Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 1092/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2022-11-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1a
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga - Gajewska, Sędzia WSA Edyta Kędzierska, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 17 listopada 2022 r. sprawy ze skargi R. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 10 czerwca 2022 r. nr SKO.PSŚ/41.5/1478/2022/7475 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Wnioskiem, który wpłynął do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. w dniu 9 marca 2022 r., R. S. (dalej: strona, skarżąca) wystąpiła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym M. L. urodzonym [...] r. (dalej: M., osoba wymagająca opieki).

Po przeprowadzeniu postępowania, decyzją z dnia 28 kwietnia 2022 r. Prezydent Miasta K. (dalej: organ, organ pierwszej instancji) odmówił przyznania stronie wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad osobą wymagającą opieki, legitymującą się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do spraw Orzekania o Niepełnosprawności w W. z dnia [...]r. o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W uzasadnieniu organ przywołując przepisy art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych stwierdził, iż wnioskująca jest opiekunem prawnym osoby wymagającej opieki i sprawuje na nim stałą opiekę. Jednak zgodnie z przywołanym przepisem nie pozostaje w kręgu osób uprawnionych do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego.

W odwołaniu, strona zarzuciła decyzji organu pierwszej instancji naruszenie art. 17 ust. 1 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego zastosowanie w sposób naruszający zasadę ogólną Kodeksu postępowania administracyjnego, tj. zasadę pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa, art. 7 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego i uznanie, iż osoba, która od 2009 r. sprawowała funkcję niespokrewnionej rodziny zastępczej dla osoby wymagającej opieki oraz obecnie dalej sprawuje nad nią opiekę nie jest uprawniona do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego oraz art. 107 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez brak wyjaśnienia przesłanek, którymi kierował się organ pierwszej instancji wydając przedmiotową decyzję. Z uwagi na powyższe zarzuty wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji pierwszej instancji poprzez orzeczenie, iż odwołującej przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, względnie o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz przekazanie wniosku do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji.

W uzasadnieniu podkreśliła, że przez wiele lat opiekuje się M., chociaż nie jest on w żaden sposób z nią spokrewniony czy spowinowacony. Nie ma on jednak żadnych bliskich osób. Jego rodzice zostali pozbawieni wykonywania władzy rodzicielskiej. Matka nie utrzymuje z nim żadnego kontaktu, podobnie jak siostra, a jego ojciec zmarł. Stąd podjęła się trudnego zadania i przyjęła go na wychowanie. Jest on upośledzony w stopniu głębokim, dziecięce porażenie mózgowe i jest całkowicie zależny od opiekuna, wymagając całodobowej opieki jak dziecko. Rozumiejąc, że to ustawodawca ustala krąg osób uprawnionych do danego świadczenia, podkreśla, że jest to dla niej niesprawiedliwe. Pełniła bowiem funkcję rodziny zastępczej (wprawdzie innej niż w przepisie), a teraz chociaż już nie jest rodziną zastępczą, dalej wykonuje takie samem obowiązki.

Dodała, że organ zacytował tylko przepis i nie odniósł się w żaden sposób do jej sytuacji, a obecnie nie ma żadnych własnych dochodów oraz źródeł utrzymania.

Rozpatrując złożone odwołanie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach, (dalej: Kolegium, organ odwoławczy) decyzją z dnia 10 czerwca 2022 r. Nr SKO.PPŚ/41.5/1478/2022/7475 utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy po przedstawieniu dotychczasowego stanu sprawy i przywołaniu treści obowiązujących w sprawie przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych stwierdził, iż krąg osób, które uprawnione są do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (przy spełnieniu ustawowych przesłanek) określa art. 17 ust. 1 omawianej ustawy o świadczeniach rodzinnych, wskazując w pkt 4 - inne osoby, na których zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny. W świetle art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obowiązek alimentacyjny obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo, przy czym obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi a wstępnych przed rodzeństwem. Z treści art. 132 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wynika, że obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności.

Kolegium uznało, iż na podstawie przytoczonych przepisów organ pierwszej instancji słusznie odmówił przyznania skarżącej prawa do wnioskowanego świadczenia z uwagi na to, iż nie mieści się ona w ustawowym katalogu, tworzącym zakres podmiotowy uprawnionych. Ustawa o świadczeniach rodzinnych nie przewiduje możliwości przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego opiekunowi prawnemu osobie całkowicie ubezwłasnowolnionej. Kolegium dodało, że nie podważa faktu sprawowania opieki i braku możliwości podjęcia zatrudnienia w związku ze sprawowaną opieką, jednakże ustawodawca nie przewidział możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego innym podmiotom, niż wymienione w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a okoliczność bezsporną stanowi, że skarżąca nie mieści się w tym katalogu jako opiekun prawny.

Kolegium podkreśliło, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy jest kompletny, a stan faktyczny został dokładnie wyjaśniony. Nie został też naruszony przepis art. 7 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego. Z kolei zarzut dotyczący braku wskazania w uzasadnieniu skarżonej decyzji przesłanek, którymi organ pierwszej instancji kierował się wydając rozstrzygnięcie należy uznać za konwalidowany w postępowaniu odwoławczym. Organ pierwszej instancji jedynie krótko wskazał, że wnioskodawca nie znajduje się w kręgu podmiotów uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego - jednak przesłanka ta okazała się kluczowa. Bardziej szczegółowe uzasadnienie przytoczone zostało w decyzji Kolegium, co jednak w żadnym stopniu nie wpłynęło na rozstrzygnięcie sprawy.

Pismem z dnia 5 lipca 2022 r. skarżąca, reprezentowana przez fachowego pełnomocnika w osobie radcy prawnego, złożyła skargę na powyższą decyzję. Zaskarżonej decyzji, utrzymującej w mocy decyzję organu pierwszej instancji zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 3 pkt 14 w związku z art. 17 ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych i art. 32 ust. 1 i ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej przez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, polegające na uznaniu, iż opiekunowi faktycznemu nad osobą niepełnosprawną przysługuje świadczenie pielęgnacyjne tylko wtedy, gdy osoba ta wystąpi z wnioskiem o przysposobienie - podczas gdy stanowi to nieuzasadnione ograniczenie w zakresie dostępności do świadczeń rodzinnych dla osoby ubiegającej się o przyznanie takiego świadczenia w sytuacji, gdy osoba taka sprawuje prawną i faktyczną opiekę na pełnoletnią osobą niepełnosprawną (wobec czego nie miała możliwości wystąpić o jej przysposobienie), sprawując nad nią bieżącą pieczę i ponosząc wszelkie koszty związane z jej utrzymaniem, wobec czego odmowa przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w tej sytuacji (gdy nie ma innego podmiotu uprawnionego do jego uzyskania) godzi w dobro osoby ubiegającej się o świadczenie, jak i jej podopiecznego, gdyż pozbawia ją prawa do otrzymania ochrony oraz pomocy ze strony państwa, co stanowi również naruszenie zasady równości wobec prawa gwarantowanej Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej. W oparciu o powyższe skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej oraz zasądzenie kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skarżąca nie zgadzając się z przedstawionym w decyzjach stanowiskiem organów, podniosła, iż organy niezasadnie odmówiły jej wnioskowanego świadczenia. Organy przyznały, że sprawuje ona faktyczną opiekę nad osobą niepełnosprawną, ale uznały, że nie mieści się w katalogu osób uprawnionych do otrzymania tego świadczenia. Przyznała, że ustawa faktycznie wymienia tylko najbliższych krewnych, ale mówi także o opiekunach faktycznych osoby niepełnosprawnej - lecz tylko takich, którzy w stosunku do swojego podopiecznego wystąpili z wnioskiem do sądu o przysposobienie. Faktem jest, że skarżąca nie należy do tej kategorii osób, którym ustawa wprost gwarantuje prawo do tego świadczenia. Nie ulega jednak wątpliwości, iż podmiotem uprawnionym do otrzymania świadczenia jest także osoba, która sprawuje bieżącą, faktyczną opiekę nad osobą z mocy orzeczenia sądu rodzinnego (jak to ma miejsce w niniejszej sprawie), a jednocześnie nie ma żadnego innego podmiotu uprawnionego do jego uzyskania w świetle przepisów ustawy. W niniejszej sprawie skarżąca na mocy postanowienia Sądu Rejonowego K. w K. z dnia [...] r. sygn. akt [...] została ustanowiona opiekunem prawnym całkowicie ubezwłasnowolnionego M. (mimo, iż nie jest z nim spokrewniona). Z uzasadnienia tego postanowienia wynika, że skarżąca jest także opiekunem faktycznym osoby wymagającej opieki, sprawując na nią całodobową opiekę (co zostało w toku tego postępowania potwierdzone). Nadto skarżąca dodała, że zanim została opiekunem prawnym, wcześniej sąd ustanowił ją rodziną zastępczą dla małoletniego M., a opiekę sprawowała prawidłowo.

Mając powyższe na uwadze, chociaż skarżąca nie należy do kręgu osób, które ustawa wprost uznaje za osoby uprawnione do otrzymania wymienionego wyżej świadczenia, to w świetle tych okoliczności faktycznych i prawnych (sprawowanie zarówno prawnej jak i faktycznej opieki nad niepełnosprawnym, usankcjonowane orzeczeniem sądów powszechnych) uznać należy, że skarżącej świadczenie to przysługuje. W przeciwnym razie stanowiłoby to nieuzasadnione ograniczenie w zakresie dostępności do świadczeń rodzinnych osoby ubiegającej się o przyznanie tego świadczenia. Na potwierdzenie swoich tez odwołała się do orzecznictwa sądów administracyjnych. Przyznała wprawdzie, że dotyczy ono innego świadczenia - tj. zasiłku rodzinnego, ale w jej ocenie tezy z niego płynące mogą być analogicznie w pełni stosowane do świadczenia pielęgnacyjnego.

W ocenie skarżącej, osoba, która sprawuje prawną i faktyczną opiekę nad pełnoletnią osobą niepełnosprawną (wobec czego nie miała możliwości wystąpienia o jej przysposobienie) sprawując nad nią pieczę oraz ponosząc wszelkie koszty związane z jej utrzymaniem, ma prawo skutecznego domagania się od Państwa pomocy w sprawowaniu tej opieki, w tym także pomocy materialnej - w postaci przynajmniej częściowego pokrycia kosztów utrzymania tej osoby.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację oraz wnosząc o rozpatrzenie sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym. Kolegium podkreśliło, że wbrew twierdzeniom skargi, brak jest podstawy prawnej do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego opiekunowi faktycznemu osoby niepełnosprawnej. Niemożliwe jest także zastosowanie zaproponowanej w skardze wykładni przepisu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotowa sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, który stanowi, że sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Stosownie do art. 120 tej ustawy w trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów. W niniejszym przypadku Samorządowe Kolegium złożyło wniosek o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, a skarżąca, reprezentowane przez pełnomocnika nie złożyła wniosku o przeprowadzenie rozprawy.

Kontrolując zaskarżoną w tej sprawie decyzję - Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, organy nie dopuściły się bowiem istotnego naruszenia prawa materialnego i prawa procesowego, uzasadniającego usunięcie z obrotu prawnego kwestionowanych decyzji. .

W niniejszej sprawie - co wynika z prawidłowo ustalonego stanu faktycznego - M. L. jest niepełnosprawny od urodzenia i cierpi na wiele schorzeń - jest osobą upośledzoną umysłowo w stopniu głębokim, ma dziecięce porażenie mózgowe oraz chorobę genetyczną - zespół [...]. Z ustalonego stanu faktycznego wynika również, iż skarżąca jest jego opiekunem prawnym, od której jest on całkowicie zależny. W sprawie bezspornym pozostaje także to, że skarżąca nie jest spokrewniona ze swoim podopiecznym i nie spoczywa na niej obowiązek alimentacyjny względem podopiecznego.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Jednocześnie stosownie do art. 17 ust. 1a tej ustawy osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Uzasadniając decyzję podjętą na podstawie wskazanego powyżej przepisu Kolegium stwierdziło, że skarżącej nie przysługuje wnioskowane świadczenie, ponieważ nie jest osobą zobowiązaną do alimentacji w stosunku do osoby, którą się opiekuje. Skarżąca natomiast wskazała, że w jej ocenie jest uprawniona do świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ jest opiekunem prawnym osoby niepełnosprawnej - całkowicie ubezwłasnowolnionego M., nad którym sprawuje zarówno prawną jak i faktyczną opiekę, na mocy orzeczenia sądowego (postanowienie Sądu Rejonowego K. w K. z dnia [...] r. sygn. akt [...])

Zatem kwestią sporną w sprawie jest czy skarżącej jako opiekunowi prawnemu przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 w związku z ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Nie ulega wątpliwości, że skarżąca sprawuje opieką nad niespokrewnionym, całkowicie ubezwłasnowolnionym M., który legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności ustalonym od dzieciństwa. Skarżąca jest jego opiekunem prawnym, co wynika z postanowienia Sądu Rejonowego K. w K. Nie legitymuje się natomiast orzeczeniem sądu zobowiązującym ją do świadczeń alimentacyjnych na rzecz niepełnosprawnego, nad którym sprawuje opiekę.

W tym miejscu należy podkreślić, że zasadniczo uprawnienie do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego wiąże się ściśle z obowiązkiem alimentacyjnym przewidzianym w art. 128 ustawy dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy, ciążącym na krewnych w linii prostej oraz rodzeństwie. Należy mieć także na względzie uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 grudnia 2013 r. w sprawie o sygn. akt I OPS 5/13, w której wyrażono pogląd, iż osobie, którą nie obciąża obowiązek alimentacyjny względem pełnoletniego członka rodziny, legitymującego się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym i która nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad tym niepełnosprawnym członkiem rodziny, w stanie prawnym obowiązującym przed 1 stycznia 2013 r. nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne na podstawie art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych. W uchwale Naczelny Sąd Administracyjny wskazał na konieczność dokonywania literalnej wykładni art. 17ust. 1 ustawy wskazując, że tego przepisu nie można interpretować rozszerzająco, z powołaniem na wartości konstytucyjne. Uchwała ta jest obowiązująca również w obecnym stanie prawnym. Wynika z niej, że nie można, powołując się na ogóle zasady konstytucyjne, wyprowadzać wniosków, że prokonstytucyjna wykładnia art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych pozwala przyjąć, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje również osobie niezobowiązanej do alimentacji, która sprawuje opiekę nad osobą niepełnosprawną. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest adresowane do wszystkich "innych osób", które w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny lub dzieckiem nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, lecz tylko i wyłącznie do tych spośród "innych osób", na których zgodnie z Kodeksem rodzinnym i opiekuńczym ciąży obowiązek alimentacyjny wobec podopiecznego. Uchwała ta zgodnie z art. 269 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ma charakter wiążący.

Skarżąca nie jest spokrewniona z osobą wymagającą opieki. Nie spoczywa też na niej zgodnie z art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny), który obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo.

Przepis art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych w związku z ust. 1a odsyłając do przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, jednoznacznie wskazuje krąg osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną wymagającą opieki. Do kręgu tych osób należą zatem osoby zobowiązane do alimentacji, a skarżąca nie jest osobą zobowiązaną do alimentacji.

Skarżąca jako opiekun prawny osoby wymagającej opieki nie jest uprawniona do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki sprawowanej nad niepełnosprawnym całkowicie ubezwłasnowolnionym podopiecznym.

Odnosząc się do twierdzeń zawartych w skardze, należy podkreślić, że dotyczy ona polemiki dotyczącej wykładni obowiązujących przepisów prawa i propozycji bardziej na przyszłość, wymagającej jednakże zmiany aktualnie obowiązującej ich treści. Przyjdzie zaznaczyć, że cel i funkcja przedmiotowego świadczenia, analizowane z poszanowaniem dla zasad i wartości konstytucyjnych, a w szczególności zasady równości, sprawiedliwości społecznej oraz zasady ochrony i opieki nad rodziną nie pozostają w kolizji z brzmieniem przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych i ich wykładnią językową. Wszystkie rodzaje wykładni dają tożsamy efekt i brak jest podstaw do wywodzenia, że istnieje możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie niezobowiązanej do alimentacji, także takiej, która w przeszłości stanowiła dla podopiecznego rodzinę zastępczą niespokrewnioną.

Dodatkowo wskazać należy, że art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych był przedmiotem rozważań Trybunału Konstytucyjnego. Zarówno w wyroku z dnia 15 listopada 2006 r. sygn. akt P 23/05, jak i w wyrokach z dnia 18 lipca 2008 r. sygn. akt P 27/07 oraz z dnia 22 lipca 2008 r. sygn. akt P 41/07, Trybunał Konstytucyjny nie zakwestionował jako niekonstytucyjnego, wymogu istnienia obowiązku alimentacyjnego pomiędzy osobą sprawującą opiekę i podopiecznym. Wręcz przeciwnie, Trybunał Konstytucyjny wyraził pogląd, że z woli ustawodawcy nie sam fakt opieki nad osobą niepełnosprawną, czy też rezygnacja dla jej sprawowania z zatrudnienia, lecz szczególna więź prawna pomiędzy osobą opiekuna a osobą niepełnosprawną wyróżnia grupę uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. Podkreślono, że celem tych regulacji jest, by osoba zmuszona do rezygnacji z zatrudnienia w wykonaniu ciążącego na niej obowiązku alimentacyjnego sama nie popadła w niedostatek, tracąc źródło utrzymania. Nie jest natomiast intencją ustawodawcy wspieranie wszystkich osób, które dobrowolnie podejmują się opieki nad niepełnosprawnym członkiem szeroko rozumianej rodziny". Identyczne stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia z dnia 23 marca 2022, sygn. akt I OSK 1637/21.

Wpisując się w ten tok rozumowania podkreślić trzeba, że istotnym elementem decydującym o przyznaniu prawa do świadczenia jest istnienie po stronie opiekuna obowiązku alimentacyjnego. Z tym obciążeniem prawodawca racjonalnie i zgodnie z zasadą równości i sprawiedliwości społecznej połączył uprawnienie do otrzymania świadczenia. Nie jest sprzeczne z zasadą ochrony i opieki nad rodziną ograniczenie kręgu osób zobowiązanych do alimentacji do niektórych tylko członków rodziny. Konsekwentnie więc trzeba było skorelować z tym obowiązkiem uprawnienie do uzyskania świadczenia. Co więcej, analizując te kwestię na gruncie wykładni systemowej wewnętrznej dostrzec trzeba, że prawodawca również w zakresie przesłanek negatywnych (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.b.) skorelował obowiązek alimentacyjny z uprawnieniem, nie tamując osobie stanowiącej rodzinę zastępczą spokrewnioną (obciążoną obowiązkiem alimentacyjnym) możliwości uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. Regulacja jest więc spójna, a jej kształt stanowi również efekt zastosowania się do orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego.

Z powodów wyżej opisanych Sąd nie podziela poglądów prezentowanych w wyrokach powołanych przez skarżącą w uzasadnieniu skargi, tym bardziej, że dotyczą one innego świadczenia (co przyznaje sama skarżąca) i zapadały w zupełnie innych okolicznościach faktycznych sprawy – przede wszystkim dotyczyły opieki nad małoletnimi dziećmi.

Podkreślić też należy, że proponowana przez skarżącą odmienna wykładnia prokonstytucyjna istniejącego przepisu prowadzi do wykładni contra legem, a w konsekwencji do nieuprawnionej ingerencji prawotwórczej. Jedyny wyjątek przewidziano dla opiekuna faktycznego dziecka, w rozumieniu definicji wskazanej w art. 3 pkt 14 ustawy o świadczeniach rodzinnych, której skarżąca nie spełnia. Inna wykładnia niż pozajęzykowa jest w tym przypadku nieuprawiona, gdyż prowadziłaby do poszerzenia kręgu osób uprawnionych, a to byłoby zastąpieniem ustawodawcy przez Sąd.

Reasumując zatem zgodnie z obowiązującym przepisem art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy organy w sposób właściwy stwierdziły brak ustawowych przesłanek koniecznych do przyznania świadczenia skarżącej. Jak słusznie zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 7 marca 2019 r. wydanym w sprawie o sygn. akt I OSK 4353/18 "jeżeli przepis ustawy wymienia wprost osoby, które mogą otrzymać dane świadczenie, to nawet jeżeli wykluczenie z tego wykazu innych podmiotów może budzić wątpliwości to uzupełnienie kręgu osób uprawnionych jest rzeczą ustawodawcy".

Sąd miał na względzie trudną sytuację skarżącej, jednakże w niniejszej sprawie nie może być mowy o naruszeniu jakichkolwiek obowiązujących przepisów. Sąd tymczasem kontroluje działalność organów administracji publicznej pod względem legalności, czyli zgodności z przepisami prawa. Nie mógł natomiast kierować się względami słuszności, czy też zasadami współżycia społecznego.

Z powyższych względów Sąd, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, oddalił skargę.