Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VII SA/Wa 1619/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2020-11-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6209 Inne o symbolu podstawowym 620
Hasła tematyczne: Ochrona zdrowia
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. art. 59 ust. 1 pkt 1, art 64 ust. 1-2
journal: Dz.U. 2012 poz 159
law: Ustawa z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta - tekst jednolity.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Bogusław Cieśla, Sędziowie sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik (spr.), sędzia WSA Tomasz Stawecki, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 13 listopada 2020 r. sprawy ze skargi [...] Centrum Klinicznego w [...] na decyzję Rzecznika Praw Pacjenta z dnia [...] lipca 2020 r. znak [...] w przedmiocie uznania praktyk za naruszające zbiorowe prawa pacjentów oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] lipca 2020 r., nr [...] , Rzecznik Praw Pacjenta (dalej: "Rzecznik", "organ") - działając m.in. na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 1, art. 64 ust. 1 - 2 i art. 65 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 849., dalej: "ustawa") - uznał praktykę stosowane przez [...] Centrum Kliniczne w [...] (dalej: "Szpital", "podmiot leczniczy"), polegającą na zaniechaniu realizowania bieżącej rejestracji pacjentów na badania obrazowe (rezonansem magnetycznym i tomografem komputerowym) przy wykorzystaniu telefonu za naruszającą zbiorowe prawo pacjentów do przejrzystej, obiektywnej, opartej na kryteriach medycznych, procedury ustalającej kolejność dostępu do świadczeń zdrowotnych, o którym mowa w art. 6 ust. 2 ustawy i nakazał jej zaniechanie.

Wobec powyższego Rzecznik zobowiązał podmiot leczniczy do złożenia, w nieprzekraczalnym trzydziestodniowym terminie, licząc od dnia otrzymania niniejszej decyzji, informacji o stopniu realizacji działań polegających na umożliwieniu pacjentom bieżącej rejestracji na ww. badania obrazowe przy użyciu telefonu, które to działania są niezbędne do zaniechania stosowania rzeczonych praktyk naruszających zbiorowe prawa pacjentów.

Rzecznik nadał zaskarżonej decyzji rygor natychmiastowej wykonalności.

Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Wobec powzięcia przez organ wątpliwości w zakresie bieżącej rejestracji świadczeniobiorców Rzecznik Praw Pacjenta, jeszcze przed wszczęciem postępowania w przedmiotowej sprawie, wystąpił do podmiotu leczniczego - pismem z [...] maja 2019 r. - o odniesienie się do wskazanych zastrzeżeń. W piśmie z [...] maja 2019 r. Szpital wskazał, że: "w [...] zapisy na badania rezonansem magnetycznym (dalej: [...]) dokonywane są na podstawie zgłoszenia osobistego świadczeniobiorcy (lub osoby trzeciej), bądź za pośrednictwem poczty elektronicznej oraz tradycyjnej. Natomiast telefonicznie świadczeniobiorcy informowani są o orientacyjnym terminie badania. Przyjęte przez [...] procedury rejestracji wynikają przede wszystkim z doświadczenia oraz wypracowanych metod działania w zakresie rejestracji na diagnostykę obrazową zarówno [...], jak tomografem komputerowym (dalej: [...]). Wdrożony sposób postępowania wynika ze złożoności procesu weryfikacji skierowań na badania obrazowe, gdyż do rejestracji konieczny jest wgląd w treść skierowania, na którym nierzadko lekarze kierujący na badanie zamieszczają dodatkowe dane na temat badanej okolicy ciała i innych istotnych okoliczności, które rzutują na sposób udzielenia świadczenia (np. dobór najwłaściwszej aparatury medycznej, specjalisty który badanie przeprowadzi, ewentualnej konieczności przeprowadzenia dodatkowych konsultacji z lekarzem radiologiem lub lekarzem kierującym na badanie). Procedury te wprowadzono dla dobra pacjentów, którzy nierzadko nie są w stanie przekazać telefonicznie danych dotyczących adnotacji lekarskich zamieszczonych na skierowaniu. [...] , ograniczając metody rejestracji na badania obrazowe do form wyżej wskazanych, zmniejsza prawdopodobieństwo wystąpienia ewentualnych błędów w przedmiotowym zakresie, a także stara się zapewnić swoim pacjentom najkorzystniejsze warunki badania oraz właściwy dobór metod jego przeprowadzenia. Niniejsze działanie, w ocenie [...], jest zgodne z § 13 ust. 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 8 września 2015 r. w sprawie ogólnych warunków umów o udzielenia świadczeń opieki zdrowotnej (Dz.U.2016.1146 tj.), gdzie wskazano, że świadczeniodawca zobligowany jest do zapewnienia rejestracji świadczeniobiorców (...) przy wykorzystaniu telefonu lub innych środków komunikacji elektronicznej. (...). Zdaniem [...], z interpretacji powyższego przepisu nie wynika obowiązek zapewnienia możliwości telefonicznej rezerwacji wizyt. Ustawodawca konstruując powyższy przepis, wymieniając drogi którymi pacjent ma możliwość dokonania rejestracji, posłużył się alternatywą nierozłączną. Wskazuje na to wykorzystanie spójnika lub pomiędzy drogą telefoniczną, a innymi środkami komunikacji. (...)

Pismem z [...] listopada 2019 r., działając na podstawie art. 47 ust. 1 pkt 9a ustawy, organ zwrócił się do podmiotu leczniczego o zaniechanie stosowania praktyki dotyczącej odmowy rejestracji telefonicznej na badania rezonansem magnetycznym orz wdrożenie takich rozwiązań organizacyjnych, które pozwolą pacjentom - zgodnie z art. 20 ust. 2a pkt 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (dalej: u.ś.o.z.), dostarczyć oryginał skierowania w formie papierowej w terminie do 14 dni roboczych od dnia dokonania wpisu na listę oczekujących na udzielenia świadczenia.

W odpowiedzi na powyższe, pismem z dnia [...] grudnia 2019 r., podmiot leczniczy podtrzymał w całości swoje stanowisko wyrażone w piśmie z [...] maja 2019 r.

Postanowieniem z [...] kwietnia 2020 r., znak: [...] , organ wszczął z urzędu postępowanie w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe prawa pacjentów.

Następnie, pismem z [...] kwietnia 2020 r., Rzecznik Praw Pacjenta wezwał Szpital do złożenia wyjaśnień w zakresie: 1) przyczyny zobowiązywania pacjentów do osobistego stawiennictwa celem zarejestrowania na badanie obrazowe; 2) przyczyny odmowy telefonicznej rejestracji pacjentów na badanie obrazowe; 3) jak wygląda kwestia telefonicznej rejestracji pacjentów na inne świadczenia zdrowotne udzielane w podmiocie leczniczym. Rzecznik zwrócił się także o przesłanie kopii Regulaminu Organizacyjnego podmiotu leczniczego oraz wszelkich procedur wewnętrznych dotyczących rejestracji pacjentów do poradni.

Pismem z [...] maja 2020 r. (nawiązując do poprzedniego swojego pisma) Szpital udzielił szczegółowej odpowiedzi. W podsumowaniu wskazał, że: na chwilę obecną nie widzi alternatywy, która pozwoliłaby podmiotowi leczniczemu zrealizować kryterium efektywności procesu rejestracji, a co za tym idzie zapewnić pacjentom możliwie najwyższy standard udzielanych świadczeń, z jednoczesnym udostępnieniem telefonicznej rejestracji na badania [...] i [...]. Jakkolwiek dostrzeżono, że z perspektywy Rzecznika powyższe ograniczenie może stwarzać pozory niekorzystnego rozwiązania dla pacjenta, jednak w ujęciu holistycznym, wychodzącym poza ocenę sfery komfortu, pozwala ono stworzyć warunki realizacji przedmiotowych świadczeń w sposób pozwalający uzyskać najwyższą możliwą wartość diagnostyczną, co stanowi dla jednostki niekwestionowany priorytet. Ponadto, postępowanie w ww. zakresie jest nie tylko uzasadnione funkcjonalnie, ale także zgodne z aktualnie obowiązującymi przepisami prawa (...)".

Pismem z [...] maja 2020 r. poinformowano podmiot leczniczy, że przysługuje mu możliwość wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, przed wydaniem rozstrzygnięcia. Szpital skorzystał z możliwości dostępu do akt sprawy (dnia [...] czerwca 2020 r.).

W uzasadnieniu decyzji z [...] lipca 2020 r. Rzecznik wskazał, że [...] Centrum Kliniczne w [...] jest zarejestrowane w rejestrze podmiotów wykonujących działalność leczniczą pod numerem księgi: [...] . Podmiot ten prowadzi działalność leczniczą w rodzaju: stacjonarne i całodobowe świadczenie zdrowotne - szpitalne, stacjonarne i całodobowe świadczenie zdrowotne - inne niż szpitalne oraz ambulatoryjne świadczenie zdrowotne.

Zgodnie z wyjaśnieniami podmiotu leczniczego z [...] maja 2020 r. w Szpitalu nie jest prowadzona rejestracja na badania rezonansem magnetycznym i tomografem komputerowym za pomocą telefonu. Zapisy prowadzone są na podstawie zgłoszenia osobistego świadczeniobiorcy (lub osoby trzeciej), bądź za pośrednictwem poczty elektronicznej lub tradycyjnej. Telefonicznie pacjenci mogą uzyskać jedynie informację o orientacyjnym terminie badania.

Mając powyższe na uwadze, po przeprowadzeniu postępowania w oparciu o zgromadzony w aktach materiał dowodowy, w ocenie Rzecznika Praw Pacjenta, doszło do stosowania w podmiocie leczniczym praktyk naruszających zbiorowe prawa pacjentów, o których mowa w art. 59 ust. 1 pkt 1 ustawy. Zgodnie bowiem z ww. przepisem, przez praktykę naruszające zbiorowe prawa pacjentów rozumie się bezprawne, zorganizowane działania lub zaniechania podmiotów udzielających świadczeń zdrowotnych, mające na celu pozbawienie pacjentów praw lub ograniczenie tych praw, w szczególności podejmowane celem osiągnięcia korzyści majątkowej. Podniósł, że "zbiorowe" prawa pacjentów odnoszą się do tych praw, o których mowa w ustawie o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta oraz w przepisach szczególnych.

Dla stwierdzenia bezprawności działania lub zaniechania podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych bez znaczenia pozostaje strona podmiotowa czynu, a zatem wina podmiotu (w znaczeniu subiektywnym, oznaczającym wadliwość procesu decyzyjnego), stopień tej winy (umyślność bądź nieumyślność), a także świadomość istnienia naruszonych norm prawnych. Bezprawność tradycyjnie ujmowana jest jako sprzeczność z obowiązującym porządkiem prawnym, który obejmuje nakazy i zakazy wynikające z normy prawnej, a także nakazy i zakazy wynikające z norm moralnych i obyczajowych określanych jako zasady współżycia społecznego. Zatem do stwierdzenia bezprawności wystarczy, że określone zachowanie koliduje z przepisami prawa.

Dalej Rzecznik wyjaśnił, że procedura ustalająca kolejność dostępu do świadczeń, o której mowa w art. 6 ust. 2 ustawy, powinna być rozumiana szeroko. Obejmuje ona nie tylko sam proces zgłoszenia pacjenta i jego wpisu na listę oczekujących z uwzględnieniem odpowiednich "kryteriów medycznych", ale również dalszą procedurę, aż do udzielenia świadczenia zdrowotnego. W przypadku ograniczonych możliwości udzielenia świadczeń zdrowotnych art. 6 ust. 2 ustawy wymaga stworzenia przejrzystej i opartej na obiektywnych kryteriach procedury ustalania kolejności dostępu do świadczeń zdrowotnych. Co do zasady świadczenia zdrowotne udzielane są pacjentom według kolejności zgłoszenia (art. 20 ust. 1 u.ś.o.z.). Świadczeniodawca zobowiązany jest do poinformowania świadczeniobiorcy w formie pisemnej o terminie udzielenia świadczenia oraz uzasadnienia przyczyny wskazania takiego terminu. Określenie terminu oraz wpisanie pacjenta na listę oczekujących powoduje powstanie po stronie świadczeniodawcy zobowiązania do udzielenia określonego świadczenia opieki zdrowotnej we wskazanym terminie (art. 20 ust. 3 u.ś.o.z.).

Za niezasadne i naruszające zbiorowe prawa pacjentów Rzecznik uznał ograniczanie dokonywania rejestracji telefonicznej w odniesieniu do pacjentów rejestrujących się na badanie obrazowe. Zgodnie z § 13 ust. 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 8 września 2015 r. w sprawie ogólnych warunków umów o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej świadczeniodawca zapewnia bieżącą rejestrację świadczeniobiorców na podstawie zgłoszenia osobistego lub za pośrednictwem osoby trzeciej, w tym przy wykorzystaniu telefonu lub innych środków komunikacji elektronicznej. Zdaniem Rzecznika przepis ten podlega wykładni nie tylko językowej, ale też celowościowej, aksjologicznej i funkcjonalnej. Należy bowiem eliminować takie ustalenia interpretacyjne tekstów prawnych, przy których przyjęciu skutki stosowania odpowiedniego przepisu byłyby wadliwe, a w szczególności prowadziłyby do skutków niezamierzonych. Całościowa zaś interpretacja wskazanej normy prawnej prowadzi do wniosku, że użyty w rozporządzeniu spójnik "lub" nie występuje w tym przypadku jako funktor alternatywy. W ocenie Rzecznika świadczeniodawca ma zaś obowiązek zapewnić pacjentom możliwość rejestracji w formie telefonicznej.

Rzecznik podkreślił, że rejestracja pacjentów rejestrujących się telefonicznie powinna następować na takich samych warunkach, jak rejestracja dokonywana za pomocą innych możliwych form rejestracji. Rejestracja telefoniczna powinna zatem odbywać się w godzinach pracy rejestracji Przychodni i bez żadnych ograniczeń – w tym tych różnicujących ze względu na sposób dokonywania rejestracji. Wskazał, że procedury różnicujące naruszają w Szpitalu także zasady równości w dostępie do świadczeń opieki zdrowotnej.

Zdaniem organu, prawidłowa realizacja udzielania świadczeń zdrowotnych przez Szpital powinna zapewnić transparentność przepływu informacji oraz kompleksową opiekę nad pacjentami, eliminując ryzyko ograniczenia dostępu do leczenia. Podmiot powinien wypracować oraz wdrożyć odpowiednie wewnętrzne procesy zarządzania, które nie będą sprzeczne z obowiązującymi przepisami prawa w tym zakresie.

Rzecznik zaznaczył również, że w świetle powszechnie obowiązujących przepisów prawa świadczeniodawca nie może uzależnić umieszczenia świadczeniobiorcy na liście oczekujących na świadczenie zdrowotne od przekazania przez niego kopii (skanu) skierowania. Stosownie do art. 20 ust. 2 pkt 3 i 5 u.ś.o.z., ustalając kolejność udzielenia świadczenia opieki zdrowotnej na podstawie zgłoszeń świadczeniobiorcy świadczeniodawca wpisuje m.in. dane pacjenta, identyfikator skierowania (w przypadku skierowań w postaci elektronicznej), rozpoznanie oraz dane dotyczące terminu udzielenia świadczenia, a także przechowuje oryginał skierowania w postaci papierowej przekazany przez świadczeniobiorcę, w przypadku świadczeń opieki zdrowotnej udzielanych na podstawie skierowania. Zgodnie zaś z art. 20 ust. 2a pkt 1 u.ś.o.z., w przypadku świadczeń opieki zdrowotnej udzielanych na podstawie skierowania, świadczeniobiorca jest obowiązany: 1) dostarczyć świadczeniodawcy oryginał skierowania w postaci papierowej, nie później niż w terminie 14 dni roboczych od dnia dokonania wpisu na listę oczekujących, pod rygorem skreślenia z listy oczekujących, albo (w odniesieniu do skierowania w postaci elektronicznej) udostępnić świadczeniodawcy, przed dokonaniem wpisu na listę oczekujących na udzielenie świadczenia: a) klucz dostępu do skierowania albo b) kod dostępu oraz numer PESEL. Jak wskazał Rzeczni, powyższe oznacza, że obowiązkiem osoby rejestrującej jest podanie niezbędnego zakresu informacji, w tym odpowiednich danych dotyczących skierowania w postaci elektronicznej bądź też, jeśli skierowanie jest w postaci papierowej - dostarczenie jego oryginału, na co pacjent ma 14 dni roboczych. Nie jest dozwolone jakiekolwiek obchodzenie tych wymogów, w tym poprzez uzależnianie wpisu na listę od przedłożenia oryginału lub kopii (skanu) skierowania w postaci papierowej.

Nadto, w świetle § 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 15 kwietnia 2019 r. w sprawie skierowań wystawianych w postaci elektronicznej w Systemie Informacji Medycznej, skierowania na badania rezonansu magnetycznego finansowane ze środków publicznych oraz tomografii komputerowej finansowane ze środków publicznych oraz ze środków innych niż środki publiczne, są wystawiane w postaci elektronicznej. Są one zapisywane i przechowywane w Systemie Informacji Medycznej, a ich treść nie może być zmieniana (art. 20 ust. 5 i 6 u.ś.o.z.). Świadczeniobiorca otrzymuje w takim przypadku informację o skierowaniu w postaci elektronicznej określoną w art. 59b u.ś.o.z. Wyjątki od wskazanej zasady, a więc przypadki wystawiania skierowań w postaci papierowej, wymienia art. 20 ust. 3 u.ś.o.z. Jednocześnie obowiązuje przepis przejściowy, zgodnie z którym do dnia [...] stycznia 2021 r. równoważny skierowaniu w postaci papierowej jest wydruk informacji o wystawionym skierowaniu elektronicznym, pod warunkiem opatrzenia jej podpisem osoby wystawiającej skierowanie.

Tymczasem, jak podniósł Rzecznik, Szpital wymaga od pacjentów, którzy rejestrują się na badania obrazowe okazania treści skierowania, co tłumaczy tym, że pacjenci "nierzadko nie są w stanie przekazać telefonicznie danych dotyczących adnotacji lekarskich zamieszczonych na skierowaniu". W przypadku rejestracji za pośrednictwem komunikacji elektronicznej wymóg dotyczy przekazania skanu (odwzorowania cyfrowego) skierowania, co nie tylko nie jest kompatybilne z coraz powszechniej funkcjonującym procesem wystawiania skierowań w postaci elektronicznej, ale jest też nieprawidłowe z tego powodu, że w przypadku papierowej postaci skierowania pacjent musi mieć możliwość zarejestrowania się wybraną przez siebie drogą, z dopiero późniejszym (w terminie 14 dni roboczych) dostarczeniem tego skierowania. Rzecznik podkreślił, że praktyka wypracowana przez podmiot leczniczy, która ma służyć w ocenie Szpitala pacjentom, może spowodować trudności w rejestracji np. pacjentów starszych, niepełnosprawnych czy ubogich, którzy nie mają dostępu do środków komunikacji elektronicznej.

Rzecznik podkreślił, że powyższa praktyka Szpitala nie była adresowana do konkretnej osoby, lecz była wymierzona w każdego potencjalnego pacjenta, który chciałby dokonać rejestracji telefonicznie.

W związku z powyższym organ uznał, że w sprawie podmiot leczniczy stosuje praktyki naruszające zbiorowe prawa pacjentów.

Jak wskazał Rzecznik - zgodnie z art. 64 ust. 2 ustawy - Rzecznik Praw Pacjenta może nałożyć na podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych albo organizatora strajku, obowiązek składania w wyznaczonym terminie informacji o stopniu realizacji działań niezbędnych do zaniechania praktyk naruszających zbiorowe prawa pacjentów lub usunięcia skutków naruszenia zbiorowych praw pacjentów. Dlatego też zobowiązano podmiot leczniczy do złożenia informacji o stopniu realizacji działań niezbędnych do zaniechania stosowania rzeczonych praktyk, które naruszają zbiorowe prawa pacjentów.

Skargę na decyzje Rzecznika z [...] sierpnia 2020 r. wniósł [...] Centrum Kliniczne w [...] (dalej też: "skarżący"). Skarżący zarzucił:

1) naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 59 § 1 pkt 1 w zw. z art. 6 ust. 2 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz.U.2020.849), polegające na błędnym uznaniu praktyk stosowanych przez Skarżącego na terenie swojej placówki, w zakresie wyznaczania dziennego terminu badania obrazowego po dostarczeniu do podmiotu leczniczego, w dowolnej formie, treści skierowania na badanie;

2) naruszenie przepisów prawa procesowego, tj. art. 77 § 1 w związku z art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego mające istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez niedokonanie przez Organ niezbędnych czynności pozwalających na dokładne stwierdzenie stanu faktycznego oraz zebranie wyczerpującego materiału dowodowego, w szczególności wydanie decyzji wyłącznie w oparciu o pisma składane w toku postępowania przez skarżącego, bez przeprowadzenia dowodów z osobowych źródeł informacji - pracowników skarżącego, którzy stworzyli system rejestracji pacjentów na badania obrazowe oraz bez wizytacji podmiotu leczniczego.

Mając na uwadze powyższe skarżący wniósł o: 1) uchylenie zaskarżonej decyzji w całości; 2) wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji; 3) zasądzenie od Organu na rzecz Skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

Rozwinięcie zarzutów przedstawiono w uzasadnieniu skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji, orzekając w sprawie, nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Zgodnie zaś z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57 a.

W rozpoznawanej sprawie tego rodzaju wady i uchybienia nie wystąpiły, wobec czego skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Rzecznika Praw Pacjenta z [...] lipca 2020 r. wydana na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 1, art. 64 ust. 1 i 2 oraz art. 65 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, uznająca opisane w pkt I sentencji praktyki - stosowane przez podmiot leczniczy - za naruszające zbiorowe prawa pacjentów do przejrzystej, obiektywnej, opartej na kryteriach medycznych, procedury ustalającej kolejność dostępu do świadczeń zdrowotnych, o którym mowa w art. 6 ust. 2 ustawy a także zobowiązująca Szpital do złożenia w zakreślonym terminie informacji o stopniu realizacji nałożonych obowiązków (pkt II). W pkt III decyzji nadano rygor natychmiastowej jej wykonalności.

Przesłanki do stwierdzenia naruszenia zbiorowych praw pacjentów wyznaczone zostały w art. 59 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy Zgodnie z tym przepisem "Przez praktykę naruszającą zbiorowe prawa pacjentów rozumie się: bezprawne zorganizowane działania lub zaniechania podmiotów udzielających świadczeń zdrowotnych - mające na celu pozbawienie pacjentów praw lub ograniczenie tych praw, w szczególności podejmowane celem osiągnięcia korzyści majątkowej. Nie jest zbiorowym prawem pacjentów suma praw indywidualnych". Dla stwierdzenia naruszenia praw pacjentów wymagane jest wystąpienie w działaniu podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych dwóch przesłanek: - po pierwsze, bezprawne zorganizowane działania lub zaniechania podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych; - po drugie, w szczególności podejmowane celem osiągnięcia korzyści majątkowej. Spełnienia przesłanek stwierdzenia naruszenia zbiorowych praw pacjentów jest obwarowane przesłanką ustalenia bezprawnego zorganizowanego działania lub zaniechania podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych. W sprawie dla ustalenia wystąpienia tej przesłanki znaczenie prawne ma wyznaczenie dopuszczalności wprowadzenia przez [...] Centrum Kliniczne w [...] praktyki wewnętrznej polegającej na zaniechaniu realizowania bieżącej rejestracji pacjentów na badania obrazowe (rezonansem magnetycznym i tomografem komputerowym) przy wykorzystaniu telefonu. Zgodnie bowiem z wyjaśnieniami skarżącego z [...] maja 2020 r. w podmiocie leczniczym nie jest prowadzona rejestracja na badania rezonansem magnetycznym i tomografem komputerowym za pomocą telefonu. Zapisy prowadzone są na podstawie zgłoszenia osobistego świadczeniobiorcy (lub osoby trzeciej), bądź za pośrednictwem poczty elektronicznej lub tradycyjnej. Telefonicznie zaś pacjenci mogą uzyskać jedynie informację o orientacyjnym terminie badania.

Zgodnie z art. 6 ust. 2 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta: "Pacjent ma prawo, w sytuacji ograniczonych możliwości udzielenia odpowiednich świadczeń zdrowotnych, do przejrzystej, obiektywnej, opartej na kryteriach medycznych, procedury ustalającej kolejność dostępu do tych świadczeń".

Regulacja powszechnie obowiązująca jest zawarta w § 13 ust. 1 Załącznika do rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 8 września 2015 r. w sprawie ogólnych warunków umów o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 320). Według § 13 ust. 1 Załącznika do rozporządzenia: "Świadczeniodawca zapewnia bieżącą rejestrację świadczeniobiorców na podstawie zgłoszenia osobistego lub za pośrednictwem osoby trzeciej, w tym przy wykorzystaniu telefonu lub innych środków komunikacji elektronicznej". Zgodnie z § 13 ust. 3 i 4 Załącznika do rozporządzenia: "Świadczenia powinny być udzielane świadczeniobiorcy przez świadczeniodawcę w możliwie najkrótszym terminie (3). Świadczeniodawca jest obowiązany przyjąć świadczeniobiorcę w ustalonym terminie. W razie wystąpienia okoliczności, których nie można było przewidzieć w chwili ustalania terminu udzielenia świadczenia, które uniemożliwiają zachowanie tego terminu, świadczeniodawca w każdy dostępny sposób informuje świadczeniobiorcę o zmianie terminu (4)." Powyższe rozporządzenie zostało wydane na podstawie ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 1373, z późn. zm.). Zgodnie z art. 20 ust. 2 pkt 1, 2, 3 i 5 tej ustawy "Świadczeniodawca: 1) ustala kolejność udzielenia świadczenia opieki zdrowotnej na podstawie zgłoszeń świadczeniobiorcy; 2) informuje świadczeniobiorcę w wybrany przez siebie sposób o zakwalifikowaniu do kategorii medycznej, ustalonej zgodnie z kryteriami medycznymi (...), i terminie udzielenia świadczenia oraz na żądanie świadczeniobiorcy uzasadnia przyczyny wyboru tego terminu; 3) wpisuje m.in: dane pacjenta, identyfikator skierowania (w przypadku skierowań w postaci elektronicznej), rozpoznanie lub powód przyjęcia, dane dotyczące terminu udzielenia świadczenia, a także przechowuje oryginał skierowania w postaci papierowej przekazany przez świadczeniobiorcę, w przypadku świadczeń opieki zdrowotnej udzielanych na podstawie skierowania. Zgodnie zaś z art. 20 ust. 2a pkt 1 ww. ustawy, "w przypadku świadczeń opieki zdrowotnej udzielanych na podstawie skierowania, świadczeniobiorca jest obowiązany: 1) dostarczyć świadczeniodawcy oryginał skierowania w postaci papierowej, nie później niż w terminie 4 dni roboczych od dnia dokonania wpisu na listę oczekujących, pod rygorem skreślenia z listy oczekujących albo (w odniesieniu do skierowania w postaci elektronicznej) 2) udostępnić świadczeniodawcy, przed dokonaniem wpisu na listę oczekujących na udzielenie świadczenia: a) klucz dostępu do skierowania albo b) kod dostępu oraz numer PESEL. Słusznie więc wskazał Rzecznik, że gdyby intencją ustawodawcy było nałożenie na pacjenta obowiązku dostarczenia skierowania przez pacjenta w dniu wpisu na listę oczekujących, ww. przepis przewidywałby konieczność dostarczenia skierowania w dniu dokonania wpisu na listę oczekujących.

Powyższe rozwiązania prawne, w ocenie Sądu, nie dają podstawy do wprowadzenia praktyki wewnętrznej przez podmiot leczniczy ograniczającej rejestrację osób za pośrednictwem telefonu.

W konsekwencji zasadnie (przywołując orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 października 2017 r., sygn. akt II OSK 1725/17) Rzecznik stwierdził, że rejestracja przy wykorzystaniu telefonu wydaje się być podstawowym sposobem rejestracji. Inne środki komunikacji elektronicznej są uzupełnieniem telefonicznej rejestracji. Możliwość skorzystania z rejestracji w podmiocie udzielającym świadczeń zdrowotnych należy wyłącznie do świadczeniobiorcy (pacjenta). Sposób rejestrowania pacjentów jest więc elementem procedury ustalającej kolejność dostępu do świadczeń zdrowotnych, która powinna być oceniana pod względem przejrzystości, obiektywności i oparcia na kryteriach medycznych.

Organ zasadnie – w ocenie Sądu – w prawidłowo ustalonych okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy, stwierdził naruszenie prawa pacjentów polegające na braku przejrzystej procedury ustalającej kolejność dostępu do świadczeń zdrowotnych i zastosował art. 64 ust. 1 i 2 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. Przypomnieć należy, że zgodnie z art. 64 ust. 1 i 2 cyt. ustawy w przypadku wydania decyzji o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe prawa pacjentów Rzecznik nakazuje jej zaniechanie lub wskazuje działania niezbędne do usunięcia skutków naruszenia zbiorowych praw pacjentów, wyznaczając terminy podjęcia tych działań. Decyzji nadaje się rygor natychmiastowej wykonalności.

Stosownie do art. 64 ust. 3 i 5 ustawy ciężar udowodnienia okoliczności zaprzestania stosowania praktyki naruszającej zbiorowe prawa pacjentów spoczywa na podmiocie udzielającym świadczeń zdrowotnych.

W tych okolicznościach sprawy zarzuty skargi nie zasługują na uwzględnienie.

W konsekwencji, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie - na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - orzekł jak w sentencji.