Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1982/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2017-03-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Marciniak Sędziowie WSA Dariusz Pirogowicz WSA Tomasz Szmydt (spr.) Protokolant referent stażysta Marcin Sieradzki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 marca 2017 r. sprawy ze skargi M. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] października 2016 r. nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranego zasiłku rodzinnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Burmistrza Gminy K. z dnia [...] kwietnia 2016 r. nr [...]


UZASADNIENIE

M. L. złożył skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. nr [...] z dnia [...] października 2016 r. utrzymującą w mocy decyzję Burmistrza Gminy K. z dnia [...] kwietnia 2016 r. nr [...] o: 1) uznaniu za nienależnie pobrany zasiłek rodzinny na dzieci: [...] za okres od dnia 1 listopada 2013 r. do dnia 31 sierpnia 2014 r. oraz dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej na dzieci: H. i W. L. za okres od dnia 1 listopada 2013 r. do dnia 31 sierpnia 2014 r. przyznane decyzją nr [...] z dnia [...] października 2013 r. w łącznej kwocie [...] zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie naliczanymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty oraz o 2) zwrocie ustalonego tą decyzją nienależnie pobranego zasiłku rodzinnego oraz dodatku do zasiłku rodzinnego w łącznej kwocie [...] zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, naliczanymi w określony w tej decyzji sposób.

Powyższa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Wnioskiem z dnia 14 października 2013 r. M. L. wystąpił o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego.

Decyzją z dnia [...] października 2013 r. Burmistrz Gminy K. przyznał:

1) zasiłek rodzinny na dziecko: H. L. w wysokości 77,00 zł miesięcznie wraz z dodatkiem z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej w wysokości 80,00 zł miesięcznie - na okres od 1 listopada 2013 r. do 31 października 2014 r.;

2) zasiłek rodzinny na dziecko: W. L. w wysokości 77,00 zł miesięcznie wraz z dodatkiem z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej w wysokości 80,00 zł miesięcznie - na okres od 1 listopada 2013 r. do 31 października 2014 r.;

3) zasiłek rodzinny na dziecko: S. L. w wysokości 106,00 zł miesięcznie na okres od 1 listopada 2013 r. do 31 października 2014 r. wraz z dodatkiem do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2014/2015 w wysokości 100,00 zł jednorazowo;

4) zasiłek rodzinny na dziecko: K. L. w wysokości 106,00 zł miesięcznie na okres od 1 listopada 2013 r. do 31 października 2014 r. wraz z dodatkiem do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2014/2015 w wysokości 100,00 zł jednorazowo.

Postanowieniem z dnia [...] października 2014 r., nr [...] Burmistrz Gminy K. wznowił postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia uprawnień do świadczeń rodzinnych na okres od 1 listopada 2013 r. do 31 października 2014 r., wskazując że w sprawie zakończonej decyzją ostateczną z dnia [...] października 2013 r. wyszły na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który ją wydawał. Burmistrz powziął bowiem wiadomość, że wnioskodawca przy składaniu ww. wniosku nie ujawnił dochodu uzyskanego z tytułu renty, którą otrzymał na podstawie decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2013 r. - miesięcznie w wysokości [...] zł na okres od 25 lipca 2013 do 31 sierpnia 2014 r.

Decyzją z dnia [...] listopada 2014 r., nr [...] Burmistrz Gminy K., w wyniku wznowienia postępowania administracyjnego: uchylił wyżej powołaną decyzję z dnia [...] października 2013 r. (pkt I decyzji); odmówił świadczeń rodzinnych (pkt II decyzji), tj:

1) zasiłku rodzinnego na dziecko: H. L. wraz dodatkiem z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej - na okres od 1 listopada 2013 r. do 31 sierpnia 2014 r.,

2) zasiłku rodzinnego na dziecko: W. L. wraz dodatkiem z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej - na okres od 1 listopada 2013 r. do 31 sierpnia 2014 r.,

3) zasiłku rodzinnego na dziecko: S. L. - na okres od 1 listopada 2013 r. do 31 sierpnia 2014 r.,

4) zasiłku rodzinnego na dziecko: K. L. na okres od 1 listopada 2013 r. do 31 sierpnia 2014 r.;

oraz przyznał świadczenie rodzinne (pkt III decyzji), tj:

1) zasiłek rodzinny na dziecko: H. L. w wysokości 77,00 zł miesięcznie wraz dodatkiem z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej w wysokości 80,00 zł miesięcznie - na okres od 1 września 2014 r. do 31 października 2014 r.,

2) zasiłek rodzinny na dziecko: W. L. w wysokości 77,00 zł miesięcznie wraz dodatkiem z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej w wysokości 80,00 zł miesięcznie - na okres od 1 września 2014 r. do 31 października 2014 r.

3) zasiłek rodzinny na dziecko: S. L. w wysokości 106,00 zł miesięcznie na okres od 1 września 2014 r. do 31 października 2014 r. wraz z dodatkiem z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2014/2015 w miesiącu wrześniu 2014 r. w wysokości 100,00 zł jednorazowo,

4) zasiłek rodzinny na dziecko – K. L. na okres od 1 września 2014 r. do 31 października 2014 r. w wysokości 106,00 zł miesięcznie wraz dodatkiem z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2014/2015 w miesiącu wrześniu 2014 r. w wysokości 100,00 zł jednorazowo.

Decyzją z dnia [...] marca 2015 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., w wyniku odwołania M. L., uchyliło decyzję z dnia [...] listopada 2014 r. i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. Kolegium stwierdziło, że w sposób nienależyty wyjaśniono stan faktyczny i prawny sprawy, co mogło mieć wpływ na jej rozstrzygnięcie. Z odwołania oraz treści decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2013 r. wynika bowiem, że przed uzyskaniem prawa do renty M. L. zaprzestał pobierania świadczenia rehabilitacyjnego. W związku z tym, obowiązkiem Burmistrza było wyjaśnienie w jakim okresie M. L. pobierał świadczenie rehabilitacyjne, w jakiej wysokości, a następnie ocena czy zachodzą przesłanki do uznania zaprzestania pobierania tego świadczenia za dochód utracony oraz czy ewentualna utrata dochodu ma wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych.

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2015 r., nr [...] Burmistrz Gminy K. orzekł ponownie o uchyleniu w całości decyzji z dnia [...] października 2013 r. (pkt I decyzji), odmówił przyznania świadczeń rodzinnych (pkt II decyzji), tj.:

1) zasiłku rodzinnego na dziecko: H. L. wraz z dodatkiem z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej - na okres od 1 listopada 2013 r. do 31 sierpnia 2014 r.,

2) zasiłku rodzinnego na dziecko: W. L. wraz z dodatkiem z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej - okres od 1 listopada 2013 r. do 31 sierpnia 2014 r.,

3) zasiłku rodzinnego na dziecko: S. L. w wysokości 106,00 zł na okres od 1 listopada 2013 r. do 31 sierpnia 2014 r.,

4) zasiłku rodzinnego na dziecko: K. L. w wysokości 106,00 zł na okres od 1 listopada 2013 r. do 31 sierpnia 2014 r.,

oraz przyznał (pkt III decyzji):

1) zasiłek rodzinny na dziecko: H. L. w wysokości 77,00 zł na okres od 1 września 2014 r. do 31 października 2014 r. wraz z dodatkiem z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej w wysokości 80,00 zł miesięcznie,

2) zasiłek rodzinny na dziecko: W. L. w wysokości 77,00 zł na okres od 1 września 2014 r. do 31 października 2014 r. wraz z dodatkiem z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej w wysokości 80,00 zł miesięcznie,

3) zasiłek rodzinny na dziecko: S. L. w wysokości 106,00 zł na okres od 1 września 2014 r. do 31 października 2014 r. wraz z dodatkiem do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2014/2015 w wysokości 100.00 zł jednorazowo,

4) zasiłek rodzinny na dziecko: K. L. w wysokości 106,00 zł na okres od 1 września 2014 r. do 31 października 2014 r. wraz z dodatkiem do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2014/2015 w wysokości 100,00 zł jednorazowo.

Od decyzji z dnia [...] kwietnia 2015 r. odwołanie wniósł M. L. kwestionując stanowisko organu pierwszej instancji w zakresie prawidłowości wyliczenia dochodu rodziny.

Decyzją z dnia [...] czerwca 2015 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Gminy K. z dnia [...] kwietnia 2015 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 22 października

2015 r., sygn. akt I SA/Wa 1352/15 po rozpatrzeniu skargi M. L. uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] czerwca 2015 r. oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Gminy K. z dnia [...] kwietnia 2015 r. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał na błędne zastosowanie art. 32 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W ocenie Sądu, organy obu instancji nie dostrzegły, że ustawodawca umożliwił stosowanie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego dopiero w przypadkach nieuregulowanych w ustawie o świadczeniach rodzinnych. Tak więc art. 32 ust. 1 ustawy przewiduje jako szczególny, a zatem korzystający z pierwszeństwa, tryb zmiany i uchylenia decyzji. Znajduje on zastosowanie, gdy po wydaniu decyzji uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny albo gdy pobrano nienależnie świadczenia rodzinne. Oznacza to, że przepisy tegoż kodeksu dochodzą do głosu wyłącznie wówczas, gdy chodzi o sytuacje inne niż unormowane przepisami tej ustawy. Wprawdzie z orzecznictwa sądowoadmmistracyjnego jednoznacznie wynika, że w sytuacji gdy upłynął już okres, na jaki świadczenie zostało przyznane, to brak jest podstaw do uchylenia lub zmiany w trybie art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych decyzji przyznającej świadczenie, jednakże przyznaje się też, że w takim przypadku znajduje zastosowanie materialnoprawna instytucja zwrotu nienależnie pobranego świadczenia.

W związku z oceną prawną zawartą w ww. wyroku Burmistrz Gminy K. decyzją z dnia [...] lutego 2016 r. nr [...] umorzył w całości postępowanie w sprawie wznowienia postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia uprawnień do świadczeń rodzinnych na dzieci na okres od 1 listopada 2013 r. do 31 października 2014 r. z uwagi na jego bezprzedmiotowość oraz w dniu 14 marca 2016 r. wszczął z urzędu postępowanie w sprawie ustalenia i zwrotu nienależnie pobranego zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego przyznanego decyzją z dnia [.;...] października 2013 r. nr [...].

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2016 r. nr [...] Burmistrz Gminy K.:

1. ustalił nienależnie pobrany zasiłek rodzinny na dzieci: [...] za okres od dnia 1 listopada 2013 r. do dnia 31 sierpnia 2014 r. oraz dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej na dzieci: H. i W. L. za okres od dnia 1 listopada 2013 r. do dnia 31 sierpnia 2014 r. przyznane decyzją nr [...] z dnia [...] października 2013 r. w łącznej kwocie [...] zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie naliczanymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty;

2. orzekł o zwrocie ustalonego tą decyzją nienależnie pobranego zasiłku rodzinnego oraz dodatku do zasiłku rodzinnego w łącznej kwocie [...] zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, naliczanymi w określony w tej decyzji sposób.

Odwołanie od ww. decyzji z dnia [...] kwietnia 2016 r. nr [...] do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. wniósł M. L.

Organ odwoławczy wskazał, że stosownie do art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2016r., poz.1518), zasiłek rodzinny przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 539 zł (w okresie zasiłkowym 2013/2014).

Zgodnie z art. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, dochód oznacza, po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób, przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, 30b, 30c, 30e i 30f ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz.U. z 2012 r., poz. 361 z późn. zm.), pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne (pkt 1 lit. a), oraz inne dochody określone w art. 3 pkt 1 lit. b) i c).

Dochodem rodziny, zgodnie z art. 3 pkt 2 ustawy, jest suma dochodów członków rodziny. Jednocześnie po myśli art. 3 pkt 2a dochód członka rodziny to przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 4-4b (przepisy te dotyczą utraty i uzyskania dochodu, w tym także po roku poprzedzającym okres zasiłkowy).

Z kolei okres zasiłkowy to okres od dnia 1 listopada do dnia 31 października następnego roku kalendarzowego, na jaki ustala się prawo do świadczeń rodzinnych (art. 3 pkt 10 ustawy).

Organ wskazał, że przepis art. 3 pkt 16 ustawy definiuje pojęcie rodziny, przez którą należy rozumieć odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz pozostające na utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25 roku życia, a także dziecko, które ukończyło 25 rok życia legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz.U. z 2016 r., poz. 162 i 972); do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko.

Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że rodzina skarżącego składa się z sześciu osób.

Organy ustaliły, że M. L. uzyskał następujące świadczenia, których płatnikiem był Zakład Ubezpieczeń Społecznych:

- zasiłek chorobowy od 29 kwietnia 2012 r. do 27 października 2012 r.

- świadczenie rehabilitacyjne od 28 października 2012 r. do 24 lipca 2013 r.

- rentę od 25 lipca 2013 r. do 31 sierpnia 2014 r.

Od 1 stycznia 1999 r. M. L. prowadzi działalność gospodarczą nieprzerwanie do chwili obecnej. Jak wyjaśnił, działalność nigdy nie została zamknięta ani zawieszona.

Organ wskazał, że zasadniczo ustalenie dochodu rodziny, stosownie do wyżej cytowanych uregulowań prawnych, odbywa się poprzez zsumowanie dochodów członków rodziny uzyskanych w roku poprzedzającym okres zasiłkowy, a otrzymaną w ten sposób kwotę dzieli się przez 12 miesięcy. Zaznaczyć przy tym należy, że taki sposób obliczenia dochodu rodziny może mieć jednak miejsce w sytuacji, gdy dochody rodziny są stałe, czyli nie nastąpiło ani uzyskanie dodatkowego dochodu, ani też jego utrata. Oznacza to, że dochód rodziny podlega zaktualizowaniu w sytuacji wystąpienia zdarzeń mających wpływ na jego wysokość, takich jak utrata bądź uzyskanie dochodu także w okresie po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, do dnia złożenia wniosku (art. 5 ust. 4a-4b ustawy).

Organ przytoczył treść art. 3 pkt 24 ww. ustawy, zgodnie z którym ilekroć mowa uzyskaniu dochodu - oznacza to uzyskanie dochodu spowodowane:

a) zakończeniem urlopu wychowawczego,

h) uzyskaniem prawa do zasiłku lub stypendium dla bezrobotnych,

c) uzyskaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej,

d) uzyskaniem zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, a także emerytury lub renty, renty rodzinnej lub renty socjalnej,

e) (uchylona),

i) rozpoczęciem pozarolniczej działalności gospodarczej lub wznowieniem jej wykonywania po okresie zawieszenia w rozumieniu art. 14a ust. Id ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej,

g) (uchylona),

h) uzyskaniem zasiłku chorobowego, świadczenia rehabilitacyjnego lub zasiłku macierzyńskiego, przysługujących po utracie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej,

i) uzyskaniem świadczenia rodzicielskiego,

j) uzyskaniem zasiłku macierzyńskiego, o którym mowa w przepisach o ubezpieczeniu społecznym rolników,

k) uzyskaniem stypendium doktoranckiego określonego w art. 200 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym.

Zgodnie z art. 3 pkt 23 ustawy, ilekroć mowa o utracie dochodu - oznacza to utratę dochodu spowodowaną:

a) uzyskaniem prawa do urlopu wychowawczego,

b) utratą prawa do zasiłku lub stypendium dla bezrobotnych,

c) utratą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, z wyłączeniem pracy wykonywanej na podstawie umowy o dzieło,

d) utratą zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, a także emerytury lub renty, renty rodzinnej lub renty socjalnej, z wyjątkiem rent przyznanych rolnikom w związku z przekazaniem lub dzierżawą gospodarstwa rolnego,

e) (uchylona),

f) wyrejestrowaniem pozarolniczej działalności gospodarczej lub zawieszeniem jej wykonywania w rozumieniu art. 14a ust. Id ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. z 2013 r. poz. 672, z późn. zm.),

g) (uchylona),

h) utratą zasiłku chorobowego, świadczenia rehabilitacyjnego lub zasiłku

w macierzyńskiego, przysługujących po utracie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej,

i) utratą zasądzonych świadczeń alimentacyjnych w związku ze śmiercią osoby zobowiązanej do tych świadczeń;

Przy tym dochód z tytułu wypłaty zasiłku chorobowego oraz świadczenia rehabilitacyjnego został uznany przez organ jako dochód osiągnięty w ramach trwającej nieprzerwanie "innej pracy zarobkowej", tj. prowadzonej działalności gospodarczej.

Analogicznie zasiłek macierzyński oraz zasiłek chorobowy K. L. nie zostały potraktowane jako utracone w świetle ustawy, albowiem nie ustały w związku z utratą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Organ ustalił, że w roku 2012 członkowie rodziny osiągnęli następujące dochody (pomniejszone o podatek, składki na ubezpieczenie społeczne oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne):

M. L. – [...] zł, K. L. – [....] zł. Razem dochód za 2012 r. wyniósł [...] zł, a miesięcznie na członka rodziny [...] zł. Od 25 lipca 2013 r. do 31 sierpnia 2014 r. M.L. uzyskał uprawnienia do renty z ZUS. Zatem w okresie uzyskiwania uprawnień do świadczeń od listopada 2013 r. do sierpnia 2014 r. do miesięcznego dochodu rodziny za 2012 r. organ dodał dochód uzyskany, tj. dochód z tytułu renty w wysokości [...] zł (art. 3 pkt 24 lit. d ustawy). Wówczas dochód członka rodziny za okres od 1 listopada 2013 r. do 31 sierpnia 2014 r. wyniósł [...] zł i przekraczał kryterium dochodowe uprawniające do otrzymania ww. świadczeń.

Następnie dochód z tytułu renty został uznany za utracony (art. 3 pkt 23 lit. d ustawy) od 1 września 2014 r., a zatem za okres od 1 września 2014 r. do 31 października 2014 r. dochód rodziny ponownie wyniósł [...] zł i w tym czasie mieścił się w kryterium dochodowym.

Organ wskazał, że skarżący został pouczony o konieczności powiadomienia organu wypłacającego świadczenia rodzinne w przypadku uzyskania dochodu lub innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, stosownie do art. 25 ust. 1 ustawy (por. oświadczenie zawarte we wniosku z dnia 14 października 2013 r. oraz pouczenie zawarte w decyzji przyznającej świadczenia z dnia [...] października 2013 r.). Zdaniem organu, tym samym należy wskazać, iż w sprawie została spełniona przesłanka do uznania świadczeń pobranych za okres od 1 listopada 2013 r. do 31 sierpnia 2014 r. jako nienależnie pobranego świadczenia, stosownie do art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy.

M. L. złożył skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. nr [...] z dnia [...] października 2016 r. utrzymującą w mocy decyzję Burmistrza Gminy K. z dnia [...] kwietnia 2016 r. nr [...].

Skarżący podnosił, że:

1. W okresie przebywania na zasiłku rehabilitacyjnym nie wykonywałem innej pracy zarobkowej. Z tego powodu zasiłek rehabilitacyjny powinien być zaliczony jako dochód utracony. Działalność gospodarczą utrzymywałem tylko dla ubezpieczenia zdrowotnego mojej 6 osobowej rodziny (obecnie już 7-osobowej).

2. Nawet jeśli w świetle ustawy o świadczeniach rodzinnych zasiłek rehabilitacyjny nie jest traktowany jako dochód utracony to zgodnie z zasadą matematyki do wartości średniej nie wolno dodawać składnika wpływającego na tą średnią. W przeciwnym wypadku wychodzą sprzeczności.

Decyzją z dnia [...] listopada 2014r. organ przyznał zasiłek rodzinny w okresie 1 listopada 2014 do 31 października 2015r. w uzasadnieniu ustalając na podstawie zaświadczeń z Urzędu Skarbowego za 2013r. i oświadczeń o dochodach rodziny, że uzyskany przez rodzinę w roku 2013 dochód w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekroczył kwoty 574zł. Następnie po uzyskaniu renty dochód w 2013r. wyniósł [...] zł miesięcznie na osobę.

Zdaniem skarżącego jest tutaj niespójność, która wynika z charakteru wypłaty renty oraz błędnego działania matematycznego polegającego na sumowaniu wartości średniej (średni dochód za cały 2012r) i co miesięcznych wypłat renty. Skarżący podnosi, że gdyby renta została wypłacona jednorazowo w sierpniu, wrześniu lub październiku 2013r. (za cały okres 10 miesięcy) wówczas nie byłoby podstawy do odebrania prawa do zasiłku za cały okres lub utraciłbym prawo do zasiłku tylko za 1 miesiąc. W ocenie skarżącego ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. 2003 Nr 228 poz. 2255) opiera się na błędnych działaniach matematycznych, co skutkuje decyzją o odebraniu prawa do zasiłku przy jednoczesnym spełnieniu kryterium dochodowego.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego. Oznacza to, że kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy organ administracji wydając zaskarżony akt nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Oceniając zaskarżone decyzje z uwzględnieniem powyższych kryteriów Sąd doszedł do przekonania, że podlegają one uchyleniu.

Na wstępie należy zaznaczyć, że dochodem rodziny, zgodnie z art. 3 pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. oświadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2015r., poz.114 ze zm.) zwanej dalej "ustawą lub u.ś.r.", jest suma dochodów członków rodziny. Jednocześnie zgodnie z art. 3 pkt 2a ustawy dochód członka rodziny to przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 4-4b ustawy (przepisy te dotyczą utraty i uzyskania dochodu, w tym także po roku poprzedzającym okres zasiłkowy).

Z kolei okres zasiłkowy to okres od dnia 1 listopada do dnia 31 października następnego roku kalendarzowego, na jaki ustala się prawo do świadczeń rodzinnych (art. 3 pkt 10 ustawy). Przedmiotowa sprawa obejmuje okres zasiłkowy od 1 listopada 2013r. do 31 października 2014r.

Zgodnie ze stanem faktycznym sprawy M. L. uzyskał następujące świadczenia, których płatnikiem był Zakład Ubezpieczeń Społecznych:

- zasiłek chorobowy od 29 kwietnia 2012 r. do 27 października 2012 r.

- świadczenie rehabilitacyjne od 28 października 2012 r. do 24 lipca 2013 r.

- rentę od 25 lipca 2013 r. do 31 sierpnia 2014 r.

Od 1 stycznia 1999 r. M. L. prowadzi działalność gospodarczą nieprzerwanie do chwili obecnej. Jak wyjaśniał, działalność nigdy nie została zamknięta ani zawieszona.

Skarżący otrzymywał, kolejno: zasiłek chorobowy, następnie świadczenie rehabilitacyjne i rentę z tytułu niezdolności do pracy. Wysokość tych świadczeń była zbliżona i żadne z okresów tych świadczeń nie "nakładały się na siebie".

Ustalenie dochodu rodziny na potrzeby ustawy o świadczeniach rodzinnych, odbywa się poprzez zsumowanie dochodów członków rodziny uzyskanych w roku poprzedzającym okres zasiłkowy, a otrzymaną w ten sposób kwotę dzieli się przez 12 miesięcy. Taki sposób obliczenia dochodu rodziny może mieć jednak miejsce w sytuacji, gdy dochody rodziny są stałe, czyli nie nastąpiło ani uzyskanie dodatkowego dochodu, ani też jego utrata. Dochód rodziny podlega zaktualizowaniu w sytuacji wystąpienia zdarzeń mających wpływ na jego wysokość, takich jak utrata bądź uzyskanie dochodu także w okresie po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, do dnia złożenia wniosku (art. 5 ust. 4a-4b ustawy).

W przedmiotowej sprawie wyliczenia dochodu rodziny organy dokonały następująco:

M.L.: dochód z zaświadczenia z Urzędu Skarbowego za 2012r. tj. [...] zł pomniejszono o podatek należny ([...] zł), składki na ubezpieczenie społeczne odliczone od dochodu ([...] zł) oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne ([...] zł), co daje [...] zł. Na dochód ten składa się: zasiłek chorobowy, który nie podlegał utracie, pomimo że w chwili obecnej strona go nie pobiera, gdyż nie przysługiwał po utracie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej oraz dopłata do kredytu, która również nie zawiera się w katalogu dochodu utraconego. Ponadto, skarżący uzyskał dochód za 2012r. z działalności gospodarczej opodatkowanej w formie karty podatkowej w wysokości [...] zł.

K.L.: dochód z zaświadczenia z Urzędu Skarbowego za 2012r. tj. [...] zł pomniejszono o podatek należny ([...] zł), składki na ubezpieczenie społeczne odliczone od dochodu ([...] zł) oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne ([...] zł), co daje [...] zł. Dochód ten pochodzi z zasiłku chorobowego oraz macierzyńskiego i nie podlega utracie, z uwagi na to, że nie nastąpił po utracie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. K. L. była osobą współpracującą z osobą prowadzącą działalność gospodarczą tzn. z mężem i nie uzyskiwała z tego tytułu wynagrodzenia, była jedynie zgłoszona do ubezpieczeń.

Następnie łączny dochód netto w kwocie [...] zł. organ podzielił na dwanaście miesięcy, co stanowi [...] zł miesięcznie. Po doliczeniu dochodu uzyskanego z tytułu uzyskania renty, do miesięcznego dochodu rodziny dodano [...] zł, co daje [...] zł. Kwotę miesięczną podzielono na 6 osób w rodzinie, co daje miesięcznie na osobę [...] zł. Następnie po utracie renty dochód rodziny zmniejszył się do kwoty [...] zł na osobę.

Działanie matematyczne polegające na podzieleniu kwoty [...] zł na dwanaście miesięcy. Następnie doliczenie dochodu z renty do miesięcznego dochodu rodziny ([...] zł) dało sumę, która po podzieleniu na 6 osób wskazywała na przekroczenie kryterium dochodowego.

Już na wstępie daje się zauważyć różnice między rzeczywistym dochodem rodziny a dochodem wyliczonym, przy przyjęciu takiego sposobu wyliczenia. Skarżący przestał otrzymywać świadczenie rehabilitacyjne i w to miejsce uzyskał rentę z tytułu niezdolności do pracy, które było jedynie nieznacznie wyższe kwotowo od świadczenia rehabilitacyjnego. Faktycznie zatem dochód skarżącego wzrósł minimalnie. Interpretacja organów, tzn. przyjęcie, że świadczenie rehabilitacyjne (chociaż nie było już pobierane) nie jest dochodem utraconym a renta jest dochodem uzyskanym doprowadziło do ustalenia wysokości dochodu rodziny skarżącego rażącą odbiegającego od wysokości dochodu, który ta rodzina istotnie uzyskiwała.

Mając to na uwadze należy zauważyć, iż przyjęte przez organ rozumienie art. 5 ust. 4 b ustawy doprowadza do nieakceptowalnej sytuacji w której skarżący traci jedno świadczenie a w to miejsce otrzymuje kolejne, co faktycznie nieznacznie zwiększa dochód rodziny, a organ wylicza wysokość dochodu w sposób niewspółmiernie wyższy niż ten osiągany rzeczywiści. Celem szeregu przepisów zawartych w ustawie o świadczeniach rodzinnych, zwłaszcza art. 5 jest ustalenie dochodu osoby ubiegającej się pomoc państwa oraz jej rodziny wprawdzie w oparciu o dane z roku kalendarzowego poprzedzającego okres na jaki ustalane jest prawo, jednakże w sposób jak najbardziej odzwierciedlający aktualny poziom dochodu takiej osoby oraz członków jej rodziny. Zajęte przez organy administracji stanowisko prowadzi do zgoła odmiennego rezultatu. Co więcej godzi ono w konstytucyjną zasadę równości wobec prawa, określonej art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Z zasady równości wobec prawa wynika bowiem nakaz jednakowego traktowania podmiotów w obrębie jednej klasy (kategorii) oraz dopuszczalność różnicowania sytuacji tych podmiotów tylko z uwagi na racjonalne i istotne kryterium, wagę interesu, któremu zróżnicowanie ma służyć oraz pozostawanie kryterium zróżnicowania z wartościami konstytucyjnymi uzasadniającymi odmienne traktowanie podmiotów podobnych (por. wyrok TK z 7 lutego 2006 r., SK 45/04, OTK-A 2006/2/15). W ocenie Sądu nie można doszukać się jakichkolwiek konstytucyjnych wartości oraz racjonalnego i istotnego kryterium, uzasadniających różnicowanie sytuacji osób uzyskujących dochód w stosunku miesięcznym w niemal identycznej wysokości, tyle tylko, iż jednej z tych osób wypłacano świadczenie, które "zastąpiono" świadczeniem o innym charakterze lecz w zbliżonej kwotowo wysokości .

|Analizując funkcję powyższych przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych można dostrzec, że instytucje dochodu utraconego oraz uzyskanego |

|ustawodawca stworzył, aby zaktualizować dochód rodziny ustalany w celu określenia uprawnienia do świadczeń rodzinnych, a także by |

|świadczenia te w okresie zasiłkowym wypłacane były jedynie w sytuacji, gdy realny dochód będącej ich beneficjentem rodziny, w przeliczeniu |

|na osobę w rodzinie, nie przekraczał ustanowionego kryterium dochodowego. Takie zaktualizowanie było potrzebne, gdyż z analizy takich |

|pojęć, jak "dochód rodziny" i "okres zasiłkowy" wynika, że pomiędzy okresem, który jest istotny dla ustalenia dochodu rodziny, a czasem |

|ustalania uprawnienia do świadczeń rodzinnym, może upłynąć na tyle dużo czasu, że mogą nastąpić istotne zmiany w sytuacji dochodowej |

|rodziny. Zatem, jeżeli funkcją tych przepisów (ich ratio legis) ma być zaktualizowanie dochodu rodziny na czas ustalania uprawnienia do |

|świadczeń rodzinnych, a także ich pobierania, to należy przyjąć, że na podstawie art. 5 ust. 4b u.ś.r. uzyskiwany w roku obejmującym okres |

|zasiłkowy dochód nie powinien powiększać dochodu rodziny, jeżeli jego uzyskanie związane jest jednocześnie z utratą źródła dochodu, który |

|służył do ustalenia dochodu rodziny w okresie poprzedzającym okres zasiłkowy. Sama zmiana źródła dochodu członka rodziny (początkowo |

|świadczenie rehabilitacyjne a następnie renta), następująca po roku poprzedzającym okres zasiłkowy nie mieści się w normatywnym zakresie |

|pojęcia dochodu uzyskanego. Jego istotą jest wszak zaistnienie zmiany in plus w sytuacji finansowej rodziny spowodowanej m.in. "uzyskaniem |

|zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej", a nie zaistnieniem irrelewantnych z tego punktu widzenia zmian formy uzyskiwanego świadczenia w |

|podobnej wysokości. |

|Oceniając zatem, czy w konkretnym stanie faktycznym zaistniały okoliczności objęte hipotezą normy prawnej zawartej w art. 32 ust. 1 u.ś.r. |

|(a więc zmiana sytuacji dochodowej rodziny powodująca utratę prawa do świadczeń), organ w procesie wykładni art. 5 ust. 4b w zw. z art. 3 |

|pkt 24 lit. c u.ś.r. nie powinien ograniczać się do dekodowania normy prawnej w nich zawartej tylko w oparciu o reguły wykładni językowej, |

|ale winien to uczynić w oparciu o wykładnię celowościową. Tym bardzie, że nie powinno się tracić z pola widzenia faktu, że analizowany akt |

|normatywny stanowi konkretyzację przewidzianych w art. 71 ust. 1 Konstytucji RP zadań państwa w zakresie polityki społecznej i |

|ekonomicznej, która winna uwzględniać dobra rodziny. A także przewidzianego tym przepisem prawa rodzin znajdujących się w trudnej sytuacji |

|materialnej i społecznej, zwłaszcza rodzin wielodzietnych i niepełnych do pomocy ze strony władzy publicznej. |

|Błędne zakwalifikowanie przez organy dochodu z tytułu renty, jako "dochodu uzyskanego", będące efektem zastosowania przez nie czysto |

|językowej wykładni przepisów art. 5 ust. 4b u.ś.r., bez skonfrontowania jej rezultatów z rezultatami osiągniętymi przy zastosowaniu reguł |

|wykładni celowościowej, doprowadziło do wykreowania niezawartej w tych przepisach normy prawnej, według której możliwe było stworzenie |

|swoistej fikcji posiadania przez członka rodziny w okresie zasiłkowym zarówno dochodu z tytułu świadczenia rehabilitacyjnego (choć realnie |

|go wówczas nie uzyskiwał) jak i z tytułu renty, a przez to bezpodstawne zawyżenie dochodu rodziny i pozbawienie jej przez to prawa do |

|świadczeń, ze względu na rzekome przekroczenie ustanowionego w art. 5 ust. 1 u.ś.r. kryterium dochodowego, w następstwie dokonania, na |

|zasadzie art. 32 ust. 1 u.ś.r. zmiany ostatecznej decyzji przyznającej te świadczenia. Interpretacja ww. przepisów dokonana przez organy |

|sprzeczna była więc bez wątpienia z ich ratio legis, a to z kolei doprowadziło do wydania aktu administracyjnego, który nie tylko je |

|naruszał, ale wręcz jest nie do zaakceptowania z punktu widzenia wyrażonej w art. 2 Konstytucji RP zasady demokratycznego państwa prawnego |

|urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej, czy ustanowionych w art. 71 ust. 1 tejże Konstytucji gwarancji wsparcia ze strony |

|Państwa rodziny znajdującej się w trudnej sytuacji materialnej. |

|Powyższe naruszenie przez organy art.5 ust. 4 b ustawy o świadczeniach rodzinnych miało wpływ na końcowy wynik sprawy. Przyjęta bowiem |

|przez sąd wykładnia powoduje, iż dochód na członka rodziny skarżącego nie przekracza progowej kwoty. Organy będą przy tym związane oceną |

|prawną i wskazaniami zawartymi przez Sąd w przedmiotowej sprawie. |

|W tym stanie rzeczy Sąd, wobec istotnego naruszenia zaskarżoną decyzją jak też poprzedzającą ją decyzją organu pierwszej instancji |

|przepisów prawa materialnego, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w |

|punkcie sentencji wyroku. |

| |