Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 204/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2014-05-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy: article: Art. 134 par. 1, art. 135, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a, lit. c, art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: Art. 1 par. 1
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1269
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych.
article: Art. 16a ust. 1, ust. 2, ust. 8, art. 17 ust. 5
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.
article: Art. 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2012 poz 1548
law: Ustawa z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw
article: Art. 7, art. 77 par. 1, art. 80
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Piotr Lechowski Sędziowie WSA Dorota Dąbek (spr.) WSA Hanna Knysiak – Molczyk Protokolant Ewelina Knapczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 maja 2014 r. sprawy ze skargi M. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 12 listopada 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.


UZASADNIENIE

wyroku WSA w Krakowie z dnia 27 maja 2014 r.

Decyzją z dnia [...] 2013 r. znak: [...] Nr [...] Burmistrz Miasta odmówił przyznania M. W. specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad matką E. W. Organ I instancji ustalił, iż M. W. spełnia kryterium dochodowe określone w art. 5 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, gdyż miesięczny dochód na jednego członka jego rodziny wynosi 544,16 zł. Organ I instancji wskazał, iż E. W. ma czterech synów i dwie córki. Z rodzinnego wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 13 sierpnia 2013 r. wynika, iż M. W. oraz E. W. zamieszkują razem. W skład rodziny M. W. wchodzą: żona B. W. oraz 2 niepełnoletnich dzieci. Razem z nimi mieszka również jeden z synów E. W. – T. W. Źródłem utrzymania rodziny jest emerytura E. W., wynagrodzenie za pracę B. W. oraz zasiłki rodzinne pobierane na dzieci. E. W. posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności wydane na stałe w dniu 10 września 2005 r. Syn M. pomaga jej w codziennych czynnościach jak: robienie zakupów, porządki, przygotowywanie posiłków, zawożenie do lekarzy na wizyty, umawianie do lekarzy, zakup lekarstw, środków higienicznych, przynoszenie węgla, drzewa. Organ I instancji wskazał, iż z oświadczenia E. W. wynika, że razem z synem M. i jego rodziną tworzą wspólne gospodarstwo domowe, trzej synowie, którzy są również zameldowani w lokalu – gospodarują oddzielnie w innych miejscowościach, a syn T. wyjeżdża na delegacje i rzadko jest w domu. Organ I instancji podniósł, iż w oświadczeniu złożonym dla celów ustalenia prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w dniu 2 sierpnia 2013 r. M. W. poinformował, że począwszy od 6 czerwca 2005 r. zrezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad E. W. Jednak jak wynika z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy [...] dotyczących ustalenia obowiązku opłacania składki na ubezpieczenie emerytalne i rentowe oraz zdrowotne przy świadczeniu pielęgnacyjnym, aktywność zawodowa M. W. kształtowała się następująco:

– w okresie od 16.10.2004 r. do 15.11.2005 r. był zatrudniony w firmie "B" (stosunek pracy ustał w wyniku wypowiedzenia przez zakład pracy),

– od dnia 02.01.2006 r. do 25.11.2007 r. był zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy (w tym w okresie od 10.01.2006 r. do 9.01.2007 r. pobierał zasiłek),

– od 26.11.2007 r. do 30.06.2009 r. był zatrudniony w Zakładzie [...] A Spółka z o.o. w G (stosunek pracy ustał w wyniku upływu czasu, na który umowa była zawarta),

– od 01.07.2009 r. do 31.08.2009 r. M. W. wykonywał umowę zlecenia zawartą z Zakładem [...] "A" G,

– od dnia 08.09.2009 r. do 14.07.2010 r. był zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy (w tym pobierał zasiłek od 16.09.2009 r. do 15.03.2010 r.),

– od dnia 02.07.2013 r. do 09.07.2013 r. był zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku – co jest rozumiane jako gotowość do podjęcia zatrudnienia, jak w każdym przypadku zarejestrowania się w urzędzie pracy.

Następnie M. W. zawarł umowę o pracę z "A" R. D. B na okres od 10 lipca 2013 r. na czas określony do 30 września 2013 r. M. W. zakończył jednak zatrudnienie w dniu 31 lipca 2013 r. składając wypowiedzenie (w aktach sprawy świadectwo pracy z dnia 1 sierpnia 2013 r.).

Organ I instancji wskazał, iż M. W. z tytułu opieki nad osobą niepełnosprawną, tj. E. W. pobierał świadczenie pielęgnacyjne w okresie: od 15 lipca 2010 r. do 30 czerwca 2013 r. na podstawie decyzji z dnia [...] 2010 r. znak: [...] Nr [...]. W okresie tym M. W. nie podejmował pracy, jak też jej nie poszukiwał oraz ze względu na trudną sytuację na lokalnym rynku pracy, jak wynika z zaświadczenia znajdującego się w aktach sprawy, M. W. był wielokrotnie zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy również bezpośrednio przed uzyskaniem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oraz po wygaśnięciu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w okresie od 2 do 9 lipca 2013 r. deklarując tym samym zdolność i gotowość do podjęcia zatrudnienia. W tym stanie faktycznym wątpliwym jest, zdaniem organu I instancji, że umowę o pracę zawarto z zamiarem dotrzymania jej warunków, tym samym czynność ta miała charakter pozorny, mający na celu umożliwienie skutecznego ubiegania się o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego.

Dodatkowo w ocenie organu I instancji, zakres niezbędnej dla niepełnosprawnego członka rodziny opieki nie pozbawia wnioskodawcy możliwości podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Wiele czynności, których wymaga osoba niepełnosprawna może być bowiem wykonywanych po godzinach pracy, np. utrzymanie czystości w domu, robienie zakupów, przygotowanie posiłków. Również prace związane z wysiłkiem fizycznym jak np. przyniesienie opału do kotłowni mogą być wykonywane z odpowiednim wyprzedzeniem i nie wymagają natychmiastowej pomocy osoby drugiej. Zdaniem organu I instancji, wiele czynności, które wykonuje M. W. należą do normalnych czynności wykonywanych w każdym gospodarstwie domowym. Natomiast pobieranie specjalnego zasiłku opiekuńczego musi być obiektywnie uzasadnione i dotyczyć takich przypadków, gdy faktycznie osoba ubiegająca się o świadczenia nie może podjąć zatrudnienia z uwagi na konieczność jej sprawowania nad osobą niepełnosprawną, a nie z uwagi na konieczność poradzenia sobie z obowiązkami domowymi w gospodarstwie domowym. Odnośnie zaś konieczności dowożenia osoby niepełnosprawnej do lekarzy specjalistów organ I instancji wskazał, że osoby pracujące i członkowie ich rodzin również korzystają z wizyt u lekarzy i wówczas dotarcie na taką wizytę wiąże się albo z koniecznością wzięcia urlopu, albo zaplanowania wykonywanej pracy w taki sposób, aby wyjazd był możliwy. Organ I instancji uznał zatem, iż nie została spełniona istotna przesłanka warunkująca prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego określona w art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych jaką jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną.

Organ I instancji podniósł również, iż E. W. ma także inne dzieci, na których spoczywa obowiązek dostarczania jej środków utrzymania, a fakt ich zamieszkiwania poza miejscem zamieszkania matki, ich własna aktywność zawodowa lub posiadanie własnej rodziny – nie zwalnia ich od obowiązku alimentacyjnego względem matki.

W odwołaniu od powyższej decyzji M. W. nie zgodził się ze stanowiskiem organu I instancji, że pozostałe dzieci E. W. również są zobowiązane do sprawowania opieki. M. W. uważa, że nie jest to możliwe, gdyż jego rodzeństwo mieszka w innych miejscowościach niż ich matka, a poza tym mają pracę i swoje własne rodziny. Nie są więc oni w stanie zapewnić matce wystarczającej opieki, gdyż musieliby zrezygnować z pracy oraz zaniedbać swoje rodziny. Odwołujący się stwierdził, iż jego matka jest całkowicie zdana na pomoc jego i jego żony, zaś pomoc jego rodzeństwa może być co najwyżej częściowa i okazjonalna. Dodał, że z uwagi na sytuację panującą obecnie na rynku pracy mógłby znaleźć zatrudnienie tylko poza granicami kraju. M. W. stwierdził, iż pozbawienie jego mamy specjalnego zasiłku opiekuńczego spowoduje ubóstwo i brak możliwości jej leczenia.

Decyzją z dnia 12 listopada 2013 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267), art. 3 pkt 1a, art. 16a ust. 1-3, ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. nr 139, poz. 992 z późn. zm.), § 1 i § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 sierpnia 2012 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokości świadczeń rodzinnych (Dz. U. z 2012, poz. 959), a także art. 2 i art. 17 ust. 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz. U. z 2001 r. nr 79, poz. 856 z późn. zm.), Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta z dnia [...] 2013 r. znak: [...] Nr [...]. Kolegium dokonało tych samych ustaleń w stanie faktycznym niniejszej sprawy co organ I instancji. Wskazało, iż miesięczny dochód rodziny odwołującego się w przeliczeniu na osobę w rodzinie wyniósł 566,16 zł i tym samym nie przekroczył kwoty, o której mowa w art. 5 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Organ odwoławczy podzielił stanowisko organu I instancji, że M. W. nie spełnia jednego z koniecznych warunków do przyznania przedmiotowego świadczenia jakim jest rezygnacja z zatrudnienia w związku ze sprawowaniem opieki nad matką E. W. Ze znajdujących się w aktach sprawy dokumentów wynika bowiem, że po 2005 r. M. W. podejmował zatrudnienie w różnych okresach na przestrzeni 2007-2009, jak również był zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna, deklarując tym samym zdolność i gotowość do podjęcia zatrudnienia, tj. w czasie kiedy jego matka była osobą niepełnosprawną z orzeczonym znacznym stopniem niepełnosprawności (wydanym na stałe w dniu 10 września 2005 r.). Organ II instancji uznał zatem, iż fakt rezygnacji z zatrudnienia w przypadku M. W. miał miejsce dopiero w 2013 r.

W ocenie Kolegium, całokształt stanu sprawy wskazuje, że zarejestrowanie się M. W. w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna, deklarując tym samym zdolność i gotowość do podjęcia zatrudnienia (co potwierdził we wniesionym odwołaniu), a następnie zawarcie przez niego umowy o pracę praktycznie zaraz po utracie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i niemal natychmiastowe jej rozwiązanie (po 22 dniach) miało na celu umożliwienie skutecznego ubiegania się o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego. Zdaniem Kolegium, świadczy o tym chociażby fakt, że M. W. jeszcze w trakcie pobierania świadczenia pielęgnacyjnego zapoznał się z zasadami przyznawania specjalnego zasiłku opiekuńczego i wiedział, iż jednym z koniecznych warunków uzyskania prawa do tego świadczenia jest właśnie rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej (zawiadomienie Burmistrza Miasta z dnia 6 lutego 2013 r. znak: [...] skierowane do odwołującego się).

Kolegium wskazało, iż analiza materiału dowodowego wskazuje, że istnieją jeszcze inne osoby, które również są zobowiązane do alimentacji E. W., a to jej dzieci: synowie T. W., Ł. W., S. W. oraz córki R. K. i D. W. Organ II instancji stwierdził, iż po stronie pozostałych dzieci E. W. nie istnieją przeszkody o charakterze obiektywnym, które powodują niemożność sprawowania opieki. Organ odwoławczy podniósł, iż w orzecznictwie sądów administracyjnych za taką przeszkodę nie uznaje się pozostawania w zatrudnieniu lub posiadania własnej rodziny, a także zamieszkiwania poza miejscem zamieszkania osoby, która wymaga opieki. Zdaniem Kolegium, opieka nad osobą jej wymagającą może mieć różne formy i nie zawsze jest wykonywana w formie osobistych starań. Nic bowiem nie stoi na przeszkodzie aby osoby, które w pierwszej kolejności są zobowiązane do opieki – jeśli nie chcą lub nie mogą jej sprawować osobiście – płaciły wynagrodzenie osobie, która taką opiekę będzie sprawować (np. odwołującemu się). Kolegium uważa, iż nie ma żadnego uzasadnienia, aby ze środków publicznych pokrywać koszty sprawowania opieki nad osobami jej wymagającymi w sytuacji, gdy istnieją osoby, na których ciąży obowiązek alimentacyjny, z którego się nie wywiązują.

Równocześnie organ odwoławczy nie zanegował faktu, że odwołujący się rzeczywiście sprawuje opiekę nad swoją matką. Organ zauważył jednak, że opieka ta jest prostą konsekwencją ciążącego na M. W. (i innych członkach rodziny) obowiązku alimentacyjnego wobec E. W. Zdaniem Kolegium, zakres niezbędnej opieki nad niepełnosprawną matką nie pozbawia odwołującego się możliwości podjęcia zatrudnienia, ponieważ wiele czynności, które on wykonuje to obowiązki związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego (robienie zakupów, przygotowanie posiłków, sprzątanie, przyniesienie opału). Reasumując Kolegium stwierdziło, iż rzeczywistym powodem złożenia wniosku o przyznanie specjalnego świadczenia opiekuńczego przez M. W. był fakt, że wejście w życie nowych regulacji prawnych spowodowało utratę świadczenia pielęgnacyjnego, które otrzymywał w związku ze sprawowaną opieką nad matką. Z tych też przyczyn, zdaniem organu odwoławczego, decyzja organu I instancji co do zasady jest słuszna i dlatego nie powinna podlegać wzruszeniu.

W skardze na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego M. W. zarzucił, iż organ ten dokonał błędnej i nielogicznej wykładni aktualnie obowiązującego prawa oraz nie dochowało należytej staranności podczas wydawania zaskarżonej decyzji naruszając art. 7 i art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego. Zdaniem skarżącego, przyjęta przez organ interpretacja art. 16a ustawy oświadczeniach rodzinnych powoduje sytuację bez wyjścia, albowiem wnioskodawca nie jest w stanie udowodnić definitywnego zrezygnowania z zatrudnienia wskutek konieczności sprawowania ciągłej opieki nad chorą osobą. Jeżeli bowiem osoba bezrobotna sprawuje opiekę nad kimś, to logiczne jest, że nie osiąga dochodów, a zasiłek jest przeznaczony na leki i opiekę medyczną. Jeśli natomiast podejmie pracę, będzie osiągała dochód, ale osoba wymagająca opieki zostanie jej pozbawiona. Skarżący stwierdził, iż właśnie ta obiektywna niemożność pogodzenia pracy zawodowej z ciągłą opieką nad chorą osobą była kluczowym powodem rozwiązania stosunku pracy. Skarżący uważa również, iż skoro Kolegium zarzuca mu próbę wyłudzenia zasiłku poprzez celowe zwolnienie się z pracy, to winno mu to udowodnić. Skarżący wskazał, iż art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego, a przede wszystkim art. 7 tego Kodeksu zakłada – jako podstawę działalności powołanych do tego organów – docieranie do prawdy obiektywnej przed podjęciem decyzji. W ocenie skarżącego, decyzja organu I instancji została wydana z naruszeniem ducha prawa oraz wbrew obowiązującym realiom i wbrew zdrowemu rozsądkowi.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniosło o oddalenie skargi. Odnosząc się do zarzutów skarżącego Kolegium stwierdziło, iż są one nietrafne. Specjalne świadczenie opiekuńcze nie ma bowiem za zadanie wyręczać osób zobowiązanych do alimentacji w spełnieniu swojego obowiązku, ale jest swego rodzaju rekompensatą, która wypłacana jest ze środków publicznych tym, którzy nie są w stanie pogodzić zatrudnienia i opieki nad osobą w stosunku, do której ciąży na nich ten obowiązek. Natomiast w przypadku skarżącego takiej konieczności, zdaniem Kolegium, nie ma, albowiem osoba wymagająca opieki (E. W.) ma (oprócz skarżącego) jeszcze pięcioro dzieci, które są zobowiązane do zapewnienia jej tej opieki.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę administracji publicznej. Kontrola działalności organów administracyjnych sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla je w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi Sąd skargę oddala (art. 151 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 134 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Przedmiotem kontroli Sądu w przedmiotowej sprawie była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 12 listopada 2013r., nr [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku opiekuńczego.

Specjalny zasiłek opiekuńczy jest nowym świadczeniem, wprowadzonym do ustawy z dnia 28 listopada 2003r. świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 z późn. zm.) przez art. 1 pkt 4 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2012 r., poz. 1548) zmieniającej tę ustawę z dniem 1 stycznia 2013 r. Przesłanki nabycia specjalnego zasiłku opiekuńczego zostały sformułowane w art. 16a ust. 1 i 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z tym przepisem zasiłek specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788 i 1529) ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje, jeżeli łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty, o której mowa w art. 5 ust. 2 ustawy. Przepisy art. 5 ust. 4-9 stosuje się odpowiednio.

Jednocześnie w art. 16a ust. 8 ustawa wskazuje, że zasiłek ten nie przysługuje, jeżeli:

1) osoba sprawująca opiekę: a) ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego; b) podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z innych tytułów; c) ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego lub świadczenia pielęgnacyjnego; d) legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) osoba wymagająca opieki została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, w rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu;

3) na osobę wymagającą opieki inna osoba ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury;

4) członek rodziny osoby sprawującej opiekę ma ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, specjalnego zasiłku opiekuńczego lub świadczenia pielęgnacyjnego;

5) na osobę wymagającą opieki jest ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego lub prawo do świadczenia pielęgnacyjnego;

6) na osobę wymagającą opieki inna osoba jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.

W kontrolowanej sprawie istota sporu sprowadza się do oceny spełnienia przez skarżącego przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wynikającej z ust. 1 art. 16a ustawy. Na skarżącym, jako synu osoby legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami konieczności stałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, ciąży zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obowiązek alimentacyjny. Spełnione zostało też kryterium dochodowe, a rodzinny wywiad środowiskowy pozwala na przyjęcie, że skarżący faktycznie sprawuje nad matką stałą opiekę.

Bezsporne między stronami jest zatem, że skarżący sprawuje opiekę nad matką, która - zgodnie z orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 10 września 2005r. (k. 18 akt adm.) - została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności ze wskazaniami do stałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, a niepełnosprawność datuje się od 2000r. Bezsporne jest również, że opiekę nad E. W. sprawuje syn M. W., który mieszka wraz z nią i pomaga jej w codziennych czynnościach jak: robienie zakupów, przygotowywanie posiłków, porządki, zawożenie do lekarzy, zakup lekarstw, środków higienicznych, przynoszenie węgla i drzewa.

Trafnie wskazały organy w niniejszej sprawie, że jednym z warunków przyznania świadczenia z art. 16 a ust.1 o świadczeniach rodzinnych jest rezygnacja przez osobę sprawującą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad tą osobą. Za błędne należy jednak uznać stanowisko organów, że przesłanka ta w niniejszej sprawie nie została przez skarżącego spełniona. W aktach sprawy znajduje się umowa o pracę zawarta przez skarżącego z "A" R. D. B z dnia 13 lipca 2013r. (k. 22) oraz świadectwo pracy z dnia 8 sierpnia 2013r., z którego wynika, że umowa ta została rozwiązana za wypowiedzeniem przez pracownika (k. 23). Skarżący podaje, że powodem rezygnacji z zatrudnienia była konieczność sprawowania opieki nad matką. W ocenie Sądu brak zatem było podstaw do uznania przez organ, że skarżący nie spełnił przesłanki rezygnacji z zatrudnienia, uprawniającej go do specjalnego zasiłku opiekuńczego.

W niniejszej sprawie organy administracyjne przyjęły, że zawarta umowa o pracę miała charakter pozorny, nie przeprowadziły jednak wyczerpującej oceny składanych przez skarżącego wyjaśnień co do okoliczności podjęcia zatrudnienia i przyczyn rezygnacji z tego zatrudnienia. Organy nie powołały żadnych dowodów uzasadniających wniosek, że zawarcie przez skarżącego umowy o pracę miało charakter pozorny. Nie poczyniono w sprawie żadnych ustaleń faktycznych uzasadniających ten wniosek oraz przyjęty w zaskarżonej decyzji pogląd o niespełnieniu przez skarżącego przesłanki rezygnacji z zatrudnienia jako warunku umożliwiającego przyznanie mu specjalnego zasiłku opiekuńczego. Zdaniem Sądu brak zatem było podstaw do odmowy skarżącemu tego zasiłku z powodu niespełnienia przesłanki rezygnacji z zatrudnienia w rozumieniu art. 16a wskazanej ustawy.

Celem specjalnego zasiłku opiekuńczego jest udzielenie rekompensaty osobom, które rezygnują z zatrudnienia dla sprawowania opieki nad członkiem rodziny, niezdolnym do samodzielnego funkcjonowania z uwagi na niepełnosprawność. Przyznanie tej rekompensaty jest wynagradzaniem przez państwo osób opiekujących się członkami najbliższej rodziny, gdyż w innym wypadku to państwo musiałoby wywiązać się z obowiązku opieki nad swymi niepełnosprawnymi obywatelami. Art. 16 a należy interpretować, mając na uwadze ten właśnie cel regulacji.

Mając na uwadze wskazane powyżej argumenty należy uznać, że w niniejszej sprawie organy dokonały nieprawidłowej wykładni art. 16 a ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną osobą. W toku kontrolowanego postępowania organy administracyjne naruszyły też przepisy regulujące zasady gromadzenia i oceny materiału dowodowego, zawarte w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. 2013, poz. 267, zwany dalej K.p.a.), albowiem nie przeprowadziły należytego postępowania dowodowego co do tego, że zawarta przez skarżącego umowa o pracę miała charakter pozorny.

Nietrafny jest też argument organu, że E. W. oprócz M. W. ma też inne dzieci, na których ciąży obowiązek alimentacyjny. Ten argument nie uzasadnia odmowy przyznania M. W. specjalnego zasiłku opiekuńczego, skoro ustalone w sprawie zostało, że pozostałe dzieci takiej opieki nad matką nie sprawują.

Nie ma także podstawy prawnej argument organu odwołujący się do stanu zdrowia E. W. i do rodzaju czynności, które składają się na opiekę sprawowaną nad nią przez M. W. Przytoczone powyżej przepisy ustalające zasady przyznawania specjalnego zasiłku opiekuńczego nie przewidują możliwości uwzględniania tego rodzaju przesłanki jako podstawy przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego, wprowadzając jedynie wymóg legitymowania się określonym stopniem niepełnosprawności ze wskazaniami stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczona możliwością samodzielnej egzystencji oraz fakt sprawowania opieki. Dokonana zatem przez organ samodzielna ocena, że E. W. nie wymaga opieki innych osób podczas wykonywania codziennych czynności, która uniemożliwiałaby skarżącemu podjęcia zatrudnienia, nie może być uzasadnieniem dla odmowy przyznania skarżącemu świadczenia, skoro obowiązujące przepisy łączą uprawnienie do takiego świadczenia z wymogiem legitymowania się określonym rodzajem orzeczenia lekarskiego, a ten warunek jest w niniejszej sprawie spełniony.

Rozpatrując niniejszą sprawę organy winny były też wziąć pod uwagę, że przed nowelizacją ustawy o świadczeniach rodzinnych skarżący miała ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, które wygasło z dniem 30 czerwca 2013 r., a zatem złożenie wniosku o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego powinno być rozpatrywane nie jako oddzielne zdarzenie, ale jako kontynuacja działań skarżącego związanych ze sprawowaniem opieki nad matką.

Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, mając na uwadze treść art. 135 p.p.s.a. zgodnie z którym sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Uznając, że decyzje te zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa materialnego w zakresie wyżej opisanym oraz przepisów postępowania, Sąd orzekł jak w sentencji, działając na podstawie art.145 § 1 pkt 1 a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U z 2012r., poz. 270).

W ponownie prowadzonym postępowaniu, po uzupełnieniu jego braków i uwzględnieniu zawartej powyżej oceny prawnej, organy administracyjne winny rozpoznać wniosek skarżącego mając na uwadze przedstawioną wyżej wykładnię art. 16a ustawy o świadczeniach rodzinnych.