Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 513/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2009-09-04 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Hasła tematyczne: Gospodarka gruntami
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 7
journal: Dz.U. 1945 nr 50 poz 279
law: Dekret z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy.
article: art. 7,  art. 77 par. 1 i  art. 80
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 27
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
article: art. 145  par. 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 152
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Lenart (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Daniela Kozłowska Sędzia WSA Maria Tarnowska Protokolant Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 września 2009 r. sprawy ze skargi I. E. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] lutego 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy ustanowienia prawa użytkowania wieczystego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta W. z dnia [...] grudnia 2008 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] lutego 2009 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta W. z dnia 3[...] grudnia 2008 r. nr [...] odmawiającą następcom prawnym dawnych współwłaścicieli hipotecznych – A. i F. małżonków S. - ustanowienia prawa użytkowania wieczystego do gruntu nieruchomości położonej w W. przy ul. [...].

W toku postępowania ustalono następujący stan faktyczny.

Nieruchomość położona w W. przy ul. [...] znajduje się na obszarze objętym działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279).

Stanowiła ona współwłasność A. i F. małżonków S.

Z dniem wejścia w życie dekretu (tj. z dniem 21 listopada 1945 r.) grunty nieruchomości [...] - w tym grunt przedmiotowej nieruchomości - przeszły na własność gminy W., a od 1950 r. - na podstawie art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej (Dz. U. Nr 14, poz.130) - na własność Skarbu Państwa. Następnie - z dniem 27 maja 1990 r. - z mocy prawa nieruchomość ta stała się własnością Gminy W., zaś zgodnie z art. 36 ust. 1 ustawy z dnia 25 marca 1994 roku o ustroju Miasta Stołecznego Warszawy (Dz. U. Nr 48, poz. 195 - ze. zm.) grunt przedmiotowej nieruchomości stał się własnością Gminy W.

Zgodnie z art. 7 ust. 1 ww. dekretu z dnia 26 października 1945 r. dotychczasowi właściciele gruntu lub ich następcy prawni, będący w posiadaniu gruntu względnie osoby prawa ich reprezentujące mogli w ciągu sześciu miesięcy od dnia objęcia w posiadanie gruntu przez Gminę m.st. Warszawy złożyć wniosek o przyznanie wieczystej dzierżawy za czynszem symbolicznym (obecnie prawa użytkowania wieczystego) lub prawa zabudowy za opłatą symboliczną. Organ orzekający był zobowiązany uwzględnić wniosek, jeżeli korzystanie z gruntu przez dotychczasowego właściciela można było pogodzić z przeznaczeniem nieruchomości według planu zabudowy (obecnie planu zagospodarowania przestrzennego).

Byli współwłaściciele – A. S. i F. S.i - w dniu 7 lipca 1948 r. złożyli wniosek o przyznanie prawa własności czasowej (obecnie użytkowania wieczystego) do gruntu nieruchomości położonej przy ul. [...].

Po rozpoznaniu tego wniosku, Prezydium Rady Narodowej w W. orzeczeniem administracyjnym z dnia [...] sierpnia 1958 r. nr [...] odmówiło F. i A. małż. S. przyznania prawa własności czasowej do przedmiotowego gruntu. Prezydium podniosło, że zgodnie z planem zagospodarowania przestrzennego teren przedmiotowej nieruchomości jest przeznaczony pod społeczne budownictwo mieszkaniowe.

Następnie Prezydium Rady Narodowej w W. decyzją z dnia

[...] listopada 1962 r. nr [...] ustanowiło na rzecz Nauczycielskiej Spółdzielni [...] w W. użytkowanie wieczyste przedmiotowego gruntu, zaś aktem notarialnym nr [...] z dnia 10 grudnia 1964 r. została zawarta umowa użytkowania wieczystego tego gruntu do dnia 10 grudnia 2063 r. Zgodnie z zaświadczeniem Państwowego Biura Notarialnego nr [...][...] Spółdzielnia [...] została przejęta przez [...] Spółdzielnię [...], z której to spółdzielni wyodrębniła się Spółdzielnia [...].

Aktualnie dawną nieruchomość hipoteczną stanowi:

- grunt oznaczony w ewidencji gruntów jako działka nr [...] o powierzchni [...] m2, w obrębie [...],

- grunt oznaczony w ewidencji gruntów jako działka nr [...] o powierzchni [...] m2, w obrębie [...].

Na powyższym gruncie posadowione są dwa budynki mieszkalne przy ul. [...] i [...].

Po rozpatrzeniu odwołania F. i A. małż. S. - od orzeczenia administracyjnego z dnia [...] sierpnia 1958 r. - Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzją z dnia [...] września 1997 r. nr [...] uchylił zaskarżone orzeczenie w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania przez organ pierwszej instancji.

Prezes podniósł, że organ I instancji nie przeprowadził postępowania wyjaśniającego i przy braku dowodów uznał, że korzystanie z gruntu przez dotychczasowych właścicieli nie dawało się pogodzić z przeznaczeniem tego gruntu według planu zabudowania. Wobec powyższego stwierdził, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy niezbędne jest ustalenie przeznaczenia przedmiotowego gruntu w obecnie obowiązującym planie zagospodarowania przestrzennego

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Prezydent Miasta W. decyzją z dnia [...] grudnia 2008 r. nr [...] odmówił następcom prawnym dawnych współwłaścicieli hipotecznych – A. i F. małżonków S. -ustanowienia prawa użytkowania wieczystego do gruntu położonego w W. przy ul. [...] oznaczonego hip. nr [...] stanowiącego obecnie część działek ewidencyjnych nr [...] i [...] z obrębu [...] uregulowanego w KW [...].

Prezydent stwierdził, że przedmiotowy grunt dawnej nieruchomości został trwale rozdysponowany na rzecz osób trzecich – poprzez ustanowienie prawa użytkowania wieczystego na rzecz [...] Spółdzielni [...] w W.. Uniemożliwia to ustanowienie prawa użytkowania wieczystego na rzecz spadkobierców dawnych właścicieli. Organ administracji nie jest właściwy do zmiany powstałego stosunku cywilno-prawnego, jakim jest prawo użytkowania wieczystego i wpis jawny w księdze wieczystej prowadzonej dla przedmiotowych działek. Organ administracji, działając w granicach swojej właściwości, nie ma możliwości prawnych zniweczenia skutków cywilno-prawnych powstałych wskutek zawarcia umowy użytkowania wieczystego gruntu oraz dokonania wpisu tegoż prawa w treść działu II księgi wieczystej nr [...].

Odwołanie od powyższej decyzji wniosła I. E. (spadkobierczyni poprzednich właścicieli), zarzucając naruszenie art. 7 dekretu z 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy polegające na rozpoznaniu sprawy w zakresie wykraczającym poza przesłanki zwrotu określone w tym przepisie.

Ponadto podnosiła naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7 i 77 kpa. polegające na nie wyjaśnieniu wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, a w szczególności:

a) braku ustalenia w jakim trybie nastąpiło zawarcie umowy w formie aktu notarialnego z 10 grudnia 1964 r. na podstawie którego nieruchomość objęta wnioskiem dekretowym - została oddana w użytkowanie wieczyste Nauczycielskiej Spółdzielni Mieszkaniowej "Oświata" w Warszawie;

b) nie wyjaśnienie jakie jest przeznaczenie gruntu objętego wnioskiem w planie zagospodarowania przestrzennego.

Podniosła też, że organ orzekający ustalił, iż wniosek dekretowy został złożony w terminie, ale nie poczynił jakichkolwiek ustaleń w zakresie przeznaczenia nieruchomości w planie zagospodarowania przestrzennego - co stanowi naruszenie art. 7 ww. dekretu oraz przepisów art. 7 i 77 kpa poprzez nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy.

Po rozpoznaniu odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] lutego 2009 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] grudnia 2008 r. nr [...].

Kolegium stwierdziło, że zgodnie z art. 7 ust. 2 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy gmina uwzględni wniosek o ustanowienie użytkowania wieczystego gruntu, jeżeli korzystanie z gruntu przez dotychczasowego właściciela da się pogodzić z jego przeznaczeniem w planie zagospodarowania przestrzennego. Zatem, aby mogło być ustanowione użytkowanie wieczyste, musi istnieć możliwość zwrotu przedmiotowego gruntu. Przedmiotem postępowania - w trybie uregulowanym w powołanym przepisie - mogą być bowiem jedynie grunty stanowiące własność gminy i będące w jej posiadaniu, do których innym osobom nie przysługuje prawo użytkowania wieczystego. Zwłaszcza, gdy osoby te dysponują tytułem własności do naniesień budowlanych znajdujących się na tych gruntach (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 maja 2007 r. I OSK 617/06). Gmina będąca właścicielem nieruchomości, na której ustanowione jest prawo użytkowania wieczystego, nie może z uwagi na zakres uprawnień użytkownika wieczystego, dysponować nią na rzecz innych podmiotów.

W niniejszej sprawie aktem notarialnym z dnia 10 grudnia 1964 r. została zawarta umowa użytkowania wieczystego gruntu na lat 99, tj. do 2063 roku na rzecz [...] Spółdzielni [...], którą w wyniku przekształceń podmiotowych przejęła [...] Spółdzielnia [...], zaś z tego podmiotu wyodrębniła się Spółdzielnia [...].

Oddanie przedmiotowego gruntu w użytkowanie wieczyste innym podmiotom powoduje, że gmina nie może oddać tego gruntu w użytkowanie wieczyste wnioskodawcom – przed wygaśnięciem prawa użytkowania wieczystego lub rozwiązania umów o to użytkowanie, bo nie włada gruntem. Rozwiązanie umowy użytkowania wieczystego – zgodnie z art. 240 k.c. – jest sprawą cywilną i nie podlega rozstrzygnięciu przez organ administracji publicznej.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła I. E. - wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta W. i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez organ pierwszej instancji.

Decyzji tej zarzuciła:

1) naruszenie przepisu prawa materialnego, a mianowicie art. 7 dekretu z

26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50 poz. 279) polegające na:

rozpoznaniu sprawy w zakresie wykraczającym poza przesłanki zwrotu określone w tym przepisie,

naruszeniu zasady bezwzględnego pierwszeństwa wniosku złożonego na podstawie art. 7 dekretu przed roszczeniami osób trzecich;

2) naruszenie przepisów postępowania, a mianowicie art. 7 i 77 kpa polegające na nie wyjaśnieniu wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, a w szczególności nie wyjaśnienie jakie jest przeznaczenie gruntu objętego wnioskiem w planie zagospodarowania przestrzennego.

Skarżąca stwierdziła, że decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego oraz poprzedzająca ją decyzja Prezydenta W. są nieprawidłowe, bowiem organy nie rozpatrzyły wniosku dekretowego z 5 lipca 1948 r. w granicach przepisu art. 7 ust. 1 i 2 ww. dekretu. Organy ustaliły, że wniosek dekretowy został złożony w terminie, ale nie poczyniły jakichkolwiek ustaleń w zakresie przeznaczenia nieruchomości w planie zagospodarowania przestrzennego.

Powołała się na wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 13 maja 1997 r., sygn. akt I A Ca 86/90 opublikowany w "Wokandzie" 1998/6/36, w którym sformułowano zasadę, że art. 7 dekretu o gruntach warszawskich ma charakter bezwzględnie obowiązujący i do czasu rozstrzygnięcia o prawach wynikających z przepisów tego dekretu nieruchomość nie może być przedmiotem użytkowania wieczystego ustanowionego w oparciu o ustawę o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości.

Powołała też wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 sierpnia 2008 r., sygn. akt I OSK 111/07. Sformułowano w nim twierdzenie, że jeśli gmina ustanowiła prawo użytkowania wieczystego gruntu na rzecz osoby trzeciej z pominięciem prawa pierwszeństwa dla tzw. wniosku dekretowego, to w tej sytuacji, gdyby okazało się, że wniosek ten spełnia przesłanki z art. 7 ust. 2 dekretu, gmina powinna podjąć działania w sferze prawa cywilnego, tak aby można było wniosek ten uwzględnić.

Zatem, oddanie przedmiotowej nieruchomości w użytkowanie wieczyste [...] Spółdzielni [...] nastąpiło z naruszeniem zasady pierwszeństwa wniosku dekretowego. Skarżąca stwierdziła też, iż argumentacja zawarta w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji - odnosząca się do niemożności ustanowienia prawa użytkowania wieczystego na rzecz wnioskodawców - jest nietrafna, gdyż gmina powinna podjąć działania w sferze prawa cywilnego, tak by można było wniosek uwzględnić.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wniosło o oddalenie skargi uznając, że brak jest podstaw do przyjęcia, iż decyzja nie odpowiada prawu, a tym samym nie mogą zostać uwzględnione zarzuty skargi.

W piśmie procesowym z dnia [...] sierpnia 2009 r. uczestnik postępowania Miasto W. wniosło o oddalenie skargi, gdyż decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] lutego 2009 r., jak również poprzedzająca ją decyzja Prezydenta W., są zgodne z prawem materialnym i procesowym.

Odnośnie pierwszego ze sformułowanych przez skarżącą zarzutów, dotyczącego naruszenia prawa materialnego, uczestnik postępowania stwierdził, że złożenie wniosku w terminie i możliwość pogodzenia korzystania z gruntu przez dotychczasowego właściciela z przeznaczeniem gruntów w planie zagospodarowania przestrzennego - to przesłanki wynikające jedynie z przepisów dekretu. Organ administracyjny wydający decyzję w przedmiocie ustanowienia użytkowania wieczystego gruntu ma jednak obowiązek respektowania innych przepisów prawa oraz wszelkich innych zdarzeń prawnych i faktycznych, które dotyczą przedmiotowej nieruchomości. Organ administracyjny nie mógł pominąć faktu, że decyzją z dnia [...] listopada 1962 r. ustanowione zostało na rzecz [...] Spółdzielni [...] prawo użytkowania wieczystego gruntu, w skład którego wchodziła przedmiotowa nieruchomość. Zatem pozytywna dla skarżącej decyzja dotyczyłaby ustanowienia użytkowania wieczystego do gruntu, który jest już przedmiotem użytkowania wieczystego ustanowionego - aktualnie - na rzecz Spółdzielni [...]. Decyzja taka byłaby niewykonalna, a okoliczność ta stanowiłaby podstawę do stwierdzenia jej nieważności w oparciu o art. 156 § 1 pkt 5 kpa. Powyższe stanowisko znajduje oparcie w orzecznictwie sądowym m.in. w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 maja 2007 r., sygn. akt I OSK 617/06.

Uczestnik postępowania dodał, że nie można zgodzić się z zarzutem skargi, iż organ administracyjny naruszył zasadę bezwzględnego pierwszeństwa wniosku dekretowego złożonego na podstawie art. 7 dekretu - przed roszczeniami osób trzecich. Zawarcie umowy o oddanie w użytkowanie wieczyste przedmiotowej nieruchomości poprzedzone zostało wydaniem decyzji o oddaniu tej nieruchomości w użytkowanie wieczyste. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. - rozpoznające sprawę o oddanie gruntu w użytkowanie wieczyste w trybie przepisu art. 7 dekretu - nie ma uprawnienia do oceny prawidłowości poprzednich decyzji, które dokonały zmiany stanu prawnego nieruchomości. Organ wydaje bowiem swoje rozstrzygnięcie jedynie w oparciu o stan prawny obowiązujący w momencie wydawania decyzji i ma obowiązek uwzględnić ten stan. Kolegium nie było zatem uprawnione do podważenia legalności decyzji z 1962 r. Decyzja ta pozostaje w obrocie prawnym i kształtuje obecny stan prawny przedmiotowej nieruchomości, musi być też uwzględniona przez organ wydający orzeczenie o przyznaniu prawa użytkowania wieczystego. Nie może również pozostawać objętym fakt, że na nieruchomości znajdują się dwa budynki mieszkalne stanowiące własność Spółdzielni.

Uczestnik podniósł ponadto, że z zarzutami skargi dotyczącymi nie dokonania ustaleń, co do przeznaczenia gruntu w planie zagospodarowania przestrzennego i naruszenia przepisów postępowania, również nie można się zgodzić, ponieważ w tym konkretnym postępowaniu administracyjnym, tego rodzaju ustalenia były bezprzedmiotowe.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że kontrola sądowo – administracyjna sprowadza się do zbadania, czy organy wydając zaskarżone postanowienie nie naruszyły przepisów prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Ocena dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania postanowienia na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego.

Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów Sąd uznał, że skargę wniesioną w niniejszej sprawie należy uwzględnić, bowiem zostały naruszone przepisy prawa - ze skutkiem mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] lutego 2009 r. utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] grudnia 2008 r. odmawiającą następcom prawnym A. i F. małżonkom S. ustanowienia prawa użytkowania wieczystego do gruntu położonego w W. przy ul. [...].

W przedmiotowej sprawie podstawą materialnoprawną rozstrzygnięcia sprawy z wniosku ww. osób o przyznanie im prawa własności czasowej do gruntu przedmiotowej nieruchomości jest przepis art. 7 ust. 1 i 2 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279), zwany dalej "dekretem".

Zgodnie z brzmieniem art. 7 ust. 2 dekretu "gmina uwzględni wniosek, jeżeli korzystanie z gruntu przez dotychczasowego właściciela da się pogodzić z przeznaczeniem gruntu według planu zabudowania". Oznacza to, że obowiązkiem organów rozpoznających przedmiotowy wniosek było rozpatrzenie go w kontekście przywołanej treści tego przepisu, a nie w oparciu o inne normy, czy to przepisy kodeksu cywilnego, czy też ustawy o księgach wieczystych i hipotece. Zwłaszcza, że konstrukcja tego przepisu, zawarta w sformułowaniu "gmina uwzględni wniosek" jednoznacznie wskazuje, iż jeżeli wystąpi przesłanka określona w tym przepisie, to organ musi podjąć decyzję określoną przepisem prawa. Przesłanką tą jest zgodność korzystania z gruntu z jego przeznaczeniem w planie zagospodarowania przestrzennego. Wystąpienie tej przesłanki obligowało zatem organ do ustanowienia prawa własności czasowej (obecnie prawa użytkowania wieczystego).

Orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego na gruncie przepisu art. 7 ust. 2 dekretu jest jednolicie utrwalone (np. wyroki z 4 stycznia 1999 r. IV SA 135/98, Lex 47376, z 20 stycznia 1999 r. IV SA 36/97, Lex 47375, z 17 stycznia 2002 r., I SA 1482/00, Lex 81770).

W niniejszej sprawie wniosek byłych właścicieli został rozpatrzony odmownie z uwagi na fakt, iż przedmiotowa nieruchomość została oddana w użytkowanie wieczyste [...] Spółdzielni [...] (obecnie Spółdzielni [...]) - co spowodowało trwałe rozdysponowanie gruntu na rzecz osób trzecich

Tak więc decyzja odmawiająca przyznania prawa użytkowania wieczystego nie została oparta na przesłance z art. 7 ust. 2 dekretu.

Organy obydwu instancji nie rozpoznały w sposób prawidłowy wniosku, nie zbadały przesłanek, o których mowa w w/w artykule - nie przeanalizowały, czy korzystanie z przedmiotowej nieruchomości przez byłego właściciela da się pogodzić z jej przeznaczeniem w planie zagospodarowania przestrzennego. Podstawą odmowy ustanowienia prawa użytkowania wieczystego gruntu uczyniły okoliczności nie mające doniosłości prawnej w rozumieniu tego przepisu, tj. przekazanie przedmiotowej działki w użytkowanie wieczyste osobie trzeciej, ujawnienie tego prawa w księdze wieczystej oraz zasadę rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych.

Z uzasadnienia obu decyzji wyraźnie wynika, iż powodem odmowy przyznania wnioskowanego prawa skarżącej jest obecny stan nieruchomości, który uniemożliwia ustanowienie prawa użytkowania wieczystego – innymi słowy zaistnienie nieodwracalnych skutków prawnych, których organy administracji publicznej nie są władne zmienić w ramach posiadanych ustawowych kompetencji.

Pojęcie nieodwracalnych skutków prawnych jest uregulowane w przepisie art. 156 § 2 kpa, który ma zastosowanie wyłącznie w postępowaniu nadzwyczajnym, jakim jest postępowanie o stwierdzenie nieważności istniejącej decyzji administracyjnej. Przepis ten stanowi, że nie stwierdza się nieważności decyzji, jeśli wywołała ona nieodwracalne skutki prawne. Niniejsza sprawa dotyczyła ustanowienia prawa użytkowania wieczystego, zatem toczyła się jako postępowanie zwykłe i twierdzenie organu, że wystąpiły nieodwracalne skutki prawne w ogóle nie miało racji bytu. Brak było jakichkolwiek podstaw do podnoszenia takiego twierdzenia w przedmiotowym postępowaniu zwyczajnym albo do powoływania się, że takie skutki wystąpiły, jeśli do tej pory nie została wydana przez organ (właściwy do orzekania w tym postępowaniu) ewentualna decyzja w sprawie o stwierdzenie nieważności decyzji ustanawiającej użytkowanie wieczyste na rzecz Spółdzielni.

Tak więc fakt, że przedmiotowa nieruchomość została oddana w użytkowanie wieczyste osobie trzeciej, nie ma znaczenia przy badaniu spełnienia przesłanki z art. 7 ust. 2 dekretu - gdyż jedynym kryterium rozpoznania wniosku dekretowego jest możliwość pogodzenia korzystania z gruntu przez dotychczasowego właściciela z przeznaczeniem gruntu według planu zabudowania.

Podkreślenia wymaga, że w niniejszej sprawie ustanowienie prawa użytkowania wieczystego na rzecz spółdzielni mieszkaniowej nastąpiło w dniu [...] grudnia 1964 r. (data aktu notarialnego) – a więc w sytuacji, gdy nie został jeszcze prawomocnie rozpoznany wniosek dekretowy właścicieli nieruchomości, który miał pierwszeństwo przed wszelkimi roszczeniami osób trzecich (rozpoznanie odwołania od orzeczenia administracyjnego z dnia [...] sierpnia 1958 r. odmawiającego ustanowienia prawa własności czasowej nastąpiło dopiero w dniu [...] września 1997 r.).

Tymczasem z utrwalonego orzecznictwa sądów wyraźnie wynika, że ustanowienie użytkowania wieczystego na rzecz innych osób jest możliwe dopiero po negatywnym rozpoznaniu wniosku zgłoszonego na podstawie dekretu – zaś ustanowienie prawa użytkowania wieczystego z naruszeniem prawa pierwszeństwa dla wniosku dekretowego, jest rażącym naruszeniem prawa.

Reasumując należy wskazać, iż decyzja odmawiająca spadkobiercom byłych współwłaścicieli przedmiotowej nieruchomości, przyznania prawa własności czasowej do nieruchomości warszawskiej, została wydana z naruszeniem prawa - art. 7 ust.2 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy oraz art. 7, 77 § 1 i 80 kpa - a rodzaj i charakter naruszeń, mających istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, uzasadniają uchylenie obydwu decyzji.

Powyższy pogląd jest zgodny z orzecznictwem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

W podobnej sprawie o sygn. akt I SA/WA 1005/06 (również dotyczącej odmowy ustanowienia prawa użytkowania wieczystego gruntu z uwagi na fakt wcześniejszego oddania nieruchomości w użytkowanie wieczyste innemu podmiotowi, ujawnienie tego prawa w księdze wieczystej oraz zasadę rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych) - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie także uchylił obie decyzje, a Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 6 sierpnia 2008 r. sygn. akt I OSK 111/07 oddalił skargę kasacyjną.

Sąd zdaje sobie sprawę z faktu, że znaczny odstęp czasu od złożenia wniosku dekretowego do jego rozpoznania przez organ, spowodował zmiany w stanie prawnym przedmiotowej nieruchomości i w sytuacji, gdy nieruchomość została oddana w użytkowanie wieczyste osobie trzeciej (Spółdzielni [...]) - Prezydent W. nie może ustanowić prawa użytkowania wieczystego gruntu na rzecz spadkobierców byłych współwłaścicieli. Jednakże fakt ten nie może stanowić wyłącznej podstawy do odmowy ustanowienia prawa użytkowania wieczystego.

Sąd uchylił obie decyzje mając na uwadze, że w sytuacji, gdyby okazało się, że przedmiotowy wniosek spełnia przesłanki z art. 7 ust. 2 dekretu z 1945 r. - to Gmina winna podjąć działania w sferze prawa cywilnego tak, aby można było wniosek ten uwzględnić.

Akceptowanie bowiem działań sprzecznych z przepisami prawa i co za tym idzie, akceptowanie decyzji rażąco naruszających prawo, godzi w konstytucyjną zasadę demokratycznego państwa prawnego i zasadę praworządności (art. 2 i 7 Konstytucji).

Podsumowując wskazać należy, że zaskarżona decyzja oraz decyzja organu pierwszej instancji zostały wydane z naruszeniem art. 7 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy oraz art. 7, 77, 80 - a rodzaj i charakter naruszeń, mających istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, uzasadniają uchylenie obydwu decyzji.

Rozpatrując ponownie sprawę organ przede wszystkim ustali, czy zachodzą przesłanki określone w art. 7 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy i w tym kontekście oceni złożony wniosek dekretowy z 1948 r. Czyniąc to organ powinien mieć również na uwadze wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 lutego 2003 r. sygn. akt I CKN 58/01, z którego wynika, że nieważna jest umowa o oddaniu na rzecz innych osób gruntu w użytkowanie wieczyste, zawarta przed rozpoznaniem zgłoszonego na podstawie dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy wniosku poprzedniego właściciela o przyznanie użytkowania wieczystego tego gruntu. Następnie, biorąc pod uwagę ocenę prawną zawartą w niniejszym wyroku, a także wymogi określone w art. 107 § 3 kpa organ przedstawi swoje stanowisko w uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia, które winno odzwierciedlać motywy decyzji i wyjaśniać tok rozumowania prowadzący do zastosowania konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego do rzeczywistej sytuacji faktycznej.

Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) orzekł jak w sentencji