Postanowienie WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1011/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2018-03-27 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6300 Weryfikacja zgłoszeń celnych co do wartości celnej towaru, pochodzenia, klasyfikacji taryfowej; wymiar należności celny
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: utrzymano w mocy postanowienie referendarza sądowego
przywrócono termin do złożenia wniosku o podjęcie zawieszonego postępowania
Powołane przepisy: article: Art. 246, art. 260
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesław Kuśnierz po rozpoznaniu w dniu 27 marca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu R. A. Firma A od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 21 grudnia 2017 r. oddalającego wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi R. A. Firma A na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 30 czerwca 2017 r. nr [...] w przedmiocie określenia kwoty długu celnego postanawia utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 21 grudnia 2017 r., sygn. akt III SA/Kr 1011/17


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia 21 grudnia 2017 r. sygn. akt III SA/Kr 1011/17 referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie oddalił wniosek R. A. Firma A (dalej: Skarżący) o zwolnienie od kosztów sądowych.

W uzasadnieniu postanowienia referendarz wskazał, że w jego ocenie przedstawione we wniosku dane, dotyczące sytuacji majątkowej i rodzinnej, dają podstawę do stwierdzenia, że w sytuacji Skarżącego nie zachodzą przesłanki uzasadniające przyznanie takiej pomocy w całości lub w części.

Ponieważ Skarżący po wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 2.000 zł złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy na nieaktualnym formularzu, domagając się zwolnienia od kosztów sądowych, w wykonaniu zarządzenia z dnia 18 października 2017 r. przesłano Skarżącemu urzędowy formularz PPF zgodny z aktualnie obowiązującym wzorem, informując jednocześnie co wniosek o przyznanie pomocy powinien zawierać i wskazano jakie kwestie winny we wniosku zostać wyjaśnione. Wezwano również o przedłożenie szeregu dokumentów dokumentujących sytuację majątkową Skarżącego.

W zakreślonym terminie Skarżący wypełnił, podpisał i złożył wniosek

0 przyznanie prawa pomocy na stosownym formularzu, w którym powtórzył

uprzednio sformułowane żądanie zwolnienia od kosztów sądowych.

Objaśniając swoją sytuację rodzinną zakreślił rubrykę 6 czyniąc w niej adnotację o treści: "Nie dotyczy, (rozdzielność majątkowa), dorosłe dzieci utrzymujące się samodzielnie". Opisując swój majątek zadeklarował brak nieruchomości, zasobów, przedmiotów wartościowych. W rubryce 8 przewidzianej na opisanie stanu majątkowego osób pozostających z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym poczynił adnotację o treści: "Nie dotyczy, między wnioskodawcą a jego małżonką istnieje ustrój rozdzielności majątkowej małżeńskiej (w załączeniu); dzieci wnioskodawcy są dorosłe i utrzymują się samodzielnie". Swoje dochody określił na kwotę 5.921,50 zł (4.855,50 zł netto) tytułem jednorazowego zasiłku chorobowego, częściowo zajętego w toku postępowania egzekucyjnego w administracji.

Uzasadniając swoje starania odniósł się do okoliczności spraw sądowych

i administracyjnych, w których jest stroną, podnosząc że z uwagi i na ich mnogość i na wyczerpanie się możliwości finansowych nie posiada środków umożliwiających kontynuowanie wszczętych postępowań. Stwierdził, że nie ma żadnego majątku. Wskazał, że utrzymuje się wyłącznie z okresowo wypłacanego zasiłku chorobowego, który podlega częściowemu zajęciu w toku postępowania egzekucyjnego. Podniósł, że dochód z tego tytułu i w wykazanej wysokości nie pozwala na pokrycie kosztów postępowania w całości ani w części gdyż koszty wpisów sądowych znacząco przewyższają środki pieniężne, którymi dysponuje argumentując, że wykorzystując część pozostających mu środków łoży na utrzymanie rodziny, przy czym wydatki te kształtują się w różnych wysokościach w stosunku miesięcznym i są związane z okolicznościową pomocą finansową na rzecz utrzymujących się i mieszkających osobno dzieci. Wyjaśnił, że mieszkanie przy os. W w J wynajmuje. Co się zaś tyczy wykazanego zasiłku chorobowego to uległ on częściowemu zajęciu w toku egzekucji, tak że tylko w sierpniu 2017 r. otrzymał jednorazową wypłatę w wykazanej wysokości. Później ZUS wstrzymał wypłatę tego zasiłku od czego Skarżący się odwołał.

Opisując zobowiązania i stałe wydatki Skarżący podniósł, że jego stałe, miesięczne wydatki na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych (jedzenie, ubrania, środki czystości, inne koszty związane z utrzymaniem mieszkania) wynoszą ok. 600 zł. Stwierdził, że nie gromadzi i nie posiada stosownej dokumentacji. Równocześnie zaakcentował, że ponosi koszty związane z prowadzoną przez siebie działalnością takie jak koszty obsługi księgowej, koszty związane z eksploatacją urządzeń telekomunikacyjnych, koszty związane z pokryciem kosztów ubezpieczeń pracowników oraz ich wynagrodzeń. Nadto w ramach prowadzonej działalności posiada zobowiązania kredytowe w wysokości 730.000 zł, przy czym stan jego zadłużenia na dzień składania wniosku wynosił ogółem 829.126,68 zł. Jego rachunki bankowe i firmowe i prywatne zostały zajęte.

Do wniosku dołączył następujące dokumenty źródłowe: umowę najmu, z treści której wynika, że Skarżący jest najemcą części mieszkania na os. W w J, którą wynajął na okres 10 lat za kwotę 10 tyś. zł; umowę majątkową małżeńską, na mocy której małżonkowie wyłączyli z dniem 6 stycznia 2004 r. łączącą ich wspólność majątkową; zaświadczenie oraz decyzję ZUS, które potwierdzają wypłacenie zasiłku chorobowego Skarżącemu w deklarowanej wysokości w sierpniu 2017 r., jak również orzeczoną później odmowę prawa do zasiłku chorobowego za okres od 28 sierpnia 2017 do 27 września 2017 r.; zeznanie PIT-36L wraz z informacją PIT-B, z których wynika, że w 2016 r. Skarżący na prowadzonej działalności osiągnął przychód rzędu 92.209.505,03 zł (słownie: dziewięćdziesiąt dwa miliony złotych dwieście dziewięć tysięcy pięćset pięć tysięcy 03/100) z uwagi jednak na wyliczone koszty odnotował na koniec roku stratę 337.703,32 zł; deklaracje VAT-7 za miesiące lipiec-wrzesień 2017 r.; zestawienie rachunków firmowych i prywatnego z podsumowaniem środków oraz zaświadczenia z banku [...] w których podano, że Skarżący jest klientem tego banku, przy czym jego rachunki obciążone były tytułami egzekucyjnymi na rzecz Urzędu Skarbowego na łączną kwotę 14.267.767,69 zł. Posiada także w tym banku kartę kredytową z limitem 100 tyś. zł, z której zadłużenie na dzień 8 listopada 2017 r. wynosiło 92114,36 zł; historię dwóch rachunków bankowych; tytuł wykonawczy oraz zawiadomienia Naczelnika Urzędu Skarbowego o zajęciu zabezpieczającym wierzytelności tj. kwot 3.498.363,00 zł, 10.477.637,37 zł oraz 286.838,59 zł; listę płac pracowników w firmie Skarżącego z sierpnia 2017 r. wraz z potwierdzeniami przelewu należności z tytułu składek do ZUS; fakturę wystawianą na firmę Skarżącego za obsługę księgową; rachunek za telefon wystawiony na firmę Skarżącego; zaświadczenia Starostwa Powiatowego w S, że ani Skarżący ani jego firma nie figurują w ewidencji pojazdów jako właściciel/współwłaściciel pojazdów.

W sprzeciwie wniesionym od ww. postanowienia Skarżący zarzucił, że ww. orzeczenie narusza prawo procesowe, a to art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r., poz. 1369, dalej: P.p.s.a.), poprzez dokonanie oceny przeprowadzonych dowodów w sprzeczności z zasadami logicznego rozumowania, niezachowanie obiektywizmu przy ocenie znaczenia przedstawionych dowodów poprzez ustalenie w sposób całkowicie dowolny, że Skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, a co za tym idzie, iż nie przysługuje mu prawo pomocy w rozumieniu art. 245 § 3 P.p.s.a.

Skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez zwolnienie go od kosztów sądowych w całości.

W uzasadnieniu sprzeciwu Skarżący podniósł, że w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia brak jest wykazania, dlaczego dokumentom i oświadczeniom Skarżącego odmówiono mocy dowodowej, a w szczególności, że przywołano jedynie formularz PPF, PIT-36L, VAT-7, potwierdzenie przelewu należności z tytułu składek do ZUS oraz faktury wystawione na firmę Skarżącego, a nie powołano pozostałych dokumentów, m.in. decyzji ZUS o odmowie prawa do zasiłku chorobowego za okres od 28 sierpnia 2017 r. do 27 września 2017 r. oraz dokumentów przedstawiających zestawienie rachunków bankowych Skarżącego i wynikającego z nich stanu zadłużenia, a także uzasadnienia, dla którego referendarz odmówił im mocy dowodowej, co wykazuje istnienie wewnętrznej sprzeczności w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia i co może stanowić o niedokładnym zbadaniu sprawy przez referendarza przy orzekaniu.

Zdaniem Skarżącego, błędne jest przyjęcie w zaskarżonym postanowieniu stanowiska, jakoby Skarżący winien gromadzić środki na opłacenie ewentualnych kosztów sądowych z uwagi na fakt, iż prowadzi działalność gospodarczą, gdyż przepisy prawa w żaden sposób nie nakładają na osoby fizyczne prowadzące taką działalność obowiązku gromadzenia środków pieniężnych na poczet ewentualnych kosztów związanych z postępowaniami administracyjnymi lub sądowymi. Ponadto okoliczność, iż Skarżący nadal prowadzi działalność gospodarczą, składa deklaracje VAT-7 oraz zatrudnia pracowników w żaden sposób nie uzasadnia twierdzenia, iż Skarżący posiada wystarczające środki na ponoszenie kosztów sądowych. Nadto, zdaniem Skarżącego, w związku z okolicznością, że koszty sądowe postępowania wynikają z prowadzonej przez niego działalności gospodarczej, nienależącej do majątku wspólnego małżonków, to nie można oczekiwać, że w sytuacji pozostawania w ustroju rozdzielności majątkowej, żona Skarżącego jest zobowiązana do pokrycia kosztów tego postępowania albowiem takie uiszczenie kosztów sądowych nie służy zaspokajaniu potrzeb rodziny.

Skarżący podkreślił, że na chwilę obecną jest stroną ponad stu postępowań sądowych, w których regularnie opłacał wszystkie koszty sądowe, pomimo braku takiego obowiązku wynikającego z przepisów prawa gromadził środki pieniężne przeznaczone na ponoszenie kosztów sądowych w tych postępowaniach, jednak na bieżąco je wpłacał na poczet dokonania opłat związanych z kosztami sądowymi. Ze względu na ilość spraw, suma którą Skarżący poniósł w związku z opłaceniem kosztów sądowych w tych postępowaniach przekracza 300.000,00 zł. Ponadto odmowa przyznania prawa pomocy Skarżącemu narusza prawo do sądu. Z uwagi na wielość postępowań sądowych, multiplikującą wysokość związanych z nimi kosztów, Skarżący nie jest w stanie w sposób prawidłowy skorzystać ze swojego prawa.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 259 P.p.s.a. od postanowień wydanych przez referendarza sądowego przysługuje sprzeciw do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego. Stosownie natomiast do art. 260 P.p.s.a., rozpoznając sprzeciw sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy.

Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy

0 zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym

(art. 260 § 3 P.p.s.a.).

Na wstępie należy wskazać, że obowiązującą w postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest ponoszenie kosztów postępowania związanych z udziałem w postępowaniu przez stronę. Uwarunkowanie dostępu do sądu od ponoszenia opłat sądowych nie stanowi pozbawienia tego prawa, o ile opłaty te nie są nadmierne, a strona ma możliwość uzyskania zwolnienia z nich z uwagi na swoją sytuację finansową i sytuacja ta zostanie dogłębnie oceniona w postępowaniu dotyczącym zwolnienia od opłat (por. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 grudnia 2003 r., 47375/99 w sprawie Pogorzelec przeciwko Polsce, publ. w Lex pod nr 101042) - por. postanowienie NSA z dnia 13 stycznia 2015 r., sygn. II FZ 1948/14 (wszystkie powołane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są opublikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Stosownie do art. 243 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania.

Z art. 246 § 1 tej ustawy wynika natomiast, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, zaś przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie

i rodziny.

Instytucja prawa pomocy, jakkolwiek ma gwarantować realizację prawa strony do sądu, to jednak stanowi wyłom od zasady powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych (art. 84 Konstytucji RP). Opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od wyżej określonego konstytucyjnego obowiązku. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (por. postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04).

Z tych też względów w orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że osoba ubiegająca się o prawo pomocy powinna poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby oszczędności poczynione w ten sposób okazały się niewystarczające, może zwrócić się o pomoc państwa (por. postanowienie NSA z 22 grudnia 2002 r., sygn. akt OZ 862/04). Zwolnienie od kosztów sądowych możliwe jest zatem wyjątkowo, w przypadku osób bezrobotnych, bez majątku, żyjących w ubóstwie, które są pozbawione środków do życia, a pozyskanie przez nie kwot na sfinansowanie kosztów udziału w sporze sądowym jest obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 16 grudnia 2009 r., sygn. akt II FZ 545/09).

Ponadto zaznaczyć należy, że z treści art. 246 § 1 P.p.s.a. wynika, że to na podmiocie ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy ciąży obowiązek wykazania, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. To strona ma wykazać taką sytuację materialną, która uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy. Brzmienie tego przepisu nie pozostawia przy tym wątpliwości, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do uprawdopodobnienia, że zachodzą uwarunkowania przemawiające na rzecz przyznania prawa pomocy ciąży na wnioskodawcy (por. postanowienia NSA z dnia 26 września 2013 r., sygn. II OZ 792/13, z dnia 16 lutego 2012 r., sygn. akt l FZ 26/12).

Wnioskodawca ma też obowiązek współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Umożliwia to art. 255 P.p.s.a. poprzez wezwanie strony skarżącej o przedłożenie dodatkowych oświadczeń lub dokumentów, co stanowi rodzaj uzupełniającego postępowania dowodowego, dzięki któremu wydane orzeczenie opierać się będzie o zasadę prawdy materialnej. Brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów bądź nieskładanie wyczerpujących oświadczeń musi mieć natomiast wpływ na dokonywaną przez sąd ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienia NSA z dnia 11 lutego 2014 r., sygn. II FZ 1474/13, z dnia 15 marca 2012r., sygn. II FZ 175/12).

W świetle powyższego Sąd stwierdza, że referendarz zasadnie uznał, iż wniosek Skarżącego o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie.

W ocenie Sądu referendarz słusznie zwrócił uwagę, że Skarżący nie wyjaśnił jednoznacznie czy jego żona będzie w stanie okazać Skarżącemu pomoc w sytuacji konieczności poniesienia kosztów sądowych. Sąd w pełni podziela stanowisko i rozważania referendarza co do konieczności udzielenia przez Skarżącego, ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy, także informacji o sytuacji finansowej małżonka, nawet gdy w związku obowiązuje ustrój rozdzielności majątkowej. Przyjmuje się bowiem, że również w takim przypadku wnioskodawcę obciąża obowiązek wykazania, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania nawet z pomocą małżonka, a wynika to z prawnego obowiązku udzielania wzajemnej pomocy przez małżonków i przyczyniania się do zaspokojenia potrzeb stworzonej przez nich rodziny, co znajduje umocowanie w przepisach art. 13 i art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2017 r., poz. 682). Rozdzielność majątkowa nie zwalnia bowiem z obowiązku udzielenia pomocy drugiemu małżonkowi, dotyczy tylko majątków małżonków, a nie ich wzajemnych obowiązków (por. postanowienie NSA z dnia 23 października 2015 r., sygn. akt l OZ 1349/15).

Sąd nie podzielił również stanowiska Skarżącego, że liczba ponad stu postępowań sądowych, w których Skarżący był zobowiązany uiścić koszty sądowe, a także brak obowiązku gromadzenia środków na pokrycie ewentualnych kosztów, wynikającego z przepisów prawa, uzasadnia przyznanie prawa pomocy. Słusznie referendarz sądowy wskazał, że okoliczność, iż Skarżący skarży obecnie szereg niekorzystnych dla siebie decyzji, nie jest argumentem, który powinien decydować o zwolnieniu strony skarżącej od kosztów sądowych i przerzuceniu tego ciężaru na Skarb Państwa. Skarżący prowadząc określoną działalność gospodarczą mógł bowiem i powinien był liczyć się z możliwością interwencji organów administracji, a także niekorzystnymi dla siebie decyzjami. W tym celu powinien był gromadzić środki na opłacenie ewentualnych kosztów sądowych. Tak by uczynił bowiem racjonalny przedsiębiorca, mimo braku takiego obowiązku, wynikającego z przepisów prawa, zwłaszcza przy takiej skali działalności gospodarczej, jaką prowadzi Skarżący i na rozmiary jakiej wskazuje wykazany w 2016 r. przychód.

Sąd podzielił także w całości stanowisko referendarza sądowego, co do oceny majątkowej Skarżącego w odniesieniu do osiąganych przychodów, straty, wydatków i kosztów utrzymania, oceny zadłużenia i w tym kontekście pozytywnej oceny tzw. zdolności kredytowej Skarżącego, wszystkie wywody w tym zakresie przyjmując za własne. W skarżonym postanowieniu wymienione zostały wszystkie dokumenty przedłożone z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, które były przedmiotem analizy i oceny i nie wynika z uzasadnienia tego postanowienia by decyzji ZUS

0 odmowie prawa do zasiłku czy zestawieniu rachunków bankowych i wynikającego

z nich zadłużenia referendarz odmówił mocy dowodowej.

Sąd nadto nie uznał, w kontekście wskazanych wyżej okoliczności, by brak przyznania prawa pomocy pozbawił Skarżącego prawa do sądu.

Jeszcze raz należy podkreślić odnośnie podnoszonej przez Skarżącego rozdzielności majątkowej i prowadzenia odrębnej polityki finansowej, że możliwości płatnicze Skarżącego nie mogą być ocenione w oderwaniu od sytuacji finansowej żony. Zawarcie umowy wyłączającej wspólność majątkową nie niweczy obowiązku wzajemnej pomocy pomiędzy małżonkami.

Reasumując stwierdzić należy, że przedstawione przez Skarżącego informacje nie pozwoliły na pełne zobrazowanie jego sytuacji materialnej, a w konsekwencji na dokonanie oceny zasadności wniosku o udzielenie prawa pomocy. W ocenie Sądu zatem Skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych we własnym zakresie.

Wobec powyższego, Sąd działając na podstawie art. 260 w związku z art. 246 §

1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.