Postanowienie NSA, sygn. akt I GSK 71/10
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2010-03-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6305 Zwrot należności celnych
Hasła tematyczne: Odrzucenie skargi
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 28, art. 29, art. 37, art. 46, art. 49 par. 1, art. 57 par. 1, art. 58 par. 1 pkt 3, art. 141 par. 4
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 15 ust. 1, art. 17
journal: Dz.U. 2007 nr 168 poz 1186
law: Ustawa z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący : sędzia NSA Janusz Zajda po rozpoznaniu w dniu 10 marca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej W. P. Sp. z o.o. w P. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w P. z dnia 18 listopada 2009 r.; sygn. akt III SA/Po 786/09 w zakresie odrzucenia skargi W. P. Sp. z o.o. w P. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w P. z dnia [...] lipca 2009 r.; nr [...] w przedmiocie odmowy zmiany decyzji ostatecznej w sprawie dotyczącej zwrotu należności celnych postanawia: oddalić skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z 18 listopada 2009 r., sygn. akt III SA/Po 786/09, Wojewódzki Sąd Administracyjny w P. odrzucił skargę W. Sp. z o.o. w P. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w P. z [...] lipca 2009 r., nr [...], w przedmiocie odmowy zmiany decyzji ostatecznej dotyczącej zwrotu należności celnych, z uwagi na nieuzupełnienie w wyznaczonym terminie braków formalnych skargi.

Sąd orzekał w następującym stanie faktycznym sprawy.

Zarządzeniem z 29 września 2009 r. wezwano skarżącą Spółkę do usunięcia w terminie 7 dni braków formalnych skargi, pod rygorem jej odrzucenia, poprzez uwierzytelnienie - załączonej do skargi - kserokopii odpisu z Krajowego Rejestru Sądowego (w załączeniu, Sąd przesłał tę kserokopię), względnie nadesłanie odpisu z KRS w oryginale. Wezwanie doręczono pełnomocnikowi Spółki 5 października 2009 r., a zatem termin do uzupełnienia braków skargi upływał 12 października 2009 r.

Spółka W. 12 października 2009 r. nadała uwierzytelnioną za zgodność z oryginałem kserokopię odpisu pełnego z KRS, za pośrednictwem firmy kurierskiej "D". Przesyłka ta wpłynęła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w P. 13 października 2009 r.

Odrzucając skargę Sąd stwierdził, że zgodnie z art. 83 § 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej p.p.s.a.) oddanie pisma w polskim urzędzie pocztowym lub w polskim urzędzie konsularnym jest równoznaczne z wniesieniem go do sądu. Natomiast oddanie pisma w przedsiębiorstwie przewozowym innym niż polski urząd pocztowy nie oznacza zachowania terminu do dokonania określonej czynności procesowej, jeżeli w wyznaczonym terminie pismo nie wpłynęło do sądu. Stwierdził, że w sprawie brak formalny skargi został usunięty po wyznaczonym 7-dniowym terminie, bowiem przesyłka nadana 12 października 2009 r., za pośrednictwem prywatnego przedsiębiorstwa przewozowego wpłynęła do Sądu 13 października 2009 r.

W skardze kasacyjnej W. Sp. z o.o. w P. zaskarżyła powyższe postanowienie w całości wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji.

Powołując się na przepis art. 174 pkt 2 p.p.s.a. Spółka zarzuciła zaskarżonemu postanowieniu naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. naruszenie przez Sąd I instancji:

1. art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. w zw. z art. 37 § 1 oraz art. 49 § 1 p.p.s.a. prowadzące do odrzucenia skargi w wyniku wadliwego uznania, iż pełnomocnik obowiązany jest przy pierwszej czynności procesowej dołączyć do akt sprawy nie tylko pełnomocnictwo z podpisem mocodawcy lub uwierzytelniony odpis pełnomocnictwa, ale również dokumenty mające potwierdzać umocowanie osób reprezentujących mocodawcę, a w rezultacie przyjęcie, że niedołączenie do akt sprawy dokumentów potwierdzających umocowanie osoby mocodawcy pełnomocnika jest brakiem formalnym uzasadniającym odrzucenie skargi w trybie art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a., w razie jego nieuzupełnienia;

2. art. 49 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 37 § 1 p.p.s.a. oraz art. 15 ust.1 ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym prowadzące do odrzucenia skargi, w wyniku wadliwego uznania, iż niedołączenie do akt sprawy dokumentów potwierdzających umocowanie osoby mocodawcy pełnomocnika jest brakiem formalnym, prowadzącym do wszczęcia procedury określonej w art. 49 § 1 p.p.s.a., w sytuacji gdy oryginał odpisu z KRS został przesłany do Sądu w tym samym dniu przy skardze na jedną z 13 decyzji Dyrektora Izby Celnej w P. (sygn. akt WSA: III SA/Po 776/09) oraz z uwagi na zasadę wyrażoną w art. 15 ust. 1 ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym, zgodnie z którą od dnia ogłoszenia w Monitorze Sądowym i Gospodarczym nikt nie może zasłaniać się nieznajomością ogłoszonych wpisów;

3. art. 58 § 1 pkt 3, art. 37 § 1 oraz art. 49 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 7 i art. 178 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej prowadzące do odrzucenia skargi, w wyniku wadliwego uznania, iż pełnomocnik obowiązany jest przy pierwszej czynności procesowej dołączyć do akt sprawy nie tylko pełnomocnictwo z podpisem mocodawcy lub wierzytelny odpis pełnomocnictwa, ale również dokumenty mające potwierdzać umocowanie osoby mocodawcy, a w rezultacie przyjęcie, że niedołączenie do akt sprawy dokumentów potwierdzających umocowanie osoby mocodawcy pełnomocnika jest brakiem formalnym uzasadniającym odrzucenie skargi w trybie art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. w razie jego nieuzupełnienia - co stanowiło nałożenie na pełnomocnika Spółki obowiązku niewynikającego z przepisów prawa;

4. art. 63 w zw. z art. 1 p.p.s.a. prowadzące do odrzucenia skargi w wyniku badania przez WSA kwestii ważności (materialnoprawnej skuteczności) udzielonego pełnomocnictwa procesowego, w sytuacji, gdy kwestia ta nie jest objęta sformułowaną przez ustawodawcę definicją sprawy sądowoadministracyjnej, a ponadto jest to zdarzenie, które miało miejsce poza tokiem postępowania sądowoadministracyjnego oraz już po zakończeniu postępowania administracyjnego;

5. art. 58 § 1 pkt 3, art. 37 § 1 oraz art. 49 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 45 Konstytucji RP prowadzące do odrzucenia skargi w wyniku wadliwego stosowania przez WSA wspomnianych wyżej przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w sposób wykraczający poza przepisy tej ustawy i tworzenia przez Sąd nowych wymogów formalnych, co prowadzi do naruszenia prawa Spółki do sądu;

6. art. 58 § 1 pkt 3, w związku z art. 49 § 1 i art. 46 § 1 pkt 4 p.p.s.a. prowadzące do odrzucenia skargi, gdyż gdyby nawet przyjąć, że Sąd nie dysponował wiedzą, co do tego, czy doszło do skutecznego udzielenia pełnomocnictwa (co jak Spółka wykazała w niniejszej skardze nie miało miejsca) zaskarżone postanowienie odrzucające skargę należało ocenić jako wydane bez wezwania strony do usunięcia braku, jako że taką skargę Sąd powinien traktować jako obarczoną brakiem formalnym w postaci braku podpisu. W rezultacie, Sąd powinien był zwrócić się bezpośrednio do strony z wezwaniem do usunięcia braku. Tymczasem zarządzenie zostało skierowane do pełnomocnika, którego Sąd jednocześnie nie uznawał za pełnomocnika wobec braku wykazania pełnomocnictwa;

7. art. 141 § 4 p.p.s.a., prowadzące do odrzucenia skargi, w wyniku zamieszczenia przez WSA w zaskarżonym postanowieniu jedynie szczątkowego wyjaśnienia stanu sprawy, a także w wyniku nieprzedstawienia okoliczności faktycznych sprawy pod względem zgodności z prawem, co doprowadziło do rozstrzygnięcia sprawy bez uzasadnienia.

Argumentacja na poparcie powyższych zarzutów została przedstawiona w obszernym uzasadnieniu podstaw kasacyjnych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Oznacza to, że zakres sądowego rozpoznania sprawy, poza nieważnością postępowania, która w niniejszej sprawie nie zachodzi, jest ograniczony do zarzutów podniesionych przez autora skargi kasacyjnej.

Podstawy, na których oparto skargę kasacyjną zmierzają w istocie do podważenia zasadności odrzucenia skargi przez Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a., w sytuacji gdy - zdaniem kasatora - skarga nie posiadała braków formalnych i wzywanie strony do jej uzupełnienia w trybie art. 49 § 1 p.p.s.a. było bezzasadne. Wskazać należy, że warunki formalne skargi, nieuzupełnienie których w zakreślonym terminie skutkuje jej odrzuceniem - w myśl art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. zostały określone w art. 57 § 1 ustawy.

Zgodnie z tym przepisem skarga powinna zawierać elementy wymienione w pkt 1-3 omawianej regulacji (tj.: wskazanie zaskarżonej decyzji, postanowienia, innego aktu lub czynności, oznaczenie organu, którego działania lub bezczynności skarga dotyczy, określenie naruszenia prawa lub interesu prawnego - co pozostaje poza sporem), a nadto powinna czynić zadość wymaganiom pisma w postępowaniu sądowym - przewidzianym w art. 46 p.p.s.a. W szczególności, w myśl art. 46 § 1 pkt 4 ustawy każde pismo strony powinno zawierać podpis strony albo jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika. Według zaś § 3 ww. artykułu do pisma należy dołączyć pełnomocnictwo, jeżeli pismo wnosi pełnomocnik, który przedtem nie złożył pełnomocnictwa (co miało miejsce w niniejszej sprawie).

Przepis art. 49 § 1 p.p.s.a. wskazuje, że jeżeli pismo strony nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych, przewodniczący wzywa stronę o jego uzupełnienie lub poprawienie w terminie siedmiu dni pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania, chyba że ustawa stanowi inaczej. W przypadku skargi - co już wskazywano - w sposób niekwestionowany rygorem właściwym dla nieuzupełnienia jej braków jest odrzucenie, o czym stanowi powołany na wstępie art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a.

W grupie przepisów poświęconych pismom w postępowaniu sądowym (Dział III, rozdział 1, art. 45-49 p.p.s.a.) ustawodawca nie zawarł dalszych wymogów, brak których wymaga uzupełnienia w trybie art. 49 w zw. z 57 § 1 i art. 46 p.p.s.a.

W ocenie NSA - nawet gdyby przyjąć, że warunki formalne skargi zostały wymienione w art. 46 i 57 p.p.s.a. w sposób wyczerpujący - w przypadku gdy skarżąca jest osobą prawną, nie można nadać prawidłowego biegu skardze, mimo że została podpisana przez pełnomocnika (spełniając wymóg z art. 46 § 1 pkt 4) i mimo że dołączono do niej pełnomocnictwo (zgodnie z art. 46 § 3 p.p.s.a.).

Skoro bowiem przytoczony wyżej art. 46 § 2 p.p.s.a. w sposób jednoznaczny wskazuje, że warunkiem formalnym skargi, gdy wnosi ją pełnomocnik - jest dołączenie tego pełnomocnictwa, to logicznym i racjonalnym rozwiązaniem jest przyjęcie, że pełnomocnictwo to musi spełniać prawem przewidziane wymogi. Tym samym - na co wskazuje regulacja zawarta w art. 37 § 1 p.p.s.a. - pełnomocnictwo to (do złożenia którego pełnomocnik zobligowany jest przy pierwszej czynności procesowej) ma być zaopatrzone w podpis mocodawcy.

Gdy mocodawcą jest strona będąca osobą prawną (jak w rozpatrywanym przypadku), pełnomocnictwo musi być podpisane przez osoby pełniące funkcje organów zgodnie z przepisami regulującymi sposób reprezentacji lub przez inne osoby upoważnione do reprezentowania takich osób - na co wskazuje art. 28 § 1 p.p.s.a. W art. 29 powołanej ustawy procesowej ustawodawca wskazał przy tym jednoznacznie, że organ albo inna osoba upoważniona do reprezentacji ma obowiązek wykazać przy pierwszej czynności swoje umocowanie - dokumentem.

Tym samym złożenie pełnomocnictwa bez wykazania dokumentem, że udzieliła go osoba umocowana do reprezentowania strony, nie wypełnia warunków formalnych umożliwiających nadanie skardze prawidłowego biegu.

Ustawodawca nie dookreślił rodzaju dokumentu, jakim wykazać należy umocowanie do dokonywania czynności. Nie rodzi jednak sporów w piśmiennictwie i orzecznictwie, że stosownym dokumentem do wykazania osób upoważnionych do reprezentowania spółek prawa handlowego jest dokument zawierający informacje z Krajowego Rejestru Sądowego.

W świetle unormowań zawartych w art. 46 § 1 i § 3 w związku z art. 28 § 1 i art. 29 p.p.s.a., to na osobie dokonującej czynności w postępowaniu w imieniu osoby prawnej spoczywa obowiązek wykazania swego umocowania. Wobec tego za niezasadny należy uznać zarzut, że Sąd powinien zwrócić się bezpośrednio do strony z wezwaniem do usunięcia braku.

Powyższych zasad nie zmienia regulacja zawarta w art. 15 ust. 1 ustawy z 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (t. j. Dz. U. z 2007 r., Nr 168, poz. 1186 ze zm.), zgodnie z którą "od dnia ogłoszenia w Monitorze Sądowym i Gospodarczym nikt nie może zasłaniać się nieznajomością ogłoszonych wpisów", jak i domniemanie prawdziwości danych wpisanych do rejestru (wynikające z art. 17 ww. ustawy).

Obowiązek ogłaszania wpisów do Rejestru w Monitorze Sądowym i Gospodarczym mieści się w ramach wymogu ogłaszania dokumentów i informacji o spółce kapitałowej oraz spółce komandytowo-akcyjnej - wprowadzonego art. 5 § 1 ustawy z 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych (Dz.U. Nr 94, poz. 1037 ze zm.). Przepis ten z kolei jest wyrazem harmonizacji Kodeksu spółek handlowych z przepisami UE, w szczególności z pierwszą dyrektywą z 9 marca 1968 r. w sprawie koordynacji gwarancji, jakie są wymagane w Państwach Członkowskich od spółek w rozumieniu art. 58 akapit drugi Traktatu, w celu uzyskania ich równoważności w całej Wspólnocie, dla zapewnienia ochrony interesów zarówno wspólników jak i osób trzecich (68/151 EWG) - Dz.U.UE.L.68.65.8 z 14 marca 1968 r. ze zm. Jak wynika z preambuły tego aktu, Rada Wspólnot Europejskich miała na uwadze, że koordynacja przepisów prawa krajowego dotyczących jawności, ważności zobowiązań spółek oraz ich nieważności ma szczególne znaczenie, w szczególności w celu zapewnienia ochrony interesów osób trzecich; że ochrona osób trzecich musi być zapewniona w drodze przepisów ograniczających w możliwie najszerszym zakresie przyczyny nieważności zobowiązań zaciągniętych w imieniu spółki; jak i że w celu zapewnienia pewności prawnej w stosunkach między spółką a osobami trzecimi, jak też między wspólnikami, niezbędne staje się ograniczenie przypadków nieważności oraz retroaktywnego skutku orzeczenia nieważności i ustalenie krótkiego terminu dla sprzeciwu osoby trzeciej od takiego orzeczenia.

W tym stanie rzeczy, a dodatkowo mając na uwadze omówione wyżej uregulowania ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, nie sposób przyjąć, aby konsekwencje prawem przewidzianego ogłoszenia dokonanego wpisu - w postaci niemożności zasłaniania się ich nieznajomością - mogły dotyczyć postępowania sądowego na etapie oceny braków formalnych pism, tym samym, aby zwalniały stronę od obowiązku uzupełniania braków formalnych, a ciężar czynienia ustaleń czy osoba dokonująca czynności posiada stosowne umocowanie przerzucały na przewodniczącego (na etapie kontroli warunków formalnych skargi), bądź na sąd (na etapie oceny czy zachodzą podstawy do odrzucenia skargi wobec niewykonania zarządzenia przewodniczącego).

Naczelny Sąd Administracyjny nie znajduje też żadnych podstaw ku temu, aby fakt ewentualnego złożenia stosownych dokumentów do akt innej sprawy zwalniał stronę z obowiązku uzupełnienia braków formalnych skargi - przewidzianych art. 46 § 3 w zw. z art. 28-29 p.p.s.a. W unormowaniu zawartym w art. 29 p.p.s.a. jest mowa o wykazaniu umocowania "w postępowaniu", przez co należy rozumieć postępowanie dotyczące konkretnej skargi (nią zainicjowane), a więc konieczne jest wykazanie tegoż umocowania w każdym indywidualnym procesie (poprzez złożenie stosownego dokumentu). W orzecznictwie wielokrotnie wypowiadany był pogląd, że złożenie dokumentu do akt innej sprawy nie zwalnia strony z obowiązku uzupełnienia braku, argumentując to odrębnością spraw i akt (np. NSA w wyroku z 20 marca 2001 r., sygn. akt V SA 2663/00, niepubl., który zachował aktualność pod rządami p.p.s.a.; także: "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz" B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 120; "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz" T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005, s. 207; "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz", J. P. Tarno, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 84). Stanowisko to zasługuje na pełną aprobatę. Dlatego też niezasadny jest zarzut wadliwego uznania, iż niedołączenie do akt sprawy dokumentów potwierdzających umocowanie osoby mocodawcy pełnomocnika jest brakiem formalnym, prowadzącym do wszczęcia procedury określonej w art. 49 § 1 p.p.s.a., w sytuacji gdy oryginał odpisu z KRS został przesłany do Sądu w tym samym dniu przy skardze na jedną z 13 decyzji Dyrektora Izby Celnej w P. (sygn. akt III SA/Po 776/09).

Do akt rozpoznawanej sprawy pełnomocnik dołączył niepotwierdzoną za zgodność z oryginałem kserokopię odpisu z KRS. Wobec tego Sąd I instancji prawidłowo wezwał pełnomocnika skarżącej do uwierzytelnienia załączonej kserokopii. Wychodząc z założenia, że dokument, o którym mowa jest częścią składową pełnomocnictwa procesowego, należy przyjąć, że powinien on czynić zadość wymaganiom przewidzianym dla pełnomocnictwa. Musi to być zatem - jak przewiduje art. 37 p.p.s.a. - oryginał dokumentu lub jego uwierzytelniony odpis. Regulacje te nie sprzeciwiają się możliwości uwierzytelnienia przez pełnomocnika będącego radcą prawnym odpisu (kopii) dokumentu wskazującego umocowanie organu osoby prawnej udzielającego pełnomocnictwa. Dokument ten stanowi część składową pełnomocnictwa i jest z nim równoważny, skoro jego brak uzasadnia, jak już wyżej wskazano, również wdrożenie przez przewodniczącego trybu przewidzianego w art. 49 § 1 p.p.s.a. Jeżeli zatem w art. 37 § 1 zdanie 2 p.p.s.a. jest mowa o uwierzytelnieniu pełnomocnictwa, pojęcie pełnomocnictwa należy rozumieć całościowo, jako komplet dokumentów niezbędnych dla wykazania umocowania pełnomocnika do działania za mocodawcę. Skoro pełnomocnik jest obowiązany dołączyć do pisma procesowego pełnomocnictwo z podpisem mocodawcy lub wierzytelny odpis pełnomocnictwa, to dla wykazania umocowania organu osoby prawnej udzielającego pełnomocnictwa może on dołączyć zarówno wydany przez sąd odpis z właściwego rejestru, który ma walor oryginału, jak i uwierzytelniony przez siebie odpis czy kopię (w tym kserokopię) tego dokumentu (por. uchwała SN z 30 marca 2006 r., sygn. akt III CZP 14/06, LEX nr 175132).

Biorąc pod uwagę powyższe rozważania i fakt, że pełnomocnik strony nie nadesłał w wyznaczonym terminie uwierzytelnionej kserokopii odpisu z KRS, co jest bezsporne w sprawie, a tym samym nie uzupełnił braków formalnych skargi, zachodziły podstawy do jej odrzucenia.

Za chybiony należy uznać również zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Ten przepis prawa procesowego określając składniki uzasadnienia wyroku stanowi, że winno ono zawierać: zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowiska pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej uzasadnienie. Uzasadnienie postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego winno w zasadzie odpowiadać wymogom uzasadnienia wyroku określonym w art. 141 § 4 p.p.s.a. - z tym jednak istotnym zastrzeżeniem, że przepis ten do postanowień winien być stosowany odpowiednio, na mocy art. 166 p.p.s.a. Biorąc to pod uwagę należy stwierdzić, że sporządzone przez Sąd I instancji uzasadnienie zaskarżonego postanowienia z 18 listopada 2009 r. odpowiada wymogom określonym w art.141 § 4 p.p.s.a., jego treść nie pozostawia wątpliwości, co do przyczyny odrzucenia skargi i daje możliwość dokonania kontroli instancyjnej tego orzeczenia.

Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 i art. 182 § 1 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.