Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1329/19
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-07-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Piotr Niczyporuk Sędziowie: sędzia NSA Karol Kiczka (sprawozdawca) sędzia del. WSA Arkadiusz Blewązka po rozpoznaniu w dniu 5 lipca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. O. i M. O. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 14 lutego 2019 r., sygn. akt II SA/Op 543/18 w sprawie ze skargi A. O. i M. O. na decyzję Wojewody Opolskiego z dnia 23 października 2018 r. nr IN.II.7581.58.2018.MKOS w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie ustalenia i wypłaty odszkodowania z tytułu realizacji odcinka napowietrznej linii elektroenergetycznej oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 14 lutego 2019 r., sygn. akt II SA/Op 543/18 (dalej wyrok z 14.02.2019) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu (dalej Wojewódzki Sąd Administracyjny lub WSA) oddalił skargę A. O. i M. O. (dalej Skarżący lub Skarżący Kasacyjnie) na decyzję Wojewody Opolskiego z dnia 23 października 2018 r., nr IN.II.7581.58.2018.MKOS (dalej decyzja Wojewody, decyzja organu II instancji) w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie ustalenia i wypłaty odszkodowania z tytułu realizacji odcinka napowietrznej linii elektroenergetycznej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu oparł swoje rozstrzygnięcie o następujące ustalenia faktyczne i prawne.

Pismem z [...] października 2017 r., pełnomocnik skarżących wniósł o ustalenie i wypłatę odszkodowania z tytułu ograniczenia prawa własności nieruchomości położonej w miejscowości [...], oznaczonej geodezyjnie jako działka nr [...] o pow. [...] ha, dla której Sąd Rejonowy w [...] V Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą nr [...], na której zlokalizowano odcinek napowietrznej linii elektroenergetycznej [...] kV (dalej Nieruchomość).

Starosta Brzeski (dalej Starosta lub organ I instancji), po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego, decyzją z 20 sierpnia 2018 r., nr G.6821.8.1.2018, umorzył postępowanie jako bezprzedmiotowe (dalej Decyzja o umorzeniu). W uzasadnieniu decyzji podniósł, że wnioskodawcy nie posiadają statusu strony i nie są uprawnieni do występowania z wnioskiem o ustalenie odszkodowania na podstawie art. 129 ust. 1 i 5 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U z 2018 r., poz. 121 ze zm., obecnie: Dz. U. z 2018 r., poz. 2204 z późn. zm., dalej ugn) i wyjaśnił, że w dacie realizacji inwestycji na tej działce skarżący nie byli jej właścicielami.

W wyniku rozpoznania odwołania Wojewoda Opolski (dalej Wojewoda lub Organ II instancji) utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Ustalił, że przedmiotowa linia energetyczna 15 kV została wybudowana w latach 80 ubiegłego wieku na podstawie decyzji Naczelnika Miasta i Gminy Brzeg z 30 sierpnia 1982 r., nr ZTG.l11-8228118182, wydanej na podstawie art. 35 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U z 1974 r., nr 10, poz. 64). W decyzji tej zezwolono Zakładowi Energetycznemu Rejon Brzeg na zajęcie nieruchomości wskazanych w załączonym wykazie w celu przebudowy i usunięcia linii napowietrznej 15 kV. Powyższą decyzją objęta była m.in. wskazana wyżej nieruchomość, stanowiąca wówczas własność K. N. W dniu [...] lipca 2003 r. K. N. zbyła przedmiotową nieruchomość skarżącym w udziale wynoszącym 1/2 części oraz R. i K. O. w udziale wynoszącym również 1/2 części. Swój udział R. i K. O. darowali w dniu [...] sierpnia 2011 r. na rzecz skarżących. Dalej Wojewoda przywołał przepis art. 129 ust 5 pkt 3 ugn, który mógłby mieć zastosowanie wówczas, gdy nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania, a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie. Wywiódł, że ma on zastosowanie zarówno do sytuacji pozbawienia praw do nieruchomości na skutek wywłaszczenia, jak również w przypadkach ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości. Powołał się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego i przyjął, że ma on zastosowanie do stanów faktycznych sprzed wejścia w życie przepisów ugn, pod warunkiem, że objęte nią uprawnienie nie zostało skonsumowane wcześniej, a w szczególności sprawa nie została zakończona wydaniem ostatecznej decyzji ustalającej odszkodowanie. Podkreślił jednak, że nieruchomość w dacie wydania decyzji zezwalającej na jej zajęcie nie stanowiła własności skarżących, którzy prawo to nabyli w części na podstawie umowy sprzedaży, a w części na podstawie umowy sprzedaży i następnie umowy darowizny. Zdaniem Wojewody, w takim stanie rzeczy roszczenia odszkodowawcze im nie przysługują, gdyż odszkodowanie z art. 129 ust. 5 ugn dotyczy tylko osób, które zostały wywłaszczone lub ich następców prawnych pod warunkiem nabycia własności nieruchomości w drodze sukcesji uniwersalnej. Powołał się w tym zakresie na orzeczenia sądów administracyjnych. Wyjaśnił, że konsekwencją przyjęcia, że wywłaszczenie następuje za odszkodowaniem na rzecz osoby wywłaszczonej (art. 128 ust. 1 ugn), jest uznanie, że wierzytelność o zapłatę odszkodowania nie ma charakteru roszczenia obciążającego nieruchomość, albowiem nie jest roszczeniem wynikającym ze zobowiązania realnego, a także nie podlega obowiązkowemu wpisowi do księgi wieczystej. Roszczenie o zapłatę odszkodowania za ograniczenie prawa rzeczowego nie przechodzi na nabywcę własności takiej nieruchomości i nie przysługuje każdoczesnemu jej właścicielowi. Nie zgodził się z zarzutem naruszenia art. 21 ust. 2 Konstytucji RP wskutek takiej wykładni ww. przepisów ugn, nie doszło bowiem do sytuacji powodującej skutek w postaci wywłaszczenia nieruchomości bez słusznego odszkodowania, lecz do wyraźnego zakreślenia kręgu osób uprawnionych do tego odszkodowania. Skarżący nie są osobami wywłaszczonymi lub też ich spadkobiercami i nie należą do kręgu osób uprawnionych do odszkodowania, a zatem nie mają przymiotu strony w postępowaniu dotyczącym ustalenia i wypłaty odszkodowania. W takim wypadku zastosowanie winien mieć przepis art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735 z późn. zm., dalej kpa).

W skardze pełnomocnik skarżących zarzucił naruszenie szeregu przepisów postępowania oraz Konstytucji RP i wniósł o uchylenie w całości decyzji organu II instancji oraz decyzji organu I instancji, a także o zasądzenie kosztów postępowania sądowego.

W uzasadnieniu rozwinął zarzuty podkreślając, że skarżący są właścicielami nieruchomości w stosunku do której wydano decyzję ograniczającą sposób korzystania, a to spowodowało obniżkę jej wartości. Odszkodowanie za ten rodzaj wywłaszczenia nigdy nie zostało wypłacone ani im, ani ich poprzednikom prawnym, a wobec tego skarżący są uprawnieni do dochodzenia odpowiedniego odszkodowania w sytuacji, gdy uprawnienie to nie zostało przez ich poprzedników skonsumowane. Organy administracyjne nie wzięły tej okoliczności pod uwagę i bezzasadnie odmówiły nadania skarżącym przymiotu strony. Decyzja skierowana została przy tym do pełnomocnika skarżących i nie zawiera pełnych danych umożliwiających identyfikację publikatora zawierającego właściwy tekst aktu prawnego, powołanego jako podstawa prawna decyzji. W zakresie zarzutów materialnoprawnych powołał się na wywody zawarte w wyroku NSA z dnia 27 października 2017 r., sygn. akt I OSK 3158/15, w którym przyjęto, że zajęcie nieruchomości pod m.in. energetyczne urządzenia przesyłowe stanowi rodzaj wywłaszczenia, do którego zastosowanie mają przepisy art. 124 ust. 1 i art. 129 ust. 5 pkt 3 ugn. Regulacje te mają zastosowanie także do stanów faktycznych powstałych przed datą wejścia w życie tych przepisów. Skoro mimo obowiązku ustalenia odszkodowania po wydaniu decyzji ograniczającej prawo własności poprzedników prawnych skarżących, zatem posiłkując się normą konstytucyjną zawartą w art. 21 Konstytucji RP, w ocenie autora skargi, każdoczesny właściciel tej nieruchomości ma prawo do uzyskania odpowiedniego odszkodowania. Roszczenie to nie ulega przedawnieniu. Nie ma więc podstaw do ograniczenia uprawnienia wynikającego z art. 36 ust. 1 ustawy wywłaszczeniowej z 1958 r. oraz art. 129 ust. 5 ugn jedynie do kręgu osób będących właścicielami nieruchomości w dacie zaistnienia zdarzenia dającego podstawę do ustalenia odszkodowania. W ocenie autora skargi, wykładnia ta jest zawężająca i narusza wskazane w petitum skargi przepisy Konstytucji RP. Nie uwzględnia tego, że każdy właściciel nieruchomości ponosi skutki jej zajęcia pod urządzenia energetyczne, a cena nabycia takiej nieruchomości uwzględnia możliwość dochodzenia odszkodowania. Roszczenie o odszkodowanie za wywłaszczenie związane jest z prawem własności nieruchomości i jako takie przechodzi na nabywcę nieruchomości, bez względu na to czy następuje to w drodze sukcesji uniwersalnej czy singularnej.

Wojewoda wnosił o oddalenie skargi i podtrzymał dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, że spór jaki zaistniał w sprawie sprowadza się do sposobu rozumienia zakresu obowiązywania nakazu realizacji prawa do odszkodowania, o którym mowa w art. 36 ust. 1 ustawy wywłaszczeniowej z 1985 r. oraz odpowiednio w art. 128 ust. 1 – 4 ugn.

W tym zakresie w pełni zgodził się ze stanowiskiem organu, znajdującym uzasadnienie w cytowanym przez ten organ orzecznictwie sądowoadministracyjnym. Wojewódzki Sąd Administracyjny przyjął, że roszczenie o zapłatę odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość nie jest skuteczne względem każdego właściciela nieruchomości, bowiem nie ma charakteru roszczenia obciążającego nieruchomość i niedopuszczalne jest domaganie się odszkodowania przez każdego z kolejnych nabywców nieruchomości nawet w sytuacji, gdy uprawniony właściciel z prawa do uzyskania odszkodowania nie skorzystał. Odszkodowanie takie przysługuje wyłącznie osobie wywłaszczonej, a więc takiej, która była właścicielem nieruchomości w dacie wydania decyzji wywłaszczeniowej lub decyzji ograniczającej prawo korzystania z nieruchomości. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ustalono przy tym, że prawo takie przysługuje także spadkobiercom osoby wywłaszczonej. W takim wypadku bowiem ma miejsce sukcesja uniwersalna, w ramach której, bez konieczności podejmowania żadnych działań, nabywca wstępuje w ogół praw i obowiązków zbywcy. Przejście prawa do uzyskania odszkodowania wynika jednak wówczas z faktu wstąpienia w ogół praw i obowiązków, nie zaś z faktu nabycia prawa własności konkretnej nieruchomości (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 16 lipca 2016 r., sygn. akt II SA/Łd 177/15; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 4 lutego 2015 r., sygn. akt IV SA/Po 1001/14 – zam. w CBOSA).

Osobą uprawnioną do odszkodowania jest więc były, tj. posiadający takie prawo w dacie wywłaszczenia, właściciel nieruchomości (w tym przypadku K. N.) oraz jej następcy prawni na mocy sukcesji uniwersalnej. Skutek decyzji zezwalającej na realizację linii energetycznej, a tym samym ograniczającej prawo własności nieruchomości, przez którą owa linia miała przebiegać, nastąpił w czasie wydania tej decyzji, a tym samym należy go odnieść do podmiotu, któremu przysługiwało takie prawo w czasie wydania tej decyzji. Obowiązek zapłaty odszkodowania wiąże się ściśle z uszczerbkiem majątkowym w postaci ograniczenia prawa rzeczowego do nieruchomości. Uszczerbek ten ponosi podmiot legitymujący się tytułem do nieruchomości w momencie dokonywania ograniczenia prawa rzeczowego. Późniejsi nabywcy takiej nieruchomości uzyskują prawo rzeczowe już ograniczone orzeczonym wywłaszczeniem, a tym samym dokonane wcześniej wywłaszczenie nie wyrządza szkody w ich prawach majątkowych. Konsekwencją przyjęcia, że wywłaszczenie następuje za odszkodowaniem na rzecz osoby wywłaszczonej (art. 128 ust. 1 ugn) jest uznanie, iż wierzytelność o zapłatę odszkodowania nie ma charakteru roszczenia obciążającego nieruchomość, albowiem nie jest roszczeniem wynikającym z zobowiązania realnego, a także nie podlega obowiązkowemu wpisowi do księgi wieczystej. Roszczenie o zapłatę odszkodowania za ograniczenie prawa rzeczowego nie przechodzi na nabywcę własności takiej nieruchomości i nie przysługuje każdoczesnemu właścicielowi nieruchomości (zob. wyrok NSA z dnia 2 marca 2018 r., sygn. akt I OSK 2112/17 – zam. w CBOSA).

Wojewódzki Sąd Administracyjny podkreślił, że w rozpoznawanej sprawie skarżący nie są ani osobami wywłaszczonymi, gdyż nie byli oni właścicielami nieruchomości stanowiącej działkę nr [...] w [...] w dacie orzekania o ograniczeniu w korzystaniu z nieruchomości, ani nie są spadkobiercami po takim właścicielu. Jak ustalono zaś w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, uprawnionym do domagania się odszkodowania nie może być osoba, która nabyła nieruchomość w drodze umowy sprzedaży po wybudowaniu urządzeń. Obowiązek zapłaty odszkodowania wiąże się bowiem ściśle z faktem doznania uszczerbku w przysługującym danemu podmiotowi, prawie własności (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 16 lipca 2016 r., sygn. akt II SA/Łd 177/15, zam. w CBOSA). Uprawnienia do żądania odszkodowania na podstawie art. 129 ust. 5 w związku z art. 128 ust. 4 nie ma nabywca nieruchomości w drodze umowy cywilnoprawnej (nabywca singularny). To nie on bowiem poniósł ewentualną szkodę wywołaną budową linii energetycznej, lecz zbywca nieruchomości. W przedmiotowej sprawie ograniczenie nastąpiło już w dacie wydania decyzji przez Naczelnika Miasta i Gminy Brzeg, czyli w okresie przed zbyciem nieruchomości przez K. N. na rzecz osób trzecich. W związku z tym, wbrew zarzutom skargi, w niniejszej sprawie brak było podstaw do badania zapisów umowy, na podstawie której skarżący nabyli nieruchomość, w zakresie dotyczącym ustalonej ceny sprzedaży tejże nieruchomości oraz wpływu posadowienia na działce urządzeń energetycznych na jej cenę.

Z uwagi na powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że orzekające w sprawie organy dokonały prawidłowej wykładni mających zastosowanie w sprawie przepisów prawa materialnego, skutkiem czego musiała być odmowa uwzględnienia złożonego przez skarżących wniosku odszkodowawczego i – w wymiarze procesowym – przyjęcie, że nie mają oni przymiotu strony uprawnionej do występowania z takim żądaniem. Wojewódzki Sąd Administracyjny podkreślił, że w przypadku spełnienia takiej przesłanki, zarówno wydanie decyzji umarzającej postępowanie zamiast odmownej, jak i wydanie decyzji odmownej zamiast umarzającej postępowanie, nie stanowi uchybienia powodującego konieczność uchylenia takich decyzji, z uwagi na skutki podjętego w takiej sytuacji rozstrzygnięcia. Zarówno bowiem umorzenie postępowania, jak i decyzja odmowna sprowadzają się do tego, że nie może nastąpić ustalenie i wypłata odszkodowania na rzecz osób występujących z takim żądaniem (zob. wyrok NSA z 25 maja 2018 r., sygn. akt I OSK 2885/17 i przytoczone w nim orzecznictwo – zam. w CBOSA). Pogląd ten znalazł zastosowanie także w kontrolowanej sprawie - na tle odmowy ustalenia i wypłaty odszkodowania bądź umorzenia postępowania w tym przedmiocie.

W konsekwencji, uznając niezasadność wniesionej skargi oraz podniesionych w niej zarzutów oraz nie dopatrując się innych istotnych naruszeń prawa, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu, działając na podstawie art. 151 ppsa, orzekł o jej oddaleniu.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiedli Skarżący reprezentowani przez r. pr. R. K., zaskarżając go w całości. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucili naruszenie przepisów postępowania:

1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa w zw. z art. 28 kpa w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 kpa poprzez niezasadne uznanie, że Skarżący nie maja statusu strony postępowania, podczas gdy jako właściciele nieruchomości w stosunku do której wydano decyzję o ograniczeniu sposobu korzystania z nieruchomości mają oni interes prawny w domaganiu się odszkodowania za ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości, które zmniejsza jej wartość, a które nie zostało w żaden sposób zrekompensowane i w konsekwencji niezasadne oddalenie skargi przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu;

2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa w zw. z art. 7 kpa, 77 § 1 kpa i 80 kpa przejawiające się w niezasadnym oddaleniu skargi przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu pomimo, że organy administracji publicznej obu instancji nie dopełniły ciążącego na nich obowiązku i nie zebrały oraz nie rozpatrzyły w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego jak również dokonały jego dowolnej, a nie swobodnej oceny z uchybieniem zasad prawidłowego rozumowania i doświadczenia życiowego, ponieważ nietrafnie odmówiły statusu strony aktualnym właścicielom nieruchomości, w stosunku do której wydana została decyzja ograniczająca sposób korzystania z nieruchomości, podczas gdy Skarżący, jak również ich poprzednicy prawni w stosunku do przedmiotowej nieruchomości nabywając tę nieruchomość nie otrzymali żadnego ekwiwalentu za obniżoną wskutek wydania decyzji wywłaszczeniowej wartość nieruchomości, której utrata nie została zrekompensowana;

3. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa w zw. z art, 105 § 1 kpa w zw. z art. 138 § 1 kpa poprzez niezasadne oddalenie skargi przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w sytuacji, gdy nie było podstaw do umorzenia postępowania administracyjnego przez Starostę i do utrzymania w mocy zaskarżonej decyzji organu administracji publicznej I instancji przez Wojewodę, podczas gdy wniosek o ustalenie i wypłatę odszkodowania złożony został przez uprawnioną do tego stronę;

4. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa w zw. z art. 107 § 1 pkt 3 kpa poprzez oddalenie skargi przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w sytuacji, gdy zaskarżona decyzja nie zawierała wszystkich elementów, które powinna zawierać decyzja administracyjna przejawiające się w nieprawidłowym oznaczeniu strony, do której skierowano decyzję.

5. art. 145 § 1 pkt 1 lit c ppsa w zw. z art. 107 § 1 pkt 4 kpa poprzez oddalenie skargi przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu pomimo, że zaskarżona decyzja zawierała nieprawidłowe powołanie podstawy prawnej polegające na podaniu wyłącznie informacji o tekście jednolitym aktów prawnych stanowiących podstawę prawną decyzji wraz z informacją, że były one później nowelizowane, podczas gdy prawidłowe powołanie podstawy prawnej powinno polegać na wskazaniu miejsca publikacji jego pierwotnego tekstu, jak i miejsca publikacji wszystkich zmian, które nastąpiły do daty wejścia w życie danego aktu prawnego do daty wydania decyzji;

6. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa w zw. z art. 8 kpa poprzez oddalenie skargi przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu pomimo prowadzenia postępowania w sposób niebudzący zaufania zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, czego przejawem jest odmowa uznania Skarżących za stronę postępowania w sytuacji w której posiadają oni interes prawny w domaganiu się ustalenia i wypłaty odszkodowania za zmniejszenie wartości ich nieruchomości na skutek wydania decyzji o ograniczeniu sposobu korzystania z tej nieruchomości;

Ponadto, Skarżący kasacyjnie zarzucili naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy tj.:

1. art. 124 w zw. z art. 128 ust. 1 i 4 oraz art. 129 ust. 1 i 5 ugn w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ppsa poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i oddalenie skargi przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu pomimo odmowy przez Starostę i Wojewodę ustalenia oraz wypłaty ustalenia odszkodowania za ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości na rzecz aktualnego właściciela nieruchomości, który nabył ją pod tytułem szczególnym, w sytuacji gdy decyzja wywłaszczeniowa wydana została w czasie, gdy właścicielem nieruchomości była inna osoba, która jednak nie otrzymała żadnej rekompensaty za ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości, podczas gdy ww. przepisy nie wyłączają możliwości dochodzenia odszkodowania za ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości, stanowiące ograniczenie prawa własności, przez osoby, które nabyły nieruchomość pod tytułem szczególnym;

2. art. 21 ust. 2 zw. z art. 64 Konstytucji RP w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ppsa poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i oddalenie skargi przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu pomimo odmowy przez Starostę i Wojewodę ustalenia i wypłaty odszkodowania za ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości stanowiące formę wywłaszczenia, w sytuacji gdy każdorazowo odjęcie prawa własności wiąże się z należytym odszkodowaniem, a przepisy nie zawierają ograniczenia w dochodzeniu odszkodowania przez osoby, które nabyły nieruchomość pod tytułem szczególnym.

Wskazując na powyższe zarzuty Skarżący kasacyjnie wnieśli o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu i przekazanie temu sądowi sprawy do ponownego rozpoznania. Na podstawie art. 203 pkt 1 ppsa w zw. z art. 205 § 2 ppsa wnieśli o zasądzenie od organu na rzecz skarżących kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego przez radcę prawnego w postępowaniu przed: Wojewódzkim Sądem Administracyjnym i Naczelnym Sądem Administracyjnym według norm przepisanych powiększonych o koszty opłaty skarbowej od pełnomocnictwa w wysokości 17,00 zł. Na podstawie art. 176 § ppsa wnieśli o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.

Skarżący kasacyjnie uzasadnili swoje stanowisko.

Nie wniesiono odpowiedzi na skargę kasacyjną.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna jako niezasadna podlega oddaleniu.

Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm. – dalej ppsa), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 ppsa, wobec czego rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej.

Przewodniczący Wydziału I Izby Ogólnoadministracyjnej skierował sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r. poz. 2095 ze zm. – dalej jako "ustawa COVID").

Skarga kasacyjna, w istotnej części, powtarza podstawy prawne i zarzuty zawarte w skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu na ostateczną decyzję organu II instancji, w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie ustalenia i wypłaty odszkodowania z tytułu realizacji odcinka napowietrznej linii elektroenergetycznej15 kV, którą następnie po rozpoznaniu WSA oddalił.

Kluczowym zagadnieniem dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy jest kwestia statusu prawnego skarżących na gruncie art. 28 kpa, w związku ze złożonym przez nich wnioskiem w sprawie ustalenia i wypłaty odszkodowania – w oparciu o właściwe przepisy prawa materialnego ulokowane w ugn – z tytułu realizacji odcinka napowietrznej linii elektroenergetycznej zlokalizowanego, na stanowiącej ich własność nieruchomości położonej w miejscowości [...], oznaczonej geodezyjnie jako działka nr [...] o pow. [...] ha, dla której Sąd Rejonowy w [...] V Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą nr [...].

A. O. i M. O., jak wynika z akt sprawy, nie byli adresatami (stronami) decyzji Naczelnika Miasta i Gminy Brzeg z 30 sierpnia 1982 r., nr ZTG.l11-8228118182, wydanej na podstawie art. 35 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U z 1974 r., nr 10, poz. 64), w której zezwolono wówczas, tj. w 1982r. Zakładowi Energetycznemu Rejon Brzeg na zajęcie przedmiotowej nieruchomości w celu przebudowy i usunięcia linii napowietrznej elektroenergetycznej 15 kV. Decyzja ta była natomiast skierowana do K. N., właściciela wskazanej wyżej nieruchomości i skutkiem tego aktu administracyjnego nastąpiło ograniczenie w sposobie korzystania z nieruchomości.

Skarżący nabyli później w drodze sukcesji singularnej nieruchomość, którą obejmowała przywoływana decyzja Naczelnika Miasta i Gminy Brzeg. W dniu [...] lipca 2003 r. K. N. zbyła przedmiotową nieruchomość skarżącym w udziale wynoszącym 1/2 części oraz R. i K. O. w udziale wynoszącym również 1/2 części. Następnie swój udział R. i K. O. darowali w dniu [...] sierpnia 2011 r. na rzecz skarżących.

Art. 129 ust 5 pkt 3 ugn ma zastosowanie zarówno do sytuacji pozbawienia praw do nieruchomości na skutek wywłaszczenia, jak również w przypadkach ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości. Przepis ten ma zastosowanie do stanów faktycznych sprzed wejścia w życie przepisów ugn, pod warunkiem, że objęte nią uprawnienie nie zostało skonsumowane wcześniej, a w szczególności sprawa nie została zakończona wydaniem ostatecznej decyzji ustalającej odszkodowanie.

Odszkodowanie przewidziane w art. 129 ust. 5 ugn dotyczy tylko osób, które zostały wywłaszczone, jak również w przypadkach ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości lub ich następców prawnych wyłącznie pod warunkiem nabycia własności nieruchomości w drodze sukcesji uniwersalnej. Jak wynika z akt sprawy A. O. i M. O. nie są osobami, którym dokonano ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości oraz nie są również następcami prawnymi w drodze sukcesji uniwersalnej (zob. uchwała NSA z dnia 22 lutego 2021 r. sygn. akt I OPS 1/20).

Trafnie tym samym ustalił WSA, że osobą uprawnioną do odszkodowania jest więc były, tj. posiadający takie prawo w dacie wywłaszczenia, właściciel nieruchomości (w tym przypadku K. N.) oraz jej następcy prawni na mocy sukcesji uniwersalnej. Skutek decyzji zezwalającej na realizację linii energetycznej, a tym samym ograniczającej prawo własności nieruchomości, przez którą owa linia miała przebiegać, nastąpił w czasie wydania tej decyzji, a tym samym należy go odnieść do podmiotu, któremu przysługiwało takie prawo w czasie wydania tej decyzji. Obowiązek zapłaty odszkodowania wiąże się ściśle z uszczerbkiem majątkowym w postaci ograniczenia prawa rzeczowego do nieruchomości. Uszczerbek ten ponosi podmiot legitymujący się tytułem do nieruchomości w momencie dokonywania ograniczenia prawa rzeczowego. Późniejsi nabywcy takiej nieruchomości uzyskują prawo rzeczowe już ograniczone orzeczonym wywłaszczeniem, a tym samym dokonane wcześniej wywłaszczenie nie wyrządza szkody w ich prawach majątkowych. Konsekwencją przyjęcia, że wywłaszczenie następuje za odszkodowaniem na rzecz osoby wywłaszczonej (art. 128 ust. 1 ugn) jest uznanie, iż wierzytelność o zapłatę odszkodowania nie ma charakteru roszczenia obciążającego nieruchomość, albowiem nie jest roszczeniem wynikającym z zobowiązania realnego, a także nie podlega obowiązkowemu wpisowi do księgi wieczystej. Roszczenie o zapłatę odszkodowania za ograniczenie prawa rzeczowego nie przechodzi na singularnego nabywcę własności takiej nieruchomości i nie przysługuje każdoczesnemu właścicielowi nieruchomości (zob. wyrok NSA z dnia 2 marca 2018 r., sygn. akt I OSK 2112/17 – zam. w CBOSA).

W związku z powyższym A. O. i M. O. nie przysługuje wnioskowane odszkodowanie gdyż nie znajduje odpowiedniego oparcia w ugn, tj. normach prawa materialnego, a tym samym skarżący nie mają interesu prawnego i zarazem przymiotu strony w rozumieniu art. 28 kpa. Źródłem sytuacji prawnych w prawie administracyjnym, jak wskazuje Naczelny Sąd Administracyjny, mogą być wyłącznie normy prawne i jedynie bezpośredni związek interesu indywidualnego z tymi normami pozwala kwalifikować go jako interes prawny. Znamiona (cechy) interesu prawnego, ogniskujące się w istocie w cesze jego bezpośredniości, uzasadniają wniosek, że skutki czynności prawnej dokonanej przez podmioty prawa cywilnego samoistnie nie stanowią źródła interesu prawnego w przestrzeni prawa administracyjnego. Jeśli ustawodawca widzi potrzebę ścisłego związania w przestrzeni prawa administracyjnego sytuacji prawnej określonego podmiotu z aktami i czynnościami z zakresu prawa cywilnego, to ustanawia odrębną normę prawną, w której treści bezpośrednio nawiązuje do tych aktów lub czynności (zob. uchwała NSA z dnia 30 czerwca 2022 r. sygn. akt I OPS 1/22 – zam. w CBOSA).

W świetle powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny nie naruszył prawa materialnego gdyż właściwie zastosował wszystkie wskazywane w skardze kasacyjnej przepisy ugn oraz Konstytucji RP.

Sformułowane w skardze kasacyjnej zarzuty, oznaczone wyżej jako nr 1, 2, 3, i 6 odnoszące się do naruszenia przepisów postępowania oparte są na nieuprawnionym stanowisku skarżących, że mają oni status strony w rozumieniu art. 28 kpa, co zostało wyjaśnione wyżej. Natomiast zarzut nr 4 usiłujący wykazać nieprawidłowe oznaczenie strony w decyzji administracyjnej jest chybiony, ponieważ jej adresaci są oznaczeni stosownie do wymagań art. 107 § 1 pkt 4 kpa. Forma powołania (przytoczenia) podstawy prawnej w decyzji organu, a zwłaszcza brak wyczerpującego wskazania wszystkich miejsc publikacji aktów normatywnych, którą obejmuje zarzut nr 5 nie miała wpływu na wynik sprawy. Tym samym WSA nie naruszył wskazywanych w skardze kasacyjnej przepisów postępowania.

Mając na uwadze powyższe należy uznać, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, a zaskarżony wyrok odpowiada prawu. Z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy COVID orzekł, jak w sentencji.