Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2168/05
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2006-05-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6070 Uwłaszczenie    państwowych   osób     prawnych   oraz   komunalnych    osób prawnych
Skarżony organ: Minister Budownictwa
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Banasiewicz Sędziowie NSA Anna Łukaszewska-Macioch WSA Jolanta Rudnicka (spr.) Protokolant Emilia Kokoryk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 maja 2006 r. sprawy ze skargi P. Spółki Akcyjnej z siedzibą w W. Oddział Gospodarowania Nieruchomościami w K. na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] września 2005 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uwłaszczenia przedsiębiorstwa państwowego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2005 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.


UZASADNIENIE

I SA/Wa 2168/05

Uzasadnienie

Minister Infrastruktury decyzją z dnia [...] września 2005 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2005 r., nr [...] odmawiającą stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. przez Przedsiębiorstwo Państwowe "P" z siedzibą w W. prawa użytkowania wieczystego nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] położonej w P. o powierzchni [...] ha, objętej księgą wieczystą Kw nr [...].

Powyższą decyzję wydano w oparciu o następujący stan faktyczny sprawy :

Przedsiębiorstwo Państwowe "P." Spółka Akcyjna z siedzibą w W. Centrala Zakład Gospodarowania Nieruchomościami w K. wystąpiło do Wojewody [...] z wnioskiem o wydanie decyzji, na podstawie art.200 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, stwierdzającej nabycie z mocy prawa użytkowania wieczystego gruntu oznaczonego, jako działki o numerach ewidencyjnych [...],[...] i [...] oraz prawa własności budynków i urządzeń z tym gruntem związanych. We wniosku wskazano, że przedmiotowa nieruchomość stanowi fragment linii kolejowej nr [...] C. – Z. i znajduje się w zarządzie P. S.A. Do wniosku dołączono kopię odpisu księgi wieczystej, w której w dziale II znajduje się zapis " Skarb Państwa – P. w W.. Podstawa nabycia: decyzja o wywłaszczeniu Naczelnika Miasta Z. i Gminy T. z dnia [...] marca 1984 r., nr [...]". Przedmiotowa nieruchomość zajęta jest w części pod tory kolejowe, w pozostałej części pod drogę gminną.

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] czerwca 2005 r., nr [...] odmówił stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. przez P. z siedzibą w W. prawa użytkowania wieczystego nieruchomości stanowiącej własność Skarbu Państwa, położonej w jednostce ewidencyjnej [...], oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr [...] o powierzchni [...] ha, objętej księgą wieczystą nr [...].

W uzasadnieniu powyższej decyzji Wojewoda podniósł, że w toku prowadzonego postępowania nie uzyskano wymaganych prawem dokumentów, które potwierdzałyby, że działka nr [...] w dniu 5 grudnia 1990 r. znajdowała się w zarządzie P.. Pismem z dnia 23 marca 2005 r. organ zwracał się do wnioskodawcy o dostarczenie dokumentów, które potwierdzają prawo zarządu P. do przedmiotowej nieruchomości, lecz dokumentów tych nie dostarczono. Wobec niespełnienia podstawowej przesłanki niezbędnej do uwłaszczenia tj. istnienia prawa zarządu w dniu [...] grudnia 1990 r. została wydana decyzja odmowna.

W odwołaniu od powyższej decyzji P. wskazały na art.34 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe"(Dz.U. Nr 84, poz.948). Odwołujący się podkreślili, że z mocy powyższego przepisu grunty będące własnością Skarbu Państwa, znajdujące się w dniu 5 grudnia 1990 r. w posiadaniu P., co do których nie legitymowało się ono dokumentami o przekazaniu mu tych gruntów w formie prawem przewidzianej i nie legitymuje się nimi do dnia wykreślenia z rejestru przedsiębiorstw państwowych, stały się z dniem wejścia w życie ustawy, z mocy prawa, przedmiotem użytkowania wieczystego P.. Ponadto odwołujący się wskazali, że z odpisu księgi wieczystej przedmiotowej nieruchomości wynika, iż prawo zarządu zostało udowodnione.

Minister Infrastruktury, po rozpatrzeniu powyższego odwołania, decyzją z dnia [...] września 2005 r., nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Wojewody [...].

Organ odwoławczy podzielił stanowisko Wojewody, że P. nie wykazały prawa zarządu do nieruchomości w dacie 5 grudnia 1990 r. Złożony przez wnioskujących odpis z księgi wieczystej nie spełnia wymogów opisanych w par.4 ust.1 pkt.5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu (Dz.U. Nr 23, poz.120 ze zm.) z uwagi na fakt, iż nie stwierdzono w nim prawa zarządu lub prawa użytkowania nieruchomości. Ujawnienie prawa własności Skarbu Państwa - P. nastąpiło na podstawie decyzji wywłaszczeniowej, która nie stanowi dokumentu wskazującego na prawo zarządu. Ustosunkowując się do zarzutów podniesionych w odwołaniu organ podniósł, że sprawa przed organem pierwszej instancji toczyła się w trybie art. 200 ustawy o gospodarce nieruchomościami, a więc nie ma zastosowania art.34 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" ani art.207 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Wskazane przepisy regulują odmienne stany prawne i kwestia, czy i który z tych przepisów mógłby mieć zastosowanie nie może być rozpatrywana w niniejszym postępowaniu.

Skargę na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] września 2005 r. złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Spółka Akcyjna P. z siedzibą w W. Oddział Gospodarowania Nieruchomościami w K., wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji.

W skardze podniesiono zarzut naruszenia art.7 i 77 kpa w zw. z art.136 kpa, art.107 par.1, 138 par.1 pkt.1 kpa oraz art.200 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami a także § 4 ust.1 pkt.5 i 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie. Zdaniem skarżącego wpis do działu II księgi wieczystej przesądza o istnieniu prawa zarządu, a fakt ujawnienia w księdze wieczystej skarżącego jako jednostki organizacyjnej Skarbu Państwa oznacza, iż wywłaszczenie zostało dokonane na jego wniosek i na jego rzecz. Powyższy materiał dowodowy nie został należycie oceniony ani też uzupełniony przez organ odwoławczy. Postępowanie dowodowe organu pierwszej instancji ograniczyło się do wystąpienia skierowanego do skarżącego o przedłożenie dokumentów wskazujących na istnienie prawa zarządu, a tymczasem organ powinien z urzędu podjąć czynności zmierzające do dokładnego wyjaśnienia sprawy. Ponadto w ocenie skarżącego przedmiotem toczącego się postępowania jest ustalenie, czy skarżąca stała się z mocy prawa użytkownikiem wieczystym nieruchomości, a nie jedynie badania przesłanek art.200 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Organ administracji rozstrzygając sprawę decyzją administracyjną stosuje przepisy prawa materialnego stanowiące podstawę wydanego rozstrzygnięcia. Rozstrzyganie sprawy w oparciu o przesłanki jednej normy prawnej jest sprzeczne z istotą toczących się spraw oraz obowiązkiem ich szybkiego rozpatrywania.

W odpowiedzi na skargę Minister Transportu i Budownictwa wnosił o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wskazując dodatkowo, że błędny jest pogląd skarżącego, iż organ administracji może w sposób dowolny zmieniać żądanie wnioskodawcy i stosować przepisy odnoszące się do innej sytuacji prawnej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art.1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r.- Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz.1269) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Przedmiotem kontroli Sądu jest ostateczna decyzja Ministra Infrastruktury utrzymująca w mocy decyzję Wojewody [...] odmawiającą stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. przez P. Spółkę Akcyjną w W. użytkowania wieczystego oznaczonej nieruchomości. We wniosku o uwłaszczenie skarżąca jako podstawą prawną wskazała art.200 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. 2002 r., Nr 46, poz.543) i oraz art. 37 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego PKP (Dz.U. nr 84, poz.789). W tym miejscu należy wspomnieć, że art.200 ustawy o gospodarce nieruchomościami zastąpił nieobowiązujący obecnie art.2 ustawy o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz.U. Nr 79, poz. 464 ze zm.), lecz nawiązuje wprost do tego przepisu. Stosownie do art.2 ust.1 powyższej ustawy grunty stanowiące własność Skarbu Państwa lub własność gminy (związku międzygminnego), z wyłączeniem gruntów Państwowego Funduszu Ziemi, będące w dniu 5 grudnia 1990 r. w zarządzie państwowych osób prawnych innych niż Skarb Państwa, stały się z tym dniem z mocy prawa przedmiotem użytkowania wieczystego z zachowaniem praw osób trzecich. Normatywnym rozwinięciem powyższego przepisu stały się regulacje zawarte w art.2 ust. 3-5 powyższej ustawy oraz w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu (Dz.U. Nr 23, poz.120 ze zm.). W świetle powyższych regulacji ustawowych podstawowym wymogiem do stwierdzenia nabycia przez państwową osobę prawną użytkowania wieczystego nieruchomości było posiadanie przez tę osobę prawa zarządu lub użytkowania nieruchomością.

W sprawie będącej przedmiotem rozpoznania zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia miało ustalenie, czy przedmiotowa nieruchomość w dniu 5 grudnia 1990 r. była w zarządzie P.. Skarżąca konsekwentnie w toku całego postępowania wywodziła istnienie prawa zarządu z wpisu do działu II księgi wieczystej przedmiotowej nieruchomości. Według odpisu z księgi wieczystej Kw nr [...] w dziale II znajduje się zapis " Skarb Państwa – P. z siedzibą w W.. Podstawa nabycia: decyzja o wywłaszczeniu Naczelnika Miasta Z. i Gminy T. z dnia [...] marca 1984 r., nr [...]." W ocenie organów orzekających w sprawie powyższy zapis nie stanowi dokumentu wskazującego na prawo zarządu.

Należy wskazać, że w kwestii sposobu dokumentowania prawa zarządu zasadnicze znaczenie mają przepisy rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu. W § 4 tego rozporządzenia ustawodawca wymienił dokumenty wskazujące na istnienie prawa zarządu i wskazał w pkt 5 § 4, jako jeden z takich dokumentów odpis z księgi wieczystej, stwierdzającej prawo zarządu lub prawo użytkowania nieruchomości. Obligowało to organy orzekające w sprawie do dokonania wnikliwej analizy złożonego przez skarżącą dokumentu - odpisu z księgi wieczystej i odniesienia się do treści tego dokumentu. W świetle zapisów w księdze wieczystej jako podstawa wpisu do działu drugiego została wymieniona decyzja o wywłaszczeniu wydana przez Naczelnika Miasta Z. i Gminy T. z dnia [...] marca 1984 r. Z treści powyższej decyzji wywłaszczeniowej wynika, że nieruchomość została wywłaszczona na cele: modernizacji linii kolejowej C. – Z., a podstawą prawną decyzji były przepisy: art.3, 8, 15 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz.U.1974 r., Nr 10, poz.64). W dacie decyzji wywłaszczeniowej tj. w dniu [...] marca 1984 r. obowiązywał art.128 kodeksu cywilnego statuujący zasadę jedności mienia ogólnonarodowego, przyjmującą, że własność ogólnonarodowa jest jedna i przysługuje niepodzielnie Państwu, natomiast państwowe osoby prawne wykonują względem zarządzanych przez nie części mienia ogólnonarodowego uprawnienia płynące z własności państwowej. Z zasady tej wynikało, że własność przysługuje jednolicie i niepodzielnie Państwu również co do tych przedmiotów, które zostały przydzielone wyodrębnionym państwowym jednostkom organizacyjnym wyposażonym w osobowość prawną. Dlatego też pod rządem art.128 § 1 kodeksu cywilnego, w jego pierwotnym brzmieniu, przedsiębiorstwo państwowe mogło, w ramach sprawowanego zarządu częścią mienia ogólnonarodowego nabyć, działając w imieniu własnym, nieruchomość od osoby fizycznej w drodze czynności prawnej określonej przepisami kodeksu cywilnego; nabycie następowało jednak na własność państwową. Nowelizacja tego przepisu dokonana ustawą z dnia 31 stycznia 1989 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny (Dz.U. Nr 3, poz.11) umożliwiła nabywanie przez państwowe osoby prawne składników majątkowych na własność. Przepis art.128 kodeksu cywilnego został ostatecznie uchylony ustawą z 28 lipca 1990 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny ( Dz. U. Nr 55, poz.321). Jednocześnie trzeba zwrócić uwagę, że zgodnie z ustawą z dnia 25 września 1981 r. o przedsiębiorstwach państwowych (Dz.U. 1987 r., Nr 35, poz.201) ustawodawca w art.6 dokonał podmiotowego wyłączenia spod jej działania m.in. Przedsiębiorstwa Państwowego "P.", przesądzając tym samym o odrębnym i uwzględniającym specyfikę tego przedsiębiorstwa uregulowaniu jego statusu. Przepis art.200 ustawy o gospodarce nieruchomościami stanowi o konieczności wykazania istnienia prawa zarządu na dzień 5 grudnia 1990 r., przy czym w tej dacie obowiązywała ustawa z dnia 27 kwietnia 1989 r. o przedsiębiorstwie państwowym "Polskie Koleje Państwowe", która w art.16 stanowiła o wyodrębnieniu z majątku ogólnonarodowego mienia nabytego przez P..

Wobec wyżej powołanych unormowań prawnych obowiązujących w dacie wywłaszczenia nieruchomości a dotyczących nabywania gruntów przez państwowe osoby prawne oraz w sytuacji szczególnych regulacji ustawowych dotyczących P. należy dojść do przekonania, że ocena treści odpisu z księgi wieczystej nie została dokonana w sposób należyty i wnikliwy.

Trzeba też podkreślić, że wpisanie w dziale drugim księgi wieczystej Skarbu Państwa jako właściciela nieruchomości ze wskazaniem Przedsiębiorstwa Państwowego P., jako jednostki organizacyjnej Skarbu Państwa wskazuje na to, że przedmiotowa nieruchomość znajduje się we władaniu tejże jednostki, jednakże nie wynika z tego, jaka była podstawa tego władania. W sprawie niniejszej niezaprzeczonym faktem jest, że przedmiotowa nieruchomość stanowi mienie Skarbu Państwa przeznaczone na potrzeby funkcjonowania Przedsiębiorstwa Państwowego P.. Domniemanie faktyczne przemawia za tym, że oddanie tej nieruchomości do eksploatacji musiało posiadać jakąś formę prawną. Jakkolwiek nie wynika to bynajmniej z treści samego wpisu w dziale drugim księgi wieczystej, to jednak nie oznacza to samo przez się, że podstawą władania przez skarżącą nie było oddanie nieruchomości w zarząd.

Wymaga wskazania, że zarząd może wynikać także z dokumentów stanowiących podstawę wpisu dokonanego w dziale drugim księgi wieczystej, dokumenty te mogą znajdować się w zbiorze dokumentów księgi wieczystej. Jak wynika z akt sprawy organ orzekający w tej sprawie nie wykorzystał możliwości wyjaśnienia tych okoliczności, a ponieważ dotyczą one samej istoty sprawy, to uchybienie to miało istotny wpływ na wynik rozstrzygnięcia.

Słuszny jest również zarzut skargi, że postępowanie dowodowe organu ograniczało się do wystąpienia do skarżącej z zapytaniem, czy legitymuje się prawem zarządu. Tymczasem obowiązkiem organu orzekającego w trybie art.200 ustawy o gospodarce nieruchomościami było wszechstronne wyjaśnienie sprawy i podjęcie czynności zmierzających do ustalenia, czy w sprawie zachodzą podstawy do stwierdzenia dotychczasowego prawa zarządu przewidziane w § 4 ust.1 i 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu. Ustawodawca w § 4 ust.3 powołanego rozporządzenia wskazał, że stwierdzenia prawa zarządu do nieruchomości można dokonać nawet na podstawie zeznań świadków.

W świetle powyższego za słuszny należało uznać zarzut skargi, iż w postępowaniu poprzedzającym wydanie zaskarżonej decyzji uchybiono, w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, zasadom wyrażonym w art. 7 i art.77 § 1 kpa przez niedopełnienie obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego. Tym samym naruszono przepis art.200 ustawy o gospodarce nieruchomościami przez jego zastosowanie w sprawie niedostatecznie wyjaśnionej.

Z powyższych względów Sąd, na podstawie art.145 § 1 pkt.1 lit. a i c oraz art.152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku.