Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SAB/Gl 9/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2022-06-01 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6115 Podatki od nieruchomości, w tym podatek rolny, podatek leśny oraz łączne zobowiązanie pieniężne
658
Hasła tematyczne: Podatek od nieruchomości
Skarżony organ: Prezydent Miasta
Treść wyniku: Stwierdzono bezczynność organu  - art.149 par.1a ustawy - PoPPSA
Powołane przepisy: article: art. 149 par. 1 pkt 1, art. 149 par. 2
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Tyszkiewicz-Ziętek, Sędzia WSA Anna Rotter (spr.), Asesor WSA Katarzyna Stuła-Marcela, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 1 czerwca 2022 r. sprawy ze skargi S. S.A. w B. na bezczynność Prezydenta Miasta R. w przedmiocie zwrotu nadpłaty w podatku od nieruchomości wraz z oprocentowaniem za lata 2004-2005 1. stwierdza, że Prezydent Miasta R. dopuścił się bezczynności, która miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, 2. zobowiązuje Prezydenta Miasta R. do zwrotu nadpłaty w podatku od nieruchomości za lata 2004 i 2005 w terminie 30 dni od otrzymania prawomocnego wyroku wraz z aktami administracyjnymi, 3. zasądza od Prezydenta Miasta R. na rzecz strony skarżącej kwotę 1.000 (słownie: jeden tysiąc) złotych tytułem sumy pieniężnej, 4. w pozostałym zakresie skargę oddala, 5. zasądza od Prezydenta Miasta R. na rzecz strony skarżącej kwotę 597 (słownie: pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

S. S.A. z siedzibą w B. (dalej: Spółka, Skarżąca), wniosła skargę na bezczynność Prezydenta Miasta R. (dalej: organ) polegającą na niedokonaniu przez organ zwrotu:

1. nadpłaty w podatku od nieruchomości za rok 2004 w wysokości 3.223.815,62 zł wraz z oprocentowaniem, oraz

2. nadpłaty w podatku od nieruchomości za rok 2005 w wysokości 2.936.597,40 zł wraz z oprocentowaniem

- pomimo tego, że prawem przewidziany termin zwrotu tych nadpłat już upłynął.

Organowi zarzucono naruszenie art. 77 § 1 pkt 1 i pkt 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2021r., poz. 1540 ze zm., dalej: O.p.).

W konsekwencji Spółka wniosła o:

- zobowiązanie organu do niezwłocznego zwrotu na rzecz Skarżącej nadpłaty w podatku od nieruchomości za lata 2004 i 2005 wraz z oprocentowaniem,

- stwierdzenie, że organ dopuścił się bezczynności w powyższym zakresie,

- wymierzenie organowi grzywny na podstawie art. 149 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022r., poz. 329, dalej: P.p.s.a.), oraz

- zasądzenie kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

W skardze wskazano, iż decyzjami z dnia 21 grudnia 2009r. nr [...] oraz z dnia 22 grudnia 2010r. nr [...] organ określił K. S.A z siedzibą w K. (dalej: K.) wysokość zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości odpowiednio za rok 2004 oraz rok 2005 w kwotach wyższych od tych wynikających ze złożonych przez K. deklaracji.

Kwoty wynikające z tych decyzji: za rok 2004 w wysokości 3.223.815, 62 oraz za rok 2005 w wysokości 2.936.597,40 zł, zostały w całości wraz z odsetkami wyegzekwowane.

Jak podano w skardze, wyżej wymienione decyzje organu, a także kolejne decyzje organu w przedmiocie podatku od nieruchomości za lata 2004 i 2005, zostały uchylone decyzjami Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach (dalej: SKO). Dwoma decyzjami SKO z dnia 21 września 2018r. nr SKO.F/41.4/1457/2018/12663 oraz nr SKO.F/41.4/1398/2018/12281 po uchyleniu decyzji organu, umorzono postępowanie podatkowe w sprawie określenia Spółce wysokości zobowiązania w podatku od nieruchomości za rok 2004 oraz za rok 2005 z uwagi na bezprzedmiotowość, będącą skutkiem upływu biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego.

Powyższe decyzje SKO zostały skierowane do Spółki jako następcy prawnego K..

Spółka wskazała, iż wobec uchylenia dwóch decyzji w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości za lata 2004 i 2005, kwoty zaległości podatkowych ściągnięte na ich podstawie w postępowaniu egzekucyjnym, wraz z odsetkami za zwłokę, stanowią nadpłaty, w rozumieniu art. 72 § 1 pkt 1 i § 2 pkt 1 O.p. Skarżąca stanęła na stanowisku, iż powyższe nadpłaty winny zostać zwrócone z urzędu wraz z oprocentowaniem na rachunek podatnika w terminie określonym w art. 77 § 1 pkt 1 O.p. t.j. w terminie 30 dni od dnia wydania przez SKO dwóch decyzji z dnia 21 września 2018r. uchylających decyzje określające wysokość zobowiązania w podatku od nieruchomości za lata 2004 i 2005, czyli w terminie 21 października 2018r.

Spółka, jako następca prawny K., zwróciła się do organu o dopełnienie obowiązku zwrotu powyższych nadpłat, jednak organ nie dokonał ich zwrotu, lecz wszczął postępowanie podatkowe w przedmiocie ich zwrotu, które zakończył wydając decyzję nr [...] z dnia 24 marca 2021r. w której postanowił:

1. umorzyć postępowanie nr [...] w sprawie zwrotu nadpłaty w podatku od nieruchomości za rok 2004 w wysokości 3.223.815, 62 zł oraz za rok 2005 w wysokości 2.936.597,40 zł przysługujących następcy prawnemu K., powstałych na skutek wyegzekwowania przez właściwy organ egzekucyjny należności objętych tytułami wykonawczymi z dnia 23 grudnia 2009r. o nr FBE.313-NP.-100/09, FBE.313-NP.-101/09 za rok 2004 oraz z dnia 29.12.2010r. o nr FBO.3110-3-32/10, FBO.3110-3.33/10, FBO.3110-3-34/10 za rok 2005,

2. nie uznać Spółki za następcę prawnego K. w zakresie prawa do żądania zwrotu nadpłat przysługujących K. powstałych w podatku od nieruchomości za lata 2004 i 2005.

Następnie w dniu 24 czerwca 2021r. SKO wydało ostateczną decyzję nr SKO.FP/41.4.230/2021.5905 w której postanowiło:

1. uchylić decyzję organu I instancji w punkcie 2, tj. nieuznania Spółki za następcę prawnego K. w zakresie prawa do żądania zwrotu nadpłat przysługujących K. powstałych w podatku od nieruchomości za lata 2004 oraz 2005,

2. w zakresie pkt 1 decyzję utrzymać w mocy.

SKO stwierdziło w powyższej decyzji, iż Spółka jest następcą prawnym K. w zakresie prawa do zwrotu nadpłat w podatku od nieruchomości za lata 2004 i 2005.

W związku z powyższym Skarżąca pismem z dnia 5 listopada 2021r. zwróciła się do organu o dopełnienie obowiązku zwrotu spornych nadpłat, gdyż organ nie dokonał zwrotu nadpłat na rachunek Spółki ani nie rozliczył ich w inny sposób.

W piśmie z dnia 29 listopada 2021r. organ podał, że nie uznaje Spółki za następcę prawnego K. w zakresie prawa do żądania zwrotu nadpłat przysługujących K. powstałych w podatku od nieruchomości za lata 2004 oraz 2005.

Wobec powyższego Spółka w dniu 14 grudnia 2021r. wniosła do SKO ponaglenie na niedokonanie przez organ zwrotu spornych nadpłat.

W dniu 3 lutego 2022 r. SKO wydało postanowienie nr SKO.FP/41.4/738/2021/19114, w którym uznano ponaglenie za nieuzasadnione. Według SKO, zwrot nadpłaty jest czynnością materialno - techniczną i na jej niedokonanie nie służy ponaglenie, o którym mowa w art. 141 O.p. Zdaniem SKO w związku z decyzjami z dnia 21 września 2018r. powstały nadpłaty, które powinny zostać z urzędu zwrócone w terminie 30 dni na podstawie art. 77 § 1 pkt 3 O.p.

W uzasadnieniu skargi Spółka podała, powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych, iż jest dopuszczalne wniesienie na podstawie art. 3 § 3 pkt 8 P.p.s.a. skargi do WSA na bezczynność organu podatkowego, który będąc zobowiązany do zwrotu nadpłaty, nie dokonał tego w prawem przewidzianym terminie (por. postanowienie NSA z dnia 19 września 2013r., sygn. akt II FSK 2418/13, wyrok NSA z dnia 23 maja 2014r., sygn. akt II OSK 1215/14).

W skardze podkreślono, że ziścił się warunek przewidziany w art. 54 § 2b P.p.s.a., gdyż Spółka wniosła ponaglenie na bezczynność organu polegającą na niedokonaniu zwrotu nadpłaty w podatku od nieruchomości za lata 2004 i 2005 wraz z oprocentowaniem.

Zdaniem Spółki, w świetle decyzji SKO z dnia 24 czerwca 2021r., w sprawie bezspornie zachodzą przesłanki dokonania zwrotu na rzecz Spółki nadpłaty w podatku od nieruchomości za rok 2004 i za rok 2005 powstałej wskutek uchylenia decyzji organu. Jednocześnie przewidziany w O.p. termin zwrotu powyższej nadpłaty – 30 dni od dnia wydania przez SKO dwóch decyzji z dnia 21 września 2018r. upłynął ponad 3 lata temu. Od tego czasu, w przekonaniu Skarżącej, organ pozostaje w zwłoce ze zwrotem nadpłat w podatku od nieruchomości za lata 2004 i 2005, co uzasadnia zarzut bezczynności organu podatkowego. W skardze zaznaczono, iż Spółka posiada interes prawny we wniesieniu skargi, gdyż przysługuje jej prawo majątkowe – prawo do otrzymania od organu zwrotu spornych nadpłat wraz z oprocentowaniem. Zaznaczono również, że bezczynność jest uporczywa i rażąca. Za wnioskiem takim przemawia wieloletni okres opóźnienia w zwrocie nadpłat. Spółka zwróciła uwagę na jednoznaczne brzmienie decyzji SKO z dnia 24 czerwca 2021r., którą uchylono pkt 2 decyzji organu z dnia 24 marca 2021r. stwierdzając, iż Spółka jest następcą prawnym K. w zakresie prawa do zwrotu spornych nadpłat w podatku od nieruchomości za lata 2004 i 2005.

W ocenie Spółki, demonstrowany przez organ brak woli podporządkowania się rozstrzygnięciu zawartemu w decyzji organu wyższego stopnia i dokonanie zgodnie z nim zwrotu nadpłaty, świadczą, że o tym, że bezczynność w zakresie zwrotu nadpłaty w podatku od nieruchomości za lata 2004 i 2005 ma uporczywy i rażący charakter.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko, iż Spółka nie jest podmiotem uprawnionym do zwrotu kwoty dochodzonej za lata 2004 i 2005 ponieważ nie jest następcą prawnym K. w tym zakresie.

Organ zaznaczył, iż przepisy zupełnie odmiennie regulują sukcesję praw przez spółkę przejmującą w rozumieniu art. 93c O.p., niż sukcesję w zakresie obowiązków podatkowych obciążających spółkę dzieloną, stąd też fakt, że Spółka jest traktowana jako następca prawny K. w postępowaniach dotyczących ustalenia wymiaru podatku w żaden sposób nie wpływa na fakt, iż w postępowaniu zakończonym przez organ I instancji nie ma przymiotu następcy prawnego w zakresie nadpłat Skarżącej.

Według organu od momentu określenia się przez Spółkę następcą prawnym K., również w zakresie prawa do żądania zwrotu nadpłaty, organ poddawał w wątpliwość, czy Spółka jest podmiotem właściwym do zwrotu. Świadczy o tym prowadzone postępowanie nr [...] podczas którego organ podatkowy zgromadził odpowiedni materiał dowodowy. Jak wyjaśniono w odpowiedzi na skargę, powyższe postępowanie zostało zakończone decyzją nr [...] z dnia 24 marca 2021 r. Rezultatem postępowania było utwierdzenie przekonania, iż nie należy traktować Spółki jako następcę prawnego K..

Jak zaznaczył organ, decyzja SKO z dnia 24 czerwca 2021 r. nr SKO.FP/41.4/230/2021/5905 podtrzymywała jedynie decyzję organu w zakresie umorzenia postępowania (wskazując, iż organ podatkowy był winien odmówić zwrotu nadpłaty) i uchylała pkt 2 o nieuznawaniu Spółki za następcę prawnego K. w zakresie prawa do żądania zwrotu nadpłat przysługujących K. powstałych w podatku od nieruchomości za lata 2004 i 2005. Organ nie zgodził się ze Skarżącą, jakoby rozpoznając kolejne wnioski o stwierdzenie czy zwrot nadpłaty bądź też ponaglenia, był związany stanowiskiem SKO, które to stanowisko zostało zawarte jedynie w uzasadnieniu decyzji uchylającej częściowo decyzję organu z dnia 25 kwietnia 2021 roku, z którego miałoby wynikać, iż Spółka jest następcą prawnym K. w zakresie przedmiotowych nadpłat. Takie stanowisko Spółki, w przekonaniu organu, nie jest poparte żadnymi przepisami prawa, a co więcej zupełnie pomija fakt, że organ w sposób zupełny i dokładny wyjaśnił, z jakich powodów uznaje, że w powyższym zakresie Spółka nie jest następcą K..

Organ zaznaczył, iż wobec braku odwołania od decyzji SKO przez Spółkę, jak również mając na uwadze zebrany w toku postępowania materiał dowodowy oraz ekspertyzę prawną prof. zw. dr hab. L. E. i dr hab. R. D. – należy uznać, iż w przedmiotowej sprawie prawo do nadpłaty wygasło ze względu na fakt, iż budowle, których nadpłata dotyczy nie wchodziły w skład majątku spółki dzielonej w dacie podziału, a więc nie mogły zostać przypisane żadnej ze spółek przejmujących majątek.

Jak następnie wyjaśniono, nie bez znaczenia jest także fakt, iż obecna sytuacja jest rezultatem niespójności w orzecznictwie, trwającego przez lata nieporządku legislacyjnego, formułowania norm prawa podatkowego w sposób, który w orzeczeniu Trybunału Konstytucyjnego w sprawie PP 33/09 określono jako "przejaw lekceważenia przez władzę ustawodawczą demokratycznego państwa prawnego jej elementarnych powinności

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.

Na mocy art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, o ile ustawy nie stanowią inaczej, przy czym na mocy art. 3 § 2 pkt 8 P.p.s.a. obejmuje ona orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a.

Stosownie do art. 149 § 1 P.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4a, zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu lub interpretacji lub dokonania czynności lub stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa. Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa.

W niniejszej sprawie spełniony został wymóg wyczerpania środków zaskarżenia, gdyż wniesione zostało ponaglenie, które organ odwoławczy rozpatrzył.

Rozpoznanie tej szczególnej kategorii spraw wymaga zbadania, czy organ podatkowy wywiązał się z obowiązku terminowego załatwienia konkretnej sprawy. Rola sądu administracyjnego badającego skargę na bezczynność ogranicza się do sprawdzenia, czy organ podjął stosowne działanie, do którego był zobowiązany i nie może polegać na merytorycznym rozstrzyganiu sprawy (por. wyroki NSA z dnia 28 października 2016 r., sygn. akt I FSK 277/15; z dnia 9 grudnia 2016 r., sygn. akt I OSK 490/15; z dnia 16 listopada 2018 r., sygn. akt I FSK 1508/18). Zakres kognicji sądów administracyjnych, wyznaczający jednocześnie zakres rozpatrywanej sprawy, wynika z art. 3 p.p.s.a. W § 2 pkt 8 i 9 tego przepisu wskazano, że sąd administracyjny orzeka w sprawie skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w wymienionych w nim sprawach.

Z bezczynnością organu administracji publicznej mamy do czynienia wówczas, gdy w prawnie określonym terminie organ nie podejmuje żadnych czynności w sprawie lub gdy wprawdzie prowadził postępowanie w sprawie, jednakże mimo istnienia ustawowego obowiązku, nie kończy go wydaniem stosownego aktu lub nie podejmuje czynności (por. wyrok NSA z dnia 7 czerwca 2019 r., sygn. akt I OSK 2660/18). Organ administracyjny pozostaje zatem bezczynny, jeżeli nie dokona wymaganej czynności w terminie określonym przez ustawodawcę, zaś sąd administracyjny rozpatrując skargę na bezczynność bada jedynie, czy organ rozpatrujący konkretną sprawę, przekroczył termin przewidziany do jej załatwienia.

Zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem sądów administracyjnych, należy uznać za dopuszczalne wniesienie skargi na bezczynność organu, który będąc zobowiązanym do zwrotu nadpłaty, nie dokonał go w prawem przewidzianym terminie (por. postanowienie NSA z dnia 19 września 2013r., II FSK 2418/13, wyrok NSA z dnia 23 maja 2014r. II OSK 1215/14).

W niniejszej sprawie Sąd zobowiązany jest zbadać, czy Prezydent Miasta R. dopuścił się bezczynności dotyczącej nadpłaty z tytułu podatku od nieruchomości za lata 2004 - 2005.

Zgodnie z art. 72 § 1 pkt 1 O.p. za nadpłatę uważa się kwotę nadpłaconego lub nienależnie zapłaconego podatku. Nadpłata powstaje wtedy, gdy podatnik spełnił nieistniejące zobowiązanie podatkowe lub istniejące zobowiązanie spełnia w wysokości przekraczającej określony prawem obowiązek. Wpłata dokonana na podstawie decyzji, wyeliminowanej później z obrotu prawnego przez organ odwoławczy albo sąd jest nadpłatą.

Decyzjami z dnia 21 grudnia 2009 r. nr [...] oraz z dnia 22 grudnia 2010 r. nr [...] organ określił K. wysokość zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za rok 2004 oraz za rok 2005 w kwotach wyższych od tych wynikających z deklaracji podatkowych. Kwoty zaległości podatkowych wraz z odsetkami za zwłokę zostały w całości wyegzekwowane od K..

Decyzją z dnia 6 marca 2017 r. nr SKO/F/423/2899/16799/16 (kolejną wydaną w sprawie) SKO utrzymało w mocy decyzję organu z dnia 16 września 2016 r. określającą wysokość zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za 2004 r.

WSA w Gliwicach prawomocnym wyrokiem z dnia 4 czerwca 2018 r., sygn. akt I SA/Gl 534/17 uchylił decyzję SKO z powodu naruszenia art. 70 § 1 i § 4 O.p. Decyzją z dnia 21 września 2018 r. nr SKO.F/41.4/1457/2018/12663, SKO uchyliło decyzję organu i umorzyło postępowanie w sprawie z uwagi na przedawnienie zobowiązania podatkowego. W związku z powyższym została ujawniona nadpłata w podatku od nieruchomości w kwocie 3.223.815,62 zł obejmująca wyegzekwowany podatek wraz z odsetkami za zwłokę.

W odniesieniu do roku 2005 kolejną decyzją z dnia 19 września 2016 r. nr [...] organ określił wysokość zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za rok 2005. Decyzją z dnia 28 marca 2017 r. nr SKO/F/423/2898/16796/16, SKO utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

WSA w Gliwicach wyrokiem z dnia 15 maja 2018 r. sygn. akt I SA/Gl 611/17 uchylił zaskarżoną decyzję z powodu naruszenia art. 70 § 1 i § 4 O.p. Decyzją z dnia 21 września 2018 r. nr SKO.F/41.4/1398/2018/12281, SKO uchyliło decyzję organu i umorzyło postępowanie w sprawie z uwagi na przedawnienie zobowiązania podatkowego. W związku z powyższym została ujawniona nadpłata w podatku od nieruchomości za 2005 rok w kwocie 2.936.597,40 zł obejmująca wyegzekwowany podatek wraz z odsetkami za zwłokę.

Sąd zauważa, iż oba wyroki WSA w Gliwicach: z dnia 4 czerwca 2018r., sygn. akt I SA/Gl 534/17 oraz z dnia 15 maja 2018r., sygn. akt I SA/Gl 611/17 zostały skierowane do Spółki jako następcy prawnego K.. Również obie decyzję SKO z dnia 21 września 2018 r. zostały skierowane do Skarżącej jako do następcy prawnego K..

Sąd stwierdza, iż biorąc pod uwagę fakt, że decyzję SKO z dnia 21 września 2018r. zostały wydane w odniesieniu do Spółki jako następcy prawnego K., a powstałe nadpłaty w podatku za lata 2004 i 2005 są konsekwencją powyższych rozstrzygnięć SKO, dla oceny bezczynności organu nie mogły mieć znaczenia wskazane w odpowiedzi na skargę okoliczności, świadczące o dążeniu do ustalenia następstwa prawnego Spółki po K.. W szczególności za niezasadne należy uznać powoływanie się organu na konieczność analizy planu podziału czy też podnoszenie konkluzji zawartych w opinii prawnej, opracowanej przez dwóch przedstawicieli doktryny prawna podatkowego.

Sąd stwierdza, iż podnoszone przez organ w odpowiedzi na skargę Spółki, okoliczności nie mogą uzasadniać niezwrócenia Skarżącej nadpłat w podatku od nieruchomości za lata 2004 i 2005.

Jak wynika z art. 72 § 1 pkt 1 O.p. za nadpłatę uważa się kwotę nadpłaconego lub nienależnie zapłaconego podatku. Z kolei, w myśl art. 73 § 1 pkt 1 tej samej ustawy, co do zasady nadpłata powstaje z dniem zapłaty przez podatnika podatku nienależnego lub w wysokości większej od należnej. Jej zwrot powinien zaś nastąpić w terminie 30 dni od dnia wydania nowej decyzji - jeżeli nadpłata powstała w związku z uchyleniem albo stwierdzeniem nieważności decyzji (por. art. 77 § 1 pkt 1 O.p.).

Powyższe przepisy jednoznacznie wskazują termin zwrotu nadpłaty w okolicznościach faktycznych i prawnych, które miały miejsce w rozpoznanej sprawie.

Tym samym, w przedmiotowej sprawie trzydziestodniowy przedział czasu, w którym organ zobowiązany był zwrócić Spółce nadpłaty w podatku od nieruchomości za lata 2004 i 2005 rozpoczynał się od wydania w dniu 21 września 2018 r. ostatecznych decyzji wymiarowych SKO umarzających postępowanie w obu sprawach, skierowanych do Skarżącej. Każdy dzień opóźnienia ponad ten czas oznacza zaś bezczynność organu.

Organ już w momencie wydania dwóch decyzji SKO z dnia 21 września 2018r., które zostały skierowane do Spółki jako następcy prawnego K., nie miał podstaw prawnych do kwestionowania tego następstwa.

Powyższe stanowisko znajduje potwierdzenie w czynnościach podjętych przez Spółkę, która podjęła starania celem uzyskania należnego jej zwrotu. Kwestionując prawa Spółki do zwrotu organ wydał decyzję nr [...] z dnia 24 marca 2021r. w której postanowił:

1. umorzyć postępowanie nr [...] w sprawie zwrotu nadpłaty w podatku od nieruchomości za rok 2004 w wysokości 3.223.815,62 zł oraz za rok 2005 w wysokości 2.936.597,40 zł przysługujących następcy prawnemu K. powstałych na skutek wyegzekwowania przez właściwy organ egzekucyjny należności objętych tytułami wykonawczymi z dnia 23 grudnia 2009r. o nr FBE.313-NP.-100/09, FBE.313-NP.-101/09 za rok 2004 oraz z dnia 29.12.2010r. o nr FBO.3110-3-32/10, FBO.3110-3.33/10, FBO.3110-3-34/10 za rok 2005.

2. nie uznać Spółki za następcę prawnego K. w zakresie prawa do żądania zwrotu nadpłat przysługujących K. powstałych w podatku od nieruchomości za lata 2004 i 2005.

Następnie w dniu 24 czerwca 2021r. SKO wydało ostateczną decyzję nr SKO.FP/41.4.230/2021.5905 w której postanowiło:

1. uchylić decyzję organu I instancji w punkcie 2, tj. nieuznania Spółki za następcę prawnego K. w zakresie prawa do żądania zwrotu nadpłat przysługujących K. powstałych w podatku od nieruchomości za lata 2004 oraz 2005,

2. w zakresie pkt 1 decyzję utrzymać w mocy.

W uzasadnieniu do powyższej decyzji SKO stwierdziło, iż wobec ustania bytu prawnego K. uprawnionym do nadpłaty jest Skarżąca. SKO stwierdziło prawidłowość umorzenia postępowania nie z uwagi na okoliczności podniesione przez organ i nieuznanie Spółki za następcę prawnego K. w zakresie prawa do żądania zwrotu nadpłat, lecz z uwagi na zasadność stanowiska Spółki i konieczność zwrotu nadpłaty.

Zdaniem Sądu zawarte w decyzji SKO z dnia 24 czerwca 2021r. wywody w zakresie następstwa prawnego Spółki po K. potwierdzają jedynie wcześniejsze stanowisko SKO w tym zakresie. W chwili wydania przez SKO ostatecznych decyzji z dnia 21 września 2018r. status prawny Spółki jako następcy prawnego po K. był bezsporny i potwierdzony w administracyjnym toku instancji. Rzeczą organu było jedynie dokonanie czynności materialno – technicznej w postaci zwrotu spornej nadpłaty w podatku od nieruchomości za lata 2004 i 2005, czego organ zaniechał.

Decyzja SKO z dnia 24 czerwca 20021 r. potwierdza jedynie, iż zwrot nadpłaty powstałej w podatku od nieruchomości za lata 2004 i 2005 winien być dokonany w terminie trzydziestu dni od dnia wydania przez SKO w dniu 21 września 2018r. ostatecznych decyzji wymiarowych umarzających oba postępowania w sprawie określenia zobowiązania w podatku od nieruchomości za rok 2004 oraz za rok 2005. Oznacza to, iż organ nie wywiązał się ze swej powinności przez ponad 3 lata. Organ pozostaje tym samym w zwłoce ze zwrotem nadpłaty.

Mając na uwadze powyższe, Sąd stwierdzając bezczynność organu uznał, że miała ona miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Zamiast bowiem dokonać zwrotu nadpłat w podatku od nieruchomości za lata 2004 i 2005 w terminie 30 dnia od dnia wydania przez SKO dwóch decyzji z dnia 21 września 2018r., organ odmawiał zwrotu podejmując czynności mające na celu wykazanie braku następstwa prawnopodatkowego implikującego brak uprawnienia do nadpłaty po stronie Skarżącej.

Rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 149 § 1a P.p.s.a. oznacza wadliwość o szczególnie dużym ciężarze gatunkowym, co ma miejsce w razie oczywistego braku podejmowania jakichkolwiek czynności, oczywistego lekceważenia wniosków strony i jawnego natężenia braku woli do załatwienia sprawy, jak i w razie ewidentnego niestosowania przepisów prawa. Dokonując więc oceny czy naruszenie prawa ma rażący charakter, nie można poprzestać wyłącznie na prostym zestawieniu terminów, ale należy wziąć pod uwagę wszelkie uwarunkowania, przede wszystkim wynikające z przepisów prawa materialnego obowiązki organu, które implikują podejmowanie czynności dla merytorycznego rozstrzygnięcia danej sprawy.

Zatem orzeczenie o kwalifikowanej (rażącej) formie przewlekłości winno być zarezerwowane dla sytuacji szczególnych, oczywistych i niedających się w żaden sposób usprawiedliwić. Samo przekroczenie przez podmiot zobowiązany ustawowych obowiązków, czyli także terminów załatwienia sprawy, musi być szczególnie znaczące i niezaprzeczalne, a rażące opóźnienie w podejmowanych czynnościach musi być pozbawione racjonalnego uzasadnienia (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 6 sierpnia 2019r., sygn. akt II OSK 1802/19; z dnia 4 czerwca 2019 r., sygn. akt II OSK 3374/18; z dnia 17 maja 2019 r., sygn. akt I OSK 2171/17).

Jak wykazano bezczynność organu odpowiada powyższym cechom, gdyż nie miał on woli rozliczenia powstałej nadpłaty.

W konsekwencji zgodzić należy się ze Spółką, iż w rozpoznanej sprawie demonstrowany przez organ brak woli podporządkowania się rozstrzygnięciu zawartemu w decyzji organu wyższego stopnia i dokonanie zgodnie z nim zwrotu nadpłaty, świadczą o tym, że bezczynność w zakresie zwrotu nadpłaty w podatku od nieruchomości za lata 2004 i 2005 ma rażący charakter.

W myśl art. 149 § 1 pkt 1 P.p.s.a., sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy albo na przewlekłe prowadzenie postępowania zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności.

Przez wzgląd na to zobowiązano organ do zwrotu nadpłaty w podatku od nieruchomości za lata 2004 i 2005 w terminie 30 dni od otrzymania prawomocnego wyroku wraz z aktami administracyjnymi.

Ponadto, zasądzono od organu na rzecz Spółki kwotę 1000 zł tytułem sumy pieniężnej. Stało się tak na podstawie art. 149 § 2 P.p.s.a. W przepisie tym ustawodawca przewidział możliwość przyznania takiego świadczenia od organu na rzecz skarżącego, do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 P.p.s.a. (czyli do wysokości połowy dziesięciokrotnego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku poprzednim). Sąd orzekając w przedmiotowej sprawie zdecydował się zaś skorzystać z tego prawa. Stało się tak, ponieważ ochrona podatnika jako słabszej niż organ podatkowy strony stosunku podatkowoprawnego przed bezczynnością, czy przewlekłością w działaniu administracji powinna być rzeczywista, a nie iluzoryczna. Wymogu faktycznej ochrony przed bezczynnością, czy rażącą bezczynnością administracji nie spełnia zaś samo tylko stwierdzenie przez Sąd zaistnienia tej okoliczności. W celu zapewnienia ochrony podatnikowi konieczne jest jeszcze zastosowanie środka prawnego, motywującego administrację do działania, a jednocześnie, zapewniającego podatnikowi (stronie) zadośćuczynienie za naruszenie jego prawa do terminowego załatwienia sprawy (w przedmiotowym postępowaniu – do zwrotu nadpłaty w ustawowo określonym czasie). Zdaniem Sądu, przyznana Spółce kwota 1000 zł zapewnia ten efekt.

Odnośnie do żądania Skarżącej wymierzenia organowi grzywny wskazać należy, iż w myśl art. 154 § 6 p.p.s.a. grzywnę, o której mowa w § 1, wymierza się do wysokości dziesięciokrotnego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku poprzednim, ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie odrębnych przepisów.

Jednakże Sąd zauważa, że mechanizm finansowania jednostek budżetowych powoduje, że w istocie grzywna nie jest dolegliwością finansową dla organu. Tę funkcję znacznie lepiej pełni przyznanie skarżącemu sumy pieniężnej, które ponadto, a może przede wszystkim, jest w stanie zrealizować wynikający z orzecznictwa Europejskiego Trybunału Prawa Człowieka (ETPC) obowiązek finansowego zadośćuczynienia skarżącemu. Ten problem zauważył J.P. Tarno, który stwierdza, że: "Wymierzenie grzywny organowi administracji będącemu państwową jednostką budżetową, w gruncie rzeczy nie jest dolegliwością finansową. (...). W budżetach tych jednostek, paragraf kary nie jest planowany. Zatem w przypadku wymierzenia organowi grzywny musi on wystąpić do dysponenta budżetu o przyznanie mu kwoty pieniężnej w wysokości wymierzonej grzywny. Po uzyskaniu tej kwoty organ uiszcza grzywnę na konto właściwego sądu administracyjnego, który jest także państwową jednostką budżetową. Ta zaś z mocy prawa nie może mieć żadnych własnych dochodów. Uznać zatem należy, że przedstawiony mechanizm (w określonych przypadkach) istotnie obniża efektywność grzywny jako środka przymuszającego" (J. P. Tarno, Posiądź umiejętność korzystania z istniejących instytucji procesowych dla ochrony interesu prawnego mocodawcy, Doradca Podatkowy z 2018 r., nr 2, s. 11-12).

Z tych właśnie względów, Sąd zadecydował o zasądzeniu od organu odwoławczego na rzecz Skarżącej sumy pieniężnej - o czym orzekł w punkcie 3 wyroku, zamiast wnioskowanej grzywny – oddalając w tej mierze skargę w punkcie 4 wyroku.

O zwrocie kosztów postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i 205 2 § p.p.s.a. Złożył się na nie uiszczony wpis, w kwocie 100 zł, koszty zastępstwa procesowego w wysokości 480 zł oraz opłata skarbowa od pełnomocnictwa w kwocie 17 zł. O wysokości kosztów zastępstwa procesowego orzeczono na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r., w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2018 r., poz. 265).