Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 66/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2012-02-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 10
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 23 ust. 8
journal: Dz.U. 2009 nr 1 poz 7
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - tekst jednolity.
article: art. 135, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c), art. 250
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 18 ust. 1 pkt 1 lit. c) i pkt 2 lit. a)
journal: Dz.U. 2002 nr 163 poz 1348
law: Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.

SENTENCJA

Dnia 24 lutego 2012 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski Sędziowie Sędzia NSA Anna Stępień Sędzia WSA Arkadiusz Blewązka (spr.) Protokolant asystent sędziego Agnieszka Gortych-Ratajczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 lutego 2012 roku sprawy ze skargi B. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] znak: [...]; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adwokatowi M. N. prowadzącemu Kancelarię Adwokacką przy ul. [...] w Ł. kwotę 420 (czterysta dwadzieścia) złotych powiększoną o podatek od towarów i usług według obowiązującej stawki przewidzianej dla tego rodzaju czynności w przepisach o podatku od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu sądowym skarżącej B. Z.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] nr [....] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000r., nr 98, poz. 1071 ze zm., w skrócie K.p.a.), utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] nr odmawiającą B.Z. umorzenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W sprawie ustalono następujący stan faktyczny:

Decyzją z dnia [...] Prezydent Miasta Ł., działając na podstawie art. 2 pkt 7 lit. a) i pkt 11, art. 9 ust. 1, art. 10 ust. 1, art. 23, art. 29 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2009r., nr 1, poz. 7 ze zm., powoływana także jako ustawa), orzekł o zwrocie kwoty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, nienależnie pobranych przez B.Z. w okresie od dnia 1 sierpnia 2009r. do 31 sierpnia 2010r. w kwocie 2.600,00 zł, zobowiązując jednocześnie do zwrotu wskazanej kwoty wraz z odsetkami.

Pismem z dnia 14 października 2010r. B.Z., powołując się na trudną sytuację materialną, wystąpiła do Prezydenta Miasta Ł. o umorzenie należności w całości. W uzasadnieniu wniosku strona podała, że nie pracuje, nie ma prawa do zasiłku dla bezrobotnych, utrzymuje się wyłącznie ze świadczeń rodzinnych oraz świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Syn K., jest dzieckiem wymagającym wszechstronnego leczenia – korzysta z pomocy lekarzy specjalistów, poddawany jest rehabilitacji i wymaga praktycznie całodobowej opieki, co wyklucza podjęcie pracy zarobkowej.

Decyzją z dnia [...] Prezydent Miasta Ł., działając w oparciu o art. 23 ust. 1, 7 i 8 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, odmówił umorzenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że brak jest podstaw do przyjęcia, że zaistniały szczególne okoliczności uzasadniające umorzenie kwoty z tytułu nienależnie pobranych świadczeń.

Decyzją z dnia [...]., po rozpatrzeniu odwołania B.Z., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., działając na podstawie art. 138 § 2 K.p.a., uchyliło zaskarżoną decyzję organu I instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez ten organ. W motywach decyzji organ odwoławczy wskazał, że organ może umorzyć należność w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem obywatela lub interesem społecznym. Analizując zaskarżone rozstrzygnięcie organ II instancji doszedł do wniosku, że w sprawie nie zostało ustalone, czy zachodzi przypadek szczególnie uzasadnionych okoliczności, m.in. nie zestawiono wysokości dochodu w przeliczenia członka rodziny z kwotą świadczenia do zwrotu. Kolegium wskazało, że pożądane jest ustalenie, czy zwrot nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami w sytuacji, w jakiej znajduje się wnioskodawczyni, jest możliwy oraz czy nie zagrozi jej egzystencji.

Decyzją z dnia [...] nr [...] Prezydent Miasta Ł., po ponownym rozpatrzeniu sprawy, na podstawie art. 23 ust. 1, 7 i 8 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, odmówił umorzenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W uzasadnieniu wskazano, że strona zamieszkuje z matką, babką i synem, lecz prowadzi samodzielne gospodarstwo z synem. Jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku. Ma przyznane świadczenie rodzinne na dziecko w kwocie 68 zł oraz świadczenie z funduszu alimentacyjnego na rzecz dziecka w wysokości 300 zł miesięcznie, korzysta ze środków pomocy społecznej. Rodzina strony ma zadłużenie z tytułu czynszu, opłat za energię elektryczną i gaz. Organ przyznał, że sytuacja finansowa strony jest trudna, ale niskie dochody nie mogą zostać uznane za wystarczającą przesłankę uzasadniającą umorzenie zadłużenia. Przyjęcie kryterium dochodowego jako jedynego kryterium oceny wniosku o umorzenie skutkowałoby automatycznym umarzaniem wszystkich nienależnie pobranych należności. Organ podkreślił, że strona jest osobą młodą, zdrową i zdolną do podjęcia zatrudnienia, a tym samym polepszenia swojej sytuacji materialnej. Co więcej organ wskazał, że deklarowane przez stronę wydatki znacznie przekraczają dochody, co budzi podejrzenia co do prawdziwości składanych oświadczeń, tym bardziej, że strona odmówiła złożenia wyjaśnień w tej kwestii. Jednocześnie organ stwierdził, że kwota podlegająca zwrotowi została nienależnie pobrana i żądanie zwrotu nie powinni być postrzegane jako dodatkowa uciążliwość czy kara, ale jako zwrot świadczenia, które w sposób nienależny znalazło się w posiadaniu strony. Umorzenie należności nie leży także w interesie ogólnym, gdyż w rzeczywistości wszyscy podatnicy zostaliby obciążeni kwotą nienależnie pobranych świadczeń.

W odwołaniu od powyższego rozstrzygnięcia B.Z. podniosła zarzut naruszenia art. 23 ust. 8 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów poprzez przyjęcie, że nie wystąpiły przesłanki konieczne do umorzenia kwot nienależnie pobranego świadczenia, podczas gdy zawarte w uzasadnieniu decyzji wskazanie, że dysponuje miesięcznie kwotą 68 zł wyklucza możliwość spłaty powstałego zadłużenia. Odwołująca się stwierdziła m.in. także, że nigdy nie była wzywana do złożenia oświadczenia o różnicy między kwotą wydatków a osiąganymi dochodami.

Wymienioną na wstępie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Organ odwoławczy podzielił pogląd wyrażony w uzasadnieniu w kwestionowanej decyzji, że niski dochód nie może zostać uznany za wystarczającą przesłankę uzasadniającą umorzenie zadłużenia. Obowiązujące przepisy wprowadzają jako zasadę zwrot nienależnie pobranych świadczeń, jednocześnie uzależniając otrzymanie świadczenia z funduszu od trudnej sytuacji rodziny. Przyjęcie zatem dochodów jako jedynego kryterium oceny wniosku o umorzenie zadłużenia, skutkowałoby automatycznym umarzaniem wszystkich nienależnie pobranych świadczeń. Każda bowiem z osób korzystających z tej formy pomocy państwa znajduje się w trudnej sytuacji materialnej. Za względy szczególnie uzasadnione organ uznał natomiast sytuacje wyjątkowe, losowe, które ze względów rodzinnych czy zdrowotnych tak obciążają budżet zobowiązanego, że nie pozwalają na uregulowanie należności. Organ odwoławczy zwrócił także uwagę na przyczyny powstania zadłużenia. Zadłużenie powstało bowiem w wyniku niepowiadomienia organu wypłacającego świadczenie o fakcie obniżenia wysokości zasądzonych alimentów, do czego strona była zobowiązana i który to obowiązek wynikał z wyraźnego pouczenia zawartego w decyzji o przyznaniu świadczenia. Pozostawienie w dyspozycji strony środków uzyskanych w ten sposób byłoby sprzeczne z interesem społecznym i prowadziłoby do obciążenia spłatą kwot nienależnego świadczenia całego społeczeństwa.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Ł. B.Z. wskazała, że zaskarżona decyzja dotknięta jest sprzecznością – z uzasadnienia rozstrzygnięcia wynika bowiem, że sytuacja strony została zakwalifikowana jako trudna, jednocześnie jednak uznano, że nie występują przesłanki do uznania jej za szczególną, uzasadniającą umorzenie powstałych zaległości.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie, która odbyła się w dniu 27 września 2011r. przed tut. Sądem strona skarżąca oświadczyła, iż w toku postępowania administracyjnego naruszone zostały przepisy art. 7, art. 10, art. 67 § 2 i art. 81 K.p.a., gdyż nie została przesłuchana w charakterze strony, nie została uprzedzona o wydaniu decyzji, nie umożliwiono jej wzięcia udziału w sprawie. Ponadto notatka służbowa dotycząca sytuacji materialnej nie może być dowodem w sprawie. Jednocześnie skarżąca podała, że jest kasjerką i nie może znaleźć pracy ani w swoim, ani w innym zawodzie. Mając dziecko w wieku przedszkolnym, nie jest uważana przez pracodawców za osobę dyspozycyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Ł. stwierdził, że konstrukcja art. 23 ust. 8 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów – stanowiącego w sprawie punkt wyjścia w rozważaniach – wskazuje, iż decyzja w zakresie umorzenia nienależnie pobranego świadczenia z funduszu alimentacyjnego pozostaje w sferze tzw. uznania administracyjnego. Umorzenie kwoty nienależnie pobranego świadczenia, jako wyjątek od zasady zwrotu nienależnie pobranego świadczenia dopuszczalne jest tylko wtedy, gdy zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Ustawa nie precyzuje kryteriów umorzenia nienależnie pobranych świadczeń odnosząc się jedynie do nieostrego kryterium "szczególnie uzasadnionych okoliczności dotyczących sytuacji rodziny". Ustalenie, czy w sprawie wystąpiły okoliczności, o których mowa w przepisie leży w gestii właściwego organu administracji publicznej.

Ponadto Sąd I instancji wskazał, że rozpoznając wniosek o umorzenie nienależnie pobranych świadczeń organ administracji publicznej zobligowany jest zbadać sytuację życiową wnioskodawcy oraz rodziny, którą tworzy. Na sytuację życiową składają się nie tylko wysokość (brak) osiąganych dochodów, ale również takie elementy jak stan rodzinny, zdrowotny, wiek oraz zdolność do podjęcia zatrudnienia. Następnie organ administracji powinien ocenić, czy w którejś z powyższych sfer wystąpiły zdarzenia, którym można by przypisać cechy "szczególnie uzasadnionych okoliczności". Występowanie bowiem samej tylko trudnej sytuacji majątkowej nie stanowi wystarczającej przesłanki umorzenia nienależnie pobranych świadczeń. Do przyjęcia takiej tezy uprawnia istota świadczenia przyznawanego z funduszu alimentacyjnego oraz przesłanki jego przyznania, do których ustawodawca zaliczył kryterium dochodowe. Jak bowiem wynika z treści preambuły do ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, celem stosowania przewidzianych w ustawie instrumentów pomocowych jest wspieranie osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej z powodu niemożności wyegzekwowania alimentów poprzez dostarczanie środków utrzymania osobom, które nie są w stanie samodzielnie zaspokoić swoich potrzeb i nie otrzymują należnego im wsparcia od osób należących do kręgu zobowiązanych wobec nich do alimentacji. Zgodnie z art. 9 ust. 2 ustawy świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują osobie uprawnionej, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 725 złotych. Świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują w wysokości bieżąco ustalonych alimentów, jednakże nie wyższej niż 500 złotych. Zasady przyjęte na gruncie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów wskazują, że trudna sytuacja materialna (dochodowa) rodziny jest przesłanką przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Nie może zatem stanowić samodzielnej i wyłącznej przesłanki do zastosowania instytucji umorzenia nienależnie pobranych świadczeń.

Dodatkowo Wojewódzki Sąd Administracyjny w Ł. stwierdził, że z zaskarżonej decyzji wynika, iż organy administracji przeprowadziły wyczerpującą ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i dokonały wnikliwej analizy sytuacji majątkowej oraz rodzinnej skarżącej w kontekście przesłanek zawartych w art. 23 ust. 8 ustawy. W złożonym wniosku o umorzenie nienależnie pobranych świadczeń skarżąca powołała się na trudną sytuację materialną i osobistą, w tym konieczność sprawowania całodobowej opieki nad synem, co wyklucza możliwość podjęcia pracy zarobkowej. Organ administracji pismem z dnia 20 stycznia 2011r. wezwał wnioskodawczynię do przedstawienia dokumentów potwierdzających aktualną sytuację dochodową, rodzinną i zdrowotną, a także orzeczenie o niepełnosprawności dziecka. W odpowiedzi na wezwanie strona oświadczyła, że syn nie ma orzeczonego stopnia niepełnosprawności, jednak jest dzieckiem chorym i korzysta z pomocy lekarzy specjalistów, wydatki na leczenie wynosiły ok. 500 złotych. Przedstawiła również dokumenty świadczące o zaległości z tytułu czynszu za lokal mieszkalny oraz o wysokości opłat za media. Na tej podstawie organy administracji przyjęły, że skarżąca znajduje się w trudnej sytuacji materialnej. Nie ulega jednak wątpliwości, że skarżąca nie powołała się w toku postępowania na żadne okoliczności o charakterze nadzwyczajnym, które dały podstawy do uznania, że zostały spełnione przesłanki, o których mowa w art. 23 ust. 8 ustawy, co uprawniało organ do odmowy umorzenia kwot nienależnie pobranych świadczeń.

Odnosząc się do zarzutu wydania rozstrzygnięcia w oparciu o notatkę służbową stwierdzającą odmowę skarżącej wyjaśnienia kwestii przewyższania wysokości wydatków nad kwotą dochodów Sąd stwierdził, że treść uzasadnienia zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. nie wskazuje, aby okoliczność ta była podstawą dla uznania przez organ, że brak jest przesłanek do umorzenia należności.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 10 § 1 K.p.a. Sąd stwierdził, że z akt sprawy wynika, iż organy administracji nie wezwały strony do wypowiedzenia się co do zgromadzonego materiału przed wydaniem decyzji. Uchybienie temu przepisowi nie stanowi jednakże podstawy do uwzględnienia skargi, jeśli nie pociąga za sobą skutków dla rozstrzygnięcia. Sąd uznał, że zarzut naruszenia przez organ administracji zasady czynnego udziału strony w postępowaniu administracyjnym, wymaga wykazania przez stronę, że uchybienie to uniemożliwiło stronie podjęcie konkretnej wskazanej czynności procesowej, najczęściej w sferze postępowania dowodowego, a także wykazanie, iż uchybienie to miało istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd I instancji stwierdził, że skoro skarżąca czynności takiej nie wskazała, to zarzut musi zostać uznany za niezasadny. Ponadto materiał dowodowy, na podstawie którego orzeka organ administracji, stanowi co do zasady materiał pochodzący od wnioskodawców, zatem skarżąca była w posiadaniu wiedzy co do materiału dowodowego.

Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Ł. wyrokiem z dnia [...] w sprawie o sygn. akt [...], na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm., w skrócie p.p.s.a.), oddalił skargę B.Z..

Skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Ł. z dnia [...] wniosła B.Z., która na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 151 p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi mimo naruszenia przez organ w toku postępowania administracyjnego przepisów postępowania, tj. art. 7 oraz art. 10 Kodeksu postępowania administracyjnego.

W głównych motywach uzasadnienia skargi kasacyjnej wywodzono, że podnoszone w toku postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Ł. zarzuty naruszenia przez organy administracji przepisów postępowania, tj. art. 7 oraz art. 10 Kodeksu postępowania administracyjnego, miały istotny wpływ na wynik sprawy. W ocenie skarżącej w sposób bezsporny nie zostało udowodnione przedłożenie interesu społecznego nad interesem skarżącej, gdyż została pozbawiona ona możliwości obrony swoich praw wobec nie przestrzegania przez organy postępowania administracyjnego zasady czynnego udziału strony w postępowaniu wyrażonej w art. 10 k.p.a. Skarżąca nie została wezwana przez organy do wypowiedzenia się co do zgromadzonego materiału przed wydaniem decyzji, co potwierdził Wojewódzki Sąd Administracyjny w Ł. w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. Naruszenie tej zasady miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż nie mogła ona wykazać, że świadczenie pobrane przez nią z funduszu alimentacyjnego nie jest świadczeniem w złej wierze, wiedząc, że się ono nie należy. Skarżąca wskazywała, że wyrok, na podstawie którego doszło do obniżenia wysokości alimentów na rzecz małoletniego K.Z. zapadł w dniu 4 marca 2010r. przed Sądem Rejonowym dla Ł. – W. w Ł.. Wyrokiem tym obniżone zostały alimenty z datą wsteczną, tj. od dnia 17 marca 2009r. Wyrok ten został zaskarżony przez pełnomocnika z urzędu małoletniego K. Z. reprezentowanego przez matkę – B.Z.. O terminie rozprawy apelacyjnej oraz dacie wydania wyroku przez Sąd II instancji, B.Z. nie została powiadomiona przez reprezentującego ją pełnomocnika z urzędu. Skarżąca o tych okolicznościach nie mogła się wypowiedzieć w postępowaniu przed organami administracji, ponieważ została pozbawiona takiej możliwości. Ponadto, obniżenie wysokości alimentów z datą wsteczną, nie może prowadzić do uznania, że skarżąca świadomie i w złej wierze nie poinformowała funduszu alimentacyjnego o obniżonych świadczeniach, gdyż w okresie kiedy pobierała świadczenia w większej wysokości były one jej należne.

Wyrokiem z dnia [...], sygn. akt [...] Naczelny Sąd Administracyjny, uwzględniając skargę kasacyjną, uchylił wyrok Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Ł. z dnia [...] w zaskarżonej części i w tym zakresie przekazał sprawę sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.

W uzasadnieniu wyroku Naczelny Sąd Administracyjny podniósł, iż przyczyny i okoliczności powstania zadłużenia mają znaczenie przy ocenie przesłanki warunkującej możliwość umorzenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami ze względu na szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny, tj. na podstawie art. 23 ust. 8 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz. U. z 2009r. Nr 1 poz. 7 ze zm.). Z tych względów zasadny okazał się zarzut naruszenia art. 10 K.p.a. oraz art. 7 K.p.a., który statuuje m.in. obowiązek organu administracji publicznej do samokontroli przestrzegania prawa.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę administracji publicznej. Kontrola działalności organów administracyjnych, o której mowa, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2 powołanego przepisu). Oznacza to, iż sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej.

W myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej p.p.s.a.) Sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Z kolei przepis art. 135 p.p.s.a. stanowi, iż Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to konieczne dla końcowego jej załatwienia.

Sąd uwzględniając zatem skargę na decyzję uchyla ją w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.

Zgodnie natomiast z art. 190 p.p.s.a. sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Przewidziane w tym przepisie związanie wykładnią prawa dotyczy dokonanej przez Naczelny Sąd Administracyjny oceny prawnej stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego, jak również zastosowania określonego przepisu prawa jako podstawy do wydania takiej, a nie innej decyzji.

Obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego, ciążący na sądzie rozpoznającym ponownie daną sprawę, może być wyłączony tylko w wypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego. Oznacza to możliwość odstąpienia od zawartej w orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego wykładni prawa tylko wówczas, gdy stan faktyczny ustalony w wyniku ponownego rozpoznania sprawy zmienił się tak istotnie, że nie mają do niego zastosowania przepisy interpretowane przez Naczelny Sąd Administracyjny, a ponadto w przypadku zmiany stanu prawnego po wydaniu orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego (zob. np. J.P.Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2006, s. 191). Stanowisko takie znajduje także potwierdzenie w dotychczas wypracowanym orzecznictwie sądów administracyjnych i nie budzi rozbieżności interpretacyjnych (por. np. wyroki WSA w Warszawie z dnia 24 marca 2006r., sygn. akt III SA/Wa 3345/05 oraz z dnia 28 lipca 2010r., sygn. akt VIII SAB/Wa 29/10; wyrok WSA w Olsztynie z dnia 11 maja 2011r., sygn. akt I SA/Ol 250/11 – dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Administracyjnych).

Wymagania praworządności wynikające m.in. z celów i istoty kontroli instancyjnej w postępowaniu sądowoadministracyjnym determinują zatem ścisłe i pełne respektowanie ustaleń, ocen oraz wskazań sformułowanych przez Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia [...] sygn. akt [...], które wyznaczyły kierunek postępowania w niniejszej sprawie.

Dokonując w związku z tym kontroli legalności zaskarżonej decyzji w zakreślonej wyżej kognicji Sąd uznał, iż organy obu instancji naruszyły przepisy postępowania, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Stosownie do art. 23 ust. 8 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów organ właściwy wierzyciela oraz marszałek województwa mogą umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Jak wynika z powyższego decyzja w sprawie umorzenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń zapada w drodze tzw. uznania administracyjnego. Co prawda uznanie administracyjne jest określoną sferą swobody pozostawionej organowi administracyjnemu, ale nie oznacza prawa organu do dowolności działania. Pamiętać zatem należy, iż przesłanki określone w art. 23 ust. 8 ustawy nie zwalniają organu prowadzącego postępowanie administracyjne w sprawie umorzenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń od obowiązku stosowania ogólnych zasad postępowania administracyjnego. W szczególności nie zwalniają organu od zachowania zasad wynikających z treści art. 7 i 10 K.p.a., statuujących zasadę prawdy obiektywnej oraz zasadę zapewnienia stronie czynnego udziału w postępowaniu.

Zgodnie z art. 7 K.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli.

Przepis art. 10 § 1 K.p.a. stanowi z kolei, iż organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny aspekty, które należy mieć na uwadze oceniając naruszenie powyższego przepisu to po pierwsze sytuacja, w której uchybienie przepisu uniemożliwiło stronie podjęcie konkretnej, wskazanej czynności procesowej, najczęściej w sferze postępowania dowodowego, a także wykazanie, że uchybienie to miało istotny wpływ na wynik sprawy. Po drugie należy wziąć pod uwagę, że naruszenie zasady ogólnej czynnego udziału strony w postępowaniu jest kwalifikowaną wadą procesową, która stanowi podstawę wszczęcia postępowania w sprawie wznowienia postępowania na wniosek strony.

W niniejszej sprawie skarżąca wskazywała, że w wyniku naruszenia przepisu art. 10 k.p.a. nie mogła wypowiedzieć się co do okoliczności zmiany decyzji Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] orzekającej o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego, a odnoszących się do wydania przez Sąd Rejonowy dla Ł. Widzewa w Ł. wyroku obniżającego alimenty od R. T. ustalone ugodą alimentacyjną na rzecz małoletniego dziecka K. Z. poczynając od dnia 17 marca 2009r. Skarżąca wywodziła, że sytuacja w której Sąd w dacie 4 marca 2010r. orzeka o obniżeniu kwoty alimentów poczynając od daty 17 marca 2009r. ma istotne znaczenie przy ocenie przesłanki szczególnie uzasadnionych okoliczności warunkujących możliwość umorzenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami, tj. przy wydawaniu decyzji w przedmiocie umorzenia świadczeń, będącej następstwem decyzji o zmianie decyzji orzekającej o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego, która została wydana w następstwie ww. wyroku Sądu.

Skarżąca wykazała tym samym, iż nie zostało jej zapewnione prawo do czynnego udziału i wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań w postępowaniu przed organami administracji publicznej i w konsekwencji tego naruszona została również zasada praworządności, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W związku z powyższym Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzekł, jak w pkt 1 wyroku.

O wynagrodzeniu dla adwokata, ustanowionego z urzędu, orzeczono na podstawie art. 250 p.p.s.a. oraz § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c) i pkt 2 lit. a) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).

m.ch.