Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 2847/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2020-02-26 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję w części
Powołane przepisy: article: art. 156 par 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Grzegorz Rząsa, Sędziowie asesor WSA Anna Sidorowska-Ciesielska, sędzia WSA Tomasz Wykowski (spr.), Protokolant ref. Magdalena Dębska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 lutego 2020 r. sprawy ze skargi A. T. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] września 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia 1. uchyla punkt 3 (trzeci) zaskarżonej decyzji; 2. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz skarżącej A. T. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

I. Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (dalej "Sądu") decyzją z dnia [...] września 2019 r. nr [...] (dalej "zaskarżoną decyzją/decyzją odwoławczą") Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi (dalej "Minister"), po rozpoznaniu odwołania A. T. (dalej "Skarżącej") od decyzji Wojewody L. (dalej "Wojewody") z dnia[...] marca 2014 r., znak: [...], orzekł w następujący sposób:

1) uchylił decyzję Wojewody w części odnoszącej się do gospodarstwa w T. o pow. 7,64 ha, przyznanego aktem nadania K. G.;

2) stwierdził nieważność orzeczenia Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w S. z [...] stycznia 1961 r., nr [...] (dalej także "orzeczenie z 1961 r.’"), w części odnoszącej się do gospodarstwa w T. o pow. 7,64 ha, przyznanego aktem nadania K. G.;

3) utrzymał decyzję Wojewody w mocy w pozostałej części.

II. Stan sprawy, poprzedzający wydanie przez Ministra zaskarżonej obecnie decyzji odwoławczej, przedstawia się następująco:

1. Orzeczeniem z [...] stycznia 1961 roku, nr [...] Wydział Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w S. orzekł o przejęciu na własność Państwa bez odszkodowania gospodarstwa rolnego położonego we wsi T., gm. Przytoczna stanowiącego własność E. K. (dalej także "poprzednik/ojciec Skarżącej"). Orzeczenie zostało wydane na podstawie art. 9 ustawy z dnia [...] marca 1958 roku o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw, związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego (Dz. U. z 1958 roku, Nr 17, poz. 50), dalej także "ustawa z 1958 roku". Podstawą faktyczną orzeczenia było ustalenie, że właściciel gospodarstwa zginął w czasie działań wojennych pozostawiając na gospodarstwie żonę A. K. (dalej "poprzedniczka/matka Skarżącej") wraz dzieckiem, która opuściła przedmiotowe gospodarstwo zamieszkując u swoich rodziców a na gospodarstwo skierowany został J. W., któremu następie gospodarstwo nadano orzeczeniem Powiatowej Komisji Osadnictwa Rolnego z [...] listopada 1947 roku na podstawie art. 41 dekretu z 6 września 1946 roku o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta G. (Dz. U. nr 49, poz. 279 ze zm.).

2. Wnioskiem z 18 września 1988 roku A. K. wystąpiła o odszkodowanie za przejęcie gospodarstwa rolnego, przy czym wniosek ten sprecyzowany został ostatecznie jako wniosek o stwierdzenie nieważności orzeczenia z 1961 roku. Wniosek ten został następnie zmodyfikowany i podtrzymany przez jej następcę prawnego, tj. Skarżącą, jako wniosek o stwierdzenie nieważności orzeczenia z 1961 r.

3. Decyzją z [...] marca 2014 roku Wojewoda odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia wywłaszczeniowego z 1961 roku.

4. Decyzją z dnia [...] września 2017 roku znak: [...], wydaną po rozpoznaniu odwołania Skarżącej od decyzji Wojewody, Minister:

1) uchylił decyzję Wojewody w części odnoszącej się do gospodarstwa w T. o pow. 15,54 ha przyznanego aktem nadania J. W.;

2) stwierdził nieważność orzeczenia z 1961 r. w części odnoszącej się do gospodarstwa w T. o pow. 15,54 ha przyznanego aktem nadania J.W.;

3) utrzymał decyzję Wojewody w mocy w pozostałej części.

5. Wyrokiem z 21 sierpnia 2018 r., sygn. akt I SA/Wa 2009/17, tut. Sąd, po rozpoznaniu skargi Skarżącej od pkt 3 w/w decyzji Ministra z dnia [...] września 2017 roku, uchylił zaskarżony punkt 3 tej decyzji, zajmując następujące stanowisko w sprawie:

(i) Z racji tego, iż skargą objęto wyłącznie punkt 3 decyzji Ministra, kognicja Sądu w niniejszej sprawie ograniczała się do kontroli tylko tej części decyzji Ministra, która odnosi się do części gospodarstwa objętego orzeczeniem z 1961 r., nie przekazanej dniem [...] kwietnia 1958 r. na własność J. W.;

(ii) Ustawa z dnia 12 marca 1958 roku miała na celu uporządkowanie stanu prawnego nieruchomości przejętych przez Państwo do dnia jej wejścia w życie. Miała ona zatem zastosowanie do wszystkich nieruchomości, które przyjęte zostały przez Państwo z naruszeniem czy też wbrew treści obowiązujących w tym okresie przepisów, jak również do przejęcia nieruchomości w drodze czynności faktycznych, a więc bez podstawy prawnej. Stosownie do art. 9 ust. 1 ustawy dla zastosowania analizowanego przepisu wymagane było pozostawanie nieruchomości we władaniu Skarbu Państwa w dniu 5 kwietnia 1958 roku ewentualnie przekazanie jej w użytkowanie osobom fizycznym lub prawnym przed tym dniem.

(iii) Trafnie ustaliły organy, iż przedmiotowa nieruchomość została objęta we władanie przez Państwo przed dniem 5 kwietnia 1958 roku. Ustalenia te dokonane zostały na podstawie znajdujących się w aktach sprawy dokumentów to jest pismo Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z 19 sierpnia 1952 roku i 19 marca 1958 roku oraz pisma Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z 16 lipca 1958 roku. Powyższe dokumenty w sposób jednoznaczny wskazują, że przed 5 kwietnia 1958 roku Państwo objęło nieruchomość we władania. Również pozostałe dokumenty, w tym sporządzone przez matkę skarżącej potwierdzają, że gospodarstwo przejęte zostało we władanie przez Państwo przed 5 kwietnia 1958 roku i przez Państwo zostało rozdysponowane. Dokumenty te to m.in. wniosek matki skarżącej o przyznanie jej prawa własności do spornej nieruchomości z [...] listopada 1946 roku, pismo z 31 października 1946 roku potwierdzające, że na nieruchomości osadzony był już J. W..

(iv) Materiał dowodowy sprawy nie daje podstaw do uznania, że przedmiotowe gospodarstwo zostało przejęte na własność Państwa (czy to z mocy prawa czy to w drodze indywidualnego aktu administracyjnego) jeszcze przed wejściem w życie ustawy z 12 marca 1958 r. na podstawie jakichkolwiek innych, wcześniejszych przepisów nacjonalizacyjnych w tym w szczególności na podstawie dekretu z dnia 28 listopada 1945 roku o przejęciu niektórych nieruchomości ziemskich na cele reformy rolnej i osadnictwa (Dz. U. nr 57, poz. 321), czy też dekretu z dnia 6 września 1946 r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta G. (Dz. U. z 1946 r. Nr 49 poz.279 ze zm.). Uwzględniając treść pisma Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z 16 lipca 1958 roku stwierdzić należy, że organy administracji w latach 50 - tych ubiegłego wieku uznały, że nie doszło do przejęcia prawa własności nieruchomości przez Państwo w trybie czy to ustaw nacjonalizacyjnych czy to indywidualnych aktów administracyjnych, co uzasadniało uregulowanie jej stanu prawnego poprzez wydanie decyzji w trybie art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 roku. Szczegółowe rozważania w tej kwestii zawarto na str.7 – 9 uzasadnienia poprzedniego wyroku Sądu.

(v) Bez wpływu na wynik sprawy pozostaje kwestia sposobu objęcia nieruchomości we władanie przez Państwo, to jest to, czy do objęcia tego doszło z zachowaniem stosownych procedur administracyjnych, czy też z ich naruszeniem. Sposób w/w objęcia nieruchomości we władanie przez Państwo nie wpływał zatem w żaden sposób na dopuszczalność stosowania art. 9 ust. 1 ustawy z 1958 r. Nie ma zatem znaczenia dla wyniku sprawy okoliczność, czy skarżąca i jej matka opuściły gospodarstwo dobrowolnie czy też zostały zmuszone do jego opuszczenia. Zarzuty skargi, podnoszące niewyjaśnienie tej kwestii przez organ są w tej sytuacji niezasadne. Brak jest tym samym podstaw do wywodzenia, iż w sprawie doszło do nieuprawnionego przyjęcia rozszerzającej wykładni art. 9 ust. 1 ustawy z 1958 r.

(vi) Nie można natomiast podzielić stanowiska organu, iż przed wejściem w życie ustawy z 1958 r. część nieruchomości, nie objęta punktem 1 i 2 decyzji Ministra została przekazana w użytkowanie innym osobom fizycznym wyłącznie w użytkowanie. W aktach administracyjnych znajduje się pismo Starosty Powiatowego w M. z 14 listopada 2007 roku. Do pisma tego Starosta dołączył wypisy z rejestru gruntów z których wynika, że właścicielami poszczególnych działek, które wchodziły uprzednio w skład gospodarstwa E. K. są osoby fizyczne, to jest W.S., T. G. i Z. G.. Z wypisów tych wynika również, że część działek stanowi własność Skarbu Państwa w zarządzie państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe Nadleśnictwo M.. Podmioty te uznane zostały przez organy obu instancji za strony postępowania administracyjnego.

Z pisma Starosty nie wynika jednak kiedy i w jakich okolicznościach osoby fizyczne uznane za strony postępowania nabyły na własność działki wchodzące uprzednio w skład gospodarstwa rolnego ojca skarżącej. Tymczasem okoliczność ta ma istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Ustalenie bowiem, że przed 5 kwietnia 1958 roku, a więc przed datą wejścia w życie ustawy, część nieruchomości została przez Państwo rozdysponowana poprzez przekazanie jej na własność innym osobom fizycznym lub prawnych wyłączała możliwość zastosowania art. 9 ust. 1 ustawy z 12 marca 1958 roku. Przejęcie na własność Skarbu Państwa nieruchomości w trybie powołanego artykułu nie mogło bowiem dotyczyć nieruchomości, które w dacie wejścia w życie ustawy były już własnością innych podmiotów i znajdowały się w ich władaniu, na skutek czynności podjętych uprzednio przez organy administracji.

Minister dokonał ustaleń co do sposobu i charakteru przekazanie części przedmiotowego gospodarstwa na rzecz J. W.. Zaniechał jednak wyjaśnienia tej okoliczności w odniesieniu do innych osób fizycznych, które uznane zostały za strony postępowania jako właściciele części działek wchodzących w skład przedmiotowego gospodarstwa.

Wobec powyższego, rozpoznając ponownie sprawę organ drugiej instancji, przeprowadzi czynności mające na celu ustalenie kiedy osoby fizyczne uznane przezeń za strony postępowania nabyły prawo własności działek wchodzących w skład przedmiotowej nieruchomości i w zależności do wyników tych ustaleń rozważy podjęcie ewentualnych dalszych czynności dowodowych a następnie wyda rozstrzygnięcie uwzględniając wyrażone w niniejszym uzasadnieniu stanowisko sądu co do braku możliwości wydania decyzji w trybie art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 roku w odniesieniu do nieruchomości przekazanych przez Państwo na własność innym osobom fizycznym lub prawnym przed dniem 5 kwietnia 1958 roku.

III. Rozpatrzywszy zaskarżoną obecnie decyzją ponownie odwołanie Skarżącej od decyzji Wojewody (w zakresie ujętym w uchylonym przez Sąd pkt 3 poprzedniej decyzji odwoławczej), Minister orzekł, jak wskazano na wstępie.

Uzasadniając kolejne rozstrzygnięcie odwoławcze, organ wskazał w szczególności, co następuje:

1. Wykonując zapadły w sprawie wyrok tut. Sądu, organ zwrócił się odrębnymi pismami do osób i instytucji celem wyjaśnienia wskazanych przez Sąd okoliczności sprawy. Zebrany dodatkowy materiał dowodowy obejmuje: 1) pismo Sądu Rejonowego w M. z dnia 11 kwietnia 2019 r., 2) pismo z Archiwum Państwowego w [...] z dnia 7 maja 2019 r., 3) wyjaśnienia udzielone przez T. G., zawarte w piśmie z 15 lipca 2019 r., 4) skany wybranych akt osadniczych, nadesłane z Urzędu Gminy P. w dniu 27 sierpnia 2019 r. w formie elektronicznej.

2. Orzeczeniem z 1961 r. została przejęta całość gospodarstwa rolnego w T. o pow. 40,6350 ha będąca (zgodnie z uzasadnieniem orzeczenia) własnością ojca Skarżącej. W orzeczeniu wskazano, że ojciec Skarżącej zginął czasie działań wojennych, pozostawiając w gospodarstwie żonę z dzieckiem jako spadkobierców ustawowych.

3. Ustalono, że:

1) obok J. W., skierowanego na tą nieruchomość w trybie art. 41 dekretu z 06.09.1946 r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta G. (Dz. U. z 1946 r. Nr 49 poz.279 ze zm.), w stosunku do którego wydano 26.09.1947 r. orzeczenie o wyznaczeniu nabywcy gospodarstwa w T. o pow. ok. 15 ha, a później akt nadania gospodarstwa w T. nr [...] z [...].10.1947 r. oraz orzeczenie o wykonaniu aktu nadania z [...].10.1947 r., na podstawie art. 5 i 10 dekretu z 06.09.1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych (Dz.U. Nr 46, poz. 340),

2) akt nadania na 7,64 ha gruntów z byłego gospodarstwa uzyskał K. G..

Przed wejściem w życie ustawy z 1958 r., a więc przed 5 kwietnia 1958 r., część gospodarstwa po poprzedniku Skarżącej została zatem trwale rozdysponowana na rzecz J. W. oraz K. G.. Orzeczenie z 1961 r. nie mogło zatem skutecznie przejąć tych części gospodarstwa, które wcześniej nadano w/w osobom.

4. Z akt sprawy wynika (pismo PPRN w Z. z [...].07.1958 r. nr [...] oraz pismo PPRN w S. z [...].03.1958 r. Nr [...]), iż reszta nieruchomości, po jej objęciu we władanie przez Państwo, została nadana lub przekazana innym osobom fizycznym lub prawnym - rolnikom wsi T., a część gruntów zarośniętych samosiejką przekazano P. G.L. Nadleśnictwu B..

5. Nie udało się uzyskać dowodów pozwalających na wzruszenie orzeczenia z 1961 r. w stosunku do gospodarstw, na których osiedlono pozostałych osadników, poprzedników prawnych obecnie zajmujących te grunty, m.in. W.S. oraz Z. G..

6. Uzyskane akta osadnicze z UG w P. dotyczyły innych osadników niż wzmiankowani i brak w częściowo jedynie czytelnych wydrukach z przesłanych skanów informacji, że osadnicy ci ([...]) byli osiedleni na byłych gruntach E.K.. Podobnie materiały uzyskane z AP w G.. świadczą jedynie o powiększeniu dotychczasowych gospodarstw osadników S., G. i G., natomiast nie są dowodem na to, w jaki sposób zostały im one nadane. Dlatego, w braku innych dowodów należy uznać, że pozostała część nieruchomości objętej wzmiankowanym orzeczeniem została przejęta na własność Państwa zgodnie z prawem, w sposób opisany w badanym orzeczeniu PPRN w S..

7. W odniesieniu do tej części gospodarstwa, która nie znajdowała się ani we władaniu Państwa, ani też nie była przekazana przez Państwo innym podmiotom w użytkowanie, orzeczenie z 1961 r. wydano z naruszeniem art. 9 ust. 1 ustawy z 1958 r. w sposób rażący. Z przytoczonego wcześniej stanu faktycznego wynika, że reszta gospodarstwa została przez Państwo rozdysponowana (pismo PPRN w [...] z 16.07.1958 r. oraz pismo PPRN w [...] z 19.03.1958 r.). W toku postępowania nie uzyskano dowodów na to, że pozostałą część nieruchomości przejęto w sposób wadliwy.

8. W aktach sprawy brak jest jednoznacznego dowodu potwierdzającego prawo własności poprzednika Skarżącej do gospodarstwa, które, jak wynika z akt przesiedleńczych, następnie rozdysponowano m.in. na rzecz K. G.. Ani matka Skarżącej ani Skarżąca nie dostarczyły wypisów z ksiąg wieczystych świadczących o tym, że ich poprzednik prawny był właścicielem nieruchomości. Zalegające w aktach sprawy: 1) wyciąg z matrykuły podatku gruntowego, 2) poświadczone tłumaczenie skróconego odpisu z [...] księgi gruntowej T. ([...]) tom 2 wykaz liczba 30 (zachowano pisownię oryginalną) nie mogą stanowić dowodów równorzędnych z wypisami z ksiąg wieczystych na potwierdzenie prawa własności nieruchomości. Tym samym zgromadzone w sprawie dowody potwierdzają fakt zamieszkiwania i posiadania gospodarstwa przez rodzinę Skarżącej do czasu jego rozdysponowania przez Państwo, natomiast nie potwierdzają czy poprzednikowi Skarżącej przysługiwało pełne prawo własności, czy też ograniczone prawo rzeczowe do nieruchomości, którą władał.

9. W dniu 20 listopada 1946 r. poprzedniczka Skarżącej wniosła o przyznanie prawa własności przedmiotowej nieruchomości, którą wcześniej władał jej mąż. Stąd też niezasadne są twierdzenia Skarżącej, zarzucające organom nietraktowanie matki Skarżącej, jako strony postępowania o zwrot nieruchomości (powoływane w odwołaniu pismo PWRN w Z. z 16.07.1958 r.). Podobnie, wbrew twierdzeniom Skarżącej, nie mają znaczenia ewentualne instrukcje dla organu wydającego kwestionowane orzeczenie z 1961 r., zawarte w piśmie PWRN w [...] z 16 lipca 1958 r.), ponieważ istota problemu sprowadza się do tego, czy nieruchomość znajdowała się we władaniu Państwa najpóźniej w dniu 5 kwietnia 1958 r.

10. W świetle powyższych okoliczności należało stwierdzić nieważność orzeczenia z 1961 r. w zakresie określonym w rozstrzygnięciu.

IV. Pismem z dnia 22 października 2019 r. Skarżąca wniosła do tut. Sądu skargę na pkt 3 decyzji odwoławczej Ministra, podnosząc przeciwko temu rozstrzygnięciu zarzuty naruszenia następujących przepisów prawa:

1) art. 16 ust. 1 (dawniej 9 ust. 1) ustawy z 1958 r. w zw. z art. 2, art. 64 ust. 1 - 3 i art. 32 k.p.a. poprzez naruszenie konstytucyjnej zasady demokratycznego państwie prawa, polegające na dokonaniu rozszerzającej wykładni przepisów nacjonalizacyjnych,

2) art. 7 w zw. z 77 § 1, art. 6, art. 8 k.p.a i 80 k.p.a. poprzez :

a) brak zestawienia zmian gruntowych w celu wykazania, kto był właścicielem lub posiadaczem określonej części nieruchomości poprzednika Skarżącej po odjęciu działek ustalonych jako przydzielonych J. W. oraz K. G. i ustalenia stanu prawnego brakującego obszaru - 17,4550 ha ( 40,6350 ha- 15,5400 ha - 7,6400 ha), w tym pominięcie własnych ustaleń zawartych w piśmie z 11 czerwca 2019 r. co do opisanych działek,

b) brak ustalenia stanu własności i posiadania nieruchomości położonej w T. na dzień wejścia w życie przepisów ustawy z 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego i bezpodstawne zanegowanie ustaleń I instancji,

c) brak ustaleń w zakresie stanu własności i posiadania nieruchomości w T. i uznanie, że wystarczy stwierdzić, że "nie uzyskano dowodów na to, że pozostałą część nieruchomości przejęto w sposób wadliwy" (str. 7),

d) brak analizy ksiąg wieczystych i poprzestanie na odmownej odpowiedzi Sądu Rejonowego w M. z 11 kwietnia 2019 r. ,

e) brak ustalenia, w jakim trybie i na jakich zasadach oraz komu przekazano obszar 17,4550 poprzez nieskierowanie zapytania do właściwego starostwa zajmującego się rejestrem gruntów.

3) art. 107 § 3 k.p.a. poprzez powierzchowne uzasadnienie orzeczenia - "nie uzyskano dowodów na to, że pozostałą część nieruchomości przejęto w sposób wadliwy" (str. 7) oraz wyjątkową niechęć do dalszych ustaleń,

4) naruszenie zasad logicznego rozumowania poprzez wydanie decyzji bez ustalenia stanu prawnego nieruchomości - Minister zanegował prawo własności do nieruchomości i kwestii spadkowych w dacie "regulowania" stanu prawnego nieruchomości i nie zauważył, że było to kolejne przejęcie własności tej samej nieruchomości.

W następstwie wystąpienia w/w naruszeń organ nie wykonał zaleceń sformułowanych w wyrokach: 1) Naczelnego Sadu Administracyjnego z 25 marca 2002 r., sygn. akt IV SA 1279/00 i 2) tut. Sądu z dnia 21 sierpnia 2018 r., sygn. akt I Sa/Wa 2009/17. Powyższe stanowi również naruszenie art.153 p.p.s.a.

Uzasadniając w/w zarzuty, Skarżąca wskazała w szczególności, co następuje:

(i) Organ nie podjął czynności wskazanych na str.10 – 11 uzasadnienia wyroku tut. Sądu z dnia 21 sierpnia 2018 r. Podstawowym obowiązkiem organu było zatem sporządzenie zestawienia zmian gruntowych w celu wykazania, kto był właścicielem lub posiadaczem poszczególnych części nieruchomości należącej w dacie wydania orzeczenia z 1961 r. do poprzednika Skarżącej (po odjęciu działek nabytych przez J. W. i K. G.), a zatem gruntu o powierzchni 17,4550 ha. Organ dysponował przy tym wiedzą na temat numerów ewidencyjnych działek, składających się na ten grunt (por. np. pismo organu z dnia 11 czerwca 2019 r. Obowiązkiem organu było w tej sytuacji poczynienie stosownych ustaleń w oparciu o zapisy z rejestru gruntów oraz ksiąg wieczystych.

(ii) Z niezrozumiałych przyczyn organ nie podjął działań po odmownej odpowiedzi Sądu Rejonowego w M. z 11 kwietnia 2019 r.

(iii) Ustalenie podstawy przejęcia własności na rzecz Skarbu Państwa rodzi istotne skutki dla Skarżącej, na co wskazuje np. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego siedziba w Gdańsku z dnia 21 maja 2009 r. II SA/Gd 630/08 - Stwierdzenie, iż grunt został przekazany w użytkowanie Państwa na podstawie dekretu z dnia 9 lutego 1953 r. o całkowitym zagospodarowaniu użytków rolnych (Dz.U. Nr 11,poz. 40), wyłączało zastosowanie normy art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego (Dz.U. Nr 17, poz. 71) i uzasadniało bądź jego zwrot właścicielowi na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o uchyleniu dekretu zadnia 9 lutego 1953 r. o całkowitym zagospodarowaniu użytków rolnych (Dz.U. Nr 39, poz 173), bądź jego przejęcie na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 2 ust. 2 tego dekretu, a więc w zamian za przyznanie właścicielowi gruntów o przybliżonej wartości.

(iv) Ani w orzeczeniu wywłaszczeniowym z 1961 r. ani w decyzji Ministra brak jest ustaleń we w/w zakresie, co stanowi o rażącym naruszeniu prawa. Organy nie uwzględniły w tym kontekście pisma Starosty S. z 21 listopada 1946 r. (w kontekście dysponowania nieruchomością przez matkę Skarżącej).

V. W odpowiedzi na skargę, udzielonej pismem z dnia 21 listopada 2019 r., Minister wniósł o jej oddalenie, ustosunkowując się w następujący sposób do zarzutów skargi: (-) poprzedni wyrok tut. Sądu nie zalecił organowi sporządzenia postulowanego w skardze zestawienia gruntów, (-) istotą przedmiotowego postępowania nadzorczego nie było szczegółowe ustalanie stanu faktycznego, w oparciu o który wydano orzeczenie z 1961 r., (-) z pisma Sądu Rejonowego z 11 kwietnia 2019 r. nie wynika, aby Sąd ten dysponował jakimikolwiek przydatnymi materiałami dowodowymi, (-) ewentualne nieprzeprowadzenie w postępowaniu zwyczajnym dostatecznie wyczerpującego postępowania wyjaśniającego nie stanowi rażącego naruszenia prawa, (-) tego rodzaju uchybienie można kwestionować w innych właściwych trybach prawnych, (-) w toku postępowania administracyjnego Skarżąca nie wykazywała aktywności procesowej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

VI. Sąd rozpoznał skargę na decyzję Ministra z racji sprawowania wymiaru sprawiedliwości, polegającego na kontrolowaniu działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (art.1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych - t.j. Dz.U z 2019, poz. 2167). Kontrola ta obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (art.3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – t.j. Dz.U. z 2019 poz. 2325, zwanej dalej "p.p.s.a.").

W myśl art.134 § 1 p.p.s.a. sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Z kolei w myśl art.135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Skargę należało uwzględnić, albowiem będący jej przedmiotem pkt 3 zaskarżonej decyzji odwoławczej Ministra wydany został z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego, tj. art.7, 15, 77 § 1 i 80 w związku z art.156 § 1 pkt 2 k.p.a., które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z tej racji w/w pkt 3 zaskarżonej decyzji odwoławczej należało wyeliminować z obrotu prawnego.

VII. Kontrola legalności zaskarżonej decyzji odwoławczej Ministra w zakresie objętym skargą (tj. w części objętej pkt 3 decyzji) prowadzi do następujących wniosków:

1. Zaskarżona decyzja odwoławcza została wydana w nadzwyczajnym (nadzorczym) postępowaniu administracyjnym, uregulowanym w art.156 i nast. k.p.a. Przedmiotem postępowania było zatem rozstrzygnięcie, czy orzeczenie wywłaszczeniowe z 1961 r. jest obciążone którąkolwiek z kwalifikowanych wad prawnych z katalogu zawartego w art.156 § 1 pkt 1 – 7 k.p.a., stanowiących podstawę do stwierdzenia nieważności decyzji, w tym w szczególności, czy zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa (art.156 § 1 pkt 2 k.p.a.).

Odnotować przy tym należy, iż przedmiotem kontrolowanego przez Sąd pkt 3 decyzji Ministra była ocena ważności jedynie części orzeczenia wywłaszczeniowego z 1961 r. Wiąże się to z faktem, iż:

1) w pkt 1 i 2 pierwszej decyzji odwoławczej z 2017 r. (tj. w tej części decyzji, która nie została wyeliminowana z obrotu prawnego poprzednim wyrokiem tut. Sądu z [...] sierpnia 2018 r.) Minister przesądził nieważność orzeczenia z 1961 r. w odniesieniu do gospodarstwa w T. o pow. 15,54 ha przyznanego aktem nadania J. W.,

2) w pkt 1 i 2 obecnie zaskarżonej drugiej decyzji odwoławczej (tj. w tej części decyzji, która nie została obecnie objęta zaskarżeniem) Minister przesądził nieważność orzeczenia z 1961 r. w części odnoszącej się do gospodarstwa w T. o pow. 7,64 ha, przyznanego aktem nadania K.G..

Oznacza to, że:

1) w pkt 3 zaskarżonej obecnie decyzji odwoławczej Minister orzekał w przedmiocie ważności wyłącznie tej części orzeczenia z 1961 r., która dotyczyła tych części nieruchomości, przejętej w/w orzeczeniem na własność Państwa, które przed wydaniem orzeczenia z 1961 r. nie zostały nabyte na własność przez J. W. oraz K. G. (dalej "pozostała część gospodarstwa/nieruchomości") – chodzi zatem o grunty o powierzchni ok. 17,4550 ha;

2) kontrola Sądu ogranicza się do oceny, czy uznanie przez Ministra, iż orzeczenie z 1961 r. w części dotyczącej pozostałej części nieruchomości nie jest dotknięte kwalifikowanymi wadami prawnymi, jest trafne.

Zdaniem Sądu stanowisko organu odwoławczego, iż orzeczenie z 1961 r. w części dotyczącej pozostałej części nieruchomości nie jest obciążone kwalifikowanymi wadami prawnymi, jest przedwczesne, albowiem nie zostało ono poprzedzone dostatecznie wyczerpującym postępowaniem wyjaśniającym w tym zakresie.

2. Istotną okolicznością w sprawie jest to, że rozstrzygnięcie zawarte w pkt 3 zaskarżonej obecnie decyzji odwoławczej (podobnie jak i pkt 1 i 2 tej decyzji, nie objęte skargą) zapadło w następstwie uchylenia przez tut. Sąd (wyrokiem z 2018 r.) pkt 3 pierwszej decyzji odwoławczej Ministra z 2017 r. Decyzja odwoławcza zaskarżona obecnie została zatem wydana w wykonaniu w/w wyroku z 2018 r.

Stosownie do art.153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Jak trafnie podkreślono w wyroku WSA w Łodzi z dnia 23 stycznia 2020 r., sygn. akt III SA/Łd 631/19, publ. CBOSA: "Ilekroć dana sprawa jest przedmiotem ponownego rozpoznania przez sąd lub organ, jest on związany oceną prawną wyrażoną we wcześniejszym orzeczeniu sądu. Odstępstwo od tej zasady może dotyczyć tylko przypadku, gdy w trakcie ponownego rozpatrywania sprawy organ stwierdzi, że stan faktyczny uległ zasadniczej zmianie i jest odmienny od przyjętego przez sąd, bądź też w przypadku zmiany stanu prawnego po wydaniu przez sąd orzeczenia. Ponowne rozpoznanie sprawy przez sąd administracyjny ogranicza się zatem do kontroli, czy organy administracji prawidłowo uwzględniły wytyczne zawarte w poprzednim wyroku oraz oceny ewentualnych nowych okoliczności, które zaistniały już po wydaniu wyroku. Te natomiast kwestie, które były już przedmiotem oceny sądu, i co do których sąd nie dopatrzył się uchybień w działaniu organu administracji, ponownie oceniane być nie mogą.".

Stwierdzić należy, iż w niniejszej sprawie nie wystąpiły żadne przesłanki, upoważniające Ministra lub Sąd do odstąpienia od ocen prawnych i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w poprzednim wyroku Sądu.

3. Kontrolowane w postępowaniu nadzorczym orzeczenie z 1961 r. zostało wydane na podstawie art.9 ust.1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw, związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego. Przepis ten stanowił, iż nieruchomości rolne i leśne, objęte we władanie Państwa do dnia wejścia w życie niniejszej ustawy (5 kwietnia 1958 r.), przyjmuje się na własność Państwa bez względu na ich obszar, jeżeli znajdują się one nadal we władaniu Państwa lub zostały przekazane przez Państwo w użytkowanie innym osobom fizycznym lub prawnym. Nieruchomości te przejmuje się bez odszkodowania, a długi i ciężary zabezpieczone na tych nieruchomościach umarza się, z wyjątkiem służebności gruntowych, których utrzymanie w mocy uznane zostanie za niezbędne.

Uchylając poprzednim wyrokiem pkt 3 pierwszej decyzji odwoławczej Ministra, tut. Sąd nakazał organowi przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego, mającego na celu ustalenie, czy orzeczenie wywłaszczeniowe z 1961 r. zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art.156 § 1 pkt 2 k.p.a., polegającym na objęciu nim takich gruntów, wchodzących wcześniej w skład gospodarstwa rolnego, należącego do poprzednika Skarżącej, które przed wejściem w życie ustawy z 1958 r. zostały przekazane na własność osobom fizycznym, uznanym za strony postępowania nadzorczego (osoby te to W. S., T. G. i Z. G., aczkolwiek organ przyznał obecnie, iż w grę wchodzić mogą także inne osoby). Powyższe wiąże się z faktem, iż oczywistą intencją ustawy z 1958 r. nie było przejmowanie na własność Państwa nieruchomości tych osób, które przed wejściem ustawy w życie (tj. przed 5 kwietnia 1958 r.) nabyły prawo własności nieruchomości bezpośrednio od Państwa (po tym, jak uprzednio Państwo objęło te nieruchomości, stanowiące wówczas własność ich pierwotnych właścicieli, innych niż osoby w/w wskazane, we władanie).

Podkreślić w tym kontekście należy, iż w wyroku z 2018 r. Sąd nie zajął stanowiska co do tego, jakie konkretne czynności dowodowe ma podjąć organ odwoławczy w celu poczynienia zaleconych ustaleń faktycznych, w tym w szczególności nie nałożył na organ wprost obowiązku sporządzenia wykazu gruntów, o którym mowa w skardze. Nie może jednakże ulegać najmniejszej wątpliwości, iż Sąd zobowiązał organ odwoławczy do przeprowadzenia wyczerpującego postępowania wyjaśniającego na tę okoliczność, czy przed dniem 5 kwietnia 1958 r. doszło do przekazania przez Państwo na własność innym podmiotom pozostałej części gospodarstwa, objętego później orzeczeniem z 1961 r.

Bezspornie postępowanie to winno obejmować podjęcie przez organ czynności mających na celu ustalenie, w jakiej dacie wskazane przez Sąd osoby fizyczne (jak też wszelkie inne zidentyfikowane przez organ) nabyły prawo własności gruntów, objętych orzeczeniem z 1961 r. (ewentualnie ich poprzednicy prawni, władający tymi gruntami w dacie wydania w/w orzeczenia).

W wykonaniu tych zaleceń Minister prawidłowo zwrócił się o przekazanie takiej dokumentacji do: 1) Wójta Gminy P. (pismami z dnia 28 marca i 11 czerwca 2019 r.), 2) Archiwum Państwowego w G.(pismem z dnia 28 marca 2019 r.), 3) Sądu Rejonowego w M. (pismem z dnia 28 marca 2019 r.). Stosowne zapytania zostały skierowane (pismami z dnia 11 czerwca 2019 r.) także do 1) W. S., 2) T. G., 3) Z. G..

W reakcji na w/w wystąpienia Ministra:

(i) Przy piśmie z dnia 7 maja 2019 r. Archiwum przekazało uwierzytelnione kopie siedmiu decyzji administracyjnych, wydanych w 1982 r. przez Naczelnika Gminy w P. na rzecz w/w osób fizycznych w przedmiocie takich kwestii jak powiększenie lub utworzenie gospodarstwa rolnego oraz obniżenie ceny sprzedaży gruntów (przedmiot tych rozstrzygnięć nie odnosił się zatem w żaden sposób do stanu sprzed wydania orzeczenia wywłaszczeniowego z 1961 r.);

(ii) Pismem z dnia 15 lipca 2019 r. T. G. udzielił stosownych wyjaśnień, przedkładając jednocześnie dokumentację w postaci: 1) aktu nadania z dnia [...] marca 1959 r. nr [...], wydanego na podstawie art.5 i 10 dekretu z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych oraz 2) odpis z KW nieruchomości. W oparciu o tę dokumentację Minister rozstrzygnął w sprawie w pkt 1 i 2 zaskarżonej obecnie decyzji (nie objętych skargą);

(iii) Wójt, jak też W. S. oraz Z. G. nie przedstawili żadnego stanowiska;

(iv) W piśmie z dnia 11 kwietnia 2019 r. Sąd Rejonowy w M. [...] Wydział Ksiąg Wieczystych poinformował organ, iż: (-) nie jest uprawniony do przetwarzania danych zawartych w aktach ksiąg wieczystych, a zatem nie jest uprawniony do wyszukania w aktach ksiąg wieczystych informacji, o które zwrócił się Minister, (-) organowi przysługuje natomiast uprawnienie do żądania wydania odpisów wskazanych przez niego dokumentów, jak też do przeglądania akt ksiąg wieczystych.

Organ uznał, iż zgromadzony w ten sposób materiał dowodowy jest wystarczający do rozstrzygnięcia sprawy, co skutkowało stwierdzeniem nieważności orzeczenia z 1961 r. w odniesieniu do gruntu przekazanego K.G. (pkt 1 i 2 decyzji, pozostający obecnie pod kontrolą Sądu) oraz odmową stwierdzenia nieważności orzeczenia z 1961 r. w odniesieniu do reszty gruntów (pkt 3, będący przedmiotem obecnej kontroli Sądu). W tym ostatnim kontekście Minister wskazał w decyzji, iż: "W toku postępowania o stwierdzenie nieważności orzeczenia PPRN w S. z [...].01.1961 r. nie uzyskano dowodów na to, że pozostałą część nieruchomości przejęto w sposób wadliwy.".

Należy zgodzić się ze skargą, iż podjęte przez organ czynności dowodowe nie były wystarczające. W pierwszej kolejności wskazać należy, iż pomimo samodzielnego zidentyfikowania sześciu nieruchomości, stanowiących część gospodarstwa objętego orzeczeniem z 1961 r. i dysponowania numerami prowadzonych dla nich ksiąg wieczystych Minister nie podjął próby zanalizowania - pod kątem możliwości uzyskania istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy danych – samej treści wypisów ze w/w ksiąg wieczystych w kontekście wzmianek o podstawie wpisu prawa własności obecnych właścicieli. Podjęcia takich prób nie potwierdza przynajmniej uzasadnienie zaskarżonej decyzji odwoławczej.

Wadliwie także Minister nie przeprowadził czynności dowodowej, zasugerowanej w piśmie Sądu Rejonowego z dnia 11 kwietnia 2019 r., tj. zaniechał zapoznania się z aktami ksiąg wieczystych nieruchomości, które w przeszłości wchodziły w skład nieruchomości objętej orzeczeniem wywłaszczeniowym z 1961 r. celem ustalenia, czy w aktach tych znajduje się dokumentacja poświadczająca datę nabycia prawa własności nieruchomości przez W. S. oraz Z. G. (ewentualnie przez inne podmioty poza J. W. oraz K. G.). Tymczasem w/w akta należy postrzegać jako potencjalnie najbardziej użyteczne źródło tychże informacji. Stosownie do art.361 ust.2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz.2204) akta księgi wieczystej może przeglądać, w obecności pracownika sądu, osoba mająca interes prawny oraz notariusz. Interes prawny organu nadzorczego w tym kontekście nie budzi wątpliwości. Stosownie do art.361 ust.4 ustawy odpisy dokumentów znajdujących się w aktach ksiąg wieczystych wydaje się na żądanie osób mających interes prawny lub na żądanie sądu, prokuratora, notariusza, organu administracji rządowej albo jednostki samorządu terytorialnego.

Nietrafnie podniósł organ w odpowiedzi na skargę, iż z cytowanego wcześniej pisma Sądu Rejonowego "nie wynika, by Sąd ten dysponował przydatnymi w sprawie materiałami dowodowymi". Odnotować należy, iż Sąd Rejonowy nie wypowiedział się w żaden sposób na temat treści posiadanej przez niego dokumentacji, jasno informując Ministra zarówno o braku możliwości dokonywania jej szczegółowych, merytorycznych analiz, jak i o ogólnych zasadach zapoznawania się z aktami ksiąg wieczystych przez podmioty zainteresowane.

Nie można również podzielić stanowiska Ministra, iż dokonywanie przezeń bardziej wyczerpujących ustaleń faktycznych godziłoby w istotę postępowania nadzorczego, która nie może polegać w niniejszej sprawie na wyczerpującym ustalaniu stanu prawnego nieruchomości w dacie wydania orzeczenia z 1961 r., tak jak winno to mieć miejsce w postępowaniu zwyczajnym, zakończonym w/w orzeczeniem z 1961 r. (ewentualnie, że wady takiego postępowania zwyczajnego, związane z ustaleniem stanu prawnego nieruchomości na dzień wydania orzeczenia z 1961 r. nie mogą mieć charakteru rażącego naruszenia prawa). Tego rodzaju rozważania uznać należy za całkowicie bezprzedmiotowe w kontekście klarownej oceny prawnej oraz zaleceń zawartych w wyroku tut. Sądu z 2018 r. (którego Minister nie kwestionował stosowną skargą kasacyjną). Jak już wskazano, z wyroku tego jasno wynika, iż: (-) objęcie orzeczeniem z 1961 r. nieruchomości przekazanych wcześniej przez Państwo innym podmiotom na własność stanowiłoby rażące naruszenie art.9 ust.1 ustawy z 1958 r., (-) ustalenie, czy nieruchomości, o których mowa powyżej, zostały takim orzeczeniem objęte, należy do organu nadzorczego. Nie ulega najmniejszej wątpliwości, iż w pierwszej kolejności zanalizowanie przez organ pod tym kątem treści wypisów w ksiąg wieczystych a także zapoznanie się z aktami tychże ksiąg mieści się w zakresie zaleconych ustaleń.

Nie sposób zanegować oceny Ministra, iż w toku kontrolowanego postępowania Skarżąca miała nieskrępowaną możliwość podejmowania samodzielnych starań celem uzyskania i przedłożenia organowi stosownej dokumentacji, pozwalającej na wyjaśnienie okoliczności, determinujących wynik sprawy, z której to możliwości nie skorzystała. Nie była to jednak okoliczność zwalniająca Ministra z obowiązku podjęcia z urzędu czynności dowodowych, o których mowa wcześniej.

4. Bezspornym jest natomiast, iż w poprzednim wyroku wiążąco i prawomocnie przesądzono takie kwestie, jak:

(i) Brak możliwości kwestionowania legalności orzeczenia z 1961 r. w oparciu o twierdzenie, iż przedmiotowe gospodarstwo nie zostało skutecznie objęte we władanie Państwa przed 5 kwietnia 1958 r. Orzekając w sprawie poprzednio, tut. Sąd sformułował bowiem jednoznaczne stanowisko, wiążące obecnie, na zasadzie art.153 p.p.s.a., zarówno organ, jak i Sąd rozpoznający niniejszą sprawę, iż: (-) Państwo objęło w/w gospodarstwo we władanie przed dniem 5 kwietnia 1958 r., (-) na skuteczność tego objęcia w kontekście działania ustawy z 1958 r. nie wpływa w żaden sposób to, czy objęcie gospodarstwa przez Państwo nastąpiło legalnie, tj. na podstawie konkretnego przepisu prawa, czy też nielegalnie, tj. bez podstawy prawnej (w tym z przymusowym wyzuciem dotychczasowych właścicieli z posiadania), albowiem oczywistym celem ustawy było uregulowanie stanu prawnego (tj. stworzenie instrumentów do przejęcia na własność Państwa) wszystkich nieruchomości, objętych przez Państwo, w tym także nieruchomości objętych bez tytułu prawnego. Nie można zatem zgodzić się ze skargą, formułującą ponownie zarzuty w tym zakresie, iż organ nadzorczy dokonał niedopuszczalnej, rozszerzającej wykładni przepisów nacjonalizacyjnych w tym zakresie;

(ii) Brak podstaw do przyjęcia, iż gospodarstwo zostało przejęte na własność Państwa na podstawie wcześniejszych aktów prawnych niż ustawa z 1958 r., w tym w szczególności na podstawie dekretu z dnia 28 listopada 1945 roku o przejęciu niektórych nieruchomości ziemskich na cele reformy rolnej i osadnictwa, czy też dekretu z dnia 6 września 1946 r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta G..

5. Skarga formułuje tezę (nie popartą jednakże szczegółową argumentacją, odnoszącą się wprost do stanu faktycznego sprawy, a powołującą wyłącznie orzecznictwo sądowe), iż przejęte gospodarstwo mogło być objęte wyłączeniem spod działania art.9 ust.1 ustawy z 1958 r., przewidzianym w art.9 ust.2 tej ustawy.

Należy stwierdzić w tym kontekście, co następuje:

Z art.9 ust.2 ustawy z 1958 r. wynika, iż art.9 ust. 1 nie dotyczy m.in. gruntów wymienionych w art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o uchyleniu dekretu z dnia 9 lutego 1953 r. o całkowitym zagospodarowaniu użytków rolnych (Dz. U. Nr 39, poz. 173). Art.2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. odnosił się do takich gruntów, które zostały przekazane w użytkowanie na podstawie dekretu z dnia 9 lutego 1953 r. o całkowitym zagospodarowaniu użytków rolnych (Dz. U. Nr 11, poz. 40).

Z art.10 ust.1 pkt 1 dekretu z dnia 9 lutego 1953 r. o całkowitym zagospodarowaniu użytków rolnych wynika, iż prezydium powiatowej rady narodowej mogło orzec o przekazaniu gruntu (znajdującego się w posiadaniu osoby (posiadacza), która nie może go całkowicie i należycie zagospodarować) lub jego części w użytkowanie na okres co najmniej 3 lat: (-) zespołowi uprawowemu, (-) spółdzielni produkcyjnej, (-) mało- i średniorolnym chłopom albo (-) innym osobom fizycznym lub prawnym.

W art.1 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. uchylono dekret z dnia 9 lutego 1953 r. o całkowitym zagospodarowaniu użytków rolnych (Dz. U. Nr 11, poz. 40). Art.2 ust.1 ustawy stanowił, iż grunty, które zostały na podstawie dekretu przekazane w użytkowanie, zwraca się poprzedniemu posiadaczowi po upływie terminu, na jaki zostały oddane w użytkowanie (zagospodarowanie). Przed upływem tego terminu grunt może być zwrócony za zgodą użytkownika i poprzedniego posiadacza.

Mając powyższe na uwadze, należy zakładać, iż Skarżąca nie wyklucza, iż przed 5 kwietnia 1958 r. grunty gospodarstwa mogły zostać przekazane osobom fizycznym na podstawie dekretu z dnia 9 lutego 1953 r. o całkowitym zagospodarowaniu użytków rolnych. Skarżąca wywodzi zatem, iż: 1) na zasadzie art.2 ust.1 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. grunty te winny zostać zwrócone jej poprzednikom prawnym, 2) grunty te nie podlegały przejęciu na zasadzie art.9 ust.1 ustawy z 1958 r. na zasadzie wyłączenia z art.9 ust.2 tej ustawy.

Stwierdzić należy, iż w/w rozważania Skarżącej mają charakter czysto hipotetyczny, albowiem zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie daje żadnych podstaw do ich formułowania. W szczególności materiał ten nie daje podstaw do wywodzenia, iż w odniesieniu do gruntów składających się na gospodarstwo objęte orzeczeniem z 1961 r. wydano wcześniej, na podstawie przepisów dekretu z dnia 9 lutego 1953 r. o całkowitym zagospodarowaniu użytków rolnych ustawy, decyzję o ich przekazaniu jakiemukolwiek podmiotowi.

6. Podkreślić należy, iż literalnie rzecz ujmując poprzedni wyrok Sądu zalecił dokonanie stosownych ustaleń w stosunku do gruntów, stanowiących obecnie własność osób fizycznych. Dla porządku odnotować należy, iż większość gruntów objętych zarówno pkt 3 decyzji kontrolowanej wówczas przez Sąd (tj. pierwszej decyzji odwoławczej), jak i pkt 3 decyzji kontrolowanej obecnie przez Sąd (tj. drugiej decyzji odwoławczej) odnosi się do gruntów pozostaje w dyspozycji Lasów Państwowych. W stosunku do tych gruntów uzasadnione jest bowiem zakładanie, iż nigdy nie zostały one przekazane przez Państwo na własność osób trzecich. Przyjmowanie, iż przed 5 kwietnia 1958 r. grunty te miałyby być przedmiotem takiego przekazania, niemniej inaczej niż miało to miejsce w przypadku gruntów chociażby J. W. i K. G., również objętych orzeczeniem z 1961 r., nie zostały wówczas przez ich właścicieli objęte we władanie, pozostając w to miejsce nieprzerwanie, do dnia dzisiejszego, we władaniu Skarbu Państwa, nie znajduje przekonujących podstaw.

7. W następstwie uprawomocnienia się niniejszego wyroku Minister ponownie rozpozna odwołanie Skarżącej od decyzji Wojewody w zakresie objętym pkt 3 uchylonej obecnie decyzji odwoławczej, stosując się do zaleceń sformułowanych powyżej.

Z powyższych względów Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit.c i art.200 p.p.s.a.