Wyrok NSA, sygn. akt IV SA 1094/86
NSA w Warszawie (przed reformą)
Data orzeczenia: 1987-04-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Hasła tematyczne: Ochrona środowiska
Opłaty administracyjne
Powołane przepisy: article: art. 86 ust. 2 pkt 3
journal: Dz.U. 1980 nr 3 poz. 6
law: Ustawa z dnia 31 stycznia 1980 r. o ochronie i kształtowaniu środowiska.
article: par. 9 pkt 8
journal: Dz.U. 1986 nr 7 poz. 40
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 13 stycznia 1986 r. w sprawie opłat za gospodarcze korzystanie ze środowiska i wprowadzanie w nim zmian.
Teza: Posadzenie drzew na pasie gruntu nad urządzeniami sieci uzbrojenia terenu ma charakter tymczasowy w rozumieniu par. 9 pkt 8 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 13 stycznia 1986 r. w sprawie opłat za gospodarcze korzystanie ze środowiska i wprowadzanie w nim zmian /Dz.U. nr 7 poz. 40/, jeżeli w związku z okresowymi przeglądami, naprawami i wymianą tych urządzeń zezwala się na usunięcie tych drzew.

TEZY

Posadzenie drzew na pasie gruntu nad urządzeniami sieci uzbrojenia terenu ma charakter tymczasowy w rozumieniu par. 9 pkt 8 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 13 stycznia 1986 r. w sprawie opłat za gospodarcze korzystanie ze środowiska i wprowadzanie w nim zmian /Dz.U. nr 7 poz. 40/, jeżeli w związku z okresowymi przeglądami, naprawami i wymianą tych urządzeń zezwala się na usunięcie tych drzew.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny uznał zasadność skargi Przedsiębiorstwa Energetyki Cieplnej w W. na decyzję Dyrektora Wydziału Ochrony Środowiska, Gospodarki Wodnej i Geologii Urzędu Miasta Stołecznego Warszawy z dnia 30 września 1986 r. w przedmiocie ustalenia opłat za usunięcie drzew i na podstawie art. 207 par. 1 i 2 pkt 1 Kpa uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Wydziału Gospodarki Komunalnej Urzędu Dzielnicowego, a także - zgodnie z art. 208 Kpa - zasądził od organu stopnia stołecznego kwotę złotych siedemdziesiąt jeden tysięcy trzysta dziewięćdziesiąt pięć tytułem zwrotu kosztów postępowania na rzecz skarżącego przedsiębiorstwa.


UZASADNIENIE

Dyrektor Wydziału Ochrony Środowiska, Gospodarki Wodnej i Geologii Urzędu Miasta Stołecznego Warszawy decyzją z dnia 30 września 1986 nr OSGW-V-8617/44/86 utrzymał w mocy, zaskarżoną przez Przedsiębiorstwo Energetyki Cieplnej, decyzję Kierownika Wydziału Gospodarki Komunalnej Urzędu Dzielnicowego z dnia 14 sierpnia 1986 nr 64-GK/I/7142/64/86 o ustaleniu opłaty w wysokości 2.379.840 zł za usunięcie 5 drzew kolidujących z wymianą sieci cieplnej na nieruchomościach przy ul. G. nr 18/20, ul. L. nr 3 i ul. Ż. nr 71. W uzasadnieniu Rady Ministrów z dnia 13 stycznia 1986 r. w sprawie opłat za gospodarcze korzystanie ze środowiska i wprowadzanie w nim zmian /Dz.U. nr 7 poz. 40/, który enumeratywnie wymienia okoliczności w których opłaty za usuwanie drzew nie są pobierane. Ponadto organ stołeczny podniósł, że powoływanie się przez skarżące przedsiębiorstwo na to, iż drzewa zostały posadzone na sieci cieplnej bez jego wiedzy i zgody, jest bezskuteczne, gdyż dopuszczanie do rozrośnięcia się tych drzew było zawinione przez samo przedsiębiorstwo przez niewłaściwe wykonywanie obowiązków wynikających z par. 20 ust. 2 zarządzenia Ministra Górnictwa i Energetyki z dnia 4 maja 1973 r. w sprawie eksploatacji sieci cieplnych /M.P. nr 22 poz. 134/ to jest dokonywanie nie rzadziej niż raz w roku przeglądów sieci cieplnych.

W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego na powyższą decyzję Stołeczne Przedsiębiorstwo Energetyki Cieplnej zarzuciło naruszenie art. 48 i 86 ustawy z dnia 31 stycznia 1980 r. o ochronie i kształtowaniu środowiska /Dz.U. nr 3 poz. 6/ oraz par. 7 i 9 i rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 13 stycznia 1986 r. w sprawie opłat za gospodarcze korzystanie ze środowiska i wprowadzanie w nim zmian /Dz.U. nr 7 poz. 40/ oraz par. 20 zarządzenia Ministra Górnictwa i Energetyki z dnia 4 maja 1973 r. w sprawie eksploatacji sieci cieplnych /M.P. nr 22 poz. 134/ przez błędną ich wykładnię i niewłaściwe zastosowanie i na tej podstawie wniosło o uchylenie zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu skargi podniesiono, że drzewa posadzone nad przewodami cieplnymi odpowiadają warunkom określonym w par. 9 pkt 4 wskazanego rozporządzenia, gdyż ich korzenie wpływają niszcząco na obudowę rurociągów oraz zagrażają wywróceniem się drzewa i mogą przyczynić się do powstania wypadku. Według par. 9 pkt 8 tego rozporządzenia nie pobiera się opłat za usunięcie drzew posadzonych w okresie od przeznaczenia danego terenu w planie zagospodarowania na lokalizację sieci cieplnej do jej wybudowania, a jednostka zarządzająca nieruchomością /terenem/ jest obowiązana korzystać z niej w sposób uwzględniający ograniczenia wynikające z przebiegu sieci cieplnej. SPEC nie przejmuje zarządu terenami nad sieciami cieplnymi i nie sadził spornych drzew, a zatem nie może ponosić odpowiedzialności za skutki działań jednostek zarządzających nieruchomościami bądź organizujących sadzenie drzew. Z par. 20 powołanego zarządzenia Ministra Górnictwa i Energetyki nie wynika obowiązek dokonywania odkrywek sieci przez wykonywanie wykopów, a wadliwe ukształtowanie środowisko - a tak jest w przypadku posadzenia drzew na sieci cieplnej - nie może być chronione środkami ekonomicznymi przewidzianymi w art. 8 cytowanej ustawy z dnia 31 stycznia 1980 r. Jeśli mimo wszystko przyjęto by, iż opłaty za usunięcie spornych drzew należą się, to nie od SPEC, lecz od jednostek zarządzających terenami, na których drzewa zostały posadzone.

W odpowiedzi na skargę organ stołeczny wniósł o jej oddalenie, podając, że argument nawiązujący do par. 9 pkt 4 cytowanego rozporządzenia z dnia 13 stycznia 1986 r. nie może być uwzględniony, gdyż SPEC wniosło o usunięcie drzew wyłącznie z powodu wymiany skorodowanej sieci ciepłowniczej, a nie z powodu zagrożenia bezpieczeństwa mienia w obiekcie budowlanym. Zwalniało to organ od przeprowadzenia dowodu na tę okoliczność, wobec zaś usunięcia drzew poprzez stronę skarżącą nie ma już możliwości wyjaśnienia tej okoliczności. W sprawie niniejszej nie ma zastosowania par. 9 pkt 8 tego rozporządzenia, gdyż przepis ten należy rozpatrywać w powiązaniu z art. 45 omawianej ustawy z dnia 31 stycznia 1980 r., który określa, jaką zieleń należy uważać za tymczasową. Z par. 10 powyższego rozporządzenia jednoznacznie wynika, iż opłaty ponosi jednostka usuwająca drzewa, przytoczenie zaś w uzasadnieniu decyzji par. 20 zarządzenia Ministra Górnictwa i Energetyki z dnia 4 maja 1973 r. miało jedynie charakter pomocniczy, bez wpływu na wynik sprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Przewidziane w art. 86 ustawy z dnia 31 stycznia 1980 r. o ochronie i kształtowaniu środowiska /Dz.U. nr 3 poz. 6 ze zm./ opłaty za gospodarcze korzystanie ze środowiska i za wprowadzanie w nim zmian są związane wyłącznie ze zgodnym z prawem korzystaniem z elementów środowiska. Nie mają więc one charakteru kar pieniężnych, które przewidziane są za niezgodne z prawem korzystanie ze środowiska /art. 110 ustawy/, ani też charakteru odszkodowania cywilnego.

Według par. 10 ust. 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 13 stycznia 1986 r. w sprawie opłat za gospodarcze korzystanie ze środowiska i wprowadzanie w nim zmian /Dz.U. nr 7 poz. 40/, opłatę za usuwanie drzew ustala się przy udzielaniu jednostkom organizacyjnym zezwolenia na usunięcie drzew. Ubiegający się o zezwolenie przedstawia dane określające gatunek drzewa, obwód pnia, przeznaczenie terenu, na którym rośnie drzewo, oraz przyczyny zamierzonego usunięcia drzew. Z przepisu tego zatem wynika, że opłatę za usunięcie drzew za zezwoleniem ponosi jednostka organizacyjna, której wydano to zezwolenie. W niniejszej sprawie zatem są bezprzedmiotowe rozważania dotyczące zarówno odpowiedzialności za posadzenie omawianych drzew na sieci ciepłowniczej, jak i sposobu prowadzenia konserwacji tej sieci, skoro zezwolenie na usunięcie tych drzew zostało wydane skarżącemu przedsiębiorstwu na jego wniosek w związku z zamierzoną przez nie wymianę sieci cieplnej.

Podniesiony w skardze zarzut naruszenia art. 48 omawianej ustawy nie jest zasadny. Zezwolenie na usunięcie drzew nie jest wymagane tylko w przypadkach wymienionych w ust. 4 tego artykułu, a bezsporne jest, że żaden z tych przypadków w sprawie niniejszej nie zachodzi. Zasadny natomiast jest zarzut błędnej wykładni par. 9 pkt 8 cytowanego rozporządzenia, a stanowisko zawarte w tym przedmiocie w odpowiedzi na skargę nie jest trafne. Przepis ten stanowi, że nie pobiera się opłat za usuwanie drzew, które posadzono tymczasowo na terenach przeznaczonych w planach zagospodarowania przestrzennego na cele nie przewidujące zadrzewień. W odpowiedzi na skargę słusznie zwrócono uwagę na to, że przepis ten należy rozpatrywać w powiązaniu z art. 45 cytowanej ustawy, jednakże wyciągnięty z tego wniosek, że spornych drzew nie można było uważać za zieleń tymczasową, nie jest trafny. Według art. 45 tej ustawy tereny nie przeznaczone pod zabudowę oraz tereny przewidziane do zagospodarowania w późniejszym terminie, a nie wykorzystane rolniczo, zagospodarowuje się zwłaszcza przez zasadzenie na nich roślinności dostosowanej do otoczenia, z uwzględnieniem okresu zagospodarowania, gdy ma ono charakter czasowy. Czasowy charakter zagospodarowania zatem odnosi się do zasadzenia roślinności dostosowanej zarówno do otoczenia, jak i do okresu, w jakim dany teren ma zostać wykorzystany na cel zgodny z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego. Jeżeli cel ten wyłącza możliwość pozostawienia zadrzewień dokonanych w czasie obowiązywania tego planu i powstaje kolizja miedzy posadzonymi w tym czasie drzewami a realizacją tego celu, to likwidacja tej kolizji polegać musi na usunięciu drzew.

Tymczasem posadzenie drzew na terenie nie przewidzianym w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego pod zadrzewienia zachodzi zawsze wówczas, gdy w czasie dokonywania tego sadzenia jest wiadome, że przystąpienie do wykorzystania lub wykorzystanie danego terenu zgodnie z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego łączyć się może z koniecznością usunięcia drzew uniemożliwiających lub utrudniających planowe wykorzystywanie terenu. Sytuacja taka niewątpliwie zachodzi w razie posądzenia drzew nad siecią ciepłowniczą w taki sposób, ze przeglądy, konserwacje i wymiany tej sieci /jej elementów/ wymagają usunięcia tych drzew. Ponadto, jeżeli posadzenie drzew na terenie przeznaczonym w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego do innego zagospodarowania w terminie późniejszym ma charakter tymczasowy, to tym bardziej taki charakter ma posadzenie drzew na terenie już wykorzystywanym na cele planowe, nie przewidujące zadrzewień, w sytuacji, gdy istota planowanego wykorzystania terenu wyłącza możliwość pozostawienia tych drzew w danym miejscu na stałe.

W konkluzji należy przyjąć, że posadzenie drzew w pasie gruntu nad urządzeniami sieci uzbrojenia terenu wymagającym okresowych przeglądów, napraw i wymian ma charakter tymczasowy w rozumieniu par. 9 pkt 8 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 13 stycznia 1986 r. w sprawie opłat za gospodarcze korzystanie ze środowiska i wprowadzanie w nim zmian /Dz.U. nr 7 poz. 40/, jeżeli w związku z tymi czynnościami zezwala się na usunięcie tych drzew. Skoro zatem w niniejszej sprawie organ ochrony środowiska uznał, że dla dokonania wymiany sieci ciepłowniczej niezbędne jest usunięcie drzew posadzonych po zabudowaniu tej sieci i w związku z tym wydał zezwolenie na ich usuniecie, to na podstawie par. 9 pkt 8 cytowanego rozporządzenia powinien był zaniechać pobierania opłat. Nałożenie więc obowiązku uiszczenia opłat nastąpiło z naruszeniem prawa materialnego przez błędną wykładnię par. 9 pkt 8 tego rozporządzenia i art. 45 omawianej ustawy. uzasadnia to uchylenie zaskarżonej decyzji i utrzymanej przez nią w mocy decyzji organu I instancji. Z tego też względu bezprzedmiotowe było rozważanie w niniejszym postępowaniu zagadnień związanych z problematyką zagrożenia bezpieczeństwa ludzi lub mienia, przewidzianą w par. 9 pkt 4 powyższego rozporządzenia.

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 207 par. 1 i 2 pkt 1 oraz art. 208 Kpa, jak w sentencji wyroku.