Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 373/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2021-12-02 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6271 Ochrona cudzoziemca, w tym nadawanie statusu uchodźcy, azyl, zezwolenie na pobyt tolerowany i ochrona czasowa
Hasła tematyczne: Cudzoziemcy
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję organu II instancji
Zasądzono zwrot kosztów postępowania
Powołane przepisy: article: art. 8 art. 78 § 1 i 2 art. 80 art. 107 § 3
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 42
journal: Dz.U. 2019 poz 1666
law: Ustawa z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej - t.j.
article: art. 134 § 1 art. 188 art. 145 § 1 pkt 1 lit c
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz Sędziowie: sędzia NSA Małgorzata Miron (spr.) sędzia del. NSA Jerzy Stankowski po rozpoznaniu w dniu 2 grudnia 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. V. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 listopada 2020 r. sygn. akt IV SA/Wa 2917/19 w sprawie ze skargi A. V. na decyzję Rady do Spraw Uchodźców z dnia [...] października 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy nadania statusu uchodźcy 1. uchyla zaskarżony wyrok i zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Rady do Spraw Uchodźców na rzecz A. V. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 6 września 2020 r. sygn. akt IV SA/Wa 2917/19 oddalił skargę A. V. na decyzję Rady do Spraw Uchodźców z dnia [...] października 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy nadania statusu uchodźcy.

Wyrok ten został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

W dniu [...] stycznia 2018 r. A. V. (obywatel [...], narodowości [...]) złożył wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej w RP (swój pierwszy wniosek w tym przedmiocie złożył [...] czerwca 2016 r. a postępowanie w tej sprawie zostało umorzone decyzją z [...] lipca 2016 r. – przyp. NSA).

Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców (dalej: Szef Urzędu) decyzją z [...] lipca 2018 r. nr [...] odmówił wnioskodawcy nadania statusu uchodźcy oraz udzielenia ochrony uzupełniającej.

Po rozpatrzeniu odwołania cudzoziemca Rada do Spraw Uchodźców (dalej: Rada) decyzją z [...] października 2019 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 19 ust. 1 pkt 1, art. 20 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z 2019 r., poz. 1666 ze zm.; dalej: ustawa o udzielaniu cudzoziemcom ochrony) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2018 r., poz. 2096; dalej: k.p.a.), utrzymała w mocy zaskarżoną decyzję.

Rada podzieliła stanowisko organu I instancji, że cudzoziemiec nie spełnia przesłanek określonych w art. 13 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony uzasadniających nadanie mu statusu uchodźcy oraz przesłanek udzielenia ochrony uzupełniającej.

W ocenie Rady wnioskodawca nie uprawdopodobnił, aby przyczyną jego wyjazdu z kraju pochodzenia były rzeczywiste prześladowania lub obawa przed nimi. Wnioskodawca nie popełnił żadnych czynów, które mogłyby skutkować grożącymi mu prześladowaniami ze strony władz kraju pochodzenia. Cudzoziemiec we wniosku podał, że powodem aplikowania jest doznana przemoc fizyczna w kraju pochodzenia mająca swoje źródło w konotacjach rodzinnych z A. A. Krewny ten miał znaleźć się w 2014 r. w kręgu zainteresowania władz. Cudzoziemca zatrzymano i wypuszczono tego samego dnia, po rozpytaniu o osobę tego krewnego. Następnie wyjechał on do [...], gdzie pracował przez 8 miesięcy. Do [...] powrócił [...] lutego 2016 r. z powodu stanu zdrowia. W noc powrotu miał zostać zatrzymany, przesłuchiwany oraz rażony prądem, złamano mu także palec. Następnego dnia wyjechał do [...]. Po około 3 miesiącach ojciec cudzoziemca odebrał wezwanie sądowe dla niego do stawiennictwa w sądzie. Z tego powodu cudzoziemiec podjął decyzję o opuszczeniu kraju pochodzenia i wyjechał do Polski. Cudzoziemiec stwierdził, że obawia się powrotu do kraju pochodzenia, bo boi się, że będzie torturowany, zabity, pozbawiony wolności.

Rada podzieliła ustalenia faktyczne Szefa Urzędu, że okoliczności, na które powołuje się wnioskodawca, są albo niewiarygodne, albo nie mają istotnego znaczenia dla przedmiotowego postępowania. W szczególności niewiarygodne są oświadczenia wnioskodawcy dotyczące obawy przed represjami ze strony organów państwowych z uwagi na jego konotacje rodzinne z kuzynem oskarżonym o planowanie wyjazdu do [...]. Cudzoziemiec nie przedstawił żadnych dokumentów na potwierdzenie powyższego. Oświadczenia dotyczące kłopotów rzekomego kuzyna są ogólnikowe. Kuzyn ów miał być skazany [...] sierpnia 2015 r. Wnioskodawca w tym czasie wynajmował mieszkanie i pracował w [...]. Rada stwierdziła, że gdyby władze rzeczywiście podejrzewały go o związek ze środowiskiem [...], to zapewne bez kłopotu odnalazłyby go w miejscu pobytu i nie czekały na powrót do [...]. Odnośnie do deklarowanej przez cudzoziemca doznawanej przemocy fizycznej organ wskazał, że składając swój pierwszy wniosek uchodźczy zaprzeczył, aby jej doznawał. Odnośnie do przedłożonej dokumentacji lekarskiej organ uznał, że brak jest dowodów wskazujących na to, że stwierdzone obrażenia powstały w okolicznościach opisanych przez cudzoziemca. Wnioskodawca bez problemu dostał paszport zagraniczny i opuścił kraj pochodzenia.

Rada stwierdziła, w ślad za organem I instancji, że nie ma żadnych przesłanek, które pozwałaby łączyć w sposób przyczynowo-skutkowy rzekomą sprawę karną wnioskodawcy z powiązaniami rodzinnymi z A. A. Za niespójne i niewiarygodne Rada uznała twierdzenia wnioskodawcy dotyczące okoliczności uzyskania paszportu biometrycznego, gdyż nie mają one oparcia w zasadach logicznego myślenia.

Rada w pełni podzieliła szczegółową analizę organu I instancji dotyczącą sytuacji politycznej w [...] oraz w miejscu pochodzenia wnioskodawcy. Analiza sytuacji cudzoziemca wykazała, że brak jest jakichkolwiek dowodów czy poszlak wskazujących na prześladowanie czy możliwość prześladowania go przez władze państwowe. Nie występują także realne przesłanki wskazujące na ryzyko doznania przez cudzoziemca poważnej krzywdy w rozumieniu art. 15 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony.

W skardze na powyższą decyzję A. V. zarzucił organowi naruszenie przepisów postępowania polegające na wadliwym zgromadzeniu i ocenie zgromadzonego materiału dowodowego, a także bezzasadnym utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji, pomimo iż była obarczona istotnymi wadami, co skutkowało wadliwym ustaleniem stanu faktycznego, a w konsekwencji wydaniem błędnej decyzji. Skarżący wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji.

Rada w odpowiedzi na skargę wniosła o jej oddalenie, podnosząc te same argumenty, co w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przywołanym na wstępie wyrokiem oddalił skargę.

Sąd uznał, że organy obu instancji, w oparciu o zeznania skarżącego oraz zgromadzony materiał dowodowy, prawidłowo uznały, że nie zostały spełnione przesłanki do nadania skarżącemu statusu uchodźcy ani ochrony uzupełniającej. Organy w uzasadnieniu swoich rozstrzygnięć precyzyjnie wyjaśniły, dlaczego nie uznały zeznań skarżącego za wiarygodne i przekonujące a Sąd w pełni podzielił przedstawioną przez organy ocenę zeznań skarżącego w świetle całego materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego. Skarżący, przedstawiając okoliczności uzasadniające przyznanie mu ochrony międzynarodowej, powołał się na konotacje rodzinne z kuzynem, oskarżonym o planowanie wyjazdu do [...], który miał być za to skazany [...] sierpnia 2015 r. na karę 5 lat pozbawienia wolności. Sąd podzielił stanowisko organów, że skarżący: po pierwsze nie przedstawił żadnych dokumentów mogących potwierdzić tego rodzaju związki rodzinne, a po drugie w dwukrotnie składanych wnioskach uchodźczych oświadczył, że zarówno on, jak i żaden z członków jego rodziny nie był skazany prawomocnym wyrokiem sądowym. Gdyby zatem władze kraju pochodzenia rzeczywiście podejrzewały skarżącego o związki ze środowiskiem [...], to bez problemów odnalazłyby go, niezależnie od tego, czy przebywał w [...], gdzie miał mieszkać od [...] marca do [...] czerwca 2016 r., czy też w innym miejscu. W tych okolicznościach zgodzić się należy z oceną organów, uznającą oświadczenia skarżącego co do przyczyn jego wyjazdu za niewiarygodne.

Sąd za prawidłowe uznał ponadto stanowisko organów co do braku wiarygodności zeznań skarżącego dotyczących stosowanej wobec niego przemocy fizycznej, w sytuacji, gdy już w swoim pierwszym wniosku uchodźczym z [...] czerwca 2016 r. wyraźnie oświadczył, że w kraju pochodzenia nie doświadczył przemocy fizycznej. Również w obecnym wniosku nie przedstawił wydarzeń dotyczących przemocy fizycznej. W tych okolicznościach przedstawione w toku przesłuchania statusowego zaświadczenia lekarskie, że w okresie od [...] marca do [...] marca 2016 r. podlegał leczeniu ambulatoryjnemu i stacjonarnemu w szpitalu dziecięcym, było niewystarczające do uznania, że skarżący, jako osoba dorosła, podlegał leczeniu w tym okresie w szpitalu dziecięcym, a także z jakiego powodu i w jakich okolicznościach tam się znalazł.

Sąd zgodził się również z organami co do braku wiarygodności zeznań skarżącego dotyczących mającej toczyć się przeciwko niemu sprawy w Sądzie Rejonowym w [...], w sytuacji, gdy, po pierwsze przedłożone wezwanie sądowe jest niezgodne z wymogami obowiązującymi w [...], po drugie skarżący przed planowaną na [...] czerwca 2016 r. rozprawą swobodnie poruszał się po terytorium [...], korzystał z transportu kolejowego, aplikował i otrzymał paszport zagraniczny, po trzecie zaś żadnych kłopotów z tytułu powiązań rodzinnych z kuzynem A. A. nie miał nikt inny z rodziny, w tym ojciec skarżącego. Jak słusznie uznały organy, nie ma żadnych przesłanek pozwalających łączyć w sposób skutkowo-przyczynowy rzekomą sprawę karną skarżącego z powiązaniami rodzinnymi ww. kuzynem.

Dalej, za prawidłową Sąd uznał ocenę organów o braku wiarygodności oświadczenia skarżącego dotyczącego okoliczności pozyskania dokumentu podróży, w sytuacji, gdy otrzymanie paszportu zagranicznego z 10-letnim okresem ważności, tzw. biometrycznego, jest możliwe przy zachowaniu określonej przepisami prawa procedury. Słusznie podkreśliły organy, że gdyby władze rzeczywiście oskarżały skarżącego o tak poważne czyny jak związki ze środowiskiem [...], to zapewne nie wydałyby mu paszportu zagranicznego i nie pozwoliłyby na swobodne opuszczenie kraju pochodzenia, zwłaszcza z uwagi na mającą toczyć się przeciwko niemu sprawę sądową.

Sąd podkreślił, że w sytuacji, gdy zeznania skarżącego zostały ocenione jako charakteryzujące się wysokim poziomem ogólności, pozbawione konkretów, przez co budzą wątpliwość co do wiarygodności skarżącego i powodów opuszczenia przez niego kraju pochodzenia, to nie jest możliwe zastosowanie art. 42 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony.

W konkluzji, zdaniem Sądu, organy prawidłowo przyjęły, że skarżący nie uzasadnił spełnienia przesłanek do uzyskania statusu uchodźcy, jak również nie spełnia przesłanek do objęcia go ochroną uzupełniającą na terytorium RP.

W ocenie Sądu organy obu instancji dołożyły wszelkich starań w zebraniu i ocenie materiału dowodowego, a sprawę wnikliwie przeanalizowały we wszelkich jej aspektach. Tym samym uczyniły zadość wymogom wynikającym z przepisów art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. oraz 80 k.p.a., opierając swoją ocenę na przekonujących podstawach, przedstawiając argumentację w swoim rozstrzygnięciu. Za pozbawione uzasadnionych podstaw uznał zarzuty skargi dotyczące naruszenia przepisów prawa procesowego, jako że ocena stanu faktycznego dokonana przez organy obu instancji jest trafna.

A. V. wywiódł skargę kasacyjną od powyższego wyroku, zaskarżając go w całości. Sądowi I instancji zarzucił:

1. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 151 i art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 78 § 1 i 2, art. 8 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez bezzasadne oddalenie skargi, pomimo że w toku postępowania administracyjnego przed Radą nie przeprowadzono wnioskowanych przez skarżącego dowodów, które dotyczyły okoliczności mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, ani nie wyjaśniono przyczyn, dla których odmówiono ich przeprowadzenia, co skutkowało wadliwym ustaleniem stanu faktycznego sprawy, a w konsekwencji błędną decyzją;

2. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 151 i art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 80 k.p.a. i art. 42 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony poprzez bezzasadne oddalenie skargi, pomimo że organ administracji II instancji dokonał dowolnej oceny materiału dowodowego, a w szczególności nie dokonał oceny wszystkich istotnych w sprawie i przeprowadzonych dowodów, takich jak opinii psychologicznej, zignorował informacje powszechnie znane dotyczące warunków przyjmowania wniosków o udzielenie ochrony międzynarodowej w [...], dokonał ustaleń faktycznych oderwanych od zgromadzonego materiału dowodowego w zakresie prawidłowości przedstawionego przez skarżącego wezwania, a także dokonał oceny zeznań skarżącego w sposób sprzeczny z zasadami logiki oraz doświadczenia życiowego, co skutkowało wadliwym ustaleniem stanu faktycznego sprawy, a w konsekwencji błędną decyzją;

3. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 151 i art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art 7 i art. 77 § 1 k.p.a. poprzez bezzasadne oddalenie skargi w całości, pomimo że organ administracji nie zgromadził materiału dowodowego pozwalającego na ustalenie istotnych w sprawie okoliczności faktycznych, a mianowicie stanu zdrowia psychofizycznego skarżącego w okresie przeprowadzenia jego przesłuchania statusowego oraz sposobu traktowania osób oskarżonych o popełnienie przestępstwa w [...] bądź skazanych na karę pozbawienia wolności, co skutkowało wadliwym ustaleniem stanu faktycznego sprawy, a w konsekwencji błędną decyzją.

Mając na uwadze powyższe skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości, a także uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej jej decyzji Szefa Urzędu, Strona zrzekła się rozprawy. Dodatkowo zawarto wniosek o zasądzenie od organu Rady do Spraw Uchodźców zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, wg norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Jak stanowi art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Jeżeli w sprawie nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 powołanej ustawy, a taka sytuacja ma miejsce w przedmiotowej sprawie, to Sąd rozpoznający sprawę związany jest granicami kasacji.

Rozpoznając w powyższych granicach wniesioną skargę kasacyjną należało uznać, że zawiera ona częściowo usprawiedliwione podstawy.

Jako uzasadnione należało uznać zarzuty dotyczące wadliwie dokonanej przez Sąd pierwszej instancji oceny naruszenia tych przepisów postępowania, które konstytuują obowiązek należytego wyjaśnienia okoliczności sprawy.

Skarżący wskazał, że bezpośrednią przyczyną, która spowodowała opuszczenie przez niego kraju pochodzenia, były obawy przed represjami ze strony organów państwowych z uwagi na powiązania rodzinne z kuzynem A. A. w związku z jego rzekomym planem wyjazdu do [...]. Skarżący podnosił, że z tego powodu był dwukrotnie zatrzymywany i przesłuchiwany ([...] czerwca 2015 r. i [...] lutego 2016 r.) przez władze kraju pochodzenia, które próbowały uzyskać informacje o ww. kuzynie, jak również podejrzewały skarżącego o tożsame działania. Drugie przesłuchanie miało brutalny charakter i miano stosować wobec cudzoziemca przemoc fizyczną. Dodatkowo skarżący podniósł, że przeciwko niemu toczy się postępowanie przed Rejonowym Sądem w [...], o czym świadczy otrzymane wezwanie na posiedzenie sądu.

Organy obu instancji zgodnie oceniły podnoszone przez skarżącego okoliczności opuszczenia kraju pochodzenia za niewiarygodne a ocenę tę podzielił Sąd I instancji. Trafnie skarżący kasacyjnie zarzucił, że okoliczności niniejszej sprawy nie pozwalały Sądowi I instancji na dokonanie takiej oceny. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zaskarżona decyzja została wydana co najmniej przedwcześnie, bez należytego wyjaśnienia okoliczności sprawy, czego nie dostrzegł Sąd I instancji. Uzasadnione w tym zakresie okazały się zarzuty naruszenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przepisów art. 151 i art. 134 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 78 § 1 i 2, art. 8 i art. 107 § 3 k.p.a. oraz w powiązaniu z art. 80 k.p.a. i art. 42 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony.

Zgodnie z treścią przepisu art. 134 § 1 k.p.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związanym zarzutami i wnioskami ani powołaną podstawą prawną. W orzecznictwie podkreśla się, że sąd administracyjny powinien dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu co najmniej w zakresie, w jakim domaga się strona skarżąca formułując konkretne zarzuty, lecz jednocześnie Sąd ma obowiązek uwzględnić z urzędu i inne zarzuty oraz jest uprawniony orzec odmiennie od wniosków skargi. Co istotne, powołanie się w skardze kasacyjnej na naruszenie art. 134 § 1 p.p.s.a. musi być powiązane z przepisami, których złamania przez organ Sąd pierwszej instancji nie zauważył z urzędu, a ponadto gdy uchybienia popełnione w postępowaniu administracyjnym były na tyle istotne i oczywiste, że sąd powinien je dostrzec bez względu na treść zarzutów skargi (M. Jagielska, J. Jagielski, R. Stankiewicz [w:] R. Hauser, M. Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2015, str. 570-571). W rozpoznawanej skardze kasacyjnej zarzut naruszenia przywołanego przepisu procedury sądowoadministracyjnej powiązano z naruszeniem przywołanych wyżej przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego oraz ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony i zgodzić się trzeba z autorem skargi kasacyjnej, że naruszenie tych przepisów prawa Sąd powinien wziąć pod uwagę z urzędu.

Analiza akt administracyjnych niezbicie wskazuje na dużą aktywność procesową skarżącego w postępowaniu odwoławczym przed Radą. Mianowicie w toku postępowania przed organem II instancji cudzoziemiec złożył szereg wniosków dowodowych zmierzających do wykazania istotnych dla sprawy okoliczności, mających wpływ na dokonaną przez organ I instancji ocenę jego zeznań jako niewiarygodnych, co doprowadziło de facto do oceny, że nie wykazał on zaistnienia przesłanek przyznania mu wnioskowanej ochrony i w konsekwencji wydania decyzji odmownej w tym zakresie. I tak, w piśmie z 30 października 2018 r. (k. 27-37 akt organu II instancji) skarżący wniósł o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodów na okoliczność doznania poważnych form przemocy w kraju pochodzenia i jego zdolności do szczegółowego opowiadania o traumatycznych wydarzeniach. Z kolei wniosek dowodowy z 22 listopada 2018 r. (k. 39-48 ww. akt) zmierzał do wykazania pokrewieństwa skarżącego z kuzynem A. A. oraz jego sytuacji prawnej, tj. skazania i odbycia kary wolności w związku z rzekomym podejmowaniem przez niego działalności terrorystycznej. Analiza uzasadnienia zaskarżonej decyzji prowadzi do wniosku, że organ odwoławczy zupełnie zignorował wszystkie pisma procesowe złożone przez stronę w postępowaniu przed tym organem. Rada w żaden sposób nie odniosła się do złożonych przez skarżącego wniosków dowodowych, nie tylko nie przeprowadziła zawnioskowanych dowodów, ale też nie wskazała przyczyn, dla których odmówiła ich przeprowadzenia. Co więcej, w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Rada nie wspomniała nawet o fakcie złożenia przez skarżącego jakichkolwiek pism zawierających wnioski dowodowe. Wprawdzie w odniesieniu do wniosku z 22 listopada 2018 r. Rada wezwała stronę do usunięcia braku formalnego pisma przez nadesłanie oryginałów dokumentów będących załącznikami do tego wniosku, ale w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie odniosła się także do tej kwestii, jak i nadesłanego w odpowiedzi na nie pisma z 11 grudnia 2018 r. Działanie takie niewątpliwie stanowi naruszenie przepisów art. 78 § 1 i 2 oraz art. 8 i art. 107 § 3 k.p.a. Lakoniczne stwierdzenie zawarte na stronie 7. tej decyzji "Zdaniem Rady brak jest podstaw do przyjęcia, że przedłożone przez wnioskodawcę dodatkowe dokumenty rzutują bezpośrednio na jego sytuację faktyczną w niniejszej sprawie" w żaden sposób nie wpływa na przedstawioną wyżej ocenę.

Biorąc pod uwagę, że powoływane przez skarżącego w postępowaniu odwoławczym dowody miałyby – zdaniem strony – uzasadniać twierdzenia co do jego uzasadnionej obawy przed prześladowaniem, w tym także zmierzać do podważenia dokonanej przez Szefa Urzędu oceny jego zeznań jako niewiarygodnych, a przez to wpływać na możliwość zastosowania w sprawie regulacji z art. 42 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony, to nieprzeprowadzenie tych dowodów i jednoczesny brak uzasadnienia przyczyn tego zaniechania niewątpliwie czyni niemożliwym ocenę takiego sposobu procedowania organu jako prawidłowego. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazane uchybienia Sąd I instancji powinien był dostrzec bez większych trudności – już na podstawie analizy treści zaskarżonej decyzji i zestawienia tego z zawartością (niezbyt obszernych) akt administracyjnych organu II instancji.

Przypomnieć warto, że zasada dwuinstancyjności nakazuje organowi odwoławczemu ponowne rozpoznanie sprawy, biorąc pod uwagę stan faktyczny i prawny obowiązujący w dacie wydania decyzji przez ten organ. W konsekwencji organ ten zobligowany jest dokonać własnej oceny, z uwzględnieniem art. 80 k.p.a., to jest na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy cudzoziemiec spełnia przesłanki udzielenia mu ochrony międzynarodowej w formie statusu uchodźców bądź ochrony uzupełniającej. Skarżący kasacyjnie trafnie zarzuca natomiast, że w kontrolowanej sprawie Rada, z naruszeniem wskazanego przepisu, nie dokonała oceny wszystkich zgromadzonych w sprawie dowodów, dokonała oceny części materiałów dowodowych w oderwaniu od pozostałych, a także dokonała części istotnych ustaleń stanu faktycznego w oparciu o dowody nieznajdujące się w materiale dowodowym ani nie stanowiące wiedzy powszechnie znanej. W konsekwencji działanie Sądu I instancji, akceptującego takie ustalenia stanu faktycznego dokonane przez Radę, stanowi również naruszenie przepisów art. 151 i art. 134 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a. i art. 42 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony. Nie powtarzając już opisanych wcześniej naruszeń w zakresie pominięcia przez Radę wniosków dowodowych zgłoszonych przez skarżącego na etapie postępowania odwoławczego, wskazać należy jeszcze na inne uchybienia tego organu w zakresie oceny zgromadzonego materiału dowodowego, które nie zostały dostrzeżone przez Sąd I instancji.

I tak, w aktach sprawy znajduje się opinia psychologiczna z [...] lutego 2018 r. (k. 88), z której wynika m.in., że u skarżącego występują zaburzenia pamięci oraz nieznaczne zaburzenia koncentracji, wymaga on cierpliwości i łagodności podczas wywiadu i przesłuchania oraz nie występuje u niego konfabulacja, symulacja ani tendencja symulacyjna. Stwierdzono, że u skarżącego rozwinął się obraz kliniczny zespołu stresu pourazowego (PTSD). Wskazano ponadto, że rekomendowane jest przesłuchanie cudzoziemca w trybie szczególnym, z aktywnym udziałem psychologa. Zauważyć należy, że o ile przesłuchanie statusowe skarżącego odbyło się w dniu [...] kwietnia 2018 r. z udziałem psychologa, to organy obu instancji nie dokonały oceny wiarygodności i mocy dowodowej tej opinii, a także nie dokonały oceny pozostałych dowodów w jej świetle. Ponadto w aktach sprawy brak jest opinii bądź obserwacji dokonanych przez psychologa uczestniczącego w przesłuchaniu.

Organy administracji w sposób arbitralny, dowolny pozbawiły także mocy dowodowej przedłożonego przez skarżącego wezwania do stawiennictwa w dniu [...] czerwca 2016 r. w Sądzie Rejonowym w [...]. Otóż Szef Urzędu, a za nim Rada – podzielając w pełni dokonaną przez ten organ ocenę okoliczności faktycznych, uznały przedłożone wezwanie jako niezgodne z wymogami obowiązującymi w [...] odnośnie do dostarczania wezwań, powołując się przy tym na notatkę służbową nr [...] z [...] kwietnia 2018 r. (k. 117 akt organu I instancji). Oczywiście zgodnie z zasadami wykładni prawa i stanowiskiem przyjętym w doktrynie i orzecznictwie określona w art. 75 k.p.a. zasada równej mocy środków dowodowych dopuszcza w postępowaniu administracyjnym środki dowodowe niewymienione w tym przepisie, a więc także notatki służbowe, jeżeli mogły one przyczynić się do wyjaśnienia sprawy. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w okolicznościach niniejszej sprawy przedmiotowa notatka służbowa nie może jednak służyć do ustalenia tej okoliczności stanu faktycznego, jaką są wymogi formalne sporządzania i doręczania wezwań na posiedzenia sądu na terenie [...]

W pierwszym rzędzie wskazać trzeba, że notatka ta dotknięta jest brakiem formalnym, gdyż nie wiadomo jest, kto ją sporządził – widniejący na niej podpis osoby ją sporządzającej jest nieczytelny, bez wskazania imienia, nazwiska i funkcji pracownika sporządzającego ją. Niezależnie od powyższego, zdaniem Naczelnego Sąd Administracyjnego, notatka służbowa nie jest właściwą formą ustalania okoliczności w niej opisanej. Sąd nie neguje, że właściwym w tej sprawie organom administracji, zawierającym wyspecjalizowane w tym zakresie wydziały, kwestia ta może być znana z urzędu, m.in. z innych spraw o udzielenie ochrony międzynarodowej, w których obywatele [...] przedkładali jako dowód w sprawie wezwanie do stawiennictwa przed organami władzy kraju pochodzenia (która to okoliczność wielokrotnie też pojawiała się w tego rodzaju sprawach rozpoznawanych przed tut. Sądem). Podkreślić jednak należy, na co trafnie zwrócono uwagę w skardze kasacyjnej, że ani Sąd I instancji, ani organy administracji nie wskazały, z którymi konkretnie wymogami prawa obowiązującego w [...] niezgodne jest przedstawione przez skarżącego wezwanie, jak też skąd takie wymogi wynikają. Nic można wszak uznać, aby wymogi formalne wezwania do stawiennictwa w sądzie w [...] stanowiły wiedzę powszechną. Niewątpliwie zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie zawiera żadnych dokumentów (poza opisną notatką służbową) dotyczących wskazanej kwestii. Pominąć przy tym nie można, że w sprawach dotyczących udzielenia ochrony międzynarodowej na terytorium RP zasadą jest, że organy orzekające w tych sprawach swoje ustalenia odnoszące się nie tylko do ogólnej aktualnej sytuacji w krajach pochodzenia cudzoziemców wnioskujących o tę ochronę, ale też do szczegółowych kwestii (faktycznych, jak i prawnych) istotnych dla rozstrzygnięcia konkretnej sprawy, opierają na opracowaniach m.in. Wydziału Informacji o Krajach Pochodzenia UdSC, Ośrodka Studiów Wschodnich czy polskiego Ministerstwa Spraw Zagranicznych, tj. sporządzanych przez podmioty zatrudniające pracowników wyspecjalizowanych w gromadzeniu informacji o krajach pochodzenia ze wszelkich dostępnych źródeł. Opracowania te szczegółowo i kompleksowo opisują kwestie będące przedmiotem analizy, wskazują przy tym na datę ich sporządzenia bądź aktualizacji i cechują się wysokim poziomem wiarygodności. Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu wiadomym jest z urzędu – z szeregu podobnych spraw do rozpoznawanej, że kwestia wiarygodności przedłożonych przez cudzoziemców wezwań do stawiennictwa przed organami władzy w [...] wielokrotnie była przedmiotem takich opracowań Wydziału Informacji o Krajach Pochodzenia UdSC. Opracowania te szczegółowo, z powołaniem się na stosowne przepisy prawa obowiązującego w kraju pochodzenia, opisywały formę i tryb wezwania w rodzaju spraw tożsamych jak objęta wezwaniem przedłożonym przez cudzoziemca w danej sprawie, a niejednokrotnie też zawierały ocenę autentyczności przedstawionego dokumentu. Brak jest zatem przekonującego wyjaśnienia, dlaczego w niniejszej sprawie organy nie skorzystały z takiego specjalistycznego opracowania i nie włączyły go w poczet materiału dowodowego sprawy, posiłkując się jedynie notatką służbową. W konsekwencji ocena przedłożonego wezwania dokonana przez organy w oparciu o tę notatkę nie powinna być zaakceptowana przez Sąd I instancji jako spełniająca wymogi określone w art. 80 k.p.a.

Nie ma jednak racji autor skargi kasacyjnej podnosząc (w ramach uzasadnienia zarzutu naruszenia art. 151 i art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 80 k.p.a. i art. 42 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony), że przy ocenie rozbieżności pomiędzy informacjami podawanymi przez skarżącego podczas składania wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej a treścią jego zeznań złożonych podczas przesłuchania statusowego nie uwzględniono – jako faktów powszechnie znanych – nieprawidłowości przy przyjmowaniu wniosków o udzielenie ochrony międzynarodowej, jakich dopuszczali się funkcjonariusze Straży Granicznej na przejściu granicznym w [...]. Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu znana jest z urzędu także ówczesna sytuacja (z 2016 r.) na polskiej wschodniej granicy. Do organów właściwych do działań na granicy kierowane były bowiem pisma m.in. przez Rzecznika Praw Obywatelskich, w których wskazywano na nieprawidłowości postępowania w stosunku do cudzoziemców wyrażających wolę przekroczenia polskiej granicy m.in. w [...]. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego brak jest jednak uzasadnionych podstaw dla przyjęcia generalnej tezy, że w 2016 r. na przejściu granicznym w [...] w każdym przypadku przejmowania wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej na terytorium RP miały miejsce takie nieprawidłowości, tzn. ignorowanie i pomijanie faktycznych zeznań cudzoziemców oraz zapewnienie im nieodpowiednich warunków rozmowy. Prowadziłoby to do absurdalnego wniosku, niemającego wszak oparcia także w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym, że każdorazowo z góry należałoby odmówić wiarygodności wniosku – czyli kluczowego w sprawie o udzielenie ochrony międzynarodowej dokumentu, złożonego we wskazanym okresie w placówce Straży Granicznej w [...], w zakresie, w jakim okazałby się on sprzeczny ze złożonymi później zeznaniami cudzoziemca, przyznając w sposób nieuzasadniony prymat temu drugiemu dowodowi. Oczywistym jest, że mogą zdarzyć się niezgodności pomiędzy oświadczeniami cudzoziemcach złożonymi we wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej a jego zeznaniami złożonymi podczas przeprowadzanego na późniejszym etapie przesłuchania statusowego. Sam fakt zaistnienia takich rozbieżności nie wyklucza jednak możliwości dokonania generalnej oceny zeznań cudzoziemca jako spójnych i wiarygodnych, o ile wnioskodawca sposób przekonujący wyjaśni przyczynę tych rozbieżności. Rolą organu administracji jest zaś zweryfikowanie ewentualnych rozbieżności i wątpliwości oraz wyjaśnień strony w ramach zakreślonych przez art. 80 k.p.a. i art. 42 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony.

Nie jest także trafny zarzut naruszenia art. 151 i art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. w zakresie, w jakim strona zarzuca Sądowi I instancji bezpodstawne oddalenie skargi w sytuacji, gdy organy obu instancji pomimo posiadania informacji o tym, że w okresie przesłuchania stan zdrowia skarżącego mógł być istotnie pogorszony (co miało wynikać z postanowienia Komendanta [...] Oddziału Straży Granicznej z [...] lutego 2018 r.), nie zebrały materiału dowodowego w tym zakresie, tj. dokumentacji medycznej skarżącego ze strzeżonego ośrodka dla cudzoziemców, a co doprowadziło do błędnych ustaleń stanu faktycznego. W ocenie skarżącego kasacyjnie rzetelne ustalenie jego stanu psychofizycznego w tamtym okresie, a więc na niecałe 1,5 miesiąca przed przesłuchaniem statusowym, jest istotne z punktu widzenia prawidłowej oceny złożonych przez niego zeznań, a dodatkowo mogłoby być relewantne przy okazji oceny wiarygodności jego zeznań dotyczących doświadczanej przemocy. Uszło jednak uwadze autora skargi kasacyjnej, że w aktach sprawy znajduje się opinia psychologiczna z [...] lutego 2018 r., na którą wszak powołano się już wcześniej w skardze kasacyjnej w ramach uzasadnienia zarzutu z pkt 1. Zgodnie z treścią tej opinii bazuje ona na badaniu skarżącego przeprowadzonym w okresie od [...] stycznia do[...] lutego 2018 r. Szef Urzędu uwzględnił zawartą w tejże opinii rekomendację co do trybu przesłuchania cudzoziemca i przesłuchanie statusowe w dniu [...] kwietnia 2018 r. przeprowadzono przy udziale psychologa. Jak już wyżej stwierdzono, do treści tej opinii organy obu instancji nie odniosły się przy ocenie złożonych przez skarżącego zeznań, czym naruszyły art. 80 k.p.a. i art. 42 ustawy o cudzoziemcach. W sytuacji jednak, gdy strona była przekonana, że ww. opinia jest jednak niewystarczająca dla prawidłowego ustalenia stanu faktycznego sprawy w opisanym zakresie i wymaga uzupełnienia inną dokumentacją medyczną, to powinna sama wykazać inicjatywę i przedstawić organowi stosowne dokumenty, a przynajmniej zasygnalizować potrzebę zgromadzenia dodatkowej dokumentacji medycznej. Analiza akt sprawy wskazuje zaś, że w toku postępowania administracyjnego skarżący nie kwestionował treści opinii psychologicznej z [...] lutego 2018 r.

Konkludując, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżący kasacyjnie trafnie wskazał, że orzekający w sprawie Sąd I instancji przedwcześnie uznał, że postępowanie wyjaśniające przeprowadzone przez organ administracji dało podstawę do przyjęcia, że cudzoziemiec nie wykazał przesłanek uzasadniających udzielenie mu ochrony międzynarodowej w postaci statusu uchodźcy ani ochrony uzupełniającej. Tym samym zarzuty naruszenia art. 151 i art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 78 § 1 i 2, art. 8, art. 107 § 3 oraz art. 80 k.p.a. i art. 42 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony należało uznać za trafne.

Uznając, że skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie we wskazanym wyżej zakresie, jak również przyjmując, że istota sprawy została dostatecznie wyjaśniona, Naczelny Sąd Administracyjny – działając na podstawie art. 188 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. – uchylił zaskarżony wyrok oraz zaskarżoną decyzję Rady z 8 października 2019 r.

W świetle powyższych rozważań należało uznać, że zaskarżone rozstrzygnięcie zostało wydane bez należytego wyjaśnienia okoliczności sprawy i z naruszeniem art. 78 § 1 i 2, art. 8, art. 107 § 3 oraz art. 80 k.p.a. i art. 42 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony.

Rozpoznając ponownie sprawę Rada związana będzie wskazaną wyżej oceną prawną. Organy administracji oceni przede wszystkim wnioski dowodowe zgłoszone przez pełnomocnika cudzoziemca na etapie postępowania odwoławczego, a jeśli uzna, że nie zasługują na uwzględnienie, to ocena taka winna znaleźć się w uzasadnieniu decyzji sporządzonym w zgodzie z zasadami określonymi w art. 107 § 3 k.p.a. Rada będzie miała przy tym na uwadze, że pełnomocnik skarżącego w piśmie z 22 października 2019 r. zgłosiła kolejny wniosek dowodowy, które nie został uwzględniony przez organ z uwagi na jego złożenie już po wydaniu zaskarżonej decyzji (o czym poinformowano pismem z 8 listopada 2019 r.). Przy ponownym rozpoznaniu sprawy materiał ten powinien zostać jednak rozpatrzony pod kątem art. 78 k.p.a. tak jak wnioski dowodowe zgłoszone przed wydaniem decyzji z [...] października 2019 r. Dalej, Rada ponownie zgromadzi materiał dowodowy odnoszący się do oceny autentyczności przedłożonego przez skarżącego wezwania do stawiennictwa w dniu [...] czerwca 2016 r. w Sądzie Rejonowym w [...], mając na względzie, że kwestie tego rodzaju nie powinny być ustalane na podstawie notatki służbowej, lecz w oparciu o opracowanie sporządzone przez wyspecjalizowany organ, np. Wydział Informacji o Krajach pochodzenia UdSC, włączone do akt sprawy. Organ oceni też dowód w postaci opinii psychologicznej z [...] lutego 2018 r., w tym w szczególności dokona w jego świetle oceny zeznań cudzoziemca złożonych podczas przesłuchania w dniu [...] kwietnia 2018 r.

W tym stanie rzeczy, działając w oparciu o art. 188 p.p.s.a. oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.

Rozstrzygnięcie o kosztach zostało oparte o treść art. 203 pkt 1 i art. 205 tej ustawy.

Sąd rozpoznał sprawę na posiedzeniu niejawnym zgodnie z art. 182 § 2 p.p.s.a.