi realizację szczególnego zobowiązania wynikającego z relacji spółka kapitałowa - wspólnik. Wprawdzie dywidenda jest pochodną zysku (zależną od jego istnienia), jednakże jest zarazem kategorią odrębną od przychodu spółki, ponieważ jest należna innemu podmiotowi.

Takie też stanowisko w omawianej kwestii prezentuje powołana w zaskarżonym orzeczeniu uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12 grudnia 2011 r., sygn. akt II FPS 2/11 stwierdzająca wprost, że "odsetki oraz inne wydatki związane

z kredytem zaciągniętym przez spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością na wypłatę dywidendy należnej jej udziałowcom, zgodnie z art. 15 ust. 1 u.p.d.o.p. nie są kosztami uzyskania przychodów tej spółki oraz, że wydatki związane z kredytem zaciągniętym na wypłatę dywidendy wspólnikom spółki nie mogą być zaliczone do kosztów podatkowych spółki.

Słusznie WSA dopatrzył się w rozważaniach NSA argumentów prawnych, które należało uwzględnić w niniejszej sprawie w ramach odniesienia się do możliwości zaliczenia do kosztów podatkowych wydatków związanych z przedstawioną przez Spółkę formą finansowania m.in. wypłaty dywidendy. Zakres przytoczonych przez skład orzekający Sądu I instancji rozważań zaprezentowanych w uchwale należy uznać za celny, wyczerpujący i w pełni obrazujący analizowany problem.

Prawidłowo też, WSA po uprzednim zwięzłym przedstawieniu głównych cech i mechanizmów charakteryzujących umowę "cash poolingu" doszedł do przekonania, że fakt, że w przypadku opisanym we wniosku poprzez udział w systemie cash poolingu następuje pozyskiwanie źródeł finansowania wielu obszarów działalności gospodarczej, z których jeden jest związany z wypłatą dywidendy, oraz że sposób dystrybucji środków uzyskanych w wyniku działania Systemu może być zróżnicowany - nie oznacza, że przy kwalifikacji kosztów udziału skarżącej w Systemie nie będzie mieć zastosowania art. 15 ust. 1 u.p.d.o.p.

Wysuwane przez autora skargi kasacyjnej argumenty – skomplikowanie Systemu, nie znajomość proporcji, w jakiej pozyskane środki pieniężne będą przeznaczone na wypłatę dywidendy, czy brak metody pozwalającej na precyzyjne wskazanie części odsetek związanych ze środkami przeznaczonymi na ten cel – nie eksplikują do uznania jego stanowiska za właściwe. W zaskarżonym wyroku właściwie wskazano

(w powołaniu na przepisy prawa) że obowiązkiem podatnika, jako odnoszącego ewentualną korzyść z faktu zaliczenia określonych wydatków w poczet kosztów uzyskania przychodów, jest prowadzenie stosownej dokumentacji podatkowej w sposób zapewniający wyodrębnienia wydatków na pozyskanie środków finansowych przeznaczonych na cele spełniające przesłanki z art. 15 ust. 1 u.p.d.o.p. od tych, które tych przesłanek nie spełniają.

Zgodzić się również należy z organem, że specyfika umowy typu cash pooling, nie może decydować o tym, że w razie wyboru przez podatnika tej formy zabezpieczenia finansowania, przepisy prawa podatkowego nie będą mieć zastosowania. Taki stan rzeczy oznaczałby w istocie, że sytuacja podatników korzystających z obcych środków w celu sfinansowania wypłat dywidendy, byłaby różna w zależności od wybranego systemu finansowania.

W konsekwencji powyższych uwag, trafnie WSA zaakceptował stanowisko Ministra Finansów, że wydatki spółki związane ze specyficznym sposobem pozyskiwania środków finansowych (jakim jest "cash pooling"), przeznaczonych na wypłatę dywidend nie podlegają zaliczeniu do kosztów uzyskania przychodów.

W świetle przedstawionych rozważań, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania kasacyjnego Sąd orzekł na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a.