Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt I SA/Bk 405/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2017-10-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: par. 39 ust. 2 pkt 2
journal: Dz.U. 2013 poz 361
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy  finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego programem Rozwoju obszarów wiejskich na lata 2007-2013.
journal: Dz.U.UE.L 2011 nr 25 poz 8 art. 18 ust. 1 i 2
law: Rozporządzenie Komisji (UE) Nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiające szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr  1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju  obszarów wiejskich.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Andrzej Melezini, Sędziowie sędzia WSA Małgorzata Anna Dziemianowicz (spr.),, sędzia WSA Jacek Pruszyński, Protokolant st. sekretarz sądowy Marta Anna Lawda, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 11 października 2017 r. sprawy ze skargi H. S. na decyzję Dyrektora P. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. z dnia [...] lutego 2017 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji Programu Rolnośrodowiskowego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi jest decyzja Dyrektora P. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. z dnia [...] lutego 2017 r. nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Ł. z dnia [...] grudnia 2016 r. nr [...], wydaną w przedmiocie ustalenia H. S. (dalej również jako "Skarżący") kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji programu rolnośrodowiskowego.

Z akt sprawy wynika, że w dniu [...] grudnia 2011 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Ł. wydał decyzję nr [...] o przyznaniu Skarżącemu płatności rolnośrodowiskowej w pomniejszonej wysokości na rok 2011 na kwotę 174.724,50 zł, w tym: pakiet 2. Rolnictwo ekologiczne, wariant 2.2 - uprawy rolnicze (w okresie przestawiania) w wysokości 43.201,20 zł do powierzchni 51,43 ha, wariant 2.4 - trwałe użytki zielone (w okresie przestawiania) w wysokości 8.012,40 zł do powierzchni 24,28 ha, pakiet 3. Ekstensywne trwałe użytki zielone, wariant 3.1.2 - ekstensywna gospodarka na łąkach i pastwiskach na obszarach Natura 2000 w wysokości 225,00 zł do powierzchni 0,45 ha, oraz pakiet 5. Ochrona zagrożonych gatunków ptaków i siedlisk przyrodniczych na obszarach Natura 2000, wariant 5.1 - ochrona siedlisk lęgowych ptaków w wysokości 119.285,90 zł do powierzchni 87,07 ha. Przyznana płatność została zwiększona o kwotę 4.000,00 zł przeznaczoną na refundacje kosztów transakcyjnych. Płatność rolnośrodowiskowa w kwocie 174.724,50 zł została przekazana na rachunek bankowy wskazany

we wniosku o wpis do ewidencji producentów w dniu [...] stycznia 2012 r.

Następnie, po rozpatrzeniu wniosku kontynuacyjnego o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na 2012 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w dniu

[...] stycznia 2013 r. wydał decyzję nr [...] o przyznaniu Skarżącemu płatności rolnośrodowiskowej na ten rok na kwotę 172.312,10 zł, w tym: pakiet 2 wariant 2.2 - w wysokości 44.788,80 zł do powierzchni 53,32 ha, wariant 2.4

w wysokości 8.012,40 zł do powierzchni 24,28 ha, pakiet 3 wariant 3.1.2 w wysokości 225,00 zł do powierzchni 0,45 ha, oraz pakiet 5, wariant 5.1 w wysokości 119.285,90 zł do powierzchni 87,07 ha. Płatność rolnośrodowiskowa w kwocie 172.312,10 zł została przekazana na rachunek bankowy wskazany we wniosku o wpis do ewidencji producentów w dniu [...] lutego 2013 r.

Po złożeniu przez Skarżącego kolejnego wniosku kontynuacyjnego

o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na 2013 r., w jego gospodarstwie

w dniach [...] sierpnia 2013 r. - [...] października 2013 r. została przeprowadzona kontrola na miejscu w zakresie działania Program rolnośrodowiskowy; natomiast

w dniach [...] sierpnia 2013 r. - [...] października 2013 r. kontrola w zakresie wzajemnej zgodności. W wyniku kontroli stwierdzono uchybienia w zakresie przedeklarowania powierzchni, uchybienia w przestrzeganiu przez rolnika wymogów w ramach poszczególnych wariantów oraz nieprzestrzeganie minimalnych norm i wymogów.

Po rozpatrzeniu sprawy w dniu [...] października 2014 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Ł. wydał decyzję nr [...] o przyznaniu płatności rolnośrodowiskowej w pomniejszonej wysokości na rok 2013 na kwotę 69.457.60 zł. w tym: pakiet 2, wariant 2.1 - w wysokości 40.215,42 zł do powierzchni 52,48 ha, wariant 2.3 - w wysokości 6.100,72 zł do powierzchni 24,28 ha, pakiet 5, wariant 5.1 - w wysokości 23.141,46 zł do powierzchni 87,07 ha oraz odmówił przyznania płatności do pakietu 3 wariant 3.1.2. Po rozpatrzeniu odwołania Skarżącego Dyrektor P. Oddziału Regionalnego ARiMR w Ł., decyzją z dnia [...] grudnia 2014 r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku wyrokiem z dnia 26 sierpnia 2015 r. sygn. akt I SA/Bk 248/15 oddalił skargę. Od powyższego wyroku H. S. złożył skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Zawiadomieniem z dnia [...] czerwca 2016 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Ł. wszczął z urzędu postępowanie w sprawie ustalenia kwot nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych przyznanych na mocy ww. decyzji z dnia [...] grudnia 2011 r. i z dnia [...] stycznia 2013 r.

Decyzją z dnia [...] grudnia 2016 r. organ ustalił Skarżącemu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji programu rolnośrodowiskowego, w łącznej wysokości 195.272,44 zł.

Utrzymując w mocy powyższe rozstrzygnięcie organ drugiej instancji wskazał, że Skarżący składając wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na rok 2011 zobowiązał się do realizacji zobowiązań wynikających z przedmiotowego wniosku przez okres 5 lat od dnia podjęcia zobowiązania, czyli od dnia 15 marca 2011 r. do dnia 14 marca 2016 r. Powyższe zobowiązanie zostało określone

w decyzji z dnia 21 grudnia 2011 r. i wynikało z przepisu § 2 ust. 1 pkt 2 i 3 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na łata 2007 - 2013 (Dz. U. z 2009 r. nr 33, poz. 262 ze zm.). Wobec tego, że w roku 2013 ustalono zmniejszenie obszaru objętego zobowiązaniem w pakiecie 2, wariant. 2.1 - o 0.84 ha (powierzchnia deklarowana 53,32 ha - powierzchnia stwierdzona 52,48 ha), płatność rolnośrodowiskowa podlega zwrotowi zgodnie z § 39 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej

w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2013 r. poz. 361 ze zm.).

Ponadto, zdaniem Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR ujawnione w toku realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego uchybienia w przestrzeganiu przez Stronę wymogów: (-) dla pakietu 2. Rolnictwo ekologiczne, wariant 2.3 - trwałe użytki zielone (z certyfikatem zgodności) polegające na niezłożeniu w stogi lub pozostawieniu ściętej biomasy na łące w odpowiednim terminie; (-) dla pakietu 3. Ekstensywne trwałe użytki zielone, wariant 3.1.2 - ekstensywna gospodarka na łąkach i pastwiskach na obszarach Natura 2000 polegające na wykoszeniu całej powierzchni działki rolnej oraz niezłożeniu w stogi lub nieusunięciu ściętej biomasy na łące w odpowiednim terminie; (-) dla pakietu 5. Ochrona zagrożonych gatunków ptaków i siedlisk przyrodniczych na obszarach Natura 200, wariant 5.1 - ochrona siedlisk lęgowych ptaków polegające na pozostawieniu większej niż 10 %, lecz mniejszej niż 50 % nieskoszonej powierzchni działki rolnej oraz pozostawienie nieskoszonej niewłaściwej części działki rolnej, w szczególności innej niż zaznaczona na materiale graficznym - powodują konieczność zwrotu nienależnie wypłaconych płatności stosownie do art. 18 ust. 1 akapit drugi rozporządzenia Komisji (UE)

Nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzania procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz. Urz. UE L Nr 25 str. 8 z 28.01.2011 r. ze zm.). Ponieważ zobowiązanie rolnośrodowiskowe jest zobowiązaniem wieloletnim, organ

I instancji zobligowany był art. 18 ust. 1 akapit drugi ww. rozporządzenia Komisji (UE)

do zastosowania zmniejszenia pomocy dokonanego w roku 2013 również do kwot pomocy wypłaconych już z tytułu tego zobowiązania w latach wcześniejszych tj. płatności za rok 2011 i 2012.

W ocenie organu odwoławczego, ustalenie kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji Programu Rolnośrodowiskowego nastąpiło w sposób prawidłowy, tj. w wysokości w jakiej zostały one przyznane Skarżącemu w 2011

i 2012 r. wg wysokości stawek płatności rolnośrodowiskowej w pakiecie 2, wariant 2.2, wariant 2.4, pakiecie 3, wariant 3.1.2 i w pakiecie 5, wariant 5.1 a następnie zrealizowane na rachunek bankowy Skarżącego.

Organy oceniły przy tym, że nie zachodzą negatywne przesłanki obowiązku zwrotu płatności. W tym zakresie wskazały, że ustalona kwota nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych przekracza kwotę stanowiącą równowartość 100 euro. Tym samym w odniesieniu do ww. płatności nie zachodzą przesłanki uzasadniające odstąpienie od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności

(art. 28a ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich

z udziałem Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (tekst jednolity: Dz. U. z 2013 r. poz. 173)

W sprawie rozważono również, czy wystąpiły kategorie siły wyższej lub wyjątkowe okoliczności, w przypadku wystąpienia których zwrot pomocy nie jest wymagany (art. 47 ust. 1 i 2 rozporządzenia Rady (WE) nr 1974/2006 z dnia

15 grudnia 2006 r. oraz § 45 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r.). Organy stwierdziły, że Skarżący nie przedstawił w terminie dowodów wystąpienia siły wyższej i ww. okoliczności.

Zdaniem Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR organ I instancji słusznie ustalił, że w sprawie nie mają zastosowania przesłanki wykluczające obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności, określone w § 39 ust. 4 pkt 1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r. W przedmiotowej sprawie brak jest bowiem dokumentów potwierdzających przeniesienie posiadania działek rolnych lub ich części na rzecz innego podmiotu. Ponadto zmniejszenie obszaru realizacji zobowiązania dokonane zostało po dniu 15 marca 2012 r.

W ocenie organów w rozpatrywanej sprawie nie zaistniały również przesłanki,

o których mowa w art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (UE) Nr 65/2011 skutkujące brakiem obowiązku zwrotu nienależnie pobranej płatności rolnośrodowiskowej za lata 2011-2012.

Organ odwoławczy za niezasadne uznał zarzuty naruszenia § 4 ust. 2 pkt 3,

§ 39 ust. 2 pkt 1, § 39 ust. 2 pkt 2 w zw. z § 39 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia rolnośrodowiskowego oraz § 38 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa

i Rozwoju Wsi z dnia 12 marca 2014 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007 - 2013 (Dz. U. z 2014 r. poz. 324), jak też art. 18 ust. 2 rozporządzenia Komisji (UE) Nr 65/2011. Ponadto nie uwzględnił zarzutów dotyczących naruszenia przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego.

Nie godząc się z powyższym rozstrzygnięciem Skarżący wywiódł skargę

do tut. Sądu, w której zaskarżył decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR

z dnia [...] lutego 2017 r. w całości zarzucając naruszenie:

- § 4 ust. 2 pkt 3 rozporządzenia rolnośrodowiskowego poprzez błędne przyjęcie, iż rolnik nie spełniał wymogów dla poszczególnych pakietów i wariantów, za które przyznane zostały płatności, w szczególności w aktach sprawy brak jest dowodów, które w sposób jednoznaczny wskazywałyby na istnienie tych niezgodności;

- § 39 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego poprzez błędne przyjęcie, iż zwrotowi podlega płatność rolnośrodowiskowa w sytuacji nieprzestrzegania choćby jednego z warunków określonych dla danego z wariantów, w sytuacji gdy z treści przepisu jasno wynika, iż płatność rolnośrodowiskowa podlega zwrotowi gdy rolnik nie przestrzega żadnego wymogu w ramach wariantu;

- § 39 ust. 2 pkt 2 w zw. z § 39 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia rolnośrodowiskowego, poprzez błędne przyjęcie, iż zwrotowi podlega płatność rolnośrodowiskowa przyznana w ramach pakietu 2 wariant 2.2 w sytuacji gdy zmniejszenie obszaru, na którym realizowana ma być płatność wyniosła mniej niż 2 ha;

- § 38 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego poprzez naliczenie sankcji w nieprawidłowej wysokości tj. nieobowiązującej w chwili wszczęcia postępowania o zwrot nienależnie pobranych płatności za rok 2011 i 2012, w sytuacji gdy należało zastosować przepisy rozporządzenia obowiązujące w chwili wszczęcia postępowania o zwrot tj. w dniu [...] czerwca 2016 r.

- art. 18 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 65/2011, poprzez nieuwzględnienie przy określaniu kwoty zwrotu płatności za rok 2011 i 2012 rozmiaru, zasięgu i trwałości naruszeń;

- art. 138 § 1 Kpa poprzez utrzymanie skarżonej decyzji w mocy, w sytuacji gdy decyzja ta jako nieprawidłowa winna być uchylona, a sprawa przekazana organowi I instancji do ponownego rozpoznania;

- art. 7, 77 i 80 Kpa polegające na niewyczerpującym rozpatrzeniu materiału dowodowego oraz niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, a także oparcie się jedynie na gołosłownych twierdzeniach pracowników ARiMR przeprowadzających kontrolę

i tworzących dokumenty pokontrolne i pominięcie wyjaśnień strony dotyczących spełniania wszelkich wymogów oraz nieuwzględnienie operatu przedłożonego przez rolnika, który wskazuje na prawidłowość realizacji programu rolno środowiskowego;

- art. 107 Kpa poprzez niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności mających wpływ na rozstrzygnięcie.

Wskazując na powyższe Skarżący wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał dotychczasowe stanowisko

w sprawie i wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje.

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2016 r. poz. 1512), ustalenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych: 1) pochodzących z funduszy UE; 2) krajowych, przeznaczonych na: a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej, b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej - następuje w drodze decyzji administracyjnej.

Przedmiotem postępowania prowadzonego na podstawie przywołanego

art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR jest zbadanie, czy w danej sprawie doszło do nienależnego lub nadmiernego pobrania środków pochodzących z wymienionych funduszy unijnych lub krajowych oraz ustalenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków w drodze decyzji administracyjnej.

Podkreślenia przy tym wymaga, że postępowanie w tym zakresie jest samodzielnym trybem, w którym następuje określenie zmniejszeń lub nienależnie pobranych środków finansowych pochodzących ze środków unijnych, także krajowych, przeznaczonych na współfinansowanie zadań realizowanych z funduszy unijnych. Nienależne pobranie środków ma miejsce wówczas, gdy pomoc zostaje wypłacona, a wnioskodawca (beneficjent) nie realizuje podjętego zobowiązania

w całym okresie objętym danym programem (zob. np. wyrok NSA z dnia 4 kwietnia 2017 r. II GSK 1449/15, LEX nr 2303956).

W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się również,

że wywiązanie się przez rolnika z obowiązków przyjętych w ramach programu rolnośrodowiskowego ocenić trzeba w całym okresie 5-letniego zobowiązania,

a stwierdzenie uchybień w realizacji tego programu oznacza niedotrzymanie zobowiązania i powoduje obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności za cały okres ich pobierania. Obowiązek zwrotu płatności rolnośrodowiskowych ma charakter wsteczny, co uzasadnione jest celem i kompleksowym charakterem programu rolnośrodowiskowego. Program ten ma charakter wieloletni i beneficjent pomocy zobowiązany jest do jego realizacji w każdym kolejnym roku na uzgodnionych warunkach. Wywiązanie się z obowiązku spełniania warunków przyznania płatności rolnośrodowiskowej w jednym roku nie jest podstawą do uznania, że producent rolny wywiązał się z zobowiązania i może zatrzymać płatność dotyczącą tego roku. Tylko wywiązywanie się strony z obowiązków przyjętych w ramach programu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych musi być oceniane w okresie całego 5 letniego okresu zobowiązania. Wymogi nałożone na stronę w programie rolnośrodowiskowym wiążą stronę przez cały okres trwania zobowiązania (zob. wyrok NSA z dnia 7 marca 2017 r. II GSK 3030/16, LEX nr 2284703). Zasada zwrotu wpłaconej uprzednio płatności zawarta w § 39 ust. 1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego stanowi gwarancję zachowania przez rolnika wszystkich warunków zobowiązania rolnośrodowiskowego. W ramach programu rolnośrodowiskowego beneficjent jest zobowiązany do przestrzegania zasad związanych z realizacją tego programu

w każdym roku tej realizacji. Konsekwencją takiego ukształtowania zobowiązań beneficjenta jest nie tylko nieprzyznanie płatności za dany rok, jeżeli stwierdzono uchybienia w realizacji programu ale także obowiązek zwrotu płatności wcześniej pobranych (por. wyrok NSA z dnia 11 maja 2017 r. II GSK 5397/16 i przywołane tamże orzecznictwo).

Niniejsza sprawa dotyczy zwrotu nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych przez Skarżącego za lata 2011-2012. Materialnoprawne podstawy prawne rozstrzygnięcia stanowiły przepisy art. 18 ust. 1 i 2 rozporządzenia Komisji (UE) Nr 65/2011 oraz § 39 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia rolnośrodowiskowego.

Artykuł 18 rozporządzenia Komisji (UE) Nr 65/2011 dotyczy zmniejszeń

i wykluczeń w przypadku niezgodności z innymi kryteriami kwalifikowalności, zobowiązaniami i powiązanymi obowiązkami. Zgodnie z ustępem pierwszym tego przepisu, pomoc objęta wnioskiem ulega zmniejszeniu lub nie jest przyznawana, jeżeli nie spełniono następujących obowiązków i kryteriów: a) w przypadku środków, o których mowa w art. 36 lit. a) ppkt (iv) i (v) oraz lit. b) ppkt (v) rozporządzenia (WE) nr 1698/2005 - odpowiednich norm obowiązkowych, a także minimalnych wymogów dotyczących stosowania nawozów i środków ochrony roślin, innych odpowiednich wymogów obowiązkowych, o których mowa w art. 39 ust. 3, art. 40 ust. 2 oraz art. 47 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 1698/2005, oraz zobowiązań wykraczających poza takie normy i wymogi; lub b) kryteriów kwalifikowalności innych niż kryteria związane z wielkością obszaru lub liczbą zwierząt zadeklarowanych. W akapicie drugim analizowanej regulacji postanowiono, że w przypadku zobowiązań wieloletnich, zmniejszenia pomocy, wykluczenia i odzyskiwanie mają zastosowanie również do kwot wypłaconych już z tytułu tego zobowiązania w latach wcześniejszych. Stosownie do treści art. 18 ust. 2 ww. aktu, Państwo członkowskie odzyskuje wsparcie lub nie przyznaje go lub określa kwotę zmniejszenia pomocy,

w szczególności na podstawie rozmiaru, zasięgu i trwałości stwierdzonej niezgodności. Rozmiar niezgodności zależy w szczególności od ciężaru skutków niezgodności, przy uwzględnieniu celów, którym miały służyć niespełnione kryteria. Zasięg niezgodności zależy w szczególności od skutków, jakie niezgodność wywiera na całość operacji. To, czy niezgodność jest trwała, zależy w szczególności

od długości okresu, w którym występują jej skutki, lub od możliwości wyeliminowania tych skutków za pomocą racjonalnych środków.

Przepis art. 18 ust. 2 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 ma charakter ogólny i ramowy. Określa podstawy jakie powinno państwo uwzględniać przy konstruowaniu przepisów szczególnych określających sposób prowadzenia postępowania w tym zakresie i ustalania kwot podlegających pomniejszeniu lub odzyskaniu. Jego rozwinięciem i uszczegółowieniem są przepisy krajowe dotyczące wskazanych materii. W krajowym porządku prawnym w zakresie zobowiązań rolnośrodowiskowych taką rolę pełnią uregulowania rozporządzenia rolnośrodowiskowego, a w szczególności przepis § 39 tego rozporządzenia dotyczący odzyskania płatności za lata wcześniejsze w stosunku do roku, w którym wykryto nieprawidłowości (tak np. w cytowanym wyżej wyroku NSA w sprawie II GSK 1449/15).

W realiach rozpatrywanego przypadku zastosowanie znalazł przypadek wymieniony w § 39 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia rolnośrodowiskowego, zgodnie

z którym to przepisem, płatność rolnośrodowiskowa podlega zwrotowi również

w przypadku, gdy rolnik zmniejszył obszar, na którym powinien realizować zobowiązanie rolnośrodowiskowe, przy czym zwrotowi podlega ta część płatności, która została przyznana do działki rolnej lub jej części objętych zmniejszeniem.

Organ prawidłowo ustaliły kwoty nienależnie pobranych płatności w wysokości w jakiej zostały one przyznane Skarżącemu w 2011 i 2012 r. według wysokości stawek płatności rolnośrodowiskowej w pakiecie 2, wariant 2.2, wariant 2.4, pakiecie 3, wariant 3.1.2 i w pakiecie 5, wariant 5.1.

Trudno przy tym jest się zgodzić ze Skarżącym, że w sprawie tej należało stosować przepisy rozporządzenia rolnośrodowiskowego obowiązujące w dacie wszczęcia postępowania dotyczącego zwrotu nienależnie pobranych płatności,

a w szczególności § 38 ust. 2 pkt 1 tego aktu, w brzmieniu obowiązującym w dniu 28 czerwca 2016 r. Rozporządzeniem z dnia 12 marca 2014 r. zmieniającym rozporządzenie w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2014 r. poz. 324), dokonano zmiany m.in. przepisów § 38 i 39 analizowanego aktu. Prawodawca przewidział jednocześnie, że rolnik, który na podstawie przepisów dotychczasowych podjął zobowiązanie rolnośrodowiskowe, o którym mowa w art. 39 rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. Urz. UE L 277 z 21.10.2005, str. 1, z późn. zm.), kontynuuje jego realizację zgodnie z przepisami dotychczasowymi, z tym że począwszy od dnia 15 marca 2015 r. nie może dokonać zmiany tego zobowiązania polegającej na: 1) jednorazowym zwiększeniu w drugim albo trzecim roku realizacji tego zobowiązania obszaru gruntów, na których to zobowiązanie jest realizowane w zakresie wariantu pierwszego pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia, o którym mowa w § 1; 2) jednorazowym dodaniu w drugim albo trzecim roku realizacji tego zobowiązania wariantu pierwszego pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia, o którym mowa w § 1 (zob. § 3 ust. 1 rozporządzenia zmieniającego). Do pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" przyznawanej za realizację zobowiązania, o którym mowa w ust. 1, albo nowego zobowiązania, określonego w ust. 2, w kolejnych latach jego realizacji stosuje się przepisy dotychczasowe (zob. § 3 ust. 3 rozporządzenia zmieniającego). Treść cytowanej normy obejmuje swoim zakresem także warunki

i tryb zwracania pomocy finansowej. Wbrew stanowisku Skarżącemu nie można było zatem stosować sankcji obowiązujących w chwili wszczęcia postępowania dotyczącego zwrotu płatności.

Słusznie przy tym wskazuje organ, że przepis § 38 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego zmieniony w § 1 pkt 14 ww. rozporządzenia zmieniającego znajduje zastosowanie dla wniosków złożonych po raz pierwszy w roku 2014. Przepis § 46 rozporządzenia rolnośrodowiskowego przewiduje zastosowanie przepisów poprzednio obowiązującego rozporządzenia, ale jedynie do przyznawania i zwrotu płatności rolnośrodowiskowej w sprawach objętych postępowaniami:

1) wszczętymi i niezakończonymi ostateczną decyzją przed dniem wejścia w życie rozporządzenia, 2) zakończonymi ostateczną decyzją wydaną na podstawie dotychczasowych przepisów, które zostały wznowione od dnia wejścia w życie niniejszego rozporządzenia. W niniejszej sprawie postępowanie wszczęte zostało po wejściu w życie rozporządzenia rolnośrodowiskowego z dnia 13 marca 2013 r.

Nie mógł znaleźć usprawiedliwionych podstaw zarzut naruszenia § 4 ust. 2 pkt 3 rozporządzenia rolnośrodowiskowego, poprzez błędne przyjęcie, iż rolnik nie spełniał wymogów dla poszczególnych pakietów i wariantów, za które przyznane zostały płatności. Uchybienia w przestrzeganiu przez stronę wymogów w ramach poszczególnych pakietów i wariantów stwierdzone zostały w ramach postępowania prowadzonego w sprawie przyznania Skarżącemu płatności rolnośrodowiskowych na 2013 r., które zostało zakończone decyzją [...] października 2014 r. nr [...], utrzymaną w mocy przez Dyrektora P. Oddziału Regionalnego ARiMR w . w decyzji z dnia [...] grudnia 2014 r. nr [...]. W sprawie tej, na podstawie wyników kontroli na miejscu w gospodarstwie wnioskodawcy przeprowadzonej w dniach [...] sierpnia 2013 r. - [...] października 2013 r. w zakresie Programu rolnośrodowiskowego (nr raportu [...]) stwierdzono: 1) na działce rolnej oznaczonej identyfikatorem J, powierzchnię niewykoszoną 8,44 ha co stanowi 14,07% powierzchni całkowitej działki rolnej oraz pozostawienie nieskoszonej niewłaściwej części działki rolnej, w szczególności innej niż zaznaczona na materiale graficznym; 2) na działce rolnej oznaczonej identyfikatorem K, powierzchnię niewykoszoną 4,74 ha co stanowi 17,51% powierzchni całkowitej działki rolnej, oraz pozostawienie nieskoszonej niewłaściwej części działki rolnej, w szczególności innej niż zaznaczona na materiale graficznym; 3) na działce rolnej oznaczonej identyfikatorem I zadeklarowanej w wariancie 3.1.2 - wykoszenie całej powierzchni działki rolnej 0,45 ha oraz niezłożenie w stogi lub nieusunięcie ściętej biomasy na łące w odpowiednim terminie. W efekcie ww. nieprawidłowości organy uznały, że Skarżący nie spełnił wymogów zawartych w § 4 ust. 3 rozporządzenia rolnośrodowiskowego. Ostateczna decyzja w przedmiocie przyznania płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych na rok 2013 w pomniejszonej wysokości stała się przedmiotem skargi do Sądu. Wyrokiem

z dnia 26 sierpnia 2015 r. sygn. I SA/Bk 248/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny

w Białymstoku oddalił skargę. Wyrokiem z dnia 9 maja 2017 r. sygn. II GSK 3147/15, NSA oddalił skargę kasacyjną Skarżącego od ww. orzeczenia sądu I instancji. Powyższe ustalenia w zakresie spełnienia przez Skarżącego wymogów dla poszczególnych pakietów i wariantów były zatem wiążące podczas postępowania prowadzonego w niniejszej sprawie - dotyczącego ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji programu rolnośrodowiskowego.

Z tych samych względów nie mogły zostać uwzględnione zarzuty naruszenia art. 7, art. 77 i art. 80 Kpa upatrywane przez Skarżącego w niewyczerpującym rozpatrzeniu materiału dowodowego oraz niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Skarżący twierdzi, że program rolnośrodowiskowy realizuje prawidłowo. Ponownie należy jednak podkreślić, że postępowanie w sprawie ustalenia obowiązku zwrotu płatności pobranych nienależnie ma odrębny charakter i jak słusznie wskazał organ stanowi konsekwencję ustaleń dokonywanych na mocy ostatecznej decyzji w sprawie przyznania płatności za rok 2013. W aktualnie prowadzonym postępowaniu organy nie mogły badać ponownie kwestii, które były rozpatrywane przy rozpoznawaniu wniosków o przyznanie płatności. Skarżący skorzystał z prawa kwestionowania ustaleń i rozstrzygnięć podjętych w sprawie przyznania płatności na 2013 r.

w zwykłym trybie, jak też w trybie wznowienia postępowania. Decyzja Dyrektora P. Oddziału Regionalnego ARiMR w Ł. z dnia [...] grudnia 2014 r. jest decyzją ostateczną i prawomocną. Ponadto, decyzją z dnia [...] lipca 2017 r. Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR odmówił uchylenia w wyniku wznowienia postępowania decyzji z dnia [...] grudnia 2014 r. dotyczącej przyznania Skarżącemu płatności rolnośrodowiskowej na 2013 r. Dodać przy tym trzeba, że jak wynika

z odpowiedzi na skargę nie powiodła się również próba Skarżącego wzruszenia ww. ostatecznej decyzji w trybie stwierdzenia nieważności. Postanowieniem z dnia [...] marca 2017 r. Prezes ARiMR odmówił wszczęcia postępowania w tym przedmiocie. Tym samym należy uznać, że organy miały prawo bazować na ustaleniach dotyczących nieprawidłowości stwierdzonych w decyzji organu I instancji z dnia

[...] października 2014 r. oraz decyzji Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR z dnia [...] grudnia 2014 r.

Niezasadny jest zarzut naruszenia § 39 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego, ponieważ przepis ten nie miał zastosowania w sprawie.

Z decyzji organów obu instancji jasno wynika, że podstawą rozstrzygnięcia był § 39 ust. 2 pkt 2 tego aktu i ze względu na stwierdzenie niespełnienia wymogów dla poszczególnych pakietów i ich wariantów Skarżący został zobowiązany do zwrotu części płatności uzyskanych w okresie poprzedzającym stwierdzone uchybienia.

Nie można zgodzić się ze Skarżącym, że organy naruszyły § 39 ust. 2 pkt 2

w zw. z § 39 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia rolnośrodowiskowego, poprzez błędne przyjęcie, iż zwrotowi podlega płatność rolnośrodowiskowa przyznana w ramach pakietu 2 wariant 2.2 w sytuacji gdy zmniejszenie obszaru, na którym realizowana ma być płatność wyniosła mniej niż 2 ha. Stosownie do treści § 39 ust. 4 pkt 2 tego aktu, płatność rolnośrodowiskowa nie podlega zwrotowi mimo zmniejszenia obszaru, na którym rolnik powinien realizować zobowiązanie rolnośrodowiskowe, jeżeli zmniejszenie to nie przekracza 3% całkowitej powierzchni obszaru objętego tym zobowiązaniem i 2 ha oraz zostało dokonane przed dniem 15 marca 2012 r. Obszar realizacji zobowiązania w ramach pakietu 2, wariant 2.2 uległ zmniejszeniu po 15 marca 2012 r. stąd w sprawie nie znajduje zastosowania wskazany przez stronę skarżącą zapis § 39 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia rolnośrodowiskowego.

W tym stanie rzeczy Sąd uznał, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem. Organy prawidłowo zastosowały przepisy materialnoprawne i nie naruszyły przepisów postępowania. Organ odwoławczy w pełni zasadnie utrzymał w mocy kwestionowane przez Skarżącego rozstrzygnięcie Kierownika Biura Powiatowego ARiMR.

Wobec bezzasadności podniesionych zarzutów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.).