Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1051/20
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2020-09-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: journal: M.P. 2015 poz 821 art. 41 ust.1
law: Uchawała Nr 221 Rady Ministrów  z dnia 10 grudnia 2013 r. w sprawie ustanowienia wieloletniego programu wspierania finansowego gmin w  zakresie dożywiania "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" na lata 2014-2020

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Olga Żurawska-Matusiak (spr.) Sędzia NSA Tamara Dziełakowska Sędzia del. WSA Dariusz Chaciński po rozpoznaniu w dniu 29 września 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 4 lutego 2020 r. sygn. akt II SA/Łd 642/19 w sprawie ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] czerwca 2019 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z 4 lutego 2020 r., sygn. akt II SA/Łd 642/19, po rozpoznaniu skargi J. S. (dalej: "skarżąca") na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] czerwca 2019 r., nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego w: pkt 1. skargę oddalił, pkt 2 przyznał i nakazał wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adwokat D. G. kwotę 240 zł powiększoną o należny podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu.

Powyższy wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym sprawy.

Skarżąca zwróciła się do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] o udzielenie pomocy finansowej przeznaczonej na pokrycie kosztów dobudowy pomieszczenia w domu.

Wójt Gminy [...] decyzją z [...] maja 2019 r. odmówił skarżącej prawa do świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej w postaci zasiłku celowego. Organ uzasadnił, iż skarżąca przekroczyła ustawowe kryterium dochodowe określone w art. 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2018 r., poz. 1508 ze zm., dalej jako: "ustawa"), a nadto nie występuje szczególny przypadek, o którym mowa w art. 41 ust. 1 ustawy.

W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca zwróciła uwagę na swoją trudną sytuację rodzinną i materialną. Podała, że nie dostała w tym roku dofinansowania do turnusu rehabilitacyjnego i nie wnosi o 20.000 zł, lecz o 2.000 zł, aby jej dziecko miało swój kąt. Załączyła kserokopię zaświadczenia z 10 czerwca 2019 r. wystawionego przez psychologa, w którym jako rozpoznanie wpisano: "Rodzina - pacjentka i jej syn - wymaga wsparcia w zakresie poprawy warunków bytowych (rozbudowa domu) w celu polepszenia funkcjonowania rodziny". Przedstawiła także wyliczenie wydatków związanych z leczeniem syna.

Decyzją z [...] czerwca 2019 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy ww. decyzję Wójta Gminy [...] z [...] maja 2019 r.

Organ odwoławczy wskazał, iż skarżąca zamieszkuje w domu jednorodzinnym, w którym zajmuje dwa pomieszczenia ogrzewane piecem węglowym, bez łazienki. Izby są wyposażone w sprzęt gospodarstwa domowego. Skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z 14-letnim synem. Zarówno ona, jak i jej syn są osobami niepełnosprawnymi. Skarżąca posiada orzeczenie komisji lekarskiej z [...] listopada 2017 r., potwierdzające, że do [...] listopada 2019 r. jest całkowicie niezdolna do pracy. Syn skarżącej legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z [...] grudnia 2017 r., o zaliczeniu do osób niepełnosprawnych, wydanym do [...] grudnia 2019 r. Źródłem utrzymania rodziny jest renta socjalna w wysokości [...] zł miesięcznie, świadczenia rodzinne w wysokości [...] zł miesięcznie, zasiłek pielęgnacyjny na dziecko w wysokości [...] zł oraz świadczenia z funduszu alimentacyjnego w kwocie [...] zł miesięcznie. Łączny dochód rodziny wyniósł w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku [...] zł, co w przeliczeniu na osobę stanowiło [...] zł, tj. więcej niż kryterium ustawowe, które wynosi dla osoby w rodzinie 528 zł. Nadto skarżąca jest właścicielką gospodarstwa rolnego o pow. ogółem [...] ha ([...] ha powierzchnia przeliczeniowa), pobiera także świadczenie wychowawcze na syna w wysokości 500 zł miesięcznie.

W ocenie Kolegium w przypadku skarżącej nie zachodzi także szczególnie uzasadniony przypadek uzasadniający udzielenie pomocy specjalnej. Sytuacja zdrowotna skarżącej i jej syna, którzy chorują przewlekle - nie nosi znamion nagłości, jednorazowości, niecodzienności, nadzwyczajności. Wydatki na leczenie nie są znaczne (wg oświadczenia jest to ok. [...] zł miesięcznie). Występująca w rodzinie niepełnosprawność nie generuje kosztów mających znaczny wpływ na budżet domowy. Nie jest również szczególną okolicznością nieotrzymanie dofinansowania do turnusu rehabilitacyjnego. Organ wyjaśnił, że ustalenie, iż skarżąca znajduje się w trudnej sytuacji życiowej, posiada orzeczenie o niezdolności do pracy, jej syn legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności, nie miało decydującego znaczenia w sprawie i nie oznaczało, że pomoc, o której przyznanie zabiegała, automatycznie jej przysługiwała. Organ zobligowany był uwzględnić nie tylko uzyskiwany przez skarżącą dochód, ale również potrzeby innych beneficjentów udzielanej pomocy, w kontekście posiadanych środków. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji GOPS w [...] wynika, że posiada niewielkie środki finansowe. Na zasiłki celowe dysponuje kwotą 1.780 zł miesięcznie, co pozwoliło w okresie od stycznia do kwietnia 2019 r. na przyznanie pomocy w tej formie osobom i rodzinom, które posiadały dochód nieprzekraczający kryterium dochodowego, w średniej wysokości 296,97 zł. W tej sytuacji zamierzenia inwestycyjne skarżącej nie mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skarżąca wskazała na trudną sytuację zdrowotną swoją i syna, na warunki w jakich żyją, z uwagi na które syn wstydzi się zapraszać kolegów. Dodała, iż stara się utrzymywać porządek ale bóle reumatyczne utrudniają codzienne czynności.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w zaskarżonym wyroku uznał, że skarga jest niezasadna. W jego ocenie, organy wypełniły zawarty w art. 7 k.p.a. nakaz dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, oraz określony w art. 77 § 1 k.p.a. obowiązek zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego, jak również obowiązki wynikające z art. 80 k.p.a. Sąd stwierdził także, że uzasadnienie decyzji odpowiada wymogom art. 107 § 3 k.p.a. Organy w sposób wystarczający wskazały fakty, które uznały za udowodnione, dowody na których się oparły oraz przyczyny, z powodu których nie uwzględniły stanowiska skarżącej. Jednocześnie w sposób wystarczający wyjaśniły podstawę prawną decyzji oraz przytoczyły przepisy prawa, mające zastosowanie w okolicznościach sprawy. Fakt, iż skarżąca odmienne ocenia dowody zgromadzone w sprawie i wyciąga z nich odmienne wnioski nie oznacza, że wydane w sprawie rozstrzygnięcie jest wadliwe.

Sąd podniósł, że decyzja o przyznaniu zasiłku celowego ma charakter uznaniowy. Oznacza to, że na tle tego rodzaju spraw ustalenie, iż strona nie przekracza kryterium ustawowego wynikającego z art. 8 ust. 1 ustawy nie oznacza jeszcze, iż zostanie wnioskodawcy przyznana wnioskowana pomoc. Niemniej jednak w niniejszej sprawie wobec ustalenia, iż skarżąca przekroczyła kryterium dochodowe, organ zasadnie nie poddawał dalszej analizie jej wniosku w kontekście art. 39 ustawy. Jak wynika bowiem z akt sprawy, źródłem utrzymania rodziny jest renta socjalna w wysokości [...] zł miesięcznie, świadczenia rodzinne w wysokości [...] zł miesięcznie, zasiłek pielęgnacyjny na dziecko w wysokości [...] zł oraz świadczenia z funduszu alimentacyjnego w kwocie [...] zł miesięcznie. Nadto skarżąca jest właścicielką gospodarstwa rolnego o powierzchni ogółem [...] ha ([...] ha powierzchnia przeliczeniowa), pobiera także świadczenie wychowawcze na syna w wysokości [...] zł miesięcznie. Łączny dochód rodziny skarżącej wyniósł w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku [...] zł, co w przeliczeniu na osobę stanowiło kwotę [...] zł, czyli więcej niż kryterium ustawowe.

Zdaniem Sądu pomimo, iż skarżąca wraz z synem znajduje się w trudnej sytuacji, trafna jest ocena organów, iż nie sposób jej zaliczyć do szczególnie uzasadnionych przypadków. Owszem, zarówno ona, jak i jej syn są osobami niepełnosprawnymi, stan zdrowia skarżącej utrudnia wykonywanie codziennych obowiązków, jednak jak wynika z dokumentów nie są to schorzenia, które generują znaczące, stałe wydatki, jeżeli uwzględni się, iż ma ona stałe źródło dochodu. Ponadto, skarżąca mieszka z synem w domu jednorodzinnym, w którym zajmuje dwa pomieszczenia ogrzewane piecem węglowym, bez łazienki. Izby są wyposażone w sprzęt gospodarstwa domowego. Rodzina ma zatem gdzie mieszkać i ma stałe źródło utrzymania w postaci renty socjalnej w wysokości [...] zł miesięcznie, świadczeń rodzinnych w wysokości [...] zł miesięcznie, zasiłku pielęgnacyjnego na dziecko w wysokości [...] zł, świadczenia z funduszu alimentacyjnego w kwocie [...] zł miesięcznie oraz świadczenia wychowawczego w wysokości 500 zł miesięcznie. Strona jest także właścicielką gospodarstwa rolnego o powierzchni ogółem [...] ha, które może wydzierżawić, jeżeli stan zdrowia uniemożliwia jej samodzielne zagospodarowanie areału. Istnieją zatem realne możliwości pozyskania, odłożenia środków na planowane przez nią powiększenie powierzchni mieszkalnej. Zdaniem Sądu zgodzić należy się z organem, iż sytuacja skarżącej nie wykracza poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości, nie jest także wyjątkowa na tle innych osób występujących z podobnymi wnioskami. Sąd podał, że rozumie, iż skarżąca nie musi się interesować problemami innych wnioskodawców, jednak winna mieć na uwadze, iż pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, a potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Oznacza to, iż o ile strona nie musi interesować się sytuacją innych osób występujących o pomoc społeczną, o tyle organ administracji rozpoznający tego rodzaju wnioski jest obowiązany do ich wartościowania.

Skarżąca na powyższy wyrok złożyła skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego, w której wniosła o jego uchylenie w zakresie punktu 1 i przekazanie sprawy w tym zakresie do rozpoznania Sądowi pierwszej instancji. Jednocześnie zwróciła się o zasądzenie od organu na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego, wg norm przepisanych, ewentualnie, na wypadek nieuwględnienia skargi, o odstąpieniu od zasądzenia od skarżącej zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości. Oświadczyła także, że zrzeka się przeprowadzenia rozprawy. Ponadto wniosła o przyznanie jej pełnomocnikowi od Skarbu Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu, wg norm przepisanych, wskazując, że koszty te nie zostały pokryte w całości, ani w części.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła naruszenie:

1. przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

a) art. 1, art. 3 § 1 i 2 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a. oraz w zw. z art. 7, 11, 77 § 1, art. 80 k.p.a., art. 81 k.p.a. w zw. z art. 84 § 1 k.p.a. w zw. z art. 75 § 1 k.p.a. i art. 107 § 2 i 3 k.p.a. oraz art. 127 § 2 i art. 138 § 1 p. 3 k.p.a. w zw. z art. 187 k.p.a. polegające na nienależytym wykonaniu obowiązku kontroli i w konsekwencji oddaleniu skargi oraz nieuchyleniu decyzji organów obu instancji wskutek błędnego przyjęcia, że normy ww. przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego nie zostały naruszone przez organy obu instancji, podczas gdy organy, a w konsekwencji również Wojewódzki Sąd Administracyjny, oparły swoje rozstrzygnięcie jedynie na przeświadczeniu, że w sprawie nie zachodzi "szczególnie uzasadniony przypadek" w rozumieniu art. 41 ust. 1 ustawy, a nadto, iż do organu pierwszej Instancji wpłynęły inne wnioski o przyznanie świadczenia pieniężnego w ramach pomocy społecznej, które mają pierwszeństwo pozytywnego rozpatrzenia przed wnioskiem skarżącej, w sytuacji gdy organy w żaden sposób nie wykazały powyższych okoliczności, a pominęły takie okoliczności jak: skarżąca nie przyczyniła się swoim działaniem do powstania nader trudnej sytuacji życiowej; skarżąca nie ma możliwości zmiany swojej sytuacji życiowej bez pomocy organu pomocy społecznej; niepełnosprawność skarżącej i jej syna wpływa na niemożność zwiększenia jej możliwości zarobkowych; skarżąca domaga się pokrycia jedynie niewielkiej części kosztów dobudowy pomieszczenia do domu i nie miała możliwości poczynienia oszczędności na całość tych wydatków; skarżąca pragnie zapewnić jedynie minimum egzystencji dla siebie i syna, nie zaś poprawić wystarczających już warunków bytowych; skarżąca kieruje się dobrem małoletniego syna i poprawą jego integracji środowiskowej, co w konsekwencji doprowadziło do pozostawienia w obrocie prawnym decyzji administracyjnych pomimo, iż zostały one wydane bez zebrania i rozważenia pełnego materiału dowodowego;

2. przepisów prawa materialnego mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

b) art. 2 ust. 1 ustawy w zw. z art. 3 ust. 1, art. 8 ust. 1 pkt 2, art. 41 ust. 1 i 2 ustawy w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 107 § 3 k.p.a., polegające na oddaleniu skargi oraz nieuchyleniu decyzji organów obu instancji wobec bezzasadnego niezastosowania ww. przepisów przejawiające się w:

- uznaniu, iż w sprawie nie zachodzi "szczególnie uzasadniony przypadek", a co za tym idzie nie ma podstaw do przyznania świadczenia na rzecz skarżącej, podczas gdy: skarżąca w sposób wystarczający udokumentowała nie tylko osiągane przez nią dochody, ale także i niezbędne wydatki, które uniemożliwiają jej oraz niepełnosprawnemu synowi godziwe warunki bytowe; skarżąca domaga się świadczenia na zapewnienie sobie i jej niepełnosprawnemu dziecku warunków życiowych zapewniających jedynie minimum egzystencji, nie zaś poprawę już wystarczających warunków; skarżąca domaga się przyznania jedynie kwoty nie wyższej niż 2.000 zł, co oznacza, iż pozostałą część dobudowy pomieszczenia do domu pokryje sama z własnych środków, a co za tym idzie argumenty organów obu instancji w zakresie niegospodarności skarżącej i braku poczynienia oszczędności są w całości bezzasadne oraz za spełnioną należy uznać przesłankę "współdziałania świadczeniobiorcy z organem przyznającym pomoc społeczną"; uznaniu, iż organ rozpoznający wniosek skarżącej jest zobowiązany wartościować wnioski innych mieszkańców Gminy, które to wnioski winny być uwzględnione w kolejności przed wnioskiem skarżącej, podczas gdy organy obu instancji nie przedstawiły żadnych danych dotyczących pozostałych wniosków o przyznanie prawa pomocy, w szczególności kto złożył wnioski, w jakim terminie, na jaką kwotę oraz na jakiej podstawie, a przede wszystkim w jakim celu, co uniemożliwia rzeczywistą kontrolę czy Gmina nie posiada wystarczających środków na przyznanie skarżącej prawa pomocy; pominięciu okoliczności, iż skarżąca nie może poprawić obecnej sytuacji życiowej za pomocą tylko własnego działania, podczas gdy zgodnie z art. 2 ust. 1 w związku z art. 3 u.p.s. przyznawanie środków w ramach pomocy społecznej ma na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości; pominięciu okoliczności, iż syn skarżącej został zmuszony do alienacji społecznej wobec wstydu przed zaproszeniem kolegów do domu, w którym obecnie zamieszkuje oraz niemożności jego opuszczania przez swoją niepełnosprawność, podczas gdy rolą organów pomocy społecznej jest też zapobieganie trudnym sytuacjom życiowym poprzez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem;

- uznaniu, iż uzasadnieniem przyznania świadczenia z pomocy społecznej nie jest stan zdrowia i sytuacja życiowa w jakiej znalazła się skarżąca i jej małoletni syn, podczas gdy skarżąca z uwagi na swoją niepełnosprawność w żaden inny sposób nie jest w stanie zmienić samodzielnie swojej sytuacji życiowej, co w konsekwencji doprowadziło do błędnego niezastosowania art. 41 ustawy i pozbawienia prawa do zasiłku celowego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, a z urzędu bierze pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Wyrażona w tym przepisie zasada oznacza pełne związanie Sądu podstawami zaskarżenia wskazanymi w skardze kasacyjnej. Konkretne, zawarte w skardze kasacyjnej, przyczyny zaskarżenia determinują zakres rozpoznania sprawy, czyli badania ewentualnej wadliwości zaskarżonego wyroku sądu I instancji.

Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1) oraz naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć wpływ na wynik sprawy (pkt 2), przy czym skarga powinna zawierać przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie (art. 176 p.p.s.a.). Naczelny Sąd Administracyjny nie rozpoznaje sprawy na nowo, w takim zakresie, jak czyni to sąd pierwszej instancji. Kierunek czynności kontrolnych, jakie Naczelny Sąd Administracyjny może podjąć w celu stwierdzenia ewentualnej wadliwości zaskarżonego orzeczenia, wyznaczają podstawy sformułowane w skardze kasacyjnej.

W niniejszej sprawie pełnomocnik strony skarżącej – na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. – zrzekł się rozprawy, a strona przeciwna w ustawowym terminie nie zawnioskowała o przeprowadzenie rozprawy, dlatego też rozpoznanie skargi kasacyjnej, stosownie do art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a., nastąpiło na posiedzeniu niejawnym.

Skarga kasacyjna wniesiona w rozpoznawanej sprawie została oparta na obu podstawach wymienionych w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. Z zasady gdy w skardze kasacyjnej zarzuca się zarówno naruszenie prawa materialnego, jak i naruszenie przepisów postępowania, w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlega zarzut naruszenia przepisów postępowania, ponieważ dopiero po przesądzeniu, że stan faktyczny przyjęty przez sąd w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy albo nie został skutecznie podważony, można przejść do skontrolowania procesu subsumcji danego stanu faktycznego pod zastosowany przez Sąd przepis prawa materialnego.

Przechodząc do oceny w pierwszej kolejności zarzutów naruszenia przepisów postępowania uznać należy, że są one bezpodstawne.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie można zgodzić się ze skarżącą kasacyjnie, że Sąd pierwszej instancji nie dokonał właściwej kontroli stanu faktycznego sprawy oraz oceny kompletności materiału dowodowego. Ustalenia poczynione przez organ administracyjny i zaaprobowane przez Sąd znajdują potwierdzenie w aktach sprawy i zostały dokonane stosownie do wymagań art. 7 oraz art. 77 § 1 k.p.a. Dokonano także ich właściwej oceny zgodnie z art. 80 k.p.a. Prawidłowo ustalono, że skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z 14-letnim synem. Zarówno ona, jak i jej syn są osobami niepełnosprawnymi. Na dzień wydania decyzji skarżąca posiadała orzeczenie komisji lekarskiej z [...] listopada 2017 r., potwierdzające, że jest całkowicie niezdolna do pracy. Stan jej zdrowia utrudnia wykonywanie codziennych obowiązków. Skarżąca mieszka z synem w domu jednorodzinnym, w którym zajmuje dwa pomieszczenia ogrzewane piecem węglowym, bez łazienki. Pomieszczenia są wyposażone w sprzęt gospodarstwa domowego. Skarżąca ma stałe źródło utrzymania w postaci renty socjalnej w wysokości [...] zł miesięcznie, świadczeń rodzinnych w wysokości [...] zł miesięcznie, zasiłku pielęgnacyjnego na dziecko w wysokości [...] zł, świadczenia z funduszu alimentacyjnego w kwocie [...] zł miesięcznie oraz świadczenia wychowawczego w wysokości 500 zł miesięcznie. Jest także właścicielką gospodarstwa rolnego o powierzchni ogółem [...] ha, które może wydzierżawić, jeżeli stan jej zdrowia uniemożliwia jej samodzielne jego gospodarowanie. Zgodzić zatem należy się z Sądem pierwszej instancji, że ma ona realną możliwość pozyskania i odłożenia środków na planowane przez nią powiększenie powierzchni mieszkalnej. Łączny dochód rodziny skarżącej wyniósł w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku [...] zł, co w przeliczeniu na osobę stanowiło kwotę [...] zł, czyli więcej niż kryterium ustawowe, które na dzień wydania decyzji wynosiło 528 zł na osobę w rodzinie.

Podkreślenia także wymaga, że w niniejszej sprawie nie kwestionowano, że skarżąca składając wniosek kierowała się dobrem swojego syna i poprawą jego egzystencji środowiskowej.

Mając powyższe na uwadze, uznać należy, że w toku postępowania administracyjnego prawidłowo ustalono i oceniono sytuację życiową oraz majątkową skarżącej.

Nie można także zgodzić się z autorką skargi kasacyjnej, iż zaskarżona decyzja została oparta na niepełnym materiale dowodowym, tj. bez wskazania na dowody świadczące o zobowiązaniu organu do uwzględnienia wniosków innych osób występujących o pomoc społeczną, które spełniają w większym stopniu kryteria do przyznania im pomocy aniżeli skarżąca.

Zwrócić należy uwagę, że Naczelny Sąd Administracyjny niejednokrotnie wskazywał, że niedopuszczalnym byłoby szczegółowe analizowanie sytuacji materialnej innych osób, którym udzielono pomocy w stosunku do sytuacji skarżącej. Mogłoby to bowiem prowadzić do naruszenia dóbr tych osób, a w większych ośrodkach pomocy społecznej byłoby to niewykonalne. Ponadto takie obowiązki nie wynikają z norm ustawy o pomocy społecznej, czy też art. 107 § 3 k.p.a. To samo odnosi się do precyzyjnego określania ilości środków finansowych, jakimi dysponuje organ pomocy społecznej w skali miesiąca na potrzeby związane z przyznawaniem zasiłków celowych, wysokości zasiłków udzielanych na jednego uprawnionego i liczby osób korzystających w danym miesiącu z tej formy pomocy. Kontrola sądowa decyzji uznaniowych w przedmiocie pomocy społecznej, nie może sięgać do okoliczności z zakresu celowości wydatkowania świadczeń z pomocy społecznej. Taka kontrola byłaby bowiem sprzeczna z przepisem art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz.1269 ze zm.). W związku z tym jako błędne należało uznać stanowisko skarżącej, że brak precyzyjnego wyjaśnienia okoliczności związanych z możliwościami płatniczymi Ośrodka Pomocy Społecznej oraz brak szczegółowego określenia sposobu w rozdysponowaniu środków przeznaczonych na pomoc społeczną uniemożliwiło dokonanie kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia (por. wyroki NSA z: 29 maja 2020 r., I OSK 1938/19; 6 grudnia 2019 r., I OSK 130/19). Brak zatem w uzasadnieniu decyzji precyzyjnych danych w ww. zakresie nie może stanowić o jej wadliwości.

Naruszenia powyższych przepisów procesowych nie można uwzględnić także z powołanymi przez skarżącą art. 84 § 1 w zw. z art. 75 § 1 oraz art. 127 § 2 i art. 138 § 1 pkt 3 w zw. z art. 187 k.p.a. W niniejszej sprawie brak jest bowiem podstaw do uznania, że dla jej rozstrzygnięcia wymagane byłyby wiadomości specjalne (art. 84 § 1 k.p.a.). Skarżąca także w uzasadnieniu skargi kasacyjnej nie wskazała, jakie dowody nie zostały wzięte pod uwagę przy wydawaniu zaskarżonej decyzji (art. 75 § 1 k.p.a.), jak również na czym polega naruszenie art. 127 § 2 czy też art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. W sprawie nie został także złożony sprzeciw prokuratora aby można było uznać, że zastosowanie miał w niej przepis art. 187 k.p.a.

Również zarzut naruszenia prawa materialnego nie mógł stanowić podstawy do uchylenia zaskarżonego wyroku.

Zgodnie z brzemieniem art. 41 ustawy w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany:

1) specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi;

2) zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową.

Wskazać należy, że przepis art. 41 § 1 ustawy o pomocy społecznej odnosi się do zasiłków i pomocy rzeczowej przyznawanej w szczególnych okolicznościach. W doktrynie podkreśla się, iż udzielenie pomocy społecznej powinno następować wówczas, gdy osoba lub rodzina nie jest w stanie zaspokoić swoich potrzeb z dochodów otrzymywanych z pracy lub świadczeń z ubezpieczenia społecznego. Rolą organów władzy publicznej jest stworzenie podstawowych warunków umożliwiających godną egzystencję. Kiedy warunki bytowe ulegają skrajnemu pogorszeniu, władze publiczne powinny udzielić jednostce lub rodzinie wsparcia. Celami pomocy społecznej są doprowadzenie do życiowego usamodzielnienia świadczeniobiorców oraz zintegrowanie ich ze środowiskiem. (...) Pomoc ta ma charakter przejściowy i zakłada aktywizację podmiotów z niej korzystających. (por. Sierpowska Iwona, Pomoc społeczna. Komentarz. Wyd. IV. 2017, Lex). Innymi słowy rolą pomocy społecznej nie jest stałe dostarczanie obywatelom środków utrzymania ani pokrywanie wszelkich ponoszonych przez nich wydatków, lecz wyłącznie - jak wskazuje art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 1 ustawy - umożliwienie przezwyciężenia trudnej sytuacji życiowej oraz wspieranie w wysiłkach zmierzających do zaspokajania niezbędnych potrzeb (por. wyrok NSA z 10 grudnia 2019 r., I OSK 1865/19).

Przyznanie takiego świadczenia oparte jest na uznaniu administracyjnym, przy czym obowiązkiem organu, do którego zwrócono się o udzielenie pomocy w zaspokojeniu swoich potrzeb, w sytuacji przekroczenia kryterium dochodowego, jest rozważenie sytuacji życiowej wnioskodawcy w kategoriach "przypadku szczególnie uzasadnionego". Należy mieć także na uwadze, że w gospodarowaniu środkami finansowymi przez organy pomocowe nie może dochodzić do takiej sytuacji, w której osoby spełniające kryterium z ustawy o pomocy społecznej spotkają się z odmową przyznawania świadczenia z uwagi na rozdysponowanie środków finansowych na rzecz osób przekraczających kryterium dochodowe. Istotą bowiem specjalnego zasiłku celowego, o którym mowa w art. 41 pkt 1 ustawy, jest jego wyjątkowość. Świadczy o tym już samo brzmienie przepisu, który pozwala na przyznanie tegoż zasiłku "w szczególnie uzasadnionych przypadkach" (por. wyrok NSA z 14 lipca 2017 r., I OSK 2056/16).

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazuje się, że przesłanka szczególnie uzasadnionego przypadku występuje wówczas, gdy sytuacja życiowa osoby lub rodziny, ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że jest nadzwyczaj drastyczna, dotkliwa w skutkach i głęboko ingerująca w plany życiowe, a wynika ze zdarzeń nienależących do zdarzeń codziennych ani nawet do zdarzeń nadzwyczajnych. Należą do nich zdarzenia występujące zupełnie okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów okoliczności, wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości (por. wyrok NSA z 23 maja 2017 r., I OSK 383/17).

Dokonując oceny spełnienia przesłanki z art. 41 ust. 1 u.p.s. w przedmiotowej sprawie, zakres i charakter wnioskowanej potrzeby należało odnieść do warunków materialnych oraz życiowych strony. W sprawie ustalono, czego nie negowała również skarżąca, że miesięczny dochód jej rodziny wynosi [...] zł. Jak już powyżej wskazano, skarżąca wraz z synem mieszka w domu jednorodzinnym, w którym zajmują dwa pomieszczenia, bez łazienki - zapewnione zatem mają miejsce zamieszkania i stały dochód. Skarżąca posiada także gospodarstwo rolne o pow. ogółem [...] ha, które może wydzierżawić - ma zatem możliwość pozyskania środków. Natomiast podnoszona przez nią niepełnosprawność nie jest nadzwyczajną okolicznością uzasadniającą przyjęcie, że wystąpił "szczególnie uzasadniony przypadek" w rozumieniu art. 41 ustawy. Z akt postępowania administracyjnego wynika, że sytuacja bytowa i zdrowotna skarżącej nie zmienia się od dłuższego czasu. Nie nastąpiło przy tym żadne szczególne nadzwyczajne wydarzenie, które pogorszyłoby jego dotychczasową sytuację. Okoliczności, na które się powołuje – nie kwestionując jej trudnej sytuacji życiowej, materialnej i zdrowotnej – nie noszą znamion niecodzienności, czy nadzwyczajności, wymaganej dla przyznania zasiłku określonego w art. 41 pkt 1 ustawy.

Ponadto, jak słusznie zwrócił uwagę Sąd pierwszej instancji, organ ma ograniczone możliwości finansowe i musi chronić interesy innych osób uprawnionych do uzyskania wsparcia ze środków pomocy społecznej. Organ rozpoznając wniosek o przyznanie zasiłku celowego winien bowiem mieć na względzie nie tylko interes osoby wnioskującej, lecz także interesy innych osób będących w trudnej sytuacji materialnej. Tak więc udzielając świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, organ kieruje się ogólną zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględnienia potrzeby osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. Podkreślić należy, że uznanie administracyjne obejmuje również prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, które należy ustalać w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłoszonych przez nie żądań, a także wysokości środków finansowych przeznaczonych na dany rodzaj świadczenia z zakresu pomocy społecznej. Jest powszechnie wiadomym, że organy odpowiedzialne za udzielenie pomocy dysponują ograniczonymi środkami finansowymi, a posiadane fundusze muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbą osób wymagających wsparcia. Bezsprzecznym bowiem jest, że przyznana konkretna pomoc musi mieć pokrycie w środkach finansowych, gdyż w przeciwnym wypadku nie mogłaby zostać faktycznie zrealizowana. Nie ulega zatem wątpliwości, iż organ nie może zabezpieczyć wszystkich potrzeb osób ubiegających się o pomoc, jak również udzielać świadczeń w oczekiwanej przez te osoby wysokości (por. wyrok NSA z 22 czerwca 2016 r., I OSK 2469/14).

W niniejszej sprawie organy administracji zastosowały się do wyżej wskazanego wymogu. W uzasadnieniu decyzji wskazały bowiem, że GOPS w [...] posiada niewielkie środki finansowe. Na zasiłki celowe dysponuje jedynie kwotą 1.780 zł miesięcznie, co pozwoliło w okresie od stycznia do kwietnia 2019 r. na przyznanie pomocy w tej formie osobom i rodzinom, które posiadały dochód nieprzekraczający kryterium dochodowego, w średniej wysokości 296,97 zł. W tej sytuacji zamierzenie inwestycyjne skarżącej w wysokości 2 000 zł, nie mieści się w możliwościach pomocy społecznej.

Z powyższych względów zarzuty postawione w skardze kasacyjnej nie mogły zostać uwzględnione, dlatego też, na podstawie art. 184 p.p.s.a., skarga kasacyjna podlegała oddaleniu.

Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o przyznaniu pełnomocnikowi z urzędu wynagrodzenia w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, bowiem wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 § 1 p.p.s.a.), przyznawane jest na jego wniosek przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu unormowanym w przepisach art. 254 § 1 i art. 258-261 p.p.s.a.