Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1298/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2022-01-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 156 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj Sędziowie: WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz (spr.) Asesor: WSA Iwona Ścieszka po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 28 stycznia 2022 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] kwietnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę.


UZASADNIENIE

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z [...] kwietnia 2021 r. nr [...] odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w S. z [...] marca 1976 r. nr [...] w części dotyczącej przejęcia na własność Skarbu Państwa działki ozn. nr [...] o pow. [...] ha.

Powyższa decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

Naczelnik Miasta i Gminy w S. decyzją z [...] marca 1976 r. orzekł o przejęciu za spłaty pieniężne od W. W. (wcześniej N.), na własność Skarbu Państwa gospodarstwa rolnego o pow. [...] ha, w udziale [...] części, składającego się z działek ewid. ozn. nr [...],[...],[...],[...], położonego w S. "D. [...]" (obecnie woj. [...], powiat [...], gmina S.). W decyzji dokonano rozliczenia udziałów i wynagrodzenia całego gospodarstwa w łącznej kwocie [...] zł dla W. W., K. N., W. N. i E. N.

W. W. wnioskiem z [...] lutego 1994 r. wystąpiła o wypłacenie ekwiwalentu za przymusowo wykupiony grunt o pow. [...] ha, położony w S.

Wojewoda [...] decyzją z [...] października 2006 r. nr [...] stwierdził nieważność decyzji z [...] marca 1976 r. w części dotyczącej działek ozn. nr [...] i [...], zaś decyzją z [...] października 2006 r. nr [...] stwierdził, że decyzja z [...] marca 1976 r. w części dotyczącej przejęcia działki ozn. nr [...] została wydana z naruszeniem prawa.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z [...] lipca 2008 r. nr [...] stwierdził nieważność decyzji Wojewody [...] z [...] października 2006 r. nr [...].

W. W. wnioskiem z [...] lipca 2008 r. wystąpiła do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi o stwierdzenie nieważności decyzji z [...] marca 1976 r. w części dotyczącej przejęcia na własność Państwa działki ozn. nr [...]. W miejsce W. W. wstąpił jej następca prawny J. K.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi rozpatrując sprawę przytoczył przepisy kpa i zasady dotyczące stwierdzenia nieważności decyzji i zaznaczył, że materialnoprawną podstawę wydania decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w S. stanowił art. 28 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz. U. Nr 21, poz. 118). Zgodnie z tym przepisem wydanie decyzji o przejęciu nieruchomości wchodzących w skład gospodarstwa rolnego w całości lub części za spłaty pieniężne mogło nastąpić w przypadku łącznego spełnienia trzech następujących przesłanek:

1) wystąpienie przez rolnika ze stosownym wnioskiem o przejęcie;

2) niespełnianie przez tego rolnika warunków do uzyskania renty;

3) możliwość prowadzenia na pozostałej części gospodarstwa towarowej produkcji rolnej (w przypadku przejęcia części gospodarstwa).

Organ zaznaczył, że w badanej decyzji wskazano, że W. W. była współwłaścicielką działki nr [...] w udziale wynoszącym [...] części. Pomimo prowadzonych poszukiwań (w Urzędzie Miasta i Gminy S., w Starostwie Powiatowym w B. i w Archiwum Państwowym w K.) nie udało się odnaleźć dokumentu potwierdzającego tytuł prawny do działki nr [...]. Dokumentem takim nie dysponowała także W. W. W zachowanych dokumentach brak jest jakiejkolwiek informacji, że działka nr [...] stanowiła współwłasność W. W. w częściach ułamkowych.

Minister zaznaczył, że z opisu z rejestru gruntów z [...] grudnia 1968 r. wynika, że działka ozn. nr [...] o pow. [...] ha, położona w S. była zapisana w jedn. grunt. [...] jako będąca we władaniu S. N. i jego żony W. N. (później W.). Okoliczność ta znajduje potwierdzenie w korespondencji Starostwa Powiatowego w B. (pisma z [...] lipca 2005 r. i [...] czerwca 2015 r.). W. W. w swojej korespondencji wielokrotnie informowała, że wraz z mężem prowadziła gospodarstwo o pow. [...] ha, a po śmierci męża zajmowała się nim samodzielnie. Okoliczność ta znajduje potwierdzenie w zaświadczeniu Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w S. z [...] maja 1970 r. Tym samym wskazanie w badanej decyzji, że W. W. była współwłaścicielką gruntów o pow. [...] ha w udziale wynoszącym [...] części, nie znajduje oparcia w zgromadzonym materiale archiwalnym.

Organ nadzoru podkreślił, że Naczelnik Miasta i Gminy w S. wskazując w ten sposób udziały w częściach ułamkowych prawdopodobnie chciał określić (na potrzeby ustalenia wysokości spłat) prawa do gruntu W. W. i synów S. N., tj. nieżyjącego męża W. W., w osobach K. N., W. N. i E. N.

Z kwestionowanej decyzji wynika, że oprócz działki ozn. nr [...] przejęte zostały też działki oznaczone nr [...],[...] i [...]. Z dokumentów nadesłanych przez Urząd Miasta i Gminy w S. wynika, że działka ozn. nr [...] stanowiła współwłasność K. i W. małżonków N. na podstawie aktu własności ziemi z [...] stycznia 1976 r. nr [...]. Z kolei działka ozn. nr [...] stanowiła własność W. i W. małżonków N. na podstawie aktu własności ziemi z [...] sierpnia 1977 r. nr [...]. Nie udało się odszukać dokumentu potwierdzającego tytuł prawny do działki ozn. nr [...].

Minister wskazał, że skoro pozostałe przejęte działki nie stanowiły współwłasności w częściach ułamkowych, to Naczelnik, określając w ten sposób udziały W. W., zapewne dążył do określenia wysokości przypadającej jej spłaty z tytułu przekazania użytkowanej przez nią działki ozn. nr [...] (w relacji do sumy wszystkich spłat przypadających wszystkim właścicielom działek objętych decyzją). Kwestia określenia udziału W. W. co do przekazanego gruntu nie ma znaczenia dla badania legalności zaskarżonej decyzji. Okoliczność ta mogłaby być ewentualnie kwestionowana w postępowaniu zwykłym, w celu określenia wysokości przypadających jej spłat. Okoliczność spłat jest kwestią następczą i nie ma wpływu dla badania legalności zaskarżonej decyzji. Zachowane zaś dokumenty wskazują, że działka ozn. nr [...] znajdowała się we władaniu W. W.

Organ nadzoru zaznaczył, że w zgromadzonych dokumentach nie ma potwierdzenia, jaki tytuł prawny posiadała W. W. do działki ozn. nr [...], niewątpliwie jednak była jej posiadaczem. Ustawa z dnia 29 maja 1974 r., stanowiąca podstawę przejęcia tej działki, nie posługiwała się pojęciem posiadacza, operowała jedynie pojęciem właściciela zwanego rolnikiem.

Minister opisał regulacje odnoszące się do posiadacza gruntów wskazując, że pierwsza ustawa dotycząca przejmowania nieruchomości w zamian za zaopatrzenie emerytalne, tj. ustawa z dnia 28 czerwca 1962 r. o przejmowaniu nieruchomości rolnych w zagospodarowanie lub na własność Państwa oraz o zaopatrzeniu emerytalnym właścicieli tych nieruchomości i ich rodzin (Dz. U. Nr 38, poz. 166), stanowiła, że ilekroć jest mowa o właścicielu nieruchomości, należy przez to rozumieć również posiadacza nieruchomości w dobrej wierze. Kolejna ustawa, uchylająca ustawę z 1962 r., tj. ustawa z dnia 24 stycznia 1968 r. o rentach i innych świadczeniach dla rolników przekazujących nieruchomości rolne na własność Państwa (Dz. U. Nr 3, poz. 15 ze zm.), która została uchylona ustawą z dnia 29 maja 1974 r., dopuszczała przekazanie nieruchomości rolnych wchodzących w skład gospodarstwa rolnego na własność Państwa również przez samoistnego posiadacza tego gospodarstwa (art. 1 ust. 3). Z kolei późniejsza ustawa, tj. ustawa z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz. U. Nr 32, poz. 140), która uchylała ustawę z dnia 29 maja 1974 r. (z wyjątkiem art. 9 ust. 2), wprowadziła pojęcie posiadacza gospodarstwa rolnego, precyzując w art. 75 ust. 1, że przez rolnika rozumie się właściciela lub posiadacza gospodarstwa rolnego o powierzchni powyżej 0,5 ha gruntów rolnych i leśnych. Również ustawa z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 268 ze zm.), uchylająca z ustawę z dnia 27 października 1977 r., zachowała pojęcie posiadacza, określając w art. 2 pkt 1 lit. a, że przez rolnika rozumie się osobę prowadzącą gospodarstwo rolne w charakterze współwłaściciela (współposiadacza) na gruntach stanowiących własność lub będących w jej posiadaniu.

Minister podkreślił, że analiza ww. aktów prawnych wskazuje, że pominięcie w ustawie z dnia 29 maja 1974 r. pojęcia posiadacza nie mogło być działaniem zamierzonym i w praktyce musiało rodzić wiele trudności i wątpliwości, skoro wcześniej obowiązująca ustawa z dnia 24 stycznia 1968 r. pozwalała na przejęcie gruntów od samoistnego posiadacza, a późniejsza ustawa z 1977 r. określała, że przez "rolnika" należy rozumieć także posiadacza (art. 75 ust. 1 pkt 1), a dodatkowo precyzowała, w jakiej sytuacji rolnik mógł przekazać posiadanie (art. 75 ust. 1 pkt 3 i 4).

Zdaniem organu zgromadzone dokumenty wskazują, że W. W. władała działką nr [...] jak właściciel. Zgodnie z obowiązującym wówczas art. 341 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93 ze zm.) domniemywa się, że posiadanie jest zgodne ze stanem prawnym. Domniemanie to dotyczyło również posiadania przez poprzedniego posiadacza. Ze zgromadzonych dokumentów nie można wysnuć wniosku, że posiadanie przez W. W. gruntu ozn. jako działka nr [...] było niezgodne z rzeczywistym stanem prawnym. Ponadto w sprawie brak jest jakichkolwiek dokumentów pozwalających twierdzić, że stan prawny działki nr [...] był inny aniżeli wskazany w treści ocenianej decyzji. Nie ma podstaw, aby w tym zakresie podważyć ustalenia wynikające z tej decyzji. Skoro W. W. władała tą działką jak właściciel, to nie można stwierdzić, że Naczelnik Miasta i Gminy, przejmując od niej ten grunt (a nie, jak wskazano w decyzji, udział we współwłasności), rażąco naruszył przepisy ustawy. Tym bardziej że przepisy kodeksu cywilnego wiązały z posiadaniem domniemanie, że posiadanie jest zgodne z rzeczywistym stanem prawnym, a ustawa z dnia 29 maja 1974 r. nie precyzowała możliwości przejęcia gospodarstwa od samoistnego posiadacza.

Organ wyjaśnił jednocześnie, że dokumentacja sprawy zakończonej badaną decyzją, a zatem sprzed 40 lat, którą udało się obecnie zgromadzić w toku postępowania nadzwyczajnego, nie jest kompletna. Pomimo prowadzonych poszukiwań nie udało się odnaleźć wniosku strony o przejęcie gospodarstwa. Ustalenie, czy W. W. złożyła wniosek o przejęcie gospodarstwa za spłaty pieniężne, jest więc obecnie niemożliwe do jednoznacznego zweryfikowania.

Minister wskazał, że z decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w S. wynika, że została ona wydana po rozpatrzeniu wniosku W. W. o przejęcie gospodarstwa rolnego za spłaty pieniężne, co potwierdza uzasadnienie tej decyzji. Pomimo oświadczenia W. W. z [...] grudnia 2004 r. złożonego w Urzędzie Miasta i Gminy w S., że przed wydaniem decyzji nie składała wniosku o wykupienie nieruchomości, a także braku wniosku trudno uznać, aby badana decyzja Naczelnika została wydana bez zgody właściciela.

Organ wskazał, że na decyzji znajduje się pieczęć Banku Spółdzielczego w S. z [...] kwietnia 1976 r. potwierdzająca pobranie należności za wykupione grunty. W uzasadnieniu decyzji Naczelnik Miasta i Gminy w S. dokonał rozliczenia udziałów i wynagrodzenia z całego gospodarstwa dla W. W. oraz K. N., W. N. i E. N. w łącznej kwocie [...] zł. Okoliczność pobrania spłat pieniężnych została potwierdzona przez W. W. w pismach, które wpłynęły do [...] Urzędu Wojewódzkiego w K. [...] lutego 2006 r. i [...] sierpnia 2005 r. Okoliczności te potwierdzają, że W. W. wiedziała o przejęciu gruntów i wyrażała zgodę na ich przejęcie przez Skarb Państwa, a także otrzymała pieniądze za ich wykup. Dowodem pośrednim, który wskazuje, że przejęcie gruntów było zgodne z wolą W. W., był fakt, że nie kwestionowała przez wiele lat przejęcia nieruchomości na własność Państwa. Dopiero po 18 latach od przejęcia, w piśmie z [...] lutego 1994 r. wystąpiła wyłącznie o wypłacenie ekwiwalentu za wykup gruntu o powierzchni [...] ha, w udziale jej przypadającym. W piśmie tym nie informowała, że przejęcie gospodarstwa nastąpiło bez jej wniosku albo wbrew jej woli.

Zdaniem organu brak jest dowodów, które podważyłyby w sposób jednoznaczny i niebudzący żadnych wątpliwości okoliczność złożenia wniosku. Tym bardziej, że na skutek upływu kilkudziesięciu lat akta postępowań są często niepełne i brak odnalezienia wniosku nie może prowadzić do stwierdzenia nieważności decyzji. Brak w aktach sprawy wniosku nie może z góry przesądzać o rażącym naruszeniu prawa przez Naczelnika Miasta i Gminy w S.

Organ zaznaczył, że odmienny pogląd podważałby sens instytucji stwierdzenia nieważności decyzji, skoro każdy brak dokumentu uznawany byłby za rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa, co potwierdza stosowne orzecznictwo sądowoadministracyjne. Na podstawie zachowanych akt sprawy uznać należy, że wolą W. W. było przekazanie działki nr [...] na własność Państwa za należności i brak jest jednoznacznych dowodów wskazujących, że zbycie nastąpiło wbrew jej woli. W takiej sytuacji nie ma podstaw do przyjęcia, że Naczelnik Miasta i Gminy w S. rażąco uchybił przesłance nr 1 ww. ustawy.

Minister wskazał, że warunki do uzyskania renty wskazane zostały w art. 9 ust. 1 ustawy z 1974 r. Jednym z koniecznych wymogów było osiągnięcie przez mężczyznę wieku 65 lat, a przez kobietę 60 lat albo zaliczenie rolnika do jednej z grup inwalidów. W. W. (urodzona [...] kwietnia 1921 r.) w dacie przejęcia miała ukończone [...] lat. Ponadto z akt sprawy nie wynika, aby była inwalidą. Oznacza to, że nie spełniała warunków do uzyskania renty.

Z opisu z rejestru gruntów z [...] grudnia 1968 r. wynika, że we władaniu S. N. i jego żony W. W. znajdowały się działki oznaczone nr [...] o pow. [...] ha i nr [...] o pow. [...] ha, położone w S. Działka nr [...] sklasyfikowana była jako grunty orne i nieużytki, a działka nr [...] stanowiła zabudowania. Naczelnik Miasta i Gminy w S. przejął w całości grunt rolny, oznaczony działką nr [...], a nie jego część. Kwestia prowadzenia towarowej produkcji rolnej na pozostałej (nieprzejętej) części gospodarstwa jest w tym przypadku bez znaczenia.

W ocenie Ministra dla oceny zgodności z prawem decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w S. nie ma również znaczenia wydana przez Wojewodę [...] decyzja z [...] października 2006 r. nr [...], w której organ stwierdził, że decyzja Naczelnika Miasta i Gminy w S. z [...] marca 1976 r. została wydana z naruszeniem prawa, ponieważ w rozpatrywanej sprawie Minister nie jest związany uzasadnieniem decyzji z [...] października 2006 r. Dodatkowo decyzja ta została wyeliminowana z obrotu prawnego.

Tym samym nie można stwierdzić, że decyzja Naczelnika Miasta i Gminy w S. z [...] marca 1976 r., w części dotyczącej przejęcia działki ozn. nr [...], została wydana z rażącym naruszeniem przepisów stanowiących podstawę jej wydania, a w szczególności z naruszeniem art. 28 ustawy z 1974 r. Brak jest zatem podstaw do stwierdzenia jej nieważności. Zebrane materiały nie pozwalają również na przyjęcie, aby w sprawie wystąpiła którakolwiek z pozostałych przesłanek stwierdzenia nieważności decyzji, określonych w art. 156 § 1 kpa.

J. K. wniósł skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zarzucając:

1. naruszenie przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy:

- art. 156 § 1 k.p.a poprzez błędne zastosowanie i nieprawidłową wykładnię skutkującą odmową stwierdzenia nieważności decyzji, a więc wadliwe, bo niespełniające warunku zupełności, ujęcie opisu tezy zaskarżonej decyzji;

2. obrazę przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, w szczególności:

• art. 7 k.p.a. przez naruszenie zasady prawdy obiektywnej art. 77 § 1 i nast. k.p.a wadliwe zebranie materiału dowodowego i jego wybiórcze oraz nierzetelne rozpatrzenie, wobec twierdzenia samego organu, że dokumentacja zgromadzona jest niekompletna co ma odzwierciedlenie wprost w zaskarżonej decyzji,

• art. 7a k.p.a. w zw. z art. 81a k.p.a. poprzez zinterpretowania wątpliwości prawnych i faktycznych na niekorzyść strony, a ważny interes publiczny, w tym istotne interesy państwa, a w szczególności jego bezpieczeństwa, obronności lub porządku publicznego nie zachodzą a organ sam przyznał, iż dokumentacja, którą on winien posiadać i gromadzić jest niekompletna,

• w konsekwencji powyższego art. 8 k.p.a. poprzez arbitralne stwierdzenie poczynione na postawie własnych hipotez, że "trudno uznać, iż Naczelnik Miasta i Gminy S. przejmując od niej grunt rażąco naruszył przepisy ustawy" mimo, iż konsekwencją jego decyzji strona pozbawiona została nie tylko władztwa, ale i wynagrodzenia w związku z przejściem jej gruntu na własność Skarbu Państwa,

• ergo art. 6, 7 i 12 k.p.a. poprzez wydanie decyzji negatywnej na podstawie niekompletnej dokumentacji w sprawie z zaznaczeniem, że prowadzono poszukiwania pozostałej dokumentacji, niewyjaśniając jakie to poszukiwania przeprowadzono, tzn. jakie konkretne czynności zostały podjęte w sprawie.

W uzasadnieniu skargi skarżący przytoczył argumenty na poparcie podnoszonych zarzutów i wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz zasądzenie od organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych, ewentualnie o zobowiązanie przez sąd organu do wydania w określonym terminie decyzji lub postanowienia wskazując sposób załatwienia sprawy lub jej rozstrzygnięcie albowiem jest to uzasadnione okolicznościami sprawy.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Rozpoznanie sprawy niniejszej według powyższych kryteriów prowadzi do wniosku, że skarga jest niezasadna.

Przedmiotem kontroli Sądu była decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] kwietnia 2021 r., którą organ odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia Naczelnika Miasta i Gminy w S. z [...] marca 1976 r. w przedmiocie przejęcia za spłaty pieniężne na rzecz Skarbu Państwa gospodarstwa rolnego stanowiącego m.in. własność W. W. (wcześniej N.), w odniesieniu do działki nr [...], o powierzchni [...] ha.

Przedmiotowa decyzja została wydana w ramach postępowania nieważnościowego, czyli jednego z trybów nadzwyczajnych postępowania administracyjnego.

Stwierdzenie nieważności ostatecznej decyzji administracyjnej jest instytucją szczególną, która stanowi wyjątek od ogólnej zasady trwałości decyzji, o której mowa w art. 16 k.p.a. Procedura stwierdzenia nieważności jest odrębnym i samodzielnym postępowaniem, a zadaniem organu prowadzącego to postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji ostatecznej jest ocena tej decyzji pod kątem kwalifikowanej niezgodności z prawem. Ocena ta dotyczy zatem tego czy decyzja ostateczna wydana została z naruszeniem przepisów określonych w art. 156 § 1 k.p.a. W konsekwencji, postępowanie takie ma odrębną podstawę prawną i nie może być traktowane w taki sposób jakby chodziło o ponowne rozpoznanie sprawy zakończonej decyzją ostateczną, rozstrzygającą o zastosowaniu przepisów prawa materialnego do danego stosunku administracyjnoprawnego.

W wyroku z 2 lutego 2006 r. (sygn. akt II OSK 490/05, publ. LEX nr 196696), Naczelny Sąd Administracyjny wyraził pogląd, który sąd w składzie orzekającym w całości podziela, że w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji istnienie jednej z przesłanek z art. 156 § 1 k.p.a. musi być oczywiste, "widoczne gołym okiem", a nie być kwestią przypuszczeń, czy też zawiłych dociekań. Przy tym zaistnienie przesłanek stwierdzenia nieważności ocenia się według stanu faktycznego i prawnego sprawy istniejącego w dacie wydania aktu kwestionowanego w trybie nieważnościowym.

Przesłanką stwierdzenia nieważności szczególnie rozważaną na gruncie niniejszej sprawy było wydanie aktu z rażącym naruszeniem prawa (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.). W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że o rażącym naruszeniu prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. decydują łącznie trzy przesłanki: oczywistość naruszenia prawa, charakter przepisu, który został naruszony, oraz racje ekonomiczne lub gospodarcze – skutki, które wywołuje decyzja (por. wyrok NSA z 9 lutego 2005 r., sygn. akt OSK 1134/04, publ. LEX nr 165717).

Oczywistość naruszenia prawa polega na ewidentnej sprzeczności pomiędzy treścią rozstrzygnięcia, a przepisem prawa stanowiącym jego podstawę prawną. Z zasady musi to być wada tkwiąca w samej decyzji. Skutki, które wywołuje decyzja uznana za rażąco naruszającą prawo, to skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności – gospodarcze lub społeczne skutki naruszenia, których wystąpienie powoduje, że nie jest możliwe zaakceptowanie decyzji jako aktu wydanego przez organy praworządnego państwa (wyrok NSA z dnia 21 października 2010 r. sygn. akt I OSK 28/10).

Z powyższego wynika, że przez rażące naruszenie prawa rozumie się naruszenie wyraźnej, niebudzącej wątpliwości interpretacyjnych normy prawa materialnego lub procesowego. Jednocześnie, rażące naruszenie prawa zachodzi w przypadku gdy czynności zmierzające do wydania decyzji administracyjnej oraz treść załatwienia sprawy w niej wyrażona stanowią zaprzeczenie stanu prawnego sprawy w całości lub w części.

Na wstępie Sąd zaznacza, że w pełni akceptuje ustalenia faktyczne i oceny prawne sformułowane przez organ administracji, nie zachodzi zatem potrzeba ich ponownego przytaczania w tym miejscu uzasadnienia.

Wskazać należy, że kontrolowana przez Ministra decyzja została wydana na podstawie art.28 ust.1 ustawy o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne. Nieruchomości wchodzące w skład gospodarstwa rolnego mogły być przejęte na własność Państwa na wniosek rolnika jeśli wnioskodawca nie posiadał uprawnień do uzyskania renty lub emerytury.

W niniejszej sprawie nie budzi wątpliwości, że w dacie wydawania decyzji z [...] marca 1976 r. W. W. nie spełniała warunków do uzyskania renty lub emerytury, o których mowa w art. 9 ust. 1 ustawy. Z akt sprawy wynika, że nie przekroczyła wieku 60 lat ( ur. [...].04.1921r.) i nie była inwalidką.

Z uzasadnienia skargi wprost natomiast wynika i jest przedmiotem sporu, że Skarżący jako następca prawny byłej właścicielki stoi na stanowisku, że przejęcie na własność Państwa będącej przedmiotem postępowania działki nr [...] nastąpiło pomimo braku jej wniosku. Podkreśla ponadto, że wskazane przejęcie zostało unieważnione na podstawie decyzji Wojewody [...] z [...] października 2006 r. z powodu braku wniosku strony, zaś decyzja ta została uznana za nieważną wyłącznie z powodów formalnych.

Zauważyć trzeba, że decyzja Wojewody [...] z [...] października 2006 r. odnosząca się do działki nr [...] nie ma znaczenia dla oceny zgodności z prawem orzeczenia z [...] marca 1976 r. Przedmiotowa decyzja nie była bowiem wiążąca dla organu oraz dla Sądu.

Sąd podkreśla, że postępowanie w sprawie przejęcia gospodarstwa na własność Państwa było postępowaniem wszczynanym na wniosek zainteresowanego rolnika oraz, że istotnie w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym, brak jest takiego wniosku.

W przypadku niekompletnych akt sprawy administracyjnej – jak to ma miejsce w sprawie niniejszej - organ nadzoru może dokonać kontroli w oparciu o przepis art. 156 § 1 k.p.a., tylko w takim zakresie, jaki jest możliwy na podstawie zebranych dowodów. Jak wyżej wspomniano w postępowaniu administracyjnym obowiązuje zasada trwałości decyzji administracyjnych. Aby zatem strona wnioskująca o stwierdzenie nieważności mogła skutecznie postawić organowi zarzut działania z rażącym naruszeniem prawa musi wykazać, że kwestionowana decyzja jest obciążona wadą określoną w przepisie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

Do podważenia decyzji w tym trybie nie wystarczy samo twierdzenie strony, że brak dokumentów wskazujących na złożenie wniosku o przejęcie nieruchomości przez Państwo przesądza, że organ który ją wydał działał z rażącym naruszeniem art. 28 ustawy stanowiącej podstawę rozstrzygnięcia.

W orzecznictwie sądów administracyjnych ukształtował się pogląd, że w przypadku niemożności odnalezienia lub niezachowania w całości akt archiwalnych dotyczących kontrolowanego orzeczenia po upływie znacznego czasu ewentualne braki w materiale dowodowym należy interpretować na korzyść pozostawienia orzeczenia w obrocie prawnym. Tym samym nie można podzielić zarzutu skargi, że w okolicznościach faktycznych sprawy organ zinterpretował brak wniosku w aktach archiwalnych na niekorzyść strony.

Brak całości akt sprawy dokumentujących przebieg postępowania o przejęcie nieruchomości za spłaty pieniężne stanowi zatem podstawę do dokonania oceny zachowania wymogów procedury wywłaszczeniowej tylko na podstawie wydanej decyzji z [...] marca 1976 r., a z jej treści wynika, że postępowanie było prowadzone na wniosek W. W.

Istotnym jest bowiem, że decyzja Naczelnika Miasta i Gminy w S. z [...] marca 1976 r. jest dokumentem urzędowym w rozumieniu art. 76 § 1 k.p.a., a zatem stanowi dowód tego co zostało w niej urzędowo stwierdzone.

Zdaniem Sądu, stanowisko osób zainteresowanych w sprawie nie może stanowić obiektywnego przeciwdowodu na okoliczność niezłożenia przez właściciela wniosku o przejęcie nieruchomości przez Państwo, skoro w ich interesie jest odzyskanie gruntu.

Brak obiektywnego dowodu wskazującego na fakt przeciwny, pozwalał przyjąć zatem, że w niniejszej sprawie postępowanie o przejęcie nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] zostało zainicjowane i zakończone zgodnie z wymogami wynikającymi z przepisów art. 3 ust. 1 i art. 28 ustawy. Sam brak wpisania przez pracownika organu w treści decyzji daty sporządzenia wniosku nie świadczył o jego braku. Ustawa nie zawierała przepisów wskazujących jakie elementy treści winna zawierać decyzja o przejęciu nieruchomości za spłaty pieniężne. Z datą złożenia wniosku ustawa nie wiązała też żadnych skutków prawnych.

Sąd zwraca uwagę, że podnoszona przez Ministra kwestia wypłaty należności za wykupione grunty przez Bank Spółdzielczy w S. w dniu [...] kwietnia 1976 r., jakkolwiek wzmacnia argumentację co do potocznego rozumienia akceptacji tej okoliczności przez właścicielkę gospodarstwa, nie ma jednak znaczenia dla oceny legalności kontrolowanej decyzji. Kontrola legalności decyzji w trybie przepisu art. 156 § 1 k.p.a. dokonywana jest na chwilę wydania kwestionowanej decyzji. To zaś, czy rzeczywiście wypłacono ustalone w decyzji środki pieniężne jest zdarzeniem dalszym, wykraczającym poza datę wydania decyzji.

Biorąc powyższe pod uwagę i nie znajdując podstaw do uwzględnienia skargi Sąd, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w sentencji.

Stosownie do treści art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych, rozpoznanie niniejszej sprawy nastąpiło na posiedzeniu niejawnym.