Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 903/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2013-05-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6198 Inspekcja pracy
Hasła tematyczne: Inspekcja pracy
Skarżony organ: Inspektor Pracy
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 3, art. 41 ust. 4 pkt 2
journal: Dz.U. 2008 nr 237 poz 1656
law: Ustawa z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c, art. 135, art. 152
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 11a
journal: Dz.U. 2012 poz 404
law: Ustawa z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska (spr.) Sędzia WSA Małgorzata Walentek Protokolant st. sekr. sąd. Magdalena Kurpis po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 maja 2013 r. sprawy ze skargi H.Ś. na decyzję Okręgowego Inspektora Pracy w K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie inspekcji pracy 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Inspektora Pracy z dnia [...]r. znak [...]; 2) określa, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3) zasądza od organu na rzecz skarżącej kwotę 257 zł (słownie: dwieście pięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Pismem z dnia [...] H.Ś. wniosła skargę do Okręgowego Inspektoratu Pracy w K. motywując jej złożenie tym, iż od dnia [...] jej pracodawca Samodzielny Szpital Kliniczny Nr [...] w Z. nie zakwalifikował jej stanowiska pracy na Oddziale Anestezjologii i Intensywnej Terapii do wykazu osób wykonujących pracę o szczególnym charakterze, który uprawnia do uzyskania emerytury pomostowej oraz domagała się przeprowadzenia w tym zakresie kontroli i ustalenia, czy swym działaniem pracodawca rażąco naruszył obowiązujące w tym przedmiocie przepisy prawa.

Zawiadomieniem z dnia [...] Inspektor Pracy Państwowej Inspekcji Pracy Okręgowego Inspektoratu Pracy w K., na podstawie art. 10 § 1 oraz art. 61 § 1 i 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2013 r. poz. 267), zwanej dalej w skrócie: "K.p.a.", poinformował o wszczęciu na żądanie strony postępowania w sprawie wykonywania przez nią pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. Na tej podstawie przeprowadzono u pracodawcy, w Samodzielnym Publicznym Szpitalu Klinicznym nr [...] im. [...] [...] Uniwersytetu Medycznego w K., z siedzibą w Z., ul. [...], kontrolę w dniach [...] oraz [...], której przedmiotem były kwestie związane z umieszczeniem wybranych pracowników w wykazie stanowisk i w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz. U. nr 237, poz. 1656 z późn. zm.).

Decyzją z dnia [...] nr rej. [...] Inspektor Pracy odmówił nakazania umieszczenia pracownicy w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych.

W uzasadnieniu decyzji inspektor pracy podał m.in. (cyt.): "W myśl art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych prace o szczególnym charakterze to prace wymagające szczególnej odpowiedzialności oraz szczególnej sprawności psychofizycznej, których możliwość należytego wykonywania w sposób niezagrażający bezpieczeństwu publicznemu, w tym zdrowiu lub życiu innych osób, zmniejsza się przed osiągnięciem wieku emerytalnego na skutek pogorszenia sprawności psychofizycznej, związanego z procesem starzenia się; wykaz prac o szczególnym charakterze określa załącznik nr 2 do ustawy. Punkt 24 załącznika nr 2 do ustawy - wykazu prac o szczególnym charakterze określa, że pracami takimi są prace personelu medycznego w zespołach operacyjnych dyscyplin zabiegowych i anestezjologii w warunkach ostrego dyżuru. Należy uznać, że personel medyczny zespołów operacyjnych dyscyplin zabiegowych to lekarze dyscyplin zabiegowych, anestezjolodzy, pielęgniarki operacyjne (m.in. instrumentariuszki, pielęgniarki anestezjologiczne, pielęgniarki perfuzjonistki), wchodzący w skład zespołów operacyjnych działających w warunkach ostrego dyżuru. W przepisie nie ma mowy o pracach personelu medycznego w oddziałach dyscyplin zabiegowych lub intensywnej terapii. Należy zwrócić uwagę również na fakt, że prace personelu medycznego w zespołach operacyjnych dyscyplin zabiegowych i anestezjologii w warunkach ostrego dyżuru zaliczone zostały do prac o szczególnym charakterze, a nie do prac w szczególnych warunkach. Dla uznania, iż dana praca może być zaliczona do prac o szczególnym charakterze konieczne jest jednoczesne spełnienie następujących przesłanek: rodzaj wykonywanej pracy musi mieścić się w grupie prac wymienionych w załącznik nr 2 do ustawy; wykonywana praca musi wymagać szczególnej odpowiedzialności oraz szczególnej sprawności psychofizycznej; możliwość należytego wykonywania tej pracy w sposób niezagrażający bezpieczeństwu publicznemu, w tym zdrowiu lub życiu innych osób, musi zmniejszać się przed osiągnięciem wieku emerytalnego na skutek pogorszenia sprawności psychofizycznej, związanego z procesem starzenia się. Z uwagi na to, że zajmowane przez H.Ś. stanowisko pracy, tj. stanowisko starsza pielęgniarka na Oddziale Anestezjologii i Intensywnej Terapii nie zostało ujęte w opracowanym przez pracodawcę dokumencie pn.: "wykaz stanowisk SPSK Nr [...] im. [...] [...] K. w Z. zaliczonych do stanowiskach pracy w szczególnym charakterze" oraz na to, że rodzaj wykonywanej przez H.Ś. pracy nie jest pracą w zespołach operacyjnych dyscyplin zabiegowych i anestezjologii w warunkach ostrego dyżuru, brak jest przesłanek pozwalających na zakwalifikowanie wykonywanej przez H.Ś. pracy do prac wykonywanych w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze.

H.Ś. nie zgodziła się z powyższym rozstrzygnięciem wydanym i wniosła odwołanie. Zarzuciła w nim naruszenie art. 7, art. 8, art. 77 § 1, 78 § 1, art. 80, art. 84 § 1 i art. 86 K.p.a., czego skutkiem było błędne ustalenie stanu faktycznego sprawy mającego bardzo istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia poprzez przyjęcie, że pracując na Oddziale Anestezjologii i Intensywnej Terapii, nie wykonuje pracy w szczególnym charakterze, a organ oparł swoją decyzję jedynie na stanowisku przedstawionym przez pracodawcę bez przeprowadzenia jakiejkolwiek jego weryfikacji, mimo tego że zostały przedstawione dowody zaprzeczające przedstawionemu przez niego stanowi faktycznemu w zakresie wykonywanych czynności przez odwołującą. Uznała, iż błędne dokonano wykładni art. 3 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych i załącznika 2. Domagała się wpisania zajmowanego przez nią stanowiska pracy do ewidencji pracowników wykonujących pracę w szczególnym charakterze oraz dopuszczenia dowodu: 1) z opinii biegłego, w celu określenia czy jej praca na Oddziale Anestezjologii i Intensywnej Terapii jest pracą w szczególnym charakterze; 2) ze stanowiska Krajowego Konsultanta w dziedzinie Medycyny Pracy odnoszącego się do tego, czy praca na Oddziałach Anestezjologii i Intensywnej Terapii jest pracą w szczególnym charakterze; 3) ze stanowiska Wojewódzkiego Konsultanta w dziedzinie Medycyny Pracy odnoszącego się do tego, czy praca na Oddziałach Anestezjologii i Intensywnej Terapii jest pracą w szczególnym charakterze; 4) z przesłuchania samej odwołujące oraz przeprowadzenia rozprawy administracyjnej z jej udziałem, z uwagi na istniejące istotne rozbieżności w zakresie twierdzeń, co do wykonywanych przez nią czynności pracowniczych w ramach stosunku pracy.

Podkreśliła, że pojęcie "osoby wykonujące zawód medyczny" zostało zdefiniowane w ustawie o działalności leczniczej (Dz. U. z 2011 r. nr 112, poz. 654). Do grupy tej z pewnością należy zaliczyć pielęgniarki i położne. Poza tym definicja pojęcia "ostrego dyżuru", zawarta została w komunikacie Ministerstwa Zdrowia z dnia 22 lipca 2009 r. i obejmuje warunki bezpośrednio charakteryzujące pracę na Oddziałach Anestezjologii i Intensywnej Terapii. Oznacza ono nieuchronność wystąpienia zdarzenia, które powoduje konieczność udzielania świadczeń zdrowotnych w trybie nagłym, z uwagi na wskazania życiowe. Stwierdziła, że przyjęcie innego stanowiska nie ma oparcia w obowiązującym prawie, ale również w zasadach logiki i podstawowej wiedzy medycznej, jak i zasadach dokonywania interpretacji prawa. Odnośnie karty stanowiskowej podniosła, że jest ona niekompletna, gdyż nie zawiera bardzo wielu czynności, które jest zobowiązana wykonywać w ramach umowy o pracę i fakt ten był przekazywany osobie dokonującej kontroli, jednak z niewiadomych przyczyn został zignorowany. Powołując się na miejsce zatrudnienia i pismo pracodawcy z dnia [...] zaznaczyła, iż na Oddziale Anestezjologii i Intensywnej Terapii każda sala chorych jest salą zabiegową. Stąd, przedstawione w piśmie stanowisko w zakresie sali operacyjnej i stanowisko do znieczulenia, określone w bliżej nieokreślonym rozporządzeniu Ministra Zdrowia nie mają żadnego związku ze sprawą a powoływanie się na nie jest zupełnie niezrozumiałe. Natomiast stwierdzenie, że zabiegi wykonywane na Oddziale Anestezjologii i Intensywnej Terapii są również wykonywane na innych oddziałach ma się nijak do rzeczywistości, ponieważ pacjenci z innych oddziałów wożeni są na blok operacyjny w celu wykonania takich zabiegów, które również wykonywane są bezpośrednio na oddziale, w zależności od stanu zdrowia i potrzeb chorego. Podniosła, że pacjenci leczeni w Oddziałach Anestezjologii i Intensywnej Terapii są z definicji chorymi w stanie wysoce niestabilnym, a ich stan ogólny nawet, jeśli aktualnie jest stabilny, może ulec w każdej chwili zmianie, tj. znacznemu pogorszeniu, niezależnie od pory dnia. Ponadto wskazała, że twierdzenie, iż pielęgniarki pracujące na Oddziale Intensywnej Terapii są pielęgniarkami zatrudnionymi przez Szpital a nie przez poszczególne oddziały stanowi kwintesencję złej woli pracodawcy i całkowitej ignorancji obowiązującego prawa. Oczywistym jest, że poszczególne oddziały w SPSK nr [...] w Z. nie posiadają przymiotu pracodawcy i nie mogą same zatrudniać pracowników. Z tej przyczyny wszystkie pielęgniarki są zatrudnione przez Szpital, jednakże równie oczywistym jest, że praca w szczególnym charakterze dotyczy konkretnego stanowiska pracy.

Podkreśliła, że pracuje na pełnym etacie na Oddziale Anestezjologii i Intensywnej Terapii i jej stanowisko pracy należy do grupy stanowisk o szczególnym charakterze i to, przez kogo jest zatrudniona (Szpital czy Oddział) nie ma żadnego znaczenia. Odnosząc się do stanowiska przedstawionego przez lekarza naczelnego szpitala, w piśmie z dnia [...], zgodnie z którym zespół anestezjologiczny Bloku Operacyjnego to pielęgniarka anestezjologiczna i anestezjolog podniosła, że na Oddziale Intensywnej Terapii również jest zespół anestezjologiczny, ponieważ dyżur pełni anestezjolog i co najmniej dwie pielęgniarki, które ukończyły kurs kwalifikacyjny z anestezjologii i intensywnej terapii oraz wykonują wszelkie czynności anestezjologiczne w ramach posiadanych uprawnień średniego personelu medycznego. Uzasadniając wniosek o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego stwierdziła, że z uwagi na stopień skomplikowania sprawy zachodzi konieczność jego powołania oraz z powodu braku odpowiedniej wiedzy prezentowany przez pracowników organu pierwszej instancji.

Decyzją Okręgowego Inspektora Pracy w K. z dnia [...], Nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. i art. 19 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 404.), utrzymano w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy, powołał się na treść art. 41 ust. 4 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych i zauważył, iż płatnik składek (pracodawca) jest obowiązany prowadzić:

1) wykaz stanowisk pracy, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze;

2) ewidencję pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, za których jest przewidziany obowiązek opłacania składek na FEP, zawierającą dane, o których mowa w ust. 3 pkt 2.

W myśl art. 41 ust. 6 powołanej ustawy w przypadku nie umieszczenia w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, za których jest przewidziany obowiązek opłacania składek na FEP, pracownikowi przysługuje skarga do Państwowej Inspekcji Pracy.

Kompetencje organów Państwowej Inspekcji Pracy w razie wniesienia takiej skargi określa art. 11 a ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 404), zgodnie z którym właściwe organy Państwowej Inspekcji Pracy są uprawnione do nakazania pracodawcy umieszczenia pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych, wykreślenia go z ewidencji oraz do sporządzenia korekty dokonanego wpisu w tej ewidencji.

A zatem, jak wynika z powołanych przepisów prawa, kompetencje organów Państwowej Inspekcji Pracy ograniczają się wyłącznie do kontroli ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, za których jest przewidziany obowiązek opłacania składek na FEP. Poza uprawnieniami organów Państwowej Inspekcji Pracy pozostaje natomiast kontrola wykazu stanowisk pracy, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. Znajduje to potwierdzenie w orzecznictwie sądowym. Przykładowo, w uzasadnieniu do wyroku z dnia 19 kwietnia 2011 r., sygn. akt I OSK 1969/10 (dostępnym w internetowej centralnej bazie orzeczeń sądów administracyjnych) Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że organy inspekcji pracy nie mają prawnych podstaw do dokonywania wiążących ustaleń czy badań w zakresie wykazywania, czy określone stanowisko spełnia wymogi przewidziane przez ustawę o emeryturach pomostowych, by być umieszczone przez pracodawcę w rejestrze stanowisk prowadzonym w oparciu o przepis art. 41 ust. 4 pkt 1 ustawy. Organy inspekcji pracy nie są upoważnione do wydawania decyzji ingerujących w treść tego rejestru.

W skardze z dnia [...] H.Ś. podniosła, że pracodawca nie zakwalifikował jej "stanowiska pracy na Oddziale Anestezjologii i Intensywnej Terapii do wykazu osób wykonujących pracę o szczególnym charakterze". Pomimo tego, że skarga dotyczyła wykazu stanowisk uznać należało, że jej istotą jest nie umieszczenie pracownicy w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, za których jest przewidziany obowiązek opłacania składek na FEP. A zatem rozpatrzenie tej skargi było zgodne z właściwością rzeczową inspektora pracy. H.Ś. w swojej skardze nie podała, w jakiej konkretnie grupie prac wymienionych w ustawie z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych mieści się, jej zdaniem, wykonywana przez nią praca. Dlatego też możliwe było wyłącznie ustalenie, czy praca świadczona przez wnioskodawczynię jest pracą wymienioną w pkt 24 załącznika nr 2 do wymienionej ustawy zawierającego wykaz prac o szczególnym charakterze, tj. czy jest to praca personelu medycznego w zespołach operacyjnych dyscyplin zabiegowych i anestezjologii w warunkach ostrego dyżuru.

Wbrew zarzutowi odwołującej, inspektor pracy nie stwierdził, iż nie zalicza się ona do "personelu medycznego". Fakt, że H.Ś., zatrudniona jako starsza pielęgniarka, należy do personelu medycznego, nie budzi jakichkolwiek wątpliwości i nie był przez organ pierwszej instancji kwestionowany.

Nieprawdziwy jest również zarzut nieuwzględnienia w decyzji stanowiska Ministerstwa Zdrowia oraz Ministra Pracy i Polityki Społecznej. Odwołująca nie sprecyzowała, o jakie stanowiska chodzi - z kontekstu sprawy wynika, że dotyczą one pojęcia pracy "w warunkach ostrego dyżuru".

W trakcie postępowania odwoławczego organ drugiej instancji zapoznał się szczegółowo z Komunikatem Ministerstwa Zdrowia w sprawie rozumienia pojęcia w "warunkach ostrego dyżuru", zawartego w pkt 24 załącznika nr 2 do ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych, który jest dostępny w intrenecie (www.ciop.pl/20100.html).

W komunikacie tym Ministerstwo Zdrowia wyjaśniło, iż (cytat): "W dniu 1 stycznia 2009 r. weszła w życie ustawa z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz. U. Nr 237, poz. 1656). Pkt 24 załącznika nr 2 do tej ustawy "Wykaz prac o szczególnym charakterze" stanowi, że pracami o szczególnym charakterze są prace personelu medycznego w zespołach operacyjnych dyscyplin zabiegowych i anestezjologii w warunkach ostrego dyżuru. W związku z licznymi zapytaniami publicznych zakładów opieki zdrowotnej dotyczącymi rozumienia pojęcia "w warunkach ostrego dyżuru", Ministerstwo Zdrowia informuje, że prace personelu medycznego w zespołach operacyjnych dyscyplin zabiegowych i anestezjologii w warunkach ostrego dyżuru to nie tylko prace wykonywane (w ramach obowiązków pracowniczych), polegające na udzielaniu świadczeń zdrowotnych w trybie nagłym, ze wskazań życiowych, ale również inne prace tego personelu (w ramach obowiązków pracowniczych), które są wykonywane w ramach czasu pracy, kiedy istnieje bardzo duże prawdopodobieństwo wystąpienia zdarzenia, skutkującego koniecznością podjęcia działań w trybie nagłym. Pojęcie "w warunkach ostrego dyżuru" oznacza nieuchronność wystąpienia zdarzenia, które powoduje konieczność udzielania świadczeń zdrowotnych w trybie nagłym, ze wskazań życiowych. Nieuchronność występowania takich zdarzeń skutkuje tym, że od pracowników pracujących w tych warunkach wymagane są kryteria określone w art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (szczególna odpowiedzialność oraz szczególna sprawność psychofizyczna). Zgodnie z art. 3 ust. 5 tej ustawy warunkiem zaliczenia wykonywania ww. prac do okresu, od którego zależy uzyskanie prawa do emerytury pomostowej, jest ich wykonywanie w pełnym wymiarze czasu pracy".

Wyjaśnienia zawarte w przywołanych wyżej pismach dotyczą wyłącznie pojęcia pracy "w warunkach ostrego dyżuru". Sposobu rozumienia tego pojęcia zarówno organ pierwszej, jak i drugiej instancji nie kwestionuje. Dodać przy tym należy, że przyczyna, na której inspektor pracy oparł decyzję nie polegała na braku przesłanki do zakwalifikowania wykonywanej przez nią pracy do pracy "w warunkach ostrego dyżuru".

Odwołująca się zarzuciła także, że przy rozstrzyganiu sprawy w ramach pierwszej instancji pominięty został dowód w postaci opinii biegłego powołanego w podobnej sprawie przez Okręgowego Inspektora Pracy w Krakowie. Kopia opinii została załączona do pisma pracowników Oddziału Anestezjologii i Intensywnej Terapii SPSK nr [...] w Z. z dnia [...], podpisanego także przez H.Ś., a przedłożonego inspektorowi pracy podczas prowadzonego postępowania. Biegłemu, powołanemu na mocy postanowienia inspektora pracy Okręgowego Inspektoratu Pracy w K. postawiono następujące pytania (cyt.):

"1. Czy do prac personelu medycznego w zespołach operacyjnych dyscyplin zabiegowych w warunkach ostrego dyżuru, można zaliczyć prace pracowników w Oddziale Intensywnej Terapii Noworodka w Oddziale Kliniki Neonatologii Szpitala Uniwersyteckiego w K., a w szczególności jakie elementy tej pracy charakteryzują wykonywanie zadań w warunkach ostrego dyżuru oraz jaki rodzaj wykonywanej pracy można uznać za realizowaną w ramach zespołu operacyjnego dyscyplin zabiegowych?

2. Czy prace personelu medycznego z zakresu anestezjologii, wykonywane w warunkach ostrego dyżuru w Szpitalu Uniwersyteckim w K. dotyczą pracowników Zakładu Anestezjologii i Intensywnej Terapii czy także pracowników wykonujących zadania z zakresu anestezjologii w klinikach tego szpitala o charakterze chirurgicznym, np. w I Oddziale Anestezjologii i Intensywnej Terapii w Oddziale Klinicznym Kliniki Chirurgii Ogólnej i Gastroenterologicznej oraz w klinikach o charakterze internistycznym np.: w IX Oddziale Anestezjologii oraz w klinikach o charakterze internistycznym np. w IX Oddziale Anestezjologii i Intensywnej Terapii w Oddziale Klinicznym Kliniki Alergii i Immunologii?

3. Czy prace personelu medycznego, w tym pielęgniarek i lekarzy zatrudnionych na salach operacyjnych Oddziału Klinicznego Kliniki Nefrologii Szpitala Uniwersyteckiego w K. wykonywane są w warunkach ostrego dyżuru?".

W opinii tej biegły stwierdził, że (cytat):

"Ad. 1. Zgodnie z przepisami o emeryturach pomostowych - Zasady kwalifikacji prac w szczególnych warunkach i o szczególnym charakterze - poz. 24 "Prace personelu medycznego w zespołach operacyjnych dyscyplin zabiegowych i anestezjologii w warunkach ostrego dyżuru" pracę zespołu Oddziału Intensywnej Terapii Noworodka Kliniki Neonatologii Szpitala Uniwersyteckiego można uznać za pracę w szczególnych warunkach, w ramach ostrego dyżuru, gdyż:

1. Praca odbywa się w warunkach nagłości i nieprzewidywalności (...),

2. Praca wymaga wyjątkowych umiejętności i sprawności sensomotorycznych (...),

3. Praca odbywa się w trudnych warunkach, co wymaga wytrzymałości,

4. Narażenie pracowników na utratę zdrowia (...),

5. Obciążenie psychiczne, narażenie na przewlekły stres, co z biegiem lat powoduje obniżenie warunków psychofizycznych (...),

Ad. 2. Zgodnie z przepisami o emeryturach pomostowych - Zasady kwalifikacji prac w szczególnych warunkach i o szczególnym charakterze - poz. 24 "Prace personelu medycznego w zespołach operacyjnych dyscyplin zabiegowych i anestezjologii w warunkach ostrego dyżuru" pracę zespołu wykonującego zadania z zakresu anestezjologii w Klinikach Szpitala Uniwersyteckiego można uznać za pracę w szczególnych warunkach, w ramach ostrego dyżuru, gdyż:

1. Praca odbywa się w warunkach nagłości i nieprzewidywalności (...),

2. Szczególna odpowiedzialność i sprawność psychofizyczna (...),

3. Praca w trudnych warunkach, co wymaga wytrzymałości (...),

4. Narażenie pracowników na utratę zdrowia (...),

5. Obciążenie psychiczne, narażenie na przewlekły stres, co z biegiem lat powoduje obniżenie warunków psychofizycznych,

Ad. 3. Zgodnie z przepisami o emeryturach pomostowych - Zasady kwalifikacji prac w szczególnych warunkach i o szczególnym charakterze - poz. 24 "Prace personelu medycznego w zespołach operacyjnych dyscyplin zabiegowych i anestezjologii w warunkach ostrego dyżuru" - prace personelu medycznego zatrudnionego na salach operacyjnych Oddziału Kliniki Nefrologii Szpitala Uniwersyteckiego można uznać za pracę w szczególnych warunkach, w ramach ostrego dyżuru, gdyż:

1. Praca w warunkach nagłości i nieprzewidywalności (...),

2. Szczególna odpowiedzialność i sprawność psychofizyczna (...),

3. Praca w trudnych warunkach, co wymaga wytrzymałości (...),

4. Narażenie pracowników na utratę zdrowia (...),

5. Obciążenie psychofizyczne, narażenie na przewlekły stres, co z biegiem lat powoduje obniżenie warunków psychofizycznych (...)". Przedłożona kopia opinii znajduje się w aktach sprawy.

Okręgowy Inspektor Pracy w K. podkreśla, że opinia ta obejmuje wyłącznie warunki pracy pracowników oddziałów Szpitala Uniwersyteckiego w K. Podlegać zatem będzie ocenie innych, właściwych miejscowo, organów Państwowej Inspekcji Pracy. Fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy to fakty dotyczące przedmiotu postępowania, których ustalenie jest niezbędne dla prawidłowego zastosowania normy prawa materialnego (M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz Lex, Warszawa 2011, str. 491). Tymczasem opinia biegłego, na którą powołuje się Pani H.Ś. nie dotyczy przedmiotu niniejszego postępowania. Tak samo należy ocenić dowód w postaci pisma Konsultanta Wojewódzkiego w dziedzinie Medycyny Pracy, (którego kopię załączono do pisma z dnia [...], o którym mowa wyżej). Pismo to i wnioski w nim zawarte dotyczą "pielęgniarek zatrudnionych w oddziałach Anestezjologii i Intensywnej Terapii, znajdujących się w strukturach organizacyjnych Szpitala Uniwersyteckiego oraz Sali Zabiegowej Kliniki Nefrologii".

Zgodnie z art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Organ prowadzący postępowanie według swojej wiedzy, doświadczenia oraz wewnętrznego przekonania ocenia wartość dowodową poszczególnych środków dowodowych, wpływ udowodnienia jednej okoliczności na inne okoliczności (w: M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz Lex, Warszawa 2011, str. 523). Kierując się regułami oceny wyników postępowania dowodowego, Okręgowy Inspektor Pracy w K. uznał, że przedstawione wyżej dowody w postaci kopii dokumentów, związanych z inną sprawą nie mają wpływu na rozstrzygnięcie sprawy odwołującej.

Odnosząc się do zarzutu odwołania organ odwoławczy stwierdza, że zarzut ten jest bezpodstawny. W toku postępowania H.Ś. złożyła wyjaśnienia, w tym opisała wykonywane przez siebie czynności. Wymienić tu należy pisma: z dnia [...] i [...]. Ponadto, zgromadzony materiał dowodowy obejmuje pismo z dnia [...], złożone (cyt.) "w imieniu personelu pielęgniarskiego OAilT SPSK [...] w Z.", obejmujący "wykaz zabiegów od [...] do [...] wykonywanych w Oddziale Anestezjologii i Intensywnej Terapii. W zabiegach uczestniczył personel OA i IT". Pismo to zostało złożone przez E.B. A zatem organ pierwszej instancji w toku postępowania umożliwił H.Ś. składanie wyjaśnień, zapewniając jej czynny udział w postępowaniu.

Okręgowy Inspektor Pracy w K., po przeanalizowaniu zgromadzonego materiału dowodowego postanowił nie uwzględnić dodatkowego wniosku, dotyczącego dopuszczenia dowodu z opinii biegłego w celu określenia, czy praca na Oddziale Anestezjologii i Intensywnej Terapii jest pracą w szczególnym charakterze.

Wyjaśnić należy, że zgodnie z niepublikowanym wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 lutego 1982 r. o sygn. akt I SA 2497/81, organ administracji nie jest związany wnioskiem strony o powołanie biegłego dla ustalenia okoliczności, która w sposób nie budzący wątpliwości może być ustalona przez organ na podstawie dokumentów sprawy. Zdaniem organu, zgromadzony materiał dowodowy pozwolił określić konsekwencje prawne ustalonego stanu faktycznego bez udziału biegłego. H.Ś. zwróciła się także o:

- dopuszczenie dowodu ze stanowiska Krajowego Konsultanta w dziedzinie Medycyny Pracy odnoszącego się do tego, czy praca na Oddziałach Anestezjologii i Intensywnej Terapii jest pracą o szczególnym charakterze;

- dopuszczenie dowodu ze stanowiska Wojewódzkiego Konsultanta w dziedzinie Medycyny Pracy odnoszącego się do tego czy praca na Oddziałach Anestezjologii i Intensywnej Terapii jest pracą o szczególnym charakterze.

Wnioski odnoszące się do "dowodu ze stanowiska Krajowego i Wojewódzkiego Konsultanta w dziedzinie Medycyny Pracy" mają charakter ogólny i odnoszą się do "pracy na Oddziałach Anestezjologii i Intensywnej Terapii, podczas gdy zakres niniejszego postępowania jest inny i związany wyłącznie z ustaleniem, czy praca świadczona przez H.Ś. jest pracą o której mowa w art. 3 ust. 3 ustawy o emeryturach pomostowych, tj. czy jest to praca personelu medycznego w zespołach operacyjnych dyscyplin zabiegowych i anestezjologii w warunkach ostrego dyżuru (pkt 24 załącznika nr 2 do tej ustawy). Ponadto organ odwoławczy uznał, że nie zachodzi konieczność "przesłuchania strony" w postępowaniu odwoławczym.

Przede wszystkim należy zauważyć, że H.Ś. nie wskazała, jaka jej zdaniem, strona postępowania powinna być przesłuchana (pracodawca czy też odwołująca). Z powodu braku skonkretyzowania wniosku, organ odwoławczy, zajmując stanowisko w tej sprawie, rozważył zasadność przesłuchania obu stron niniejszego postępowania, w oparciu o treść art. 80 i art. 86 K.p.a. Od dowodu z przesłuchania stron należy odróżnić wyjaśnienia stron (art. 79 § 2 i art. 95 K.p.a.), które służą organowi administracji publicznej do ustalenia istotnych okoliczności sprawy, do uzupełnienia twierdzeń stron czy do ujawnienia wniosków dowodowych (M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz Lex, Warszawa 2011, str. 547). Dowód z przesłuchania stron jest dowodem posiłkowym, ponieważ może być przeprowadzony wówczas, gdy po "wyczerpaniu środków dowodowych lub z powodu ich braku pozostały niewyjaśnione fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy". Przez wyczerpanie środków dowodowych należy rozumieć sytuację, w której organ administracji publicznej zgromadził i ocenił wyczerpująco cały materiał dowodowy zgodnie z regułami określonymi w kodeksie, lecz mimo tego pozostały niewyjaśnione istotne okoliczności faktyczne sprawy.

Z kolei brak środków dowodowych oznacza sytuację, w której organ administracji publicznej i strony postępowania nie dostarczyły dowodów niezbędnych do stwierdzenia lub nieistnienia faktów niezbędnych dla załatwienia sprawy (M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz Lex, Warszawa 2011, str. 549). W wyroku z dnia 21 października 1991 r. (SA/Wr 895/94, POP 1996) Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził: "Nie istnieje w postępowaniu administracyjnym obowiązek przesłuchania strony; przesłuchanie to może odbyć się wtedy, gdy pozostały w sprawie niewyjaśnione, istotne dla rozstrzygnięcia fakty.".

Zdaniem Okręgowego Inspektoratu Pracy w K. zgromadzony materiał dowodowy jest wystarczający do ponownego rozpatrzenia sprawy, a wszystkie istotne fakty zostały wyjaśnione. Z tych względów nie zachodzi potrzeba dopuszczenia dowodu z przesłuchania żadnej ze stron postępowania.

H.Ś. wniosła również o "przeprowadzenie rozprawy administracyjnej z udziałem stron z uwagi na istniejące istotne rozbieżności w zakresie twierdzeń co do wykonywanych czynności pracowniczych w ramach stosunku pracy". W ocenie Okręgowego Inspektora Pracy w K. w niniejszej sprawie nie zachodzi przesłanka przeprowadzenia rozprawy. Zgodnie z art. 89 § 1 K.p.a. organ administracji publicznej przeprowadzi, na wniosek lub z urzędu, w toku postępowania rozprawę w każdym przypadku, gdy zapewni to przyśpieszenie lub uproszczenie postępowania, lub gdy wymaga tego przepis prawa. W myśl art. 86 § 2 K.p.a. organ powinien przeprowadzić rozprawę, gdy zachodzi potrzeba uzgodnienia interesów stron oraz gdy jest to potrzebne do wyjaśnienia sprawy przy udziale świadków lub biegłych albo w drodze oględzin. Z przepisu tego wynika, że w postępowaniu administracyjnym nie obowiązuje reguła, że organ orzekający rozpoznaje sprawę na rozprawie. "Organ administracji publicznej jest obowiązany przeprowadzić rozprawę, gdy zapewni to przyśpieszenie lub uproszczenie postępowania. Ocena, czy przeprowadzenie rozprawy przyczyni się do przyśpieszenia lub uproszczenia postępowania, należy do przeprowadzającego je organu. W ramach tej oceny organ powinien uwzględnić, że koncentracja materiału dowodowego w jednym miejscu i czasie jest z reguły czynnikiem upraszczającym i przyśpieszającym postępowanie administracyjne" (M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz Lex, Warszawa 2011, str. 556).

W ocenie organu odwoławczego wymienione przesłanki, tj. "przyśpieszenie lub uproszczenie postępowania" w niniejszej sprawie nie występują ponieważ materiał dowodowy został już zgromadzony, a do zadania organu należy analiza tego materiału. Przeprowadzenia rozprawy nie wymaga także przepis prawa, tj. inny, niż zawarty w K.p.a. przepis rangi ustawowej. "Organ powinien także przeprowadzić rozprawę, gdy zachodzi potrzeba uzgodnienia interesów stron. Potrzeba uzgodnienia interesów stron zachodzi wówczas, gdy w sprawie biorą udział co najmniej dwie strony o sprzecznych interesach, które organ powinien uzgodnić" (M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz Lex, Warszawa 2011, str. 559).

W sprawie tej interesy stron postępowania, w tym odwołującej, nie budzą wątpliwości. Nie zachodzi także kolejna przesłanka, o której mowa w art. 89 § 2 K.p.a., a mianowicie potrzeba wyjaśnienia sprawy przy udziale świadków, biegłych albo w drodze oględzin. Z tych względów organ odwoławczy uznał, że przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego poza rozprawą jest wystarczające i nie narusza przepisów K.p.a.

Organ odwoławczy nie podziela twierdzenia, że postępowanie organu pierwszej instancji zostało przeprowadzone z naruszeniem zasad postępowania administracyjnego, w tym przepisów art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 78 § 1, art. 80, art. 84 § 1. Stronom zapewniono czynny udział w postępowaniu, organ podjął wszystkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, zebrał i rozpatrzył cały materiał dowodowy, z uwzględnieniem wyjaśnień przedstawionych przez strony. Powołanie biegłego (art. 84 § 1 K.p.a.) oraz przesłuchanie strony (art. 86 K.p.a.) są natomiast czynnościami podejmowanymi w sytuacji, gdy zachodzą przesłanki wymienione w tych przepisach. Niepowołanie biegłego, jak również nie przesłuchanie strony w sytuacji, gdy zgromadzony materiał dowodowy jest wystarczający do rozstrzygnięcia sprawy, nie może być podstawą do uznania, że postępowanie zostało przeprowadzone z naruszeniem prawa. Okręgowy Inspektor Pracy w K. pragnie również podkreślić, iż samo wydanie rozstrzygnięcia, z którego strona nie jest zadowolona, nie jest sprzeczne z art. 8 K.p.a. (który stanowi, że organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej), o ile opiera się na obowiązujących przepisach prawa.

Przechodząc do merytorycznego rozpatrzenia sprawy, Okręgowy Inspektor Pracy w K. stwierdził, iż H.Ś. jest zatrudniona w Samodzielnym Publicznym Szpitalu Klinicznym nr [...] im. [...] [...] Uniwersytetu Medycznego w K., z siedzibą w Z., ul. [...], od dnia [...] na stanowisku starsza pielęgniarka, w pełnym wymiarze czasu pracy. Jak wynika z przeprowadzonego postępowania, H.Ś. świadczy pracę na Oddziale Anestezjologii i Intensywnej Terapii.

W piśmie z dnia [...] H.Ś. wyjaśniła, że (cytat): "Do czynności wykonywanych przeze mnie w trakcie dyżuru należy:

1) podawanie leków (drogą doustną doodbytniczą śródskórną podskórną dożylną i wziewną),

2) odsysanie wydzieliny z górnych dróg oddechowych, rurki intubacyjnej lub tracho-stomijnej w celu utrzymania drożności układu oddechowego,

3) pobieranie materiału do badań (krew, plwocina, kał, mocz i inne wydzieliny ustrojowe),

4) karmienie przez sondę żołądkową lub peg,

5) ciągła obserwacja pacjenta i monitorowanie czynności życiowych,

6) zabiegi pielęgnacyjne i higieniczne,

7) wykonywanie toalety i profilaktyka przeciwodleżynowa,

8) zmiana opatrunków w ranach pooperacyjnych, po oparzeniach i innych,

9) asystowanie przy wykonywaniu procedur diagnostyczno - leczniczych, np. podczas nakłucia lędźwiowego w celu pobierania płynu mózgowo - rdzeniowego do badania, bad. USG itp.

Wszystkie swoje czynności wykonuję na Oddziale Anestezjologii i Intensywnej Terapii SP Szpitala Klinicznego nr [...] im. [...] [...] w Z. Częścią Oddziału są sale chorych, które są salami zabiegowymi".

Pismo z dnia [...] przedłożone w trakcie postępowania prowadzonego przez "Pracowników Oddziału Anestezjologii i Intensywnej Terapii SPSK nr [...] w Z.", podpisane przez odwołującą, ma ogólny charakter i zawiera opis świadczeń udzielanych przez "Pielęgniarki Oddziału Anestezjologii i Intensywnej Terapii", a także opis specyfiki pracy Oddziału Intensywnej Terapii w stosunku do innych oddziałów, jak również określenie różnych stanów chorobowych pacjentów, wymagających leczenia w Oddziale Intensywnej Terapii. Zawiera też wniosek o "podjęcie działań, które spowodują że Dyrekcja Szpitala Klinicznego nr [...] w Z. zgodnie z obowiązującym prawem wpisze stanowiska pracy na Oddziale Anestezjologii i Intensywnej Terapii do wykazu stanowisk pracy o szczególnym charakterze, gdyż taki obowiązek wynika z ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy".

Do pisma z dnia [...] o treści "W imieniu personelu pielęgniarskiego OA i IT SPSK [...] w Z. przesyłamy wykaz zabiegów od [...] do [...] wykonanych w Oddziale Anestezjologii i Intensywnej Terapii. W wykonanych zabiegach uczestniczył personel OA i IT", podpisanego "w imieniu personelu E.B." załączono "Opis Zabiegów w OAIIT" z podaniem: osoby wykonującej zabieg, jak również rodzaju zabiegu. Wynika z niego, że H.Ś. uczestniczyła, obok lekarza, w takich zabiegach, jak: "nakłucie przestrzeni podpajęczynówkowej, bronchoaspiracja, rtg ki. piersiowej, założenie dostępu tętniczego, bronchoskopia". Zabiegi te zostały przeprowadzone na Oddziale Anestezjologii i Intensywnej Terapii.

W trakcie kontroli, w dniu [...] kontrolującemu przedstawiono kartę stanowiskową z dnia [...]. Wskazana karta stanowiska została podpisana przez Dyrektora Szpitala, Naczelnego Pielęgniarza i Pielęgniarkę Oddziałową. Odwołująca, jako pracownica przyjęła do wiadomości i stosowania ww. kartę stanowiskową w dniu [...]. W tej karcie znajdują się zapisy dotyczące uprawnień:

1. zgłaszanie swoich uwag, spostrzeżeń i propozycji odnośnie stanu chorego, postępowania pielęgnacyjnego oraz standardów opieki pielęgnacyjnej w oddziale,

2. czynny udział w szkoleniach organizowanych na terenie szpitala i poza nim,

3. przydzielanie zadań i nadzorowanie pracy salowych, sanitariuszy szpitalnych w czasie dyżurów popołudniowych i nocnych,

4. zgłaszanie uwag odnośnie obsługi i wyposażenia stanowiska pracy oraz innych oddziałów i komórek organizacyjnych szpitala,

5. korzystanie z dokumentacji lekarskiej i wyników badań w zakresie niezbędnym do ustalenia diagnozy pielęgniarskiej,

6. informowanie chorych o sposobie pielęgnowania, zachowania się podczas pobytu w szpitalu i po leczeniu szpitalnym w zakresie samoopieki, samoobserwacji i samopielęgnacji,

7. podawanie doraźnie słabo działających leków przeciwbólowych i innych odpowiednio do posiadanych kwalifikacji oraz obowiązujących w tym zakresie przepisów (Dz. U. z dnia 01.10.1997r. nr 116, poz. 750).

8. samodzielne udzielenie pierwszej pomocy w stanach nagłego pogorszenia stanu pacjenta lub zagrożenia życia,

9. uzyskanie pisemnej decyzji lekarza w przypadku pojawienia się wątpliwości dotyczących zasadności zlecenia lekarskiego,

10. odmówienie w wyjątkowych sytuacjach wykonania zlecenia lekarskiego podając niezwłocznie przyczynę odmowy na piśmie.

Do obowiązków pracownicy należą:

1. ustalenie rozpoznania problemów pielęgnacyjnych poszczególnych pacjentów na podstawie danych uzyskanych z wywiadu, obserwacji i rozmów z pacjentem, jego rodziną lub innycmi członkami zespołu terapeutycznego,

2. planowanie opieki pielęgnacyjnej stosownie do stanu zdrowia pacjenta, diagnozy pielęgniarskiej i lekarskiej oraz ustalonego postępowania diagnostycznego, leczniczego i rehabilitacyjnego,

3. samodzielne oraz sumienne wykonywanie czynności wchodzących w zakres pracy przydzielonej przez bezpośredniego przełożonego,

4. znajomość obowiązujących przepisów, zarządzeń i instrukcji dotyczących wykonywanych procedur,

5. stworzenie warunków do prawidłowej adaptacji pacjenta na oddziale,

6. zapewnienie prawidłowego i terminowego wykonywania zabiegów leczniczych, pielęgnacyjnych, rehabilitacyjnych zgodnie z posiadanymi kwalifikacjami, zabezpieczając jednocześnie potrzeby bio-psycho- społeczne pacjenta,

7. asystowanie przy badaniach diagnostycznych oraz zabiegach terapeutycznych wykonywanych w oddziale,

8. dokumentowanie procedur pielęgnacyjnych, zabiegów diagnostyczno - leczniczych i rehabilitacyjnych oraz przekazywanie w/w informacji w formie raportu pielęgniarskiego ustnego oraz pisemnego,

9. prawidłowe zabezpieczenie, właściwe użytkowanie i przechowywanie leków i środków dezynfekcyjnych, zgodnie z obowiązującymi standardami,

10. dbałość o właściwą eksploatację i utrzymanie w sprawności narzędzi i aparatury medycznej znajdującej się w oddziale,

11. systematyczne podnoszenie kwalifikacji zawodowej poprzez udział w szkoleniach jak i samokształcenie,

12. przestrzeganie dyscypliny pracy, przepisów BHP i p/poż.,

13. ponoszenie odpowiedzialności cywilnej za dokonaną ocenę sytuacji pacjenta i wyników działań podjętych osobiście lub zleconych innym osobom,

14. postępowanie zgodnie z wymogami Systemu Zarządzania Jakością wg norm PN-ENISO 9001:2008.

Rodzaj czynności wykonywanych przez odwołującą ustalono w pierwszym rzędzie na podstawie jej wyjaśnień, zawartych w piśmie z dnia [...], jak również na podstawie karty stanowiskowej. Rodzaj czynności wykonywanych przez pracownicę jest zatem bezsporny.

W zgromadzonym materiale dowodowym znajduje się dokument pn. "Ocena ryzyka zawodowego na stanowisku pielęgniarki na Oddziale Anestezjologii i Intensywnej Terapii", stanowiący załącznik nr 11 do protokołu kontroli.

W charakterystyce stanowiska pracy (Opis stanowiska pracy) podano, że pielęgniarka na Oddziale Anestezjologii i Intensywnej Terapii udziela świadczeń pielęgnacyjnych, zapobiegawczych, diagnostycznych, leczniczych, rozpoznaje potrzeby zdrowotne, problemy pielęgnacyjne, sprawuje opiekę pielęgnacyjną w stosunku do człowieka chorego, realizuje zlecenia lekarskie w procesie diagnostyki, leczenia i rehabilitacji. Wśród szczegółowych obowiązków pielęgniarki wymieniono m.in.: samodzielne wykonywanie czynności wchodzących w zakres pracy przydzielonej przez bezpośredniego przełożonego, znajomość obowiązujących przepisów, zdawanie raportów ustnych i pisemnych, codzienne sprawdzanie aparatury monitorującej i wspomagającej funkcje życiowe i pozostałe urządzenia, przyjęcie pacjenta na Oddziale Anestezjologii i Intensywnej Terapii, sprawdzanie tożsamości i dokumentacji, ustalenie, rozpoznanie problemów pielęgnacyjnych poszczególnych pacjentów na podstawie danych uzyskanych z wywiadu, obserwacji i rozmów z pacjentami oraz informacji uzyskanych od innych członków zespołu terapeutycznego, udział w procedurach medycznych, podłączenie pacjenta do aparatury monitorującej parametry życiowe, przygotowanie i podłączenie zleconych leków i płynów infuzyjnych, nadzór nad przetoczeniami i dostępem do centralnych dostępów żylnych w trakcie procesu leczenia, zapewnienie wygody i właściwej pozycji pacjenta, zabezpieczenie przed urazem, pomoc w prowadzeniu dokumentacji lekarskiej dotyczącej przebiegu leczenia, czuwanie nad bezpieczeństwem danych osobowych w Oddziale, zabezpieczenie i właściwe przechowywanie leków i środków dezynfekcyjnych zgodnie z obowiązującymi przepisami i standardami, udzielanie pierwszej pomocy w stanach bezpośredniego zagrożenia życia pacjenta poza blokiem operacyjnym, odpowiedzialność za powierzony sprzęt, narzędzia, aparaturę oraz dbałość o utrzymanie ich w sprawności technicznej, przeprowadzenie procesu dezynfekcji i przygotowanie do sterylizacji narzędzi, aparatury zgodnie z obowiązującymi standardami, współpraca z innymi członkami zespołu terapeutycznego w celu zapewnienia pacjentowi usługi na jak najwyższym poziomie. Z powyższego dokumentu wynika, że w Oddział Anestezjologii i Intensywnej Terapii wyposażony jest w następującą aparaturę i sprzęt medyczny: lampy bakteriobójcze, ssaki elektryczne, lodówka, monitory, respiratory, defibrylatory, komputery, pompy infuzyjne, urządzenia do przenoszenia pacjenta, urządzenie do podgrzewania płynów, bronchofiberoskop, laryngoskopy, koc grzewczy, elektryczny. Jak wykazała kontrola, w Oddziale jest eksploatowany przewoźny aparat rtg, a także instalacja i zbiorniki z gazami medycznymi (m.in. tlenem medycznym).

Stosownie do treści art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych prace o szczególnym charakterze to prace wymagające szczególnej odpowiedzialności oraz szczególnej sprawności psychofizycznej, których możliwość należytego wykonywania w sposób niezagrażający bezpieczeństwu publicznemu, w tym zdrowiu lub życiu innych osób, zmniejsza się przed osiągnięciem wieku emerytalnego na skutek pogorszenia sprawności psychofizycznej, związanego z procesem starzenia się; wykaz prac o szczególnym charakterze określa załącznik nr 2 do ustawy. Przy ocenie, czy praca wykonywana przez H.Ś. może być zakwalifikowana jako praca o szczególnym charakterze, należy uwzględnić zarówno definicję takich prac zawartą w art. 3 ust. 3 ustawy, jak i rodzaj wykonywanej przez nią pracy. Przesłanki wynikające z art. 3 ust. 3 ustawy o emeryturach pomostowych oraz z załącznika nr 2 do tej ustawy, zawierającego wykaz prac o szczególnym charakterze, należy więc rozpatrywać łącznie, co oznacza, że niespełnienie jednej z nich uniemożliwia nakazanie umieszczenia pracownika w ewidencji prac wykonywanych w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze.

Punkt 24 załącznika nr 2 do ustawy o emeryturach pomostowych wymienia prace personelu medycznego w zespołach operacyjnych dyscyplin zabiegowych i anestezjologii w warunkach ostrego dyżuru. Z jego treści wprost wynika, że są to prace wykonywane w warunkach ostrego dyżuru przez personel medyczny, w zespołach operacyjnych dyscyplin zabiegowych i anestezjologii. Przepisy ustawy nie definiują pojęcia "zespołu operacyjnego". Dlatego też, zdaniem Okręgowego Inspektora Pracy w K., należy tu uwzględnić rozwiązania organizacyjne, stosowane przez danego pracodawcę.

Przeprowadzona kontrola wykazała, że w skład zespołów operacyjnych Szpitala wchodzą tzw. "pielęgniarki anestezjologiczne", tj. uczestniczące przy znieczuleniach pacjentów na blokach operacyjnych. Zakres obowiązków pielęgniarek i rodzaj wykonywanych czynności został opisany w poszczególnych kartach stanowiskowych tych pielęgniarek. Wymieniono tam m.in.:

- przygotowanie pacjentów do zabiegu operacyjnego zgodnie z obowiązującymi instrukcjami w bloku operacyjnym,

- samodzielne udzielanie pierwszej pomocy w stanach nagłego zagrożenia życia pacjenta zgodnie z posiadanymi kwalifikacjami,

- przygotowanie stanowiska do znieczulenia i przebywania w sali operacyjnej w czasie trwania zabiegu,

- codzienne sprawdzanie sprawności aparatów do znieczulenia, aparatury monitorującej i wspomagającej funkcje życiowe i pozostałe urządzenia. W przypadku stwierdzenia jakichkolwiek nieprawidłowości, poinformowanie o tym bezpośredniego przełożonego lub odpowiedzialnej za to komórki,

- przyjęcie pacjenta na trakt operacyjny - sprawdzenie tożsamości i dokumentacji,

- pomoc przy wprowadzaniu i podtrzymaniu znieczulenia ogólnego,

- pomoc przy wyprowadzaniu ze znieczulenia ogólnego - nadzór nad pacjentem wybudzo-nym w sali operacyjnej,

- przekazanie pacjenta oddziałowi docelowemu - zgodnie z ustaloną procedurą

- asystowanie w zabiegach anestezjologicznych odbywających się poza traktem operacyjnym, zgodnie z opracowanymi standardami.

Wśród "pielęgniarek anestezjologicznych" wchodzących w skład zespołu operacyjnego nie jest wymieniona H.Ś.

Z porównania treści wymienionych dokumentów z kartą stanowiskową H.Ś., jak również z dokonanej analizy czynności przez nią wykonywanych, wskazanych przez odwołującą w piśmie z dnia z dnia [...] wynika, że rodzaj czynności świadczonych przez pielęgniarkę, wchodzącą w skład zespołu operacyjnego, różni się od rodzaju czynności wykonywanych przez odwołującą. Skoro tak, brak jest podstaw do uznania, że H.Ś. wchodzi w skład zespołu operacyjnego, funkcjonującego u pracodawcy, a tym samym, że praca przez nią wykonywana jest pracą personelu medycznego zespołu operacyjnego.

W tym miejscu należy również odnieść się do przedłożonych w trakcie postępowania pism: z dnia [...] oraz z dnia [...], zawierających opis zabiegów wykonywanych w Oddziale Anestezjologii i Intensywnej Terapii, w których uczestniczyła H.Ś. Jak już zaznaczono, w ustawie o emeryturach pomostowych brak jest wyjaśnienia pojęcia "zespół operacyjny". Potoczne rozumienie tego pojęcia wskazuje na to, że chodzi tu o zespół osób (personel medyczny) uczestniczący w "operacji". Żaden przepis prawa nie definiuje pojęcia "operacji". W literaturze medycznej zawarto pogląd, że: "(...) Operację wykonuje operator, specjalista w danej dziedzinie, z zespołem operacyjnym, w skład którego wchodzi anestezjolog, 1-2 lekarzy asystujących, 1-2 instrumentaruszki", a wykonuje się ją w "odpowiednio przygotowanej sali operacyjnej" (jako źródło podano: Wielki Słownik Medyczny, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 1996, str. 918 w: dr hab. n. med. Marcin Słojewski "Operacja czy zabieg - dylemat semantyczny", opublikowany w "Przeglądzie Urologicznym" 2010/11/6, dostępnym także w internecie: www. przeglad-urologiczny.pl/artykul.php.?2002). Ponadto "w encyklopedii internetowej Wikipedia odnajdujemy następujące definicje obu pojęć: operacja, zabieg operacyjny, zabieg chirurgiczny - to wszelkiego rodzaju zabiegi na narządach i tkankach ciała służące poprawie stanu zdrowia i samopoczucia chorego bądź postępowanie diagnostyczne przeprowadzane w taki sposób. Operacje są przeprowadzane przez operatora - najczęściej chirurga lub innego o specjalności zabiegowej. W bardzo niewielu przypadkach asystuje mu wyłącznie pielęgniarka, częściej w operacji uczestniczy jeszcze jeden lub więcej lekarzy - asystentów. W operacjach, ze względu na konieczność znieczulenia pacjenta, uczestniczy także anestezjolog. Zabiegi chirurgiczne powinny być przeprowadzone w wydzielonych pomieszczeniach zapewniających aseptykę, czyli w salach operacyjnych. Mniejsze zabiegi chirurgiczne przeprowadza się także w odpowiednich salach opatrunkowych czy pokojach zabiegowych, a nawet poza szpitalem. Zabieg to rodzaj czynności medycznej służącej diagnozowaniu, profilaktyce, a przede wszystkim leczeniu pacjenta. Czynność taka może być wykonywana zarówno ręcznie, jak i przy użyciu skomplikowanej aparatury medycznej i narzędzi. Co ważne, według tej definicji zabiegiem są zarówno: dezynfekcja otarcia naskórka, prosta iniekcja lub zimny okład, jak i transplantacja serca czy założenie implantu słuchowego. Jak widać, jest to zakres bardzo szeroki, z tego powodu zabiegi wykonują nie tylko lekarze, ale w zależności od charakteru zabiegu, inny personel (w szczególności pielęgniarski). Umiejętność przeprowadzenia różnych zabiegów jest nieodzowna u lekarza wszystkich specjalności (nawet tak "niezabiegowych" jak radiologia), choć oczywiście w różnym stopniu. Zabiegi w zależności od ich charakteru mogą wymagać różnorodnego sprzętu i kwalifikacji osób wykonujących zabieg, a także odpowiednich pomieszczeń. Niektóre zabiegi trzeba wykonywać w warunkach zbliżonych do aseptycznych na sali operacyjnej, inne w tzw. gabinetach zabiegowych, należących do oddziałów szpitalnych. Mniej skomplikowane zabiegi można wykonać przy łóżku chorego, w ambulatorium, a nawet w domu pacjenta. Szczególnym rodzajem zabiegu jest operacja - inaczej zabieg chirurgiczny.(...). Powyższe rozważania na temat ewentualnych różnic semantycznych w słowach "operacja" i "zabieg" skłaniają do sformułowania kilku wniosków: zarówno język polski, jak i inne języki stosują w kontekście medycznym oba wyrażenia w sposób zamienny. Używane w publikacjach leksykalnych definicje słowa "operacja" w różny sposób definiują jego znaczenie, jednak zwykle do jego opisu znaczeniowego stosowane jest/jako synonim słowo "zabieg" lub "zabieg chirurgiczny". Wymienne stosowanie tych określeń zarówno w mowie, jak i w tekstach jest więc z językowego punktu widzenia prawidłowe. Stosując dla zobrazowania matematyczną teorię zbiorów można powiedzieć na podstawie analizy dostępnych źródeł, że pojęcie "operacja" jest podzbiorem "zabiegów" rozumianych jako wszelkiego rodzaju czynności lekarskie i/lub pielęgniarskie, zarówno diagnostyczne, jak i lecznicze, higieniczne, rehabilitacyjne itp. Zatem "operacja" jest wyrażeniem zarezerwowanym dla procedur chirurgicznych, zawsze wykonywanych przez lekarza, choć niekoniecznie przez chirurga. W mowie potocznej "operacja" jest pojęciem oznaczającym "poważny zabieg chirurgiczny" z naruszeniem ciągłości powłok, ryzykiem potencjalnych powikłań i niepożądanych następstw. Słowo "zabieg" rozumiane jest jako postępowanie lekarskie o mniejszym ciężarze gatunkowym, mniejszym znaczeniu i wpływie na przyszłe losy chorego (dr hab. n. med. M. Słojewski, tamże, str. 2-3, wg publikacji dostępnej w internecie).

Z uwagi na brak legalnej definicji pojęcia "operacja" Okręgowy Inspektor Pracy w K. uznał, że kryterium wynikającym z przepisu prawa, mającym w niniejszej sprawie zastosowanie, jest m.in. ustalenie, czy praca danego pracownika jest pracą w "zespołach operacyjnych". Jak już zaznaczono, H.Ś. nie należy do zespołu operacyjnego (w skład którego u pracodawcy wchodzą pielęgniarki anestezjologiczne), a zakresy obowiązków ww. pracownicy i "pielęgniarek anestezjologicznych" wchodzących w skład "zespołu operacyjnego" funkcjonującego u pracodawcy, różnią się. Należy przy tym podkreślić, że gdyby intencją ustawodawcy było zaliczenie do prac o szczególnym charakterze pracy, polegającej na wykonywaniu czynności medycznych w oddziale intensywnej terapii, nie zawęziłby pojęcia prac personelu medycznego dyscyplin zabiegowych i anestezjologii w warunkach ostrego dyżuru wyłącznie do prac "personelu medycznego w zespołach operacyjnych".

Z dokonanych ustaleń wynika zatem, że praca wykonywana przez H.Ś. nie mieści się w rodzaju prac, o których mowa w pkt 24 załącznika nr 2 do ustawy o emeryturach pomostowych.

Argumentem, przemawiającym za możliwością nakazania przez organy Państwowej Inspekcji Pracy umieszczenia pracownicy w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze nie może być okoliczność, że w § 1 Zarządzenia Nr [...] Dyrektora Samodzielnego Publicznego Szpitala Klinicznego nr [...] im. [...] [...] w K. z siedzibą w Z. z dnia [...] w sprawie ustalenia wykazu stanowisk pracy o szczególnym charakterze w Szpitalu, pracodawca zaliczył prace personelu medycznego w zespołach operacyjnych dyscyplin zabiegowych i anestezjologii w warunkach ostrego dyżuru wykonywane w pełnym wymiarze czasu pracy w Oddziale Anestezjologii i Intensywnej Terapii. Zarządzeniem nr [...] z dnia [...] Dyrektora Samodzielnego Publicznego Szpitala Klinicznego nr [...] im. [...] [...] w K. "w sprawie: ustalenia wykazu stanowisk pracy o szczególnym charakterze w szpitalu" ustalono nowy wykaz stanowisk pracy na których wykonywane są prace o szczególnym charakterze. Na mocy § 6 Zarządzenia nr [...] utraciło moc Zarządzenie Nr [...]. W § 1 Zarządzenia nr [...] z dnia [...] zapisano: "zaliczenie do stanowisk pracy o szczególnym charakterze, prace wykonywane w pełnym wymiarze czasu pracy personelu medycznego w zespołach operacyjnych dyscyplin zabiegowych i anestezjologii w warunkach ostrego dyżuru w następujących komórkach organizacyjnych Szpitala:

1. Blok Operacyjny Oddziału Chirurgii Wad Rozwojowych Dzieci i Traumatologii,

2. Blok Operacyjny".

O możliwości nakazania umieszczenia H.Ś. w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze może bowiem decydować wyłącznie rodzaj wykonywanej pracy. Dodać należy, że organ odwoławczy nie rozważał problemu spełnienia przesłanek, o których mowa w definicji pracy o szczególnym charakterze (art. 3 ust. 3 ustawy o emeryturach pomostowych), a mianowicie, czy jest to praca wymagająca szczególnej odpowiedzialności oraz szczególnej sprawność psychofizycznej, której możliwość należytego wykonywania w sposób niezagrażający bezpieczeństwu publicznemu, w tym zdrowiu lub życiu innych osób, zmniejsza się przed osiągnięciem wieku emerytalnego na skutek pogorszenia sprawności psychofizycznej, związanego z procesem starzenia się. Zamieszczenie w wykazie nr 2 do ustawy określonego rodzaju prac świadczy o spełnieniu powyższych wymogów, wynikających z art. 3 ust. 3 ustawy o emeryturach pomostowych.

W niniejszej sprawie nie został jednak spełniony warunek, aby praca odwołującej należała do prac, wymienionych w pkt 24 załącznika nr 2 do powołanej ustawy. Punkt 24 załącznika nr 2 do ustawy - wykazu prac o szczególnym charakterze określa, że pracami takimi są prace personelu medycznego w zespołach operacyjnych dyscyplin zabiegowych i anestezjologii w warunkach ostrego dyżuru zostały zaliczone do prac o szczególnym charakterze, a nie do prac w szczególnych warunkach. Personel medyczny zespołów operacyjnych dyscyplin zabiegowych to lekarze dyscyplin zabiegowych, anestezjolodzy, pielęgniarki operacyjne (m.in. instrumentariuszki, pielęgniarki anestezjologiczne, pielęgniarki perfuzjonistki), wchodzący w skład zespołów operacyjnych działających w warunkach ostrego dyżuru. W przepisie nie ma mowy o pracach personelu medycznego w oddziałach dyscyplin zabiegowych lub intensywnej terapii.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach H.Ś. zarzuciła organom Państwowej Inspekcji Pracy naruszenie przepisów prawa procesowego, polegające na pominięciu, zarówno w trakcie postępowania prowadzonego przez organ pierwszej, jak i drugiej instancji, szeregu dowodów, które, jej zdaniem, świadczą o tym, że zajmowane przez nią stanowisko jest stanowiskiem, na którym wykonywana jest praca o szczególnym charakterze. Stwierdziła, że organ pierwszej instancji nie badał, czy jej stanowisko pracy "należy do stanowisk o szczególnym charakterze". Zarzut wniesiony przez skarżącą dotyczy również niewyznaczenia rozprawy administracyjnej, mającej na celu przeprowadzenie konfrontacji z pracodawcą.

Opierając się na stanowisku Ministerstwa Zdrowia, decyzji Państwowej Inspekcji Pracy - Okręgowego Inspektoratu Pracy w K. w sprawie znak: [...], wydanej na podstawie opinii biegłego oraz stanowisku Konsultanta Wojewódzkiego w dziedzinie medycyny pracy I.Z. w K., skarżąca uznała, że praca wykonywana przez pielęgniarki na Oddziale Intensywnej Terapii każdego szpitala spełnia literalnie zapis ustawy o emeryturach pomostowych i pkt 24 załącznika nr 2. Odmienna ocena, jakiej dokonały w zaskarżonych decyzjach oba organy administracyjne wynika, zdaniem skarżącej, tylko i wyłącznie z braku należytej wiedzy osób rozpatrujących sprawę, zupełnego zbagatelizowania istniejącego stanu faktycznego, wyjątkowej stronniczości, bezpodstawnej i niczym nie uzasadnionej odmowy przeprowadzenia dowodów, o jakie skarżąca wnioskowała, jak też całkowitej niechęci do przeprowadzenia istotnych dowodów, które mogą rozstrzygnąć sprawę na korzyść skarżącej, co świadczy o aroganckim stosunku organów do obowiązującego prawa. Ponadto, zarzuciła organowi drugiej instancji, że nie została poinformowana o możliwości przejrzenia akt przed wydaniem decyzji stwierdzając, że organ odwoławczy nie powinien ograniczyć się do badania decyzji pierwszej instancji bez przeprowadzenia jakiegokolwiek postępowania dowodowego, całkowicie formalnie ignorując stronę tego postępowania. Dodatkowo, skarżąca kwestionowała wiedzę osób prowadzących postępowanie przed organem pierwszej instancji w zakresie pracy i funkcjonowania oddziałów intensywnej terapii dla osób powyżej 42 dnia życia, stąd jej zdaniem, powołanie biegłego było w pełni uzasadnione zważywszy na odmienne stanowiska organu i Konsultanta Wojewódzkiego w dziedzinie Medycyny Pracy.Tym samym, zdaniem skarżącej, naruszony został art. 7, art. 8, art. 75 § 1, art. 77 ust. 1, art. 78 § 1, art. 80 i art. 84 § 1 K.p.a.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Zgodnie z regulacją art. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 z póżn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, co oznacza, iż jej przedmiotem jest ocena prawidłowości prowadzenia przez organ administracji publicznej postępowania administracyjnego oraz zapadłych w tym postępowaniu rozstrzygnięć. W oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.), zwanej dalej w skrócie "p.p.s.a.", decyzja podlega uchyleniu w całości lub w części, jeżeli sąd stwierdzi:

1) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,

2) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,

3) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Stosownie natomiast do treści art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że sąd obowiązany jest wziąć pod uwagę z urzędu wszelkie naruszenia w postępowaniu administracyjnym przepisów prawa materialnego i procesowego, jeśli mogły mieć wpływ na treść zapadłego rozstrzygnięcia.

Rozpoznając niniejszą sprawę w świetle wyżej przytoczonych kryteriów Wojewódzki Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności wyjaśnić należy, że stosownie do treści art. 41 ust. 1 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz. U. nr 237, poz. 1656 z późn. zm.), "Zakład prowadzi: 1) centralny rejestr stanowisk pracy, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze; 2) centralny rejestr pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, za których jest przewidziany obowiązek opłacania składek na FEP" (Fundusz Emerytur Pomostowych), w myśl ust. 4 cyt. przepisu "Płatnik składek jest obowiązany prowadzić: 1) wykaz stanowisk pracy, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze; 2) ewidencję pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, za których jest przewidziany obowiązek opłacania składek na FEP, zawierającą dane, o których mowa w ust. 3 pkt 2".

W przypadku nieumieszczenia pracownika w ewidencji o której mowa w pkt 2 wyżej wskazanego przepisu pracownikowi przysługuje skarga do państwowej inspekcji pracy zgodnie z treścią art. 41 ust. 6 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych. Kompetencje właściwych organów w tym zakresie normuje natomiast ustawa z dnia 13 kwietnia 2007 r. o państwowej inspekcji pracy (Dz. U. nr 89, poz. 589 z późn. zm.).

Zgodnie z art. 11a ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o państwowej inspekcji pracy właściwe organy Państwowej Inspekcji Pracy są uprawnione do nakazania pracodawcy umieszczenia pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych, wykreślenia go z ewidencji oraz do sporządzenia korekty dokonanego wpisu w tej ewidencji.

Wskazany przepis art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy o emeryturach pomostowych reguluje obowiązek płatnika składek na Fundusz Emerytur Pomostowych umieszczenia pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, za których przewidziany jest obowiązek opłacania składek na właśnie Fundusz Emerytur Pomostowych.

Z przepisu tego wynika, że podmiotem uprawnionym do zakwalifikowania danego rodzaju pracy, do pracy wykonywanej w szczególnych warunkach lub pracy o szczególnym charakterze jest płatnik składek, a więc pracodawca.

Wydanie nakazu umieszczenia danego pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze przez inspektora pracy możliwe jest wówczas, gdy dane stanowisko pracy zostało przez samego pracodawcę zaliczone do wykazu stanowisk pracy, na których wykonywane są prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, natomiast pracownik zajmujący takie właśnie stanowisko w zakładzie pracy nie został przez pracodawcę uwzględniony w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze.

W pozostałym zakresie ustawa o emeryturach pomostowych przyjęła zasadę właściwości Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz sądów powszechnych w sprawach między innymi emerytur pomostowych, co z kolei ogranicza zakres kompetencji Inspekcji Pracy do spraw wyżej wskazanych. Jak słusznie wskazuje Naczelny Sąd Administracyjny (por. wyrok z dnia 14 grudnia 2012 r., sygn. akt I OSK 866/12, wyrok z dnia 28 grudnia 2012 r., sygn. akt I OSK 573/12, dostępne internetowej bazie orzeczeń NSA) takie wyznaczenie granic właściwości Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz Państwowej Inspekcji Pracy wynika z regulacji zawartej w ustawie z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (t.j. Dz. U. z 2010 r., nr 220, poz. 1447 ze zm.).

Zgodnie bowiem z treścią art. 10 ust. 1 tejże ustawy przedsiębiorca może złożyć do właściwego organu administracji publicznej lub państwowej jednostki organizacyjnej wniosek o wydanie pisemnej interpretacji co do zakresu i sposobu zastosowania przepisów, z których wynika obowiązek świadczenia przez przedsiębiorcę daniny publicznej oraz składek na ubezpieczenia społeczne lub zdrowotne, w jego indywidualnej sprawie. Udzielenie interpretacji następuje w drodze decyzji, od której przysługuje odwołanie. Odwołanie od decyzji wydanej przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych służy do właściwego sądu pracy i ubezpieczeń społecznych. Naczelny Sąd Administracyjny w przywołanych orzeczeniach zaakcentował, że właściwość sądu pracy i ubezpieczeń społecznych wskazywana jest również przez Sąd Najwyższy w szeregu postanowieniach, między innymi w postanowieniu z dnia 18 stycznia 2012 r., sygn. akt II UK 113/11, gdzie Sąd Najwyższy stwierdził, że w sprawach z odwołania od decyzji organu rentowego w przedmiocie interpretacji co do zakresu i sposobu stosowania przepisów z których wynika obowiązek świadczenia przez przedsiębiorcę składek na ubezpieczenie społeczne lub zdrowotne, w jego indywidualnej sprawie właściwy jest sąd powszechny - sąd pracy i ubezpieczeń społecznych (art. 83 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych).

Powstałe rozbieżności w orzecznictwie skłoniły Prezesa NSA do skierowania pytania prawnego, na które skład siedmiu sędziów NSA udzielił odpowiedzi w uchwale z 13 listopada 2012 r. I OPS 4/12 (Lex nr 1226997). NSA zajął stanowisko, wedle którego; "W postępowaniu o umieszczenie pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz. U. Nr 237, poz. 1656 ze zm.), za pracownika wykonującego prace o szczególnym charakterze w rozumieniu art. 3 ust. 5 tej ustawy może być uznany pracownik, który wykonując prace o szczególnym charakterze wykonuje także inne dodatkowe czynności wskazane przez pracodawcę w ramach świadczenia pracy." (teza). Uzasadniając swoje stanowisko skład siedmiu sędziów NSA wskazał, że zagadnienie prawne objęte wnioskiem Prezesa NSA wymagało rozważenia relacji między sprawami o nakazanie pracodawcy umieszczenie pracownika w ewidencji, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych lub wykreślenie go z tej ewidencji, które są rozstrzygane w drodze decyzji administracyjnej przez organy PIP, a sprawami o przyznanie emerytury pomostowej oraz sprawami dotyczącymi obowiązku opłacania składek na Fundusz Emerytur Pomostowych, które są załatwiane przez organy rentowe i są objęte właściwością sądów powszechnych. NSA stwierdził dalej, że sprawy o emerytury pomostowe oraz sprawy dotyczące obowiązku opłacania składek na Fundusz Emerytur Pomostowych są sprawami z zakresu ubezpieczeń społecznych, w których mają zastosowanie przepisy ustawy z 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych oraz ustawy z dnia 17 stycznia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, a także przepisy Kodeksu postępowania cywilnego (art. 25 i 40 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych).

W konkluzji swych wywodów w powyższej uchwale NSA zaznaczył, że z uwagi na właściwość organów rentowych i sądów powszechnych w sprawach regulowanych w ustawie z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych oraz charakter ewidencji, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 tej ustawy, należy przyjąć, że w ewidencji powinni być umieszczeni pracownicy, którzy wykonują prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze bez względu na to, czy wykonują wyłącznie tego rodzaju prace, czy też, poza tego rodzaju pracami, wykonują także prace innego rodzaju. Oznacza to, że organy Państwowej Inspekcji Pracy w postępowaniu o nakazanie pracodawcy umieszczenie pracownika w ewidencji lub wykreślenie pracownika z ewidencji rozstrzygają wyłącznie o tym, czy pracownik wykonuje prace na stanowisku pracy, na którym są wykonywane prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, bez względu na to, czy taki pracownik wykonuje dodatkowo także inne prace. Ocena, czy wykonywanie tych innych prac powoduje, że pracownik wykonuje lub nie wykonuje prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze w pełnym wymiarze czasu pracy w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych, należy do organów rentowych i sądów powszechnych, ponieważ są to okoliczności dotyczące obowiązku opłacania składek na Fundusz Emerytur Pomostowych oraz spełniania warunku nabycia prawa do emerytury pomostowej, a nie okoliczności, od których zależy umieszczenie lub nieumieszczenie pracownika w ewidencji, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych.

W konsekwencji przywołanej uchwały, którą związany jest także Sąd orzekający w niniejszej sprawie, na zasadzie art. 269 § 1 p.p.s.a., jest ukształtowanie takiej linii orzeczniczej, wedle której o tym, że pracownik spełnia lub nie spełnia warunku do nabycia prawa do emerytury pomostowej nie może rozstrzygać wpis do ewidencji, o której mowa w art. 41 ust. 4pkt 2 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych, ani decyzja administracyjna organów PIP wydana na podstawie art. 11a ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o państwowej inspekcji pracy. Oznaczałoby to bowiem, że o spełnieniu przez pracownika jednego z warunków nabycia prawa do emerytury pomostowej rozstrzygają organy PIP oraz w razie wniesienia skargi - sądy administracyjne. Nie ulega zaś wątpliwości, że decyzje administracyjne wydawane przez organy PIP w tych sprawach nie są objęte właściwością sądów powszechnych (por. wyrok NSA z dnia 21 grudnia 2012 r. o sygn. akt I OSK 557/12, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń NSA).

W najnowszym orzecznictwie wojewódzkich sądów administracyjnych prezentowane na ogół jest stanowisko, według którego postępowanie zainicjowane skargą pracownika, wniesioną na zasadzie art. 41 ust. 6 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych zakończyć się może wydaniem nakazu wpisu do ewidencji na podstawie art. 11a ustawa z dnia 13 kwietnia 2007 r. o państwowej inspekcji pracy tylko jednak wtedy, jeżeli dane stanowisko pracy zostało przez samego pracodawcę zaliczone do wykazu stanowisk pracy, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, a pomimo to pracownik - spełniający wszystkie warunki do objęcia go obowiązkiem opłacania składek na FEP - nie został wciągnięty do ewidencji.

Nakaz taki może również być wydany, jeżeli w wyniku decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ustalone zostanie, że pracownik zatrudniony na danym stanowisku spełnia warunki do objęcia go systemem emerytur pomostowych, co rodzi po stronie pracodawcy (płatnika) obowiązek uiszczania składek na FEP.

W sytuacji, gdy stanowisko, na którym zatrudniony jest pracownik, nie zostało zaliczone przez pracodawcę albo uprawniony organ do stanowisk pracy, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, organ Państwowej Inspekcji Pracy powinien umorzyć postępowanie jako bezprzedmiotowe.

W postępowaniu kontrolnym zainicjowanym przez pracownika skargą na pracodawcę inspekcja nie może bowiem rozstrzygać o charakterze jego pracy i przesądzać o okolicznościach decydujących o objęciu pracownika obowiązkami wynikającymi z przepisów emerytalnych (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 7 marca 2012 r., VIII SA/Wa 1064/11, Lex nr 1139875). Wskazuje się ponadto, że organy PIP nie mają prawnych podstaw do dokonywania wiążących ustaleń czy badań w zakresie wykazywania, czy określone stanowisko pracy spełnia wymogi przewidziane przez ustawę z 2008 r. o emeryturach pomostowych, by być umieszczone przez pracodawcę w rejestrze stanowisk prowadzonych w oparciu o przepis art. 41 ust. 4 pkt 1 ustawy. Organy inspekcji pracy nie są upoważnione do wydawania decyzji ingerujących w treść tego rejestru (por. wyrok WSA w Gliwicach z 17 listopada 2011r., IV SA/Gl 217/11, Lex nr 1043940 oraz wyrok WSA w Poznaniu z 8 września 2011 r., II SA/Po 280/11, Lex nr 899087).

Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy wskazać przyjdzie, że słusznie organ odwoławczy wskazał, że brak jest podstaw do przyjęcia właściwości organów Państwowej Inspekcji Pracy w zakresie dokonywania kontroli wykazu stanowisk pracy, na których wykonywane są prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. Nie mogą zatem dokonywać ustaleń, czy określone stanowisko pracy spełnia wymogi przewidziane przez ustawę o emeryturach pomostowych, by być umieszczone przez pracodawcę w wykazie stanowisk prowadzonym w oparciu o regulacje art. 41 ust. 4 pkt 1 ustawy.

Jednakże pomimo takiego stwierdzenia organy administracji przeprowadziły bardzo wnikliwie postępowanie dowodowe oraz w zasadzie dokonały oceny warunków i charakteru pracy skarżącej, która zatrudniona jest na stanowisku starszej pielęgniarki, w pełnym wymiarze czasu pracy, w Samodzielnym Publicznym Szpitalu Klinicznym nr [...] im. [...] [...] Uniwersytetu Medycznego w K. z siedzibą w Z. na Oddziale Anestezjologii i Intensywnej Terapii.

W obszernych uzasadnieniach decyzji organy dokonały weryfikacji stanowiska pracy skarżącej pod kątem spełnienia kryteriów wskazanych w pkt 24 załącznika nr 2 ustawy o emeryturach pomostowych, do czego jednak, mając na uwadze wyżej zaprezentowaną interpretację przepisów nie były uprawnione.

W niniejszej sprawie istotny jest sporny charakter zakwalifikowania prac pielęgniarek pracujących na Oddziale Anestezjologii i Intensywnej Terapii do prac w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, która wymaga rozstrzygnięcia przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, a w konsekwencji przez sąd pracy i ubezpieczeń społecznych, a zatem w niniejszej sprawie naruszono przepisy regulujące właściwość organów Państwowej Inspekcji Pracy.

Zaakcentować również należy, że na gruncie obecnie obowiązujących regulacji prawnych o spełnieniu wymagań niezbędnych do nabycia uprawnień do emerytury pomostowej, a zatem również warunku w postaci pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, rozstrzyga organ rentowy, a w razie wniesienia odwołania sąd powszechny. To w toku tego właśnie postępowania ustala się, czy pracownik wykonywał prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze przez wymagany okres. Inaczej rzecz ujmując przyjdzie stwierdzić, że prawo pracownika do emerytury pomostowej uzależnione jest od tego, czy pracownik ten przez wymagany okres w rzeczywistości wykonywał prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, nie natomiast okoliczność, czy był on wpisany w ewidencji pracowników wykonujących takie prace.

Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w pełni podziela stanowisko w tym zakresie wyrażone między innymi w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 grudnia 2012 r., sygn. akt I OSK 587/12 zgodnie z którym prowadzenie ewidencji, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy o emeryturach pomostowych oraz wydawanie decyzji administracyjnych przez organy Państwowej Inspekcji Pracy w sprawach związanych z prowadzeniem ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze ma służyć jedynie dokumentowaniu faktu wykonywania takiej pracy. Natomiast umieszczenie pracownika lub nie w takiej ewidencji nie przesądza samo przez się, że pracownik ten spełnia lub nie spełnia warunku nabycia prawa do emerytury pomostowej.

Dodatkowo wskazać należy, że przepisy ustawy o emeryturach pomostowych, w szczególności art. 41 ust. 1 pkt 2, 41 ust. 4 pkt 2 i ust. 6 mówią o pracownikach, za których przewidziany jest obowiązek opłacania składek, nie natomiast o pracownikach za których składki takie są przez płatnika odprowadzane. Pracownik, za którego przewidziany jest obowiązek opłacania składek, to pracownik, który wykonuje prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, lecz ocena spornych okoliczności w tym zakresie należy do właściwości organów rentowych oraz sądów powszechnych. Dlatego przyjąć należy, że merytoryczny spór pomiędzy pracownikiem, a pracodawcą w kwestii oceny charakteru pracy wykonywanej na danym stanowisku pracy, w szczególności, czy praca ta ma charakter pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze jest w zasadzie sporem z zakresu ubezpieczeń społecznych.

Z jednej bowiem strony, dotyczy obowiązków pracodawcy między innymi w postaci opłacania składek na FEP, a z drugiej strony uprawnień pracownika związanych z uzyskaniem prawa do emerytury pomostowej.

Mając powyższe na uwadze wskazać należy, że organy Państwowej Inspekcji Pracy, do których wpłynęła skarga pracownika składana w trybie art. 41 ust. 6 ustawy o emeryturach pomostowych zobowiązane są do wszczęcia postępowania kontrolnego, które to postępowanie może zakończyć się wydaniem nakazu w trybie art. 11a ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy, lecz jedynie wówczas, gdy dane stanowisko pracy zostało przez płatnika składek umieszczone w ewidencji natomiast pracownik, który spełnia wszystkie przesłanki do objęcia go wpisem, ze względu na właśnie zajmowane stanowisko, wpisem do takiej ewidencji nie został objęty.

W sytuacji natomiast, gdy po przeprowadzeniu kontroli ustalono, że stanowisko na którym zatrudniony jest pracownik wnoszący skargę nie zostało przez płatnika składek na FEP zamieszczone w wykazie stanowisk pracy na których wykonywana jest praca w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze wówczas Inspektor Pracy winien umorzyć postępowanie jako bezprzedmiotowe. Podkreślić ponownie należy, że rola inspekcji pracy w tym zakresie ogranicza się jedynie do orzekania o istnieniu lub nieistnieniu naruszenia obowiązku pracodawcy o charterze ewidencyjno - sprawozdawczym.

Zaznaczyć jednak przyjdzie, iż w rozpatrywanej sprawie skarżąca pismem z dnia [...] wniosła skargę do Okręgowego Inspektoratu Pracy w K. motywując jej złożenie tym, iż od dnia [...] jej pracodawca Samodzielny Szpital Kliniczny Nr [...] w Z. nie zakwalifikował jej stanowiska pracy na Oddziale Anestezjologii i Intensywnej Terapii do wykazu osób wykonujących pracę o szczególnym charakterze, który uprawnia do uzyskania emerytury pomostowej oraz domagała się przeprowadzenia w tym zakresie kontroli i ustalenia, czy swym działaniem pracodawca rażąco naruszył obowiązujące w tym przedmiocie przepisy prawa.

Nie ulega wątpliwości, że organ był związany treścią złożonego do organu pierwszej instancji pisma i zobowiązany do wszczęcia na żądanie skarżącej postępowania administracyjnego (art. 61 K.p.a.), o czym zawiadomił strony postępowania (zawiadomienie z dnia 27 lutego 2012 r.).

Tymczasem zauważyć przyjdzie, iż organ sam zakwalifikował sprawę jako postępowanie w sprawie wykonywania przez skarżącą pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze bez jednoznacznego jej stanowiska w tym zakresie.

Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy należy uzyskać jednoznacznie stanowisko skarżącej, jako osoby wszczynającej postępowanie, czego dotyczy jej wniosek (dokonania wpisu do ewidencji, weryfikacji stanowiska pracy, czy też stworzenia stanowiska w tejże ewidencji, w oparciu o kryteria wynikające z przepisów ustawy o emeryturach pomostowych). W rezultacie otrzymanej odpowiedzi dopiero przeprowadzić stosowne postępowanie z uwzględnieniem zaprezentowanych powyżej rozważań.

W tym stanie rzeczy, skoro organy naruszyły wyżej omówione przepisy prawa materialnego i procesowego, a naruszenia te miały istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, z tych względów, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w związku z art. 135 i art. 152 p.p.s.a., należało uchylić decyzje organów obu instancji.