Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VII SA/Wa 2510/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2020-07-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6361 Rejestr  zabytków
Hasła tematyczne: Zabytki
Skarżony organ: Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 6 ust. 1 pkt 1 lit c, art. 7, 8, art. 89 pkt 1 i art. 93 ust 1
journal: Dz.U. 2018 poz 2067
law: Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Mirosława Kowalska (spr.), Sędziowie sędzia WSA Mirosław Montowski, sędzia WSA Grzegorz Rudnicki, Protokolant spec. Eliza Jędrasik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 lipca 2020 r. sprawy ze skargi Syndyka Masy Upadłości R. sp. z o.o. sp. komandytowej w upadłości likwidacyjnej z siedzibą w W. na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] sierpnia 2019 r. znak: [...] w przedmiocie wpisu do rejestru zabytków oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...]sierpnia 2019 r. znak: [...]Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego, po rozpatrzeniu odwołania Syndyka Masy Upadłości [...]Sp. z o.o. [...]w upadłości likwidacyjnej z siedzibą w [...], reprezentowanego przez r. pr. K. N. z [...]czerwca 2019 r. od decyzji nr [...][...]Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z [...]maja 2019 r., znak: [...], wpisującej do rejestru zabytków budynek kina "[...]", wzniesiony w latach 1965-1970, wg projektu Z. W., położony przy ul. [...] (działka ew. nr [...]obręb [...]) w [...], dzielnica [...]- działając na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 1 lit c, art. 7 pkt 1, art. 9 ust. 1, art. 89 pkt 1 i art. 93 ust. 1 ustawy z 23 lipca 2003 r., o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (tj. Dz. U. z 2018, poz. 2067 ze zm.) oraz art. 17 pkt 2, art. 127 § 2 i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. - Kodeksu postępowania administracyjnego (j.t. Dz. U. 2018, poz. 2096 ze zm.) - utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu podjętego orzeczenia organ wskazał, że [...]Wojewódzki Konserwator Zabytków, po wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego, decyzją nr [...]z [...]maja 2019 r., wpisał do rejestru zabytków budynek kina "[...]", wzniesiony w latach 1965-1970, wg projektu Z. W., położony przy ul. [...] (działka ew. nr [...]obręb [...]) w [...], dzielnica [...]. Do rejestru zabytków wpisano ww. budynek, jako dzieło architektury i budownictwa, położony na terenie działki ew. nr [...]z obrębu [...], w granicach oznaczonych na załączniku graficznym. Uzasadniając to rozstrzygnięcie [...]Wojewódzki Konserwator Zabytków opisał przebieg przeprowadzonego postępowania, przedstawił historię powstania zabudowy wschodniej pierzei ul. [...]na odcinku pomiędzy [...]a ul. [...] (tzw. [...]) wraz z przedmiotowym budynkiem i omówił koncepcję architektoniczną kinoteatru przy ul. [...]. Odniósł się do, przeprowadzonego w 1998 r., remontu sali kinowej i holu oraz zamieścił szczegółowy opis obiektu z uwzględnieniem organizacji przestrzennej, podporządkowanej pełnionym funkcjom - kina i teatru. Stwierdził że "przedmiotowa nieruchomość posiada wartości artystyczne, historyczne i naukowe". Wskazano, że ten modernistyczny obiekt wzniesiony w drugiej połowie lat 60. XX w. jest elementem założenia Ściany [...]i jest "udaną próbą połączenia kultury popularnej (kino) z kulturą wysoką (teatr)" (...) "został umiejętnie wkomponowany w przestrzeń urbanistyczną, a jego ściana południowa, od ul. [...]o plastycznym wymiarze uwydatnionym przeszkloną klatką schodową posiada reprezentacyjny charakter (...) szczególne znaczenie dla odbioru budynku miał umieszczony na ścianie południowej neon z nazwą kina". [...]Wojewódzki Konserwator Zabytków ocenił, że pomimo przekształceń "w pełni czytelna jest koncepcja architektoniczna i funkcjonalna budynku". Podkreślono, że zastosowanie tłucznia ceramicznego (także we wnętrzach kinowych) oraz wprowadzenie mozaiki w górnych partiach elewacji nadało budynkowi indywidualny wyraz artystyczny. Odmienny charakter nadano przy tym wnętrzom teatralnym, wykorzystując do dekoracji ceglaną okładzinę połączoną z niewielkimi płaszczyznami boazerii. Następnie wskazano na wartość historyczną budynku kina "[...]" wynikającą z powiązania z zabudową Ściany [...] (jednego z czołowych założeń budowlanych, w którym odstąpiono od estetyki realizmu socjalistycznego), rozwojem techniki filmowej (pierwsze w Warszawie kino dające możliwość prezentowania filmów na szerokiej taśmie filmowej) oraz przemian zachodzących w polskim teatrze (funkcjonowanie [...], eksperymentalnej sceny [...], prowadzonej przez A. H.). Wskazano na wartość naukową wynikającą z warstwy materialnej (dwie sale widowiskowe), użytych materiałów i rozwiązań zarówno w sali kinowej, jak i w sali teatralnej.

Odwołanie od tej decyzji, przy zachowaniu ustawowego terminu, wniósł Syndyk Masy Upadłości [...]Sp. z o.o. Sp. Komandytowa w upadłości likwidacyjnej z siedzibą w [...], reprezentowany przez r. pr. K. N.. W odwołaniu z [...]czerwca 2019 r. strona skarżąca zarzuciła ww. decyzji naruszenie przepisów postępowania, tj.: art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., poprzez zaniechanie wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego oraz naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 91 ust. 4 pkt 4 w zw. z art. 3 pkt. 1 i 2 oraz art. 9 ust. 1 ustawy z 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że w sprawie spełnione zostały przesłanki do wpisania budynku kina "[...]" położonego przy ul. [...] w [...]do rejestru zabytków.

Rozpoznając odwołanie Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego wskazał, że kompetencje [...]Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w niniejszej sprawie wynikają z przepisu art. 9 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, zgodnie z którym do rejestru wpisuje się zabytek nieruchomy na podstawie decyzji wydanej przez wojewódzkiego konserwatora zabytków z urzędu bądź na wniosek właściciela zabytku nieruchomego lub użytkownika wieczystego gruntu, na którym znajduje się zabytek nieruchomy. Z przepisu art. 6 ust. i tej ustawy wynika, że ochronie i opiece bez względu na stan zachowania podlegają m.in. dzieła architektury i budownictwa (lit. c). Zgodnie z art. 7 ww. ustawy formą ochrony zabytków jest m.in. wpis do rejestru zabytków.

Zgodnie z treścią przepisu art. 7 k.p.a., w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. W przyjętym orzecznictwie, powyższy przepis odnosi się również do decyzji i postanowień wydanych w ramach uznania administracyjnego. Oznacza to, że organ administracyjny podejmując rozstrzygnięcie powinien uwzględnić interes społeczny i słuszny interes obywatela, a ponadto organ powinien wszechstronnie i dokładnie zbadać wszystkie okoliczności faktyczne, mające istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, zgodnie z art. 77 k.p.a. (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 21 lipca 1998 r., II S.A. 506/98).

Zdaniem Ministra, analiza akt sprawy pozwoliła [...]Wojewódzkiemu Konserwatorowi Zabytków na ocenę wartości zabytkowych budynku kina "[...]", wzniesionego w latach 1965- 1970, wg projektu Z. W., położonego przy ul. [...], które przesądziły o wpisaniu tego obiektu do rejestru zabytków. Decyzja organu pierwszej instancji jest zasadna pod względem merytorycznym i nie narusza prawa.

Minister podkreślił, że budynek kina "[...]" stanowi istotny element założenia Ściany [...]. Ocena wartości zabytkowych całego ww. zespołu nie była przedmiotem niniejszego postępowania. Niemniej jednak, fakt, że ww. budynek stanowi integralną część tego założenia uznać należy za nośnik dodatkowych jego wartości, wynikających z zachowanego kontekstu pozostałych elementów założenia, z którymi pozostaje w relacji przestrzennej. Budynek stanowi reprezentatywny przykład powojennej architektury modernistycznej doby PRL (w szczególności lat 60. XX w.), o formie i skali właściwej miejscu realizacji i uzależnionej od ukształtowania i koncepcji całego zespołu zabudowy. Obiekt posiada zatem samoistne wartości artystyczne, historyczne i naukowe, nie związane wprost z faktem jego wzniesienia w ramach realizacji inwestycji Ściany [...]. Modernistyczny charakter omawianego obiektu (wpisany w nurt powojennej, polskiej architektury o funkcjach kulturalnych), korespondujący z jego usytuowaniem w ciągu ul. Z., zdeterminował formy architektoniczne, które zostały uwydatnione dekoracją w postaci mozaik oraz elementów wykończeniowych i przeszklonych elewacji. Budynek kina "[...]" jest zatem spójny formalnie i artystycznie. Na terenie [...]nie istnieje obiekt zbliżony, o tak dobrze zachowanej strukturze i substancji oryginalnej. Uszkodzenia materiału budowlanego (nieszczelność dachu) lub wyposażenia (w znacznej mierze zasłoniętego jedynie płytami z karton-gipsu) nie wykluczają przeprowadzenia prac remontowych i konserwatorskich, które zatrzymają proces niszczenia elementów obiektu oraz pozwolą na uwydatnienie posiadanych wartości zabytkowych. Materiał zdjęciowy wykazał, że późniejsze przekształcenia związane ze zmianą sposobu użytkowania obiektu nie doprowadziły do utraty jego oryginalnej formy i wyrazu architektonicznego. Tym samym, budynek posiada w wystarczającym stopniu wartości zabytkowe - artystyczne, historyczne i naukowe, pozwalające na objęcie go indywidualną ochroną prawną.

W ocenie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego nie ulega wątpliwości, że budynek odpowiada definicjom legalnym zabytku zawartym w art. 3 pkt 1 i 2 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, literalnie je wypełniając. A zatem, podlega ochronie i opiece bez względu na stan zachowania w całości, zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 1 lit. c ww. ustawy, jako dzieło architektury i budownictwa, co wykazał [...]Wojewódzki Konserwator Zabytków w decyzji nr [...]z [...]maja 2019 r.

Odnosząc się do zarzutów sformułowanych w odwołaniu, Minister stwierdził, że [...]Wojewódzki Konserwator Zabytków nie uchybił wskazanym w odwołaniu przepisom. Omawiany obiekt został oceniony pod kątem jego indywidualnych wartości zabytkowych. Oznacza to, że budynek kina "[...]", niezależnie od czasu powstania, jako dokument minionej epoki (zarówno w sensie historycznym, jak i estetycznym), posiada wartości naukowe i stanowi materiał do dalszych badań w tym zakresie. Budynek przy ul. [...], został wpisany do rejestru zabytków nie ze względu na czas powstania, lecz wobec stwierdzenia stylistycznej integralności i autentyczności tego budynku, charakteryzujących go jako obiekt unikatowy na terenie [...].

Ponadto, wydanie przedmiotowej decyzji wynika z utrwalonej praktyki organów ochrony zabytków, które działając zgodnie z dyspozycją przepisu art. 4 pkt. 1, 2 i 3 ustawy ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, sprawują ochronę zabytków poprzez m.in. zapewnienie warunków prawnych, organizacyjnych i finansowych umożliwiających trwałe zachowanie zabytków oraz ich zagospodarowanie i utrzymanie (pkt 1), zapobieganie zagrożeniom mogącym spowodować uszczerbek dla wartości zabytków (pkt 2) oraz udaremnianie niszczenia i niewłaściwego korzystania z zabytku (pkt 3). Podnoszone przez skarżącego argumenty o niewpisaniu do rejestru zabytków innych obiektów wchodzących w skład Ściany [...], pozostają bez wpływu na sposób rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, ponieważ w odniesieniu do każdego z tych budynków zachodzą inne okoliczności prawne i faktyczne. Konstytucja Rzeczpospolitej Polskiej przewiduje ograniczenie prawa własności zapisem art. 21, oraz art. 64 § 3 Ograniczenie własności strony, będące konsekwencją wpisania do rejestru zabytków przedmiotowej nieruchomości wynika z przepisów ustawy z 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, a zatem jest prawnie dopuszczalne. Fakt wpisania do rejestru zabytków omawianej nieruchomości, powoduje dla właściciela ograniczenia w rozporządzaniu swoją własnością, w postaci konieczności m.in. zachowania zabytkowego budynku oraz uzgadniania planowanych przy nim prac z wojewódzkim konserwatorem zabytków, na podstawie art. 36 ww. ustawy. Wpis nie wyklucza jednak użytkowania ww. nieruchomości, nie wkracza także w zakres istoty prawa własności, prawa majątkowego, czy prawa do dziedziczenia. Stwierdzona i omówiona powyżej zasadność wpisania omawianej nieruchomości do rejestru zabytków, wypełnia także wymóg jednoznacznej i niebudzącej wątpliwości oceny jej wartości zabytkowych, co odpowiada sentencji wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 22 września 2006 r. (sygn. akt I SA/Wa 324/06).

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższe orzeczenie wniósł Syndyk Masy Upadłości [...]Sp. z o.o. [...] z siedzibą w [...]reprezentowany przez r.pr. K. N.. zaskarżonej decyzji zarzucono: naruszenie przepisów postępowania, tj.: a) art. 7 i 77 § 1 k.p.a., poprzez zaniechanie wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodnego, b) art. 107 § 3 k.p.a., poprzez wydanie decyzji zawierającej niekompletne uzasadnienie prawne i faktyczne rozstrzygnięcia 2) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 9 ust. 1 w związku z art. 7 pkt 1, art. 6 ust. 1 pkt 1 lit c i art. 3 pkt 1 ustawy z 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz.U. z 2018 r. poz. 2067 ze zm.), poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że w sprawie spełnione zostały przesłanki wpisania budynku kina "[...]" położonego przy ul. [...] w [...]do rejestru zabytków.

W oparciu o tak sformułowane zarzuty na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a) i c) P.p.s.a. wniesiono o uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz o zwrot kosztów postępowania.

Stanowisko skarżącego znalazło rozwinięcie w uzasadnieniu skargi.

Skarga został następnie uzupełniona w piśmie procesowym, w którym omówiono dołączone do niego "Opinię w sprawie decyzji [...] wpisującej budynek dawnego kina [...]do rejestru zabytków" oraz "Opinię w sprawie zasadności wpisu do rejestru zabytków budynku dawnego kina [...] (...)"

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Rzeczą Sądu, w niniejszym postępowaniu, było stosownie do dyspozycji art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269), dokonanie kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem - prawidłowości zastosowania przepisów obowiązującego prawa oraz trafności ich wykładni.

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zaskarżone orzeczenie odpowiada przepisom prawa.

Sąd w pełni podziela ustalenia i argumentację organu, które legły u podstaw rozstrzygnięcia podjętego w zaskarżonym orzeczeniu. Ocenia je jako prawidłowe, wyczerpujące. Przyjmuje za własne. Tym samym za nie celowe uznaje powtórzenie w tym miejscu ww. wywodów.

Zarzuty skargi nie są uzasadnione.

Słusznie wskazano w skardze, że brak wyjaśnienia wszystkich okoliczności mających istotne znaczenie w sprawie oraz nieuzasadnienie decyzji w sposób właściwy narusza podstawowe zasady postępowania administracyjnego i stanowi podstawę do jej uchylenia. Jednak wbrew stanowisku skarżącego uzasadnienie zaskarżonej decyzji w pełni odpowiada kryteriom opisanym w art. 107 § 3 kpa . Zawiera zarówno uzasadnienie faktyczne jak i uzasadnienie prawne wyczerpująco odnoszące się do okoliczności rozpoznawanej sprawy. Szczególnego podkreślenia wymaga i to, że organ konserwatorski dysponuje specjalistyczną wiedzą pozwalającą mu na właściwą ocenę charakteru obiektu i jego walorów uzasadniających dokonanie wpisu do rejestru zabytków.

Stosownie do art. 6 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami ochronie i opiece podlegają bez względu na stan zachowania m.in. zabytki nieruchome będące, w szczególności dziełami architektury i budownictwa. Jedną z form tej ochrony jest - jak stanowi art. 7 pkt 1 tej Ustawy - wpis danego obiektu do rejestru zabytków. Wpis taki następuje na podstawie decyzji wydanej przez wojewódzkiego konserwatora zabytków z urzędu bądź na wniosek właściciela zabytku nieruchomego lub użytkownika wieczystego gruntu, na którym znajduje się zabytek nieruchomy. Zgodnie definicją przedstawioną w art. 3 pkt 1 omawianej Ustawy zabytkiem jest m.in. nieruchomość będąca dziełem człowieka lub związana z jego działalnością i stanowiąca świadectwo minionej epoki bądź zdarzenia, której zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną, artystyczną lub naukową. Jest to pojęcie niedookreślone, bowiem odwołuje się do wartości mających charakter ocenny i uznaniowy. Organ, w świetle argumentacji przedstawionej w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, orzekając o wpisaniu obiektu do rejestru zabytków nie przekroczył granic uznania administracyjnego. Wyczerpująco i profesjonalnie omówił przesłanki, zgodnie z którymi obiekt charakteryzuje się cechami, uzasadniającymi objęcie go szczególną ochroną ze względu na posiadaną przez niego unikalną i z tego powodu wymagającą ochrony, wartość historyczną, artystyczną i naukową. Wykazał, że jest to obiekt, który spełnia definicję zabytku a tym samym może zostać wpisany do rejestru zabytków.

Zarzut skargi o braku ekspertyz na okoliczność zabytkowego charakteru obiektu nie jest uzasadniony. Powtórzmy, organy konserwatorskie obu instancji to organy wyspecjalizowanej wiedzy, którą dysponują poprzez swoich wykwalifikowanych w tym kierunku pracowników.

Sądowej oceny zaskarżonej decyzji nie może zmienić też stanowisko skarżącego przedstawione na piśmie, w uzupełnieniu do skargi z powołaniem się na załączone opinie. Jeden z materiałów nie jest imiennie sygnowany zaś drugi sporządził dr J. W.. W obu przypadkach Sąd nie miał formalnych podstaw do zweryfikowania kwalifikacji autorów.

Dr Jacek Wysocki powołuje się na własne doznania związane z występami na scenie ulokowanego w podziemiach Kina [...],[...]. Trudno też doszukać się jego profesjonalizmu i podstaw do skutecznej polemiki ze stanowiskiem organu przy tak prezentowanej opinii cyt. "dokonanie wpisu do rejestru zabytków budynku dawnego Kina "[...]" było zabiegiem co najmniej kontrowersyjnym. Wbrew tezom zawartym w uzasadnieniu decyzji z dn. [...].maja 2019, budynek ten posiada bardzo niewielkie, a nawet wątpliwe wartości historyczne, w zasadzie brak wartości artystycznych; a wartości naukowe także są mierne. Jeśli dodać do tego mierną wartość niematerialną (którą w decyzji zupełnie pominięto), ogólna ocena wartości zabytkowej tego obiektu wypada jako przeciętna, co raczej dyskwalifikuje go jako kandydata do zabytku otoczonego ochroną prawną. Jeśli dodać ocenę stanu technicznego obiektu, który można określić jak "przedawaryjny", to jest grożący katastrofą budowlaną, wpis do rejestru wydaje się wielce wątpliwy. Konserwatorzy zabytków często posługują się zapisem w ustawie o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami mówiącym, iż zabytki mogą być wpisywane do rejestru i podlegają ochronie "bez względu na stan zachowania uzasadniając w ten sposób wpisy obiektów będących w katastrofalnym stanie technicznym, nie pozwalającym na ich zachowanie. W rejestrach zabytków wszystkich województw znajdują się dziesiątki takich "martwych" wpisów do rejestru (...) W przypadku obiektów posiadających wartości zabytkowe - najczęściej naukowe - których stan nie gwarantuje ich zachowania, zamiast iluzji ochrony w postaci wpisu do rejestru, powinno się stosować metodę "konserwacji przez dokumentację", polegającą na wykonaniu odpowiedniej szczegółowej dokumentacji zawierającej maksimum informacji o obiekcie, tak by w przyszłości mimo jego fizycznego braku mógł on być nadal obiektem podlegającym badaniom naukowym. (...). Spektakularnym przykładem jej stosowania są na przykład ratownicze badania archeologiczne wykonywane na trasach budowy autostrad, a przykładem ingerencji w obiekty architektoniczne było rozebranie jednego z fortów twierdzy [...], co pozwoliło na wytyczenie drogi odciążającej z ruchu kołowego obszar starego miasta [...]. Również w przypadku obiektu dawnego kina "[...]", zastosowanie "konserwacji przez dokumentację" jest lepszym rozwiązaniem, niż próba biernej ochrony przez wpis do rejestru, a następnie przyglądanie się procesowi destrukcji obiektu i w konsekwencji odpowiedzialność za katastrofę budowlaną, gdyż właściciel, nie widząc możliwości sensownego użytkowania obiektu, z pewnością nie zdecyduje się na jego kapitalny remont, a nabywcy na taki obiekt także z pewnością nie znajdzie. " – koniec cytatu, pisownia oryginalna. Powtórzmy - tak przedstawiona analiza zagadnienia nie nosi znamion profesjonalnej plemniki ze stanowiskiem organów konserwatorskich orzekających w sprawie niniejszej.

Kierując się powyższą argumentacją Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji w trybie art. 151 p.p.s.a. - ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 t.j.).