Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt II SA/Wr 1473/03
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2005-03-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6074 Przekształcenie użytkowania wieczystego w prawo własności
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Elżbieta Kmiecik (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Jerzy Krupiński sędzia NSA Roman Ciąglewicz Protokolant: referent Joanna Szyndrowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 marca 2005 r. sprawy ze skargi B. R., J. Z., W. K., F. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie przekształcenia użytkowania wieczystego w prawo własności 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta [...] z dnia [...], nr [...] i [...] 2) określa, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości, 3) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. na rzecz W. i F. K. kwotę 30 (trzydzieści) złotych oraz na rzecz B. R. i J. Z. kwoty po 30 (trzydzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] nr [...]; nr [...], Prezydent Miasta [...] na podstawie art. 1 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości (Dz. U. Nr 113, poz. 1209 ze zm.) odmówił nieodpłatnego nabycia prawa własności gruntu na rzecz F. K. oraz jego małżonki W. K. w ustawowej wspólności – do 53% części gruntu, a także na rzecz B. R. i J. Z. - obie do ½ części – do 47 % części gruntu, oznaczonego jako działka nr [...], km [...], o pow. 0,0799 ha, położonej w O. przy ulicy [...].

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że z posiadanej dokumentacji wynika, że w budynku położonym na tym gruncie udział w prawie wieczystego użytkowania posiadają ww. współwłaściciele lokali. Udziały w gruncie są niewydzielone i nie mogą być jednocześnie przedmiotem współużytkowania wieczystego i współwłasności. Organ stwierdził ponadto, że wnioskodawcy F. i W. K. spełniają warunki z art. 1 ust. 1 przywołanej ustawy, natomiast współużytkownik wieczysty J. Z. i B. R. nie spełnia warunków określonych w art. 1 ust. 1 ustawy.

Z treścią powyższej decyzji nie zgodziły się J. Z. i B. R. W złożonym odwołaniu wnosiły o ponowne wnikliwe rozpatrzenie ich wniosku wskazując, iż jedna z współużytkowników wieczystych, a to B. R., spełnia warunki ustawowe o których stanowi art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 26.07.2001 r., natomiast jej ojciec S. R., po którym została użytkownikiem wieczystym w drodze dziedziczenia, zmarł przed dniem wejścia w życie ustawy.

Od powyższej decyzji odwołali się także W. i F. K. W uzasadnieniu swojego stanowiska podnieśli, iż zapadła decyzja jest dla nich krzywdząca, gdyż spełniają ustawowe wymogi do nieodpłatnego nabycia własności nieruchomości na podstawie art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości (Dz. U. Nr 113, poz. 1209 ze zm.).

Decyzją z dnia [...], Nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu Kolegium argumentowało, iż ustawa z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości, uzależnia skuteczność zgłaszanych w jej trybie roszczeń od spełnienia przez strony lub poprzedników prawnych stron warunków wskazanych w art. 1 ust. 1 i 2 tej ustawy. Ponadto organ podkreślił, że niezależnie od spełnienia wyżej wymienionych warunków, w sytuacji współużytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej jakie występuje w niniejszej sprawie należy brać pod uwagę uregulowanie zawarte w art. 232 §1 k.c., który wskazuje, że przedmiotem użytkowania wieczystego mogą być wyłącznie grunty stanowiące własność Skarbu Państwa oraz grunty stanowiące własność gmin lub ich związków. W tym stanie prawnym oceniając roszczenia stron do przekształcenia prawa niepodzielnych udziałów w użytkowaniu wieczystym, organ stwierdził, że J. Z. będąca współużytkownikiem wieczystym gruntu nie spełnia przesłanki odnoszącej się do czasu trwania prawa wieczystego użytkowania. Jest ona bowiem następcą prawnymi S. R., który zmarł w dniu 20 kwietnia 1998 r., a tym samym niemożliwym jest uznanie, iż była ona współużytkownikiem wieczystym w dwóch granicznych datach: a to 26 maja 1990 r. i 24 października 2001 r. Kolegium dodało także, iż w świetle art. 232 Kodeksu cywilnego przekształcenie prawa użytkowania wieczystego (w tym poszczególnych udziałów w tym prawie) w prawo współwłasności, jest możliwe wyłącznie co do całego prawa użytkowania wieczystego danej nieruchomości, a więc co do 100% udziałów w tym prawie, nie zaś co do jednego udziału i stąd też skoro w niniejszej sprawie jeden z współużytkowników nie spełnia warunków do przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności, uzasadniona jest decyzja odmowna w stosunku do wszystkich współużytkowników.

Skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego, na powyższą decyzję wniosła J. Z. i B. R. wnosząc o jej uchylenie. W wywodach skargi skarżące dowodziły, iż zaskarżona decyzja zapadła z naruszeniem przepisów prawa, które spowodowane było wadliwą interpretacją przepisu art. 1 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 26.07.2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności. Zdaniem skarżących skoro ustawodawca dopuścił możliwość nieodpłatnego przekształcenia użytkowania wieczystego, to jego intencją było dokonanie uwłaszczenia na ziemiach odzyskanych nieruchomości znajdujących się w użytkowaniu wieczystym i to w drodze regulacji skierowanej do szerokiego kręgu podmiotów. Analizując zapis art. 1 ust. 1 i 2 ustawy można wyprowadzić wniosek, iż ustawodawca nie wprowadził wymogu by użytkowanie wieczyste pomiędzy datami granicznymi posiadała nieprzerwanie ta sama osoba tym bardziej, iż użytkowanie wieczyste jest prawem zbywalnym.

Z treścią rozstrzygnięcia nie zgodzili się także małżonkowie W. i F. K. W uzasadnieniu skargi wskazywali, iż zaskarżona decyzja jest dla nich krzywdząca, bowiem są właścicielami lokalu mieszkalnego posadowionego na działce nr [...] mapy [...] o powierzchni 7.99 ara i od ponad 30 lat są w 53 % użytkownikami wieczystymi owej działki i stąd też niezrozumiałym jest dla nich dlaczego skoro tylko córka B. i S. R., która nabyła użytkowanie wieczyste na podstawie testamentu ojca, nie spełnia warunków ustawowych, oni mnie mogą nabyć nieodpłatne 53% udziałów w prawie własności gruntu.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. w odpowiedziach na skargi wniosło o ich oddalenie, podtrzymując argumentacje zawartą w zaskarżonej decyzji.

Zarządzeniem z dnia 10 marca 2005 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu, w oparciu o art. 111 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269) zarządził połączenie sprawy ze skargi W. i F. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...], nr [...], zawisłej pod sygnaturą akt II SA/Wr 1503/03 ze sprawą ze skargi J. Z. i B. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...], nr [...], zawisłej pod sygnaturą akt II SA/Wr 1473/03 i łączne ich prowadzenie pod wspólną sygnaturą akt II SA/Wr 1473/03.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skargi zasługują na uwzględnienie.

Skarga J. Z. i B. R., a także małżonków W. i F. K. wniesione zostały do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy we Wrocławiu przed dniem 1 stycznia 2004 r. i stąd też w oparciu art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271) przedmiotowa sprawa podlega rozpoznaniu przez właściwy sąd administracyjny, którym jest na mocy § 1 pkt 9 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 25 kwietnia 2003 r. w sprawie utworzenia wojewódzkich sądów administracyjnych oraz ustalenia ich siedzib i obszarów właściwości (Dz. U. Nr 72, poz. 652), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami, a organami administracji rządowej (§ 1). Kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2). Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowo – administracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. nr 153, poz. 1270). ). W przypadku, gdy skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu (art. 151 KPA).

Z zasady, iż sąd administracyjny ocenia, czy zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, wynika konsekwencja, co do tego, iż sąd ten rozważa wyłącznie prawo obowiązujące w dniu wydania decyzji jak i stan sprawy istniejący na dzień wydania decyzji (tak NSA w wyroku z dnia 14 stycznia 1999 r., sygn. III SA 4731/97 – LEX nr 37180). Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Legalność decyzji bada się zarówno pod względem formalnym jak też i materialono-prawnym.

Przedmiotem oceny, w rozpoznawanej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...], Nr [...], utrzymująca w mocy decyzję z dnia [...] nr [...]; nr [...], Prezydenta Miasta [...], którą na podstawie art. 1 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości (Dz. U. Nr 113, poz. 1209 ze zm.) odmówiono nieodpłatnego nabycia prawa własności gruntu F. K. oraz jego małżonce W. K. w ustawowej wspólności – do 53% części gruntu, a także B. R. i J. Z. - obie po ½ części – do 47 % części gruntu, oznaczonego jako działka nr [...], km [...], o pow. 0,0799 ha, położonej w O. przy ulicy [...].

Przeprowadzona kontrola zaskarżonej decyzji wykazała, że nie odpowiada ona wymogom prawa.

Podstawę materialnoprawną odmowy nieodpłatnego nabycia prawa własności gruntu F. K. oraz jego małżonce W. K. w ustawowej wspólności – do 53% części gruntu, a także B. R. i J. Z. - obie po ½ części – do 47 % części gruntu, oznaczonego jako działka nr [...], km [...], o pow. 0,0799 ha, położonej w O. przy ulicy [...], stanowił przepis art. 232 § 1 kodeksu cywilnego oraz art. 1 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości (Dz. U. Nr 113, poz. 1209 ze zm.), który w dniu wydania zaskarżonej decyzji, określał warunki jakie powinna spełniać osoba fizyczna (ust. 1) lub jego następca prawny (ust. 2), będący użytkownikiem wieczystym, aby nabyć nieodpłatnie nieruchomość gruntową.

Na wstępie zaznaczyć należy, iż Sąd aprobuje pogląd organów administracji publicznej, iż bezwzględnym warunkiem pozwalającym na uznanie, iż wieczysty użytkownik ma prawo do nieodpłatnego nabycia prawa własności użytkowanej nieruchomości, jest spełnienie warunku posiadania prawa użytkowania wieczystego w dniu 26 maja 1990 r. oraz w dniu 24 października 2001 r. tj. w dniu wejścia w życia przywołanej wyżej ustawy.

Organy obu instancji rozpoznając przedmiotową sprawę ustaliły, iż skarżąca J. Z. stała się użytkownikiem wieczystym gruntu z chwilą otwarcia spadku to jest z momentem śmierci spadkodawcy-S. R., która miała miejsce w dniu 28.04.1998 r. Postanowienie Sądu Rejonowego w O. w tym przedmiocie zapadło w dniu [...]. Nie sposób w związku z powyższymi ustaleniami nie dostrzec tego, iż w pierwszej z tzw. dat granicznych (26 maja 1990 r.) użytkownikiem wieczystym gruntu, objętego wnioskiem był ojciec wnioskodawczyni – J. Z., natomiast w drugiej dacie, prawo to przysługiwało już skarżącej na podstawie spadkobrania. Organu obu instancji wobec dokonania takich ustaleń, przyjęły, iż żadna z w/w osób nie była użytkownikiem wieczystym w dwóch datach, o których stanowi art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 2001 r., a zatem skarżąca nie jest następcą prawnym osoby, która nabyła uprawnienie do nieodpłatnego nabycia prawa własności użytkowanego gruntu.

W rozpoznawanej sprawie w czasie pomiędzy określonymi w powołanej wyżej ustawie datami granicznymi tj. dniem 26 maja 1990 r., a dniem wejścia w życie w/w ustawy wystąpiła w rzeczywistości, na co wskazują organy, okoliczność dotycząca zmiany osoby użytkownika wieczystego. Jednakże przedmiotowa zmiana, w osobie użytkownika wieczystego wystąpiła poprzez dziedziczenie, a zatem w drodze sukcesji uniwersalnej i stąd też skarżąca stała się następcą prawnym osoby, która była użytkownikiem wieczystym w pierwszej z dat. W związku z powyższym organy winny rozważyć, czy skarżąca jako następca prawny osoby fizycznej, która w dniu wejścia w życie ustawy była użytkownikiem wieczystym, uzyskała prawo do przedmiotowego roszczenia o nieodpłatne nabycie prawa własności tej nieruchomości. Nie można bowiem pozostawić poza sferą oceny i rozważań organu okoliczności, iż na spadkobiercę przechodzą własność i inne prawa majątkowe – jako ogół praw i obowiązków stanowiących majątek.

Art. 922 § 1 kc stanowi, iż prawa i obowiązki majątkowe zmarłego przechodzą z chwilą jego śmierci na spadkobiercę lub spadkobierców. Przepis ten statuuje zasadę sukcesji uniwersalnej z której wynika, że spadkobiercy wstępują w ogół należących do spadku praw i obowiązków mających charakter cywilnoprawny, których źródłem są przepisy prawa cywilnego lub przepisy szczególne. Na spadkobierców mogą również przejść niektóre sytuacje prawne tzn. takie, w których prawo podmiotowe jeszcze nie powstało, lecz z których może ono powstać np. przedawnienie, terminy zawite, zasiedzenie, których bieg rozpoczął się za życia spadkodawcy, a które biegną nadal dla i przeciwko spadkobiercy (vide Kodeks cywilny, Tom II, Komentarz, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2004 r., str. 731).

W związku z powyższym skonstatować należy, że w przedmiotowej sprawie również mamy do czynienia z podobną sytuacją prawną, która wprawdzie nie zrodziła jeszcze prawa w postaci roszczenia o nieodpłatne nabycie prawa własności, co do nieruchomości użytkowanej wieczyście, ale rozpoczął się bieg zdarzeń, którego początkiem było posiadanie przez zmarłego, prawa użytkowania wieczystego w dniu 26 maja 1990 r. Ustawodawca ustanowił, bowiem w art. 1 ust. 1 ustawy z 26 lipca 2001 r. dwie znacznie odległe w czasie daty jako początek i koniec zdarzenia, z którymi ustawa wiązała powstanie skutku prawnego (przy spełnieniu pozostałych ustawowych warunków przewidzianych tą ustawą) w postaci uzyskania roszczenia o nieodpłatne nabycie prawa własności użytkowanej wieczyście nieruchomości.

Przy sukcesji uniwersalnej w drodze nabycia spadku, spadkobierca wchodzi w prawa i obowiązki majątkowe spadkodawcy, a więc zachodzi kontynuacja praw majątkowych w zakresie, w jakim przysługiwało ono spadkodawcy. Zatem skoro ojciec skarżącej J. Z. był użytkownikiem wieczystym w dniu 26 maja 1990 r., to jest w dacie stanowiącej początek okresu posiadania prawa użytkowania wieczystego, który zamyka data wejścia w życie ustawy z dnia 26 lipca 2001 r., - a następnie zmarł przed wejściem w życie tej ustawy, to skarżąca jako spadkobierczyni ojca jest kontynuatorką jego praw, w tym i praw związanych z sytuacją prawną zapoczątkowaną w dniu 26 maja 1990 r. Dlatego też, jeżeli spadkobierczyni - tutaj skarżąca - była użytkownikiem wieczystym w dacie wejścia w życie powołanej ustawy, to należy uznać, że w takim przypadku przesłanka zawarta w art. 1 ust. 1 ustawy odnosząca się do dwóch granicznych dat została spełniona. Zwrócić należy uwagę, iż poprzez nowelizację w roku 2002 i 2003 ustawy, nabycie prawa własności przez użytkowników wieczystych dotyczy również następców prawnych. Godzi się także zauważyć, iż celem wskazanej ustawy było stworzenie możliwie szerokiemu kręgowi użytkowników wieczystych będących osobami fizycznymi możliwości nieodpłatnego nabycia prawa własności będącej przedmiotem wieczystego użytkowania. W rozpoznawanej sprawie Sąd, identyfikuje się z poglądem zawartym w wyroku NSA z dnia 17 listopada 2004 r., sygn. akt OSK 745/04 (nie publ.), "że spadkobierca osoby fizycznej, która w dacie 26 maja 1990 r. była użytkownikiem wieczystym nieruchomości określonej w ustawie (zmarła przed dniem wejście w życie ustawy) będąc kontynuatorem jej praw w zakresie użytkowania wieczystego spełnia warunki do uzyskania przedmiotowego roszczenia, jeżeli w dacie wejścia w życie ustawy był użytkownikiem wieczystym tej nieruchomości." Powyższe oznacza, że zaskarżona decyzja, w zakresie rozstrzygnięcia wobec skarżącej J. Z. i B. R., została wydana z naruszeniem przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy.

Odnośnie skargi małżonków W. i F. K., stwierdzić należy, iż wadliwa wykładnia art. 1 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 26 lipca 2001 r., co do żądania skarżącej J. Z. skutkowała przyjęciem przez organy obu instancji, iż niemożliwym było nieodpłatne nabycie prawa własności użytkowanego wieczyście gruntu przez pozostałych współużytkowników wieczystych, a to skarżących W. i F. K., pomimo spełnienia przez nich ustawowych przesłanek o których stanowi art. 1 ust. 1 powoływanej ustawy.

Zgodzić należy się z poglądem wyrażonym przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, iż w świetle brzmienia art. 232 § 1 kodeksu cywilnego niedopuszczalne jest ustanowienie prawa wieczystego użytkowania na gruncie nie stanowiącym własności Skarbu Państwa lub gminy czy też związków gminnych. W tym zakresie wypowiadał się Sąd Najwyższy, który stwierdził, iż użytkowanie wieczyste nie może obciążać gruntu stanowiącego współwłasność np. gminy i osób fizycznych (por. postanowienie SN z dnia 17 czerwca 1999 r., I CKN 386/98).

Sąd nie jest związany zarzutami, ani też wnioskami skargi, co oznacza, że jest władny uwzględnić skargę z innych względów, niż te, które przytacza strona.

Wskazania do dalszego postępowania wynikają wprost z wyżej przedstawionych rozważań.

Mając powyższe na uwadze, w oparciu o art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a ustawy z dnia z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), orzeczono jak w sentencji. Rozstrzygnięcia w punkcie drugim i trzecim wyroku dokonano na podstawie art. 152 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz art. 55 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. Nr 74, poz. 368 ze zm.) w związku z art. 97 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271).