Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 472/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2010-05-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6155 Uzgodnienia w sprawach z zakresu zagospodarowania przestrzennego
Hasła tematyczne: Ochrona środowiska
Administracyjne postępowanie
Ochrona przyrody
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 52 par. 1 i 2, art. 106 par. 3, art. 133 par. 1, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 135, art. 200 i art. 205 par. 1, art. 152
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 15, 127 par. 3, art. 156 par. 1 pkt 2 i pkt 7, art. 107 par. 1, art. 8
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 33, 34 ust. 1 i 2 , art. 35, art. 35a
journal: Dz.U. 2004 nr 92 poz 880
law: Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody
journal: Dz.U.UE.L 1992 nr 206 poz 7 art. 6 ust. 3 i 4, art. 7
law: Dyrektywa Rady 92/43/EWG z dnia 21 maja 1992 r. w sprawie ochrony siedlisk przyrodniczych oraz dzikiej fauny i flory
article: art. 56 ust. 2 pkt 2 i 3, ust. 4 pkt 1, ust. 3, ust. 9, art. 32 ust. 1, 2 i , art. 10, art. 53, art. 11, art. 51 i art. 52 ust. 1 pkt 3, art. 46 ust. 4 b i 4c
journal: Dz.U. 2006 nr 129 poz 902
law: Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 Prawo ochrony środowiska - tekst jedn.
article: art. 144 pkt 4
journal: Dz.U. 2008 nr 199 poz 1227
law: Ustawa z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz  o ocenach oddziaływania na środowisko

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aleksandra Łaskarzewska Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz (spr.) Sędzia WSA Edyta Podrazik Protokolant st.sekr.sąd. Mariola Kaczmarek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 kwietnia 2010r. sprawy ze skargi J. I. i W. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] maja 2009 r. nr [...], nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji; I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] marca 2009 roku Nr [...], II. zasądza od organu na rzecz każdego ze skarżących kwotę po [...] zł ([...] złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania, III. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. /-/ W. Batorowicz /-/ A. Łaskarzewska /-/ E. Podrazik


UZASADNIENIE

Dnia [...] 2007 r. Wójt Gminy W., po rozpatrzeniu wniosku spółki A S.A., wydał ostateczną decyzję o środowiskowych uwarunkowaniach zgody na realizację przedsięwzięcia polegającego na wydobywaniu węgla brunatnego ze złoża "[...]" w granicach gminy W.

O stwierdzenie nieważności przedmiotowej decyzji pismami z dnia 5 grudnia 2008 r. wystąpili między innymi W. M. i J. I., wskazując jako podstawę stwierdzenia nieważności art. 156 § 1 pkt 7 k.p.a. w związku z art. 11 ustawy Prawo ochrony środowiska, ewentualnie podnosząc zarzut rażącego naruszenia prawa, o którym mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

Decyzją z dnia [...] marca 2009 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Koninie, po rozpoznaniu złożonych wniosków, odmówiło stwierdzenia nieważności ostatecznej decyzji Wójta Gminy W. z dnia [...] 2007 r. uzasadniając rozstrzygnięcie tym, że opisana decyzja odpowiada wymogom art. 56 ustawy Prawo ochrony środowiska i nie jest obarczona żadną z wad wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a.

Wnioski o ponowne rozpatrzenie sprawy złożyli skarżący oraz inne osoby (C. J., I. W., M. W. i M. G.).

W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy Samorządowe Kolegium w Koninie decyzją z dnia [...] maja 2009 r. utrzymało w mocy decyzję własną z dnia [...] marca 2009 r.

W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało, że wnioskujący o stwierdzenie nieważności decyzji Wójta Gminy W. z dnia [...] 2007 r. zarzucili tej decyzji naruszenie:

- art. 33-35 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz.U. z 2004 r. Nr 92, poz. 880 ze zm.) i art. 6 ust. 3-4 Dyrektywy Rady Nr 92/43/EWG z dnia 21 maja 1992 r. w sprawie ochrony siedlisk przyrodniczych oraz dzikiej fauny i flory (Dz.Urz. UE L z dnia 22 lipca 1992 r. ze zm.), zwanej Dyrektywą Siedliskową, poprzez niedostateczne zbadanie wpływu planowanego przedsięwzięcia na obszar Natura 2000, co powoduje niemożność oceny prawidłowości i adekwatności zastosowania środków kompensacyjnych;

- art. 34 ust. 2 ustawy o ochronie przyrody i art. 6 ust. 4 Dyrektywy Siedliskowej poprzez nieuzyskanie opinii Komisji Europejskiej w przedmiocie planowanego przedsięwzięcia,

- art. 52 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (Dz.U. z 2006 r. Nr 129, poz. 902 ze zm.) i art. 5 ust. 3 Dyrektywy Rady Nr 85/337/EWG z dnia 27 czerwca 1985 r. w sprawie oceny skutków wywieranych przez niektóre przedsięwzięcia publiczne i prywatne na środowisko (Dz.Urz. UE L z 1985 r. Nr 175, poz. 40 ze zm.), zwanej dalej Dyrektywą EIA, poprzez naruszenie przepisów wprowadzających wymóg wariantowania,

- art. 55 ustawy Prawo ochrony środowiska poprzez brak prawidłowej oceny przedsięwzięcia i uzgodnienia w wariancie rzeczywiście najkorzystniejszym dla środowiska oraz art. 52 ust. 1 pkt 6 tej ustawy poprzez brak podjęcia próby identyfikacji i szczegółowego opisu innych przedsięwzięć, których oddziaływanie może się kumulować z planowanym przedsięwzięciem,

- art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 80 w związku z art. 107 § 3 k.p.a.,

- art. 156 § 1 pkt 6 k.p.a., bowiem w razie wykonania zaskarżonej decyzji jej wykonanie wywołałoby czyn zagrożony karą.

Przybliżając zarzuty zawarte we wnioskach o ponowne rozpatrzenie sprawy Kolegium wskazało na podniesione we wnioskach argumenty, iż zezwolenie na realizację planu lub przedsięwzięcia może zostać udzielone pod warunkiem, że właściwe władze krajowe uzyskają pewność, iż plan lub przedsięwzięcie nie będzie miało negatywnych skutków dla terenu, którego dotyczy, a zdaniem wnioskujących możliwość wystąpienia szkodliwych skutków realizowanego przedsięwzięcia nie jest wykluczona. Ponadto Kolegium przywołało argumentację wnioskujących, iż raport oddziaływania na środowisko jest podstawowym dowodem niezbędnym do poczynienia ustaleń faktycznych przez organ wydający decyzję o środowiskowych uwarunkowaniach zgody na realizację przedsięwzięcia; mimo braku wyraźnego zapisu w przepisach prawa ustanawiającego wymóg sporządzenia raportu przez biegłego przedmiotowy raport powinna sporządzić osoba posiadająca wiadomości specjalne z różnych dziedzin techniki oraz z dziedziny ochrony środowiska.

Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie Kolegium podkreśliło, iż stwierdzenie nieważności decyzji jest wyjątkiem od wynikającej z art. 16 k.p.a. zasady stabilności decyzji ostatecznej. Ponadto wskazało na odmienności w rozpoznaniu sprawy w postępowaniu nadzwyczajnym o stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej. Powołując się na stanowisko orzecznictwa i doktryny organ stwierdził, iż orzekając w tym trybie posiada jedynie uprawnienia kasacyjne, rozstrzyga wyłącznie co do kwestii istnienia bądź nieistnienia - w dacie wydania decyzji kontrolowanej w tym trybie nadzwyczajnym - przesłanek z art. 156 § 1 k.p.a. Nie rozstrzyga zaś o istocie sprawy będącej przedmiotem postępowania prowadzonego w trybie zwykłym.

Omawiając przesłankę stwierdzenia nieważności w postaci rażącego naruszenia prawa wymienionego w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. organ odwołał się do stanowiska orzecznictwa i wskazał, iż chodzi o oczywiste i bezsporne naruszenie przepisu prawa, które koliduje z zasadą praworządnego działania organów administracji publicznej w demokratycznym państwie prawa. Dotyczy to naruszenia norm prawnych o szczególnie dużym ciężarze gatunkowym, przy czym rażące naruszenie prawa może mieć miejsce wyjątkowo, gdy jego waga jest znacznie większa niż stabilność ostatecznej decyzji. W konsekwencji, zdaniem organu, nie każde naruszenie prawa stanowić będzie mogło podstawę z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. do stwierdzenia nieważności wydanej decyzji. Organ wskazał na konieczność gradacji wad i odróżnienie wad powodujących wzruszalność decyzji od takich wad, które powodują konieczność eliminacji decyzji z obrotu prawnego.

Organ nie doszukał się w decyzji środowiskowej objętej wnioskiem o stwierdzenie nieważności rażącego naruszenia przepisów prawa wymienionych we wniosku o stwierdzenie nieważności.

Oceniając i przybliżając treść tej decyzji organ wskazał, iż podstawą do jej wydania były przepisy ustawy Prawo ochrony środowiska w brzmieniu obowiązującym na dzień wydania tej decyzji. Organ podniósł, iż zgodnie z art. 46 ust. 1 pkt 1 tej ustawy realizacja planowanego przedsięwzięcia mogącego znacząco oddziaływać na środowisko, określonego w art. 51 pkt 1 i 2, była dopuszczalna włącznie po uzyskaniu decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach zgody na realizację przedsięwzięcia. Wydobywanie węgla brunatnego ze złoża "[...]" w granicach gminy W. zostało na podstawie § 2 ust. 1 pkt 26 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 listopada 2004 r. w sprawie określenia rodzajów przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko oraz (...) (Dz.U. Nr 257, poz. 2573 ze zm.) zaliczone do tego rodzaju przedsięwzięć i wymagało sporządzenia raportu oddziaływania na środowisko. Dalej organ zauważył, iż dla obszaru zamierzonej inwestycji nie uchwalono miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, zatem nie zachodziła konieczność oceny zgodności przedmiotowej decyzji z ustaleniami planu miejscowego, o której mowa w art. 56 ust. 1 powołanej ustawy. Ponadto organ wskazał na ustanowiony w art. 53 tej ustawy obowiązek zapewnienie społeczeństwu udziału w postępowaniu, w ramach którego sporządzany jest raport o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko. Zdaniem Kolegium powyżej wymienione wymagania zostały zachowane, gdyż Wójt Gminy W. przeprowadził postępowanie administracyjne i dokonał oceny oddziaływania planowanego przedsięwzięcia na środowisko, w tym na obszar Natura 2000.

Kolegium wskazało na to, że Wójt dokonując analizy oddziaływania oparł się na ustaleniach "Raportu o oddziaływaniu Odkrywki "[...]" na środowisko", który w toku postępowania był wielokrotnie uzupełniany w zakresie ochrony powietrza, gospodarki odpadami, ochrony przyrody, ochrony przed hałasem, gospodarki wodno-ściekowej i ochrony środowiska gruntowo-wodnego, a w skład jednolitego tekstu raportu poza opisem i rysunkami wchodzą załączniki w postaci specjalistycznych opracowań. Odnosząc się do treści opracowanego raportu Kolegium zauważyło, iż: 1) z raportu tego wynika, że planowane przedsięwzięcie (odkrywka) nie leży w granicach obszarów Natura 2000, gdyż w odległości 7-12 km na zachód od odkrywki znajdują się tereny ostoi ptasiej Ostoja Nadgoplańska PLB 040004 oraz siedliskowej jezioro Gopło PLH 040007; 2) oddziaływanie projektowanej inwestycji na obszary Natura 2000 będzie związane z odwodnieniem obszaru odkrywki oraz odprowadzeniem wód z odwodnienia do Gopła, zaś w podwęglowym poziomie wodonośnym ulegnie obniżeniu tylko ciśnienie wody, co nie będzie miało wpływu na obszary Natura 2000.; 3) eksploatacja odkrywki nie wpłynie degradująco na ptaki w ostoi ptasiej, gdyż teren odkrywki nie leży w przebiegu korytarzy ekologicznych niezbędnych dla zapewnienia wymiany genów pomiędzy populacjami; 4) w pobliżu siedliska dwóch gatunków ptaków (lerka i świergotka polna) projektowane jest miejsce zrzutu wód kopalnianych, co może stanowić zagrożenie dla miejsc lęgowych ptaków i w celu ochrony tego siedliska zaproponowano zrzut wody kopalnianej ciekiem położonym około 500 m na północ; 5) przełożenie linii energetycznej, która zostanie poprowadzona w granicach projektowanego obszaru górniczego i będzie przebiegała w dużej odległości od krajowego korytarza ekologicznego, nie zagrozi wędrówkom ptaków. Organ zwrócił uwagę także na to, że w raporcie: stosując zasadę "ostrożności" zaproponowano monitoring zmian wybranych elementów szaty roślinnej na obszarze natura 2000 oraz wyznaczono powierzchnie kontrolne i przewidziano monitoring siedlisk ptaków oraz całoroczną obserwację stanu wód powierzchniowych; podkreślono, że ostoja ptasia powinna być chroniona przed nadmiernym hałasem, a maksymalny zasięg izofon od krawędzi wyrobiska nie przekroczy 1500 m i nie będzie wpływał negatywnie na ostoję ptasią; budowa zwałowiska zewnętrznego ograniczy propagację hałasu; również odstawa węgla do załadowni położonej w południowej części odkrywki nie pogorszy klimatu akustycznego obszarów Natura 2000, zaś oddziaływanie transportu samochodowego ograniczy się do trasy transportu od załadowni odkrywki do załadowni złoża węgla brunatnego "[...]". Dalej organ wskazał na to, że po rozpoczęciu odwodnienia odkrywki wody podziemne będą odprowadzane do cieków powierzchniowych jako wody kopalniane, czyli cieki spełniające wymagania wskazane w załączniku nr 3 do rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 8 lipca 2004 r. w sprawie warunków, jakie należy spełnić przy wprowadzaniu ścieków lub wód do ziemi oraz w sprawie substancji szczególnie szkodliwych dla środowiska wodnego, a na podstawie wykonanych badań stwierdzono, że odprowadzanie wód kopalnianych nie spowoduje pogorszenia jakości wód w ciekach, a tym samym w jeziorze Gopło; w związku z powyższym odprowadzanie wód z odwodnienia kopalni, poprzez cieki, nie wpłynie negatywnie na siedliska chronione w obszarze Natura 2000. Ponadto Kolegium wskazało, iż w odległości 60 km na północny zachód od nadgoplańskich ostoi ptasiej i siedliskowej położone są ostoje Dolina Środkowej Noteci i Kanał Bydgoski PLB300001 i Dolina Noteci PLH300004, na które projektowana inwestycja nie będzie miała wpływu.; odprowadzanie wód z odwodnienia odkrywki do Noteci oraz do jeziora Gopło nie wpłynie na pogorszenie jakości wód i wielkości przepływów, planowane zasilenie Noteci w ilości 1,18 m³/s powyżej rejonu maksymalnego oddziaływania odwodnienia umożliwi zachowanie w rzece przepływów zapewniających utrzymanie dotychczasowej jakości wód tej rzeki, stąd też projektowana odkrywka nie będzie miała wpływu na wymienione obszary Natura 2000.

W ocenie Kolegium z całości akt sprawy wynika, że przedmiotowe przedsięwzięcie nie będzie w znaczący sposób oddziaływało negatywnie na ostoje ptasią i siedliskową, dla których ochrony został wyznaczony obszar Natura 2000.

Przy takich ustaleniach Kolegium uznało za nieuprawniony zarzut niedokonania dostatecznej oceny wpływu planowanego przedsięwzięcia na obszar Natura 2000, a tym samym zarzut naruszenia art. 33-35 ustawy o ochronie przyrody i art. 6 ust. 3 Dyrektywy Siedliskowej. Z tych też względów za nieuzasadniony Kolegium uznało także zarzut braku uzyskania opinii Komisji Europejskiej, skoro przepis art. 34 ust. 2 powołanej ustawy i przywołany przepis Dyrektywy Siedliskowej nie miały w sprawie zastosowania.

Podobnie za bezpodstawny Kolegium uznało zarzut naruszenia art. 5 ust. 3 Dyrektywy EIA, a w konsekwencji art. 52 ust. 1 ustawy Prawo ochrony środowiska, gdyż art. 49 ust. 3 przywołanej ustawy wskazuje niezbędne informacje, jakie winien wnioskodawca dołączyć do wniosku o wydanie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach w postępowaniu dotyczącym przedsięwzięć, o których mowa w art. 51 ust. 1 pkt 2 i 3 tej ustawy, natomiast art. 52 ust. 1 tej ustawy, w przypadku sporządzenia raportu, wskazuje dla planowanego przedsięwzięcia elementy, które raport taki winien zawierać. Organ zwrócił uwagę na to, że ustawa Prawo ochrony środowiska nie przewiduje ograniczeń co do osoby sporządzającej raport o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko, a jego treść i zasadność wniosków podlega ocenie organów. W uznaniu Kolegium przedłożony przez inwestora raport, wbrew twierdzeniom wnioskujących o stwierdzanie nieważności decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach, zawiera elementy określone w przepisach prawa, w tym określone w art. 52 ust. 1 pkt 6 powołanej ustawy; opis przewidywanych negatywnych oddziaływań przedsięwzięcia, obejmujących wtórne i skumulowane oddziaływania na środowisko zawiera rozdział 6 raportu, który został zaakceptowany przez organy współdziałające.

Kolegium nie podzieliło również zarzutu co do naruszenia przepisu art. 52 ust. 1 pkt 3 wskazanej ustawy podnosząc, że nie zawsze inwestor winien przedstawić minimum trzy warianty realizacji przedsięwzięcia, to jest wariant najkorzystniejszy, wariant polegający na niepodejmowaniu przedsięwzięcia i wariant odpowiadający planowanemu przedsięwzięciu. Zdaniem Kolegium, które w tym zakresie odwołało się do poglądów doktryny i orzecznictwa, w niektórych sytuacjach wariant najkorzystniejszy dla środowiska będzie wariantem zaproponowanym do realizacji. Kolegium stwierdziło, że w raporcie przedstawiono dwa warianty, niepodejmowania przedsięwzięcia (nieeksploatowania złoża węgla brunatnego) i najkorzystniejszy dla środowiska polegający na eksploatowaniu pokładów węgla brunatnego w granicach planowanej odkrywki. Powołując się raport wskazujący na metodę odkrywkową eksploatacji kopaliny o dobrych parametrach jakościowych w korzystnych warunkach geologicznych, jako jedyny sposób wydobywania kopaliny, organ stwierdził, że wobec proponowanego wariantu realizacji przedsięwzięcia nie ma rozwiązań alternatywnych. Jednocześnie organ zwrócił uwagę na minimalizowanie uciążliwości związanych z górniczym eksploatowaniem złóż. W tych warunkach Kolegium nie uznało za rażące naruszenie prawa ograniczenie opisu do dwóch analizowanych wariantów. Ponadto organ podniósł w odniesieniu do zarzutu naruszenia art. 55 ustawy Prawo ochrony środowiska, że z postępowania nie wynika zasadność realizacji przedsięwzięcia w innym wariancie niż proponowany przez wnioskodawcę. Zdaniem organu przedłożony przez inwestora raport zawiera źródła informacji wymienione na str. 257-263, w tym między innymi opracowania dr Kupczyka, które nie były samodzielnym dowodem w sprawie, lecz podstawą do sporządzenia raportu. Z tej przyczyny za nieuprawnione organ uznał twierdzenia wnioskujących, iż analiza materiału dowodowego jest niekompletna, a postępowanie został przeprowadzone z naruszeniem art. 7, art. 75 § 1 i art. 77 § 1 k.p.a. W ocenie Kolegium Wójt Gminy W. prawidłowo zebrał i rozpatrzył cały materiał dowodowy, konieczny do wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach i dokładnie ustalił stan faktyczny sprawy.

W konkluzji Kolegium uznało, iż realizacja zaskarżonej decyzji nie stanowi przesłanki do stwierdzenia jej nieważności na podstawie art. 156 § 1 pkt 6 k.p.a., jak również za nieuzasadniony uznało zarzut wydania decyzji z naruszeniem art. 11 ustawy prawo ochrony środowiska w związku z art. 156 § 7 k.p.a.

Powyższa decyzja stała się przedmiotem odrębnych skarg J. I. (sygn. akt II SA/Po 472/09) i W. M. (sygn. akt II SA/Po 473/09) do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, które zostały połączone do wspólnego rozpoznania pod sygn. akt II SA/Po 472/09. Skarżący domagali się uchylenia w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji własnej Kolegium z dnia [...] marca 2009 r. Skarżący zarzucili zaskarżonej decyzji oraz decyzji Wójta Gminy W. naruszenie:

- art. 33, art. 34 ust. 1 i art. 35a ustawy o ochronie przyrody,

- art. 6 ust. 3 i 4 w związku z art. 7 Dyrektywy Siedliskowej,

- art. 1 i art. 4 ust. 1 Dyrektywy Nr 2000/60/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 23 października 2000 r. ustanawiającego ramy wspólnotowego działania w dziedzinie polityki wodnej (Dz.Urz. WE L 237 z dnia 22 grudnia 2000 r.), zwanej dalej Ramową Dyrektywą Wodną,

- art. 10, art. 32 ust. 1 pkt 1 i art. 56 ustawy Prawo ochrony środowiska, według brzmienia na dzień wydania decyzji przez Wójta Gminy W.,

- art. 7, art. 8, art. 80, art. 107 § 1 i 3 oraz art. 156 § 1 pkt 2 i 5 k.p.a.

Ponadto skarżący wnieśli o przeprowadzenie w trybie art. 106 § 3 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi dowodu uzupełniającego z dokumentów załączonych do skargi na okoliczność weryfikacji twierdzenia Kolegium co do istnienia pewności, iż przedmiotowe przedsięwzięcie nie wywrze negatywnych oddziaływań na obszary chronione - PLB 040004 Ostoja Nadgoplańska i PLH 040007 jezioro Gopło.

W uzasadnieniu skarżący stwierdzili, iż podtrzymują zarzuty zgłoszone w postępowaniu dotyczącym stwierdzenia nieważności decyzji Wójta Gminy W. Ponadto podali szereg nowych kwestii, których nie mogli zgłosić wcześniej, a które winny być uwzględnione z urzędu przez Kolegium.

Skarżący podali, iż art. 33-35a ustawy o ochronie przyrody należy interpretować prowspólnotowo, uwzględniając w szczególności z zasadą ostrożności, która nakazuje przyjąć, że zagrożenie występuje wówczas, kiedy w momencie wydania decyzji o zezwoleniu na realizację przedsięwzięcia na podstawie obiektywnych okoliczności nie można wykluczyć, iż plan lub przedsięwzięcie będzie oddziaływało na dany teren w istotny sposób; przedsięwzięcie takie nie może budzić racjonalnych wątpliwości co do braku możliwości wystąpienia szkodliwych skutków w odniesieniu do danego terenu. na uzasadnienie swojego stanowiska skarżący wskazali wyroki Trybunału Sprawiedliwości Wspólnot Europejskich w Luksemburgu. Zdaniem skarżących Kolegium pominęło zarzut podniesiony we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, iż w rozpatrywanej sprawie możliwość wystąpienia szkodliwych skutków nie została wykluczona z całą pewnością, co również narusza art. 11 k.p.a. W ocenie skarżących treść decyzji Kolegium zasadniczo powiela stwierdzenia zawarte w decyzji organu I instancji, co może naruszać zasadę dwuinstancyjności wyrażoną w art. 15 k.p.a.

Skarżący podkreślili, iż wbrew twierdzeniom Wójta Gminy W. i Kolegium w postępowaniu w przedmiocie wydania środowiskowych uwarunkowań zgody nie wykluczono negatywnego oddziaływania inwestycji na obszary natura 2000, gdyż sporządzony raport na str. 213 jednoznacznie stwierdza, iż "na etapie projektowania inwestycji nie ma możliwości przewidzenia wszystkich negatywnych oddziaływań" odkrywki na obszary Natura 2000, związanych z odwodnieniem odkrywki oraz odprowadzaniem wód z odwodnienia do jeziora Gopło. Zdaniem skarżących organy nie obaliły tej kluczowej okoliczności, niepewności co do braku negatywnych oddziaływań na pobliskie obszary chronione, nie przeprowadziły żadnego przeciwdowodu.

Powołując się na orzecznictwo skarżący podnieśli, że błędne ustalenie stanu faktycznego kwalifikuje się jako rażące naruszenie prawa, o którym mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., a w sprawie nie ustalono istotnych elementów stanu faktycznego pozwalających w sposób wyczerpujący ocenić wpływ przedsięwzięcia na pobliskie obszary Natura 2000. Zarazem skarżący zauważyli, iż w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji organ nie jest zwolniony z obowiązku prowadzenia postępowania dowodowego z zastosowaniem środków dowodowych, o których mowa w art. 75 § 1 k.p.a., jednak postępowanie to nie może zmierzać do "naprawienia" uchybień popełnionych przez organ wydający kwestionowaną w tym trybie decyzję; Kolegium nie poczyniło dodatkowych ustaleń, by obiektywnie zweryfikować sprzeczności, które wyłaniają się z zapisów zawartych w decyzji Wójta Gminy W., uzgodnień innych organów i przedstawionego przez inwestora raportu.

Skarżący zwrócili uwagę na to, że w sprawie w ogóle nie analizowano możliwości naruszenia postanowień Ramowej Dyrektywy Wodnej, mimo że wyraźnie wskazuje ona, że jej postanowienia muszą być brane pod uwagę przy procedurze oceny oddziaływania przedsięwzięć na środowisko, jak i nie uwzględniono zawartego w art. 4 ust. 45 tej dyrektywy zakazu stosowania jakichkolwiek wyłączeń w zakresie osiągnięcia w terminie lub w pełnym zakresie celów środowiskowych dyrektywy na obszarach chronionych, w tym zwłaszcza na obszarach Natura 2000. Powołując się na dołączone do skargi opracowanie dotyczące aktualnego i prognozowanego stanu ilościowego wód podziemnych w obszarach antropopresji skarżący podnieśli, że niekorzystne oddziaływanie zmiany stanu ilościowy tych wód na ekosystemy wodne i lądowe, co stanowi zagrożenie dla osiągnięcia celów środowiskowych wskazanych w art. 1 i art. 4 ust. 1 przywołanej dyrektywy.

Skarżący, powołując się na dołączoną do skargi opinię, dotyczącą wpływu zmiany stosunków hydrologicznych w całym regionie pozostającym pod wpływem przedsięwzięcia na stan zachowania populacji gatunków i siedlisk przyrodniczych, wskazali na położenie w strefie oddziaływania przedsięwzięcia (w rejonie L. około 20 km na wschód od projektowanej odkrywki) priorytetowego siedliska z załącznika I Dyrektywy Siedliskowej, jakimi są śródlądowe halofilne łąki (kod 1340), a potwierdzenie wpływu przedsięwzięcia na to siedlisko oznaczałoby obowiązek zastosowania w sprawie art. 34 ust. 2 ustawy o ochronie przyrody.

Zdaniem skarżących załączone do skargi opinie jednoznacznie wskazują na wysoce prawdopodobne negatywne oddziaływanie odkrywki na pobliskie obszary Natura 2000. Fakt, że Kolegium nie usunęło wątpliwości co do możliwości negatywnych oddziaływań planowanej inwestycji czyni rozstrzygnięcia tego organu dowolnymi, naruszającymi art. 8 k.p.a., zaś nieusunięta sprzeczność pomiędzy raportem a wydanymi decyzjami rzutuje na ocenę tych decyzji pod kątem ich zgodności z art. 107 § 3 k.p.a.

W ocenie skarżących niedostrzeżone przez Kolegium zignorowanie przez Wójta Gminy W. stwierdzenia raportu, iż na etapie tego postępowania nie można wykluczyć wszystkich negatywnych oddziaływań kopalni na Ostoję Nadgoplańską i jezioro Gopło jest bezpośrednią przyczyną doniosłego naruszenia prawa materialnego, które wpływa na sposób załatwienia sprawy, bowiem stwierdzenie w toku oceny habitatowej niemożności wykluczenia negatywnego oddziaływania przedsięwzięcia na cele ochrony pobliskich obszarów Natura 2000 skutkowałoby zastosowaniem przepisów art. 33-35a ustawy o ochronie przyrody. Zdaniem skarżących Kolegium rozpatrzyło zawarty we wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji Wójta Gminy W. zarzut naruszenia powołanych przepisów ustawy o ochronie przyrody w oderwaniu od treści przepisów, których naruszenie było zasadniczym zarzutem wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji środowiskowej. Według skarżących twierdzenie Wójta Gminy W. zostało oparte na błędnych przesłankach, gdyż wątpliwości co do braku możliwości przewidzenia wszystkich negatywnych oddziaływań należy kwalifikować jako możliwość wystąpienia negatywnych oddziaływań. Skarżący postawili tezę, że jeżeli w sprawie należało przyjąć, iż planowana eksploatacja złoża węgla brunatnego w wariancie technologiczno-organizacyjnym zaproponowanym przez inwestora może negatywnie oddziaływać na cele ochrony pobliskich obszarów Natura 2000, to obligatoryjne było zastosowanie art. 33-35a powołanej ustawy i przeprowadzenie oceny habitatowej z uwagi na bezpośrednie sąsiedztwo obszarów chronionych. Skoro organ I instancji w prowadzonym postępowaniu odstąpił od zastosowania art. 34 ust. 1 w związku z art. 35a tej ustawy to decyzja o środowiskowych uwarunkowaniach wydana została z rażącym naruszeniem prawa, uwzględniając bezpośrednie obowiązywanie powołanych wyżej przepisów wspólnotowych, art. 6 ust. 3 i ust. 4 Dyrektywy Siedliskowej. które dotyczą również przedsięwzięć zlokalizowanych poza granicami obszaru Natura 2000, ale mogących na ten obszar oddziaływać.

Odnosząc się do warunków, jakie powinna spełniać decyzja o uwarunkowaniach środowiskowych skarżący podnieśli, że art. 56 ustawy Prawo ochrony środowiska modyfikuje jedynie postanowienia art. 107 k.p.a. i nie wyłącza jego obowiązywania, stąd też decyzja taka winna spełniać wymogi z obydwu wskazanych przepisów. Skarżący powołując się na stanowisko orzecznictwa zwrócili uwagę na konstytutywny składnik decyzji, jakim jest rozstrzygnięcie o prawach i obowiązkach stron (art. 107 § 1 k.p.a.), które stanowi osnowę decyzji. W ich ocenie zapisy decyzji Wójta Gminy W. rażąco naruszają art. 56 ust. 2 pkt 2 i 3 ustawy Prawo ochrony środowiska w związku z art. 107 § 1 k.p.a. Przybliżając treść przepisów art. 56 ust. 2 pkt 2 i 3 powołanej ustawy skarżący podnieśli, iż "w pkt 2.2. lit. d)-e), k" decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach nałożono na inwestora obowiązki w zakresie określonym w tych przepisach w ten sposób, że inwestor musi zastosować się do bliżej nieokreślonych wskazań zawartych w "Raporcie oddziaływania Odkrywki [...] na środowisko". W przekonaniu skarżących takie zapisy rodzą określone konsekwencje w obszarze wykonalności decyzji środowiskowej, tymczasem organ nie sprecyzował, jakimi konkretnie i dokładnie wskazaniami raportu inwestor miałby się kierować przy wykonywaniu określonych obowiązków. W ocenie skarżących obowiązki nałożone w przedmiotowej decyzji na inwestora są sformułowane na tyle abstrakcyjnie, że nie sposób ustalić ich materialnej treści. Z wyżej określonych zapisów decyzji nie można wywieść jakie zapisy raportu wiążą inwestora ani jakie warunki postawiono mu w materii objętej tymi zapisami, jakie rozwiązania w rzeczywistości muszą się znaleźć w projekcie budowlanym oraz jakie warunki musi spełnić w fazie realizacji i eksploatacji, w tym w zakresie ochrony cennych wartości przyrodniczych, zasobów naturalnych oraz ograniczenia uciążliwości dla terenów sąsiednich.

Skarżący ponadto zauważyli, iż nawet gdyby w decyzji skonkretyzowano obowiązki inwestora odnosząc się do konkretnych fragmentów raportu, ale bez inkorporowania do decyzji określonych zapisów raportu, to taki sposób ustalenia obowiązków strony powodowałby, że rozstrzygnięcie decyzji w sposób rażący nie odpowiadałoby prawu. Skarżący podkreślili, że przenoszenie części decyzji do odrębnych pism jest niedopuszczalne, co w sprawie jest tym bardziej istotne, że przedmiotowy raport jest tylko opinią prywatną składaną przez inwestora wnioskującego o wydanie decyzji środowiskowej, nie stanowi opinii biegłego ani dokumentu urzędowego, ani tez nie jest integralną częścią takiej decyzji; nie jest, jak na przykład projekt budowlany, zatwierdzany w tej decyzji, lecz stanowi jedynie obligatoryjny dokument mający określone cechy dowodowe; raport nie ustala żadnych praw ani obowiązków, nie ustala nawet faktów, które to kwestie ustala dopiero w jego oparciu decyzja środowiskowa. Zdaniem skarżących, aby zapisy raportu uzyskały walor normatywny muszą być inkorporowane do decyzji środowiskowej, którego to warunku nie spełnia samo odesłanie do treści raportu.

Wskazując na treść art. 56 ust. 9 tej ustawy skarżący stwierdzili, że inny organ związany decyzją środowiskową nie może samodzielnie ustalać praw i obowiązków inwestora, wynikających z tej decyzji. Stwierdzone w tym zakresie wady skarżący ocenili, jako wyczerpujące przesłankę z art. 156 § 1 pkt 5 k.p.a. z uwagi na trwałą niewykonalność decyzji środowiskowej w chwili wydania.

Skarżący podnieśli również, iż wady kwalifikowane z art. 156 § 1 k.p.a. organ obowiązany był stwierdzić z urzędu, mimo że wniosek o stwierdzenie nieważności, jak i wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, nie zawierał zarzutu z art. 156 § 1 pkt 5 k.p.a. Wobec tego Kolegium powinno wyżej opisaną przesłankę uwzględnić z urzędu, a zaniechanie w tym zakresie uznać należy za rażące naruszenie prawa.

Ponadto skarżący stwierdzili, iż w postępowaniu prowadzonym przez Wójta Gminy W. zostały naruszone w sposób rażący zasady udziału społeczeństwa w postępowaniu środowiskowym, gdyż bieg terminu z art. 32 ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo ochrony środowiska rozpoczyna zgodnie z art. 49 k.p.a. bieg od dnia "doręczenia zawiadomienia", w tym wypadku od dnia publikacji obwieszczenia i łącznie społeczeństwo ma 35 dni na złożenie uwag, licząc od dnia wywieszenia obwieszczenia. Tymczasem w przedmiotowej sprawie obwieszczenie Wójta Gminy W. zakreśliło termin 14 dni na składanie wniosków i uwag "skracając do zera termin doręczenia" i skracając termin na składanie uwag i wniosków z 21 dni do 14, a łącznie o 21 dni skrócono gwarantowany termin dla zapewnienia udziału społeczeństwa w postępowaniu. W ocenie skarżących mogło to mieć wpływ na wynik sprawy i ograniczyło "hipotetyczne prawo do czynnego udziału społeczeństwa w postępowaniu", tym samym uchybienie w tym zakresie może być kwalifikowane jako rażące naruszenie prawa, o którym mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

W odpowiedzi na skargi organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi W. M.oraz o odrzucenie skargi J. I., a w razie nieuwzględnienia wniosku o odrzucenie o oddalenie tej skargi. Organ podniósł, iż ostatni ze skarżących nie wyczerpał środków zaskarżenia w niniejszej sprawie, gdyż Kolegium co do jego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy stwierdziło, iż został wniesiony z uchybieniem terminu, a na postanowienie z dnia [...] maja 2009 r. w tym przedmiocie do tutejszego Sądu nie została wniesiona skarga.

Podtrzymując dotychczasowe stanowisko Kolegium podniosło, iż orzekało w sprawie na podstawie przepisów prawa obowiązującego na dzień wydania ostatecznej decyzji Wójta Gminy W. i na podstawie dowodów zgromadzonych w poprzedzającym tę decyzję postępowaniu administracyjnym, biorąc przy tym pod uwagę zarzuty zawarte we wnioskach o stwierdzenie nieważności i ponowne rozpatrzenie sprawy.

Uczestnik postępowania spółka A S.A. wniosła o oddalenie skarg.

Na rozprawie w dniu 16 kwietnia 2010 r. Sąd na podstawie art. 106 § 3 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oddalił zawarte w skargach wnioski dowodowe oraz złożony na rozprawie przez J. I. wniosek o przesłuchanie świadka M. K. na okoliczność aspektów przyrodniczych ochrony przyrody. Na rozprawie tej W. M. złożył pismo procesowe, w którym podniósł, iż decyzja Wójta Gminy W. z dnia [...] 2007 r. wygasła z upływem okresu jej ważności, to jest z upływem dwóch lat od dnia, w którym stała się ostateczna.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skargi okazały się zasadne, jakkolwiek tylko część argumentacji skarżących znalazła uznanie Sądu.

W pierwszej kolejności, odnosząc się do wniosku Kolegium o odrzucenie skargi J. I., należy wyjaśnić, iż Sąd w niniejszej sprawie rozpoznał obydwie skargi, bowiem co do żadnej z nich nie zaszły podstawy odrzucenia. Wskazany w art. 52 § 1 i 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi warunek wyczerpania środków zaskarżenia jest spełniony także wtedy, gdy odwołanie od decyzji lub zażalenie od postanowienia organu I instancji złożyła inna strona niż skarżący (por. J. P. Tarno [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. 2, Wydawnictwo Prawnicze, Warszawa 2006, str. 148 oraz T. Woś [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz pod red. T. Wosia, Wydawnictwo Prawnicze, Warszawa 2005, str. 238-239). Powyższy pogląd w pełni odnosi się do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, a to ze względu na treść art. 127 § 3 k.p.a. Skuteczne wyczerpanie przez W. M. środków zaskarżenia, które przysługiwały obydwu skarżącym w sprawie, to jest wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, uprawniał również J. I. do skutecznego wniesienia skargi na decyzję Kolegium, która została wydana w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy.

Mając na uwadze, iż postępowanie przed sądem administracyjnym dotyczy oceny zgodności aktów organów administracyjnych z prawem, nie zaś zastępowania organów w ustalaniu okoliczności faktycznych sprawy, stwierdzić należy, iż Sąd nie uwzględnił wniosku skarżących o przeprowadzenie w trybie art. 106 § 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi dowodów z dokumentów wskazanych w skargach, jak i wniosku J. I. o przesłuchanie na rozprawie wskazanego świadka. Należy podkreślić, iż co do zasady nie jest możliwe prowadzenie postępowania dowodowego przed sądem administracyjnym, który kontrolę legalności opiera na materiale dowodowym zgromadzonym w postępowaniu przed organem administracji wydającym zaskarżoną decyzję (art. 133 § 1 powołanej ustawy). Przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z dokumentów (z urzędu lub na wniosek) jest możliwe tylko wtedy, gdy łącznie spełnione są dwa warunki. Otóż przeprowadzenie dowodu z dokumentu jest niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Z kolei prowadzenie dowodu z przesłuchania świadka w ogóle nie mieści się w zakresie uzupełniającego postępowania dowodowego przed sądem administracyjnym. W niniejszej sprawie nie zachodzą po stronie Sądu tego rodzaju wątpliwości, które uniemożliwiałyby ocenę zgodności z prawem zaskarżonej decyzji Kolegium. Sąd na podstawie akt sprawy organów obydwu instancji, uwzględniając treść rozstrzygnięć wydanych przez te organy oraz poglądy przedstawione przez strony postępowania, ocenił prawidłowość stanowiska Kolegium co do tego, czy i jakiego rodzaju wady prawne występują w decyzji, której dotyczy postępowanie o stwierdzenie nieważności. Należy pamiętać, że uzupełniające postępowanie dowodowe przed sądem administracyjnym nie może prowadzić do merytorycznego rozpoznania sprawy, która winna być załatwiona decyzją administracyjną, bowiem rolą sądu jest ocena zgodności z prawem zaskarżonego aktu, a jeżeli zachodzi potrzeba dokonania ustaleń, które mają służyć merytorycznemu rozstrzygnięciu, sąd powinien uchylić zaskarżoną decyzję i wskazać organowi zakres postępowania dowodowego, które organ ten powinien uzupełnić (patrz: wyrok NSA z dnia 7 lutego 2001 r., sygn. akt V SA 671/00, LEX nr 50129). Art. 106 § 3 powołanej ustawy nie służy też do zwalczania ustaleń faktycznych, z którymi strona się nie zgadza (tak NSA w wyroku z dnia 27 października 2004 r., sygn. akt FSK 1186/04, niepubl., powołanym przez NSA w wyroku z dnia 22 stycznia 2009 r., sygn. akt I FSK 337/08, dostępnym w internetowej bazie orzeczeń: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Wnioski i dowody dotyczące okoliczności mających istotne znaczenie dla sprawy (art. 78 § 1 k.p.a.) powinny być przedstawiane przez stronę w postępowaniu administracyjnym, a pozbawienia strony takiej możliwości usprawiedliwia zarzut naruszenie przez organ administracji art. 10 k.p.a.

W niniejszej sprawie Sąd badał legalność decyzji Kolegium, zapadłych w trybie nadzwyczajnym o stwierdzenie nieważności decyzji Wójta Gminy W. z dnia [...] 2007 r. o środowiskowych uwarunkowaniach zgody na realizację. Decyzja środowiskowa była ostateczna i zaskarżona została w trybie nadzwyczajnym, na podstawie art. 156 § 1 k.p.a. Rozpatrując sprawę w takim trybie organ powinien był zbadać czy i do jakich naruszeń prawa doszło w postępowaniu zwykłym, w którym wydano decyzję środowiskową. Następnie organ powinien ocenić, czy stwierdzone naruszenia prawa spełniły którąś z przesłanek nieważności z wyżej przywołanego przepisu. Kontrola zaskarżonego rozstrzygnięcia Kolegium prowadzi do wniosku, że zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja własna tego organu, zostały wydane z naruszeniem przepisów art. 107 § 1 k.p.a. oraz art. 56 ust. 2 i 4 ustawy Prawo ochrony środowiska. Naruszenia te miały wpływ na ocenę Kolegium, czy decyzja środowiskowa jest dotknięta którąś z wad wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a., uzasadniającą stwierdzenie nieważności tej decyzji. W konsekwencji Kolegium nietrafnie przyjęło, iż w sprawie brak podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji środowiskowej.

Kolegium nie dostrzegło w decyzji Wójta Gminy W. istotnego uchybienia w zakresie przepisów prawa dotyczących struktury decyzji administracyjnej, to jest art. 107 § 1 k.p.a. Co za tym idzie, nie oceniło tego naruszenia w kontekście przesłanki stwierdzenia nieważności z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Art. 107 § 1 k.p.a. stanowi, iż decyzja powinna między innymi zawierać rozstrzygnięcie oraz uzasadnienie faktyczne i prawne. Kolegium nie zweryfikowało decyzji pod kątem spełniania wymogów z ostatniego z przywołanych przepisów w zakresie dotyczącym rozstrzygnięcia (osnowy decyzji), jak również pominęło znaczenie przepisów szczególnych, które modyfikują postanowienia art. 107 k.p.a. określające, co składa się na decyzję administracyjną. W niniejszej sprawie modyfikacje takie zawarte są w art. 56 ust. 2-4 oraz 7 i 8 Prawa ochrony środowiska, obowiązujące w dacie wydania decyzji środowiskowej z dnia 7 sierpnia 2007 r. (tekst jedn. Dz.U. z 2006 r. Nr 129, poz. 902). W konsekwencji Kolegium nietrafnie uznało, że decyzja środowiskowa nie zawiera wad wymienionych w art. 56 Prawa ochrony środowiska. Stwierdzając, że przedmiotowa decyzja odpowiada warunkom tej ustawy, Kolegium pominęło odniesienie sposobu określenia wszystkich wymaganych przez wskazany przepis ustawy elementów decyzji środowiskowej tak do wymogów sformułowanych w tym przepisie, jak i do ogólnych wymogów określonych w art. 107 § 1 k.p.a.

Przepis art. 56 ustawy Prawo ochrony środowiska określa wymagania stawiane decyzji środowiskowej: elementy obowiązkowe struktury tej decyzji (ust. 2) oraz elementy dodatkowe (ust. 4), wymogi stawiane uzasadnieniu (ust. 7 i 8) oraz wskazują, co jest załącznikiem do tej decyzji (ust. 3). W art. 56 ust. 2 pkt 2 przewidziano, iż w decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach właściwy organ określa: 1) rodzaj i miejsce realizacji przedsięwzięcia; 2) warunki wykorzystywania terenu w fazie realizacji i eksploatacji, ze szczególnym uwzględnieniem konieczności ochrony cennych wartości przyrodniczych, zasobów naturalnych i zabytków oraz ograniczenia uciążliwości dla terenów sąsiednich; 3) wymagania dotyczące ochrony środowiska konieczne do uwzględnienia w projekcie budowlanym; 4) wymogi w zakresie przeciwdziałania skutkom awarii przemysłowych, w odniesieniu do przedsięwzięć zaliczanych do zakładów stwarzających zagrożenie wystąpienia poważnych awarii; 5) wymogi w zakresie ograniczania transgranicznego oddziaływania na środowisko w odniesieniu do przedsięwzięć, dla których przeprowadzono postępowanie dotyczące transgranicznego oddziaływania na środowisko; 6) w przypadku, o którym mowa w art. 135 ust. 1 - stwierdzenie konieczności utworzenia obszaru ograniczonego użytkowania). Art. 56 ust. 4 stanowi, iż w decyzji tej można na wnioskodawcę nałożyć obowiązki: 1) dotyczące zapobiegania, ograniczania oraz monitorowania oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko, a także wykonania kompensacji przyrodniczej; 2) przedstawienia analizy porealizacyjnej, określając zakres oraz termin jej przedstawienia, w przypadku przedsięwzięć, dla których sporządza się raport o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko.

Weryfikowana przez Kolegium w trybie nadzwyczajnym decyzja środowiskowa formalnie zawierała wszystkie wymagane przepisami ustawy Prawo ochrony środowiska konieczne elementy struktury decyzji, jak również elementy dodatkowe. Zdaniem Sądu nie oznacza to jednak, że sposób określenia tych elementów, w szczególności nałożonych na inwestora obowiązków dotyczących fazy realizacji inwestycji oraz dodatkowych obowiązków dotyczących fazy porealizacyjnej, istotnie spełnia wymogi art. 56 tej ustawy. Organ nie mógł abstrahować od ogólnych warunków, jakim powinna odpowiadać osnowa decyzji administracyjnej. Osnowa decyzji jest jednym z najistotniejszych elementów decyzji administracyjnej, bowiem jest jej kwintesencją. A to dlatego, że wyraża rezultat stosowania normy prawa materialnego do konkretnego wypadku, w kontekście konkretnych okoliczności faktycznych i materiału dowodowego. Ma zatem zawsze charakter rozstrzygnięcia, przesądzającego o istocie sprawy, o udzielonym stronie uprawnieniu względnie o nałożeniu obowiązku (tak NSA w wyroku z dnia 17 marca 2006 r., sygn. akt II OSK 646/05, LEX nr 198331).

Wobec powyższego za wadliwe trzeba uznać sformułowanie w osnowie obowiązków bez pełnego i jednoznacznego określenia ich treści, a które nie zostały sprecyzowane w uzasadnieniu decyzji, lecz określone poprzez odesłanie do treści raportu i opracowań do raportu. Uchybienie to uznane być musi za rażące naruszenie przepisów procedury administracyjnej, to jest art. 107 § 1 k.p.a., bowiem wadliwe, niedookreślone sformułowanie rozstrzygnięcia decyzji ma istotne znaczenie dla jej prawidłowego funkcjonowania w obrocie prawnym.

Uchybienia, o których wspomniano wyżej, miały miejsce w pkt 2.2. osnowy decyzji zatytułowanym "Faza eksploatacji", gdzie pod pozycją oznaczoną lit. d i e zawarto istotne zapisy dotyczące sposobu przeprowadzania zrzutu wód kopalnianych i wybudowania zastawek. Określając przebieg zrzutu wód kopalnianych (lit. d) organ odwołał się do zapisów raportu wskazującego cieki, którymi miałby odbywać się zrzut, "ze szczególnym naciskiem na północną część odkrywki i kanały zrzutowe rozdzielające wodę do trzech rowów melioracyjnych, na których zlokalizowano zastawki.", jak i wytycznych raportu dotyczących budowy zastawek (lit. d). Analogicznie pod pozycją oznaczoną lit. k nałożono na inwestora obowiązek wykonania działań korygujących bez przybliżenia sposobu ich wykonania i z odesłaniem do wytycznych zawartych w "opracowaniach wykonanych do raportu" oraz w raporcie.

Tę samą wadę zawiera pkt 3. osnowy zatytułowany "Wymagania dotyczące ochrony środowiska konieczne do uwzględnienia w projektach budowlanych i wniosku koncesyjnym", gdzie pod pozycją oznaczoną lit. a zawarto obowiązek zastosowania się inwestora przy opracowywaniu szczegółowego projektu odwodnienia oraz kierunków zrzutu wód kopalnianych do wskazań zawartych w raporcie.

Omawianą wadą dotknięty jest również pkt 7. osnowy zatytułowany "Obowiązki dotyczące monitorowania oddziaływania przedsięwzięcia na "środowisko:", gdzie pod pozycją oznaczoną lit. a tiret 5 sformułowano obowiązek monitoringu wód podziemnych w zakresie zgodnym z wytycznymi zawartymi w opracowaniach do raportu oraz w raporcie, na obszarze punktu pomiarowego Wygoda, oznaczonego w tej dokumentacji pod nr 1.

Podobnie wadliwie sformułowano pkt 8. osnowy, w którym określono zakres i formy kompensacji przyrodniczej w części odwołując się do opracowań wykonanych do raportu oddziaływania inwestycji na środowisko.

W tym miejscu trzeba zaznaczyć, iż Sąd podziela stanowisko co do tego, że przedmiot decyzji administracyjnej wynika z jej osnowy i uzasadnienia, a nie z załączników, których nie można interpretować dowolnie w oderwaniu od treści decyzji (zob. wyrok NSA z dnia 4 lipca 2001 r., sygn. akt IV SA 2417/00, publ. LEX nr 75521). Wobec faktu, że uzasadnienie jest integralnym elementem decyzji (chyba, że Kodeks postępowania administracyjnego lub przepis szczególny zwalnia z jego sporządzenia), można byłoby uznać, że częściowe określenie czy też doprecyzowanie tych obowiązków w uzasadnieniu decyzji, nie stanowiłoby istotnego naruszenia art. 107 § 1 k.p.a., które należałoby rozpatrywać w przesłanek nieważności z art. 156 § 1 k.p.a. Jednakże w niniejszej sprawie nawet uzasadnienie decyzji nie zawiera zapisów pozwalających na zrekonstruowanie treści nałożonych na inwestora obowiązków, o których mowa w wyżej przywołanych zapisach rozstrzygnięcia decyzji.

Dodać należy, iż decyzja nie powinna zawierać i odnosić się do innych załączników niż te, o których mowa w przepisie szczególnym, w rozumieniu art. 107 § 3 k.p.a. W niniejszej sprawie przepisem takim jest art. 56 § 3 Prawa ochrony środowiska. Organ zgodnie z ostatnim z powołanych przepisów uczynił załącznikami do decyzji charakterystykę przedsięwzięcia (oraz mapę obrazującą zasięg obszaru górniczego). Stąd też organ nie naruszył ostatniego z przywołanych przepisów. Trzeba mieć jednak na uwadze, że formułując zapisy, o których mowa w pkt 2.2., 3., 7. i 8. osnowy decyzji, organ nie odwoływał się do treści załącznika do decyzji, lecz do treści raportu o oddziaływaniu inwestycji na środowisko i opracowań (załączników) do tego raportu. Tymczasem przedmiotowy raport wraz z opracowaniami nie stanowią załączników do decyzji środowiskowej (nie przewiduje takich załączników ustawa). Mimo to Wójt Gminy W. uczynił ten raport istotnym dokumentem, niezbędnym do odczytania treści obowiązków określonych przez wyżej przywołane zapisy osnowy decyzji.

Dla odmiennego przykładu także warto wskazać, że monitoring ilościowy i jakościowy wód powierzchniowych, określony w pkt 7. pod pozycją oznaczoną lit. a tiret 6, został zredagowany szczegółowo z wyjaśnieniem, na czym powinien polegać i jakich dotyczy jezior i rzek, oraz ze wskazaniem częstotliwości i momentu wykonywania pomiarów, jak również sposobu przedstawiania wyników tego monitoringu (raporty zawierające również wnioski oraz ocenę warunków hydrogeologicznych i hydrologicznych w ujęciu porównawczym z poprzednimi okresami monitoringowymi). Również określony w pkt 10. osnowy decyzji obowiązek przedstawiania cyklicznej analizy porealizacyjnej został sformułowany jasno i czytelnie, ze wskazaniem zakresu analizy, bez odwoływania się do warunków określonych innymi dokumentami, w szczególności raportem i opracowaniami do tego raportu. W uzasadnieniu zaś przedstawiono motywy, którymi organ kierował się nakładając ten obowiązek. Z kolei obowiązki dotyczące monitoringu przyrodniczego, zawarte w pkt 7. osnowy pod pozycją oznaczoną lit. b tiret 2, polegające na dodatkowych obserwacjach obszaru siedlisk przyrodniczo cennych, objętych programem działań korygujących, przedstawionych w raporcie oraz opracowaniach do raportu, niewątpliwie odnoszą się do treści raportu i opracowań. Jednakże w tym wypadku w osnowie decyzji wskazano oznaczenie kompleksów siedlisk (takie jak w raporcie) oraz szczegółowo wymieniono rodzaje siedlisk objętych dodatkowym monitoringiem. Zaś w uzasadnieniu na str. 11-12 przedstawiono rozważania dotyczące między innymi struktury organizacyjnej, w ramach których należy realizować obowiązki związane z monitoringiem poszczególnych elementów środowiska, oraz zwięzłe przedstawiono zasady finansowania monitoringu. W tym wypadku, pomimo odniesienia się do raportu, sformułowany obowiązek wynika z treści samej decyzji (osnowy i uzasadnienia) i nie zawiera naruszenia prawa, o którym mowa wyżej.

W ocenie Sądu stwierdzone w decyzji środowiskowej Wójta Gminy W. uchybienie art. 107 § 1 k.p.a. i art. 56 ust. 2 pkt 2 i 3 oraz ust. 4 pkt 1 stanowi rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., co jest przesłanką stwierdzenia nieważności decyzji środowiskowej. Stosownie do ostatniego z przywołanych przepisów organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji wydanej bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa obowiązującego w dacie jej wydania. Wyżej wymienione zapisy osnowy decyzji nie spełniają podstawowych ogólnych wymogów stawianych rozstrzygnięciu decyzji, jak i warunków szczególnych określonych w przywołanych przepisach art. 56 Prawa ochrony środowiska.

Niewątpliwie sposób wykonywania istotnych obowiązków związanych z ochroną środowiska, a dotyczących tak fazy realizacji inwestycji, jak i fazy porealizacyjnej, powinien znaleźć swoje określenie w osnowie decyzji, a rozważania dotyczące zastosowanych przez organ rozwiązań należało umieścić w uzasadnieniu decyzji. Znaczenie decyzji środowiskowej wykracza poza proste związanie inwestora jej zapisami. Decyzja ta bowiem na podstawie art. 56 ust. 9 ustawy Prawo ochrony środowiska wiąże również organy, o których mowa w art. 46 ust. 4 pkt 2-9 tej ustawy (w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania decyzji środowiskowej). W tym organ koncesyjny, który rozstrzyga o udzieleniu pozwolenia na działalność w zakresie wydobywania określonego rodzaju kopaliny. Wobec tego jej treść nie powinna być dorozumiana, uzależniona od szczególnych zabiegów interpretacyjnych. Jak już wspomniano, w utrwalonym orzecznictwie sądowoadministracyjnym osnowę decyzji uznaje się za jeden z najistotniejszych elementów decyzji administracyjnej. Zaś okoliczność, że strony lub, co może istotniejsze, organy związane treścią tej decyzji, ostatecznie wywnioskowałyby jaka jest treść decyzji nie oznacza, że ustawowe podstawowe wymogi proceduralne stawiane treści osnowy decyzji zostały zachowane. Zatem nawet podnoszone w toku postępowania przez inwestora wydanie przez właściwy organ koncesji na wydobywanie kopaliny między innymi w oparciu o tę decyzję środowiskową, czy ewentualnie podjęcie indywidualnych aktów przez inne organy związane tą decyzją, nie może mieć wpływu na ocenę wagi wskazanego naruszenia. Nie może znaczenia tego uchybienia umniejszać.

Wagę naruszenia uznanego przez Sąd za rażące potwierdza również treść art. 8 k.p.a. zobowiązujący organy administracji publicznej do prowadzenia postępowania w taki sposób, aby pogłębiać zaufanie obywateli do organów Państwa i kulturę prawną obywateli. Ponadto godzi w zasadę praworządności, do której winny się stosować wszystkie organy administracji (art. 6 i 7 k.p.a.). Sformułowanie osnowy decyzji w taki sposób, że strona lub organ musi domyślać się treści decyzji (tu: określonych warunków prowadzenia inwestycji oraz obowiązków porealizacyjnych związanych z ochroną środowiska) niewątpliwie powyższe zasady narusza. Wniosek taki nie ulega zmianie nawet jeżeli finalnie adresat decyzji ustali jej treść w oparciu o dodatkowe zabiegi (tu: odniesienie treści decyzji do zapisów raportu o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko i opracowań do raportu).

Podkreślić również należy, iż Kolegium weryfikując decyzję środowiskową w postępowaniu o stwierdzenie jej nieważności było zobowiązane nie tylko do zbadania, czy decyzja ta zawiera wady zarzucone we wnioskach o stwierdzenie nieważności oraz we wnioskach o ponowne rozpatrzenie sprawy. Konieczne było zbadanie decyzji pod kątem występowania wszystkich wad, o których mowa w art. 156 § 1 k.p.a. Trafnie na to zwrócili uwagę skarżący.

Wprawdzie organ wydający decyzję środowiskową nie naruszył art. 32 ust. 1 w związku z art. 10 Prawa ochrony środowiska w sposób podany przez skarżących, ale zarazem Kolegium nie zbadało, czy nie doszło do uchybień w zakresie zapewnienia udziału społeczeństwa w postępowaniu. Zgodnie bowiem z art. 53 tej ustawy organ właściwy do wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach musi zapewnić możliwość udziału społeczeństwa w postępowaniu, w ramach którego sporządzany jest raport o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko. W art. 32 tej ustawy wskazane zostały środki prawne gwarantujące udział społeczeństwa w postępowaniu.

Z akt administracyjnych wynika, że organ prowadzący postępowanie zawiadomił w drodze obwieszczenia z dnia 13 września 2007 r. o wszczęciu postępowania w sprawie wydanie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach na wniosek inwestora, określając rodzaj i miejsce planowanej inwestycji. W tym samym dniu organ miał podać do publicznej wiadomości informację o zamieszczeniu w publicznie dostępnym wykazie wniosku inwestora o wydanie decyzji środowiskowej dla opisanego przedsięwzięcia i określił końcową datę składania uwag i wniosków na dzień 5 października 2006 r. Termin na składanie uwag i wniosków, o którym mowa w art. 32 ust. 1 pkt 1 przywołanej ustawy wynosi 21 dni. Informacja Wójta Gminy W. określała ten termin prawidłowo. Jest to termin prawa materialnego (tak K. Gruszecki [w:] Prawo ochrony środowiska, Komentarz, Warszawa 2007, str. 32.). Art. 49 k.p.a. dotyczący obwieszczeń miał zastosowanie do zawiadomienia stron postępowania przez Wójta Gminy W. o wszczęciu postępowania administracyjnego, ze względu na treść art. 46a ust. 5 Prawa ochrony środowiska. Stąd też skutki dotyczące zawiadomienia stron w drodze obwieszczenia o wszczęciu postępowania, nie mogły rzutować na prawidłowość wyznaczenia terminu z art. 32 ust. 1 pkt 1 Prawa ochrony środowiska Zatem nie można skutecznie postawić Kolegium zarzutu, iż nie dostrzegło podniesionego przez skarżących uchybienia co do wyznaczenia terminu 21 dni na wnoszenie uwag i wniosków.

Kolegium powinno jednak zbadać, czy informacja, o której mowa w art. 32 ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo ochrony środowiska, została podana do publicznej wiadomości we wszystkich wymaganych formach. Następnie, w razie stwierdzania uchybień tym zakresie, powinno ocenić ich znaczenie pod kątem wyczerpania przesłanek stwierdzenia nieważności decyzji.

Treść przywołanego przepisu w powiązaniu z ust. 3 tego artykułu wskazuje na to, że podanie do publicznej wiadomości. Art. 32 ust. 2 i 3 p.o.ś.) w związku z art. 3 pkt 19 Prawa ochrony środowiska wskazuje na następujące sposoby ogłoszenia informacji o zamieszczeniu w publicznie dostępnym wykazie danych o decyzji wymagającej udziału społeczeństwa: 1) w sposób zwyczajowo przyjęty w siedzibie organu właściwego w sprawie oraz poprzez obwieszczenie w pobliżu miejsca planowanego przedsięwzięcia; 2) zamieszczenie informacji na stronie internetowej organu właściwego do wydania decyzji, jeśli organ ten prowadzi taką stronę (art. 32 ust. 3 tej ustawy); 3) przez ogłoszenie w prasie lub w sposób zwyczajowo przyjęty w miejscowości lub miejscowościach właściwych ze względu na przedmiot ogłoszenia - w sytuacji gdy siedziba właściwego organu mieści się na terenie innej gminy niż gmina właściwa miejscowo ze względu na przedmiot ogłoszenia.

Samo stwierdzenie przez Kolegium, że organ przeprowadził postępowanie w przedmiocie wydania decyzji środowiskowej nie uprawnia jeszcze wniosku, że Kolegium faktycznie zbadało, czy udział społeczeństwa w postępowaniu został zapewniony.

Sąd w pozostałym zakresie nie podzielił zarzutów skarżących.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia przepisów ustawy Prawo ochrony środowiska Sąd zauważa, iż przepis art.156 § 1 pkt 7 k.p.a. otwiera drogę do stwierdzenia nieważności decyzji na skutek istnienia wady powodującej jej nieważność z mocy prawa na podstawie odrębnych przepisów. Przykładem takiego przepisu odrębnego był art. 11 ustawy z Prawo ochrony środowiska, w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania decyzji środowiskowej, stanowiący o nieważności decyzji wydanej "z naruszeniem przepisów dotyczących ochrony środowiska". Przepis ten utracił moc z dniem 15 listopada 2008 r. (patrz art. 144 pkt 4 ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnieniu informacji o środowisku i jego ochronie ..., Dz.U. z 2008 r. Nr 199, poz.1227). Skoro w omawianym przepisie odrębnym, jakim jest art. 11 przywołanej ustawy, ustanowiona była wprost klauzula nieważności, to w konsekwencji ciężka wada decyzji określona w tym przepisie będzie przesłanką stwierdzenia nieważności na podstawie art. 156 k.p.a. (patrz Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz B. Adamiak, J. Borkowski Wydanie 5. C.H.Beck Warszawa 2003, str. 705-706). Zdaniem Sądu przez wymienione w art. 11 ustawy Prawo ochrony środowiska naruszenie przepisów dotyczących ochrony środowiska nie może być rozumiane jakiekolwiek naruszenie przepisów tej ustawy, bez względu na jego wagę. Dla zastosowania instytucji stwierdzenia nieważności decyzji w oparciu o art. 156 § 1 pkt 7 k.p.a. w związku z art. 11 Prawa ochrony środowiska konieczne jest ustalenie skali naruszeń przepisów dotyczących ochrony środowiska, która będzie uzasadniała stwierdzenie nieważności konkretnego orzeczenia (por. wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VII SA/WA 476/08, LEX nr 508418). Brak jakiegokolwiek dookreślenia wad skutkujących koniecznością stwierdzenia nieważności orzeczenia administracyjnego czyni trudnym jego stosowanie w praktyce (tak K. Gruszecki [w:] Prawo ochrony środowiska, Komentarz, Warszawa 2007, str. 48). Dlatego też należy odwołać się do ułatwiającego rozeznanie w kwestii stosowanie tego przepisu stanowiska Naczelnego Sądu Administracyjnego, który w wyroku z dnia 2 lutego 2009 r., sygn. akt II OSK 62/08 (Lex nr 516231) wskazał, iż przepis art. 11 Prawa ochrony środowiska nie może być interpretowany w oderwaniu od postanowień art. 156 k.p.a., określającego podstawy nieważności decyzji administracyjnych. Celem działania ustawodawcy ustanawiającego sankcje nieważności decyzji w art. 11 Prawa ochrony środowiska było zwiększenie ciężaru gatunkowego wady decyzji i wzmocnienie jej skutków, ze względu na ochronę pewnych dóbr lub wartości w ściśle określonym i nietypowym przypadku. Jeżeli z samej treści przepisu art. 11 tej ustawy nie wynika, że naruszenia przepisów dotyczących ochrony środowiska mają odnosić się tylko do naruszeń prawa materialnego, a nie są objęte tą regulacją przepisy procedur związanych z ochroną środowiska, brak jest podstaw do przyjęcia, że przepis ten dotyczy jedynie przepisów o charakterze materialnoprawnym. Do wad decyzji powodujących na podstawie powyższego przepisu nieważność decyzji należy zaliczyć wszystkie te wady, których naruszenie może mieć istotny wpływ na stan środowiska. W niniejszej sprawie tego rodzaju wady nie wystąpiły. Nie doszło do takiego naruszenia przepisów dotyczących ochrony środowiska, zawartych w ustawie Prawo ochrony środowiska, które powodowałoby nieważność decyzji środowiskowej z mocy prawa, a naruszenie art. 56 tej ustawy zostało zakwalifikowane przez Sąd jako przesłanka stwierdzenia nieważności z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. (rażące naruszenie prawa).

Co się tyczy zarzutu naruszenia przepisów art. 33, art. 34 ust. 1 i art. 35a ustawy o ochronie przyrody (w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania decyzji środowiskowej) należy zauważyć, iż organ wydający decyzję środowiskową nie stwierdził takiego stanu faktycznego, który wymagałby zastosowania tych przepisów. Z uzasadnienia tej decyzji wynika, iż oceniał wpływ przedsięwzięcia na najbliższe obszary Natura 2000: Ostoja Nadgoplańska i jezioro Gopło oraz na Główny Zbiornik Wód Podziemnych nr 151 Turek-Konin-Koło. Ustalenia faktyczne organu nie wskazywały na negatywne oddziaływanie inwestycji na te obszary. Co do podniesionego przez skarżących położenia w strefie oddziaływania przedsięwzięcia (w rejonie Lubrańca około 20 km na wschód od projektowanej odkrywki) priorytetowego siedliska z załącznika I Dyrektywy Siedliskowej, jakimi są śródlądowe halofilne łąki (kod 1340), czego miał organ nie dostrzec oceniając wpływ planowanej inwestycji na środowisko, stwierdzić należy, iż organ ustalił fakt, z którego wynika, iż takie łąki nie występują w obszarze oddziaływania inwestycji. Materiał dowody, na którym się organ oparł, nie prowadził do takiego wniosku. Na ewentualność oddziaływania na ten teren nie zwrócił uwagi żaden z organów uzgadniających. Ponadto kontrola ustalenia prawidłowości takiego zaniechania odnosi się do przepisów postępowania administracyjnego, dotyczących prowadzenia postępowania dowodowego i ustalania stanu faktycznego. Zatem nie odnosi się do naruszenia przepisów ochrony środowiska w rozumieniu art. 11 Prawa ochrony środowiska. Warto zauważyć, iż sami skarżący stwierdzili, że dopiero potwierdzenie wpływu przedsięwzięcia na to siedlisko oznaczałoby obowiązek zastosowania w sprawie art. 34 ust. 2 ustawy o ochronie przyrody. Hipotetyczne naruszenie przepisu prawa materialnego nie może stanowić rażącego naruszenia prawa, o którym mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Również tego rodzaju naruszeniem nie jest ewentualne niedostrzeżenie takiego obszaru przez organ operujący na podstawie określonego materiału dowodowego, wśród którego podstawowe znaczenie ma raport o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko.

Trzeba także mieć na uwadze, że wielokrotnie powoływane w skardze jedno zdanie z raportu oddziaływania inwestycji na środowisko, że na etapie projektowania inwestycji nie ma możliwości przewidzenia wszystkich negatywnych oddziaływań (str. 213 raportu) nie uprawnia do twierdzenia o wysoce prawdopodobnym negatywnym oddziaływaniu odkrywki na pobliskie obszary Natura 2000. Tym samym nie może stanowić podstawy do przyjęcia, że tym samym organ naruszył art. 33 ustawy o ochronie przyrody (w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania decyzji środowiskowej). Przepis ten zabrania podejmowania działań mogących w znaczący sposób pogorszyć stan siedlisk przyrodniczych oraz siedlisk gatunków roślin i zwierząt, a także w znaczący sposób wpłynąć negatywnie na gatunki, dla których ochrony został wyznaczony obszar Natura 2000. Należy podkreślić, iż sama tylko możliwość wystąpienia negatywnych oddziaływań, które w dacie sporządzania raportu nie zostały określone, nie oznacza, iż planowane przedsięwzięcie może w znaczący sposób pogorszyć stan siedlisk i gatunków na obszarach chronionych tym przepisem. Co za tym idzie, że zaktualizował się po stronie organu obowiązek wdrożenia procedury z art. 34 ust. 1 i 2 oraz art. 35 i art. 35a przywołanej ustawy. Powyższe sformułowanie raportu, które przy tym nie zostało przez organ wydający decyzję środowiskową pominięte, nie uzasadnia zarzutu nieusunięcia przez Kolegium wątpliwości co do możliwości negatywnych oddziaływań planowanej inwestycji. Tylko z tej przyczyny nie mogłoby też prowadzić do uznania rozstrzygnięcia Kolegium za dowolne, naruszające art. 8 k.p.a. i art. 107 § 3 k.p.a.

Trafne okazało się stanowisko Kolegium co do braku podstaw do sporządzania raportu o oddziaływaniu inwestycji na środowisko przez biegłego. Wobec treści art. 51 i art. 52 Prawa ochrony środowiska, nie można raportu oddziaływania na środowisko utożsamiać z opinią biegłego (por. wyrok NSA z dnia 1 marca 2007 r., sygn. akt II OSK 359/06, ONSA 2007/6/145, powołane za WSA w Opolu w wyroku z dnia 6 listopada 2008 r., sygn. akt II SA/Op 218/08, dostępne w internetowej bazie orzeczeń pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Raport oddziaływania na środowisko stanowi istotny dowód przedstawiany przez inwestora w postępowaniu o wydanie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach zgody na przedsięwzięcie. Powinien zawierać warianty realizacji przedsięwzięcia, których liczbę określa przepis art. 52 ust.1 pkt 3 powołanej ustawy. Wymagania w tym zakresie powołany przepis sprawdza do opisu analizowanych wariantów, w tym wariantu polegającego na niepodejmowaniu przedsięwzięcia, i najkorzystniejszego dla środowiska, wraz z uzasadnieniem ich wyboru. Sąd zgadza się z poglądami, iż zasadą jest przedstawienie w raporcie trzech wariantów, dopuścić należy sytuację, w której wariant najkorzystniejszy dla środowiska jest wariantem proponowanym do realizacji (patrz: Krzysztof Gruszecki, op. cit. s. 200). Nie chodzi przy tym o wariant polegający na niepodejmowaniu przedsięwzięcia, gdyż takie rozumienie wariantu najkorzystniejszego dla środowiska pozostawałoby w sprzeczności z przepisami art. 52 ust.1 pkt 3 lit. a i b Prawa ochrony środowiska, w których to przepisach przeciwstawiono oba warianty jako różne. Wydobywanie kopaliny w ustalonym stanie faktycznym nie mogło odbywać się w inny sposób niż metodą odkrywkową, w sposób przedstawiony przez inwestora (po uwzględnieniu korekt zamierzenia wynikających z uzgodnień poczynionych w toku postępowania). Wobec tego przedstawienie w raporcie dwóch wariantów, wariantu planowanej inwestycji jako najkorzystniejszego oraz wariantu polegającego na niepodejmowaniu działania, nie prowadzi do zakwestionowania wartości dowodowej tego dokumentu. Tym bardziej nie uzasadnia rażącego naruszenia prawa przez organ wydający decyzję środowiskową.

Niezasadne okazały się również zarzuty naruszenia art. 6 ust. 3 i 4 w związku z art. 7 Dyrektywy Siedliskowej oraz art. 1 i art. 4 ust. 1 Ramowej Dyrektywy Wodnej, czego miał nie dostrzec weryfikujący decyzję środowiskową w trybie postępowania o stwierdzenie nieważności. Co do zasady powołane dyrektywy uległy wdrożeniu we właściwych ustawach krajowych. Stąd też bezpośrednio w sprawie nie mogły znaleźć zastosowania. Warto przypomnieć, że to właśnie ustawa Prawo ochrony środowiska i ustawa o ochronie przyrody w zakresie swojej regulacji wdrażają Dyrektywę Siedliskową. Podobnie Ramową Dyrektywę Wodną wdraża ustawa z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne (tekst jedn. z 2005 r. Nr 239, poz. 2019). Skarżący nie wskazali, iżby przepisy tych ustaw były sprzeczne z przywołanymi Dyrektywami. Sąd nie dostrzega też w sprawie sytuacji, w której zachodziłby konflikt pomiędzy przepisami tych Dyrektyw a przepisami prawa krajowego.

Wobec powyższego, skoro w niniejszej sprawie organ nie naruszył przepisów ustawy o ochronie przyrody, które odnoszą się do ochrony terenu należącego do obszaru Natura 2000 (tu: art. 33-35a), to trudno zarzucać mu również w tym zakresie naruszenie przepisów Dyrektywy Siedliskowej. Dla przykładu warto wskazać na pogląd piśmiennictwa, że art. 34 ust 1 ustawy o ochronie przyrody koresponduje z treścią art. 6 ust. 3 i 4 Dyrektywy Siedliskowej (tak: K. Gruszecki [w:] Prawo ochrony środowiska, Komentarz, Warszawa 2010, str. 184-188).

Z kolei zarzut naruszenia art. 1 i art. 4 ust. 1 Ramowej Dyrektywy Wodnej dotyczy przepisów określających cele w zakresie ram wspólnotowej polityki wodnej. Skarżący nie wskazali argumentów przemawiających za tym, że Prawo wodne celów tych nie realizuje mimo upływu czasu do ich osiągnięcia przez państwa członkowskie. Ponadto trzeba wskazać na to, że organ wydający decyzję środowiskową wskazał w pkt 2.1. osnowy decyzji ("Faza realizacji") konieczność uzyskania pozwolenia wodnoprawnego, zgodnie z Prawem wodnym, a przed opracowaniem operatu wodnoprawnego przeprowadzi szczegółową analizę rozrządu wód z odwodnienia uwzględniając warunki hydrologiczne występujące w zbiornikach tych wód.

Na koniec wspomnieć także należy, iż twierdzenia W. M. o wygaśnięciu decyzji środowiskowej (zawarte w piśmie procesowym złożonym na rozprawie), objętej postępowaniem o stwierdzenie nieważności, nie znajdują uzasadnienia w przepisach Prawa ochrony środowiska. W szczególności treść art. 46 ust. 4b i 4c do takiego wniosku nie prowadzi. Nie jest zatem konieczne rozważanie wpływu takiej okoliczności na dopuszczalność prowadzenia postępowania w trybie nadzwyczajnym w stosunku do przedmiotowej decyzji.

Reasumując powyższe stwierdzić należy, iż zaskarżona decyzja i decyzja ją poprzedzająca zostały wydane z naruszeniem przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego: art. 15 i art. 127 § 3, art. 107 § 3 oraz art. 156 § 1 pkt 2. Naruszenie to niewątpliwie mogło mieć, a faktycznie miało wpływ na wynik sprawy. Kolegium nie uzewnętrzniło bowiem w uzasadnieniach obydwu decyzji wydanych w postępowaniu o stwierdzenie decyzji środowiskowej wyniku zbadania wszystkich potencjalnych przesłanek nieważności decyzji środowiskowej, jak również nie dostrzegło ewidentnego naruszenia art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w tej decyzji. To z kolei powodowało, iż należało uchylić obydwie decyzje Kolegium, tak zaskarżoną, wydaną w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, jak i decyzję ją poprzedzającą.

Ponownie rozpatrując sprawę organ oceni istnienie przesłanek stwierdzenia nieważności decyzji środowiskowej, w szczególności przesłanki rażącego naruszenia prawa, o której stanowi art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., uwzględniając rozważania zawarte w uzasadnieniu wyroku.

W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w pkt I sentencji. Orzeczenie w pkt II i III sentencji Sąd oparł na treści art. 200 i art. 205 § 1 oraz art. 152 p.p.s.a.

/-/ E. Podrazik /-/ A. Łaskarzewska /-/ W. Batorowicz