Postanowienie NSA, sygn. akt I OSK 530/19
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2020-01-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 645  Sprawy nieobjęte symbolami podstawowymi 601644 oraz od 646-652
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Minister Zdrowia
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i odrzucono skargę
Powołane przepisy: article: art 95 § 1 i 3, art 98 § 1
journal: Dz.U. 2017 poz 682
law: Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy - tekst jedn.
article: § 3
journal: Dz.U. 2015 poz 1110
law: Rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu  niepełnosprawności
article: art 30 § 2, art 127a § 1 i § 2
journal: Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Mirosław Wincenciak Sędziowie: Sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk Sędzia del WSA Dariusz Chaciński (spr.) Protokolant asystent sędziego Kamila Wojciechowska po rozpoznaniu w dniu 9 stycznia 2020 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej K.A. reprezentowanego przez J.A. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 24 października 2018 r. sygn. akt II SA/Rz 1002/18 w sprawie ze skargi M.A. na postanowienie Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia [...] lipca 2018 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania postanawia: 1. uchylić zaskarżony wyrok i odrzucić skargę, 2. zasądzić od M.A. na rzecz K.A. reprezentowanego przez J.A. kwotę 603 (sześćset trzy) złote tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, 3. zwrócić M.A. wpis sądowy od skargi w kwocie 100 (sto) złotych ze środków Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wyrokiem z 24 października 2018 r. II SA/Rz 1002/18, po rozpoznaniu skargi M.A. na postanowienie Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z [...] lipca 2018 r., nr [...] , w przedmiocie niedopuszczalności odwołania: (I) uchylił zaskarżone postanowienie; (II) zasądził koszty postępowania.

W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał na następujące okoliczności sprawy.

Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] postanowieniem z [...] lipca 2018 r., działając na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 511, ze zm.; dalej: ustawa o rehabilitacji) oraz art. 134 k.p.a. i § 19 ust. 3 pkt 2 lit. d rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (Dz. U. z 2015 r. poz. 1110, ze zm.; dalej: rozporządzenie), po rozpatrzeniu odwołania M.A. od orzeczenia o stopniu niepełnosprawności syna K.A. wydanego na wniosek matki J.A. przez Powiatowy Zespół do spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] (dalej: Powiatowy Zespół) z [...] czerwca 2018 r., stwierdził niedopuszczalność wniesienia odwołania.

Organ wskazał, że na skutek wniosku J.A. , przedstawicielki ustawowej K.A., Powiatowy Zespół orzeczeniem z [...] czerwca 2018 r. orzekł o niepełnosprawności, zaliczając K.A. do osób niepełnosprawnych. Orzeczenie zostało doręczone matce [...] czerwca 2018 r. J.A. [...] lipca 2018 r. złożyła oświadczenie w trybie art. 127a § 2 k.p.a., zrzekając się prawa do wniesienia odwołania. W dniu [...] lipca 2018 r. do Powiatowego Zespołu wpłynęło odwołanie od przedmiotowego orzeczenia złożone przez M.A. Wojewódzki Zespół stwierdził niedopuszczalność odwołania, z tego powodu, że strona działająca przez przedstawiciela ustawowego – matkę [...] lipca 2018 r. zrzekła się prawa do wniesienia odwołania. Zrzeczenie nadało rozstrzygnięciu przymiot ostateczności i prawomocności, zatem z chwilą dokonania skutecznie wyżej wymienionej czynności, z mocy prawa, orzeczenie z [...] czerwca 2018 r., z dniem [...] lipca 2018 r. stało się ostateczne i prawomocne.

W skardze M.A. wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i zasądzenia kosztów postępowania, zarzucając naruszenie m.in. art. 134 i art. 28 k.p.a. Skarżący wskazał, że Wojewódzki Zespół nie wziął pod uwagę treści art. 93 § 1, art. 95 § 1 i § 3, art. 96 § 1, art. 97 § 1 i § 2 oraz art. 98 § 1-3 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2017 r., poz. 682 ze zm.; dalej: k.r.o.). Z przepisów tych wynika, że jako jeden z przedstawicieli ustawowych małoletniego (ojciec) jest uprawniony do wniesienia odwołania. Nawiązując do art. 6b ust. 1 ustawy o rehabilitacji podniósł, że brak merytorycznego rozpoznania odwołania stanowi o naruszeniu art. 134 i art. 28 k.p.a. w związku z § 16 ust. 1 rozporządzenia. Zarzucił również, że skoro jest wystarczające, aby w przedmiotowym postępowaniu stroną był tylko jeden z przedstawicieli ustawowych, to brak przymiotu strony powinien skutkować umorzeniem postępowania, na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. Zatem organ niewłaściwie zastosował art. 134 k.p.a. Skarżący stwierdził, że odwołanie wniósł w terminie 14 dni od wydania orzeczenia, tj. od [...] czerwca 2018 r. (doręczenie nastąpiło w tej samej dacie); [...] lipca 2018 r. upływał kodeksowy termin do wniesienia odwołania i tej dacie wniesione zostało odwołanie.

W odpowiedzi na skargę Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] wniósł o jej oddalenie.

Pismem z [...] października 2018 r. J.A. wniosła również o oddalenie skargi, szczegółowo przedstawiając sytuację syna i rodziny. W kolejnym piśmie z [...] października 2018 r. zawnioskowała o dołączenie do akt "dwóch krótkich filmików obrazujących tylko niektóre zachowania" małoletniego syna.

Uwzględniając skargę, wskazanym na wstępie wyrokiem z 24 października 2018 r. II SA/Rz 1002/18, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wyjaśnił, że zaskarżone postanowienie zostało wydane na podstawie art. 134 zd. 1 k.p.a., zgodnie z którym organ odwoławczy stwierdza, w drodze postanowienia, niedopuszczalność odwołania oraz uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Z normy tej wynika, że organ odwoławczy przed przystąpieniem do merytorycznego rozpoznania odwołania musi stwierdzić, czy odwołanie jest dopuszczalne, i czy zostało wniesione w terminie, przy czym pierwszeństwo w ocenie ma przesłanka dopuszczalności odwołania. Pojęcie niedopuszczalności odwołania nie zostało zdefiniowane w k.p.a. W orzecznictwie przyjmuje się, że niedopuszczalność odwołania może wynikać z przesłanek o charakterze przedmiotowym i podmiotowym (zob. np. wyrok NSA z 10 marca 2009 r., II OSK 316/08). Do przesłanek o charakterze przedmiotowym zalicza się m.in. przypadki braku możliwości zaskarżenia decyzji w toku instancji.

W rozpoznawanej sprawie, jako przesłankę niedopuszczalności odwołania, Wojewódzki Zespół wskazał na skorzystanie przez stronę (matkę małoletniego) z uprawnienia wynikającego z art. 127a § 1 i 2 k.p.a. Zgodnie z § 1 tego artykułu, w trakcie biegu terminu do wniesienia odwołania strona może zrzec się prawa do wniesienia odwołania wobec organu administracji publicznej, który wydał decyzję. Natomiast w myśl § 2, z dniem doręczenia organowi administracji publicznej oświadczenia o zrzeczeniu się prawa do wniesienia odwołania przez ostatnią ze stron postępowania, decyzja staje się ostateczna i prawomocna.

W piśmiennictwie dotyczącym tej regulacji wskazano, że "Zrzeczenie się prawa odwołania oparte jest na pełnej rozporządzalności z ograniczeniem, że w razie wielości stron, skuteczność zrzeczenia się prawa odwołania uwarunkowana jest zgodną w tym przedmiocie wolą stron. O prawie do zrzeczenia się prawa odwołania organ administracji publicznej obowiązany jest pouczyć w decyzji, ale ze wskazaniem konsekwencji prawnych zrzeczenia się odwołania. Konsekwencje te normuje art. 127a § 2 k.p.a." (B. Adamiak [w:] System Prawa Administracyjnego, t. 9, Prawo procesowe administracyjne, red. R. Hauser, A. Wróbel, Z Niewiadomski, Warszawa 2017, s. 316). Wskazuje się również, że "w przypadku wielości stron postępowania administracyjnego, zrzeczenie się odwołania przez jedną ze stron powodowałoby dla pozostałych stron postępowania, które nie zrzekły się tego prawa, przewidziane w § 2 skutki, a mianowicie ostateczność i prawomocność decyzji rozstrzygającej o interesach lub obowiązkach wszystkich stron postępowania. Oznaczałoby to, że zrzeczenie się prawa do wniesienia odwołania przez jedną stronę pozbawiałoby pozostałe strony prawa do wniesienia odwołania, a także prawa skargi do sądu administracyjnego. Sytuacja taka, zwłaszcza gdy decyzja rozstrzyga sporne interesy stron, jest nie do zaakceptowania z perspektywy państwa chroniącego prawa osoby, także proceduralne. Należy zatem przyjąć, że w sytuacji gdy decyzja rozstrzyga o prawach i obowiązkach stron postępowania, a szczególnie gdy rozstrzyga sporne interesy stron, zrzeczenie się przez jedną stronę prawa do wniesienia odwołania nie powoduje, że decyzja ta staje się ostateczna i prawomocna w stosunku do pozostałych stron" (A. Wróbel [w:] A. Wróbel, M. Jaśkowska, M. Wilbrandt-Gotowicz: Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, wyd. VII, https://sip.lex.pl/).

Podzielając powyższe poglądy Sąd I instancji stwierdził, że Wojewódzki Zespół wadliwie zastawał art. 134 k.p.a. orzekając o niedopuszczalności odwołania złożonego przez skarżącego, z przyczyn przedmiotowych. Nieprawidłowym było stwierdzenie, że na skutek zrzeczenia się w trybie art. 127a § 1 k.p.a. przez wnioskodawczynię, tj. matkę K.A., prawa do wniesienia odwołania, przedmiotowa decyzja stała się ostateczna i prawomocna w chwili złożenia tego oświadczenia. Takie stanowisko organu jest nieprawidłowe. W konsekwencji, Wojewódzki Zespół naruszył przepisy postępowania, tj. art. 134 k.p.a., jak również art. 127a § 1 k.p.a.

Rozpoznając ponownie sprawę Wojewódzki Zespół przeprowadzi postępowanie, przy uwzględnieniu poczynionych wyżej uwag. Będzie miał również na uwadze, że rodzice, jako przedstawiciele ustawowi, reprezentują osobę małoletnią łącznie lub samodzielnie każdy z nich, jeżeli oboje mają władzę rodzicielską. W rozpoznawanej sprawie poza sporem jest to, że zarówno matka, jak i ojciec są osobami legitymowanymi do działania w imieniu małoletniego, w tym w istotnych sprawach dotyczących jego stanu zdrowia. Regulacje prawne z zakresu prawa cywilnego i rodzinnego dotyczące czynności procesowych przedstawiciela ustawowego małoletniego korespondują z materią rozporządzenia.

Jeśli chodzi natomiast o zagadnienie zachowania przez skarżącego terminu do wniesienia odwołania to organ przyjmie, że orzeczenie Powiatowego Zespołu z [...] czerwca 2018 r. zostało doręczone matce w tej dacie, natomiast skarżący odwołanie wniósł [...] lipca 2018 r.

Skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z 24 października 2018 r. II SA/Rz 1002/18, wniósł K.A. reprezentowany przez matkę J.A. Zaskarżając wyrok w całości zarzucił mu naruszenie:

I. prawa materialnego:

1. art. 95 § 1 i 3 k.r.o. w zw. z art. 30 § 2 k.p.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie tych norm i w konsekwencji uchylenie zaskarżonego postanowienia o stwierdzeniu niedopuszczalności odwołania M.A. od korzystnej dla małoletniego decyzji, podczas gdy stroną postępowania jest małoletni K.A., w imieniu którego przed organem I Instancji działała matka jako jego przedstawiciel ustawowy. Norma wynikająca z art. 30 § 2 k.p.a. nie przewiduje konieczności łącznego działania przedstawicieli, zatem wystarczające jest działanie tylko jednego z nich. Potwierdza to również powołana norma z Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, tymczasem Sąd I instancji przychyla się do zdania ojca małoletniego, że mogło dojść do pogwałcenia jego prawa do wniesienia odwołania od decyzji organu I instancji. Zaznaczyć należy, że żaden z obowiązujących przepisów prawa nie daje ojcu prawa do odwoływania się od korzystnego dla dziecka rozstrzygnięcia, co więcej powołana w art. 95 § 3 k.r.i.o. norma wprost wskazuje, że władza rodzicielska powinna być wykonywana tak, jak tego wymaga dobro dziecka i interes społeczny, a nie interes rodzica;

2. art. 127a § 1 i § 2 k.p.a. w zw. z art. 98 § 1 k.r.o. poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że matka małoletniego J.A. nie mogła skutecznie zrzec się prawa do wniesienia odwołania, podczas gdy jeżeli dziecko pozostaje pod władzą rodzicielską obojga rodziców, każde z nich może działać samodzielnie jako przedstawiciel ustawowy dziecka. Co więcej czynność procesowa, czy prawna przedstawiciela ustawowego rodzi skutek dla osoby pozostającej pod pieczą, a prawo nie przewiduje możliwości "zawieszenia" skuteczności tej czynności do czasu potwierdzenia jej przez drugiego przedstawiciela. Skoro małoletni skutecznie zrzekł się prawa do odwołania od decyzji, która w całości odpowiada jego wnioskowi, to ten sam małoletni, nie może wnieść po kilku dniach odwołania od tej decyzji, tylko dlatego, że pierwsza czynność była dokonana przez jednego przedstawiciela, a kolejna przez drugiego. W toczącym się postępowaniu była tylko jedna strona - małoletni, a żadne z rodziców przymiotu strony nie posiadało;

3. art. 6b ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnieniu osób niepełnosprawnych poprzez błędną wykładnię polegającą na poddaniu w wątpliwość, że matka małoletniego J.A. mogła samodzielnie podpisać wniosek o wydanie orzeczenia o niepełnosprawności, podczas gdy przepis ten nie precyzuje konieczności złożenia na wniosku podpisu przez obojga rodziców (przedstawicieli ustawowych małoletniego), a cytowany art. 98 § 1 k.r.o. precyzuje, że każde z rodziców może samodzielnie działać w imieniu małoletniego;

4. § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że w sprawie o wydanie orzeczenia o niepełnosprawności małoletniego obowiązkowe jest uczestnictwo obojga rodziców, podczas gdy treść powołanego przepisu potwierdza, że wystarczy reprezentowanie dziecka przez jednego z rodziców, ponieważ nawet zawiadomienie o terminie rozpatrzenia wniosku doręcza się przedstawicielowi ustawowemu dziecka, a nie przedstawicielom;

5. art. 61 § 1 k.c. poprzez przyjęcie, że ojciec małoletniego skutecznie złożył odwołanie od decyzji o orzeczeniu niepełnosprawności, podczas gdy odwołanie to zostało złożone po wygaśnięciu prawa do złożenia takiego środka. Odwołanie ojca małoletniego byłoby skuteczne, gdyby złożył on oświadczenie, że odwołuje zrzeczenie się prawa do wniesienia odwołania od orzeczenia o niepełnosprawności najdalej jednocześnie z oświadczeniem matki małoletniego o zrzeczeniu się prawa do kierowania odwołania, a następnie wniósł w ustawowym terminie odwołanie. Orzeczenie o niepełnosprawności małoletniego zostało doręczone matce [...] czerwca 2018 r., zaś [...] lipca 2018 r. złożyła ona oświadczenie o zrzeczeniu się prawa do wniesienia odwołania, podczas gdy ojciec małoletniego złożył odwołanie dopiero [...] lipca 2018 r., a więc 8 dni po wygaśnięciu prawa do odwołania się od korzystnej dla małoletniego decyzji;

II. przepisów postępowania, mających istotny wpływ na treść zapadłego w sprawie rozstrzygnięcia:

1. art. 50 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 27 p.p.s.a. i art. 98 § 1 k.r.o. poprzez niewłaściwe przyjęcie, że M.A. ma indywidualny interes prawny we wniesieniu skargi, podczas gdy stroną postępowania administracyjnego był małoletni K.A., w którego imieniu może działać przedstawiciel ustawowy. Istotą takiego interesu prawnego jest to, że musi on wynikać z konkretnego przepisu prawa materialnego, ustrojowego lub procesowego, którego dyspozycja określa prawa podmiotu, których naruszenie ów podmiot podnosi. Innymi słowy, interes prawny istnieje wówczas, gdy można określić przepis prawa, z którego jest możliwość wywiedzenia dla danego podmiotu określonych praw lub obowiązków. Tymczasem przedmiotowa sprawa dotyczy ustalenia u małoletniego, a nie u jego ojca stopnia niepełnosprawności. Zatem ojciec nie posiada indywidualnego interesu w zaskarżeniu korzystnej dla syna decyzji, gdyż z jej treści nie wynikają dla niego bezpośrednio żadne prawa ani obowiązki. Również żaden przepis o charakterze procesowym, ani ustrojowym nie nakazuje organom orzekającym o stopniu niepełnosprawności ustalania i wzywania do sprawy obojga przedstawicieli ustawowych małoletnich stron. Gdyby wywieść za Sądem I instancji taki obowiązek, doszłoby wręcz do paraliżu funkcjonowania tych instytucji ze szkoda dla małoletnich dotkniętych niepełnosprawnością;

2. art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 108 p.p.s.a. poprzez uchybienie obowiązkowi wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego i brak dokładnego wyjaśnienia sprawy co do dopuszczalności wniesienia skargi przez ojca małoletniego, oraz istnienia przesłanek uzasadniających przyznanie mu przymiotu strony postępowania o wydanie orzeczenie o niepełnosprawności. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w ogóle nie wziął pod uwagę pism przedłożonych przez matkę małoletniego, z których wprost wynika, że ojciec małoletniego miał wiedzę o zamiarze wystąpienia przez matkę o orzeczenie niepełnosprawności i mógł w sprawie uczestniczyć. Ponadto zaznaczyć należy, że J.A. występowała w sprawie jedynie w charakterze przedstawiciela ustawowego małoletniego, ponieważ stroną postępowania był małoletni;

3. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 30 § 2 k.p.a. w zw. z art. 127a § 1 i § 2 k.p.a. w zw. z art. 134 k.p.a. poprzez stwierdzenie dopuszczalności wniesienia odwołania przez ojca małoletniego, podczas gdy osoba uprawniona, tj. matka małoletniego J.A., w trakcie biegu terminu do wniesienia odwołania zrzekła się swojego prawa na skutek czego korzystna dla małoletniego decyzja stała się ostateczna i prawomocna. Prawo ojca do wniesienia odwołania wygasło z chwilą złożenia przez matkę małoletniego ww. oświadczenia;

4. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a w zw. z art. 134 k.p.a. i art. 127a § 1 i 2 k.p.a. poprzez uchylenie postanowienia Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z [...] lipca 2018 r. w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania, podczas gdy w sprawie przed Powiatowym Zespołem nie doszło do naruszenia ani przepisów prawa materialnego, ani przepisów postępowania, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy;

5. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 28 k.p.a. poprzez uchylenie zaskarżonego postanowienia na skutek rozpatrzenia odwołania skarżącego ojca małoletniego od orzeczenia o niepełnosprawności małoletniego K.A., wydanego przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia [...] czerwca 2018 r. w celu ustalenia czy przysługiwał mu przymiot strony, skoro na gruncie obowiązujących przepisów prawa zarówno matka i ojciec są osobami legitymowanymi do działania w imieniu małoletniego, w tym w istotnych sprawach dotyczących jego stanu zdrowia, podczas gdy rozpoznając sprawę ze skargi ojca małoletniego, Sąd powinien sam te okoliczności zweryfikować i wydać stosowne rozstrzygnięcie.

W oparciu o powyższe zarzuty skarżący kasacyjnie wniósł o:

1. zmianę zaskarżonego wyroku poprzez odrzucenie skargi M.A. na postanowienie Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z [...] lipca 2018 r., jako pochodzącej od osoby nieuprawnionej, ewentualnie poprzez jej oddalenie jako niezasadnej;

2. ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Rzeszowie celem ponownego rozpoznania;

3. rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie;

4. wezwanie do udziału w sprawie Rzecznika Praw Dziecka, ponieważ zachodzi potrzeba podjęcia ochrony praw małoletniego K.A., który na skutek działań ojca nie ma możliwości niezwłocznego korzystania z uprawnień osoby niepełnosprawnej. Co więcej stworzenie precedensu, który nakazywałby organom orzekającym o stopniu niepełnosprawności ustalania i wzywania do sprawy obojga przedstawicieli ustawowych małoletnich stron mogłoby doprowadzić do paraliżu funkcjonowania tych instytucji ze szkoda dla małoletnich dotkniętych niepełnosprawnością;

5. zasądzenie na rzecz małoletniego K.A. reprezentowanego przez matkę J.A. od M.A. zwrotu kosztów postępowania wywołanych wniesieniem niniejszej skargi, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną M.A. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe argumenty.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2335 ze zm.) – p.p.s.a. – skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, albowiem zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Przesłanki nieważności określone w art. 183 § 2 p.p.s.a. w tej sprawie nie wystąpiły.

Ponadto, odstępstwo od zasady związania granicami skargi kasacyjnej przewiduje też art. 189 p.p.s.a., który wyposaża Naczelny Sąd Administracyjny w kompetencję do uchylenia wydanego w sprawie orzeczenia sądu pierwszej instancji oraz odrzucenia skargi lub umorzenia postępowania, jeżeli skarga ulegała odrzuceniu albo istniały podstawy do umorzenia postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym (zob. uchwałę NSA z 8 grudnia 2009 r., II GPS 5/09, ONSAiWSA 2010/3/40). Oznacza to, że Naczelny Sąd Administracyjny, niezależnie od zarzutów i wniosków skargi kasacyjnej, ma obowiązek zbadania, czy wojewódzki sąd administracyjny prawidłowo nadał sprawie bieg, tzn. czy w sprawie nie zachodzą przesłanki do odrzucenia skargi lub umorzenia postępowania. Sąd administracyjny zobowiązany jest bowiem z urzędu do badania dopuszczalności skargi na każdym etapie rozpoznawania sprawy (w tym również w postępowaniu przed sądem drugiej instancji). Stwierdzenie niedopuszczalności skargi powoduje, że sprawa nie może być rozpoznawana w postępowaniu sądowoadministracyjnym.

W niniejszej sprawie skarga podlegała odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a., gdyż M.A. nie miał własnego, indywidualnego interesu prawnego, w rozumieniu art. 50 § 1 p.p.s.a., w zaskarżeniu postanowienia Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z [...] lipca 2018 r. w przedmiocie niedopuszczalności odwołania. "Skarżący bowiem musi mieć w złożeniu skargi interes prawny pojmowany jako istnienie związku między sferą jego indywidualnych praw i obowiązków a zaskarżonym aktem lub czynnością. (...) W orzecznictwie przyjmuje się, że interes prawny podmiotu wnoszącego skargę do sądu przejawia się w tym, że działa on bezpośrednio we własnym imieniu i ma roszczenie o przyznanie uprawnienia lub zwolnienie z nałożonego obowiązku" (zob. A. Kabat, komentarz do art. 58 p.p.s.a. (w): Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LEX/el 2019).

Tymczasem w tej sprawie stroną postępowania w przedmiocie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności był małoletni syn skarżącego – K.A. To o jego prawach i obowiązkach orzekał w pierwszej instancji Powiatowy Zespół do spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...]. Prawdą jest, że zgodnie z art. 98 § 1 k.r.o. "Rodzice są przedstawicielami ustawowymi dziecka pozostającego pod ich władzą rodzicielską. Jeżeli dziecko pozostaje pod władzą rodzicielską obojga rodziców, każde z nich może działać samodzielnie jako przedstawiciel ustawowy dziecka." Przedstawiciel ustawowy dziecka nie staje się jednak podmiotem praw lub obowiązków nakładanych na dziecko w postępowaniu administracyjnym. Przedstawiciel ustawowy jest bowiem umocowany do działania w cudzym imieniu ("czynność prawna dokonana przez przedstawiciela w granicach umocowania pociąga za sobą skutki bezpośrednio dla reprezentowanego" – art. 95 § 2 k.c.), w tym wypadku w imieniu dziecka.

Organ odwoławczy (Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...]) w zaskarżonym postanowieniu wyraźnie również wskazał, kogo uważa za stronę postępowania. Stwierdził bowiem, że wydał postanowienie w związku z wniesieniem odwołania przez M.A. w sprawie K.A.

Skargę do Sądu I instancji M.A. wniósł natomiast we własnym imieniu, a nie reprezentując syna K., jako przedstawiciel ustawowy. Tak też potraktował ją Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w zaskarżonym wyroku, który wydał "po rozpoznaniu (...) sprawy ze skargi M.A. (...)". Także uzasadnienie zaskarżonego wyroku (pkt III rozważań Sądu I instancji), w którym wspomina się o nieprawidłowym stanowisku organu, z przyczyn podanych w pkt II, w którym z kolei mówi się miedzy innymi o skuteczności zrzeczenia się prawa do odwołania przez jedną ze stron o spornych interesach – nie pozostawia wątpliwości, że za stronę skarżącą Sąd I instancji uznał M.A. Oznacza to, że Sąd I instancji rozpoznawał sprawę ze skargi podmiotu, który nie miał własnego interesu prawnego w jej wniesieniu, w rozumieniu art. 50 § 1 p.p.s.a., co obligowało Sąd I instancji do jej odrzucenia w oparciu o art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a., jako niedopuszczalną z innych przyczyn.

Niezależnie od tego, że zarzut naruszenia art. 50 § 1 p.p.s.a. znalazł się również w skardze kasacyjnej (choć bez powiązania z art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a., a zatem zbudowana w ten sposób norma nie była pełna i nie odzwierciedlała w sposób klarowny wpływu naruszenia na wynik sprawy), Naczelny Sąd Administracyjny musiał wziąć powyższą okoliczność pod uwagę z urzędu i orzec w oparciu o art. 189 p.p.s.a.

Odnoszenie się w tej sytuacji do pozostałych zarzutów skargi kasacyjnej jest bezprzedmiotowe, gdyż w żaden sposób nie mogłoby zmienić stanowiska, co do konieczności uchylenia zaskarżonego wyroku i odrzucenia skargi.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 203 pkt 2 p.p.s.a. (pkt 2 postanowienia), a o zwrocie skarżącemu wpisu na podstawie art. 232 § 1 pkt 1 p.p.s.a. (pkt 3 postanowienia).