Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt II SA/Ke 425/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2022-10-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1b
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sylwester Miziołek Sędziowie Sędzia WSA Jacek Kuza (spr.) Sędzia WSA Agnieszka Banach Protokolant Starszy inspektor sądowy Joanna Dziopa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 października 2022 r. sprawy ze skargi B. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2022 r. [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz B. S. kwotę 480 (słownie: czterysta osiemdziesiąt) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z [...] czerwca 2022 roku [...], po rozpatrzeniu odwołania B. S., od decyzji wydanej z upoważnienia Burmistrza Ć. z [...] listopada 2021 r. w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu Kolegium podniosło, że B. S. wystąpiła z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką - W. R.. Matka wnioskodawczyni jest wdową, orzeczeniem z 11 października 2021 r. została zaliczona do osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności na stałe. W orzeczeniu tym wskazano, że niepełnosprawność istnieje od 2 lutego 2016 roku, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 14 września 2021 r.

Dalej organ odwoławczy wskazał, że po wydaniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. sygn. K 38/13, ugruntowała się linia orzecznicza, z której wynika, że nie jest dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części art. 17 ust. 1b z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (aktualnie tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 615 ze zm.), dalej zwanej "u.ś.r.", która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. W związku z powyższym organ I instancji, odmawiając zaskarżoną decyzją przyznania stronie prawa do wnioskowanego świadczenia ze względu na fakt, że niepełnosprawność osoby wymagającej opieki nie powstała w wieku określonym w art. 17 ust. 1b u.ś.r., dopuścił się uchybienia prawa materialnego, gdyż nie wziął pod uwagę treści wyroku TK z 21 października 2014 r. i wydał decyzję w oparciu o niekonstytucyjną normę prawną.

Powyższa kwestia nie ma jednak znaczenia w sprawie, bowiem Kolegium uznało, że w niniejszej sprawie nie zachodzi bezpośredni i ścisły związek między rezygnacją odwołującej z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką. Wskazało, że jak wynika z dokonanych 11 maja 2022 r. w trakcie wywiadu środowiskowego ustaleń, matka odwołującej (lat 91) jest osobą niepełnosprawną o utrwalonym znacznym stopniu niepełnosprawności. Odwołująca sprawuje opiekę nad matką w wymiarze 3-4 godz. dziennie. Opieka polega na sprzątaniu, gotowaniu, podaniu posiłków, zrobieniu zakupów, ustaleniu wizyt lekarskich, podaniu i wykupieniu leków, wykonaniu wszystkich czynności pielęgnacyjno-higienicznych. Odwołująca prowadzi gospodarstwo domowe z mężem, zamieszkując we własnym domu jednorodzinnym. Z obserwacji pracownika socjalnego oraz informacji uzyskanych od W. R. wiadomo, że opiekę sprawuje córka i wnuk P. G., który zajmuje się m.in. paleniem w piecu, mierzeniem poziomu cukru oraz sprzątaniem. Z kolei z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego z P. G. również 11 maja 2022 r. wynika, że P. G., który zamieszkuje wspólnie z babcią i utrzymuje się z jej emerytury, opiekuje się swoją babcią w sposób doraźny, tzn. wykonuje pomiary cukrów, robi zakupy, pali w piecu, sprząta. Czynności te zajmują mu od 2 do 3 godzin dziennie. Czynnościami higieniczno-pielęgnacyjnymi jak również zawożeniem do lekarzy, przepisywaniem leków i załatwianiem spraw urzędowych zajmuje się B. S.. We wnioskach z przeprowadzonego wywiadu pracownik socjalny stwierdził, że P. G. nie sprawuje wyłącznej, stałej i całodobowej opieki nad swoja babcią. Świadczy natomiast pomoc doraźną na zmianę ze swoją ciotką. Opieka ta jednak nie wyklucza podjęcia pracy zawodowej, bądź dorywczej chociażby w niepełnym wymiarze godzin. W. R. w obecności pracownika socjalnego oświadczyła, że część opieki nad nią przejęła córka, a część wnuk.

W ocenie Kolegium, na podstawie dokonanych podczas wywiadów środowiskowych ustaleń wynika, że rozmiar obowiązków odwołującej związanych z opieką nad matką nie uniemożliwia jej podjęcia zatrudnienia, przynajmniej w częściowym wymiarze czasu pracy. Takie czynności jak sprzątanie mieszkania, robienie zakupów, wykupywanie leków, pomoc w zabiegach pielęgnacyjno-higienicznych, czy umawianie wizyt lekarskich nie mogą być uznane za czynności wymagające stałej (pełnej) dyspozycyjności odwołującej. Czynności te mogą być wykonane z pewnym wyprzedzeniem czasowym lub też stanowią zasadniczo czynności związane z codziennym prowadzeniem każdego gospodarstwa domowego, co nie może usprawiedliwiać odwołującej w powstrzymywaniu się (niepodejmowaniu czy rezygnacji) od wykonywania przez nią zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej i wiązania braku aktywności zawodowej z koniecznością sprawowania opieki nad matką. Ponadto z akt sprawy nie wynika, aby odwołująca sprawowała stałą, czy długotrwałą opiekę nad matką. Jak sama oświadczyła, opieka nad matką zajmuje jej od 3 do 4 godz. dziennie. Opieka świadczona przez odwołującą nad matką jest opieką codzienną, ale świadczoną tylko przez część doby, brak jest więc bezpośredniego i ścisłego związku między niepodejmowaniem zatrudnienia, a sprawowaną przez nią opieką. W konsekwencji nie została spełniona pozytywna przesłanka przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Poza tym z materiału dowodowego wynika, że w opiece nad W. R. pomaga również wnuk osoby wymagającej opieki. Z jego oświadczenia z 5 maja 2022 r. wynika, że wnioskodawczyni w okresie Ś. B. Narodzenia przebywała za granicą i wówczas to on sprawował opiekę nad babcią. W ocenie Kolegium z powyższego bezspornie wynika, że zakres oraz rozmiar czasowy opieki sprawowanej przez odwołującą nad niepełnosprawną matką jest do pogodzenia z równoczesnym podjęciem przez nią zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasowym.

Organ odwoławczy stwierdził, że art. 17 ust. 1 ustawy należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki nad osobą niepełnosprawną stoi na przeszkodzie podjęciu pracy zarobkowej i to w jakimkolwiek wymiarze. Tymczasem, sprawowana przez odwołującą opieka ma charakter doraźny, nie jest wykonywana stale i we wszystkich sferach funkcjonowania osoby niepełnosprawnej. Jak wynika z akt sprawy, osoba wymagająca opieki może również liczyć na pomoc wnuka, z którym wspólnie mieszka.

W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach skardze na powyższą decyzję, domagając się jej uchylenia oraz uchylenia decyzji organu I instancji, B. S. zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1 u.ś.r., poprzez jego błędną wykładnię, skutkującą uznaniem, że zakres opieki świadczony przez skarżącą nie wypełnia dyspozycji ww. przepisu tj. podopieczna nie wymaga stałej ani długotrwałej opieki, co w rezultacie nie wyklucza możliwości podjęcia przez skarżącą zatrudnienia, podczas gdy z treści wskazanego przepisu wynika, że konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, jako warunek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, zostaje spełniony w przypadku, gdy treść orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności zawiera takie wskazanie, zaś organ zobowiązany jest ustalić jedynie, czy wnioskodawca faktycznie sprawuje opiekę i czy sprawuje ją prawidłowo.

Ponadto skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj.:

1. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa poprzez niezebranie i nierozważenie całego materiału dowodowego, a w konsekwencji niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności sprawy tj. sprawności chorej, faktycznej możliwości samodzielnego poruszania się oraz wykonywania przez nią jakichkolwiek czynności pielęgnacyjnych, zakresu niezbędnej pomocy, faktycznej częstotliwości udzielanej pomocy oraz konieczności pełnej dyspozycyjności skarżącej wobec chorej, które to naruszenie skutkowało błędnym uznaniem przez organ, że skarżąca nie sprawuje stałej ani długotrwałej opieki nad swoją matką, pomimo że skarżąca jest jedyną osobą, która sprawuje opiekę nad chorą;

2. art. 7, art. 8, art. 9, art. 77, art. 80 w zw. z art. 107 § 3 kpa, poprzez błędną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego i wywiedzenie wniosków sprzecznych z jego treścią tj. uznanie, że skarżąca sprawuje opiekę nad matką w łącznym wymiarze 3 -4 godzin dzienne, podczas gdy z treści pisemnego oświadczenia skarżącej taka okoliczność nie wynika, zaś treść ustaleń i wniosków pracownika socjalnego jest w tym zakresie wewnętrznie sprzeczna i nie zawiera wszystkich istotnych okoliczności, które skarżąca zgłaszała podczas wywiadu środowiskowego, w tym konieczności pełnej dyspozycyjności skarżącej wobec niezdolności chorej do samodzielnej egzystencji, w tym w porze nocnej, a także konieczności wykonywania wszelkich czynności pielęgnacyjno-higienicznych, które tylko same, jak zgłaszała skarżąca, wymagają poświecenia 3-4 godzin codziennej pomocy;

3. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 w zw. z art. 107 § 3 kpa, poprzez dokonanie ustaleń i wyciągnięcie wniosków sprzecznych z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego tj. uznanie, że wnuk chorej wykonuje wobec niej szereg czynności opiekuńczych tzn. wykonuje pomiary cukru, robi zakupy, pali w piecu, sprząta - które to czynności zajmują od 2 do 3 godzin dziennie, podczas gdy ze złożonego oświadczenia wynika, że czynności te przede wszystkim wykonuje skarżąca, zaś P. G. jedynie okazjonalnie w tym zakresie pomaga, a jednocześnie organ zaniechał dostrzeżenia, że wnuk chorej jest osobą uzależnioną od alkoholu (w treści ustaleń z wywiadu środowiskowego zaniechano także odnotowania, że w dacie przeprowadzonego wywiadu P. G. znajdował się w wyraźnym stanie nietrzeźwości), co już na podstawie wyłącznie doświadczenia życiowego nie pozwala na uznanie go za osobę zdolną do sprawowania jakiejkolwiek opieki;

4. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 w zw. z art. 107 § 3 kpa poprzez błędną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego i uznanie, wbrew treści orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, że uprawniona do opieki, pomimo orzeczonego znacznego stopnia niepełnosprawności ze wskazaniem konieczności stałej opieki innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji, nie wymaga stałej ani długotrwałej opieki córki, która nie musi w związku z tym rezygnować z zatrudnienia, podczas gdy organ nie był uprawniony do takiej oceny, a jedynie ustalenie kto sprawuje tę pomoc i czy sprawuje ją w sposób prawidłowy;

5. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 w zw. z art. 107 § 3 kpa poprzez niewyczerpujące rozpatrzenie materiału dowodowego oraz jego dowolną ocenę, wyrażającą się w uznaniu, że obowiązki ciążące na skarżącej w związku ze sprawowaną opieką nad matką takie jak sprzątanie, gotowanie, podawanie posiłków, robienie zakupów, ustalanie wizyt lekarskich i pomoc chorej w dotarciu do lekarzy, podawanie i zakup leków, wykonywanie wszelkich czynności pielęgnacyjno-higienicznych nie stanowią czynności wymagającej stałej dyspozycyjności skarżącej, mogą być wykonane z pewnym wyprzedzeniem czasowym oraz stanowią zasadniczo czynności związane z codziennym prowadzeniem każdego gospodarstwa domowego, podczas gdy organ w pierwszej kolejności zaniechał uzasadnienia, które ze wskazanych czynności i w jaki sposób można wykonać z wyprzedzeniem i są wykonywane w każdym gospodarstwie domowym, a dalej zaniechał dostrzeżenia, że matka skarżącej nie prowadzi z nią wspólnego gospodarstwa domowego (zamieszkują w dwóch odrębnych domach), co powoduje, że wszelkie czynności określone przez organ jako związane z codziennym prowadzeniem gospodarstwa, skarżąca jest zmuszona wykonywać podwójnie, zaś dodatkowo organ nie ustalił, z jaką częstotliwością chora przyjmuje leki i korzysta z opieki lekarskiej, co również bezpośrednio wpływa na konieczność całodobowej dyspozycyjności skarżącej;

6. art. 138 § 1 pkt 1 kpa poprzez utrzymanie w mocy wadliwej decyzji organu I instancji, podczas gdy w postępowaniu przed organem I instancji doszło do naruszenia przepisów postępowania oraz pozostały w sprawie kwestie wymagające wyjaśnienia, czego jednak organ II instancji nie dostrzegł.

W uzasadnieniu skargi jej autor podał, że organy prowadząc postępowanie w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego, nie posiadają uprawnień do weryfikacji orzeczenia o niepełnosprawności i zawartych w nim wskazań. Jeżeli zatem matka skarżącej legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wraz ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, to należało przyjąć, że matka skarżącej wymaga tego rodzaju opieki. Organ II instancji nie był uprawniony do przyjęcia własnych założeń i oceny zakresu koniecznej opieki, nie posiadając specjalistycznej wiedzy medycznej i wykraczając tym samym poza własne kompetencje (zob. WSA w Poznaniu z 23 czerwca 2022 r.. II SA/Po 91/22).

Skarżąca także zauważyła, że wywiad środowiskowy, na którym w przeważające mierze oparło rozstrzygnięcie Kolegium, został przeprowadzony już po dacie wydania decyzji przez organ I instancji, a jednocześnie został przeprowadzony w sposób wybiórczy i nie wykazujący faktycznej sytuacji tak skarżącej, jak i jej matki. Wnioski i ustalenia pracownika socjalnego nie zawierają bowiem żadnego odniesienia do najbardziej istotnych kwestii tj. nie ustalono ogólnej sprawności chorej oraz faktycznej możliwości samodzielnego poruszania się i wykonywania wokół siebie jakichkolwiek czynności pielęgnacyjno-higienicznych, zakresu niezbędnej pomocy faktycznej. Co prawda treść ustaleń zawiera stwierdzenie, że chora porusza się po domu za pomocą kul ortopedycznych, jednak skarżąca zwróciła uwagę, że w trakcie wywiadu środowiskowego chora nie była w stanie wstać z łóżka, stąd poważne wątpliwości budzą powyższe ustalenia pracownika socjalnego.

Wnosząca skargę zarzuciła, że organ uznał, że skarżąca sprawuje opiekę nad matką w łącznym wymiarze 3-4 godzin dziennie, podczas gdy powyższe nie wynika z treści złożonego przez skarżącą oświadczenia. W trakcie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego skarżąca wymieniła szereg czynności, które wykonuje i wskazała, iż opiekę nad matką sprawuje całodobowo, gdyż chora potrzebuje częstej pomocy również w porze nocnej. Z uwagi jednak na zastrzeżenie pracownika socjalnego, że powinna określić godzinowy wymiar takiej opieki, wskazała, że najważniejsze czynności pielęgnacyjno-higieniczne zajmują około 3 do 4 godzin dziennie (a nie wszystkie czynności związane ze sprawowaną opieką). Powyższe nie znalazło jednak odzwierciedlenia w sporządzonym przez pracownika socjalnego kwestionariuszu. Jednak choćby wyłącznie w świetle zasad doświadczenia życiowego nie sposób uznać, ze tak rozległy zakres obowiązków mógł zostać wykonany w tak krótkim czasie.

Dalej skarżąca zaznaczyła, że uwadze pracowników socjalnych uszło, że w dacie przeprowadzanych czynności P. G. znajdował się pod wyraźnym wpływem alkoholu. Następnie, mimo iż wnuk chorej sam przyznał, że jest osobą systematycznie nadużywającą alkoholu, nie stanowiło to przeszkody do uznania go za zdolnego do sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Natomiast w realiach sprawy, skarżąca z pomocy P. G. korzysta wyłącznie wtedy, gdy ten znajduje się w stanie trzeźwości, a ona musi wyjechać poza miejsce zamieszkania, co jednak zdarza się incydentalnie, gdyż w takich sytuacjach w pierwszej kolejności korzysta z pomocy męża. Skarżąca podkreśliła, że korzystanie z doraźnej pomocy innych osób nie stanowi podstawy do uznania, że opieka nad osobą chorą nie jest wykonywana samodzielnie (zob. wyrok NSA z 6 października 2020 r., I OSK 371/20).

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Przedmiotem kontroli w rozpoznawanej sprawie jest decyzja SKO w K., utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji, odmawiająca skarżącej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką W. R..

Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W niniejszej sprawie słusznie Kolegium nie zgodziło się z organem I instancji, że żądane świadczenie nie może zostać przyznane z tego powodu, że nie da się ustalić konkretnej daty kiedy powstała niepełnosprawność osoby uprawnionej do opieki, która to okoliczność była jedyną przyczyną odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia przez ten organ. Jednak, pomimo błędnego uzasadnienia, Kolegium utrzymało rozstrzygnięcie organu I instancji w mocy uznając, że w przypadku skarżącej nie został spełniony warunek bezpośredniego związku przyczynowo skutkowego pomiędzy brakiem aktywności zawodowej skarżącej, a koniecznością sprawowania opieki nad matką. Swoje stanowisko organ odwoławczy uzasadnił tym, że skarżąca opiekę nad matką świadczy doraźnie - tylko przez część doby, a ponadto w sprawowaniu opieki skarżącej pomaga wnuk niepełnosprawnej P. G.. Te wszystkie okoliczności, zdaniem Kolegium, wskazują, że skarżąca ma możliwość podjęcia zatrudnienia, przynajmniej w częściowym wymiarze czasu pracy.

Powyższy pogląd organu odwoławczego należy uznać za błędny.

Odnośnie kwestii pomocy w sprawowaniu opieki przez osobę niezobowiązaną do alimentacji w pierwszej kolejności – w niniejszej sprawie wnuka osoby uprawnionej do opieki - należy wskazać, że ta okoliczność nie powinna pozbawić osoby uprawnionej w pierwszej kolejności do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, możliwości uzyskania takiego świadczenia. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 6 października 2020 r., I OSK 371/20 (dostępny, jak wszystkie powołane w tym uzasadnieniu orzeczenia, na www.orzeczenia.nsa.gov.pl), treść normy art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie stanowi jako warunku uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego konieczności sprawowania opieki całkowicie w sposób samodzielny, bez prawa do skorzystania ze wsparcia innych osób. Nawet bowiem w przypadku konieczności przebywania z podopiecznym nieprzerwanie przez całą dobę, bez możliwości choćby chwilowego pozostawienia tej osoby samotnie z powodu braku jej samodzielności wynikającej z niepełnosprawności, doświadczenie życiowe nakazuje przyjąć, że nie jest możliwe wykonywanie tej opieki bez pomocy innych osób, choćby z uwagi na potrzebę zaspokojenia własnych, podstawowych potrzeb życiowych opiekuna.

Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie w całości podziela ten pogląd. Sprawowanie stałej lub długotrwałej opieki nie może być bowiem rozumiane jako sprawowanie opieki w każdej minucie, czy każdej godzinie w ciągu doby. Nie można bowiem nie dostrzegać tego, że opiekun osoby niepełnosprawnej zmuszony będzie choćby na krótki czas zostawić osobę niepełnosprawną celem zrobienia zakupów czy wykupienia leków, bądź też dłuższy czas celem odpoczynku na urlopie, czy wyjazdu za granicę celem spędzenia tam okresu świątecznego, na którą to okoliczność powołał się organ odwoławczy w niniejszej sprawie – uznając jednak błędnie, że okoliczność ta przemawia za odmową przyznania wnioskowanego świadczenia. Należy bowiem stwierdzić, że czasowe powierzenie opieki nad matką innej osobie nie może stanowić przeszkody w przyznaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Niezależnie od powyższego, należy zaznaczyć, że w świetle okoliczności sprawy, nietrafne jest ustalenie Kolegium, że skarżąca nie jest jedyną osobą sprawującą opiekę nad W. R., gdyż częściowo sprawuje ją również wnuk uprawnionej do opieki. Kolegium nie zwróciło bowiem zupełnie uwagi na złożone przez P. G. w trakcie wywiadu środowiskowego oświadczenie, w którym podał on, że systematycznie nadużywa alkoholu, a także miewa myśli samobójcze i dlatego leczy się w poradni zdrowia psychicznego. Dodatkowo w skardze skarżąca podkreśliła, że w trakcie tego wywiadu P. G. pozostawał pod wyraźnym wpływem alkoholu. Skarżąca także podniosła, że z pomocy P. G. jego babcia W. R. korzysta wyłącznie wtedy, gdy jest on trzeźwy, a skarżąca musi wyjechać poza miejsce zamieszkania. Jednak o pomoc taką prosi incydentalnie, gdyż w pierwszej kolejności korzysta z pomocy męża.

W kontekście powyższego trudno zgodzić się z Kolegium, że wnuk skarżącej faktycznie jest gotowy – pozostaje w dyspozycji - do udzielenia pomocy koniecznej do właściwego funkcjonowania swojej niepełnosprawnej babci. Na marginesie zasadnym jest także zaznaczenie, że skoro P. G. mieszka razem z babcią, to paląc w piecu, czy sprzątając, zaspakaja także, czy nawet przede wszystkim swoje potrzeby, a nie świadczy opiekę osobie jej wymagającej.

Nie ma również racji organ odwoławczy twierdząc, że skoro skarżąca świadczy opiekę swojej matce jedynie przez część doby, to brak jest bezpośredniego związku między brakiem aktywności zawodowej, a sprawowaną opieką. Jak wskazał NSA w wyroku z 29 maja 2020 r., I OSK 1854/19, z którym to poglądem Sąd orzekający w niniejszej sprawie całkowicie się zgadza: "sprawowanie opieki zgodne z wymogami danego orzeczenia o niepełnosprawności, nawet jeżeli z uwagi na stan zdrowia (sprawności organizmu) i potrzeby osoby niepełnosprawnej wymaga wykonywania opieki lub pomocy w sposób stały, nie musi polegać na wykonywaniu czynności opiekuńczych lub pomocowych stale przez cały dzień". Warunku stałej opieki nie można rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być opieka stała, w sensie trwałości, a długotrwała w sensie rozciągłości w czasie, opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki, a więc koniecznością wykonywania czynności warunkujących egzystowanie tej osoby w warunkach godności człowieka (zob. wyrok NSA z 7 maja 2019 r., I OSK 3946/18; wyrok WSA w Gdańsku z 2 lipca 2020 r., III SA/Gd 482/20). Nie można sztywno określić czynności dokonywanych w ramach opieki nad osobą niepełnosprawną. Potrzeba ich wykonania może być różna, a nawet może być trudne do przewidzenia, jakie czynności będą niezbędne danego dnia do wykonania, ponieważ stan zdrowia i kondycja osoby chorej może się zmieniać. Podkreślić bowiem trzeba, że istotą opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. jest nie tylko jej stałość i ciągłość, ale przede wszystkim zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad którą jest sprawowana, zapewnienie jej egzystencji, której bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić. Nie oznacza to jednak zawsze i w każdej sytuacji konieczności całodobowego przebywania z taką osobą (zob. wyrok WSA w Rzeszowie z 3 lipca 2019 r., II SA/Rz 535/19).

Mając powyższe na uwadze, należy zauważyć, że w niniejszej sprawie nie zostało zakwestionowane, że skarżąca osobiście świadczy pomoc i opiekę swojej 91-letniej matce w zakresie koniecznym ze względu na orzeczony, znaczny stopień jej niepełnosprawności. Skarżąca bywa u matki, mieszkającej w domu położonym na tej samej posesji codziennie, sprząta, pierze, gotuje, podaje tabletki, załatwia sprawy lekarskie, urzędowe, pomaga w utrzymaniu higieny, robi zakupy. Osoba przeprowadzająca wywiad środowiskowy nie zauważyła żadnych zaniedbań i uznała że opieka jest wykonywana właściwie. W tej sytuacji, zdaniem Sądu należy uznać, że opieka sprawowana przez skarżącą ma charakter stały i długoterminowy. Natomiast stanowisko organu odwoławczego, że wykonywanie przez część doby, przez skarżącą opieki nad matką ma charakter doraźny pozwalający jej podjąć zatrudnienie, choćby w niepełnym wymiarze czasy pracy jest błędne i sprzeczne z wykładnią art. 17 ust. 1 u.ś.r. Jak już wyżej wspomniano warunku stałej opieki nie można rozumieć jako wykonywanie jej przez 24 godziny na dobę.

Z tych wszystkich względów stwierdzić trzeba, że zaskarżona decyzja o odmowie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wydana została z naruszeniem prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 u.ś.r., a decyzja organu I instancji z naruszeniem art. 17 ust. 1b u.ś.r. - bez uwzględnienia linii orzeczniczej, jaka ugruntowała się po wydaniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., K 38/13, odnośnie tego przepisu, co obligowało Sąd do ich uchylenia. Prowadząc ponownie postępowanie organy zobowiązane będą uwzględnić zaprezentowane wyżej rozumienie pojęcia "sprawowanie opieki".

Wobec powyższego Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135

ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 329, ze zm.) uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, o czym orzekł w punkcie I sentencji wyroku. O zwrocie na rzecz strony skarżącej kosztów postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 tej ustawy. Na koszty te złożyło się wynagrodzenie pełnomocnika (480 zł), ustalone na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 265 ze zm.)