Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 1280/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-12-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Finanse publiczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28
journal: Dz.U. 2019 poz 300
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Mirosława Pindelska, Sędzia WSA - Jadwiga Smołucha, Asesor WSA - Aleksandra Młyńska (spr.), Protokolant st. specjalista - Anna Wiśniewska, , po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 grudnia 2019 r. sprawy ze skargi A. W. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy oddala skargę c.v.s.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia (...) kwietnia 2019 r. nr (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B., po rozpoznaniu wniosku A. W. o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) z dnia (...) września 2018 r. nr (...) o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy.

Jako podstawę prawną decyzji organ wskazał art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm.; zwanej dalej "k.p.a."), w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2019 r. poz. 300 ze zm.; zwanej dalej "u.s.u.s.").

Stan sprawy przedstawia się w sposób następujący.

W dniu 13 lipca 2018 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) wpłynął wniosek A. W. o umorzenie należności z tytułu składek.

We wniosku wskazała, że nie jest w stanie spłacić zadłużenia wynikającego z nieopłaconych składek. Wyjaśniła, że znajduje się w trudnej sytuacji finansowej przez męża, który pozaciągał długi. Z mężem jest w separacji, musiała sama wychowywać dwóch synów. Dodała, że mieszka z chorą mama, którą opiekuje się. Większość czasu poświęca chorej mamie. Stwierdziła, że nie stać jej nawet na spłatę części zadłużenia.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...), po przeprowadzeniu postępowania w sprawie, decyzją z dnia (...) września 2018 r. nr (...)odmówił umorzenia należności z tytułu składek na:

- ubezpieczenia społeczne od 07/2009 r. do 01/2013 r., od 06/2013 r. do 02/2015 r. w łącznej kwocie 59 161,45 zł, w tym z tytułu: składek - 37 792,45 zł, odsetek za zwłokę liczonych na dzień 13.07.2018 r. - 21 369,00 zł,

- ubezpieczenie zdrowotne od 09/2009 r. do 01/2013 r., od 06/2013 r. do 02/2015 r. w łącznej kwocie 24 362,54 zł, w tym z tytułu: składek -15 569,54 zł, odsetek za zwłokę liczonych na dzień 13.07.2018 r. - 8 793,00 zł,

- Fundusz Pracy od 08/2009 r. do 01/2013 r., od 06/2013 r. do 02/2015 r., w łącznej kwocie 5 046,10 zł, w tym z tytułu: składek - 3 218,10 zł, odsetek za zwłokę liczonych na dzień 13.07.2018 r. - 1 828,00 zł.

Jako podstawę prawną decyzji organ wskazał art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28, art. 31 i 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2017 r., poz. 1778 ze) oraz § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365 ze zm.).

Organ ustalił, że strona prowadziła pozarolniczą działalność gospodarczą, którą wykonywała w zakresie fryzjerstwa i pozostałych zabiegów kosmetycznych. Jest zatrudniona na podstawie umowy o pracę na 1/4 etatu u syna K.W., z wynagrodzeniem 525 zł brutto, tj. 437,79 zł netto.

Zdaniem organu, nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przestanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Strona nie wykazała również zgodnie z art. 28 ust. 3a ww. ustawy, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Nie wskazała, że powstanie zadłużenia było następstwem szczególnych zdarzeń, a także nie wykazała, że stan zdrowotny lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiły ją możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

A.W. złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją z dnia (...) września 2018 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.

Jako argument przemawiający za umorzeniem należności wskazała bardzo trudną sytuację materialną, w jakiej znajduje się od dłuższego czasu. Zdaniem strony, sytuacji tej winny jest małżonek, z którym od 2008 r. jest w separacji. Z uwagi na brak rozdzielności majątkowej małżeńskiej, zaciągnięte przez męża zobowiązania spowodowały powstanie u niej zadłużenia. Samodzielnie wychowywała dwóch synów, przez co nie mogła podjąć dodatkowego zajęcia.

Wyjaśniła, że obecnie opiekuje się chorą mamą, a uzyskiwane dochody przeznacza na jej leczenie. Mama choruje na przewlekłą chorobę układu kostnego i jest całkowicie unieruchomiona. Brak jest perspektyw na poprawę sytuacji zdrowotnej mamy, ponieważ nie kwalifikuje się ona do zabiegu operacyjnego. Zdaniem strony, stałe sprawowanie opieki nad mamą nie pozwala jej na podjęcie dodatkowego zatrudnienia. Wskazała, że jest zatrudniona jako fryzjerka w salonie fryzjersko-kosmetycznym i otrzymuje z tego tytułu wynagrodzenie w wysokości 525,00 zł brutto, co oznacza, że nie ma możliwości spłaty należności względem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Zdaniem strony, w decyzji naruszono § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. decyzją z dnia (...)kwietnia 2019 r. utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) z dnia (...) września 2018 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy.

W uzasadnieniu decyzji wskazał, że z przedłożonego oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej z dnia 9 listopada 2018 r. wynika, że strona: od 15 marca 2016 r. pracuje zarobkowo w salonie fryzjersko-kosmetycznym i z tego tytułu otrzymuje wynagrodzenie w kwocie 437,79 zł netto (525 zł brutto); nie posiada dochodu z innych źródeł; nie pobiera zasiłku/świadczenia z Urzędy Pracy, czy też pomocy społecznej; ponosi stałe wydatki związane z utrzymaniem: z tytułu miesięcznych opłat w kwocie 780,00 zł; z tytułu opłat eksploatacyjnych w wysokości 200,00 zł; koszty związane z leczeniem w kwocie 400,00 zł; prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z mamą K.M., która uzyskuje dochód w kwocie 1460 zł netto; ma zobowiązania pieniężne u osób fizycznych na kwotę 4.000,00 zł; zobowiązań tych nie spłaca; nie posiada majątku nieruchomego, ruchomego i innych praw majątkowych; nie posiada również wierzytelności.

Organ zauważył, że w piśmie z 19 listopada 2018 r. pełnomocnik strony wskazał, iż zadłużenie z tytułu nieopłaconych składek spowodowane jest trudną sytuacją materialną oraz życiową strony, w jakiej znajduje się od dłuższego czasu. Sytuacja ta wynika z winy małżonka, z którym od 2008 r. znajduje się w separacji. Samodzielnie wychowywała dwóch synów. Obecnie zamieszkuje u chorej matki, którą opiekuje się. Jest zatrudniona na 1/4 etatu i otrzymuje bardzo niskie wynagrodzenie. Z powodu pogorszającego się stanu zdrowia (nerwica, łuszczyca, atopowe zapalenie skóry, guzy na nogach, zakrzepowe zapalenie żył powierzchniowych, silne bóle głowy) oraz konieczności sprawowania opieki nad chorą matką, nie może podjąć zatrudnienia w większym wymiarze godzin. Pełnomocnik dodał, że strona korzysta z pomocy materialnej swoich synów.

Organ wskazał, że zgodnie z art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki wystąpienia całkowitej nieściągalności zostały określone w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 ustawy. Dokonał oceny poszczególnych przesłanek oraz stwierdził, że żadna z nich w sprawie nie wystąpiła. W szczególności wskazał, że nie można jednoznacznie stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, ponieważ Naczelnik Urzędu Skarbowego w P., do którego wystąpiono z wnioskiem o prowadzenie egzekucji, nie zakończył postępowania. Organ podkreślił, że dopóki istnieje możliwość prowadzenia działań egzekucyjnych, organ rentowy działając jako wierzyciel nie może stwierdzić, że zachodzi przesłanka nieściągalności zadłużenia i zaniechać prób jego wyegzekwowania.

Organ zbadał ponadto, czy w sprawie nie wystąpiły przesłanki umorzenia należności z tytułu składek pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, dotyczące ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek, stosownie do art. 28 ust. 3a w związku z art. 32 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365). Organ uznał, że nie wystąpiły w sprawie przesłanki umorzenia należności wskazane w rozporządzeniu.

Zdaniem organu, strona nie wykazała w sposób przekonujący, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawi ją lub rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej z 9 listopada 2018 r. strona podała, że gospodarstwo domowe prowadzi wspólnie z mamą K.M., która uzyskuje dochód w wysokości 1.460 zł netto. Organ ustalił, że K.M. pobiera rentę rodzinną w kwocie 1.460,80 zł netto. Ustalił ponadto, że syn strony K.W. 15 marca 2016 r. rozpoczął wykonywanie działalności gospodarczej z zakresu fryzjerstwa i pozostałych zabiegów kosmetycznych i od tego dnia zatrudnia stronę na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony w wymiarze 1/4 etatu. Zakres działalności prowadzonej wcześniej przez stronę, a obecnie syna, a także miejsce jej wykonywania są ze sobą tożsame.

Organ porównał kwoty dochodów gospodarstwa domowego strony z szacunkowymi wartościami minimum socjalnego i minimum egzystencji w gospodarstwie dwuosobowym. Łączna kwota dochodów gospodarstwa domowego według oświadczenia strony wynosi 1.785,00 zł, co oznacza, że jest mniejsza od wartości wskazanej przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych jako minimum socjalne (łączna kwota 1.940,63 zł w 2018 r.), jednak wyższa od minimum egzystencji dla takiego gospodarstwa (łączna kwota 997,10 zł w 2018 r.). Organ dodał, że strona nie pobiera zasiłku z pomocy społecznej.

Dodatkowo organ ustalił, że adres zameldowania strony jest aktualnym miejscem zamieszkania jej mamy K.M. i syna K.W.. Powyższe ustalenia organu poddają w wątpliwość informacje przedstawione przez stronę w oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym, że gospodarstwo domowe prowadzi wyłącznie z mamą K.M.. Ponadto, w ocenie organu przedłożona dokumentacja medyczna dotycząca schorzeń strony i jej mamy nie daje podstawy do wydania względem strony decyzji umarzającej należności z tytułu składek na podstawie § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła A.W., reprezentowana przez radcę prawnego. Wskazaną decyzję zaskarżyła w całości, zarzucając:

I. Naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, a mianowicie:

a) art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 28 oraz art. 123 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez utrzymanie w mocy decyzji w przedmiocie odmowy umorzenia skarżącej należności z tytułu składek, mimo wystąpienia przesłanek przemawiających za zasadnością umorzenia skarżącej przedmiotowych należności;

b) art. 107 § 1 i 3 k.p.a. poprzez zaniechanie przez organ II instancji wyczerpującego wyjaśnienia w uzasadnieniu przedmiotowej decyzji podstawy prawnej i faktycznej rozstrzygnięcia oraz dowodów, na których się oparł, w szczególności brak wyjaśnienia, na jakiej podstawie organ uznał, iż w sytuacji skarżącej umorzenie należności byłoby zbyt dużym uprzywilejowaniem w stosunku do innych płatników;

c) art. 80 k.p.a. poprzez uznanie przez organ II instancji, iż skarżąca nie wykazała, że opłacanie należności z tytułu składek pozbawi skarżącą lub rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, podczas gdy skarżąca powołała się na szereg okoliczności świadczących o jej trudnej sytuacji materialnej i życiowej;

d) art. 7, art. 8, art. 11, art. 77 § 1 k.p.a. poprzez działanie w sposób arbitralny odbierający zaufanie do władzy publicznej, w konsekwencji powyższych uchybień;

II. Naruszenie § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, poprzez utrzymanie w mocy decyzji odmawiającej umorzenia należności z tytułu składek, mimo ziszczenia się przesłanek wskazanych w rozporządzeniu.

W oparciu o tak sformułowane zarzuty, skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) z dnia (...) września 2018 r., a także o zasądzenie od organu na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania sądowego.

W uzasadnieniu skargi pełnomocnik skarżącej podniósł, że skarżąca znajduje się w trudnej sytuacji finansowej i życiowej na skutek nieudanego małżeństwa. Opiekuje się chorą matką, która jest właściwie całkowicie unieruchomiona. Pełnomocnik podkreślił, że brak jest perspektyw, aby sytuacja zdrowotna matki skarżącej uległa poprawie, gdyż jej stan nie kwalifikuje się do zabiegu operacyjnego. Ze względu na wskazane okoliczności skarżąca nie jest w stanie zatrudnić się w dodatkowym miejscu pracy. Obecne miejsce pracy pozwala skarżącej na opiekę nad rodziną, a zarobiona minimalna kwoty pieniędzy przeznaczona jest na pokrycie podstawowych potrzeb.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie oraz wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 2107 ze zm.), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, badając prawidłowość zastosowania przepisów obowiązującego prawa oraz trafność ich wykładni.

Uwzględnienie skargi następuje w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych, mających wpływ na wynik sprawy, wad w postępowaniu, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.). Ponadto, uwzględnienie skargi ma miejsce wówczas, gdy zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 2 ww. ustawy.

Na podstawie art. 134 § 1 cytowanej ustawy, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a ww. ustawy.

W rozpoznawanej sprawie tego rodzaju wady i uchybienia nie wystąpiły.

Kontroli Sądu podlegała decyzja Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. z dnia (...) kwietnia 2019 r. nr (...), utrzymująca w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) z dnia (...) września 2018 r. nr (...) o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy.

Podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowią przepisy art. 28 ust. 1-3a u.s.u.s. oraz § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365 ze zm.). Przepisy te określają przypadki, w razie zaistnienia których możliwe jest umorzenie należności składkowych w całości bądź w części. I tak, należności te mogą zostać umorzone w razie stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 2 u.s.u.s.) lub w uzasadnionych przypadkach pomimo braku całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.). Sytuacje, w których zachodzi całkowita nieściągalność przewidziane zostały w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Z kolei w odniesieniu do możliwości umorzenia należności z tytułu składek na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s, szczegółowe zasady umorzenia określone zostały w powołanym rozporządzeniu w § 3 ust. 1 pkt 1 - 3.

Zgodnie z treścią art. 28 ust. 1 u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. W myśl art. 28 ust. 2 u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a.

W art. 28 ust. 3 u.s.u.s. ustawodawca sprecyzował przypadki całkowitej nieściągalności, o której mowa w ust. 2. I tak, całkowita nieściągalność zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2017 r., poz. 2344, z późn. zm.);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Wyliczenie zawarte w powołanym przepisie ma charakter wyczerpujący, a tym samym stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tej normie stwarza potencjalną możliwość umorzenia powstałego wobec ZUS zadłużenia. Jednak nawet wówczas oznacza to dla organu podejmującego rozstrzygnięcie wyłącznie możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. Przepis art. 28 ust. 2 u.s.u.s. jest bowiem oparty na konstrukcji tzw. uznania administracyjnego co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi, który w razie stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 ustawy może, ale nie musi umorzyć zaległości. Jednocześnie w przypadku stwierdzenia braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 ustawy pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek.

W okolicznościach niniejszej sprawy Zakład uznał, że nie można stwierdzić stanu całkowitej nieściągalności. Organ podniósł, że w przedmiotowej sprawie nie wystąpiła żadna z okoliczności, o jakich mowa w przepisie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. W szczególności w zaskarżonej decyzji zwrócono uwagę, że strona żyje. W stosunku do działalności strony nie było prowadzone postępowanie upadłościowe, ani postępowanie likwidacyjne. Strona zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej i jest zgłoszona do ubezpieczeń jako pracownik, nie posiada nieruchomości i ruchomości, w stosunku do których można prowadzić skuteczną egzekucję. Wysokość nieopłaconej składki przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Ponadto, nie można jednoznacznie stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, ponieważ Naczelnik Urzędu Skarbowego w P., do którego wystąpiono z wnioskiem o prowadzenie egzekucji ze środków, do których zastosowania nie jest uprawniony Dyrektor Oddziału ZUS działający jako organ egzekucyjny, nie zakończył postępowania. Organ podkreślił, że dopóki istnieje możliwość prowadzenia działań egzekucyjnych, organ rentowy działając jako wierzyciel nie może stwierdzić, że zachodzi przesłanka nieściągalności zadłużenia i zaniechać prób jego wyegzekwowania. W związku z powyższym stwierdzić należy, że organ prawidłowo ocenił, że w przedmiotowej sprawie nie można uznać należności za całkowicie nieściągalne, zatem nie ma podstaw do wydania decyzji umarzającej należności z tytułu składek.

Jak już podkreślono, alternatywnie wobec wskazanych przesłanek organ może dokonać umorzenia należności z tytułu składek, gdy zachodzi sytuacja określona w art. 28 ust. 3a u.s.u.s., który daje możliwość uwzględnienia innych przesłanek umorzenia, ale wyłącznie w odniesieniu do ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na ubezpieczenia społeczne. Przepis ten odsyła do rozporządzenia Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. W myśl § 3 ust. 1 pkt 1-3 ww. rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Należy podkreślić, że powyższy przepis rozporządzenia daje organowi administracyjnemu, podobnie jak w przypadku stwierdzenia stanu całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek, możliwość a nie obowiązek umorzenia zaległości. W gestii Zakładu Ubezpieczeń Społecznych pozostaje, czy przy zaistniałym stanie faktycznym za zasadne uzna umorzenie należności. Co istotne, przepis § 3 ust. 1 rozporządzenia nakłada na wnioskodawcę ciężar udowodnienia okoliczności wskazujących na stan majątkowy i sytuację rodzinną. Sąd orzekający w niniejszej sprawie przychyla się do poglądu wyrażonego w wyroku NSA z dnia 23 kwietnia 2009 r. sygn. akt II GSK 884/08, że podstawa umorzenia należności ZUS została stworzona dla "uzasadnionych przypadków" (art. 28 ust. 3a u.s.u.s), a zatem wyjątkowych, a nawet drastycznych, powstałych z przyczyn całkowicie obiektywnych, niezależnych od dłużnika.

Jak wynika z akt sprawy, Zakład Ubezpieczeń Społecznych dysponował materiałem dowodowym przedstawionym przez skarżącą, jak również dokonał własnych ustaleń dotyczących sytuacji strony. W ocenie Sądu, organ stwierdzając, że w przypadku skarżącej nie zaistniały podstawy do umorzenia należności z tytułu składek, nie naruszył cytowanych przepisów prawa materialnego. Oceniając sytuację finansową strony organ uwzględnił okoliczność, iż według oświadczenia skarżącej prowadzi ona gospodarstwo domowe wspólnie z mamą. Podkreślił, że łączna kwota dochodów gospodarstwa domowego według oświadczenia strony wynosi 1.785,00 zł. Zauważył, że jest to kwota mniejsza od wartości wskazanej przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych jako minimum socjalne (łączna kwota 1.940,63 zł w 2018 r.), lecz wyższa od minimum egzystencji dla takiego gospodarstwa (łączna kwota 997,10 zł w 2018 r.). Organ dodał także, iż skarżąca nie pobiera zasiłku z pomocy społecznej. Wobec czego w sprawie nie wystąpiła przesłanka umożliwiająca umorzenie należności z tytułu składek określona w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, dotycząca sytuacji, gdy opłacenie należności pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Dodatkowo organ ustalił, że adres zameldowania strony jest również aktualnym miejscem zamieszkania syna skarżącej, co poddaje w wątpliwość informacje przedstawione przez stronę w oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym, że gospodarstwo domowe prowadzi wyłącznie z mamą.

Ponadto, w ocenie organu przedłożona dokumentacja medyczna dotycząca schorzeń strony i jej mamy nie daje podstawy do wydania względem strony decyzji umarzającej należności z tytułu składek na podstawie § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, dotyczącego sytuacji przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Organ dokonał w tym zakresie oceny sytuacji strony na podstawie przedłożonych dokumentów: kserokopii zaświadczenia lekarskiego z 12 listopada 2018 r. z rozpoznaniem łuszczycy zwykłej w trakcie obserwacji i leczenia z informacją, że wymaga dalszej opieki specjalisty; kserokopii skierowania do poradni specjalistycznej z 11 października 2016 r. z rozpoznaniem choroby zwyrodnieniowej stawów biodrowych (dotyczącego K.M.); kserokopii wyniku badania radiologicznego stawów biodrowych z 16 maja 2012 r. (dotyczącego K.M.); kserokopii wyniku badania radiologicznego kręgosłupa lędźwiowego z 21 marca 2012 r. (dotyczącego K.M.). Podkreślenia wymaga, że strona nie przedstawiła żadnej opinii lekarza specjalisty pozwalającej na bezsporne ustalenie, że mama skarżącej wymaga stałej opieki z uwagi na całkowite unieruchomienie. Należy zatem podzielić stanowisko organu, iż przedłożona dokumentacja medyczna dotycząca skarżącej oraz jej mamy nie daje podstaw do przyjęcia, że w sprawie mogła wystąpić przesłanka umorzenia należności z tytułu składek na podstawie ww. przepisu rozporządzenia. W tym zakresie podnieść należy, że przesłanki umorzenia należności na podstawie z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia muszą być spełnione kumulatywnie. Podstawą umorzenia zaległości z tytułu składek nie jest sam fakt istnienia przewlekłej choroby, a jedynie taki stan, który będzie w skutkach prowadzić do braku możliwości uzyskiwania przez zobowiązanego przychodów, możliwych do przeznaczenia na spłatę należności.

Zdaniem Sądu, należy zgodzić się z organem, że skarżąca nie wykazała, aby jej sytuacja materialno-bytowa całkowicie i trwale uniemożliwiała spłatę zaległych należności. Nie stwierdzono również, aby skarżąca była pozbawiona możliwości zarobkowania. Skarżąca nie wykazała ponadto, aby w związku z zaistniałymi chorobami lub koniecznością sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawiona była możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Wymaga zaakcentowania, że ustawowym obowiązkiem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest wykorzystanie wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. Umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Jeżeli zatem, tak jak w badanej sprawie, istnieje możliwość wyegzekwowania zaległych należności, to negatywne dla wnioskodawcy rozstrzygnięcie nie może być uważane za dowolne. Umorzenie zaległości przy braku przesłanki całkowitej nieściągalności jest zastrzeżone jedynie dla sytuacji szczególnie krytycznych, gdy jest niemożliwe wywiązanie się strony z zobowiązań wobec ZUS, których zaistnienia strona nie wykazała.

Podzielić przy tym należy pogląd wyrażony w wyroku NSA z dnia 14 stycznia 2015 r. sygn. akt II GSK 2051/13, iż świetle art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), to ubiegający się o umorzenie należności z tytułu ubezpieczeń społecznych ma wykazać, że ze względu na stan majątkowy, sytuację rodzinną oraz zdrowotną nie jest w stanie opłacić tych należności, gdyż pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Skoro zobowiązany ma wykazać spełnienie przesłanek wymienionych w § 3 rozporządzenia będących podstawą dla organu rentowego do wydania decyzji o umorzeniu składek na ubezpieczenia społeczne, oznacza to, że ciężar dowodu w tym zakresie spoczywa na wnioskodawcy.

W świetle przedstawionych okoliczności faktycznych zdaniem Sądu organ dostatecznie wywiązał się z nałożonych na niego obowiązków, tj. zebrał cały dostępny materiał dowodowy i dokonał jego oceny, a następnie rozważył i ocenił wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia. Organ uwzględnił okoliczności podane przez stronę oraz okoliczności wynikające z danych będących w posiadaniu organu. Stan faktyczny sprawy będący podstawą rozstrzygnięcia nie budzi wątpliwości. Okoliczność, że strona skarżąca nie zgadza się z oceną jej sytuacji dokonaną przez organ nie oznacza, że z tej przyczyny wydana decyzja jest wadliwa. Wadliwości tej można byłoby upatrywać, gdyby organ dokonał oceny istniejącego materiału dowodowego w sposób dowolny, a analiza ta nie zostałaby poparta żadną argumentacją. Taka sytuacja w rozpoznawanej sprawie jednak nie nastąpiła, bowiem Zakład Ubezpieczeń Społecznych ocenił zebrany materiał dowodowy w sposób kompletny, zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, co znalazło wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, czyniąc tym samym zadość art. 107 § 3 k.p.a.

Należy również podkreślić, że w orzecznictwie sądów administracyjnych wielokrotnie akcentowano, że ZUS jako dysponent środków publicznych oceniając istnienie przesłanek umorzenia składek zobligowany jest do uwzględnienia interesu publicznego, a nie tylko interesu indywidualnego wnioskodawcy. W wyroku z dnia 18 stycznia 2011 r. sygn. akt II GSK 60/10 NSA przyjął, że nawet jeżeli występuje któraś z przesłanek, o których mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., ZUS nie ma obowiązku umorzenia należności, a jest to wyłącznie prawem wierzyciela, który podejmuje decyzję w oparciu o reguły wynikające z art. 7 k.p.a. Wynika to z faktu, iż Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest wierzycielem dysponującym środkami publicznymi.

Podsumowując stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Sytuacja finansowa skarżącej, w kontekście powołanych wyżej przepisów regulujących zasady umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, została oceniona przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych należycie, z uwzględnieniem interesów publicznego i indywidualnego strony oraz stanu faktycznego ustalonego w oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy. Wnioski wyprowadzone z tej oceny nie noszą znamion dowolności.

Na marginesie należy dodać, że zmiana sytuacji skarżącej i wystąpienie nowych okoliczności może stanowić podstawę do wystąpienia z ponownym wnioskiem o umorzenie przedmiotowych należności nawet w sytuacji, gdy pierwotnie wydana w tym przedmiocie decyzja była decyzją negatywną dla strony. Rozstrzygnięciu tego rodzaju nie towarzyszy bowiem walor res iudicata, co oznacza możliwość wielokrotnego występowania z wnioskiem i skutkuje obowiązkiem jego rozpatrzenia przez organ administracji z uwzględnieniem aktualnej sytuacji zobowiązanego (materialnej, zdrowotnej, rodzinnej).

Z tych przyczyn, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w sentencji wyroku.