Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt I SA/Gd 474/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2021-08-03 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenia
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28
journal: Dz.U. 2019 poz 300
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Sławomir Kozik (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Alicja Stępień, Sędzia WSA Ewa Wojtynowska, , po rozpoznaniu w Wydziale I na posiedzeniu niejawnym w dniu 3 sierpnia 2021 r. sprawy ze skargi W. F. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 3 marca 2021 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę.


UZASADNIENIE

Dnia 8 października 2020 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wpłynął wniosek W. F. (dalej: Wnioskodawca, Skarżący) o umorzenie należności z tytułu składek. Wnioskodawca powołał się na trudną sytuację materialną, finansową i zdrowotną.

Po przeprowadzeniu postępowania w sprawie umorzenia Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Ł. decyzją z 2 grudnia 2020 r. nr [...] odmówił Wnioskodawcy umorzenia należności z tytułu składek, ponieważ - w jego ocenie - nie wystąpiła żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl art. 28 ust. 2 u.s.u.s. Zdaniem ZUS Wnioskodawca nie wykazał zgodnie z art. 28 ust. 3a ww. ustawy, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych jego gospodarstwa domowego. Wnioskodawca nie wykazał także, że powstanie zadłużenia było następstwem szczególnych zdarzeń i że stan zdrowia lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiły go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Dnia 16 grudnia 2020 r. do ZUS wpłynął wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. We wniosku Strona wskazała, że stara się terminowo uiszczać opłaty za wodę, prąd i gaz, aby uniknąć ponownego odcięcie mu dopływu gazu oraz nie chce popadać w kolejne długi. Strona oświadczyła, że otrzymuje wsparcie od matki w postaci obiadów, a w zamian pomaga jej w zakupach i sprawach dnia codziennego.

Wnioskodawca wskazał, że z żoną posiada całkowity rozdział majątkowy, a córka mieszka samodzielnie i nie wnosi żadnych środków do jego gospodarstwa domowego. Wnioskodawca przyznał, że jego stan zdrowia nie ma wpływu na wysokość otrzymywanego świadczenia, jednak odstąpienie od zażywania lekarstw, spowoduje narażenie zdrowia na możliwość wystąpienia wylewu bądź udaru. Wnioskodawca poinformował, że w czerwcu 2008 r. przebywał w szpitalu w celu obniżenia wysokiego ciśnienia, a w 2011 r. korzystał z pomocy pogotowia ratunkowego, natomiast w 2012 r. - oddziału ratunkowego. Podkreślił, że nie jest w stanie egzystować za kwotę 922,- zł, która pozostaje mu do dyspozycji po zajęciach egzekucyjnych i z tego względu w maju 2020 r. Wnioskodawca odwiesił działalność gospodarczą celu uzyskania dodatkowych środków finansowych.

Wnioskodawca wyjaśnił, że był przekonany, iż jako emeryt nie musi w związku z prowadzeniem działalności ponosić żadnych ciężarów fiskalnych. Wskazał, że po 3 miesiącach przerwał prowadzenie działalności, ponieważ nie był w stanie opłacać czynszu w miesięcznej wysokości 360,- zł i dodatkowo składki na ubezpieczenie zdrowotne. Wnioskodawca dodał, że zwrócił się do ZUS o umorzenie składek w ramach tarczy dla mikroprzedsiębiorców, jednak otrzymał decyzję odmowną. Zaznaczył, że przychód z działalności wyniósł 640,- zł i nie uwzględniał składek na ubezpieczenie zdrowotne. Podkreślił, że Sąd Okręgowy w G. VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w postanowieniu z 14 lutego 2017 r., sygn. akt [...] odstąpił od obciążania go kosztami zastępstwa procesowego stwierdzając, że: "wysokość osiąganych przychodów nie pozwala skarżącemu na zaspokojenie choćby podstawowych potrzeb życiowych". Zdaniem Wnioskodawcy ZUS nie odniósł się do zarzutu, że otrzymał zawiadomienie o zajęciu świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego z 11 marca 2020 r. i dotyczyło to [...] na kwotę 1.963,42 zł, 141 i 1.134,50 zł, obejmowało składki za okres od 12/2017 do 10/01/2018, od 4/2018 do 10/05/2018 oraz od 5/2018 do 11/08/2018.

Wnioskodawca dodał, że tytuł wykonawczy nr [...] wystawiono 10 marca 2020 r., natomiast data wydania orzeczenia to 27 listopada 2019 r. Środki z jego emerytury zaczęto egzekwować od kwietnia 2019 r., a do chwili obecnej wyegzekwowano ponad 7.200,- zł. Oświadczył, że innych tytułów egzekucyjnych o zajęciu środków z emerytury nie otrzymał. Stwierdził, że w decyzji błędnie podano, że Komornik Sądowy egzekwuje kwotę 418,- zł z innych tytułów, ponieważ dotyczy ona ZUS. Zdaniem Wnioskodawcy prowadzenie postępowania egzekucyjnego będzie tylko zwiększało skalę zadłużenia oraz zagraża jego egzystencji. W ocenie Wnioskodawcy kwota zadłużenia nie jest możliwa do spłaty z uwagi na jego wiek (67 lat), jak i znikomą możliwość zatrudnienia. Do wniosku dołączono zaświadczenie lekarskie z 14 grudnia 2020 r.

Zaskarżoną decyzją z dnia 3 marca 2021 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B.-B. działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zm.), zwanej dalej "k.p.a.", w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 266 ze zm.), zwanej dalej "u.s.u.s." utrzymał w mocy decyzję z dnia 2 grudnia 2020 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.

ZUS odnosząc się do wskazywanej przez Wnioskodawcę okoliczności nieotrzymania innych tytułów egzekucyjnych o zajęciu środków z emerytury wskazał, że 12 marca 2019 r. zostało wystawione zawiadomienie o zajęciu świadczenia z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego na podstawie tytułów wykonawczych: [...] za okres od 9/2015 do 12/10/2015, [...] za okres od 2/2013 do 11/3/2013, od 3/2013 do 10/4/2013, od 4/2013 do 10/5/2013, od 5/2013 do 10/6/2013; [...] za okres od 6/2013 do 10/7/2013, od 7/2013 do 12/8/2013, od 8/2013 do 10/9/2013.

Również 12 marca 2019 r. wystawiono zawiadomienie o zajęciu świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego na podstawie tytułów wykonawczych: [...] za okres 9/2015 do 12/10/2015; [...] za okres od 2/2013 do 11/3/2013, od 3/2013 do 10/4/2013, 4/2013 do 10/5/2013, od 5/2013 do 10/6/2013; [...] za okres od 6/2013 do 10/7/2013, od 7/2013 do 12/6/2013, od 8/2013 do 10/9/2013.

Zawiadomienia wystawione 12 marca 2019 r. - odebrane zostały 16 marca 2019 r. przez pełnoletniego domownika – E. F.

Dnia 11 marca 2020 r. zostało wystawione zawiadomienie o zajęciu świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego na podstawie tytułów wykonawczych: [...] i [...] za okres od 12/2017 r. do 10/1/ 2018 r., od 4/2018 r. do 10/5/2018 r., od 5/2018 r. do 11/6/ 2018 r. Zawiadomienia wystawione 11 marca 2020 r. zostały odebrane przez Wnioskodawcę 14 marca 2020 r.

ZUS wskazał, że przedłożonego oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej z 16 listopada 2020 r., wynika że Wnioskodawca: jest żonaty, jest mikroprzedsiębiorcą, a z prowadzonej działalności gospodarczej w 2018 r. osiągnął przychód w wysokości 3.696,94 zł, dochód w wysokości 2.716,72 zł, w 2019 r. osiągnął przychód i dochód wyniósł 0,- zł, do 30 czerwca 2020 r. przychód wyniósł 1.030,27 zł, a dochód 646,89 zł. Wnioskodawca nie pracuje zarobkowo, pobiera świadczenie emerytalne w wysokości 1.672,61 zł (992,93 zł netto), nie posiada dochodów z innych źródeł, nie pobiera zasiłku z pomocy społecznej i nie korzysta z innych form pomocy, ponosi miesięczne stałe wydatki związane z utrzymaniem z tytułu: opłat eksploatacyjnych - 670,- zł, kosztów związanych z leczeniem - 70,- zł, innych - 100,- zł. Wnioskodawca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Posiada zobowiązania pieniężne, które egzekwowane są przez Komornika Sądowego i łączna miesięczna kwota spłaty wynosi 418,- zł, w tym: z tytułu zaciągniętych kredytów w kwocie ok. 50.000,- zł, w bankach w kwocie 45.000,- zł, w instytucjach w kwocie 5.000,- zł. Wnioskodawca jest współwłaścicielem w 1/8 części domu w G. przy ul. [...] o powierzchni 60 m2, dla którego prowadzona jest księga wieczysta nr [...], nie posiada praw majątkowych, pojazdów oraz wierzytelności, posiada sprzęt [...] o wartości 1.600,- zł.

W trakcie prowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalono, że: zgodnie z informacją zawartą w CEIDG 31 grudnia 2020 r. Wnioskodawca zaprzestał wykonywania działalności gospodarczej z zakresu działalności agentów i brokerów ubezpieczeniowych. Wnioskodawca jest zgłoszony do ubezpieczenia zdrowotnego jako emeryt, w Centralnej Ewidencji Pojazdów nie figuruje jako właściciel bądź współwłaściciel pojazdów, zaś w Centralnej Bazie Danych Ksiąg Wieczystych figuruje jako współwłaściciel w 1/8 części nieruchomości gruntowej (terenów mieszkaniowych) w G. przy ul. [...] o powierzchni 0,0626 ha, dla której Sąd Rejonowy w G. prowadzi wolną od obciążeń księgę wieczystą nr [...].

Zgodnie z pismem Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w G. z 5 listopada 2020 r. Wnioskodawca w 2017 r. poniósł stratę w wysokości 149,74 zł, w 2018 r. uzyskał dochód w wysokości 2.716,22 zł, w 2019 r. jego dochód wyniósł 19.670,39 zł.

ZUS analizując czy w sprawie wystąpiły przesłanki całkowitej nieściągalności z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wskazał, że w toku prowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalono, że przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. - nie wystąpiła z przyczyn oczywistych. Również nie wystąpiły przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b u.s.u.s.

W ocenie Organu rentowego przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. nie zachodzi – ponieważ nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej, jednak nie wystąpiło kryterium braku majątku. Wnioskodawca pobiera świadczenie emerytalne w wysokości umożliwiającej prowadzenie skutecznej egzekucji. Nie wystąpiło kryterium braku następców prawnych.

Przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. nie zachodzi w niniejszej sprawie, ponieważ wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie wniesiono przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym.

W ocenie ZUS przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. nie zachodzi. Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w G. postanowieniem z 27 lutego 2020 r. umorzył postępowanie egzekucyjne z uwagi na bezskuteczność, jednak przesłanki tej nie można identyfikować jedynie z samym faktem umorzenia postępowania egzekucyjnego, skoro przesłanka całkowitej nieściągalności zachodzi wówczas, gdy Naczelnik Urzędu Skarbowego lub Komornik Sądowy stwierdzi brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Natomiast aktualnie Dyrektor Oddziału ZUS prowadzi skuteczne postępowanie egzekucyjne z świadczenia emerytalnego.

Zdaniem Organu rentowego przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. nie zachodzi - nie można bowiem stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, ponieważ postępowanie egzekucyjne jest prowadzone przez Dyrektora Oddziału ZUS w G., a w ostatnich 6 miesiącach wyegzekwowano łączną kwotę 1.446,39 zł.

Wobec powyższego ZUS uznał, że dopóki istnieją niewykorzystane dotychczas możliwości wyegzekwowania zaległości, dopóty jej umorzenie przed ich wyczerpaniem byłoby sprzeczne z interesem publicznym. Tym samym stwierdził, że w sprawie nie zachodzą przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek i podjął czynności zmierzające do ustalenia, czy w przedmiotowej sprawie występują przesłanki umorzenia określone w Rozporządzeniu oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s.

ZUS odnosząc się do przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 3 Rozporządzenia dotyczącej stanu zdrowia wskazał, że powoływane przez Wnioskodawcę problemy zdrowotne (nadciśnienie tętnicze, hiperlipidemia) mogą być dodatkowym utrudnieniem w codziennej egzystencji, lecz nie stanowią wystarczającej podstawy do umorzenia należności z tytułu składek. Wnioskodawca dysponuje stałym źródłem dochodu w postaci świadczenia emerytalnego, które jest wypłacane bez względu na stan zdrowia lub ewentualną konieczność sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny i może ono stanowić źródło stopniowej spłaty zadłużenia wobec ZUS.

W zakresie wystąpienia przesłanki wymienionej w § 3 ust. 1 pkt 2 Rozporządzenia ZUS wskazał, że powstanie zadłużenia nie było wynikiem klęski żywiołowej bądź szczególnego zdarzenia, natomiast było wynikiem nieopłacania w ustawowym terminie płatności składek w czasie prowadzonej działalności gospodarczej. Decydując się na prowadzenie działalności gospodarczej Wnioskodawca powinien być świadomy, że dodatkowo zobowiązuje się do opłacenia należnych składek z tego tytułu za każdy miesiąc kalendarzowy w ustawowo określonych terminach. Obowiązek ten istnieje od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności, aż do dnia zaprzestania jej wykonywania, niezależnie od osiąganych przychodów, a nawet w przypadku poniesienia strat, czy pojawiających się w trakcie prowadzenia działalności różnych problemów. Obligatoryjność opłacania składek dotyczy wszystkich płatników składek. Za ryzyko związane z prowadzoną działalnością, jak również negatywnymi skutkami oraz za wszelkie rozliczenia odpowiada podmiot prowadzący działalność.

Brak płynności finansowej nie powinien być równoważony ze środków stanowiących przychody Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Priorytetem dla przedsiębiorcy powinno być gromadzenie dostatecznych środków na pokrycie kosztów działalności gospodarczej, a tym samym obowiązkowych składek. Składki są publicznym świadczeniem o charakterze powszechnym i powyższego obowiązku ustawodawca nie uzależnił od osiąganego wyniku finansowego płatnika. Podejmując się wykonywania działalności gospodarczej Wnioskodawca wziął na siebie obowiązek zapoznania się z przepisami prawa i ich respektowania tak, aby nie dochodziło do ich naruszeń. Stosownie do obowiązujących przepisów, to właśnie płatnik składek jako osoba prowadząca i monitorująca działalność gospodarczą, niezależnie od czynników wpływających na funkcjonowanie firmy i osiąganych dochodów, odpowiada za regulowanie zobowiązań publicznoprawnych, w tym należności z tytułu składek. Obowiązek opłacania składek wynika bezpośrednio z przepisów prawa i dotyczy wszystkich przedsiębiorców.

Ograniczone możliwości płatnicze, podnoszone jako jeden z głównych argumentów, nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do umorzenia zaległości we wnioskowanym zakresie. Wskaźnikiem służącym do oceny kryterium ubóstwa jest kwota określająca minimum socjalne. Z akt sprawy wynika, że Wnioskodawca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i pobiera świadczenie emerytalne w miesięcznej wysokości 1.671,34 zł brutto. Świadczenie obciążone jest zajęciem egzekucyjnym w wysokości 417,83 zł i do wypłaty pozostaje 992,09 zł. Miesięczny budżet Wnioskodawcy jest wyższy niż poziom minimum socjalnego w II kwartale 2020 r. określony przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych w listopadzie 2020 r. na kwotę 1.257,31 zł dla jednoosobowego gospodarstwa emeryckiego. Ze świadczenia emerytalnego dokonywane są potrącenia egzekucyjne w wysokości 417,83 zł. Pomniejszenia te są konsekwencją nieregulowania zobowiązań wobec wierzycieli i nie są uwzględniane przez praktykę orzeczniczą w ocenie sytuacji dłużnika dla potrzeb umorzenia zaległości publicznoprawnych. Wymienione potrącenia nie mogą mieć pierwszeństwa przed wierzytelnościami publicznymi, a ich regulowanie nie może uzasadniać uchylenia obowiązku uregulowania należności publicznoprawnych.

Wnioskodawca oświadczył, że nie korzysta ze wsparcia instytucji socjalnych. Zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 11 lipca 2018 r. (Dz. U. z 2018 r., poz. 1358) w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej od 1 października 2018 r. obowiązuje kwota kryterium dochodowego z pomocy społecznej dla osoby samotnie gospodarującej w wysokości 701,- zł. Wnioskodawca poinformował, że uzyskuje wsparcie od swojej matki w postaci obiadów, w zamian za pomoc w czynnościach dnia codziennego. We wniosku o umorzenie należności z tytułu składek, Wnioskodawca oświadczył, że ponosi miesięczne koszty utrzymania w postaci: opłaty za gaz - 400,- zł (w okresie letnim ok. 130,- zł), opłaty za prąd - 80,- zł, opłaty za wodę i kanalizację - 120,- zł, wywóz śmieci - 63,- zł, opłaty za telefon - 43,50 zł, zakup biletów ZKM - 54,- zł. W oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym z 16 listopada 2020 r. Wnioskodawca poinformował, że ponosi stałe miesięczne wydatki w łącznej kwocie 840,- zł. W miesięcznych kosztach utrzymania nie uwzględniono podstawowych wydatków ponoszonych w każdym gospodarstwie domowym, czyli zakupu żywności, artykułów higienicznych, ubrań, itp. Wspomniane wydatki nie są nadzwyczajnymi kosztami jakie musi Wnioskodawca ponosić, a ZUS nie może umarzać zaległości każdej osobie, która ponosi, podobnie jak ogół społeczeństwa, zwykłe koszty utrzymania.

Poza zadłużeniem w ZUS Wnioskodawca posiada inne zobowiązania finansowe, jednakże fakt posiadania zobowiązań wobec innych niż ZUS wierzycieli nie stanowi przesłanki do umorzenia należności z tytułu składek. Zobowiązania cywilnoprawne zostały bowiem zaciągnięte przez Wnioskodawcę świadomie, z uwzględnieniem możliwości finansowych i ich ewentualnych negatywnych skutków. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, jako wierzyciel nie może uwzględniać interesów innych wierzycieli, jednocześnie Wnioskodawca nie ma podstaw, aby przedkładać ich interesy nad roszczenia względem należności z tytułu składek.

W ocenie organu Wnioskodawca nie udowodnił, że sytuacja materialno-bytowa całkowicie i trwale uniemożliwia mu spłatę należności z tytułu składek. Ocena sytuacji finansowej Wnioskodawcy nie pozwala na stwierdzenie, że spłata należności przykładowo w drodze układu ratalnego pozbawi go możliwości zaspokajania niezbędnych potrzeb bytowych.

ZUS wskazał, że za odmową umorzenia przemawia również fakt, że Wnioskodawca miał pełną świadomość swojego zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek i nie podjął żadnych czynności w celu jego spłaty, licząc tylko na ewentualne jego umorzenie.

Końcowo wskazano, że umorzenie Wnioskodawcy należności z tytułu składek oznaczałoby nieuzasadnione, w okolicznościach rozpatrywanej sprawy, uprzywilejowanie go względem tych podmiotów, które regulują swoje zobowiązania.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Skarżący zarzucił ww. decyzji przekroczenie granicy swobodnej oceny dowodów art. 80 k.p.a. oraz ewidentne błędy formalno-prawne w zakresie egzekucji należności zaległych składek. Wobec powyższego Skarżący wniósł o uchylenie w całości ww. decyzji oraz wstrzymanie egzekucji.

W uzasadnieniu skargi Skarżący podtrzymał dotychczasową argumentację wskazał, że to co przez dwa lata ściągnięto z jego emerytury zaspokaja tytuły wykonawcze wskazane w decyzji.

W odpowiedzi na skargę Organ rentowy wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Skarga W. F. jest niezasadna.

Istota sporu w przedmiotowej sprawie sprowadzała się do oceny zgodności

z prawem decyzji odmawiającej umorzenia należności z tytułu składek osoby prowadzącej działalność będącej jednocześnie płatnikiem składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne oraz Fundusz Pracy.

Na wstępie należy odnieść się do kwestii przedawnienia zobowiązań z tytułu nieopłaconych składek, które reguluje art. 24 u.s.u.s. Zgodnie z zapisami ustawy w brzmieniu obowiązującym w okresie od 24 listopada 1998 r. do 31 grudnia 2011 r. należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym składka stała się wymagalna. W związku z uchwaleniem ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców, której przepisy weszły w życie z dniem 1 stycznia 2012 r., do ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych zostały wprowadzone zmiany dotyczące m.in. skrócenia okresu przedawniania należności z tytułu składek do 5 lat. W świetle powołanego przepisu dochodzone należności ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym składka stała się wymagalna.

W rozpatrywanej sprawie nie nastąpiło przedawnienie zobowiązań Skarżącego, bowiem doszło do zawieszenia biegu terminu przedawnienia, wskutek podjętych czynności egzekucyjnych. W kwietniu 2009 r. wszczęto postępowanie egzekucyjne, które toczyło się do 27 lutego 2020 r. Wobec powyższego, zgodnie z art. 24 ust. 5b u.s.u.s. bieg terminu przedawnienia został zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego.

Z uwagi na powyższe należało uznać, że w niniejszej sprawie nie doszło do przedawnienia należności z tytułu składek.

Odnosząc się do przedmiotu sporu należy wskazać, że podstawę prawną kwestionowanego rozstrzygnięcia stanowi art. 28 u.s.u.s. Zgodnie z art. 28 ust. 1-3 umorzenie należności z tytułu składek w całości lub w części może nastąpić (z zastrzeżeniem ust. 3a) tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz.U. z 2019 r. poz. 498 ze zm.);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2019 r. poz. 900 ze zm.);

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Powyższe wyliczenie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek i dopiero wystąpienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności.

Wskazania wymaga, że organ orzekający w sprawie w pierwszej kolejności musi stwierdzić, czy sytuacja taka w ogóle powstała, albowiem jej brak determinuje konieczność wydania rozstrzygnięcia odmownego. W przeciwnym razie organ jest natomiast zobligowany do oceny, czy w świetle zaistniałych zdarzeń umorzenie to byłoby zasadne, a przesądza o tym konstrukcja powołanych przepisów, z której jednoznacznie wynika, że nawet w razie spełnienia którejkolwiek z przesłanek umorzenia należności, należność tę organ umorzyć może, a nie musi. Podkreślić zatem trzeba, że jakkolwiek spełnienie którejkolwiek z przesłanek wymienionych w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. (lub Rozporządzeniu wydanym na podstawie art. 28 ust. 3b u.s.u.s.) jest niezbędne do umorzenia należności, to ich wystąpienie nie skutkuje powstaniem obowiązku podjęcia takiego rozstrzygnięcia przez organ, lecz dopiero daje mu taką możliwość. Zatem w razie stwierdzenia wystąpienia wspomnianych przesłanek organ może podjąć rozstrzygnięcie odmowne. Zwłaszcza jednak w takim przypadku powinien uzasadnić swą decyzję w sposób nie budzący wątpliwości co do motywów, którymi się kierował przy jej wydawaniu, a więc szczegółowo przedstawić powody takiej kwalifikacji i argumenty, które legły u jej podstaw. Tylko bowiem wówczas, decyzja przezeń wydana nie będzie nosiła znamion dowolności.

Jednocześnie niezbędne staje się podkreślenie, że rolą Sądu administracyjnego orzekającego w przedmiocie legalności takiej decyzji jest zweryfikowanie, czy przedstawione wymogi zostały spełnione. Sąd jest bowiem obowiązany do oceny, czy zaskarżona decyzja odpowiada standardom określonym w obowiązujących przepisach, czy też je narusza w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie jej z obrotu prawnego. W przypadku decyzji odmawiającej umorzenia należności ze względu na niezasadność zgłoszonego w tym przedmiocie żądania, zadaniem Sądu nie jest więc ocena słuszności tej kwalifikacji, lecz to, czy w świetle okoliczności wynikających z akt sprawy jej podjęcie było dopuszczalne (zgodne z prawem). Sąd bada zatem, czy w danym przypadku organ istotnie mógł wydać rozstrzygnięcie odmowne.

Przenosząc te rozważania na grunt niniejszej sprawy, stwierdzić trzeba, że ZUS sprostał opisanym wymogom. Trafnie bowiem spostrzegł, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie wynika, by w sprawie zaistniała jakakolwiek przesłanka do stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek.

W ślad za Organem rentowym powtórzyć zatem trzeba, że z przyczyn oczywistych przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. (dotycząca śmierci dłużnika) nie wystąpiła. Ponadto nie wykazano, aby doszło do spełnienia przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 2 u.s.u.s., albowiem w sprawie nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe.

Również przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. nie wystąpiła. Pomimo zaprzestania prowadzenia przez Skarżącego działalności gospodarczej, brak jest podstaw do przyjęcia, że wystąpiła całkowita nieściągalność należności, dopiero bowiem kumulatywne zaistnienie wszystkich przesłanek wymienionych w tym przepisie daje możliwość umorzenia składek. Tymczasem z akt sprawy wynika, że Skarżący posiada majątek (jest współwłaścicielem w 1/8 części domu o powierzchni 60 m2, pobiera świadczenie emerytalne), który umożliwia skuteczne prowadzenie egzekucji.

Przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 4 i 4b u.s.u.s. nie znajdują zastosowania w rozpatrywanym przypadku, ponieważ względem Skarżącego nie było prowadzone postępowanie upadłościowe ani postępowanie likwidacyjne.

Organ rentowy słusznie stwierdził, że wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie wnosi Skarżący przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, zatem również przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. nie została spełniona.

W sprawie nie zaistniała także przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s., albowiem naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. W powyższym zakresie wskazania wymaga, że pomimo tego, iż Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w G. postanowieniem z 27 lutego 2020 r. umorzył postępowanie egzekucyjne z uwagi na bezskuteczność, to jednak przesłanki tej nie można identyfikować jedynie z samym faktem umorzenia postępowania egzekucyjnego. Podkreślenia wymaga, że przesłanka całkowitej nieściągalności zachodzi wówczas, gdy naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdzi brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Do wypełnienia hipotezy powyższej normy dochodzi jedynie, wtedy gdy podjęta przez organ egzekucyjny czynność stwierdza brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję, natomiast z akt sprawy wynika, że Dyrektor Oddziału ZUS w G. prowadzi skuteczne postępowanie egzekucyjne ze świadczenia emerytalnego, dodatkowo Skarżący jest współwłaścicielem nieruchomości. Z uwagi na powyższe należało uznać, że czasowe stwierdzenie bezskuteczności egzekucji nie jest tożsame z trwałym brakiem majątku przez dłużnika.

Prawidłowo Organ rentowy stwierdził, że przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. nie zachodzi - nie można stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, ponieważ postępowanie egzekucyjne jest prowadzone przez Dyrektora Oddziału ZUS w G., a w ostatnich 6 miesiącach wyegzekwowano łączną kwotę 1.446,39 zł.

Należy wskazać, że w orzecznictwie przyjmuje się, że dopóki istnieją niewykorzystane dotychczas możliwości wyegzekwowania zaległości, dopóty jej umorzenie przed ich wyczerpaniem byłoby sprzeczne z interesem publicznym (por. teza wyroku NSA w Katowicach z 21 czerwca 2000 r., sygn. akt I SA/Ka 14/99).

Z uwagi na powyższe Organ rentowy prawidłowo uznał, że w niniejszej sprawie brak jest przesłanki całkowitej nieściągalności zdefiniowanej w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., której istnienie mogłoby uzasadnić podjęcie decyzji zgodnie z wnioskiem Skarżącego. W tej sytuacji w sprawie nie było podstaw do umorzenia należności z tytułu składek.

Na gruncie rozpatrywanej sprawy stwierdzić należy, iż analiza akt sprawy pozwala uznać, że Organ rentowy w sposób wystarczający zebrał dostępny mu materiał dowodowy i dokonał jego oceny. Przede wszystkim rację ma Organ, że w przypadku Skarżącego nie można mówić o wystąpieniu przesłanki całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek.

Organ rozpoznając sprawę dokonał również analizy sprawy pod kątem możliwości zastosowania przepisu art. 28 ust. 3a u.s.u.s, w którym ustawodawca stworzył organom możliwość umorzenia określonych zaległości z tytułu składek, mimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Szczegółowe przesłanki umorzenia należności w oparciu o ten przepis sprecyzowane zostały w § 3 ust. 1 Rozporządzenia, zgodnie z którym zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Wskazane wyżej przepisy dają organowi uprawnienie do umorzenia należności z tytułu składek w ramach tzw. uznania administracyjnego, co oznacza, że organ może należności umorzyć, lecz nie jest do tego zobligowany. Uznanie administracyjne nie oznacza jednak dowolności co do rozstrzygnięcia. W orzecznictwie sądowym odnoszącym się zwłaszcza do uznaniowych decyzji administracyjnych akcentuje się, że każde rozstrzygnięcie podejmowane w ramach uznania administracyjnego powinno być przekonująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak, żeby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały głęboko rozważone i ocenione, a rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją, nie zaś efektem choćby ograniczonego woluntaryzmu (wyrok SN z 20 grudnia 1994 r., III ARN 79/94, POP 1999 r., Nr 2, poz. 31). Organ orzekający w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne powinien zatem wykazać, że w tej konkretnej sprawie istniały przesłanki uzasadniające podjęte rozstrzygnięcie.

Odnosząc się do przesłanek określonych w Rozporządzeniu, Organ rentowy prawidłowo ocenił, że zgromadzona w sprawie dokumentacja nie upoważnia

do wydania decyzji o umorzeniu należności z tytułu składek na ubezpieczenie.

Dodać należy, że w świetle art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia, to ubiegający się o umorzenie należności z tytułu ubezpieczeń społecznych ma wykazać, że ze względu na stan majątkowy, sytuację rodzinną oraz zdrowotną nie jest w stanie opłacić tych należności, gdyż pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Skoro zobowiązany ma wykazać spełnienie przesłanek wymienionych w § 3 Rozporządzenia, będących podstawą dla organu rentowego do wydania decyzji o umorzeniu składek, to oznacza, że ciężar dowodu w tym zakresie spoczywa na nim, jako wnioskodawcy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 stycznia 2019 r., sygn. akt I GSK 980/18). Wynika to przede wszystkim z faktu, że umarzanie należności z tytułu składek jest wyjątkiem od zasady obowiązku ich opłacania. Ponadto to stronie znane są okoliczności, które uniemożliwiają jej uregulowanie zaległości.

Organ rentowy uzasadnił swoje stanowisko wskazując, że biorąc pod uwagę posiadany przez Skarżącego majątek (współwłasność 1/8 nieruchomości) oraz uzyskiwanie stałego dochodu w postaci świadczenia emerytalnego w wysokości 1.672,61 zł brutto nie jest on zagrożony ubóstwem. Oświadczenie o wysokości ponoszonych wydatków, nie potwierdza na tyle trudnej sytuacji materialnej uzasadniającej umorzenie należności z tytułu składek.

Zauważyć ponadto należy, że Skarżący uchylił się od podania dochodów żony, wskazując że nie prowadzi z nią wspólnego gospodarstwa domowego. Zasygnalizowania wymaga, że pozostawanie z małżonkiem w ustroju rozdzielności majątkowej nie może automatycznie przesądzać o tym, że osoby te nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego. Powyższa kwestia nie została przez Skarżącego dostatecznie wyjaśniona. Tymczasem sytuacja materialna małżonka pozostającego w ustroju rozdzielności majątkowej ma wpływ na przeprowadzenie kompletnej analizy możliwości płatniczych rodziny. W myśl § 3 ust. 2 rozporządzenia wykonawczego za rodzinę, o której mowa w ust. 1 pkt 1, uważa się wspólnie zamieszkujące i gospodarujące ze zobowiązanym osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające ze zobowiązanym w faktycznym związku. Jak wskazuje się w orzecznictwie, pojęcie rodziny w rozumieniu powyższego przepisu obejmuje również małżeństwo posiadające rozdzielność majątkową (por. wyrok NSA z dnia 26 maja 2020 r., sygn. akt I GSK 211/20, wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 1 grudnia 2020 r., sygn. akt I SA/Bd 584/20). Analiza sytuacji majątkowej musi zatem odnosić się do rodziny, w której wnioskodawca żyje, a tym samym powinna uwzględniać zarówno dochody i wydatki Skarżącego, jak i jego małżonki jeśli faktycznie prowadzi z nią wspólne gospodarstwo domowe.

Z zebranego materiału dowodowego nie wynika również, że zadłużenie wobec ZUS powstało na skutek nadzwyczajnych zdarzeń losowych wywołanych przez czynniki zewnętrzne, których nie można było przewidzieć ani klęski żywiołowej, natomiast było wynikiem nie opłacenia w ustawowym terminie płatności składek w czasie prowadzonej działalności gospodarczej. W związku z powyższym prawidłowo ZUS w wydanej decyzji uznał, że nie zachodzą okoliczności wykazane w § 3 ust. 1 pkt. 2 Rozporządzenia.

Zgodzić się należy z argumentacją Organu rentowego, że Skarżący nie wskazał, również problemów ze zdrowiem, które wykluczałyby go całkowicie i trwale z aktywności zawodowej. Wskazane przez Skarżącego problemy zdrowotne - jak zasadnie wskazał ZUS - mogą być dodatkowym utrudnieniem w codziennej egzystencji, lecz nie stanowią wystarczającej podstawy do umorzenia należności z tytułu składek, skoro Skarżący dysponuje stałym źródłem dochodu w postaci świadczenia emerytalnego, które jest wypłacane bez względu na stan zdrowia i może ono stanowić źródło stopniowej spłaty zadłużenia wobec ZUS. Brak jest też informacji o konieczności sprawowania przez Skarżącego opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny. W związku z powyższym należy uznać, że nie zachodzą okoliczności wykazane w § 3 ust. 1 pkt 3 Rozporządzenia.

Wobec powyższego należało stwierdzić, że zarzuty skargi są niezasadne. Organ rentowy przeprowadził wszechstronne postępowanie dowodowe, a także wziął pod uwagę wszystkie okoliczności sprawy. Również uzasadnienie odpowiada wymogom ustawowym, zawiera wszechstronną ocenę stanu majątkowego Skarżącego i szczegółowo wykazuje dlaczego odmówiono mu umorzenia należności w oparciu o wszystkie ustawowe przesłanki. Organ rentowy prawidłowo przeanalizował sytuację życiową i materialną zobowiązanego oraz podjął decyzję mieszczącą się w pojęciu uznania administracyjnego, wskazując na okoliczności uzasadniające odmowę umorzenia należności z tytułu składek. Ustalenia ZUS, jak również wywiedzione wnioski w sprawie odmowy udzielenia ulgi nie uchybiły przepisom prawa procesowego ani materialnego. W zaskarżonej decyzji Organ uwzględnił i ocenił wszystkie istotne dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy okoliczności. Zakład prawidłowo wyjaśnił, dlaczego odmówił Skarżącemu umorzenia składek na podstawie wskazywanych przepisów.

Końcowo wskazania wymaga, że postanowienie Sądu Okręgowego w G., w którym odstąpiono od obciążania Skarżącego kosztami procesu pozostaje bez wpływu na treść wydanej w niniejszej sprawie decyzji, albowiem Organ rentowy rozpoznając niniejszą sprawę w zakresie umorzenia składek rozstrzygał w oparciu o kryteria zawarte w ww. ustawie i rozporządzeniu.

Odnosząc się do argumentacji Skarżącego, że ściągnięte należności w trakcie prowadzonego postępowania egzekucyjnego zaspakajają tytuły wykonawcze, należy wyjaśnić, że zgodnie z obowiązującymi przepisami do należności głównej doliczane są odsetki od nieuregulowanych w terminie należności, koszty egzekucyjne i koszty upomnień. Stosownie bowiem do art. 24 ust. 2 u.s.u.s. składki oraz odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkowa opłata, zwane dalej "należnościami z tytułu składek", nieopłacone w terminie, podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji lub egzekucji sądowej (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.). Tym samym w sytuacji nieregulowania należności w terminie zobowiązany musi liczyć się z powstaniem dodatkowych kosztów, które jak w niniejszej sprawie skutkowały zwiększeniem pierwotnie wymaganej kwoty głównej.

Mając powyższe na względzie Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia skargi. Sąd administracyjny niezwiązany granicami skargi nie stwierdził także innych naruszeń prawa, które mogłyby stanowić podstawę do wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji.

Z uwagi na powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), oddalił skargę.