Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2235/16
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2017-01-25 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6146 Sprawy uczniów
Hasła tematyczne: Oświata
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 90 e ust. 1
journal: Dz.U. 2004 nr 256 poz 2572
law: Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Wiesław Morys Sędziowie: Sędzia NSA Jolanta Rudnicka (spr.) Sędzia WSA del. Ewa Kręcichwost- Durchowska po rozpoznaniu w dniu 25 stycznia 2017r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej B. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 22 kwietnia 2016 r. sygn. akt II SA/Po 135/16 w sprawie ze skargi B. M. na decyzję Samorządowe Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] grudnia 2015r., nr [...] w przedmiocie zasiłku szkolnego 1. oddala skargę kasacyjną; 2. oddala wniosek Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 22 kwietnia

2016 r., sygn. akt II SA/Po 135/16 oddalił skargę B. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] grudnia 2015 r.,

nr [...] w przedmiocie zasiłku szkolnego.

Wyrok zapadł w oparciu o następujący stan faktyczny i prawny sprawy.

Decyzją z dnia [...] października 2015 r., nr [...], Kierownik Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w P. na podstawie art. 90e, 90f, 90m ust. 1 i 90n ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2004 r., nr 256, poz. 2572 ze zm., dalej: "u.s.o.") i uchwały nr III/29/15 Rady Miejskiej w P. z dnia 11 lutego 2015 r. w sprawie wprowadzenia Regulaminu udzielania pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów zamieszkałych na terenie gminy (Dz. U. poz. 1053 z późn. zm.) odmówił B. M. przyznania zasiłku szkolnego dla D.M., K.M. i I. M..

W uzasadnieniu organ I instancji wyjaśnił, że zasiłek szkolny ma charakter doraźnej pomocy materialnej, udzielanej uczniowi w związku z trudną, ale przejściową, sytuacją materialną, będącą następstwem zdarzenia losowego (np. klęski żywiołowej, śmierci, wypadku itp.). Wyrażenie "zdarzenie losowe" należy z kolei rozumieć jako zaistniałe niespodziewanie zdarzenie, niezależne od woli ucznia lub jego rodzica względnie opiekunów, które spowodowało, że uczeń ten przejściowo znalazł się w trudnej lub trudniejszej niż zwykle sytuacji materialnej. Z dokumentów przedłożonych przez skarżącą wynika, że K. M. przebywała na oddziale szpitalnym w okresie od dnia 13 lipca 2015 r. do dnia 16 lipca 2015 r. Pobyt ten nie miał jednak charakteru zdarzenia losowego, lecz stanowił następstwo istniejącej choroby dziecka. W złożonym wniosku skarżąca nie określiła także dokładnie, czy wspomniane zdarzenie wpłynęło na pogorszenie się sytuacji materialnej ucznia. Nie przedłożono przy tym żadnych dowodów na potwierdzenie nagłego zaostrzenia się choroby czy konieczności zmiany dotychczasowego sposobu leczenia, co mogłoby wiązać się z dodatkowymi kosztami. Tym samym wyłączone było również wydanie korzystnej dla skarżącej decyzji.

B. M. odwołała się od powyższej decyzji z dnia [...] października 2015 r. Skarżąca wskazała, że jej córka K. M. przebywała w szpitalu od dnia 13 lipca 2015 r. do dnia 16 lipca 2015 r. W tym czasie przeprowadzono zabieg operacyjny polegający na przeszczepie pełnej grubości skóry na inne miejsce. Z uwagi na to zdarzenie skarżąca musiała ponieść dodatkowe koszty, obejmujące m.in. opłaty hotelowe dla rodziców dzieci niepełnosprawnych. Pieniądze te mogłyby być natomiast przeznaczone na cele edukacyjne, tj. na encyklopedie. Skarżąca dodała zarazem, że przyjęcie jej córki na oddział szpitalny miało charakter planowy. Podkreśliła jednak, że córka chorująca na zespół Goldenhara nie ma żadnego wpływu na ustalanie dat kolejnych zabiegów operacyjnych. W konsekwencji omawiany pobyt w szpitalu należy uznać za zdarzenie losowe.

Decyzją z dnia [...] grudnia 2015 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję z dnia [...] października 2015 r.

W uzasadnieniu organ II instancji zaaprobował przedstawioną przez organ I instancji wykładnię wyrażenia "zdarzenie losowe". W konsekwencji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. uznało, że pobyt córki skarżącej w szpitalu nie stanowi zdarzenia losowego, uzasadniającego przyznanie zasiłku szkolnego. Przyjęcie K. M. na oddział szpitalny związane byłoby bowiem z jej chorobą, na którą cierpi od urodzenia. Nie można również stwierdzić, by opisany pobyt w szpitalu wiązał się dla rodziny skarżącej z dodatkowymi wydatkami o charakterze edukacyjnym.

B. M. zaskarżyła powyższą decyzję Kolegium z dnia [...] grudnia 2015 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, powtarzając swoją wcześniejszą argumentację, zawartą w odwołaniu z dnia 12 października 2015 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uznał, że skarga okazała się niezasadna.

Na wstępie Sąd zauważył, że okolicznością bezsporną jest, iż we wniosku z dnia 11 września 2015 r. B. M. zwróciła się o przyznanie jej zasiłku szkolnego na D. M., K. M. i I. M..

Następnie Sąd wskazał, że kluczowe wątpliwości, jakie wyłoniły się na tle rozpatrywanej sprawy, dotyczą interpretacji wyrażenia "zdarzenie losowe" z art. 90e ust. 1 ustawy o systemie oświaty. Badając ten zwrot, należy zdaniem Sądu uznać, że zdarzenie to powinno mieć charakter niespodziewany i nieprzewidywalny,

w szczególności niezależny od woli ucznia lub jego rodzica. Takie stanowisko jest również aprobowane w orzecznictwie Odnosząc powyższe rozważania do specyfiki rozpatrywanej sprawy należy, w ocenie Sądu przyjąć, że przesłanki wymienione w

art. 90e ust. 1 ustawy nie wystąpiły w sytuacji opisanej we wniosku skarżącej.

Sąd podał, że z materiału dowodowego zgromadzonego w aktach administracyjnych wynika bowiem, że do wniosku z dnia 11 września 2015 r. skarżąca załączyła kartę informacyjną leczenia szpitalnego, potwierdzającą pobyt K. M. na oddziale szpitalnym w Specjalistycznym Centrum Medycznym w P. w okresie od dnia 13 lipca 2015 r. do dnia 16 lipca 2015 r. W dokumencie tym wskazano zarazem, że córka skarżącej choruje na zespół Goldenhara i zgłosiła się już po raz 12 do wspomnianego podmiotu leczniczego. Co więcej, w przedmiotowej karcie wskazano także termin kolejnego etapu zabiegu operacyjnego, ustalony na dzień 16 września 2015 r. Nie można więc uznać, zdaniem Sądu, że konieczność przeprowadzenia zabiegu medycznego u córki skarżącej wystąpiła nagle bądź miała niespodziewany charakter.

Sąd podkreślił jednocześnie, że córka skarżącej jest osobą chorą od urodzenia, a zatem choroba ta ma charakter względnie trwały i wiąże się z koniecznością przeprowadzeniu wielu zabiegów medycznych. Operacja przeprowadzona w okresie od dnia 13 lipca 2015 r. do dnia 16 lipca 2015 r. miała przy tym charakter planowy, co zostało zresztą potwierdzone przez skarżącą w odwołaniu z dnia 12 października

2015 r. Tym samym, nawet gdyby uznać, że operacja K. M. jest zdarzeniem losowym, to nie można zgodzić się, że oddziałuje ona jedynie przejściowo na sytuację małoletniej.

Ponadto Sąd zauważył, że w świetle art. 90e ust. 2 ustawy o systemie oświaty, zasiłek szkolny przysługuje jedynie w przypadku, gdy zdarzenie losowe oddziaływało negatywnie na sytuację materialną ucznia. Tymczasem skarżąca nie wykazała, by przesłanka ta w niniejszej sprawie została zachowana. Nie wyjaśniła ona

w szczególności, na czym polega pogorszenie się sytuacji materialnej K. M., czy pozostałych jej dzieci. Jedynie w odwołaniu z dnia 12 października

2015 r. skarżąca wskazała ogólnie na konieczność opłacenia pobytu w hotelu dla rodziców dzieci niepełnosprawnych. Nie załączyła jednak do wniosku z dnia

11 września 2015 r. żadnych rachunków za pobyt we wspomnianym hotelu. Nie podała ona nawet szacunkowej wysokości tych opłat.

Sąd wskazał również, że zasiłek szkolny, na co wskazuje art. 90e ust. 2 ustawy, ma na celu zrekompensowanie ewentualnego uszczerbku w wydatkach związanych z realizacją procesu edukacji. Tym samym omawiana forma wsparcia finansowego ze środków publicznych nie jest swoistym ogólnym świadczeniem, które może być przeznaczone na dowolny cel, lecz musi być ściśle powiązana z kształceniem. Skarżąca nie wykazała jednak, by pobyt jej córki w szpitalu przełożył się negatywnie na realizację procesu kształcenia jej dzieci. Nie określiła także, jakie potrzeby edukacyjne miałyby być zaspokojone w drodze przyznania zasiłku szkolnego. Jedynie w odwołaniu z dnia 12 października 2015 r. skarżąca ogólnie wskazała, że środki te mogłyby posłużyć na zakup encyklopedii. Stwierdzenie to wydaje się jednak pozbawione szerszego uzasadnienia, np. co do zasadności nabycia właśnie tej pomocy dydaktycznej.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła B. M.. Zaskarżając wyrok w całości, skarżąca kasacyjnie podniosła następujące zarzuty:

1. naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 90 e ust. 1 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz.U. z 2004 nr 256 poz. 2572 ze zm.), poprzez uznanie że w niniejszej sprawie nie zachodzą po stronie K. M. i jej rodzeństwa D. M. i I. M. okoliczności do przyznania zasiłku szkolnego, jako że choroba wrodzona K. M. i jej leczenie nie ma charakteru losowego;

2. naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na jego wynik, tj.:

a) art. 141 pkt. 4 p.p.s.a., gdyż uzasadnienie zaskarżonego wyroku w ogóle nie dotyczy rozpoznania części skargi, tj. zasadności odmowy przez organy administracyjne przyznania zasiłku szkolnego dla rodzeństwa K. M., czyli D. M. i I. M.., mimo że skarżąca skarżyła rozstrzygnięcia organów administracji publicznej w całości;

b) art. 151 p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi, pomimo braku podstaw ku temu.

W związku z powyższym skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie w całości zaskarżonego orzeczenia oraz decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] grudnia 2015 r. ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu do ponownego rozpoznania, a nadto w każdym z ww. przypadków zasądzenie od organu na rzecz skarżącej kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych, ewentualnie przyznanie od Skarbu Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że z uwagi na cechy choroby na jaką choruje K. M. (sporadyczność, przypadkowość, rzadka dziedziczność), uznać należy, że ma ona charakter losowy. A skoro choroba ma charakter losowy, to wszelkie zabiegi i operacje w trakcie jej przebiegu - nawet jeśli są planowane - to również mają charakter losowy. Innymi słowy, są one następstwem i skutkiem zdiagnozowanej choroby o charakterze losowym. K. M. nie ma żadnego wpływu na planowanie zabiegów operacyjnych, którym jest poddawana, co wiąże się z nadzwyczajnie uciążliwym Zespołem Goldenhera, na który choruje pacjentka. Ponieważ nie ma ona żadnego wpływu na rozwój choroby, to w istocie jej pobyty szpitalne można i trzeba zakwalifikować jako zdarzenia losowe (pomimo faktu, że są one planowane z wyprzedzeniem).

Ponadto skarżąca kasacyjnie sprecyzowała, że zarzut procesowy naruszenia art. 151 p.p.s.a. jest następstwem wskazanych naruszeń przepisów prawa materialnego

i procesowego.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. wniosło o jej oddalenie i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Dokonując kontroli instancyjnej wyroku Sądu pierwszej instancji z dnia

22 kwietnia 2016 r., Naczelny Sąd Administracyjny miał na uwadze, że zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej p.p.s.a.) w postępowaniu kasacyjnym rozpoznanie sprawy sądowoadministracyjnej następuje w granicach skargi kasacyjnej przy uwzględnieniu z urzędu przesłanek nieważności postępowania.

W niniejszej sprawie nie wystąpiły wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a. przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego, dlatego też Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznanie sprawy ograniczył do zbadania zasadności zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej.

W skardze kasacyjnej podniesiono zarzuty oparte na obu podstawach określonych w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. Odnosząc się w pierwszej kolejności do zarzutu naruszenia przepisu prawa procesowego, tj. art. 141 § 4 p.p.s.a. uznać należy, że jest on chybiony. Powołany przepis stanowi, że uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego uzasadnienie zaskarżonego wyroku zostało sporządzone zgodnie z powyższymi wymogami. Za pomocą tego przepisu nie można natomiast - jak czyni to skarżąca kasacyjnie – podważać prawidłowości kwestionowanego orzeczenia w kontekście nierozpoznania sprawy w jej granicach. Taki rodzaj uchybienia stanowić może ewentualnie o naruszeniu przez Sąd art. 134 § 1 p.p.s.a. Wskazać jedynie w tym miejscu trzeba, że z treści uzasadnienia zaskarżonego wyroku wprost wynika, iż Sąd dokonał oceny legalności decyzji SKO z dnia

[...] grudnia 2015 r. odnosząc się do sytuacji wszystkich dzieci skarżącej objętych wnioskiem o przyznanie zasiłku szkolnego. Stanowisko skarżącej kasacyjnie, iż Sąd nie rozpoznał sprawy pod kątem zasadności przyznania zasiłku dla D. M. i I.M. jest zatem niezrozumiałe. Powyższe twierdzenie jest tym bardziej usprawiedliwione, że podnosząc zarzut naruszenia prawa materialnego, skarżąca zarzuciła Sądowi błędne przyjęcie, iż w niniejszej sprawie nie zachodzą po stronie D. M., I. M. i K. M. (a zatem po stronie wszystkich dzieci skarżącej objętych decyzją organu) podstawy do przyznania zasiłku szkolnego.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, nietrafny jest również wspomniany wyżej zarzut naruszenia prawa materialnego, tj. art. 90e ust. 1 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz.U. z 2004 nr 256 poz. 2572 ze zm.). zgodnie z którym zasiłek szkolny może być przyznany uczniowi znajdującemu się przejściowo w trudnej sytuacji materialnej z powodu zdarzenia losowego. Naruszenia powołanego przepisu skarżąca kasacyjnie upatruje w błędnym przyjęciu przez Sąd, że choroba wrodzona córki K. M. i jej leczenie nie ma charakteru losowego. Odnośnie do tak sformułowanego zarzutu należy przede wszystkim zauważyć, że badając wystąpienie w sprawie "zdarzenia losowego" Sąd pierwszej instancji nie tyle oceniał tę przesłankę przez pryzmat choroby dziecka jako takiej, ale skupił się na ocenie, czy "zdarzeniem losowym" jest będący konsekwencją tej choroby pobyt dziecka w szpitalu w dniach 13 -16 lipca 2015 r. W stanie faktycznym niniejszej sprawy poza sporem pozostaje, że pobyt K. M. w szpitalu w tych dniach był planowy i wiązał się z koniecznością przeprowadzenia kolejnych zabiegów medycznych w związku z chorobą na którą od urodzenia choruje córka skarżącej. Z karty informacyjnej leczenia szpitalnego wynika, że córka skarżącej przebywała we wspomnianym okresie na oddziale szpitalnym w Specjalistycznym Centrum Medycznym w P. już po raz 12 i pobyt ten miał na celu odbycie kolejnego zabiegu operacyjnego związanego z chorobą dziecka. W karcie wskazano również kolejny termin pobytu - 16 września 2015 r. Mając na uwadze powyższe, zgodzić przyjdzie się z Sądem pierwszej instancji, że konieczność przeprowadzenia u dziecka skarżącej kolejnego planowanego zabiegu medycznego będącego następstwem istniejącej choroby i stanowiącego w istocie część procesu leczenia nie jest zdarzeniem losowym w rozumieniu art. 90e ust. 1 ustawy o systemie oświaty. Pod pojęciem tym (niezdefiniowanym ustawowo) należy bowiem rozumieć niespodziewane, pojedyncze i niezależne od człowieka zdarzenie wywołane przyczynami zewnętrznymi, których nie można było przewidzieć. Istotne jest zatem przede wszystkim to, aby zdarzenie takie zostało wywołane czynnikiem niespodziewanym i nieprzewidywalnym. Planowy pobyt córki skarżącej w szpitalu w celu odbycia kolejnego zabiegu operacyjnego wykonywanego w związku z trwałą chorobą - choć niewątpliwie jest zdarzeniem niezależnym od woli tak rodzica jak i samego dziecka - nie posiada pozostałych cech, o jakich mowa wyżej. Takie zdarzenie należy natomiast ocenić jako przewidywalną konsekwencję trwającego stanu faktycznego (choroby). Powtarzalność planowych wizyt córki skarżącej w szpitalu odbywających się w celu realizacji procesu leczenia nie pozwala jednocześnie na uznanie, że zdarzenia te w sposób przejściowy wpływają na sytuację materialną osób objętych wnioskiem o przyznanie zasiłku szkolnego. Rację ma zatem Sąd pierwszej instancji wskazując, że okoliczności na jakie powołuje się skarżąca w toku postępowania administracyjnego nie mogą stanowić podstawy do przyznania zasiłku szkolnego D.M., I. M. i K. M.. Zaskarżony wyrok oddalający skargę B. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [ ...] grudnia 2015 r. jest więc zgodny z prawem.

Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. Zawarty w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniosek organu o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania nie został uwzględniony, gdyż organ takich kosztów nie poniósł.