Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt II SA/Ol 335/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2006-09-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6342 Przyznanie uprawnień kombatanckich oraz przyznanie uprawnień dla wdów /wdowców/ po kombatantach
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tadeusz Lipiński Sędzia WSA Adam Matuszak (spr.) Asesor WSA Beata Jezielska Protokolant Małgorzata Krajewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 września 2006 r. sprawy ze skargi F. R. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia "[...]" r., nr "[...]" w przedmiocie przyznania uprawnień kombatanckich 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu l instancji; 2. orzeka, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. WSA/wyr.1 - sentencja wyroku


UZASADNIENIE

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją Nr "[...]" z dnia "[...]" r. odmówił F. R. przyznania uprawnień kombatanckich z tytułu pobytu w obozie hitlerowskim w D. w listopadzie 1940 r. W uzasadnieniu stwierdził, że strona nie przedstawiła dostatecznych dowodów wskazujących na spełnienie przesłanek z art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2002 r. Nr 42, póz. 371, z późn. zm.), dalej zwanej: ustawą z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach. Podkreślił, że w szczególności, nie można było uznać za wiarygodne przedstawionych przez stronę zeznań świadków, gdyż wysiedleni oni zostali z innych niż F. R. miejscowości, przeciętny stan osobowy w obozie wynosił od kilkuset do kilku tysięcy osób, a pobyt w obozie trwał od kilku do kilkunastu dni. Nie sposób wiec przyjąć by świadkowie mogli zapamiętać stronę - osobę wtedy sobie nie znaną. Nadto organ wskazał, że strona nie przedstawiła dokumentu z archiwum państwowego lub Instytutu Pamięci Narodowej, który potwierdziłby fakt masowych wysiedleń ludności z miejscowości zamieszkiwanej przez stronę w listopadzie 1940 r. do obozu hitlerowskiego w D.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy F. R. wskazała, że organ bezpodstawnie zakwestionował wiarygodność oświadczeń świadków: J. B. i M. K. Podała, że osoby te były jej bardzo dobrze znane już od dzieciństwa, razem się wychowywały, utrzymywały ścisłe kontakty, żyły w tym samym środowisku. Na dowód dokonywanych przez Niemców w 1940 r. wysiedleń, na potrzeby poligonu wojskowego, ludności z miejscowości Z., skarżąca przedłożyła zaświadczenie Kierownika Muzeum Historycznego w P.

Decyzją z dnia "[...]" r., Nr "[...]" Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy własną decyzję. W uzasadnieniu stwierdził, że strona nie wskazała na istnienie w sprawie nowych okoliczności faktycznych i prawnych uzasadniających uchylenie decyzji. Wskazał, iż poza budzącymi wątpliwości oświadczeniami świadków, strona nie przedstawiła dowodów na potwierdzenie jej wysiedlenia i pobytu w obozie hitlerowskim w D. Przesłuchana w charakterze świadka M. K. złożyła odmienne od swego wcześniejszego oświadczenia, zeznania, podając, iż nie może potwierdzić, by razem ze stroną przebywała w jednym baraku, widziała czy rozmawiała z nią w obozie. Nadto zeznała, że w ogóle nie pamięta czy widziała F. R. w obozie. Natomiast świadek J. B. nie złożyła w niniejszej sprawie zeznań, a jej oświadczenie jest wątpliwe chociażby z tego powodu, iż wymieniona w przeciągu kilku miesięcy od uzyskania uprawnień kombatanckich, złożyła oświadczenia w wielu innych sprawach dotyczących pobytu osób wysiedlonych z różnych okolicznych miejscowości do obozu w D. Nadto fakt, iż w ankiecie kierowanej do Powiatowego Biura Dowodów Osobistych w P. strona nie wskazała jako miejsca swego pobytu w czasie okupacji obozu w D., rzutuje na ocenę wiarygodności przedstawionych przez nią w życiorysie informacji na temat jej pobytu w obozie karnym w D. Także wyjaśnienia strony w tej kwestii budzą również poważne wątpliwości, tym bardziej, że obóz karny w D. nie był jedynym obozem w tej miejscowości.

Organ wskazał, iż obóz hitlerowski w D. figuruje w treści rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 września 2001 r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości (Dz. U. Nr 106, póz. 1154 ze zm.), dalej zwanego: rozporządzeniem Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 września 2001 r. W § 5 pkt 1 lit. b tego rozporządzenia wskazano obozy podległe policji bezpieczeństwa. Przepis ten odnosi się do art. 4 ust. 1 pkt 1 lit .b ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach, stanowiącego, iż uprawnienia kombatanckie przysługują osobom, które podlegały represjom wojennym i okresu powojennego przebywając w innych miejscach odosobnienia, w którym warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały do dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa. Pozostałą kwestią do wyjaśnienia w niniejszej sprawie jest charakter obozu w D. Z treści pisma Instytutu Pamięci Narodowej , nr "[...]" z dnia 28 kwietnia 2005 r., wynika, że do tego obozu byli wysyłani więźniowie polityczni. Zsyłano tam również zbiegłych robotników przymusowych celem odbycia kary "obozu pracy wychowawczej".

Organ podkreślił, iż w D. znajdowały się dwa obozy: jeden dla przesiedleńców a drugi dla innych osób. Okoliczność ta znajduje potwierdzenie w treści pisma Instytutu Pamięci Narodowej, nr "[...]" z dnia 11 stycznia 2005 r. , gdzie IPN wskazuje na istnienie w D. dwóch obozów podległych różnym władzom. Pierwszy obóz dla internowanych podległy policji bezpieczeństwa oraz obóz dla wysiedlonych podległy władzom przesiedleńczym. W ocenie organu wnioskodawczyni z racji swego młodego wieku nie mogła być więźniem obozu podległego policji bezpieczeństwa. Możliwy był natomiast pobyt strony w obozie podległym władzą przesiedleńczym. Zgodnie z art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach, uprawnienia kombatanckie przysługują osobom, które podlegały represjom wojennym i okresu powojennego przebywając z przyczyn politycznych, narodowościowych, religijnych i rasowych w miejscach odosobnienia, w których pobyt dzieci do lat 14 miał charakter eksterminacyjny, a osoby tam osadzone pozostawały do dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa. Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 września 2001 r. nie wymienia jednak w § 6 obozu w D.

Zebrany materiał dowodowy wskazuje, że F. R. mogła przebywać w obozie dla wysiedlonych, który podlegał władzom wysiedleńczym. Okoliczność ta nie stanowi jednak represji w rozumieniu ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach. Pobyt w obozie dla wysiedlonych nie może więc być potraktowany jako działalność kombatancka ani jako działalność równorzędna z działalnością kombatancką.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie F. R. wniosła o wydanie korzystnego dla niej wyroku. Wskazała, iż z całą rodziną przebywała w obozie karnym w D., pozostającym w dyspozycji niemieckich władz bezpieczeństwa. Stwierdziła, iż nie było dwóch obozów w D., był tylko jeden, w którym przebywali więźniowie, bez względu na powód uwięzienia. Nadto skarżąca wskazała na argumenty zawarte w odwołaniu od decyzji organu z dnia "[...]" r.

W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie, podając w uzasadnieniu tożsame argumenty do zawartych w zaskarżonej decyzji. Podkreślił, ze zebrany w sprawie materiał dowodowy nie daje podstaw do przyznania skarżącej uprawnień kombatanckich z wnioskowanego przez nią tytułu. Stwierdził, iż wskazane w zaskarżonej decyzji pisma Instytutu Pamięci Narodowej korzystają z domniemania prawdziwości dokumentów urzędowych, przewidzianego w treści art. 76 k.p.a. Domniemanie to nie zostało obalone, z tego względu należało uznać je za w pełni wiarygodne.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:

Stosownie do art. 3 § l ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, póz. 1270, z późn. zm.), zwanej dalej: ustawą p.p.s.a., wojewódzki sąd administracyjny właściwy jest do kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej. Decyzja taka zgodna jest z prawem jeżeli odpowiada przepisom prawa materialnego i procesowego.

W związku z tym usunięcie zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego może nastąpić tylko wówczas, gdy postępowanie sądowe dostarczy podstaw do uznania, że przy wydawaniu zaskarżonej decyzji organy naruszyły prawo w zakresie wskazanym w art. 145 § 1 powołanej ustawy.

W niniejszej sprawie istnieją podstawy do stwierdzenia takiego naruszenia, gdyż stan faktyczny sprawy nie został należycie wyjaśniony. Kwestią sporną jest okoliczność, czy F. R. przebywała w obozie hitlerowskim w D., co uprawniałoby ją do uzyskania uprawnień kombatanckich na podstawie art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach. Przepis ten stanowi podstawę do przyznania uprawnień kombatanckich osobom, które podlegały represjom wojennym i okresu powojennego. Represjami w rozumieniu ustawy są również okresy przebywania z przyczyn politycznych, narodowościowych, religijnych i rasowych w innych miejscach odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa.

Jednym z miejsc odosobnienia, o których mowa w cytowanym przepisie, zgodnie z § 5 pkt l lit. b rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 września 2001 r., był przejściowy obóz policji bezpieczeństwa (obóz internowania) w D.

Rozpoznając niniejszą sprawę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych zobowiązany był zatem ustalić - w sposób nie budzący wątpliwości - istnienie faktu określonego w tym przepisie bądź też bezspornie taką możliwość wykluczyć.

Orzekając w niniejszej sprawie organ uznał, że skarżąca nie spełnia przesłanki określonej w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b cytowanej ustawy, co stanowiło podstawę do wydania decyzji orzekającej o odmowie przyznania uprawnień kombatanckich. Jednakże, zdaniem Sądu, prawidłowości tej oceny nie można zweryfikować. Kwestia osadzenia rodziny skarżącej w obozie hitlerowskim w D. nie została - z naruszeniem art. 7, art. 75 § 1 i art. 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, dalej zwanego: K.p.a. , - należycie wyjaśniona.

Przede wszystkim organ nie podjął działań w celu wyjaśnienia rozbieżności wynikających z materiału dowodowego zgromadzonego w toku postępowania.

Z wydanych przez Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych zaświadczeń wynika, że M. K. (nr zaśw. "[...]" ) i J. B. (nr zaśw. "[...]") przebywały w obozie hitlerowskim w listopadzie 1940 r.

Wskazani świadkowie oświadczyli, że razem ze skarżącą przebywali w obozie hitlerowskim w D. Podali, że znana im osobiście F. R., z domu Z., została wysiedlona wraz z rodziną, z miejscowości Z. do tego obozu, w dniu 11 listopada 1940 r.

Przesłuchana w charakterze świadka M. K. potwierdziła fakt, iż znana jej z czasów dzieciństwa F. R. wraz z swoja rodziną przebywała w obozie w D. Początkowo wskazała, iż w obozie codziennie widywały się i rozmawiały ze sobą. Po odczytaniu M. K. jej oświadczenia z dnia 27 kwietnia 2005 r., złożonego w Urzędzie Gminy w D., świadek wskazała, iż nie może potwierdzić powyższych faktów, gdyż przebywając w obozie była chora, ale jak przez mgłę wydaje się jej, że widziała tam i była przy niej F. R.

Należy wskazać, że obowiązkiem organu było jednoznaczne, nie budzące wątpliwości, wyjaśnienie zawartych w zeznaniach świadka M. K. rozbieżności. Niewątpliwie relacje świadka są sprzeczne wewnętrznie i nie w pełni przekonywujące, ale organ odbierając zeznania od świadka zobowiązany był wyjaśnić wskazane sprzeczności, a nie poprzestać jedynie na zaprotokołowaniu rozbieżnych, niekonsekwentnych i pozostawiających wątpliwości relacji świadka. Należy zauważyć, wbrew stanowisku organu, zaprezentowanemu w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, iż ze sprzecznych zeznań świadka M. K., mimo wszystko wynika, że F. R. przebywała ze świadkiem w tym samym obozie w D. Za przyjęciem powyższej tezy przemawia także okoliczność, iż M. K. uprawnienia kombatanckie uzyskała z tytułu pobytu w obozie hitlerowskim w listopadzie 1940 r., co z kolei znajduje potwierdzenie w dokumencie jakim jest wskazane powyżej zaświadczenie Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, nr "[...]". Z tego samego tytułu uprawnienia kombatanckie uzyskała świadek J. B., nr zaświadczenia "[...]". Wymieniona w złożonym oświadczeniu kategorycznie stwierdziła, iż w tym samym obozie w D. przebywała znana jej już wówczas F. R. wraz z rodziną. Uznanie przez organ oświadczenia świadka za wątpliwe z tego powodu, iż J. B., w przeciągu kilku miesięcy od uzyskania uprawnień kombatanckich, złożyła oświadczenia w wielu innych sprawach dotyczących pobytu osób wysiedlonych z różnych okolicznych miejscowości do obozu w D., nie zasługuje na aprobatę. Skoro organ miał wątpliwości co do wiarygodności oświadczenia świadka, to winien bezwzględnie dążyć do jego przesłuchania w charakterze świadka, chociażby w miejscu jego zamieszkania. Także zawarty w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji zarzut, iż w ankiecie kierowanej do Powiatowego Biura Dowodów Osobistych w P., strona nie wskazała jako miejsca swego pobytu w czasie okupacji obozu w D., nie zasługuje na akceptację. Należy zauważyć, iż w pkt 10 powołanej ankiety nie zapytano o miejsca pobytu, lecz jedynie miejsca zamieszkania składającego ankietę ( miejscowość, ulica, nr domu, gmina, powiat, województwo), do 1939 r., w czasie okupacji i obecnie. Trudno uznać, iż skarżąca zamieszkiwała w obozie, natomiast mogła tam jedynie przebywać. Zatem fakt pominięcia tej okoliczności w ankiecie, nie może rzutować na ocenę wiarygodności przedstawionych w życiorysie przez F. R. informacji na temat jej pobytu w obozie karnym w D.

Fakt wysiedleń rodzin z miejscowości Z., znajduje potwierdzenie w zaświadczeniu Kierownika Muzeum Historycznego w P. Z treści tego dokumentu jednoznacznie wynika, że miejscowość Z., Gm. J. wysiedlona została przez Niemców na potrzeby poligonu wojskowego w 1940r.

Ponadto należy wskazać, iż w aktach sprawy brak jest dokumentów, na które powołał się organ w zaskarżonej decyzji, to jest pism: Instytutu Pamięci Narodowej , nr "[...]" z dnia 28 kwietnia 2005 r. , i nr "[...]" z dnia 11 stycznia 2005 r., gdzie IPN wskazuje na istnienie w D. dwóch obozów podległych różnym władzom.

W ocenie Sądu, wobec wskazanych wyżej braków w materiale dowodowym, wniosek Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, jakoby skarżąca nie przebywała w obozie hitlerowskim w D., jest przedwczesny.

Treść oświadczeń świadków o fakcie wspólnego ze skarżącą pobytu w obozie w D., uwzględniając ich udokumentowany pobyt w tym obozie, nie wyklucza, że takie zdarzenie rzeczywiście miało miejsce. Należy również zwrócić uwagę, że skarżąca konsekwentnie w toku całego postępowania administracyjnego i skardze twierdzi, że w listopadzie 1940 r., została wraz z rodziną wysiedlona przez Niemców z miejsca swego zamieszkania i wywieziona do obozu w D. Twierdzenia te pokrywają się z treścią oświadczeń świadków. Niekwestionowany jest też fakt pobytu świadków w hitlerowskim obozie w D. w okresie listopada 1940 r.

W sprawie brak jest jednoznacznych ustaleń, w tej sytuacji obowiązkiem Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych było podjęcie wszelkich kroków w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnie z art. 7 K.p.a., art. 77 § 1 K.p.a. i art. 80 K.p.a.

W tym celu organ ponownie rozpoznając sprawę winien zwrócić się m.in. do Instytutu Pamięci Narodowej oraz Archiwum Państwowego bądź też innych jednostek, które mogą posiadać w swoich zasobach informacje o losach mieszkańców wsi Z. lub też o osobach przebywających w obozie w D., ewentualnie przesłuchać na te okoliczności świadków. Nadto organ winien ponownie przesłuchać w charakterze świadków J. B. i M. K. oraz o ile zajdzie taka potrzeba w charakterze strony skarżącą F. R. Należy także dołączyć do akt sprawy dokumenty z Instytutu Pamięci Narodowej, nr "[...]" z dnia 28 kwietnia 2005 r., i nr "[...]" z dnia 11 stycznia 2005 r. na jakie organ powołał się w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Przypomnieć należy, że z treści art. 7 K.p.a. i 77 § 1 K.p.a wynika, że postępowanie dowodowe oparte jest na zasadzie oficjalności, co oznacza, że organ administracyjny jest obowiązany z urzędu przeprowadzić dowody służące ustaleniu stanu faktycznego sprawy.

Skoro jednak w niniejszej sprawie organ nie podjął czynności mających na celu usunięcie istniejących wątpliwości, to okoliczność ta uzasadnia uchylenie zaskarżonej decyzji wraz z poprzedzającą ją decyzją, jako wydanych z naruszeniem przepisów prawa procesowego mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Rozstrzygnięcie sprawy nie poprzedzone dokładnym ustaleniem stanu faktycznego sprawy, narusza bowiem powołane wyżej przepisy K.p.a.

Ponownie rozpatrując sprawę należy przeprowadzić postępowanie dowodowe z zachowaniem reguł postępowania administracyjnego wyrażonych w przepisach art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. W oparciu o prawidłowo zebrany i kompletny materiał dowodowy organ rozstrzygnie o ewentualnym istnieniu w sprawie okoliczności przewidzianej w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz przedstawi argumenty i przesłanki podjętej decyzji zgodnie z art. 107 § 3 K.p.a..

Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie stwierdza, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W tym stanie rzeczy, w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.

Na podstawie art. 152 tej ustawy orzekł, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana do czasu uprawomocnienia się wyroku.