Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 821/19
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-11-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Hasła tematyczne: Uprawnienia do wykonywania zawodu
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 3 § 1 i 2, art. 134 § 1, art. 145 § 1 pkt 1 lit c)
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 36(5) ust. 2, art. 36(6), art. 36(8) ust. 11
journal: Dz.U. 2016 poz 233
law: Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych - tekst jednolity
article: art. 1 § 1 i § 2
journal: Dz.U. 2018 poz 2107
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - tekst jedn.
article: art. 7, art. 8, art. 77, art. 80, art. 107 § 3, art. 8 i art. 11
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 32 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Rysz (spr.) Sędzia NSA Cezary Pryca Sędzia del. WSA Marek Krawczak Protokolant Izabela Kołodziejczyk po rozpoznaniu w dniu 28 listopada 2022 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej M. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 lutego 2019 r. sygn. akt VI SA/Wa 2180/18 w sprawie ze skargi M. K. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia Nr 2 przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach 20 – 23 marca 2018 r. z dnia 31 sierpnia 2018 r. nr DZP-II-614-71/18 w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od M. K. na rzecz Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia Nr 2 przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach 20 – 23 marca 2018 r. 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 22 lutego 2019 r. (sygn. akt VI SA/Wa 2180/18) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej zwany "WSA"), działając na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 329 ze zm.; dalej zwanej "ppsa"), oddalił skargę M. K. (dalej zwanego "Skarżącym") na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia Nr 2 przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego (dalej zwanej "Komisją II Stopnia" lub "Komisji Odwoławczej") z 31 sierpnia 2018 r. (nr DZP-II-614-71/18) w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego.

WSA orzekał w następującym stanie sprawy.

Skarżący 20 – 23 marca 2018 r. przystąpił do egzaminu radcowskiego przed Komisją Egzaminacyjną nr 4 do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego w 2018 r. z siedzibą w Warszawie (dalej zwanej "Komisją Egzaminacyjną"). Egzamin składał się z pięciu części. Część trzecia obejmowała zadanie z zakresu prawa gospodarczego, które polegało na sporządzeniu pozwu albo – w przypadku braku podstaw prawnych do wniesienia pozwu – opinii prawnej, z uwzględnieniem interesu mocodawcy. Do opisu stanu faktycznego zostały dołączone trzy dokumenty (dwa weksle oraz rezygnacja z funkcji członka zarządu), które należało ocenić pod kątem rozwiązania zadania.

Istotą zadania z zakresu prawa gospodarczego była kwestia odpowiedzialności członków zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z tytułu weksli podpisanych na zlecenie innej spółki z o.o. (wierzyciela), której pełnomocnikiem miał być Skarżący jako zdający. Weksle zostały podpisane przez trzech członków zarządu spółki z o.o. (dłużnika). Problem prawny w tym kazusie polegał na tym, że spółka stała się niewypłacalna, zaś złożony do sądu wniosek o ogłoszenie upadłości spółki z o.o. (dłużnika wekslowego) został oddalony z uwagi na brak majątku oraz orzeczono o rozwiązaniu tej spółki bez postępowania likwidacyjnego. Podczas nadzwyczajnego zgromadzenia wspólników dwóch członków zarządu odwołano, (przy czym tylko jeden wcześniej złożył skutecznie rezygnację) i powołano nowego członka zarządu.

W wykonaniu tego zadania egzaminacyjnego Skarżący sporządził pozew w postępowaniu nakazowym jako pozwanych wskazując cztery osoby (trzech członków zarządu, którzy podpisali weksel oraz nowego członka zarządu wybranego przez nadzwyczajne zgromadzenie wspólników).

Egzaminatorzy ocenili pracę Skarżącego na ocenę niedostateczną.

W szczególności oboje egzaminatorzy zarówno sędzia, jak i radca prawny stwierdzili, że brak było podstaw do skierowania sprawy do rozpoznania w trybie nakazowym jako należności z weksla, a nie odpowiedzialności odszkodowawczej członków zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością za zobowiązania spółki.

W zakresie zachowania wymogów formalnych, egzaminatorzy uznali, że zostały one spełnione, jakkolwiek zastrzegli, że Skarżący nie uwzględnił przy żądaniu jego solidarnego charakteru.

Uchwałą z 16 kwietnia 2018 r. (nr 53/4/2018) Komisja Egzaminacyjna Nr 4 do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego w 2018 r. z siedzibą w Warszawie stwierdziła, że Skarżący uzyskał negatywny wynik z egzaminu radcowskiego. Komisja Egzaminacyjna wskazała, że Skarżący otrzymał ocenę niedostateczną z zadania z zakresu prawa gospodarczego, natomiast zgodnie z art. 366 ust. 1 ustawy z 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 233 ze zm.), pozytywny wynik egzaminu radcowskiego otrzymuje zdający, który z każdej części tego egzaminu otrzymał ocenę pozytywną.

Skarżący złożył odwołanie od tej uchwały.

Uchwałą z 31 sierpnia 2018 r. Komisja Egzaminacyjna II Stopnia, po rozpatrzeniu odwołania utrzymała w mocy uchwałę Komisji Egzaminacyjnej. Uznała zarzuty Skarżącego w najistotniejszym zakresie za chybione.

Uzasadniając rozstrzygnięcie Komisja Egzaminacyjna II Stopnia wskazała, że wiedzę i przygotowanie zdającego ocenia się na podstawie sporządzonej przez niego pracy. Odnosząc się do sporządzonego przez Skarżącego pozwu w postępowaniu nakazowym podkreśliła, że: - nieprawidłowo skierowano sprawę do rozpoznania w trybie nakazowym a zatem nie zabezpieczono należycie interesów reprezentowanej strony, nieuwzględnienie interesu reprezentowanej strony jest błędem dyskwalifikującym pracę osoby starającej się o uprawnienia radcy prawnego, - pozwanie członka zarządu (A. A.) potwierdza, że Skarżący nie zna przepisu prawa upadłościowego wskazującego termin na zgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości, - nie wskazano w treści zadania egzaminacyjnego jak wyliczono wartość przedmiotu sporu i co się na nią składa, - wymagalność roszczenia nastąpiła z chwilą odebrania przez członków zarządu wezwań do zapłaty, a nie z datą odbycia 3 grudnia 2016 r. nadzwyczajnego zgromadzenia wspólników, - Skarżący nie zrozumiał zasady odpowiedzialności odszkodowawczej członków zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, a tym samym nie wykazał się poziomem przygotowania prawniczego w zakresie prawa materialnego i procesowego w stopniu wymaganym dla oceny pozytywnej.

Skarżący złożył do WSA skargę na uchwałę Komisji II Stopnia.

WSA oddalił skargę.

Sąd uznał, że należy podzielić argumentację Komisji II stopnia, co do istotnych jej twierdzeń. Wnioski komisji zostały wyciągnięte po przeprowadzeniu postępowania w oparciu o istniejący materiał dowodowy w sprawie i właściwie uzasadnione.

Zdaniem WSA, treść zarzutów skargi wskazuje, że Skarżący usiłuje pomniejszać błędy swojej pracy wytknięte przez egzaminatorów i poparte przez Komisję II stopnia wynajdując powody, dla których dostrzeżone błędy tymi błędami w istocie nie są. W ocenie Sądu ten sposób myślenia pomija fakt, że skoro zdanie egzaminu radcowskiego ma uprawniać do wykonywania zawodu, sposób rozwiązania przyjęty przez egzaminowanego powinien odpowiadać wymogom przepisów prawa, aby mógł funkcjonować w obrocie prawnym jako środek skuteczny, możliwie najlepiej zabezpieczając interesy strony reprezentowanej zgodnie z treścią zadania egzaminacyjnego. WSA stanął na stanowisku, że nie można wobec tego podzielić stanowiska Skarżącego, że w sposób należyty zabezpieczył interesy klienta.

Sąd pierwszej instancji nie przyznał racji Skarżącemu, że egzaminator sędzia wystawiła mu ocenę cząstkową dostateczną. WSA wskazał, że w treści tej oceny użyto słów "dostatecznie" w punkcie 3 dotyczącym poprawności rozwiązania i w punkcie 4 dotyczącym innych uwag ale ocena cząstkowa końcowa jest oceną niedostateczną.

WSA uznał, że analiza pracy Skarżącego została uzasadniona w sposób wystarczający i mimo surowości nie narusza zasad swobodnej oceny, z której wynika że Skarżący nie potrafił zastosować posiadanej przez siebie wiedzy prawniczej w praktyce. W ocenie Sądu pierwszej instancji, samo sporządzenie pozwu, który spełnia podstawowe wymogi formalne nie mogło zostać uznane za wystarczające.

Skarżący złożył skargę kasacyjną od wyroku WSA, zaskarżając to orzeczenie w całości. Wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, a także zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Wniósł także o rozpoznanie sprawy na rozprawie.

Skarżący zarzucił zaskarżonemu wyrokowi:

I. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy:

1) art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych, (Dz. U. z 2018 r. poz. 2107 ze zm., dalej: "pusa"), art. 3 § 1 i 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r., Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm., dalej: "ppsa") oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit c) ppsa, art. 365 ust. 2 ustawy z 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. Z 2018 r., poz. 2115 ze zm., dalej jako: "urpr") w zw. z art. 7, art. 8, art. 77, art. 80 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm., dalej: "kpa") w zw. z art. 368 ust. 12 urpr poprzez oddalenie skargi pomimo naruszenia przez organ odwoławczy ww. przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego oraz przepisów ustawy o radcach prawnych, które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez przyjęcie przez Sąd pierwszej instancji stanu faktycznego ustalonego przez Komisję II stopnia niezgodnie z ww. przepisami kpa polegającym na:

a) braku oceny całości pracy egzaminacyjnej z prawa gospodarczego przy jednoczesnym dokonaniu oceny jedynie przez pryzmat jej fragmentu, w którym było wnoszone o zapłatę w postępowaniu nakazowym, z jednoczesnym pominięciem dalszej części pracy egzaminacyjnej, w której zostały zgłoszone wnioski dowodowe, w przypadku braku podstaw do wydania nakazu zapłaty, co było przejawem dbałości o interes klienta oraz kierowaniem się przez zdającego ekonomiką postępowania, bowiem nie istniało żadne ryzyko odrzucenia a nawet zwrotu, w celu uzupełnienia, tak sporządzonego pozwu. Komisja II stopnia jak również Sąd pierwszej instancji nie wskazują przy tym w jaki sposób nie zabezpieczono należycie interesu reprezentowanej strony oraz jakie negatywne skutki dla reprezentowanej strony mógłby wywołać "pozew egzaminacyjny", podczas gdy zgodnie z przywołanymi normami postępowania administracyjnego organ winien dokonać oceny pracy egzaminacyjnej w kontekście całości, a nie w części, zaproponowanego sposobu rozstrzygnięcia przedstawionego problemu, co spowodowałoby, że organ dostrzegłby, że brak uzasadnienia przedstawionego zarzutu, jako braku należytego zabezpieczenia interesu reprezentowanej strony, jest konsekwencją jego nietrafności, dostrzegłby ponadto, że sposób w jaki został sporządzony "pozew egzaminacyjny" nie wpływa na żadne negatywne konsekwencje dla interesu reprezentowanej strony, w tym aspekcie, i realizuje założenia zadania egzaminacyjnego;

b) ocenie pracy z prawa gospodarczego w oparciu o błędne założenie, nie znajdujące pokrycia w stanie faktycznym sprawy, że oceny obydwóch egzaminatorów są jednolite i nie budzą wątpliwości, w sytuacji gdy jedna z ocen cząstkowych zawiera oczywiste omyłki pisarskie i powinna zostać traktowana jako ocena dostateczna, na co wskazuje, w sposób jednoznaczny, konsekwentny i jednolity treść uzasadnienia tej oceny, w której egzaminator SSR P. C. dwukrotnie podkreśliła, że jest to praca dostateczna, pomijając ten fakt poprzez brak odniesienia się do rażącej omyłki, która powinna zostać wyjaśniona i ewentualnie sprostowana oraz opierając całość uzasadnienia uchwały na błędnym założeniu, że oceny są jednolite i nie budzą wątpliwości, organ naruszył ww. normy postępowania administracyjnego, bowiem zgodnie z przywołanymi normami postępowania administracyjnego organ winien dokonać dogłębnej analizy ocen cząstkowych, co spowodowałoby, że dostrzegłby, że oceny te nie są jednolite oraz wzbudzają wątpliwości interpretacyjne;

c) ocenie pracy z prawa gospodarczego w oderwaniu od treści samej pracy egzaminacyjnej oraz ocen cząstkowych, o czym świadczy sformułowany zarzut Komisji II stopnia wobec pracy egzaminacyjnej, że "(...) egzaminator sędzia stwierdził, że poprawnie przywołano art. 299 k.s.h. ale dokonano jego niewłaściwej wykładni. W ogóle nie wskazano na bezskuteczność egzekucji (...)", w sytuacji gdy z akt sprawy wynika jednoznacznie, że egzaminator sędzia w żadnym fragmencie uzasadnienia oceny cząstkowej nie wskazała, że dokonano niewłaściwej wykładni art. 299 ksh, ponadto z oceny tej wynikają zupełnie inne wnioski niż przytoczone w uchwale Komisji II stopnia, a mianowicie, że "Omówiona została częściowo poprawnie przesłanka materialna odpowiedzialności członków zarządu w postaci bezskuteczności egzekucji (...)"’ ponadto z treści samej pracy egzaminacyjnej wynika, że przesłanka taka również została omówiona (strona 5-6 pracy egzaminacyjnej), w konsekwencji organ naruszył ww. normy postępowania administracyjnego, bowiem nie podjął jakichkolwiek działań w celu wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, wskutek dogłębnej analizy ocen cząstkowych oraz pracy egzaminacyjnej, organ doszedłby do wniosków zupełnie odmiennych i nie formułował ww. zarzutów wobec pracy egzaminacyjnej nie znajdujących pokrycia w aktach sprawy;

d) ocenie pracy z prawa gospodarczego poprzez pryzmat "wzorca" rozwiązania egzaminacyjnego, zawartego w opisie istotnych zagadnień dla komisji egzaminacyjnej do zdania z zakresu prawa gospodarczego, bez jakiekolwiek analizy prawnej treści zadania egzaminacyjnego, o czym świadczy z góry przyjęte założenie, że Skarżący nieprawidłowo wskazał krąg osób pozwanych, tylko dlatego, że z opisu istotnych zagadnień wynika, że pozew powinien zostać skierowany przeciwko B. B. i S. S., nie uwzględniono natomiast, że w dacie powstania zobowiązania funkcję członka zarządu pełnił również C. C. (podobnie jak B. B.), co w ocenie Skarżącego było prawidłowym rozwiązaniem, tym samym organ naruszył ww. normy postępowania administracyjnego, bowiem nie zapoznał się wnikliwie z treścią samego zadania egzaminacyjnego, gdyby bowiem organ dokonał próby wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy to doszedłby do wniosków zgoła odmiennych, niż sformułowanych w uchwale, nie znajdujących oparcia w samym zadaniu egzaminacyjnym;

e) ocenie pracy z prawa gospodarczego poprzez nieznajdujące pokrycia w aktach sprawy, w tym ocenach cząstkowych, zarzuty względem pracy egzaminacyjnej, że egzaminatorzy wskazali na brak sposobu wyliczenia wartości przedmiotu sporu i co się na niego składa, w sytuacji gdy zarówno egzaminator radca prawny wskazał jednoznacznie, że "(...) zdający w poprawny sposób zawarł w pracy elementy formalne pozwu poprzez wskazanie dowodów, z których wynika zasadność oraz zakres dochodzonego roszczenia.", jak również egzaminator sędzia w sposób jednoznaczny wyjaśniła, że "Roszczenie główne sformułowane właściwie w odniesieniu do kwoty 200.000 zł." podczas gdy zgodnie z przywołanymi normami postępowania administracyjnego organ winien dokonać dogłębnej analizy akt sprawy i oceny pracy egzaminacyjnej na podstawie całokształtu materiału dowodowego, co skutkowałoby, że organ nie sformułowałby zarzutów względem pracy egzaminacyjnej poprzez błędne uznanie rzekomych zarzutów egzaminatorów, które nie znajdują potwierdzenia w samych ocenach cząstkowych;

Uchybienie ma istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem Sąd zaakceptował naruszenie przez Komisję Odwoławczą przepisów: art. 365 ust. 2 urpr oraz art. 7, art. 8, art. 77, art. 80 kpa w zw. z art. 368 ust. 12 urpr, zgodnie z którymi organ w celu dokonania oceny pracy egzaminacyjnej powinien dążyć do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, dokonując ostatecznej oceny na podstawie całokształtu materiału dowodowego, co w konsekwencji doprowadziło do niesłusznego oddalenia a skargi a tym samym niezastosowania dyspozycji art. 145 § 1 pkt 1 lit c) ppsa.

Sąd dostrzegając ww. uchybienia doszedłby do wniosków tożsamych z tymi, które zostały przywołane w ww. zarzutach skargi, co doprowadziłoby do potrzeby podniesienia w trybie art. 145 § 1 pkt 1 lit c) ppsa konieczności ponownej weryfikacji zarzutów Komisji Odwoławczej względem pracy egzaminacyjnej, które nie znajdują potwierdzenia w materiale dowodowym sprawy, a w przypadku niedostrzeżenia możliwości wskazania uzasadnionych uchybień mających wpływ na poprawną realizację zadania - zmiany oceny pracy egzaminacyjnej wyrażonej w uchwale

2) art. 3 § 1, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ppsa w zw. z art. 368 ust. 11 urpr w zw. art. 45 ust. 1, art. 10 oraz art. 184 Konstytucji poprzez niedostrzeżenie faktu, że rola Sądu i Komisji Odwoławczej jest odmienna, bowiem przedmiotem oceny sądowej jest zgodność uchwały z prawem i ustalenie stosownych wniosków dotyczących jej obowiązywania, podczas gdy poza kognicją sądu administracyjnego pozostaje rola "obrońcy" Komisji Odwoławczej i prostowanie uchwał przez nią wydawanych, nawet w tak skrajnym przypadku, gdy sama Komisja Odwoławcza pomija dany fakt jako niepoddający się logicznemu uzasadnienia, co skutkowało:

a) abstrakcyjnym i nielogicznym sprostowaniem/wykładnią przez Sąd pierwszej instancji uchwały Komisji Odwoławczej, opartej na błędnym założeniu, że oceny obydwóch egzaminatorów są jednolite i nie budzą wątpliwości, poprzez całkowicie niezrozumiałe wyjaśnienie Sądu w tym zakresie, że: "Wprawdzie w treści tej oceny użyto słów "dostatecznie " w punkcie 3 dotyczącym poprawności rozwiązania i w punkcie 4 dotyczącym innych uwag ale ocena cząstkowa końcowa jest oceną niedostateczną.";

b) iluzoryczną kontrolę sądowoadministracyjną uchwały ustalającej wynik egzaminu radcowskiego, sprowadzającą się wyłącznie do zbadania spełnienia przez uchwałę Komisji Odwoławczej wyłącznie wymogów formalnych;

Podnoszone uchybienie ma istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem Sąd pierwszej instancji, wbrew ww. normom prawnym, pomylił swą rolę i zamiast dokonać sądowoadministracyjnej kontroli, do czego został powołany, wcielił się w rolę "obrońcy" Komisji Odwoławczej, powielił treść uchwały i dokonał jej sprostowania/wykładni w sposób całkowicie niezrozumiały. Pomimo jednolitości treści uzasadnienia oceny cząstkowej, która wskazuje konsekwentnie, że jest to ocena pozytywna (dostateczna), i jak należy przypuszczać, pomyłka nastąpiła jedynie w komparycji oceny, gdzie wskazano omyłkowo na ocenę niedostateczną. Sąd pierwszej instancji dokonał sprostowania tej oceny w sposób odpowiadający uchwale Komisji II stopnia, której całość uzasadnienia oparta została na błędnym założeniu, że oceny są jednolite i nie budzą wątpliwości. Jednocześnie sama Komisja II stopnia nie podjęła próby uzasadnianie jednolitości ocen, bowiem nie było to możliwe, mając na uwadze, że jedna z ocen jest oceną pozytywną (dostateczną).

Ponadto, podnoszone uchybienie ma istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem Sąd pierwszej instancji nie dokonał jakiekolwiek kontroli sądowoadministracyjnej, powielił jedynie uzasadnienie Komisji II stopnia i uchylił się od dokonania kontroli merytorycznej zaskarżonej uchwały, uznając, że nie jest uprawniony do oceny pracy skarżącego, lecz traktuje ją jedynie jako element stanu faktycznego sprawy, w sytuacji gdy uchwała ta zawiera merytoryczną ocenę zadania egzaminacyjnego. Powyższe uchybienie doprowadziło Sąd pierwszej instancji do naruszenia art. 368 ust. 11 ustawy o radcach prawnych, w którym ustawodawca stwierdzając, że od uchwały komisji odwoławczej służy skarga do sądu administracyjnego, nie ograniczył sądowej kontroli tych uchwał jedynie do kwestii proceduralnych.

W konsekwencji powyższe uchybienia doprowadziło do niesłusznego oddalenia skargi a tym samym niezastosowania dyspozycji art. 145 § 1 pkt 1 lit c) ppsa przez Sąd pierwszej instancji.

3) art. 3 § 1, art. 134 § 1, art. 145 § 1 pkt 1 lit c) ppsa w związku z art. 107 § 3, art. 8 i art. 11 kpa w zw. z art. 368 ust. 12 urpr, poprzez zaakceptowanie przez Sąd pierwszej instancji naruszenia przez Komisję II stopnia ww. przepisów urpr oraz kpa polegającego na sporządzeniu wadliwego, niespójnego i sprzecznego w swej treści uzasadnienia zaskarżonej uchwały, które zawiera wiele elementów nieodnoszących się zarówno do osoby Skarżącego jak i samej pracy egzaminacyjnej, nie wyjaśnia w sposób logicznie transparentny zasadności przesłanek rozstrzygnięcia zaskarżonej uchwały w zakresie oceny negatywnej z prawa gospodarczego, w szczególności nie pozwala na wychwycenie ciągu logicznego prowadzącego do jednoznacznych konkluzji jakie doprowadziły organ do oceny pracy egzaminacyjnej z prawa gospodarczego, jako rozwiązanej w sposób całkowicie nieprawidłowy, co skutkowało wystawieniem oceny niedostatecznej;

Uchybienie ma istotny wpływ na wynik sprawy bowiem dostrzegając ww. wadę Sąd pierwszej instancji doszedłby do odmiennych kierunkowo wniosków od podnoszonych w uchwale Komisji Odwoławczej zarzutów wobec pracy egzaminacyjnej i dostrzegłby, że uzasadnienie to zawiera wiele elementów, jak należy przypuszczać, przekopiowanych z treść uzasadnień innych uchwał Komisji Odwoławczej, odnoszących się, jak należy przypuszczać po analizie uchwały, do innych osób zdających egzamin radcowski, co zmusiłoby Sąd do konkluzji, że część zarzutów, wobec pracy egzaminacyjnej sporządzonej przez Skarżącego, jest nietrafna, a w konsekwencji zastosowania przez ten Sąd dyspozycji art. 145 § 1 pkt 1 lit c) ppsa;

4) art. 3 § 1, art. 134 § 1, art. 145 § 1 pkt 1 lit c) ppsa w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 kpa w zw. z art. 368 ust. 12 urpr. oraz art. 365 ust. 2 urpr w zw. z art. 32 ust. 1 i 2 Konstytucji, poprzez zaakceptowanie przez Sąd pierwszej instancji naruszenia przez Komisję Odwoławczą ww. przepisów urpr, kpa oraz Konstytucji, polegające na przyjęciu przez ten organ niejasnych kryteriów metodologii oceny pracy a w konsekwencji zaniechanie uzasadnienia przyczyn w odniesieniu do kryteriów określonych w art. 365 ust. 2 urpr z powodu których praca egzaminacyjna z zakresu prawa gospodarczego zasługiwała na ocenę niedostateczną w szczególności:

a) w odniesieniu do niejasnego stanowiska Komisji II stopnia w zakresie kręgu osób, które należało objąć zakresem pozwu jako ponoszących solidarną odpowiedzialność za zobowiązania spółki;

b) ocenie pracy egzaminacyjnej przez pryzmat jej fragmentu przy jednoczesnym braku odniesienia się organu do całości pracy egzaminacyjnej, która w należyty sposób zabezpieczała interes reprezentowanej strony, zgodnie z przyjętą i wręcz rekomendowaną powszechnie praktyką;

c) oceny pracy egzaminacyjnej przez pryzmat dokumentów, a nie pracy egzaminacyjnej, będących podstawą wyłącznie dopuszczenia do egzaminu radcowskiego, na co wskazuje sama treść uzasadnienia uchwały Komisji Odwoławczej, która w podsumowaniu jako argument wzmacniający wskazała, że: "Poziom zaprezentowanych przez niego dokumentów nie wskazuje aby odwołujący był zdolny do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego, w tym wiedzy z zakresu prawa gospodarczego i umiejętności praktycznego zastosowania jego przepisów."

- ocenianych jako najistotniejsze błędy oraz inne okoliczności, w przypadku dokumentów jakimi legitymował się Skarżący, przeważające o negatywnej ocenie egzaminu z części prawa gospodarczego.

Uchybienie to ma istotny wpływ na wynik sprawy bowiem dostrzegając ww. wadę Sąd pierwszej instancji doszedłby do odmiennych kierunkowo wniosków co do podnoszonych w ocenianej uchwale Komisji II stopnia zarzutów wobec pracy egzaminacyjnej, szczególnie w kontekście: kręgu osób, które powinny ponosić solidarną odpowiedzialność w zakresie odpowiedzialności za zobowiązania spółki, gdzie z jednej strony organ z góry wskazuje, że Skarżący nieprawidłowo wskazał ten krąg osób, z drugiej natomiast zgadza się ze Skarżącym co do trzeciego z członków zarządu i w dalszej części oceny powraca do pierwotnej koncepcji jako błędu, dokonaniu oceny pracy egzaminacyjnej wyłącznie przez pryzmat jej fragmentu, bez uwzględnienia jej pozytywnych aspektów, jako zabezpieczających w należyty sposób interes reprezentowanej strony. Ponadto powyższe uchybienie przez Sąd pierwszej instancji ma istotne znaczenie z tego względu, że dostrzegając wadę, o której mowa powyżej, Sąd doszedłby do wniosku, że Komisja Odwoławcza wyszła poza kryteria oceniania, o których mowa w art. 365 ust. 2 urpr, bowiem dokonała oceny pracy egzaminacyjnej Skarżącego również przez pryzmat dokumentów, jakie zostały przedłożone Komisji Egzaminacyjnej, celem wyłącznie dopuszczenia do egzaminu, co skutkowało jawnym przejawem dyskryminacji ze strony organu i tym samym naruszeniem art. 32 ust. 1 i 2 Konstytucji. Dostrzegając powyższe uchybienia Sąd pierwszej instancji powinien zastosowania dyspozycję art. 145 § 1 pkt 1 lit c) ppsa.

5) art. 3 § 1, art. 134 § 1, art. 145 § 1 pkt 1 lit c) ppsa w związku z art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 368 ust. 12 urpr oraz art. 364 ust. 1 i ust. 10 urpr., poprzez zaakceptowanie przez Sąd naruszenia przez Komisję II stopnia ww. przepisów urpr oraz kpa polegającego na dokonaniu przez Komisję Odwoławczą powtórnej oceny pracy egzaminacyjnej z zakresu prawa gospodarczego w sposób nieodzwierciedlający ustawowej skali ocen przy ocenie pracy egzaminacyjnej tj. przy wykorzystaniu ocen dwuwartościowych (ocena pozytywna i ocena negatywna; 0/1 ustawowej skali ocen przy ocenie pracy egzaminacyjnej).

Uchybienie ma istotny wpływ na wynik sprawy bowiem dostrzegając ww. wadę Sąd doszedłby do odmiennych kierunkowo wniosków co do wpływu na ocenę końcową z egzaminu radcowskiego podnoszonych w ocenianej uchwale Komisji Odwoławczej zarzutów wobec pracy egzaminacyjnej, szczególnie w kontekście należytego zabezpieczenia interesów reprezentowanej strony i zgodności z założeniami zadania egzaminacyjnego rozwiązań przyjętych w pracy egzaminacyjnej, a w konsekwencji zastosowania przez ten Sąd dyspozycji art. 145 § 1 pkt 1 lit c) ppsa.

6) art. 3 § 1, art. 134 § 1, art. 145 § 1 pkt 1 lit a) ppsa poprzez niedostrzeżenie mającego wpływ na wynik sprawy naruszenia przez Komisję Odwoławczą przepisów prawa materialnego w postaci:

a) art. 364 ust. 10 pkt 2 w zw. z art. 365 ust. 2 urpr poprzez błędne ich zastosowanie i uznanie, że sporządzony podczas egzaminu radcowskiego pozew zawiera uchybienia uzasadniające negatywną ocenę, podczas gdy praca egzaminacyjna z prawa gospodarczego odpowiada wymaganiom formalnym, sporządzona została w sposób poprawny, wskazuje na znajomość i zastosowanie właściwych przepisów prawa oraz w należyty sposób zabezpiecza interes reprezentowanej strony;

b) art. 364 ust. 1 urpr, polegające na przyjęciu, że skarżący rozwiązując zadanie przygotowane w ramach czwartej części egzaminu radcowskiego (tj. z prawa gospodarczego) nie wykazał się właściwym przygotowaniem do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego, w tym wiedzą z zakresu prawa i umiejętnościami jej praktycznego zastosowania, podczas gdy sporządzony przez niego pozew i zaproponowane w nim rozwiązanie zadania należy uznać za merytorycznie trafne oraz stanowiące skuteczne zabezpieczenie interesu reprezentowanej strony, sporządzoną zgodnie z poleceniem zadania egzaminacyjnego;

Dostrzegane uchybienie ma istotny wpływ na wynik sprawy bowiem weryfikacja przez Sąd pierwszej instancji przyjętej przez Komisję Odwoławczą wykładni ww. norm prawa materialnego skłoniłaby Sąd do stwierdzenia, że uchwała Komisji Odwoławczej nie znajduje uzasadnienia w zaprezentowanym przez skarżącego rozwiązaniu zadania z prawa gospodarczego a w konsekwencji zastosowania przez ten Sąd dyspozycji art. 145 § 1 pkt 1 lit a) ppsa.

II. na podstawie art. 174 pkt 1 ppsa, zaskarżonemu wyrokowi zarzucam naruszenie prawa materialnego w postaci:

7) art. 364 ust. 10 urpr w zw. z art. 365 ust. 2 urpr poprzez błędną wykładnię polegającą na uznaniu przez Sąd pierwszej instancji, w całkowitym oderwaniu, od treści tych przepisów, że ,,istota i charakter egzaminu zawodowego wymagają aby zaproponowany sposób rozwiązania zadania egzaminacyjnego nie zawierał błędów.", co prowadzi do wniosków, że Sąd pierwszej instancji przyjął koncepcję, sposobu oceniania prac egzaminacyjnych, nieznaną ustawie o radcach prawnych, tj. przy wykorzystaniu ocen dwuwartościowych (ocena pozytywna i ocena negatywna; 0/1 ustawowej skali ocen przy ocenie pracy egzaminacyjnej).

W uzasadnieniu Skarżąca wskazała argumenty mające przemawiać za trafnością zarzutów postawionych w petitum skargi kasacyjnej.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Komisja II Stopnia, zastępowana przez radcę prawnego, wniosła o oddalenie w całości skargi kasacyjnej Skarżącej oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Ponadto wniosła o przeprowadzenie rozprawy.

Na rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym pełnomocnik Komisji wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej zgodnie z art. 183 § 1 ppsa, a zatem w zakresie wyznaczonym w podstawach kasacyjnych przez stronę wnoszącą omawiany środek odwoławczy, z urzędu biorąc pod rozwagę tylko nieważność postępowania, której przesłanki w sposób enumeratywny wymienione zostały w art. 183 § 2 tej ustawy, a których w niniejszej sprawie nie stwierdzono. Związanie podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że wskazanie przez stronę wnoszącą skargę kasacyjną naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego, czy też procesowego, określa zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając sprawę na rozprawie (art. 15zzs4 ust. 2 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych – tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 2095), przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, uznał, że skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zarzuty skargi kasacyjnej okazały się nietrafione.

Zarzuty skargi kasacyjnej zostały oparte na obu podstawach z art. 174 ppsa. Zarzuty procesowe, mimo ich znacznego rozbudowania i wymienienia w osnowie licznych przepisów pusa, ppsa, kpa, ustawy o radcach prawnych, oraz przepisów Konstytucji RP w zasadzie nie wskazują sposobu naruszenia tych poszczególnych norm, uzasadnienie skargi kasacyjnej w głównej mierze sprowadza się do polemiki ze stanowiskiem Sądu i Komisji Egzaminacyjnej i do prezentowania własnego punktu widzenia odnośnie do prawidłowości wykonania zadania egzaminacyjnego.

Przed przystąpieniem do ustosunkowania się do zarzutów skargi kasacyjnej należy przytoczyć kilka uwag natury ogólnej dotyczących zakresu kontroli instancyjnej sprawowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny. Ocena zarzutów kasacyjnych, zważywszy na sposób, w jaki zostały one postawione, skonstruowane oraz uzasadnione, nie może pomijać faktu, że w przypadku skargi kasacyjnej – będącej kwalifikowanym środkiem zaskarżenia – czytelność sformułowanego w niej komunikatu jest istotna z tego powodu, że ustawa wiąże powstanie określonych skutków procesowych nie tylko z samym wniesieniem tego pisma (jak w przypadku skargi czy też zażalenia), ale także z jego treścią (zob. wyrok NSA z 13 października 2017 r., sygn. akt II FSK 1445/17; treść tego, jak i dalej wskazywanych orzeczeń Naczelnego Sądu Administracyjnego jest dostępna w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/).

Przy ocenie zarzutów skargi kasacyjnej nie można pomijać konsekwencji wynikających z zasady dyspozycyjności obowiązującej w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, – o której mowa była na wstępie – a która wyraża się również w tym, że Sąd ten nie może domniemywać granic zaskarżenia wyroku wojewódzkiego sądu administracyjnego, albowiem te wyznaczają zarzuty skargi kasacyjnej, a nie jest dopuszczalna rozszerzająca wykładnia zakresu zaskarżenia i jego kierunków, uzupełnianie, konkretyzowanie, uściślanie lub interpretowanie niejasno sformułowanych zarzutów kasacyjnych, czy też nadawanie im innego znaczenia niż wynika to z ich treści i towarzyszącej im argumentacji, czy też stawianie jakichkolwiek hipotez w zakresie uzasadnienia podstaw kasacyjnych i domniemywanie tym samym intencji wnoszącego skargę kasacyjną (zob. np. wyroki NSA z: 10 marca 2021 r., sygn. akt II OSK 1492/18; 19 stycznia 2021 r., sygn. akt II OSK 2523/20; 17 grudnia 2020 r., sygn. akt II GSK 832/18; 29 października 2020 r. sygn. akt I GSK 285/18; 16 lipca 2020 r. sygn. akt I GSK 611/20; 4 grudnia 2019 r. sygn. II FSK 2031/18; akt 17 lutego 2015 r. sygn. akt II OSK 1695/13).

Odnośnie do zarzutów naruszenia przepisów postępowania nie można też pominąć, że zgodnie z art. 174 pkt 2 ppsa – dla skuteczności zarzutu naruszenia prawa procesowego niezbędne jest wykazanie w skardze kasacyjnej istotnego wpływu zarzucanego uchybienia na wynik sprawy. Użycie przez ustawodawcę słowa "wpływ" oznacza, że między uchybieniem procesowym a wydanym w sprawie orzeczeniem podlegającym zaskarżeniu powinien zachodzić związek przyczynowy. Zatem obowiązkiem autora skargi kasacyjnej stawiającego zarzut jest nie tylko wskazanie przepisu, bądź przepisów postępowania, którym uchybiono w trakcie postępowania, wyjaśnienie w jaki sposób do tego uchybienia doszło, ale również wykazanie prawdopodobieństwa oddziaływania naruszeń prawa procesowego na wynik sprawy.

Rozpoczynając ocenę zarzutów skargi kasacyjnej od zarzutów procesowych, zauważyć trzeba, że we wszystkich wymieniono jako naruszony art. 3 § 1 ppsa (w zarzucie pierwszym również § 2) zgodnie, z którym sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie.

Powyższe przepisy mają charakter norm ustrojowych i kompetencyjnych, nie stanowiąc tym samym samodzielnie skutecznej podstawy kasacyjnej. Ponadto skarga kasacyjna nie wykazała, aby doszło do naruszenia tych przepisów. Sąd pierwszej instancji nie mógł naruszyć przepisu art. 3 § 2 ppsa, który określa katalog spraw objętych właściwością sądu administracyjnego, czego skarga kasacyjna nie podważyła w odniesieniu do omawianej sprawy. Natomiast co do art. 3 § 1 ppsa, to w rozpoznawanej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny dokonał kontroli działalności administracji publicznej oraz zastosował środek określony w ustawie. Przepis ten mógłby natomiast zostać naruszony jedynie w sytuacji, w której sąd administracyjny nie rozpoznał w ogóle skargi lub dokonał jej oceny według innych kryteriów niż kryterium legalności (por. wyrok NSA z 12 lutego 2015 r., sygn. akt I OSK 1314/13). Ze sformułowanych zarzutów nie wynika, aby tego rodzaju uchybienia kasator podnosił. Dlatego nieuzasadnione było powoływanie się na ten przepis.

Przechodząc do rozpoznania poszczególnych zarzutów skargi kasacyjnej – pierwszy z nich zarzuca WSA niewłaściwą kontrolę uchwały Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia i tym samym oparcie się na stanie faktycznym ustalonym przez tę Komisję.

W ramach omawianego zarzutu kasator kwestionuje akceptację przez Sąd pierwszej instancji wadliwej oceny materiału dowodowego, a także dokonanych przez organy ustaleń, będących podstawą negatywnej oceny pracy i podjętego rozstrzygnięcia o negatywnym wyniku egzaminu radcowskiego.

Naczelny Sąd Administracyjny zwraca uwagę, że zgodnie z art. 368 ust. 12 urpr, w postępowaniu służącym ustaleniu wyniku egzaminu na radcę prawnego przepisy kpa stosuje się odpowiednio. Odpowiednie stosowanie przepisów polega na tym, że niektóre z nich stosowane są wprost, inne ulegają modyfikacji, a jeszcze inne w ogóle nie mogą być stosowane, zaś ocena zakresu "odpowiedniego" stosowania przepisu powinna uwzględniać systematykę i cele regulacji, w obrębie której dany przepis ma być odpowiednio zastosowany. Odpowiednie zastosowanie przepisów z jednej regulacji prawnej w innej regulacji w żadnym wypadku nie może niweczyć rozwiązań przyjętych w regulacji, w której te przepisy mają być stosowane.

Mając na uwadze powyższe należy wskazać, że w postępowaniu mającym na celu ustalenie wyniku egzaminu sprawdzane prace egzaminacyjne stanowią pełny materiał dowodowy, który oceniany jest przez egzaminatorów wg zasady swobodnej oceny dowodów, ale przy zastosowaniu ściśle określonych w ustawie kryteriów oceny w celu dokonania prawidłowych ustaleń (wystawienia ocen), będących podstawą rozstrzygnięcia (ustalenia wyniku egzaminu). Zważywszy, że w aktach sprawy znajdują się zarówno zadania egzaminacyjne, jak i prace zaprezentowane w wykonaniu tych zadań, wskazany materiał dowodowy, już w założeniu, jest kompletny i po oddaniu prac nie można go już uzupełnić. Ocena tego materiału dowodowego prowadzi do poczynienia ustaleń, które mogą być przedmiotem zarzutów ze strony zdającego.

Ocena materiału dowodowego (prac egzaminacyjnych) dokonywana jest przez egzaminatorów, specjalistów z właściwych dziedzin prawa, którzy z jednej strony gwarantują znajomość przepisów prawa i obiektywną ocenę prawidłowości zastosowanych rozwiązań, a z drugiej zawierają element własnej "eksperckiej" oceny poziomu pracy, aby następnie wedle ich najlepszej wiedzy, w ramach prawem określonych, ustalić, czy praca spełnia wymogi, a kandydat na radcę prawnego posiada odpowiednie przygotowanie prawnicze do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego. Nietrafna ocena zadania egzaminacyjnego może wywodzić się z naruszenia zasady swobodnej oceny dowodów. Okoliczność tę trzeba wykazać w sposób konkretny tzn. wskazać, które rozwiązanie przyjęte w pracy egzaminacyjnej zostało zdaniem zdającego ocenione wadliwie i na czym polega ta wada w ocenie.

Oceny prac egzaminacyjnych służą prawidłowemu ustaleniu, czy zdający ma przygotowanie prawnicze do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego, w tym wiedzy z zakresu prawa i umiejętności jej praktycznego zastosowania (art. 364 ust. 1 urpr). Oceny te nie są dokonywane w ramach "luzu decyzyjnego". Ustawa reguluje precyzyjnie wymagania, jakie muszą spełniać prace z części drugiej do piątej egzaminu adwokackiego.

Zgodnie z art. 365 ust. 2 urpr praca egzaminacyjna musi spełniać wymogi formalne, przepisy prawa mają być zastosowane właściwie i umiejętnie zinterpretowane, sposób rozstrzygnięcia problemu ma być poprawny i uwzględniać interes strony. Praca, która spełnia powyższe wymagania musi być oceniona pozytywnie. Natomiast, w zależności od tego, w jakim stopniu praca egzaminacyjna spełnia wymagania, egzaminatorzy wystawiają oceny korzystając ze skali ocen zawartych w ustawie. Praca, która nie spełnia jednego z wymogów ustawowych w zasadzie musi być oceniona negatywnie, bowiem świadczy o tym, że zdający nie jest przygotowany do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego.

Naczelny Sąd Administracyjny zwraca uwagę, że z reguły w każdym zadaniu egzaminacyjnych zawarty jest problem szczególny, którego dostrzeżenie i prawidłowe rozwiązanie należy do zdającego i ten właśnie problem jest szczegółowo oceniany przez egzaminatorów.

W sprawie niniejszej, w części egzaminu z zakresu prawa gospodarczego, zadanie polegało na sporządzeniu, jako należycie umocowany pełnomocnik działający na rzecz Spółki z o.o. MOC (wierzyciela) pozwu, albo w przypadku braku podstaw prawnych do wniesienia pozwu w stanie faktycznym przedstawionym w zadaniu – opinii prawnej z uwzględnieniem interesu mocodawcy. Jednak Skarżący zadaniu temu nie sprostał. Co prawda trafnie podjął decyzję o sporządzeniu pozwu, a nie opinii prawnej, ale nieprawidłowo wniósł pozew w trybie nakazowym, przeciwko członkom zarządu spółki, która zaciągnęła zobowiązanie wekslowe, wnosząc o wydanie nakazu zapłaty na podstawie art. 485 § 2 kpc. Skarżący tym samym wykazał, że nie rozróżnia zasad odpowiedzialności członków zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialności za zobowiązania spółki na podstawie art. 299 ksh, od odpowiedzialności zobowiązanej z weksla samej spółki. O braku wiedzy na temat odpowiedzialności odszkodowawczej członków zarządu spółki z o.o. na podstawie art. 299 ksh, świadczy również pozwanie członka zarządu (A. A.), która została członkiem zarządu po tym jak spółka stała się niewypłacalna i która nie była członkiem zarządu, gdy wystąpiły przesłanki do ogłoszenia upadłości. Oznacza to także, że Skarżący nie zna przepisu prawa upadłościowego wskazującego termin na zgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości. Poza tym wadliwie sformułował żądanie odsetkowe, wymagalność roszczenia przeciwko członkom zarządu nastąpiła bowiem z chwilą odebrania przez nich wezwań do zapłaty, a nie z datą odbycia w dniu 3 grudnia 2016r. nadzwyczajnego zgromadzenia wspólników, w pozwie nie uzasadniono także daty żądania odsetek. Prawidłowo również Komisja Egzaminacyjna wytknęła, że korzystniejsze dla strony byłoby skapitalizowanie odsetek w pozwie (obliczonych od daty wymagalności roszczenia – od dnia wezwania do zapłaty członków zarządu). Wreszcie, formułując pozew nie uwzględniono solidarnego charakteru odpowiedzialności członków zarządu ani żądania odsetek do dnia zapłaty.

Wbrew twierdzeniom skargi kasacyjnej ocena pracy uwzględniała jej całość, a nie fragmenty. Zgodnie z wyrokiem NSA z 24.02.2014r. sygn. akt. II GSK 1959/12, dokonując oceny pracy egzaminacyjnej, egzaminatorzy i komisja egzaminacyjna podejmująca uchwałę o wyniku egzaminu muszą rozważyć ciężar gatunkowy błędów popełnionych przez osobę zdającą i ocenić je w perspektywie wypełnienia przez pracę wszystkich kryteriów oceny wskazanych w art. 36⁵ ust. 2 urpr.

Nie można uznać, że kontrola oceny pracy z zakresu prawa gospodarczego nie uwzględniała ww. wskazań i kryteriów. W istocie stwierdzenie Komisji Odwoławczej, że zdający nie wykazał się znajomością prawa gospodarczego w stopniu pozwalającym na wystawienie mu oceny pozytywnej nie może zostać zakwestionowane. Skarżący wnosząc pozew w postępowaniu nakazowym przeciwko członkom zarządu spółki o należność z weksla, a nie z podstawy – odpowiedzialności quasi odszkodowawczej członków zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością za zobowiązania spółki i pozywając również członka zarządu niemogącego odpowiadać za te zobowiązania, ponadto – bez sformułowania żądania pozwu uwzględniającego solidarny charakter tej odpowiedzialności i nieuwzględniającego w pełni żądania odsetkowego, którego można było dochodzić, nie zaproponował bowiem rozwiązania zadania egzaminacyjnego z uwzględnieniem interesu mocodawcy, którego reprezentował, nie wykazał się również właściwym poziomem wiedzy, która powinna zostać zaprezentowana w praktyce.

Zarzucane w skardze kasacyjnej pewne niejasności, niekonsekwencje, czy niespójności pomiędzy ocenami dwóch egzaminatorów, oraz między nimi a Komisją Odwoławczą należy ocenić jako drobne i pozostające bez wpływu na wynik oceny. Są one w zasadzie nie do uniknięcia, dlatego też został przewidziany dwustopniowy system kontroli prac egzaminacyjnych. Komisja odwoławcza (komisja egzaminacyjna II stopnia) ma prerogatywy do dokonania ponownej oceny pracy (w części egzaminu zakwestionowanej w odwołaniu) co służy należytemu wyjaśnieniu i ocenie sprawy. Gdyby bowiem wszystkie wyrażone w toku oceny pracy sformułowania i stanowiska były jednym monolitem, to rodziłoby to zasadne pytania o samodzielność dokonywania poszczególnych ocen. Istotne jest, że mimo pewnych wydaje się, że niemożliwych nieraz do uniknięcia odmienności w ocenach (co też przeczy stanowisku kasatora, iż zadanie egzaminacyjne oceniano według zatwierdzonego wzoru) zasadnicze ww. mankamenty pracy świadczą o niewystarczającym przygotowaniu Skarżącego do samodzielnego wykonywania zawodu radcy prawnego.

Bezpodstawne i nietrafne są również pozostałe zarzuty naruszenia przepisów postępowania.

Nie można podzielić zarzutu (pkt 2 petitum skargi kasacyjnej), którego istotą jest zwalczanie przyjętego w sprawie stanowiska, że ocena obu egzaminatorów dokonujących pierwotnej oceny pracy skarżącego była niedostateczna. Wbrew twierdzeniom Skarżącego rolą Sądu pierwszej instancji było zajęcie stanowiska w tej kwestionowanej przez stronę sprawie i mieści się to w ramach kontroli sądowoadministracyjnej, a nawet jest dla jej prawidłowego wyniku konieczne, ustalenie jednoznacznego stanowiska organów co do spornych w sprawie okoliczności. Zdaniem NSA przyjęcie przez Sąd pierwszej instancji, że ocena obu egzaminatorów była negatywna nie budzi wątpliwości, a odmienne wywody Skarżącego muszą być tylko potraktowane jako niezasługująca na podzielenie polemika z tym stanowiskiem. W tym zakresie kasator nie wykazał też, że ewentualne uchybienie w dokonanej ocenie mogłoby mieć wpływ na wynik sprawy, zacytowanie stosownej części przepisu art. 174 pkt 2 ppsa, nie wypełnia bowiem warunku wykazania skutku – wpływu na wynik sprawy, co w tym przypadku jest o tyle istotne, że zgodnie z art. 36⁵ ust. 4 urp pozytywną ocenę z zadania z zakresu prawa gospodarczego Skarżący mógłby otrzymać dopiero wówczas, gdyby również drugi z egzaminatorów wystawił mu ocenę co najmniej dostateczną.

Ponadto, odnośnie do tego zarzutu (pkt b) Naczelny Sąd Administracyjny, nie podziela stanowiska, że Sąd pierwszej instancji nie dokonał pełnej kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia a sprowadził tę kontrolę jedynie do aspektów formalnych. WSA w istocie stwierdził, że "nie jest kolejną komisją egzaminacyjną" i "nie zastępuje komisji w jej czynnościach", co skądinąd jest prawdą, gdyż co wyżej zauważono, rola sądu administracyjnego jest odmienna. WSA przedstawił jednak zasady przeprowadzania egzaminu radcowskiego, aspekty kontroli sadowoadministracyjnej w obowiązujących przepisach oraz te na które zwracano uwagę w orzecznictwie (str. 10 – 11 uzasadnienia wyroku), sam dokonał kontroli i oceny stanowiska Komisji i egzaminatorów (które to stanowisko Sądu Skarżący zwalcza w skardze kasacyjnej) i ostatecznie stwierdził, że "w konsekwencji wadliwość rozwiązania przez Skarżącego zadania uzasadniała otrzymaną przez niego ocenę niedostateczną z tej części egzaminu radcowskiego. (...) Powołane wyżej okoliczność świadczą o tym, że Skarżący nie potrafił zastosować posiadanej przez siebie wiedzy prawniczej w praktyce, a to jest wymagane w przypadku osoby, która w przyszłości ma wykonywać zawód zaufania publicznego, jakim jest zawód radcy prawnego. Ponadto samo sporządzenie pozwu, który spełnia podstawowe wymogi formalne nie mogło zostać uznane za wystarczające." Dlatego też nie można uznać, że dokonana przez Sąd pierwszej instancji ocena narusza przepisy ppsa i urpr wymienione w osnowie omawianego zarzutu, gdyż Sąd nie uchylił się od kontroli zaskarżonego aktu a nie stwierdzając błędów procesowych nie mógł doszukać się podstaw do zastosowania art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa. Skarżącemu nie odmówiono tym samym prawa do sądu, gdyż jego sprawa – została zbadana i oceniona przez sąd administracyjny. W odniesieniu do wymienionych w zarzucie przepisów Konstytucji RP należy podkreślić, że poza ich wymienieniem i zacytowaniem treści, autor skargi kasacyjnej nie sprecyzował w jaki sposób, jego zdaniem, zostały one naruszone w niniejszym postępowaniu. Przytoczenie fragmentów z innych, publikowanych orzeczeń sądów administracyjnych nie zastępuje wskazania w skardze kasacyjnej zarzuconego sposobu naruszenia przepisu.

Zarzuty z pkt 3 – 6 skargi kasacyjnej opierają się z kolei na wytknięciu uchybienia przez WSA treści art. 134 § 1 ppsa poprzez zaakceptowanie: - naruszenia przez Komisję odwoławczą art. 107 § 3, 8 i 11 kpa poprzez sporządzenie przez organ wadliwego i niespójnego uzasadnienia, - art. 7, 77 § 1 i 80, art. 107 § 3 kpa ( w zw. z art. 32 ust. 1 i 2 Konstytucji RP) poprzez przyjęcie przez organ niejasnych kryteriów metodologii pracy, w tym m.in. poprzez pryzmat dokumentów, a nie pracy egzaminacyjnej; - ponownie art. 7, 77 § 1 i 80 kpa , 107 § 3 kpa oraz art. 36 ⁴ ust. 1 i ust. 10 urpr poprzez dokonanie oceny pracy w sposób nieodzwierciedlający ustawowej skali ocen, oraz – poprzez błędne zastosowanie art. 36 ⁴ ust. 10 pkt 2 w zw. z art. 36⁵ ust. 2 urpr i art. 36⁴ ust 1 urpr i uznanie, że sporządzony podczas egzaminu pozew zawiera uchybienia uzasadniające negatywną ocenę. Zdaniem kasatora WSA nie dokonał sam kontroli sądowoadministracyjnej w tym zakresie i nie dostrzegł ww. wad popełnionych w postępowaniu administracyjnym.

Zauważyć trzeba, że stosownie do art. 134 § 1 ppsa sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Przyjmuje się w orzecznictwie, że przepis art. 134 § 1 ppsa może stanowić usprawiedliwioną podstawę kasacyjną w sytuacji, gdy sąd administracyjny I instancji - nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną - nie wyszedł poza ich granice, mimo że w danej sprawie powinien był to uczynić lub rozpoznając skargę dokonał oceny pod względem zgodności z prawem innej sprawy (w znaczeniu przedmiotowym i podmiotowym) niż sprawa rozstrzygnięta zaskarżonym aktem lub rozpoznał skargę z przekroczeniem granic danej sprawy lub nie rozpoznał istoty sprawy.

W uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 października 2009 r. (sygn. akt I OPS 10/09, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl) wyjaśniono, że niezwiązanie granicami skargi oznacza, że sąd ma prawo, a jednocześnie obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Sąd nie jest przy tym skrępowany sposobem sformułowania skargi, przytoczonymi argumentami, a także zgłoszonymi wnioskami, zarzutami i żądaniami. Podnieść należy, że zarzut taki może być uzasadniony wówczas, gdyby sąd wyszedł poza granice danej sprawy, albo gdyby w postępowaniu administracyjnym popełniono uchybienia na tyle istotne i przy tym oczywiste, iż sąd powinien je dostrzec i uwzględnić, niezależnie od treści zarzutów podniesionych w skardze do wojewódzkiego sądu administracyjnego.

Nie można zgodzić się z autorem skargi kasacyjnej, że Sąd pierwszej instancji naruszył ww. przepis w sposób wskazany w omawianych zarzutach. Wbrew intencjom autora skargi kasacyjnej nie można naruszyć art. 134 § 1 ppsa poprzez zaakceptowanie stanowiska organu, którego nie podziela Skarżący. Ponadto Sąd pierwszej instancji nie pozostawił poza zakresem swojego rozpoznania kwestii decyzji organu odwoławczego (o czym już zresztą wyżej wspomniano w aspekcie kompletności oceny stanu faktycznego), gdyż przytoczył stanowisko tego organu i ocenił je całościowo, według zasad logiki i z uwzględnieniem mających zastosowanie przepisów prawa materialnego i procesowego, w tym ustawowych kryteriów oceny pracy i ustawowej skali ocen pracy ( art. 36⁴ ust. 1 , ust. 10 pkt 1 lit. a – d, art. 36⁵ ust. 1 i 4 oraz 36⁶ ust. 1, art. 36⁸ ust. 12 urpr). WSA jednoznacznie stwierdził, powołując się na wcześniejsze orzecznictwo sądów administracyjnych, że nie wszystkie błędy pracy egzaminacyjnej z poszczególnych części od drugiej do piątej egzaminu radcowskiego popełnione przez osobę zdającą mogą dopuszczać wartościowanie tej pracy w ramach skali określonej w art. 36 ⁴ ust. 10 pkt 1 lit. a – d urpr, gdyż stwierdzenie błędu, którego ciężar gatunkowy dyskwalifikuje pracę, będzie skutkować wyłącznie oceną negatywną, dokonując oceny pracy egzaminatorzy i komisja egzaminacyjna podejmująca uchwałę o wyniku egzaminu, muszą rozważyć ciężar gatunkowy błędów popełnionych przez osobę zdającą i ocenić je w perspektywie wszystkich kryteriów oceny wskazanych a w art. 35⁵ ust. 2 urp oraz, że gdy proponowane rozwiązanie nie zabezpiecza interesu reprezentowanej strony przez zdającego egzamin, to nawet poprawne rozwiązanie zadania pod względem formalnym i materialnoprawnym, nieuwzględniające interesu strony, świadczy o braku przygotowania do należytego wykonywania zawodu radcy prawnego.

W odpowiedzi na formułowany w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia 134 § 1 ppsa – należy też wyjaśnić, że sąd administracyjny pierwszej instancji nie jest zobowiązany odnosić się w uzasadnieniu wydawanego orzeczenia do zarzutów i argumentacji niemających istotnego znaczenia dla oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu, albowiem pominięcie w uzasadnieniu wyroku rozważań dotyczących zarzutów niezasadnych nie stanowi naruszenia przepisów postępowania sądowoadministracyjnego o istotnym wpływie na wynik sprawy (por. np.: wyroki NSA z dnia: 5 grudnia 2018 r., sygn. akt II GSK 4421/16; 17 lutego 2011 r., sygn. akt I OSK 1824/10; 14 kwietnia 2010 r., sygn. akt I OSK 850/09; 9 grudnia 2010 r., sygn. akt II OSK 1766/10).

Zatem, analiza akt sprawy w zestawieniu z treścią zaskarżonego wyroku jasno wskazuje, że sformułowane w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia tego przepisu należało uznać za chybione.

W ramach zarzutu naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię autor skargi kasacyjnej zakwestionował stanowisko WSA, zgodnie z którym ten Sąd stwierdził, że "istota i charakter egzaminu zawodowego wymagają, aby zaproponowany sposób rozwiązania egzaminacyjnego nie zawierał błędów", czym miał naruszyć art. 36⁴ ust. 10 w zw. z art. 36⁵ ust. 2 urpr poprzez przyjęcie koncepcję sposobu oceniania prac egzaminacyjnych, nieznaną ustawie o radcach prawnych, tj. przy wykorzystaniu ocen dwuwartościowych ( ocena pozytywna i negatywna).

Zarzutu tego również nie można uznać za trafny. We wcześniejszej części uzasadnienia NSA przedstawił już stanowisko Sądu pierwszej instancji w omawianym zakresie, gdyż problem przyjętego sposobu oceniania prac egzaminacyjnych był poruszany w skardze kasacyjnej w różnych aspektach, nieraz sprzecznie ze sobą – z jednej bowiem strony kasator zarzucał zaakceptowanie decyzji niewyjaśniającej należycie sprawy i przesłanek rozstrzygnięcia, zawierającej niespójne stanowisko odnośnie do przesłanek oceny pracy z zakresu prawa gospodarczego i nieujawnienie (niedostrzeżenie) tych przesłanek również przez Sąd, z drugiej strony rekonstruuje stanowisko WSA w tym względzie. Tej rekonstrukcji nie można jednak uznać za kompletną i odzwierciedlającą istotę wyrażonych przez WSA ocen. Wskazane w petitum zarzutu 7 zdanie, w istocie niezbyt zręczne, ale przez kasatora wyrwane z kontekstu nie odzwierciedla intencji wypowiedzi Sądu. WSA, o czym wcześniej wspomniano, przedstawił reguły i zasady wystawiania ocen prac egzaminacyjnych, wskazując również poglądy wyrażane w orzecznictwie, które podzielił (- dokonując oceny pracy egzaminacyjnej egzaminatorzy i komisja muszą rozważyć ciężar gatunkowy błędów popełnionych przez osobę zdającą i ocenić je w perspektywie wypełnienia przez pracę wszystkich kryteriów oceny wskazanych w art. 36 ⁵ ust. 2 urpr, - jednak nie wszystkie błędy pracy popełnione przez osobę zdającą mogą dopuszczać wartościowanie tej pracy w ramach skali określonej w art. 36⁴ ust. 10 pkt 1, lit. a – d urpr, bowiem stwierdzenie błędu, którego ciężar gatunkowy dyskwalifikuje pracę będzie skutkował wyłącznie oceną negatywną). WSA orzekając w przedmiocie zastosowania ww. prawa materialnego odnosił się także do konkretnych błędów popełnionych niespornie przez Skarżącego, które wcześniej wymieniono, i które również zdaniem NSA świadczą, że wadliwości te były tak istotne i poważne, wynikające z nieznajomości prawa materialnego i procesowego, że wykluczały one przyjęcie, że zaproponowany sposób rozwiązania problemu w zadaniu egzaminacyjnym zabezpieczał należycie interesy klienta. To z kolei nie pozwala na przyjęcie, że Skarżący był zdolny do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego, w tym osiągnął poziom wiedzy z zakresu materialnego prawa gospodarczego i procesowego oraz umiejętności praktycznego stosowania przepisów.

W konsekwencji również ostatni zarzut skargi kasacyjnej nie mógł prowadzić do podważenia kontrolowanego wyroku.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 ppsa, oddalił skargę kasacyjną.

O kosztach postępowania kasacyjnego postanowiono na podstawie art. 204 pkt 1 oraz 205 § 2 ppsa.