Postanowienie NSA, sygn. akt I FZ 303/22
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-01-25 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Przywrócenie terminu
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono zażalenie
Powołane przepisy: article: art. 86 par. 1, art. 87 par. 2
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Arkadiusz Cudak (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 25 stycznia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia O. sp. z o.o. z siedzibą w Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 4 października 2022 r., sygn. akt I SA/Go 137/22 o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi O. sp. z o.o. z siedzibą w Z. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Zielonej Górze z dnia 7 sierpnia 2017 r. nr 0801-IOV.4103.4.2017 0801-IOV.4103.110.2017 UNP 0801-17-006308 0801-PTM1.4213.114.2016 w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od czerwca do grudnia 2011 r. postanawia oddalić zażalenie.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z 4 października 2022 r., sygn. akt I SA/Go 137/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim odmówił przywrócenia – na wniosek O. sp. z o.o. (dalej "Spółka" lub "Skarżąca") – terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku tego Sądu z 15 czerwca 2022 r., sygn. akt I SA/Go 137/22, oddalającego skargę Spółki na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Zielonej Górze (dalej "organ") z 7 sierpnia 2017 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od czerwca do grudnia 2011 r.

W ocenie Sądu pierwszej instancji Skarżąca nie uprawdopodobniła braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. We wniosku o przywrócenie terminu jako główną przyczynę tego zdarzenia wskazano błąd aplikacji kalendarza elektronicznego, z którego korzysta pełnomocnik Skarżącej, polegający na automatycznym połączeniu treści dwóch notatek o terminie wniesienia skargi kasacyjnej w dwóch odrębnych sprawach, które pełnomocnik Spółki prowadzi w jej imieniu. Wskazano także na dotychczasową zbieżność terminów rozpoznawania przez organy podatkowe i sądy administracyjne obu spraw, jak też terminów wnoszenia w nich środków zaskarżenia, a także na dodatkowe obciążenie pełnomocnika Spółki związane z brakami kadrowymi kancelarii w okresie urlopowym. Sąd stwierdził jednak, że żadna z powołanych we wniosku okoliczności nie świadczy o braku winy profesjonalnego pełnomocnika Skarżącej, a ponadto twierdzenia o błędzie aplikacji elektronicznej, z której ten pełnomocnik korzysta, nie zostały poparte żadnym dowodem.

Na powyższe postanowienie Skarżąca wniosła zażalenie, w którym zarzuciła naruszenie:

– art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 329, ze zm.), dalej "P.p.s.a.", poprzez nieuzasadnioną odmowę przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, w sytuacji gdy w okolicznościach niniejszej sprawy należało uznać, że doszło do spełnienia przesłanek przywrócenia terminu określonych w tym przepisie oraz

– art. 87 § 2 P.p.s.a., poprzez przyjęcie, że okoliczności przedstawione we wniosku o przywrócenie terminu nie stanowią o uprawdopodobnieniu braku winy w niedokonaniu czynności wniesienia skargi kasacyjnej w terminie, w sytuacji gdy bez wymagania dalszych dowodów w tym zakresie należało je uznać za wystarczające dla uznania tego uprawdopodobnienia.

W konsekwencji Spółka wniosła o zmianę zaskarżonego rozstrzygnięcia, poprzez przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, względnie uchylenie przedmiotowego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

W uzasadnieniu zażalenia Skarżąca powtórzyła przedstawione we wniosku okoliczności, w jakich doszło do uchybienia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, podnosząc, że Sąd pierwszej instancji bezpodstawnie uznał je za niewystarczające dla stwierdzenia braku winy w uchybieniu terminu. Zaakcentowano przy tym fakt, że Sąd w sposób nieuprawniony (wbrew treści art. 87 § 2 P.p.s.a.) oczekiwał od Skarżącej udowodnienia tych okoliczności, podczas gdy wystarczy jedynie uprawdopodobnienie. W ocenie Skarżącej istotne znaczenie dla oceny zasadności jej wniosku ma też zmarginalizowana przez Sąd pierwszej instancji okoliczność równoległego prowadzenia dwóch odrębnych postępowań w podobnych sprawach Spółki. Okolicznością wprawdzie dodatkową, ale którą także należało uwzględnić, było dodatkowe obciążenie pracą pełnomocnika Skarżącej w okresie wakacyjnym.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Instytucja przywrócenia terminu ma na celu wyeliminowanie negatywnych skutków jego uchybienia w sytuacji, gdy do tego uchybienia doszło w rezultacie okoliczności niezawinionych przez uczestnika postępowania zobowiązanego do dokonania określonej czynności procesowej w oznaczonym czasie. Zgodnie bowiem z art. 86 § 1 P.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Ponadto w myśl art. 87 P.p.s.a. pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu, a w piśmie tym uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Równocześnie z ww. wnioskiem należy także dokonać czynności sądowej, której nie dokonano w terminie.

Z przywołanych regulacji wynika, że instytucja przywrócenia terminu ma charakter wyjątkowy i skorzystanie z niej nie jest możliwe, gdy strona postępowania dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Innymi słowy przywrócenie terminu może mieć miejsce wtedy, gdy uchybienie nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Dla przykładu można wskazać, że do niezawinionych przyczyn uchybienia terminu zalicza się w orzecznictwie m.in. stany nadzwyczajne, takie jak: problemy komunikacyjne, klęski żywiołowe (powódź, pożar), czy nagłą chorobę strony lub jej pełnomocnika, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą (por. np. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 10 września 2010 r., sygn. akt II OZ 849/10; z 28 marca 2012 r., sygn. akt II OZ 179/12; dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, https://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej "CBOSA").

Równocześnie podkreślenia wymaga, że w świetle art. 86 § 1 P.p.s.a. postępowanie w sprawie przywrócenia terminu do dokonania określonej czynności procesowej ma charakter wnioskowy. Sąd administracyjny nie jest władny podjąć żadnych działań w tym zakresie z urzędu. Ponadto (co podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 6 lipca 2011 r., sygn. akt II FZ 320/11; CBOSA), rozpoznając wniosek o przywrócenie terminu, sąd jest zobowiązany do podjęcia rozstrzygnięcia przede wszystkim na podstawie treści wniosku (podniesionych tam okoliczności faktycznych i racji prawnych) oraz dokumentów zebranych w aktach sprawy. Obowiązek taki wynika z systemowego odczytania art. 133 § 1 w zw. z art. 166 P.p.s.a. W myśl bowiem art. 133 § 1 P.p.s.a. (który znajduje odpowiednie zastosowanie do postanowień) sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy. Odpowiednie odczytanie powołanej regulacji na gruncie postępowania dotyczącego przywrócenia terminu do dokonania czynności procesowej, kończącego się postanowieniem dotyczącym wniosku strony, polega na tym, że jako podstawę oceny sądu należy przyjąć akta sprawy, które dokumentują wszystkie ustalenia faktyczne poczynione w danym postępowaniu.

Tym samym to do podmiotu wnioskującego o przywrócenie terminu należy takie umotywowanie wniosku, ewentualnie dodatkowe poparcie swoich twierdzeń niezbędną dokumentacją, aby w sposób możliwie wyczerpujący i przekonujący dla sądu administracyjnego uprawdopodobnić brak winy w niedochowaniu terminu. Podkreślenia wymaga przy tym, że z uwagi na charakter działania (zakres kognicji) sądu kasacyjnego, który sprowadza się jedynie do badania prawidłowości działania sądu pierwszej instancji, a nie do powtórnego merytorycznego rozpoznania danej sprawy, wspomniane okoliczności muszą zostać wykazane na etapie rozpatrywania wniosku o przywrócenie terminu przez sąd pierwszej instancji.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny, po zbadaniu zaskarżonego postanowienia pod kątem jego zgodności z obowiązującymi przepisami prawa oraz w granicach okoliczności faktycznych, w jakich orzekał Sąd pierwszej instancji, stwierdza, że orzeczenie to jest prawidłowe.

Przede wszystkim nie jest w sprawie sporne spełnienie warunków formalnych wniosku o przywrócenie uchybionego terminu, przez co Naczelny Sąd Administracyjny odstępuje od szczegółowej analizy w tym zakresie. Istotę sporu stanowi natomiast kwestia braku winy Spółki (a właściwie jej pełnomocnika) w uchybieniu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej.

Z treści wniosku o przywrócenie terminu wynika, że pełnomocnik Skarżącej reprezentował Spółkę w dwóch odrębnych (choć podobnych) sprawach toczących się przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gorzowie Wielkopolskim, tj. w sprawie o sygn. akt I SA/Go 137/22 (której dotyczy niniejsze postępowanie zażaleniowe) oraz w sprawie o sygn. akt I SA/Go 134/22. Po doręczeniu mu odpisu wyroku Sądu pierwszej instancji wraz z uzasadnieniem w sprawie o sygn. akt I SA/Go 137/22 (co miało miejsce 8 lipca 2022 r.), w kalendarzu elektronicznym w telefonie pełnomocnik Skarżącej zapisał notatkę o terminie do wniesienia skargi kasacyjnej od ww. wyroku (termin upływał 8 sierpnia 2022 r.). Następnie po otrzymaniu odpisu wyroku wraz z uzasadnieniem w sprawie o sygn. akt I SA/Go 134/22 (co nastąpiło 11 lipca 2022 r.) pełnomocnik dokonał tej samej czynności zapisania w kalendarzu elektronicznym terminu do wniesienia skargi kasacyjnej w tej ostatniej sprawie (termin upływał 10 sierpnia 2022 r.). Jak dalej wskazano "(...) Najprawdopodobniej ze względu na automatyczne uzupełnianie nazw notatek zapisywanych w kalendarzu dokonywane przez tę aplikację na podstawie wcześniejszych wpisów, doszło do przeniesienia pierwszej notatki informującej i przypominającej o terminie do złożenia skargi kasacyjnej na dzień 10 sierpnia 2022 r. (...)". W efekcie w kalendarzu pełnomocnika Skarżącej widniał jeden termin do wniesienia skarg kasacyjnych w obu ww. sprawach, co dodatkowo było zgodne z ich dotychczasowym tokiem. Zdaniem pełnomocnika Skarżącej powyższe okoliczności wskazują obiektywnie na brak jego winy w niedochowaniu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku Sądu pierwszej instancji o sygn. akt I SA/Go 137/22. Uzupełniająco wskazano także na zwiększenie obowiązków pełnomocnika Skarżącej z uwagi na zastępowanie przez niego innych pracowników kancelarii, korzystających z urlopu w okresie wakacyjnym.

Taką argumentację Sąd pierwszej instancji uznał jednak za niewystarczającą dla uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu, stwierdzając dodatkowo, że podniesione okoliczności nie zostały poparte dowodami.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, oceniając merytorycznie wniosek Skarżącej, Sąd pierwszej instancji co do zasady trafnie uznał brak podstaw do jego uwzględnienia.

Ma wprawdzie rację autor zażalenia co do tego, że w świetle art. 87 § 2 P.p.s.a. wykazanie przesłanki braku winy w uchybieniu terminu wymaga jedynie uprawdopodobnienia, a nie udowodnienia tej okoliczności. Uprawdopodobnienie może zatem polegać także na przedstawieniu wiarygodnej argumentacji. Stwierdzenie Sądu pierwszej instancji o konieczności przedstawienia dowodów na twierdzenia o przyczynach braku winy w uchybieniu terminu uznać zatem należy za zbyt daleko idące. Niemniej jednak przedstawiona przez wnioskodawcę argumentacja wyjaśniająca przyczyny uchybienia terminu podlega ocenie sądu administracyjnego pod kątem tego, czy świadczy o braku winy w uchybieniu terminu.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego okoliczności takie, jak powołane we wniosku Spółki (błąd aplikacji elektronicznego kalendarza, równolegle prowadzenie przez pełnomocnika kilku postępowań sądowoadministracyjnych w imieniu Skarżącej, dodatkowo o identycznym dotychczasowym przebiegu, czy też zwiększone obciążenie pracą pełnomocnika związane z zastępowaniem współpracowników korzystających z urlopu), nie wskazują na brak winy pełnomocnika Spółki w uchybieniu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej.

Przypomnieć bowiem należy, że w świetle orzecznictwa sądowoadministracyjnego w art. 87 § 2 P.p.s.a. chodzi o takie przeszkody nadzwyczajne w terminowym dokonaniu czynności procesowej, których strona należycie dbająca o swoje interesy nie mogła przewidzieć, nie mogła ich uniknąć nawet przy użyciu nadmiernego wysiłki i środków, jak też przy pomocy osoby trzeciej.

Okoliczności przywołane we wniosku o przywrócenie terminu do takich nie należą. Należy przede wszystkim podkreślić, że pełnomocnik Skarżącej był świadomy, że prowadzi w jej imieniu więcej niż jedno postępowanie sądowoadministracyjne. Obecnie silnie ugruntowany i niekwestionowany jest zaś pogląd, zgodnie z którym od profesjonalnego pełnomocnika (a do takich należy reprezentujący Spółkę adwokat) oczekuje się dochowania należytej staranności wynikającej z zawodowego charakteru prowadzonej działalności. Pełnomocnik, który zgodził się reprezentować stronę, ma obowiązek działania w imieniu i na rzecz mocodawcy z równą starannością, jakby działał na własną rzecz, a mocodawca ponosi ryzyko ujemnych skutków niestarannego zachowania się profesjonalnego pełnomocnika. Odpowiedzialność pełnomocnika obejmuje nie tylko jego osobiste działania, ale także działania wszystkich osób, którymi posługuje się wykonując swój zawód (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 28 lutego 2018 r., sygn. akt II FZ 96/18; CBOSA). W postanowieniu z 12 października 2017 r., sygn. akt II OZ 1091/17 (CBOSA) Naczelny Sąd Administracyjny wprost wskazał, że od profesjonalnego pełnomocnika wymaga się maksimum staranności, bowiem to na pełnomocniku spoczywa obowiązek zadbania o prawidłowe i terminowe dokonanie czynności procesowych. Od profesjonalnego pełnomocnika wymaga się wyższego stopnia staranności w dokonywanych przez niego czynnościach, w tym ze względu na fakt, że posiada on wiedzę z zakresu prawa oraz zna procedurę sądową.

Tym samym pełnomocnik Skarżącej powinien dołożyć szczególnej staranności w każdym z postępowań, w którym występuje w imieniu Spółki.

W tym kontekście nie może być uznane za usprawiedliwione uchybienie pełnomocnika Spółki polegające na nieterminowym wniesieniu środka zaskarżenia, które jest skutkiem błędu urządzenia elektronicznego, z którego korzysta pełnomocnik. Naczelny Sąd Administracyjny uznaje za zasadne podkreślić, że jak wskazuje doświadczenie życiowe, wszelkie urządzenia techniczne, czy elektroniczne choć co do zasady ułatwiają pracę, często bywają zawodne. Korzystanie z nich wiąże się z ryzykiem utraty danych na skutek np. awarii, ataku hakerskiego, czy - tak jak w niniejszej sprawie - wprowadzenia użytkownika w błąd na skutek pewnego automatyzmu działania tych urządzeń. Z tych względów nie należy polegać na nich w sposób absolutny. Nie sposób zatem uznać, że błąd pełnomocnika Skarżącej co do dnia, w którym upływał termin do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z 15 czerwca 2022 r., sygn. akt I SA/Go 137/22, miał charakter przez niego niezawiniony. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego powyższe uchybienie było wręcz skutkiem niedbalstwa pełnomocnika Spółki, które jest postacią winy nieumyślnej, wykluczającą możliwość przywrócenia uchybionego terminu procesowego.

Podobnie ocenić należy ewentualne dodatkowe obowiązki pełnomocnika Skarżącej związane z zastępowaniem innych pracowników kancelarii, którzy w tym czasie korzystali z urlopu. Zawodowy pełnomocnik winien tak zorganizować pracę kancelarii, aby w każdym czasie zapewnić należyte dbanie o interesy klientów.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.