Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 1026/17
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2019-04-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
Hasła tematyczne: Ubezpieczenia
Skarżony organ: Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 141 § 4, art. 184, art. 204 pkt 1, art. 205 §
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 85 ust. 4, art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e
journal: Dz.U. 2015 poz 581
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r.o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych
article: art. 627, art. 734 § 1
journal: Dz.U. 2014 poz 121
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Wojciech Kręcisz Sędzia NSA Maria Jagielska Sędzia NSA Dorota Dąbek (spr.) Protokolant Anna Fyda-Kawula po rozpoznaniu w dniu 12 kwietnia 2019 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej A. A. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 listopada 2016 r. sygn. akt VI SA/Wa 768/16 w sprawie ze skargi A. A. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] lutego 2016 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od A. A. na rzecz Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia 240 (słownie: dwieście czterdzieści) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, objętym skargą kasacyjną wyrokiem z 21 listopada 2016 r. o sygn. akt VI SA/Wa 768/16, oddalił skargę A.A. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej: Prezes NFZ) z [...] lutego 2016 r. w przedmiocie stwierdzenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego.

Sąd pierwszej instancji orzekał w następującym stanie sprawy.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w A. pismem z [...] października 2013 r. zwrócił się do [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia (OW NFZ) z wnioskiem o ustalenie obowiązku podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu J.S. (dalej: zainteresowana) z tytułu wykonywania na rzecz A.A. – płatnika składek – umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z przepisami ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (tekst jedn. Dz. U. z 2014 r. poz. 121, dalej: k.c.) stosuje się przepisy dotyczące zlecenia. Przedmiotem wskazanej umowy z [...] marca 2008 r. nazwanej "umową o dzieło" było: "Uszycie 100 sztuk welonów liturgicznych a. 10 złotych sztuka"

Decyzją z [...] października 2014 r. Dyrektor [...] OW NFZ ustalił, że zainteresowana nie podlegała obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu, jako osoba wykonująca umowę o świadczenie usług w rozumieniu art. 750 k.c. zawartą ze [S.] A.A. z siedzibą w A., będącą płatnikiem składek, w okresie od 1 marca do 30 czerwca 2008 r.

Zaskarżoną decyzją Prezes NFZ, działając m.in. na podstawie art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e) ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2015 r. poz. 581 ze zm., obecny tekst jedn.: Dz. U. z 2018 r. poz. 1510 ze zm.; dalej: ustawa o świadczeniach) oraz art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 23, obecny tekst jedn.: Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm., dalej: k.p.a.) po rozpatrzeniu odwołania wniesionego przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w A., uchylił w całości decyzję Dyrektora [...] OW NFZ i orzekł co do istoty sprawy, stwierdzając, że zainteresowana podlegała obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu w okresie od 1 marca do 30 czerwca 2008 r. jako osoba wykonująca umowę o świadczenie usług, do których stosuje się przepisy k.c. o zleceniu zawartą z płatnikiem składek A.A. (dalej: płatnik składek, skarżąca).

Prezes NFZ nie podzielił stanowiska organu pierwszej instancji, że umowa z [...] marca 2008 r. była umową o dzieło. Jak wskazał organ drugiej instancji, płatnik składek prowadził działalność polegającą na produkcji m.in. szat liturgicznych, stuł, obrusów liturgicznych i ornatów. Szycie takich produktów było seryjne i powtarzalne, w ilościach hurtowych. J.S. była zobowiązana do wykonywania czynności z należytą starannością według wzorów określonych w katalogu oraz według wskazówek płatnika składek. Realizacja umowy nie prowadziła do stworzenia wytworu o zindywidualizowanych cechach o właściwościach określonych w umowie przy użyciu obiektywnych jednostek metrycznych czy parametrów technicznych, a jedynie do wytworzenia określonej ilości produktów według określonego schematu. Efektem była produkcja, a nie jednostkowy przedmiot. W ocenie Prezesa NFZ fakt, że efekt produkcji wykazywał walory estetyczne i wymagał szczególnych umiejętności manualnych nie miał znaczenia prawnego dla klasyfikacji zawartej umowy. Czynności podejmowane przez zainteresowaną miały charakter pracy nakładczej, a praca ta sprowadzała się do własnoręcznego odtworzenia dostarczonego wzoru, zatem była pozbawiona innowacyjności, elementu własnej twórczości, co wyróżnia umowę o dzieło. Z uwagi na powyższe Prezes NFZ uznał sporną umowę za umowę o świadczenie usług.

Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem skarżąca wniosła skargę, w której domagała się uchylenia zaskarżonej decyzji w całości oraz zasądzenia kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę Prezes NFZ wniósł o jej oddalenie.

Powołanym na wstępie wyrokiem WSA w Warszawie oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm., obecny tekst jedn.: Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm., dalej: p.p.s.a.), uznając zaskarżoną decyzję za zgodną z prawem.

Odwołując się do poglądów orzecznictwa sądowego i piśmiennictwa prawniczego, sąd dokonał rozróżnienia umowy o dzieło (art. 627 k.c.) od umowy zlecenia i umowy o świadczenie usług (art. 734 § 1 i art. 750 k.c.) i stwierdził, że analiza spornej umowy nie pozostawia wątpliwości, że jest to umowa o świadczenie usług, dotycząca uszycia 100 sztuk welonów liturgicznych w umówionym czasie. Zdaniem sądu uprawniona była zatem ocena Prezesa NFZ, że zawarta pomiędzy stronami umowa nie przewidywała określonego rezultatu w postaci zindywidualizowanego dzieła w rozumieniu przepisów Kodeksu cywilnego.

Sąd nie zgodził się z zarzutem naruszenia art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e/ ustawy o świadczeniach, bowiem zainteresowana zawarła ze skarżącą umowę, z której nie wynika, by szyjąca zobowiązała się w niej do wykonania ściśle określonego utworu – dzieła. Zobowiązanie dotyczyło wykonania 100 sztuk welonów liturgicznych, co w świetle zawartej umowy należało kwalifikować w kategoriach świadczenia usług.

Zdaniem sądu, nie można uznać, że w sprawie doszło do naruszenia zasad swobody zawierania umów. Zasady te nie mogą bowiem uzasadniać błędnego nazywania umów i służyć obchodzeniu prawa, w tym przypadku regulacji dotyczących obowiązku odprowadzania składki na ubezpieczenie zdrowotne.

Sąd podzielił ocenę organu, że wolą stron spornej umowy było świadczenie usług, a nie wykonanie dzieła, gdyż to nie wynik, a określone działania i czynności były znamienne dla realizacji tej umowy. Istotne jest przy tym, że rezultat umowy, nazwanej "umową o dzieło", nie mógł być poddany sprawdzianowi na istnienie wad fizycznych.

Ponadto WSA nie dopatrzył się naruszenia przepisów postępowania ani innych uchybień, które powinien był dostrzec z urzędu.

Skargą kasacyjną A.A. domagała się uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji, przeprowadzenia rozprawy oraz zasądzenia kosztów postępowania według norm prawem przepisanych, zarzucając:

I. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.):

1) art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1066, obecny tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 2107 ze zm., dalej: p.u.s.a.) oraz art. 3 § 1 p.p.s.a. poprzez nienależyte wykonanie obowiązku kontroli w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez wadliwe uzasadnienie zaskarżonego wyroku, nieodpowiadające wymogom art. 141 § 4 p.p.s.a. polegające na całkowitym braku rozpoznania i dokonania oceny prawnej podniesionych w skardze na decyzję z [...] lutego 2016 r. zarzutów naruszenia przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 7, art. 75, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a., a także nieskonfrontowanie ww. zarzutów ze stanowiskiem organu oraz zgromadzonym materiałem dowodowym;

2) art. 1 § 1 i 2 p.u.s.a. oraz art. 3 § 1 p.p.s.a. poprzez nienależyte wykonanie obowiązku kontroli w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez wadliwe uzasadnienie zaskarżonego wyroku, nieodpowiadające wymogom art. 141 § 4 p.p.s.a. polegające na całkowitym braku rozpoznania i dokonania oceny prawnej podniesionych przez skarżącą w skardze zarzutów naruszenia przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 107 § 1 i § 3 w zw. z art. 7, art. 8, art. 77 § 1 k.p.a., a także nieskonfrontowanie ww. zarzutów ze stanowiskiem organu oraz zgromadzonym materiałem dowodowym;

3) art. 1 § 1 i 2 p.u.s.a. oraz art. 3 § 1 p.p.s.a. poprzez nienależyte wykonanie obowiązku kontroli w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez wadliwe uzasadnienie zaskarżonego wyroku, nieodpowiadające wymogom art. 141 § 4 p.p.s.a. polegające na całkowitym braku rozpoznania i dokonania oceny prawnej podniesionych przez skarżącą w skardze zarzutów naruszenia przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 107 § 1 i § 3 w zw. z art. 8 k.p.a., a także nieskonfrontowanie ww. zarzutów ze stanowiskiem organu oraz zgromadzonym materiałem dowodowym;

4) art. 1 § 1 i 2 p.u.s.a. oraz art. 3 § 1 p.p.s.a. poprzez nienależyte wykonanie obowiązku kontroli w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez wadliwe uzasadnienie zaskarżonego wyroku, nieodpowiadające wymogom art. 141 § 4 p.p.s.a. polegające na całkowitym braku rozpoznania i dokonania oceny prawnej podniesionych przez skarżącą w skardze zarzutów naruszenia przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 9 i art. 11 k.p.a., a także nieskonfrontowanie ww. zarzutów ze stanowiskiem organu oraz zgromadzonym materiałem dowodowym;

5) art. 1 § 1 i 2 p.u.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a. w związku z art. 107 § 1 i § 3, art. 6, art. 7, art. 75, art. 80, art. 8, art. 77 § 1, art. 9 i 11 k.p.a. w zw. z art. 2, art. 7, art. 8, art. 84, art. 87 Konstytucji polegające na oddaleniu skargi oraz nieuchyleniu zaskarżonej decyzji, pomimo że decyzja ta została wydana bez zebrania i rozważenia pełnego materiału dowodowego, bez wskazania w jej uzasadnieniu na jakich dowodach oparł organ ustalenia faktyczne sprawy, bez wskazania podstaw i przesłanek uchylenia decyzji organu I instancji, bez wskazania podstawy prawnej ingerencji w treść umów stron;

II. naruszenie prawa materialnego:

1) art. 65 § 1 i 2 w zw. z 627 k.c. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że zawarta pomiędzy stronami umowa ma cechy umowy nienazwanej o świadczenie usług, a nie umowy o dzieło, podczas gdy zgodnym zamiarem i celem stron umowy było osiągnięcie konkretnego, indywidualnie oznaczonego rezultatu w postaci uszycia 100 szt. welonów liturgicznych, a w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie art. 734 § 1 k.c. w zw. z art. 750 k.c. zamiast 627 k.c.;

2) art. 627 k.c. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, iż zawarta pomiędzy płatnikiem składek a zainteresowaną umowa nie spełnia przesłanek pozwalających uznać ją za umowę o dzieło, podczas gdy zawarta umowa o dzieło zawiera wszystkie elementy przedmiotowo istotne charakterystyczne dla umowy o dzieło tj. wykonanie oznaczonego dzieła przez wykonawcę i zapłatę wynagrodzenia przez zamawiającego oraz na przyjęciu, że strony nie oznaczyły w sposób zindywidualizowany dzieła, podczas gdy strony w sposób prawidłowy oznaczyły rezultat umowy o dzieło w postaci welonów poprzez określenie ilości sztuk i ceny za sztukę w umowie oraz przekazane przez zamawiającego wykonawcy wskazówki odnośnie do konkretnych parametrów oraz na przyjęciu, że "dzieło" to tylko dzieło innowacyjne, twórcze, podczas gdy dziełem mogą być zindywidualizowane rezultaty pracy ludzkiej odróżniające je od innych występujących na rynku;

3) art. 734 § 1 w zw. z art. 750 k.c. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i uznanie, iż zawarta umowa jest umową nienazwaną o świadczenie usług, podczas gdy ta umowa zawiera wszystkie elementy przedmiotowo istotne charakterystyczne dla umowy o dzieło tj. wykonanie oznaczonego dzieła przez wykonawcę i zapłata wynagrodzenia przez zamawiającego;

4) art. 3531 w zw. z art. 65 i w zw. z art. 627 k.c. poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, że naruszono zasadę swobody umów poprzez zawarcie i kształtowanie treści oraz celu umowy o dzieło wykraczające poza granice określone przez prawo, naturę (właściwość) stosunku prawnego oraz zasady współżycia społecznego, co w konsekwencji doprowadziło do przekształcenia umowy nazwanej (umowy o dzieło) w umowę nienazwaną (umowę o świadczenie usług), podczas gdy strony ukształtowały treść i cel umowy o dzieło w granicach zakreślonych przez prawo, zgodnie z naturą umowy o dzieło oraz zasadami współżycia społecznego;

5) art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e/, art. 85 ust. 4 ustawy o świadczeniach poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, iż zainteresowana podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu zawartej umowy jako zleceniobiorca, a obowiązek opłacenia składek na ubezpieczenie zdrowotne ciąży na płatniku składek, podczas gdy zgodnym zamiarem i celem umowy było zawarcie umowy o dzieło, która nie rodzi obowiązku zgłoszenia do ubezpieczenia zdrowotnego oraz opłacenia składek.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano m.in., że strony umowy nie umówiły się na prace rozumiane czynnościowo – szycie welonów, lecz na osiągnięcie indywidualnie, konkretnie oznaczonego rezultatu w postaci materialnej, jakim były welony liturgiczne. Strony umowy oznaczyły dzieło określając jego ilość, wartość oraz konkretne wymiary i parametry. Wskazano także, że dzieło nie musi mieć cech indywidualnych utworu i nie zawsze musi być tworem niepowtarzalnym, chronionym prawem autorskim. Zdaniem autora skargi kasacyjnej, sąd pierwszej instancji nie odniósł się do zarzutu skarżącej, iż Prezes NFZ w przedmiotowej sprawie błędnie ustalił stan faktyczny na skutek naruszenia przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy. W zaskarżonej decyzji nie wskazano na jakich dowodach oparł się Prezes NFZ dokonując ustaleń faktycznych, co w konsekwencji doprowadziło go do wniosku, iż umowa zawarta przez płatnika składek z zainteresowaną ma charakter umowy o świadczenie usług.

Prezes NFZ nie udzielił dopowiedzi na skargę kasacyjną.

J.S. nie zajęła stanowiska w sprawie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, a mianowicie sytuacje enumeratywnie wymienione w § 2 tego przepisu. W rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły okoliczności skutkujące nieważnością postępowania, zatem spełnione zostały warunki do rozpoznania skargi kasacyjnej.

Skarżonym kasacyjnie wyrokiem sąd pierwszej instancji zgodził się z Prezesem NFZ, że J.S. podlegała obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu zawartej [...] marca 2008 r. z płatnikiem składek umowy, którą należało zakwalifikować jako umowę o świadczenie usług.

Skargę kasacyjną od wskazanego wyroku A.A. oparła na obu podstawach wskazanych w art. 174 p.p.s.a., podnosząc przede wszystkim zaniechanie dokonania przez sąd pierwszej instancji wnikliwej kontroli i sporządzenie uzasadnienia w sposób dowodzący nierozpoznania zarzutów skarżącej, a tym samym nierozpoznania istoty sprawy, co stanowi naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. oraz twierdząc, że zgodnym zamiarem stron umowy było wykonanie dzieł i taki charakter miała umowa z [...] marca 2008 r. Odmienna ocena sądu i wadliwe zakwalifikowanie umowy jako umowy, o której mowa w art. 734 § 1 k.c. doprowadziło WSA w Warszawie do wadliwego zastosowania wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów prawa materialnego.

Na wstępie należy się odnieść do najdalej idącego zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a., którego uwzględnienie oznacza, że wyrok z powodu wadliwego uzasadnienia nie poddaje się kontroli instancyjnej i z tej przyczyny musi zostać uchylony. Wskazany przepis określa wymogi konstrukcyjne prawidłowo sporządzonego uzasadnienia, a objaśniając sens i znaczenie wskazanej normy, można powiedzieć, że uzasadnienie orzeczenia służy wyjaśnieniu powodów wydania rozstrzygnięcia określonej treści i powinno być tak sporządzone, aby umożliwiać stronom postępowania oraz sądowi kasacyjnemu, na wypadek wniesienia skargi kasacyjnej, prześledzenie rozumowania sądu, które do tego doprowadziło. Podnoszone w ramach podstawy kasacyjnej wskazanej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przez sąd art. 141 § 4 p.p.s.a. tylko wówczas może zostać uwzględnione przez Naczelny Sąd Administracyjny, jeśli zawarta w uzasadnieniu relacja jest niepełna, niejasna, niespójna lub zawierająca innego rodzaju wadę, która nie pozwala na dokonanie kontroli kasacyjnej (por. wyroki NSA: z 24 lutego 2016 r. o sygn. akt II GSK 1349/14, z 10 lipca 2014 r. o sygn. akt I GSK 191/13, z 13 stycznia 2012 r. o sygn. akt I FSK 1696/11; te i dalej powoływane orzeczenia NSA dostępne w Internecie w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Należy dodać, że przepis art. 141 § 4 p.p.s.a. może też stanowić samodzielną podstawę kasacyjną (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.), jeżeli uzasadnienie orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego nie zawiera stanowiska co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia (por. uchwała składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 lutego 2010 r. o sygn. akt II FPS 8/09 (publ. ONSAiWSA z

2010 r. nr 3, poz. 39). Natomiast zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. nie może sprowadzać się do polemiki z przedstawionym w uzasadnieniu stanowiskiem sądu pierwszej instancji w zakresie wykładni i zastosowania przepisów prawa, które to stanowisko podlega kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego skutkiem zarzutów naruszenia przepisów wykładanych lub stosowanych przez sąd pierwszej instancji.

Lektura uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie pozwala na stwierdzenie, że sąd pierwszej instancji uchybił obowiązkowi prawidłowego i zrozumiałego uzasadnienia podjętego orzeczenia, przedstawił bowiem w sposób jasny stan faktyczny sprawy i problem prawny jaki wystąpił w związku z umową zawartą przez skarżącą z J.S.. Nie ma też wątpliwości, że WSA w Warszawie wyjaśnił również powody, dla których podzielił stanowisko Prezesa NFZ co do charakteru tej umowy, poprzedzając swój pogląd wyrażony w indywidualnej sprawie – z wniesionej przez stronę umowy skargi – przeglądem bogatego orzecznictwa sądów powszechnych i administracyjnych oraz poglądów doktryny. Wprawdzie zasadnie zwrócono uwagę w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, że w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku sąd zamieścił jedno zdanie dotyczące procesu pakowania ogórków do słoika, a więc okoliczności faktycznych, które nie miały miejsca w rozpoznawanej sprawie, jednak to uchybienie zasadom prawidłowego sporządzenia uzasadnienia wyroku nie miało istotnego wpływu na wynik sprawy. Zawarte na stronach 9 i 10 uzasadnienia rozważania sądu, poprzez szczegółową ocenę czynności związanych z szyciem welonów liturgicznych, a więc czynności, których dotyczyła zawarta w tej sprawie umowa i przypisanie im cech właściwych umowie starannego działania, w sposób nie budzący wątpliwości dotykają istoty tej sprawy. Sporządzone przez sąd pierwszej instancji uzasadnienie pozwoliło skarżącej kasacyjnie na sformułowanie zarzutów, z których zarzuty procesowe stanowią wynik odmiennej, niż to uczynił sąd, oceny relacji prawnej łączącej strony, której przedmiotem było szycie welonów liturgicznych. Polemika ze stanowiskiem sądu pierwszej instancji co do charakteru łączącej strony umowy nie może usprawiedliwiać zarzutu sporządzenia przez ten sąd uzasadnienia wyroku niezgodnie z art. 141 § 4 p.p.s.a.

Pozostałe, sformułowane na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zarzuty naruszenia wskazanych przepisów kodeksu postępowania administracyjnego w powiązaniu z przepisami ustaw p.p.s.a. i p.u.s.a. oraz Konstytucji RP podlegają – ze względu na ich charakter i konstrukcję – rozpatrzeniu łącznie z zarzutem naruszenia art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e/ i art. 85 ust. 4 ustawy o świadczeniach przez ich wadliwe zastosowanie. Rozpoznanie tych zarzutów należy poprzedzić oceną podniesionych w pkt II.1 i pkt II.2 petitum skargi kasacyjnej zarzutów błędnej wykładni przepisów Kodeksu cywilnego, którego to naruszenia sąd kasacyjny nie stwierdza, podkreślając, że chybione jest uzasadnienie tego rodzaju zarzutów oceną stanu faktycznego kontrolowanej sprawy, a do tego głównie sprowadza się podniesiona przez skarżącą kasacyjnie argumentacja.

Sąd pierwszej instancji, odwołując się do treści art. 627 k.c., prawidłowo podkreślił, że istotnym elementem umowy o dzieło jako umowy rezultatu, jest skonkretyzowanie dzieła podlegającego wykonaniu – niezbędne dla późniejszego jego odbioru będącego wynikiem nie samego faktu wykonania przedmiotu zamówienia, lecz wykonania go w określony sposób. Konsekwentnie też zważył, iż celem umowy nie jest czynność lub zaniechanie, lecz osiągnięcie założonego umową o dzieło celu bez względu na sposób dojścia do tego rezultatu np. częstotliwości podejmowanej na rzecz wykonania dzieła pracy. Co ważne, odwołując się do wyroku Sądu Najwyższego z 4 lipca 2013 r. o sygn. akt II UK 402/12 (LEX nr 1350308), WSA w Warszawie trafnie przywołał pogląd Sądu Najwyższego, zgodnie z którym umowa o dzieło daje wykonawcy swobodę i samodzielność wykonania dzieła, nadto zawiera w sobie element nietrwałości stosunku prawnego i jego jednorazowy charakter. Wymienione cechy umowy o dzieło wyróżniają ją od umów zlecenia, czy umów, o których mowa w art. 750 k.c., a których charakter określony jest przez staranne działanie.

Powyższa wykładnia przepisów Kodeksu cywilnego nie nasuwa żadnych wątpliwości, zaś osobną kwestią jest ocena, czy na gruncie konkretnej sprawy mamy do czynienia z umową o dzieło, czy umową o świadczenie usług lub umową zlecenia, której wynik ma decydujące znaczenie dla zastosowania art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e/ ustawy o świadczeniach oraz art. 85 ust. 4 cyt. ustawy. Stosownie do ich treści osoby wykonujące pracę m.in. na podstawie umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy o zleceniu są osobami spełniającymi warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi i podlegają obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego; za osoby te składkę – jako płatnik – oblicza, pobiera z dochodu ubezpieczonego i odprowadza zamawiający.

Sąd pierwszej instancji prawidłowo ocenił, że zebrany w sprawie materiał dowodowy był wystarczający i pozwalał na przyjęcie, że podlegająca ocenie organu umowa była umową o świadczenie usług. Naczelny Sąd Administracyjny nie dopatrzył się w tej ocenie sądu pierwszej instancji naruszeń przepisów prawa podniesionych w skardze kasacyjnej.

Decydujące znaczenie dla rozstrzygnięcia rozpoznawanej sprawy ma analiza postanowień znajdującej się w aktach sprawy umowy z [...] marca 2008 r. zawartej przez skarżącą z J.S., nazwanej "Umową o dzieło [...]". Umowa ta opisana została przez sąd pierwszej instancji w stanie faktycznym i oceniona w rozważaniach końcowych części merytorycznej jako umowa o świadczenie usług. Powyższa konstatacja sądu nie nasuwa wątpliwości. Przedmiotem wymienionej umowy było uszycie 100 sztuk welonów liturgicznych, których wykonanie miało nastąpić we wskazanym w umowie okresie tj. od 1 marca do 30 czerwca 2008 r., przy czym w treści umowy nie znalazła się żadna specyfikacja szczególnych wymagań, którym szyte przez zainteresowaną welony liturgiczne powinny były odpowiadać. Należy podkreślić, że w § 4 umowy pt. "Warunki wykonywania umowy" strony uzgodniły w pkt 1, że wykonawca (zainteresowana) zobowiązuje się wykonać powierzone dzieło z należytą starannością, a w pkt 2 postanowiono, że wykonanie dzieła stanowiącego przedmiot spornej umowy może zostać powierzone osobie trzeciej wyłącznie po uprzednim zezwoleniu Zamawiającego tj. skarżącej. Ponadto w toku postępowania skarżąca nie zaprzeczała, że wykonanie zamówionych przez nią wyrobów odbywa się według dostarczanych przez skarżącą wzorów i katalogów, najczęściej z powierzonych materiałów w postaci koronek, lamówek itp. lub nawet półproduktów ("Zastrzeżenia do protokołu" z [...] sierpnia 2013 r. oraz akta kontrolne k. – 169-172 przywołane w "Informacji o sposobie rozpatrzenia zastrzeżeń do protokołu kontroli" z [...] sierpnia 2013 r.). Zgodnie z treścią przywołanych dokumentów i wyjaśnieniami składanymi w toku postępowania, w tym również zeznaniami świadków, będące przedmiotem wykonania welony liturgiczne cechują określone parametry i określone ozdoby, zatem szycie tych produktów przez objęty umową okres trudno uznać za jedno dzieło o szczególnych, indywidualnych cechach. W tych okolicznościach sąd pierwszej instancji trafnie przyjął za Prezesem NFZ, że efektem umowy była produkcja rzeczy według określonego schematu, a to, że uszyte szaty liturgiczne miały cechować się wysokimi walorami estetycznymi nie mogło mieć wpływu na klasyfikację zawartej przez strony umowy.

Co ma istotne znaczenie w świetle zarzutów i argumentacji skarżącej kasacyjnie odnośnie do zasady swobody zawierania umów, wola stron została w sposób jednoznaczny w umowach wyrażona, czego dowodzą zapisy m.in. § 4 ust. 1 gdzie wykonawca zobowiązuje się wykonać przedmiot umowy z należytą starannością oraz § 5 kształtującego odpowiedzialność zamawiającego za wykonany przedmiot umowy wobec osób trzecich. Na ocenę rzeczywistej treści umowy nie może wpłynąć ani zatytułowanie jej jako umowy o dzieło, ani posługiwanie się tym terminem w poszczególnych postanowieniach, bowiem o treści umowy decydują wynikające z tej umowy okoliczności i warunki w jakich praca ma być i jest wykonywana (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z 18 października 2012 r. o sygn. akt III AUa 657/12; LEX nr 1238056). Zważywszy na treść § 3 ust. 3 gdzie zamawiający zastrzega sobie wobec wykonawcy J.S. prawo dokonania stosownych potrąceń m.in. na ubezpieczenie zdrowotne, sąd pierwszej instancji miał pełne podstawy uznać stanowisko Prezesa NFZ kwalifikujące wykonawcę z tej umowy jako osobę podlegającą obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego za prawidłowe.

Naczelny Sąd Administracyjny uznaje za nieusprawiedliwione zarzuty nieodniesienia się przez WSA do zarzutów błędnego ustalenia stanu faktycznego i akceptacji oparcia przez organ rozstrzygnięcia na dowolnych ustaleniach. Analiza zaskarżonej decyzji, w szczególności wyjaśnień zawartych na str. 7 i 8 jej uzasadnienia, zasadnie pozwoliły sądowi pierwszej instancji na oddalenie zarzutów skargi popełnienia przez organ istotnych, a więc mających wpływ na wynik sprawy, uchybień przepisów postępowania.

Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł w jak w punkcie 1 sentencji wyroku.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono w punkcie 2 sentencji wyroku stosownie do art. 204 pkt 1 p.p.s.a. i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. a/ i § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c/ rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. poz. 1804 ze zm.). Zasądzona kwota 240 zł stanowi zwrot kosztów pełnomocnika organu, który występował przed sądem pierwszej instancji, za udział w rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym.