Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt II SA/Wr 1014/01
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2004-05-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 634  Sprawy kombatantów, świadczenia z tytułu pracy przymusowej
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Wawrzyniak, Sędzia NSA Tadeusz Kuczyński, Asesor WSA Lidia Serwiniowska /sprawozdawca/, Protokolant apl. prok. Aleksandra Pokorska, po rozpoznaniu w dniu 12 maja 2004r. na rozprawie sprawy ze skargi C. M. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...]r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej I. uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję ją poprzedzającą; II. zasądza od Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. na rzecz C. M. kwotę 10 /słownie: dziesięć/ złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; III. nie orzeka w przedmiocie wykonania zaskarżonej decyzji.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...]r. Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W.; zwany dalej Kierownik Urzędu, na podstawie art. 1 ust. 1 i art. 4 ust. 1 i 2 oraz art. 2 ustawy z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich /Dz.U. Nr 87, poz. 395 z póź. zm./ - zwanej dalej ustawą odmówił C. M. przyznania uprawnienia do wyżej wymienionego świadczenia.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazano, iż strona złożyła wniosek o przyznanie świadczenia pieniężnego określonego w przepisach przywołanej ustawy.

W przedmiotowej sprawie ma zastosowanie art. 2 cyt. ustawy, który stanowi:

"Represją jest deportacja /wywiezienie/ do pracy przymusowej na okres sprzed 1 września 1939r. /.../."

Ponieważ strona nie spełnia określonego przepisami warunku deportacji do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy, odmówiono przyznania świadczenia określonego w ustawie.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy C. M. podała, że w okresie od [...]r. do [...]r. przebywała wspólnie z ojcem W. W. we Francji, na robotach przymusowych. W związku z pismem Urzędu z dnia [...]r. o uzupełnienie stosownych dokumentów, zwróciła się do Konsulatu RP we Francji o potwierdzenie pobytu przez władze francuskie.

Ponadto wnioskodawczyni zaznaczyła, iż wskazany okres pobytu we Francji potwierdzony został również przez Stowarzyszenie Polaków Poszkodowanych przez III Rzeszę Oddział we W. Posiada legitymację kombatancką z w/w tytułu.

W tej sytuacji stwierdzenie zawarte w uzasadnieniu decyzji, że nie spełniła warunku deportacji do pracy przymusowej w okresie wojny w latach 1939 - 1945 na okres co najmniej 6 miesięcy nie ma żadnego uzasadnienia wynikającego z akt sprawy i stanowi naruszenie powołanego art. 2 ust. 2 a przedmiotowej ustawy a dotyczący jej osoby p. "a" art. 2 ust. 2 został w uzasadnieniu decyzji pominięty.

Decyzją z dnia [...]r. Nr [...] wydaną po ponownym rozpatrzeniu sprawy - Kierownik Urzędu na podstawie art. 127 § 3, 138 § 1 pkt 1 kpa oraz art. 2 pkt 2 lit. "a", art. 3 ust. 1 i art. 4 ust. 1, 2 i 4 ustawy, utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...]r. Nr [...].

W motywach decyzji podniesiono, iż strona złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy od decyzji Kierownika Urzędu z dnia [...]r. Nr [...] odmawiającej jej uprawnienia do świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej. Strona ubiega się o świadczenie pieniężne z tytułu pobytu we Francji w okresie od [...] do [...]r.

Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy nie zasługuje na uwzględnienie.

Art. 2 pkt 2 lit. "a" ustawy wyraźnie stanowi, iż "represją w rozumieniu ustawy jest deportacja /wywiezienie/ do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed 1 września 1939r. na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945".

Jak wynika z dokumentów strona przebywała we Francji od [...] i tylko tą datę należy przyjąć jako datę początkową. Nie można również zaliczyć stronie pracy po [...]r. ponieważ wyzwolenie okolicy R. - miejsca pobytu strony - nastąpiło, według źródeł będących w posiadaniu Urzędu, w pierwszej połowie [...]r. A zatem strona przebywała we Francji poniżej 6 miesięcy.

Ponadto strona nie przedstawiła dowodów potwierdzających jej pracę przymusową. Świadek H. P., będąca siostrą wnioskodawczyni, zeznaje, iż "pracowali rodzice i dorywczo siostra C.". Identycznie zeznaje świadek J. W. - brat wnioskodawczyni. Poza tym sama wnioskodawczyni na stronie [...] kwestionariusza osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pieniężnego, pisze, że bywała zatrudniana. Zatem strona z uwagi na wiek /ur. [...]r./ mogła we wnioskowanym okresie wykonywać jedynie drobne czynności o charakterze pomocniczym. Czynności tych jednak, jeśli nawet były przez stronę wykonywane, nie można uznać za pracę w rozumieniu powołanej ustawy. Deportacja nie nastąpiła więc "do pracy przymusowej" czyli strona nie spełnia warunku określonego w art. 2 pkt 2 lit. "a" ustawy, a co za tym idzie brak jest podstaw do przyznania stronie uprawnienia do świadczenia pieniężnego z tego tytułu.

W skardze na powyższą decyzję C. M., dowodzi, iż została deportowana wspólnie z rodzicami oraz młodszym rodzeństwem, pracę wykonywali głównie rodzice. Ponieważ skarżąca była najstarszym dzieckiem /miała wówczas [...] lat/ również była zmuszona do pracy, głównie na polu, a oczywistym jest fakt, że nie mogła wykonywać pracy takiej samej jak dorośli. Fakt ten potwierdzony został przez świadków - rodzeństwo. Skarżąca zwróciła się do Konsulatu RP w L. we Francji, od którego uzyskała dokumenty potwierdzające pobyt jej rodziny na robotach przymusowych we Francji w okresie [...]r. do [...]r.

Pomimo przedstawienia dokumentów, Urząd decyzją z dnia [...]r. odmówił skarżącej wnioskowanego świadczenia, stwierdzając bez żadnego uzasadnienia, że z uwagi na pobyt poniżej 6 miesięcy we Francji nie spełniła warunku określonego w art. 2 ustawy. Dotychczasowe stanowisko Urząd podtrzymał w decyzji z dnia [...]r.

Stanowisko takie nie ma żadnego uzasadnienia zarówno w przedłożonych dokumentach jak i obowiązujących przepisach. Natomiast stanowi swobodną interpretację przepisów, z których mogłoby wynikać, że skarżąca przebywała we Francji dobrowolnie a z chwilą wyzwolenia okolic Francji /co nie zostało w żaden sposób udokumentowane/ we [...]r. miała możliwość swobodnego powrotu do Polski, która nadal znajdowała się pod okupacją. Taka interpretacja przepisów świadczy również o tym, że Urząd d/s kombatantów wbrew idei przedmiotowej ustawy nie uznaje represji stosowanych przez okupantów wobec dzieci wywożonych z Polski wraz z rodzicami na roboty przymusowe i nie uznaje skarżącej za obywatelkę Polski poszkodowaną przez III Rzeszę. Urząd zakwestionował tym samym działalność Stowarzyszenia Polaków Poszkodowanych przez III Rzeszę, którego skarżąca jest członkiem i które uznało jej pobyt we Francji w okresie od [...]r. do [...]r. za represje ze strony okupantów.

W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu wniósł o jej oddalenie.

Odnośnie okoliczności podnoszonych przez skarżącą Kierownik Urzędu wyjaśnił, iż na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego ustalono, że skarżąca przebywała na terenie Francji od [...]r. Strona przedstawiła jako dowód pobytu we Francji zaświadczenie Dyrektora Archiwów Departamentu A., które potwierdza pobyt rodziny W. we Francji od [...]r. i pracę rodziców skarżącej na farmie A. Art. 2 pkt 2 lit. "a" ustawy stanowi, iż "represją w rozumieniu ustawy jest deportacja /wywiezienie/ do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945". Pojęcie represji wyrażone w art. 2 ustawy dookreśla art. 3 ust. 1 ustawy, z którego wynika, iż świadczenie pieniężne "przysługuje /.../ za każdy pełny miesiąc trwania pracy, o której mowa w art. 2 ..." tj. na deportacji. Z załączonych dokumentów wynika jedynie fakt pobytu strony wraz z rodzicami i rodzeństwem na deportacji. Podniesiony przez skarżącą argument, iż wykonywała prace o charakterze pomocniczym nie może stanowić dostatecznej podstawy do przyjęcia, że wywiezienie strony było związane z obowiązkiem świadczenia przez nią w sposób trwały pracy. Kierownik Urzędu nie neguje w tym wypadku faktu ciężkiej sytuacji strony podczas wojny, lecz jedynie fakt, iż nie został spełniony zawarty w art. 3 ust. 1 ustawy warunek pracy przymusowej. Ponadto należało nadmienić, iż strona przebywała na terenie Francji od [...]r. Okolice R. zostały wyzwolone w pierwszej połowie [...]r. /[...]r./ i praca po tym okresie nie jest represją w rozumieniu ustawy. Praca strony, nawet jeżeli miałaby miejsce trwałaby krócej niż ustawowe 6 miesięcy /5 miesięcy i 9 dni/.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga w niniejszej sprawie została wniesiona pod rządami ustawy z dnia 11 maja 1995r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. Nr 74, poz. 368 ze zm./.

Ustawa ta jednakże utraciła moc z chwilą wejścia w życie, z dniem 1 stycznia 2004r. ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz.U. Nr 153 poz. 1271 /art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz.U. Nr 153, poz. 1271/.

Art. 97 § 1 tych Przepisów wprowadzających /.../ stanowi, że "Sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi".

W świetle przepisu art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz.U. Nr 153, poz. 1269/ sąd administracyjny sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę pod względem zgodności decyzji z prawem materialnym oraz przepisami postępowania administracyjnego.

Sąd nie może oprzeć kontroli o kryterium słuszności czy sprawiedliwości społecznej, chyba że wynika to z przepisu prawa.

Skarga jest zasadna.

Zgodnie z art. 2 pkt 2 lit. "a" cytowanej ustawy represją w rozumieniu ustawy jest deportacja /wywiezienie/ do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach, sprzed dnia 1 września 1939r. na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939 - 1945r.

Z akt sprawy wynika, iż skarżąca wraz z rodziną została wywieziona w [...]r. do Francji, gdzie skierowano ich do pracy w gospodarstwie rolnym. Jako dziecko zmuszana była głównie do pracy w polu.

Skarżąca urodziła się [...]r.

W wyroku z dnia 6 listopada 2003r. sygn. akt III RN 121/02 /nie publ./ Sąd Najwyższy stwierdził, w świetle przepisów powołanej ustawy, że osoba ubiegająca się o przyznanie świadczenia pieniężnego na podstawie przepisów powyższej ustawy powinna wykazać, iż spełnia tak określone przesłanki prawne uzasadniające zaliczenie jej do jednej z dwóch wymienionych w art. 2 o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej kategorii osób represjonowanych nie jest natomiast obowiązana wykazać, czy w czasie pobytu w tego typu obozie faktycznie wykonywała pracę przymusową.

W rozpatrywanej sprawie jest poza sporem, że wnioskodawczyni - C. M. została deportowana /wywieziona / w [...]r. jako dziecko wraz ze swoją rodziną do Francji, gdzie rodzice wnioskodawczyni byli zatrudnieniu w charakterze robotników rolnych A w gospodarstwie rolnym.

W tej sytuacji wnioskodawczyni, która jako małoletnie dziecko, pozostające pod opieką rodziców, razem z nimi została deportowana /wywieziona/ na tereny okupowane przez III Rzeszę, gdzie rodzice zmuszani byli do wykonywania pracy przymusowej w gospodarstwie rolnym w podanym okresie - zgodnie z dyspozycją art. 2 pkt 2 lit. "a" ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej - powinna być zaliczona do kręgu osób represjonowanych, którym z tego tytułu przysługuje świadczenie pieniężne ustalone w myśl zasad określonych w art. 3 tej ustawy.

Wojewódzki Sąd w pełni podzielił przedstawione zapatrywanie Sądu Najwyższego w podobnej sprawie.

Rozpatrując ponownie sprawę Kierownik Urzędu powinien dokładnie wyjaśnić kwestię dotyczącą okresu pobytu skarżącej na deportacji, w świetle przywołanego wyżej przepisu.

Odmawiając przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia organ orzekający podniósł, iż wyzwolenie okolicy R. - miejsca pobytu strony - nastąpiło w pierwszej połowie [...]r. Twierdzenie Kierownika Urzędu jest gołosłowne bowiem nie wskazano konkretnego dowodu, który potwierdziłby, iż okoliczność ta, w podanym okresie wystąpiła. Za dowód w sprawie nie można bowiem uznać ogólnikowej informacji "według źródeł będących w posiadaniu Urzędu".

W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c" w związku z art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należało orzec jak w sentencji wyroku.

Orzeczenie o kosztach zostało oparte na podstawie art. 55 ust. 3 ustawy z dnia 11 maja 1995r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. Nr 74, poz. 368 ze zm./ w związku z art. 97 § 2 Przepisów wprowadzających /.../ Sąd nie orzekł o wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji gdyż jako orzeczenie negatywne nie ma ona przymiotu wykonalności /art. 152 - Prawo o postępowaniu /...//.