Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt I SA/Po 706/03
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2006-05-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6305 Zwrot należności celnych
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Maria Kwiecińska Sędziowie NSA Tadeusz M. Geremek Asesor sądowy Małgorzata Bejgerowska ( spr.) Protokolant : st.sekr.sąd. Teresa Matuszewska po rozpoznaniu w dniu 18 maja 2006 r. przy udziale sprawy ze skargi J. C. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie niedopuszczalności środka odwoławczego w sprawie określenia kwoty długu celnego I. uchyla zaskarżone postanowienie, II. zasądza od Dyrektora Izby Celnej na rzecz skarżącego J. C. kwotę 10,- (dziesięć) złotych tytułem zwrotu kosztów sądowych; III. stwierdza, że zaskarżone postanowienie nie może być wykonane. /-/ M. Bejgerowska /-/ M. Kwiecińska /-/ T.M Geremek


UZASADNIENIE

Dyrektor Izby Celnej, postanowieniem nr [...] z dnia [...], działając na podstawie art. 228 § 1 pkt 1 i § 2, art. 239 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. nr 137 z 1997 r. poz. 926 ze zm.) po rozpatrzeniu odwołania z dnia 18 lipca 2002r. od decyzji Naczelnika Urzędu Celnego, nr [...], z dnia [...] stwierdził niedopuszczalność tego odwołania.

W uzasadnieniu tego postanowienia podano, że wskazaną wyżej decyzją Naczelnik Urzędu Celnego uznał za nieprawidłowe zgłoszenie celne uzupełniające nr [...] z dnia [...] w części dotyczącej określenia wartości celnej oraz kwoty wynikającej z długu celnego. Decyzja została doręczona Przedsiębiorstwu "A" reprezentowanemu przez J. C. oraz Spółce "B"

Od powyższej decyzji w imieniu Przedsiębiorstwa "A" odwołanie złożył J. C. Odwołujący załączył do środka odwoławczego oryginał pełnomocnictwa do reprezentowania Przedsiębiorstwa "A" przez J. C. przed organami celnymi, organami podatkowymi oraz przed sądami. Ponadto, w odpowiedzi na wezwanie organu celnego, do akt sprawy załączona została kserokopia umowy o pracę zawartej w dniu 2 stycznia 2002r. na czas nieokreślony pomiędzy Przedsiębiorstwem "A" a J. C.. W dokumencie tym jako rodzaj umówionej pracy widnieje zapis doradca prawno - podatkowy.

Pismem z dnia 7 lutego 2003r. Dyrektor Izby Celnej wezwał Przedsiębiorstwo "A" do usunięcia braków formalnych odwołania poprzez jego podpisanie i to w terminie 7 dni pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania, bądź wyznaczenie pełnomocnika odpowiadającego wymogom art. 253 § 2 Kodeksu celnego pod rygorem stwierdzenia niedopuszczalności odwołania. W powyższym piśmie organ celny zawiadomił stronę, że nie uzna jej pełnomocnika i dlatego kieruje niniejsze wezwanie bezpośrednio do niej.

Na powyższe wezwanie nie odpowiedziało Przedsiębiorstwo "A" i nie zwróciło organowi odwoławczemu oryginału odwołania z uzupełnionym podpisem strony. Natomiast J. C., w imieniu wyżej wymienionej firmy, w piśmie z dnia 18 lutego 2002r. wskazał, że organ celny nie posiada kompetencji do oceny prawnej udzielonego pełnomocnictwa, a podważanie zawartej umowy o pracę jest niezasadne.

Postanowieniem nr [...] z dnia [...], adresowanym bezpośrednio do J. C., Dyrektor Izby Celnej, po rozpoznaniu odwołania z dnia 18 lipca 2002r., na podstawie art. 228 § 1 pkt 1 i § 2 oraz art. 239 Ordynacji podatkowej, stwierdził niedopuszczalność powyższego odwołania. W uzasadnieniu organ II instancji wskazał, że zgodnie z przepisem art. 253 § 2 Kodeksu celnego przedstawicielem bezpośrednim osoby fizycznej lub prawnej w sprawach dotyczących towaru, którego rodzaj lub ilość wskazuje na przeznaczenie do działalności gospodarczej może być wyłącznie pracownik tej osoby, agencja celna, adwokat lub radca prawny, a jej przedstawicielem pośrednim może być wyłącznie agencja celna. J. C. w niniejszej sprawie nie spełnia powyższych wymogów i nie może występować w charakterze pełnomocnika strony jako przedstawiciel bezpośredni lub pośredni w sprawach celnych. Stanowisko powyższe znajduje dodatkowe uzasadnienie w art. 41 ustawy z dnia 5 lipca 1996r. o doradztwie podatkowym (tj. Dz. U. z 2002r., nr 9, poz. 86).

Ponadto organ odwoławczy zauważył, że w sprawach dotyczących podatku, organy celne nie prowadzą postępowania administracyjnego i nie pełnią funkcji organów podatkowych, a ich czynności mają charakter materialno - techniczny i ograniczają się jedynie do sprawdzenia oraz do pobrania należnego z tytułu importu podatku.

Nadto organ celny zakwestionował możliwość zatrudnienia J. C. w charakterze doradcy podatkowego. Zdaniem organu odwoławczego - pracownikiem w rozumieniu umowy o pracę nie może być doradca podatkowy wykonujący ten zawód (art. 31 ust. 1 powołanej wcześniej ustawy o doradztwie podatkowym) w Przedsiębiorstwie "A", gdyż nie zajmuje się ono doradztwem podatkowym. W związku z czym uznano, że umowa o pracę J. C. z tą firmą została zawarta z naruszeniem art. 31 wskazanej ustawy o doradztwie podatkowym.

Pismem z dnia 2 kwietnia 2003r. J. C. wniósł skargę do sądu administracyjnego na powyższe postanowienie stwierdzające niedopuszczalność odwołania, wnosząc o jego uchylenie.

Zdaniem strony skarżącej stanowisko Dyrektora Izby Celnej wyrażone w zaskarżonym postanowieniu jest niezgodne z prawem, bowiem organ celny pomylił pojęcie "przedstawicielstwa" określone w art. 253 § 2 Kodeksu celnego z pojęciem "pełnomocnictwa" określonym w art. 136 i 137 § 1 Ordynacji podatkowej.

W uzasadnieniu skarżący podniósł, że skoro ustawodawca w art. 253 § 2 Kodeksu celnego wskazał wyraźnie na pojecie przedstawicielstwa to znaczy, że ma ono zastosowanie wyłącznie do postępowań prowadzonych przed organami celnymi i wyłącznie w odniesieniu do towaru, którego rodzaj i ilość wskazuje na przeznaczenie do działalności gospodarczej. Jednakże - jak podkreśla skarżący - inaczej wygląda sytuacja, gdy towar już został objęty procedurą celną, a organ celny wszczął postępowanie celne i wydał decyzję, którą uznał zgłoszenie celne za nieprawidłowe i dokonał ponownego wymiaru należności celnych.

Postępowanie to prowadzone jest w oparciu o przepisy Ordynacji podatkowej, które przewidują, że strona może działać przez pełnomocnika, zgodnie z postanowieniami art.136 i 137, a pełnomocnikiem może być osoba fizyczna mająca pełną zdolność do czynności prawnych.

Skarżący zakwestionował stanowisko Dyrektora Izby Celnej, że nie może on reprezentować strony w postępowaniu celnym, w tym również jako jej pracownik.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Następnie po wniesieniu skargi, na skutek odwołania wniesionego przez Spółkę "B", decyzją, nr [...], z dnia [...] Dyrektor Izby Celnej uchylił w całości decyzję z dnia [...] Naczelnika Urzędu Celnego, nr [...] i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia.

W tym stanie rzeczy kwestia, czy zgłoszenie do odprawy celnej SAD nr [...] z dnia [...] było prawidłowe zostanie rozpatrzona w ponownym postępowaniu przez organ pierwszej instancji. W tej sytuacji decyzja z dnia [...] Naczelnika Urzędu Celnego, w przedmiocie uznania zgłoszenia celnego z dnia [...] za nieprawidłowe, nie istnieje w obrocie prawnym. Mimo to J. C. nie wyraził woli cofnięcia powyższej skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują kontrolę decyzji administracyjnych pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, przy czym w myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Skarga zasługuje na uwzględnienie, jakkolwiek nie wszystkie podniesione w niej zarzuty są słuszne.

Podkreślić bowiem należy na wstępie, że przepisy zawarte w Kodeksie celnym, a dotyczące przedstawicielstwa są przepisami szczególnymi w stosunku do przepisów regulujących instytucje przedstawicielstwa na gruncie Kodeksu cywilnego, jak i Ordynacji podatkowej. W związku z czym nietrafny jest wywód skargi wskazujący na przepis art. 137 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. nr 137 z 1997 r. poz. 926 ze zm.), jako podstawę działania pełnomocnika J. C. na etapie weryfikacji zgłoszenia celnego. Takim unormowaniem lex specialis jest art. 253 § 2 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 roku - Kodeks celny (tj. Dz. U. z 2001 r., Nr 75, poz. 802 ze zm.) ograniczający krąg podmiotów umocowanych do przedstawicielstwa w sprawach celnych.

Zgodnie z powołanym przepisem (w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania decyzji przez organ II instancji) przedstawicielem bezpośrednim osoby fizycznej lub prawnej w postępowaniu przed organem celnym w sprawach dotyczących towaru, którego rodzaj lub ilość wskazuje na przeznaczenie do działalności gospodarczej, mógł być wyłącznie pracownik tej osoby, agencja celna, adwokat lub radca prawny, a jej przedstawicielem pośrednim wyłącznie agencja celna.

Z brzmienia tego przepisu wynika, że ograniczenie kręgu podmiotów mogących reprezentować stronę w postępowaniu celnym ma związek z przeznaczeniem towaru i wbrew twierdzeniom strony skarżącej nie jest ograniczone tylko do formy zgłoszenia celnego. W niniejszej sprawie bezspornym jest, że towar będący przedmiotem importu w dniu [...] stycznia 2002r. był przeznaczony do działalności gospodarczej.

W myśl art. 256 § 2 Kodeksu celnego czynności przed organami celnymi może dokonywać wyłącznie w imieniu agencji celnej upoważniony pracownik agencji celnej lub osoba fizyczna prowadząca agencję celną, wpisani na listę agentów celnych. Wobec czego oczywistym jest, że J. C. jako doradca podatkowy nie mógł występować w charakterze pełnomocnika Przedsiębiorstwa "A" w sprawie dotyczącej weryfikacji zgłoszenia celnego i uznania go za nieprawidłowe, bowiem nie jest to postępowanie w sprawach obowiązków podatkowych.

Pełnomocnictwa udzielonego doradcy podatkowemu nie można uznać za ustanowienie osoby fizycznej przedstawicielem bezpośrednim strony postępowania celnego w rozumieniu art. 253 § 3 pkt 2 powołanej powyżej ustawy - Kodeks celny, co potwierdza wyrok z dnia 28 kwietnia 2004r. Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie (GSK 8/04, ONSA i WSA 2004/1/28).

Skuteczne pełnomocnictwo mogło zostać zatem udzielone J. C. jako pracownikowi. W sytuacji, gdy w ocenie organu celnego pełnomocnictwo udzielone J. C. przez stronę budziło wątpliwości, prawidłowym było na podstawie art. 169 § 1 Ordynacji podatkowej w związku z art. 262 Kodeksu celnego, wezwanie Przedsiębiorstwa "A", jako podmiotu posiadającego przymiot strony prowadzonego postępowania celnego, do usunięcia braku formalnego odwołania poprzez jego podpisanie w terminie 7 dni pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania (por. także wyrok NSA z dnia 9 lutego 2000r., V SA 745/99).

W ocenie Sądu organy celne nie były uprawnione do dokonywania oceny ważności umowy o pracę zawartej w dniu 2 stycznia 2002r. pomiędzy skarżącym a Przedsiębiorstwem "A". Przedstawiona umowa nie jest nieważna z mocy prawa, a zatem dopóki na mocy orzeczenia sądu pracy nie zostanie zakwestionowana jej ważność, wywołuje skutki prawne. Regulacje ustawy z dnia 5 lipca 1996r. o doradztwie podatkowym (tj. Dz. U. z 2002r., nr 9, poz. 86 ze zm.), ograniczające możliwość zatrudniania się doradców na podstawie umowy o pracę, nie oznaczają bowiem bezwzględnej nieważności takich umów. Może to jedynie narazić danego doradcę na odpowiedzialność dyscyplinarną przewidzianą w rozdziale 9 powołanej ustawy. Wobec powyższego zakwestionowanie przez organ celny przedmiotowej umowy o pracę z dnia 2 stycznia 2002r. było nieuzasadnione.

Reasumując Sąd zauważa, że organy celne błędnie przyjęły, że naruszenie w zawartej przez strony umowie o pracę ustawy o doradztwie podatkowym skutkuje nieważnością dokonanej czynności prawnej, czyli niedopuszczalnością wniesienia odwołania w niniejszej sprawie.

Zdaniem Sądu niewłaściwym było skierowanie zaskarżonego postanowienia z dnia [...] bezpośrednio do J. C., kwestionując jednocześnie jego umocowanie do działania w sprawie, czyniąc go tym samym stroną postępowania administracyjnego. Art. 255 Kodeksu celnego wyklucza bowiem możliwość uznania, iż odwołanie wniósł rzekomy pełnomocnik we własnym imieniu.

W związku z powyższym Sąd uznał, że organ odwoławczy wydając zaskarżone postanowienie naruszył przepisy postępowania w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy, a w szczególności art. 255 Kodeksu celnego, art. 228 § 1 pkt 1 i 2 Ordynacji podatkowej, jak i przepis art. 121 § 1 Ordynacji podatkowej, określający jedną z ogólnych zasad postępowania celnego - nakaz prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do organów celnych. Z zasady tej wynika bowiem postulat m. in. prowadzenia danego postępowania zgodnie z przepisami prawa procesowego, a więc również zapewnienia stronie prawa do dwukrotnego rozpoznania i rozstrzygnięcia danej sprawy (zob. B. Adamiak i in., Ordynacja podatkowa. Komentarz 2006, str. 493).

Rozpatrując zatem ponownie sprawę, organ celny winien mieć na uwadze fakt uchylenia w dniu [...] decyzji Naczelnika Urzędu Celnego, nr [...], z dnia [...], której dotyczyło odwołanie. W tym stanie rzeczy należałoby rozważyć zasadność umorzenia postępowania w zakresie odwołania od decyzji, która nie istnieje już w obrocie prawnym.

Wobec powyższego uznając, iż zaskarżone postanowienie organu II instancji nie odpowiada prawu, Sąd na podstawie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) w związku z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych oraz ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1271 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.

O kosztach i wstrzymaniu wykonania zaskarżonego postanowienia orzeczono na podstawie przepisu art. 200 i art. 152 powołanej powyżej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

/-/ M. Bejgerowska /-/ M. Kwiecińska /-/ T. M. Geremek

.