Wyrok NSA, sygn. akt I GSK 1446/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-04-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Koszty postępowania
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 64e par. 1-2
journal: Dz.U. 2019 poz 1438
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
article: art. 7, art. 77 par. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Dariusz Dudra Sędzia NSA Piotr Piszczek Sędzia NSA Beata Sobocha-Holc (spr.) po rozpoznaniu w dniu 27 kwietnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 22 czerwca 2021 r. sygn. akt III SA/Po 31/21 w sprawie ze skargi [...] na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu z dnia [...] listopada 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu kosztów egzekucyjnych 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od [...] na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu [...] złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z 22 czerwca 2021 r., sygn. akt III SA/Po 31/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę B. R. (dalej: skarżąca) na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu z 6 listopada 2020 r. w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu kosztów egzekucyjnych.

Wyrok zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

Dyrektor ZUS w Ostrowie Wlkp. wszczął wobec skarżącej postępowanie egzekucyjne w związku z nieopłaceniem składek ZUS i wystawił tytuły wykonawcze obejmujące zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za okresy VII-XII 2014r. i III-IV 2018r. Na podstawie tych tytułów wykonawczych i zawiadomień o zajęciu prawa majątkowego Dyrektor Oddziału ZUS w Ostrowie Wlkp. dokonał zajęcia rachunku bankowego w Banku [...] S.A. oraz wierzytelności pieniężnej należnej od firmy West-Pol sp. z o.o.

W związku z wszczęciem postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułów wykonawczych i zawiadomień o zajęciu prawa majątkowego powstały koszty egzekucyjne w kwocie 17.865,70 zł. B. R. zwróciła się do Dyrektora ZUS z wnioskiem o umorzenie wszystkich należnych kosztów egzekucyjnych z uwagi na bardzo złą sytuację finansową i zdrowotną.

Decyzją z 6 listopada 2019 r. Dyrektor Oddziału ZUS w Rzeszowie odmówił skarżącej umorzenia należności z tytułu składek ZUS w łącznej wys. 202 870,59 zł. Wskutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Dyrektor ZUS Oddział w Bielsku Białej decyzją z 14 kwietnia 2020 r. utrzymał w mocy ww. decyzję z 6 listopada 2019 r. Dłużniczka złożyła skargę na decyzję ZUS z 14 kwietnia 2020 r., która została przekazana do WSA w Poznaniu wraz z aktami sprawy.

Dyrektor IAS skonstatował, iż nie znalazł wystarczających przesłanek pozwalających udzielić tak daleko idącej ulgi, jaką jest umorzenie kosztów egzekucyjnych. Sytuacja finansowa, materialna oraz rodzinna strony nie należy do łatwych, ponieważ osiągane przez skarżącą i jej męża dochody w łącznej kwocie 5 264,58 zł nie wystarczają na pokrycie comiesięcznych wydatków związanych nie tylko z codziennym utrzymaniem, ale i ze spłatą licznych zobowiązań, co stwarza konieczność korzystania z pomocy finansowej dorosłych dzieci. Niemniej zobowiązana i jej mąż, niezależnie od problemów zdrowotnych, posiadają świadczenia, które stanowią stałe źródło utrzymania. Strona pełni funkcję prezesa zarządu, a małżonek uzyskuje dodatkowy dochód z tytułu zatrudnienia na umowę o pracę w 1/8 wymiaru czasu pracy. Orzeczenie o lekkim stopniu niepełnosprawności strony nie wyklucza jej całkowicie z aktywności zawodowej. Ponadto wdrożone przeciwko zobowiązanej postępowanie egzekucyjne z pobieranego świadczenia jest prowadzone zgodnie z zasadą poszanowania minimum egzystencji, która stanowi wyraz ochrony dłużnika w procesie dochodzenia zaległości. Dyrektor IAS nie stwierdził nieściągalności od zobowiązanej dochodzonego obowiązku. Oprócz stałych, comiesięcznych dochodów z dwóch źródeł zobowiązana jest także właścicielką oraz współwłaścicielką nieruchomości, na których dokonano zabezpieczeń hipotecznych. Organ egzekucyjny stwierdził posiadanie majątku, z którego można skutecznie prowadzić egzekucję. Nawet umorzenie kosztów egzekucyjnych w kwocie 17 865,70 zł nie doprowadziłoby do polepszenia sytuacji finansowej strony, skoro wysokość wszystkich wygenerowanych przez nią zaległości z tytułu składek ZUS wraz z odsetkami za zwłokę, kosztami upomnienia i kosztami egzekucyjnymi wynosi łącznie 328 676 zł.

W skardze do WSA w Poznaniu na Dyrektora IAS B. R. zarzuciła organom obu instancji, iż wydały negatywne rozstrzygnięcia, mimo stwierdzenia, że osiągane przeze stronę i jej męża dochody nie pozwalają na pokrycie nie tylko comiesięcznych codziennych kosztów utrzymania, ale i innych zobowiązań, a więc także i tych, których dotyczy niniejsza sprawa. Zdaniem skarżącej organy błędnie uznały, że posiada ona majątek, z którego można prowadzić egzekucję, choć majątek ten jest zabezpieczony hipotecznie, a ZUS do tej pory nie ustalił jego wartości, ani nie podjął próby jego sprzedaży w celu zaspokojenia swoich roszczeń, co przeczy założeniu, iż majątek ten ma wartość zbywczą. Skarżąca podała, że zaskarżyła decyzję o odmowie umorzenia zaległości wobec ZUS z tytułu składek. Zarzuciła również organom brak analizy jej wniosku w kierunku częściowego umorzenia zadłużenia. Wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i zasądzenie kosztów postępowania.

Uzasadniając oddalenie skargi WSA w Poznaniu stwierdził, że organy nie przekroczyły granic uznania administracyjnego, a tym samym nie uchybiły przepisom k.p.a., wyznaczającym zasady gromadzenia i oceny materiału dowodowego. Organy uczyniły zadość stawianym wymogom i wyczerpująco - na ile umożliwiła to skarżąca - ustaliły jej sytuację rodzinną i materialną. Prawidłowo ustalony stan faktyczny stał się zaś podstawą oceny tego, czy w rozpoznawanej sprawie ziściły się przesłanki umorzenia kosztów egzekucyjnych. W ocenie Sądu organ odwoławczy wyczerpująco wyjaśnił w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, z jakich powodów uznał, iż wsytuacji majątkowej skarżącej nie zachodzi okoliczność nieściągalności dochodzonego obowiązku oraz dlaczego jego zdaniem skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej. WSA uznał wprawdzie za niefortunne, czy wewnętrznie sprzeczne, stwierdzenie organu, że "sytuacja finansowa, materialna i rodzinna B. R. nie należy do łatwych, ponieważ osiągane przez Państwo R. dochody w łącznej kwocie 5 264,58 zł nie wystarczają na pokrycie comiesięcznych wydatków związanych nie tylko z codziennym utrzymaniem, ale także ze spłatą licznych zobowiązań strony, co stwarza konieczność korzystania z pomocy finansowej dorosłych dzieci", mimo to wskazał, że organ rzetelnie i wyczerpująco – na podstawie całokształtu zgromadzonego materiału dowodowego - uznał że strona nie wykazała niemożności poniesienia kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej. Wzięto bowiem pod uwagę, że skarżąca wraz z mężem dysponują stałymi dochodami, są nadal aktywni zawodowo pomimo pobierania świadczeń emerytalnego i przedemerytalnego i lekkiej niepełnosprawności skarżącej oraz posiadają majątek w postaci dwóch zabudowanych nieruchomości. Nie sposób przy tym uznać argumentacji strony, iż sprzedaż obciążonych hipotekami nieruchomości nie przyniesie jej przysporzenia majątkowego, gdyż wysokość hipotek przewyższa wartość rynkową tychże nieruchomości. Takie działanie może bowiem doprowadzić do zmniejszenia wysokości zobowiązań wobec pozostałych wierzycieli, a w rezultacie umniejszyć comiesięczne obciążenia. Ponadto, zważywszy, że przepis art. 64e § 2 pkt 1 ustawy z17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2019 r., poz. 1438 ze zm., dalej: u.p.e.a.) uzależnia ewentualne umorzenie przez organ egzekucyjny zobowiązanemu kosztów egzekucyjnych od wykazania przezeń, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej, za chybiony należy uznać zarzut skarżącej nieustalenia przez organ I instancji wartości nieruchomości, których właścicielem lub współwłaścicielem jest skarżąca. To po jej stronie ciążył ów obowiązek, jeżeli zamierzała wykazać, że co do niej ziściła się omawiana przesłanka.

W ocenie Sądu mieści się również w granicach uznania administracyjnego wyjaśnienie organu, dlaczego za umorzeniem nie przemawia ważny interes publiczny.

Skarżąca wniosła skargę od wyroku WSA w Poznaniu zaskarżając go w całości i zarzucając mu:

a) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm., dalej: p.p.s.a.) w związku z art. 7 ustawy z 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zm., dalej: k.p.a.), przez uznanie, że postanowienie organu jest prawidłowe i zostało wydane z zachowaniem wymogu dokładnego wyjaśnienia sprawy z uwzględnieniem słusznego interesu skarżącej, podczas gdy organ ograniczył się w postanowieniu wyłącznie do opisania sytuacji majątkowej i życiowej skarżącej, nie dokonując realnej analizy, czy w sytuacji tej, skarżąca ma możliwość spłacenia kosztów postępowania egzekucyjnego (zważywszy zwłaszcza na to, że ma problem ze spłatą zaległych należności podstawowych), bez uszczerbku dla zaspokojenia potrzeb życiowych swoich oraz męża, co miało istotny wpływ na wynik sprawy i skutkowało odmową umorzenia kosztów, mimo, że przy dokładnym wyliczeniu stanu zadłużenia skarżącej w zestawieniu z jej dochodami i sytuacją życiową, brak jest obiektywnej możliwości spłaty zadłużenia, co stwierdził organ.

b) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 77 § 1 k.p.a. przez uznanie, że postanowienie organu jest prawidłowe i zostało wydane po wszechstronnym zebraniu i rozpatrzeniu materiału dowodowego, mimo, że organ ograniczył się wyłącznie do stwierdzenia, że skoro skarżąca posiada źródła dochodów i spłaca niektóre należności, to nie zasługuje na umorzenie zadłużenia z tytułu kosztów postępowania egzekucyjnego, co miało istotny wpływ na wynik sprawy i skutkowało negatywnym dla skarżącej postanowieniem, wydanym bez przeprowadzenia realnej analizy sytuacji majątkowej i życiowej skarżącej w relacji do wysokości i charakteru wierzytelności, której dotyczył wniosek oraz możliwości jej skutecznego zaspokojenia.

c) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 64e § 1 i § 2 pkt. 1 u.p.e.a. przez uznanie, że postanowienie organu jest prawidłowe, a organ rzetelnie i wyczerpująco ocenił, że skarżąca nie wykazała niemożności poniesienia kosztów egzekucyjnych, mimo, że organ w istocie ustalił, ze "osiągane przez Państwo R. dochody w łącznej kwocie 5.264,58 zł nie wystarczają na pokrycie comiesięcznych wydatków związanych nie tylko z codziennym utrzymaniem, ale także ze spłatą licznych zobowiązań strony, co stwarza konieczność korzystania pomocy finansowej dorosłych dzieci", co miało istotny wpływ na wynik sprawy i skutkowało odmową umorzenia kosztów, mimo że wnioski organu, zaakceptowane przez WSA są sprzeczne z jego ustaleniami faktycznymi odnośnie wydolności finansowej skarżącej.

a) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w związku z art. 64e § 1 i § 2 pkt. 1 u.p.e.a., przez ich błędną wykładnię i przyjęcie, że umorzeniu podlegają wyłącznie należności nieściągalne, a organ może zasadnie odmówić umorzenia zaległości, bez uprzedniej realnej analizy sytuacji życiowej i majątkowej skarżącej (jej ważnego interesu), jeśli skarżąca posiada źródła dochodów i spłaca niektóre zobowiązania; nadto przez przyjęcie, że: zaskarżona decyzja mieści się w granicach uznania administracyjnego wyznaczonych przez powołane w niniejszym zarzucie przepisy prawa materialnego; nie doszło do naruszenia ważnego interesu publicznego, mimo zaniechania rozważenia, czy koszty egzekucyjne nie przekształciły się w dokuczliwą sankcję, w sposób nieuzasadniony obciążającą stronę zobowiązaną do ich poniesienia, co może w przyszłości doprowadzić do konieczności skorzystania przez skarżącą z pomocy społecznej, a więc środków publicznych. Naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ skutkowało odmową umorzenia kosztów, opartą na błędnym założeniu, że wysokość zadłużenia skarżącej czyni bezcelowym udzielanie jej jakiejkolwiek pomocy publicznej.

Skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku oraz zaskarżonego postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu oraz zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania według norm przepisanych, a także wniosła o nieprzeprowadzenie rozprawy w sprawie.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postepowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 182 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony w terminie czternastu dni od doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Wobec tego, że z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym w składzie trzyosobowym.

Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, co oznacza, że Sąd jest związany podstawami określonymi przez ustawodawcę w art. 174 p.p.s.a. i wnioskami skargi zawartymi w art. 176 p.p.s.a.

Związanie podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że wskazanie przez stronę skarżącą naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego, czy też procesowego, określa zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zatem sam autor skargi kasacyjnej wyznacza zakres kontroli instancyjnej wskazując, które normy prawa zostały naruszone (por. wyrok NSA z dnia 6 września 2012 r., sygn. akt I FSK 1536/11, LEX nr 1218336).

Zasada związania granicami skargi kasacyjnej nie dotyczy jedynie nieważności postępowania, o której mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. Żadna jednak ze wskazanych w tym przepisie przesłanek w stanie faktycznym sprawy nie zaistniała.

Postawione przez skarżącą kasacyjnie zarzuty należało uznać za nieusprawiedliwione.

W zarzutach tych wskazano na naruszenie art. 7 k.p.a. przez uznanie, że postanowienie organu jest prawidłowe i zostało wydane z zachowaniem wymogu dokładnego wyjaśnienia sprawy z uwzględnieniem słusznego interesu skarżącej, podczas gdy organ ograniczył się w decyzji wyłącznie do opisania sytuacji majątkowej i życiowej skarżącej, nie dokonując realnej analizy, czy w sytuacji tej skarżąca ma możliwość spłacenia zaległych należności bez uszczerbku dla zaspokojenia potrzeb życiowych swoich i męża. Dalej powołano naruszenie art. 77 § 1 k.p.a. przez uznanie, że postanowienie organu jest prawidłowe i zostało wydane po wszechstronnym zebraniu i rozpatrzeniu materiału dowodowego, mimo że organ ograniczył się wyłącznie do stwierdzenia, że skoro skarżąca posiada źródła dochodów i spłaca niektóre należności to nie zasługuje na umorzenie zadłużenia z tytułu kosztów postępowania egzekucyjnego. Wskazano, że postanowienie zostało wydane bez przeprowadzenia realnej analizy sytuacji majątkowej i życiowej skarżącej w relacji do wysokości i charakteru wierzytelności, której dotyczy wniosek.

W zakresie naruszenia prawa materialnego postawiono zarzut naruszenia art. 64e § 1 i 2 pkt 1 u.p.e.a. przez ich błędną wykładnię i przyjęcie, że umorzeniu podlegają wyłącznie należności nieściągalne, a organ może zasadnie odmówić umorzenia zaległości bez uprzedniej realnej analizy sytuacji majątkowej i życiowej skarżącej, jeżeli skarżąca posiada źródła dochodów i spłaca niektóre zobowiązania, nadto przez uznanie, że decyzja mieści się w granicach uznania administracyjnego.

W ocenie NSA, w okolicznościach sprawy, przeprowadzone postępowanie wyjaśniające i dokonane rozważania organu, zaakceptowane przez Sąd I instancji w zaskarżonym wyroku, należy uznać za wystarczające do uznania legalności zakwestionowanego skargą kasacyjną orzeczenia. Wprawdzie, jak słusznie podnosi skarżąca kasacyjnie, występują w motywacji wyroku pewne mankamenty, np. brak zsumowania zobowiązań skarżącej w odniesieniu do jej sytuacji majątkowej, jednak całościowy ogląd sprawy przez WSA z uwzględnieniem wszystkich danych ekonomicznych (dochodów i wydatków gospodarstwa domowego, a także zobowiązań), pozwalał w okolicznościach sprawy uznać, że zaskarżony wyrok nie narusza prawa w stopniu pozwalającym na wyeliminowanie go z obrotu prawnego.

Za istotne należy uznać to, że organ w okolicznościach faktycznych sprawy uznał, a Sąd I instancji uznanie to zaakceptował, iż nie zaszła w sprawie żadna z przesłanek determinujących umorzenie należności z tytułu kosztów egzekucyjnych. W ocenie NSA, z poglądem tym należy się zgodzić.

Przypomnieć zatem należy, że zgodnie z art. art. 64e § 1 organ egzekucyjny może umorzyć w całości lub w części przypadające na jego rzecz koszty egzekucyjne. Natomiast w myśl § 2 koszty egzekucyjne mogą być umorzone, jeżeli:

1) stwierdzono nieściągalność od zobowiązanego dochodzonego obowiązku lub gdy zobowiązany wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej;

2) za umorzeniem przemawia ważny interes publiczny;

3) ściągnięcie tylko kosztów egzekucyjnych spowodowałoby niewspółmierne wydatki egzekucyjne.

Zauważyć zatem należy, jak wynika z ustaleń dokonanych przez organy w kontrolowanej sprawie dochód skarżącej i jej męża łącznie wynosi 5.264,58 zł netto. Skarżąca pobiera emeryturę w kwocie 2.466,58 zł (po potrąceniach na rzecz komornika sądowego). Pełni funkcję prezesa zarządu w spółce Bio Omega Spółce z o.o. i z tego tytułu uzyskuje dochód w wysokości 1.500,00 zł, który w całości jest potrącany. Nie pobiera zasiłku bądź świadczeń z Urzędu Pracy. Ponosi koszty związane z leczeniem w wysokości ok. 200,00 zł - 300,00 zł, natomiast nie ponosi stałych wydatków związanych z utrzymaniem, ponieważ pozostaje na utrzymaniu dzieci, które wspierają ich finansowo, ponadto zamieszkują w mieszkaniu syna, który ponosi wszelkie koszty utrzymania. Prowadzi gospodarstwo domowe z mężem, który osiąga dochód w łącznej wysokości 1.298,00 zł. Wnioskodawczyni wraz z mężem jest współwłaścicielką nieruchomości - działki letniskowej zabudowanej domkiem letniskowym. Na tej nieruchomości hipoteką umowną zabezpieczona jest wierzytelność Incest Pro Capital Spółka z o.o. w kwocie ok. 300.000,00 zł. Wnioskodawczyni jest również właścicielką nieruchomości będącej działką budowlaną z rozpoczętą budową domu. Nieruchomość jest obciążona hipotekami na rzecz PKO BP oraz ZUS. Ponadto jest właścicielką nieruchomości o pow. 0,4122 ha oraz współwłaścicielką nieruchomości o pow. 0,0740 ha.

Oprócz zadłużenia z tytułu kosztów egzekucyjnych skarżąca wskazała zobowiązania pieniężne z tytułu podatku od nieruchomości, spłaty kredytu mieszkaniowego, ubezpieczenia na życie i wydatki na ochronę zdrowia w kwocie 2.049,00 zł. Ponadto wskazała, że ponosi wydatki związane ze spłatą zaległości wobec IPC Warszawa 1.500,00 zł miesięcznie, PKO BP 997,00 zł miesięcznie oraz wobec Wojewody 350,00 zł miesięcznie.

Z przedłożonej dokumentacji lekarskiej wynika, że pozostaje w stałym leczeniu z uwagi na przewlekłą chorobę niedokrwienną serca. Jest po przebytym zawale z implantacją stentu. Leczy się na nadciśnienie tętnicze i kamicę układu moczowego. Od wielu lat jest objęta opieką lekarską w związku ze zdiagnozowaną cukrzycą typu 2 oraz z zaburzeniami depresyjnymi. Legitymuje się orzeczeniem o lekkim stopniu niepełnosprawności orzeczonym do dnia 31 stycznia 2022 r. wraz ze stwierdzoną możliwością podejmowania zatrudnienia na otwartym rynku pracy ze wskazaniem wykonywania pracy lekkiej bezstresowej, umożliwiającej prowadzenie regularnego trybu życia.

Skonstatować wobec powyższego należy, że przedstawione dane nie pozwalały na uznanie zaistnienia, którejś z przesłanek do umorzenia należności z tytułu kosztów egzekucyjnych, o których mowa w art. 64e § 2 pkt 1 u.p.e.a. Organ nie znalazł również przesłanek uzasadniających umorzenie należności na podstawie art. 64e § 2 pkt 2 u.p.e.a. Jak wskazał, minimum socjalne przypadające dla 2 - osobowego gospodarstwa emeryckiego wynosi 1989,83 zł. Dochód uzyskiwany przez wnioskodawczynię i jej męża wynosi 3.686,58 zł po potrąceniach, a zatem jest znacznie wyższy. Choć spłaca swoje zadłużenie względem innych wierzycieli, to nadal dysponuje majątkiem, a zatem nie sposób stwierdzić, że spełniona została przesłanka nieściągalności dochodzonego obowiązku.

Podkreślenia wymaga istotna dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczność, że skarżąca spłaca zobowiązania kredytowe w kwocie 2.847 zł miesięcznie. Zasadnie Zakład i Sąd I instancji, w swych rozstrzygnięciach, zaznaczyły możliwości płatnicze zobowiązanej. Istotny jest jeszcze charakter tych spłacanych przez skarżącą kasacyjnie zobowiązań, są to zobowiązania cywilnoprawne.

W orzecznictwie NSA prezentowany jest w tym zakresie pogląd, że prywatnoprawne zobowiązania nie mogą być przedkładane nad zobowiązania publicznoprawne (por. wyrok NSA z dnia 25 czerwca 2020 r., sygn. akt I GSK 552/20, LEX). Konieczność spłaty zobowiązań cywilnoprawnych nie korzysta z pierwszeństwa zaspokojenia przed zobowiązaniami publicznoprawnymi. Aprobowanie takiej sytuacji byłoby nieuprawnionym uprzywilejowywaniem podmiotów prawa cywilnego kosztem Skarbu Państwa, czyli kosztem ogółu obywateli (por. wyrok NSA z dnia 23 czerwca 2020 r., sygn. akt I GSK 291/20, LEX nr 3033064).

Mając powyższe na względzie, nie można zgodzić się z zarzutem skargi kasacyjnej, że Sąd I instancji błędnie uznał, iż zaskarżona decyzja mieści się w granicach uznania administracyjnego. Mając na uwadze brzmienie art. 64e § 1 u.p.e.a. należy podkreślić, że rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia kosztów egzekucyjnych ma charakter uznaniowy. Świadczy o tym przede wszystkim użycie w tym przepisie określenia "może". Konstrukcja uznania administracyjnego oznacza, że stwierdzenie przez organ egzekucyjny w sprawie istnienia tego rodzaju przesłanek może, lecz nie musi prowadzić do rozstrzygnięcia uwzględniającego wniosek strony. W takiej sytuacji rozstrzygnięcie, co do umorzenia kosztów egzekucyjnych znajduje się w zasadzie wyłącznie w gestii organu, który może umorzyć powstałe koszty egzekucyjne. Tego rodzaju konstrukcja uznania administracyjnego nie może jednak oznaczać pełnej dowolności organu egzekucyjnego w tym zakresie. Decydujące znaczenie ma bowiem to, czy w ustalonym stanie faktycznym sprawy stwierdzono istnienie przesłanek umorzenia. Możliwość negatywnego rozstrzygnięcia w takiej sytuacji dla zobowiązanego nakłada na organ egzekucyjny obowiązek szczególnie starannego uzasadnienia rozstrzygnięcia. W tego rodzaju sprawach sądowa kontrola legalności decyzji uznaniowych sprowadza się do oceny, czy organy egzekucyjne prawidłowo zgromadziły materiał dowodowy oraz czy wyciągnięte wnioski w zakresie rozstrzygnięcia o odmowie umorzenia kosztów egzekucyjnych mają swoje uzasadnienie w zebranym materiale dowodowym i czy dokonana ocena mieściła się w ustawowych granicach (w myśl art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 1 i § 3 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a.).

Sądowa kontrola legalności rozstrzygnięć wydanych w ramach uznania administracyjnego jest zatem ograniczona, gdyż rozstrzygnięcie to stanowi kompetencję organu administracji. Sąd tym samym musi poprzestać na ocenie, czy wydane rozstrzygnięcia poprzedzone zostały prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, tzn. czy organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy i przeanalizował wszystkie okoliczności mogące mieć znaczenie dla rozstrzygnięcia o uwzględnieniu lub odmowie uwzględnienia wniosku. Sąd nie może natomiast wartościować wydanego rozstrzygnięcia pod kątem jego słuszności czy sprawiedliwości i z tego względu orzekać o zasadności skargi.

Wyliczenie przesłanek umorzenia kosztów postępowania egzekucyjnego zawarte jest w art. 64e § 2 u.p.e.a. i jest ono wyczerpujące. Zgodnie z art. 64e § 2 pkt 1-3 u.p.e.a. koszty egzekucyjne mogą być umorzone, jeżeli stwierdzono nieściągalność od zobowiązanego dochodzonego obowiązku lub zobowiązany wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej (pkt 1), za umorzeniem przemawia ważny interes publiczny (pkt 2), ściągniecie tylko kosztów egzekucyjnych spowodowałoby niewspółmierne wydatki egzekucyjne. Tak więc nawet w przypadku, gdy organ egzekucyjny stwierdzi istnienie przesłanek z art. 64 § 2 pkt 1-3 u.p.e.a. może - działając w ramach uznania administracyjnego - odmówić ich umorzenia, co oznacza, że odmowa umorzenia nie narusza prawa zarówno wówczas, gdy wystąpią przesłanki do ich umorzenia jak i wtedy, gdy nie mają one miejsca (por. wyrok NSA z dnia 23 lutego 2016 r., sygn. akt II FSK 3740/13, publ. CBOSA). Sądowa kontrola legalności orzeczeń wydanych w ramach uznania administracyjnego jak już wskazano jest ograniczona. Orzeczenie uznaniowe może być przez sąd uchylone w wypadkach stwierdzenia, że zostało wydane z takim naruszeniem przepisów prawa o postępowaniu lub prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. O tego rodzaju naruszeniach można mówić, gdyby organ pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał jego oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. Podzielić należy wyrażony w judykaturze pogląd, że w sprawach dotyczących uznania administracyjnego dokonując wyboru organ może przyjąć różne kryteria, jak np. uwzględnić okoliczności społeczne, ekonomiczne, dotychczasową postawę zobowiązanego, okoliczności powstania zaległości, zakres wnioskowanej ulgi itp. (por. np. wyroki NSA: z dnia 10 lutego 2016 r., sygn. akt II FSK 3139/13; z dnia 2 marca 2016 r., sygn. akt II FSK 2474/15; z dnia 27 października 2017 r., sygn. akt II FSK 2620/15; publ. CBOSA).

Poza zakresem sprawowanej przez sądy administracyjne kontroli administracji publicznej nie mogą pozostawać jedynie przypadki korzystania przez organy z przyznanej im kompetencji w sposób woluntarystyczny, zupełnie nieracjonalny lub sprzeczny z podstawowymi zasadami konstytucyjnymi. Można zatem mówić, że są pewne granice uznania administracyjnego, w obrębie których może poruszać się organ, podejmując decyzję w następstwie wystąpienia przesłanki "znacznego uszczerbku dla sytuacji finansowej" lub "interesu publicznego", o których mowa w art. 64e § 2 pkt 1 i 2 u.p.e.a. Jednakże przekroczenie tych granic ma m.in. miejsce wówczas, gdy wybór alternatywy decyzyjnej dokonany został z rażącym naruszeniem zasady sprawiedliwości, wskutek uwzględnienia kryteriów oczywiście nieistotnych (bagatelnych) lub nieracjonalnych lub na podstawie fałszywych przesłanek, argumentów, które są nieprawdziwe (tak NSA w wyroku z dnia 2 marca 2016 r., sygn. akt II FSK 2747/15).

Przesłanka zawarta w art. 64 § 2 pkt 1 u.p.e.a. została sformułowana alternatywnie. Występuje zarówno wtedy, gdy stwierdzono nieściągalność od zobowiązanego dochodzonego obowiązku, jak również wtedy, gdy zobowiązany wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej. Wykładnia systemowa wewnętrzna przypadków objętych jedną przesłanką umorzenia, w sytuacji sformułowania przez ustawodawcę zamkniętego katalogu przesłanek umorzenia, nakazuje ich interpretację w sposób spójny aksjologicznie. Nieściągalność obowiązku zachodzi wtedy, gdy w wyniku czynności egzekucyjnych stwierdzono brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję i wskazany brak majątku ma charakter trwały. Wykazanie przez zobowiązanego, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej również podlega ocenie w kontekście trwałego charakteru braku majątku, z którego może być prowadzona egzekucja. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego do opisanych powyżej kryteriów oceny postanowień organów egzekucyjnych zastosował się Sąd I instancji. Wyjaśnił bowiem z jakich powodów uznał, iż ocena o odmowie umorzenia kosztów egzekucyjnych znajdowała uzasadnienie w całości zebranego materiału dowodowego, a podjęta na tej podstawie ocena nie miała cech dowolności. Oceny tej nie podważono w skardze kasacyjnej.

Za uzasadnioną należy uznać ocenę Sądu I instancji wyrażoną w zaskarżonym wyroku w zakresie rozumienia przesłanki "ważnego interesu publicznego" oraz stwierdzenie, że istnienia tego rodzaju przesłanki nie można było dopatrzyć się w rozpoznawanej sprawie. W przepisie art. 64e § 2 pkt 2 u.p.e.a. jako kierunkową dyrektywę wyboru wskazano ważny interes publiczny. Pojęcie interesu publicznego na gruncie tego przepisu należy rozumieć jako respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa takich jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy publicznej, sprawność działania administracji publicznej itp. Pojęcie interesu publicznego nie ma więc stałego zakresu i wymaga każdorazowo dokonania oceny skutków rozstrzygnięć prawnych z punktu widzenia respektowania wartości, które kryć się mogą pod pojęciem interesu publicznego. Dodatkowo określenie, że tak rozumiany interes publiczny ma być "ważny" oznacza taki, od którego wiele zależy, mający dużą wagę, duże znaczenie, znaczący, doniosły, cenny. Określenie to zatem wymagało dodatkowo wykazania, że ustalenie istnienia tej przesłanki musiało mieć szczególnie doniosłe znaczenie z uwagi na wartości respektowane przez ogół społeczeństwa (por. wyrok NSA z dnia 27 września 2016 r. sygn. akt II FSK 1199/15, publ. CBOSA).

Naczelny Sąd Administracyjny podziela sformułowany w orzecznictwie pogląd, że na gruncie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji sformułowanie w ten sposób przesłanki umorzenia kosztów egzekucyjnych staje się zrozumiałe, jeżeli wziąć pod uwagę zasady prowadzenia egzekucji administracyjnej w tym m.in. zasadę obowiązku prowadzenia egzekucji (art. 6 u.p.e.a.), zasadę stosowania wyłącznie środków egzekucyjnych przewidzianych w ustawie (art. 7 § 1 u.p.e.a.), zasadę stosowania środków prowadzących bezpośrednio do wykonania obowiązku (art. 7 § 2 u.p.e.a.) oraz zasadę zagrożenia (art. 15 u.p.e.a.). Obowiązek prowadzenia egzekucji administracyjnej ma uzasadnienie w tym, że jej przedmiotem są obowiązki o charakterze administracyjnym, a więc obowiązki wobec Państwa. Ich realizacja nie zależy od swobodnego uznania wierzyciela. Z tymi obowiązkami powiązano uprawnienie do poboru opłat związanych z przymusowym wykonaniem tych obowiązków. Zatem w interesie publicznym jest przede wszystkim zrealizowanie celów egzekucji administracyjnej (por. wyrok NSA z 27 listopada 2013 r., sygn. akt II FSK 1637/13, publ. CBOSA). Tak rozumianym celom nie można przeciwstawiać subiektywnie rozumianego interesu skarżącego. Tego rodzaju przesłanki nie przewiduje omawiany przepis art. 64e § 2 pkt 1 - 3 u.p.e.a.

Konkludując należy stwierdzić, że zebrany przez organ materiał dowodowy przedstawiony w postanowieniu pozwalał na rozstrzygnięcie sprawy w przedmiocie wniosku skarżącej o umorzenie kosztów egzekucyjnych, a WSA w Poznaniu prawidłowo uznał wybór dokonany w sprawie za mieszczący się w graniach zakreślonych przez prawo. Zdaniem NSA prawidłowa była ocena Sądu I instancji, że w rozpoznawanej sprawie organy administracji należycie rozważyły i oceniły wystąpienie przesłanki interesu publicznego w wyborze sposobu rozstrzygnięcia sprawy. Interes skarżącej polegający na umorzeniu kosztów egzekucyjnych został oceniony poprzez pryzmat sytuacji finansowej zarówno samej zobowiązanej, jak i osób wspólnie z nią prowadzących gospodarstwo domowe oraz został skonfrontowany z ważnym interesem publicznym.

Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną na podstawie art. 184 p.p.s.a. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2018 r., poz. 265).