Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 445/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2007-04-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Skarżony organ: Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność zaskarżonej decyzji
Stwierdzono, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Beata Krajewska, Sędzia WSA - Irena Kudiura, Asesor sądowy WSA - Michał Sowiński (spr.), Protokolant - Beata Bińkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 kwietnia 2007 r. sprawy ze skargi L. I. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] września 2006 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku.


UZASADNIENIE

W dniu 13 kwietnia 2006 r. L. I. złożył wniosek o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników wraz z odsetkami, po zmarłym w dniu [...] listopada 2005 r. bracie J. I. Wyjaśnił, iż z chwilą nagłej śmierci zmarły pozostawił długi wraz z podupadłym gospodarstwem. Nie pozostawił żadnego żywego inwentarza ani maszyn rolniczych. Budynki są w fatalnym stanie, a ziemia jest odłogowana. Wnioskodawca podkreślił, iż na dzień dzisiejszy pozostało około 4 ha z liczącego 10 ha gospodarstwa, które odziedziczył po rodzicach. Zaznaczył, iż brat sprzedał w 1999 r. 6 ha, które były obciążone hipoteką na rzecz KRUS i urzędu gminy.

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2006 r. nr [...] Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (określany dalej jako "Prezes Kasy") odmówił skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek za okres od I kwartału 1996 r. do IV kwartału 2005 r. oraz odsetek za zwłokę w łącznej kwocie 12.113,10 zł. W uzasadnieniu Prezes Kasy przytoczył treść art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25 ze zm.); dalej: "u.u.s.r.", określającego warunki umorzenia należności w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego. Prezes Kasy zaznaczył, iż z akt sprawy wynika, że nabywając w drodze postępowania spadkowego po zmarłym bracie J. I. prawo własności - części gospodarstwa rolnego wnioskodawca był poinformowany o ciążących zobowiązaniach wobec Kasy tytułem nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne rolników. W związku z powyższym, w dniu [...] marca 2006 r. wydano dwie decyzje stwierdzające solidarną odpowiedzialność wnioskodawcy oraz jego siostry E. M. za zobowiązania J. I. z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Prezes Kasy wyjaśnił, iż na podstawie protokołu z wizytacji przeprowadzonej w gospodarstwie domowym wnioskodawcy, a także niejednokrotnych oględzin stanu zabudowań znajdujących się na terenie posesji we wsi K. stwierdzono, że sytuacja materialna skarżącego w połączeniu z szacunkową wartością całości przyjętego spadku określoną przez Urząd Skarbowy w B. pozwala na spłatę całości zaległości figurujących na koncie zmarłego. Jednocześnie wyjaśniono, że wspomniana wycena dokonana przez Urząd Skarbowy dotyczy jedynie zabudowanej nieruchomości rolnej oraz użytków rolnych, dlatego też brak maszyn rolniczych i zwierząt inwentarskich nie może być dowodem w sprawie. Ponadto wskazano, iż podnoszony przez wnioskodawcę argument dotyczący choroby alkoholowej zmarłego brata nie może stanowić podstawy do umorzenia zadłużenia, ponieważ nie mógł on wywrzeć znaczącego wpływu na sytuację finansową skarżącego.

Rozpoznając sprawę w następstwie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Prezes Kasy decyzją z dnia [...] września 2006 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] sierpnia 2006 r. W uzasadnieniu wskazano, iż zapoznając się w dniu 24 lipca 2006 r. z dokumentami zgromadzonym w sprawie L. I. ocenił wartość nabytego spadku na około 25.000 zł, natomiast we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z dnia 30 sierpnia 2006 r. skarżący zakwestionował to oświadczenie przedkładając decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. , z której wynika, że wartość przyjętego spadku wynosi w przybliżeniu 15.000 zł. Biorąc pod uwagę tę wycenę Prezes Kasy zauważył, iż również w tym przypadku wartość gospodarstwa rolnego przewyższa wysokość zadłużenia. Podkreślono, że do spłaty zadłużenia po zmarłym bracie została również zobowiązana siostra skarżącego E. M. a zatem ewentualna spłata zaległości obciąży dwa gospodarstwa domowe. Ustosunkowując się do zarzutu braku działań zmierzających do wyegzekwowania zaległości od zmarłego J. I. Prezes Kasy wyjaśnił, iż Placówka Terenowa w B. niejednokrotnie czyniła kroki ułatwiające spłatę zadłużenia, jak chociażby rozłożenie zaległości na raty. Wskazano, iż J. I. nie podjął spłaty należności w ratach, w wyniku czego układ ratalny został zerwany. Wobec braku reakcji dłużnika na liczne przypomnienia na nieruchomości ustanowiono hipotekę przymusową na rzecz KRUS.

W skardze na powyższą decyzję L. I. wniósł o jej zmianę poprzez zmianę decyzji Prezesa Kasy z dnia [...] sierpnia 2006 r. i umorzenie należności za okres od I kwartału 1996 r. do IV kwartału 1997 r. oraz uchylenie ww. decyzji w zakresie należności za okres od I kwartału 1998 r. do IV kwartału 2005 r. i umorzenie postępowania w tym zakresie. Skarżący wniósł ponadto o uchylenie decyzji Prezesa Kasy z [...] marca 2006 r. orzekającej o solidarnej odpowiedzialności za zaległości J. I. za okres od I kwartału 1998 r. do IV kwartału 2005 r. i wyłączenie J. I. z ubezpieczenia społecznego rolników za powyższy okres z uwagi na niespełnienie przez ww. wymaganych warunków do objęcia go obowiązkowym ubezpieczeniem rolniczym.

W uzasadnieniu skarżący podniósł, iż wystąpił do Prezesa Kasy o umorzenie zaległości wraz z odsetkami, gdyż majątek pozostawiony przez zmarłego brata posiadał niższą wartość niż kwota zadłużenia. Zaznaczył, iż brat był alkoholikiem, nie dbał ani o należyte zagospodarowanie gruntów, ani o zabudowania. Pozostawił budynki w znacznym stopniu zdewastowane. Wyjaśnił, iż nie był w stanie uregulować zadłużenia, gdyż majątek spadkowy nie przedstawiał większej wartości, wymagał dodatkowych nakładów, a własnych środków finansowych skarżący nie posiadał. Zaznaczył, iż znajduje się w bardzo trudnej sytuacji materialnej.

Skarżący zaznaczył ponadto, iż w dacie składania wniosku o umorzenie należności był przekonany, iż J. I. posiadał gospodarstwo rolne o powierzchni znacznie przekraczającej 1 ha gruntów przeliczeniowych i z tego tytułu podlegał obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu rolników. Nie kwestionował zatem zarówno okresów jego zadłużenia, jak i należności z tytułu nieopłaconych składek, ustalonych przez Prezesa Kasy decyzjami z [...] marca 2006 r. L. I. wyjaśnił, iż w trakcie składania zeznania do Urzędu Skarbowego w B. o wartości nabytego po J. I. spadku okazało się, że nie posiadał on od 1998 r. nieruchomości rolnych przekraczających 1 ha gruntów przeliczeniowych. Pod koniec 1997 r. brat skarżącego sprzedał bowiem znaczną część swego gospodarstwa rolnego, co w konsekwencji spowodowało, iż od I kwartału 1998 r. nie mógł być objęty obowiązkowym ubezpieczeniem społecznym rolników, gdyż nie spełniał wymaganych ustawą warunków do objęcia go z urzędu ubezpieczeniem rolniczym. W ocenie skarżącego, należy zatem uznać, iż decyzja Prezesa Kasy z [...] marca 2006 r. orzekająca solidarną odpowiedzialność za zaległości J. I. za okres od I kwartału 1998 r. do IV kwartału 2005 r. została wydana z rażącym naruszeniem prawa i winna być uchylona w całości.

W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek podejmując rozstrzygnięcie Sąd uwzględnił okoliczności, które nie zostały w niej podniesione. Możliwość taką stwarza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; powoływanej dalej jako "p.p.s.a.") stanowiący, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że Sąd, dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji ma prawo i obowiązek uwzględnić również okoliczności, wprawdzie nie wskazane w skardze jako zarzut, ale mające wpływ na tę ocenę.

Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych; Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.).

Wyjaśnić również należy, że stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Może zatem uwzględnić skargę także z takich przyczyn, które nie zostały w niej podniesione.

Dokonując oceny zaskarżonej decyzji Prezesa Kasy z dnia [...] września 2006 r. Sąd uznał, że decyzja ta obarczona jest wadą skutkującą stwierdzeniem jej nieważności. Zaskarżona decyzja została bowiem wydana w wyniku rozpatrzenia wniosku skarżącego z dnia 29 sierpnia 2006 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy, który nie został podpisany przez wnoszącego.

Wymagania formalne, jakie musi spełniać strona, by jej czynność procesowa - podanie - spowodowało skutek prawny, reguluje art. 63 k.p.a. Kodeks postępowania administracyjnego, w zakresie formy i treści podania, przyjmuje co prawda zasadę ograniczonego formalizmu, jednakże zasada ta nie oznacza całkowitego odstąpienia od wymagań formalnych co do formy. Przestrzeganie tych ograniczonych wymagań formalnych i ustalenie przez organ administracji publicznej, czy czynność procesowa - np. wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy wypełnia je, ma podstawowe znaczenie dla ochrony interesu prawnego strony. Zgodnie z treścią przepisu art. 63 § 3 k.p.a. "podanie wniesione pisemnie albo ustnie do protokołu powinno być podpisane przez wnoszącego (...)". Spełnienie wymagań formalnych wynikających z cytowanego przepisu, tzn. podpisanie pisma przez wnoszącego gwarantuje, że czynność procesowa została dokonana przez osobę określoną jako wnosząca podanie (wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy). Brak podpisu osoby wnoszącej podanie, jeśli nie zostanie usunięty poprzez wezwanie do usunięcia braków, uniemożliwia wywołanie skutków prawnych wniesionego podania, tj. w przypadku wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy powoduje niemożność jego rozpoznania przez organ administracji. W sprawie będącej przedmiotem rozpoznania wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy nie został podpisany przez wnoszącego. Organ odwoławczy nie wezwał wnoszącego, pod rygorem z art. 64 § 2 k.p.a. (pozostawienie wniosku bez rozpatrzenia) do usunięcia braku i wniosek rozpoznał, mimo, że nie wywołał on skutków prawnych. Powyższa okoliczność powoduje, że decyzja wydana została z rażącym naruszeniem prawa.

Oczywiste i rażące naruszenie wskazanych reguł orzekania w postępowaniu z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy stanowi podstawę do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 in fine k.p.a.

Wykazana wada zaskarżonej decyzji sprawia, że przedwczesnym byłoby rozpatrywanie przez Sąd zarzutów podniesionych w skardze. Stwierdzenie nieważności decyzji nie oznacza przy tym, że wniosek skarżącego o umorzenie należności z tytułu zaległych składek uznano za zasadny. Kwestia ta może jednak stać się przedmiotem ponownej kompleksowej oceny w postępowaniu administracyjnym, prowadzonym przez Prezesa Kasy, dopiero w przypadku spełnienia wymagań formalnych wynikających z treści art. 63 § 3 k.p.a.

Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach. W razie uwzględnienia skargi sąd w wyroku określa, czy i w jakim zakresie zaskarżony akt lub czynność nie mogą być wykonane, a rozstrzygnięcie to traci moc z chwilą uprawomocnienia się wyroku, o czym stanowi art. 152 p.p.s.a.

Uwzględniając przedstawiony stan faktyczny i prawny, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. Zakres w jakim decyzja, której nieważność stwierdzono nie może być wykonana określono w oparciu o przepis art. 152 p.p.s.a.