Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 539/17
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2019-02-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Infrastruktury~Minister Infrastruktury
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 3 ust. 1 i 2, art. 6 ust. 1 i 4, art. 17, art. 20, art. 24
journal: Dz.U. 1974 nr 10 poz 64
law: Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Maciej Dybowski (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek Sędzia del. WSA Mariusz Kotulski Protokolant asystent sędziego Piotr Polak po rozpoznaniu w dniu 7 lutego 2019 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J. Z. i G. Z. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 czerwca 2016 r. sygn. akt IV SA/Wa 3759/15 w sprawie ze skargi I. S., W. S., A. S., B. S. na decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia [...] października 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji I. uchyla zaskarżony wyrok w całości i oddala skargę; II. zasądza solidarnie od I. S., W. S., A. S., B. S. na rzecz J. Z. i G. Z. kwotę 460 (słownie: czterysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 13 czerwca 2016 r. sygn. akt IV SA/Wa 3759/15 (dalej wyrok IV SA/Wa 3759/15) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu sprawy ze skargi I. S., W. S., A. S. i B. S. na decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia [...] października 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji 1. uchylił zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2015 r. nr [...]; 2. zasądził od Ministra Infrastruktury i Budownictwa na rzecz skarżących I. S., W. S., A. S. i B. S. kwotę 508 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Minister Infrastruktury i Rozwoju (dalej Minister) decyzją z dnia [...] października 2015 r. nr [...] (dalej decyzja z [...] października 2015 r.), po rozpatrzeniu odwołań I. S., A. S., B. S., W. S. (dalej skarżący) oraz odwołań złożonych przez Z. M., K. A., M. M. i T. M. (dalej uczestnicy) od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2015 r. nr [...] (dalej decyzja z [...] stycznia 2015 r.) odmawiającej stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta Miasta [...] (dalej Prezydent) z dnia [...] lipca 1982 r. nr [...] (dalej decyzja z [...] lipca 1982 r.) orzekającej o wywłaszczeniu za odszkodowaniem części nieruchomości położonej w [...], obejmującej działkę nr [...] o pow. 27.000 m2, zapisanej w dawnej KW nr [...] Państwowego Biura Notarialnego w [...] - utrzymał decyzję z [...] stycznia 2015 r. w mocy.

Miejskie Biuro Gospodarki Terenami Urzędu Miejskiego w [...] pismem z [...] marca 1982 r. wniosło o wywłaszczenie na rzecz Skarbu Państwa ww. nieruchomości położonej w [...]. Zgodnie z decyzją Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] września 1979 r. nr [...], zatwierdzającą realizacyjny plan zagospodarowania terenu, nieruchomość ta przeznaczona była pod budowę osiedla mieszkaniowego "[...]'" jednostka F. Osobą figurującą jako właściciel ww. działki wpisaną do księgi wieczystej była F. M., która w dacie podejmowania decyzji wywłaszczającej przez Prezydenta Miasta [...] z [...] lipca 1982 r. nr [...] nie żyła - zmarła w dniu [...] maja 1966 r. Wpis ww. prawa własności do księgi wieczystej dokonany został dnia 8 lutego 1973 r. Postępowanie spadkowe po F. M. przeprowadzono dopiero w 2009 r.

Równolegle istniał inny tytuł prawny do przedmiotowej nieruchomości w postaci aktu własności ziemi wydany na rzecz R. S. dnia [...] lutego 1973 r. nr [...] (dalej akt własności ziemi z [...] lutego 1973 r.) przez Wydział Rolnictwa, Leśnictwa i Skupu Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w [...], a który nie został w księdze wieczystej ujawniony. R. S., mimo zaleceń Urzędu Miejskiego w [...], nie ujawnił tytułu prawnego do przedmiotowej nieruchomości. W dacie wydawania decyzji wywłaszczeniowej ([...] lipca 1982 r.) stan prawny przedmiotowej nieruchomości pozostawał nieuregulowany. Ujawnienie prawa własności F. M. w księdze wieczystej nastąpiło już po dacie nabycia przez R. S. prawa własności nieruchomości na podstawie aktu własności ziemi, tj. po dniu [...] listopada 1971 r.

W przedmiotowej sprawie rozprawa wywłaszczeniowo-odszkodowawcza odbyła się dwukrotnie: [...] kwietnia 1982 r. i [...] maja 1982 r., która została ponownie wyznaczona na skutek wadliwego doręczenia pierwszego zawiadomienia R. S. Pismem z 30 kwietnia 1982 r. strony postępowania, w tym R. S. i wnioskodawca wywłaszczenia zostali prawidłowo powiadomieni zarówno o wszczęciu postępowania administracyjnego jak i wyznaczeniu terminu rozprawy. Na rozprawę R. S. się nie stawił, podobnie nie stawił się na żadnej z rozpraw biegły (protokoły obu rozpraw). Obecny na rozprawie przedstawiciel wnioskodawcy wskazał na posiadany przez R. S. akt własności ziemi z [...] lutego 1973 r. Organ wywłaszczeniowy pismem z 13 maja 1982 r. poinformował R. S., że w przypadku nie ujawnienia jego prawa własności do przedmiotowej nieruchomości w księdze wieczystej, kwota odszkodowania ustalanego na podstawie opinii z 23 marca 1982 r. biegłego Urzędu Wojewódzkiego w [...] R. Z. zostanie przekazana do depozytu sądowego. Zgodnie z treścią opinii, wartość gruntu wyceniono na kwotę 802.080 zł, z czego 36.000 zł przyznano za powierzchnię działki normatywnej 400 m2, a 766.080 zł za pozostałą powierzchnię 26.600 m2 przyjmując stawkę 3,6 zł, podwyższoną ośmiokrotnie za 1 m2 nieruchomości.

Decyzją Prezydenta Miasta [...] z [...] lipca 1982 r. nr [...] wywłaszczono na rzecz Skarbu Państwa za odszkodowaniem część ww. nieruchomości położonej w [...], obejmującej działkę nr [...] o pow. 27 000 m2, ze wskazaniem osoby właściciela F. M. i nieustalonych jej spadkobierców, z całej nieruchomości o pow. 3.65.99 ha. W pkt 2 decyzji przyznane zostało odszkodowanie na rzecz nieustalonych jej spadkobierców, które wnioskodawca wywłaszczenia miał obowiązek przekazać do depozytu sądowego i obowiązku tego dopełnił (pismo Sądu Rejonowego Gdańsk-Południe w Gdańsku XII Wydział Cywilny z dnia 8 grudnia 2014 r., sygn. akt XII lL.dz.655/14). Decyzję tę doręczono R. S. (zwrotne potwierdzenie jej odbioru). W aktach archiwalnych sprawy zachował się również dokument dokonanego obwieszczenia, w myśl ówcześnie obowiązującego art. 49 kpa, decyzję pozostawiono w aktach sprawy, którą organ uznał za skutecznie doręczoną w ostatnim dniu okresu, na który wywieszono obwieszczenie, co w niniejszym stanie faktycznym miało miejsce w dniu 21 lipca 1982 r.

Z poczynionych przez organ ustaleń wynika, że wywłaszczona nieruchomość objęta była działaniem dekretu z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych (Dz. U. nr 46, poz. 340). Aktem nadania z dnia [...] grudnia 1955 r. nr [...], wydanym na podstawie art. 5 ust. 1 ww. dekretu M. M. - mąż F. M., nabył z dniem wejścia w życie dekretu, tj. z dniem 7 września 1951 r. prawo własności opisanej wyżej nieruchomości. Orzeczenie o wykonaniu ww. aktu nadania wydano dopiero w dniu [...] stycznia 1973 r. Po powyższej dacie założono księgę wieczystą dla owej nieruchomości i ujawniono w niej prawo własności na rzecz również nie żyjącej od "1965" [winno być "[...] maja 1966"] r. żony zmarłego właściciela M. M. Ujawnienie prawa własności F. M. w księdze wieczystej nr [...] nastąpiło po dacie nabycia przez R. S. prawa własności nieruchomości na podstawie aktu własności ziemi, tj. po dniu 4 listopada 1971 r.

Dnia 30 kwietnia 2009 r. z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydenta Miasta [...] z [...] lipca 1982 r. nr [...] w części dotyczącej ustalenia odszkodowania wystąpiły dzieci zmarłej F. M. (postanowienie spadkowe z 3 marca 2009 r. sygn. akt XII Ns 56/08 Sądu Rejonowego Gdańsk-Południe w Gdańsku): Z. M., K. A., M. M. i T. M. Zarzucili tej decyzji rażące naruszenie prawa polegające na nie przeprowadzeniu przez organ prowadzący postępowanie obligatoryjnej rozprawy i ustaleniu odszkodowania na podstawie opinii biegłych sporządzonej na zlecenie wnioskodawcy wywłaszczenia. Dnia 8 lipca 2013 r. z wnioskiem o stwierdzenie nieważności w całości owej decyzji wystąpili I. S., A. S., B. S. i W. S., wskazując na rażące naruszenie art. 6 ustawy wywłaszczeniowej przez bezpodstawne odstąpienie od obowiązku przeprowadzenia rokowań, w sytuacji kiedy R. S. (właściciel) wyraził zgodę na dobrowolne odstąpienie nieruchomości (protokół z 1 czerwca 1978 r.). Podnieśli, że został naruszony art. 23 i 24 ww. ustawy, ponieważ w decyzji nie wskazano R. S. jako osobę uprawnioną do otrzymania odszkodowania. Wskazali, że w toku postępowania wywłaszczeniowego doszło do rażących uchybień, które spowodowały istotne ograniczenie uprawnień strony a decyzję nieprawidłowo skierowano do osoby nieżyjącej.

Wojewoda [...] nie podzielił stanowisk zaprezentowanych w powyższych wnioskach i decyzją z [...] stycznia 2015 r. odmówił stwierdzenia nieważności decyzji z [...] lipca 1982 r. Wojewoda stwierdził, że kluczowym zagadnieniem w tej sprawie była ocena, czy postępowanie wywłaszczeniowe zostało przeprowadzone w stosunku do właściciela nieruchomości i czy do niego zostało skierowane rozstrzygnięcie. Podniósł, że wnioskodawca wywłaszczenia - Miejskie Biuro Gospodarki Terenami Urzędu Miejskiego w [...] we wniosku z 31 marca 1982 r. określił jako właściciela nieruchomości F. M. wpisaną w księdze wieczystej, jednocześnie wskazując na akt własności ziemi stanowiący o tytule prawnym R. S. Wojewoda uznał, że osobę właściciela nieruchomości należało ustalić w oparciu o wpis w księdze wieczystej i tym samym stanowisko Prezydenta Miasta [...] w tym zakresie było prawidłowe, bez względu na fakt, że F. M. nie żyła a jej następcy prawni nie byli znani. Określenie w decyzji osoby właściciela należało traktować jako jeden z elementów opisu przedmiotu wywłaszczenia tj. wskazanie osoby, która na dzień wydawania decyzji figurowała w księdze wieczystej jako właściciel. Zdaniem organu, decyzja nie została skierowana do osoby zmarłej, gdyż odnosiła się także do nieustalonych spadkobierców. W ocenie Wojewody, organ wywłaszczeniowy nie mógł wskazać R. S. jako osoby uprawnionej do otrzymania odszkodowania, gdyż mimo posiadanego aktu własności ziemi od 1973 r., nie uregulował stanu prawnego. Wiążącą dla organu była księga wieczysta. Odnosząc się do stanowiska spadkobierców R. S. wskazał, że naruszenie przepisów postępowania administracyjnego dotyczących zapewnienia stronie czynnego udziału w każdym stadium postępowania, nie może stanowić podstawy stwierdzenia nieważności decyzji. Wojewoda nie stwierdził, by doszło do rażącego naruszenia prawa przy wydawaniu decyzji z [...] lipca 1982 r., ani by badane orzeczenie było dotknięte którąkolwiek z wad wymienionych w art. 156 § 1 kpa.

Po rozpatrzeniu odwołań Minister Infrastruktury i Rozwoju uznał za w pełni zasadne stanowisko Wojewody. Organ odwoławczy podzielił ustalenia stanu faktycznego i prawnego sprawy zawarte w ww. decyzji Wojewody, jednoznacznie uznając, że decyzja Prezydenta Miasta [...] z [...] lipca 1982 r. nr [...] nie jest obarczona żadną z wad wymienionych w art. 156 § 1 kpa, która uzasadniałaby stwierdzenie nieważności tej decyzji.

Skargę na decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju wniosła I. S., W. S., A. S., B. S., reprezentowani przez pełnomocnika radcę prawnego K. P., zarzucając naruszenie:

1. art. 7 w zw. z art. 77 § 1 kpa w zw. z art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości [Dz. U. z 1974 r. nr 10, poz. 64 ze zm., dalej uztwn, ustawa wywłaszczeniowa bądź ustawa z 1958 r.] w zw. z art. 156 § 1 kpa polegające na przyjęciu, że stan prawny nieruchomości pozostawał nieuregulowany, stąd ziściła się przesłanka art. 6 ust. 4 uztwn, zwalniająca wnioskodawcę wywłaszczenia z obowiązku przeprowadzenia rokowań i zawarcia umowy sprzedaży nieruchomości oraz wszczęcia postępowania wywłaszczeniowego, mimo że poprzednik prawny skarżących wyraził zgodę na sprzedaż nieruchomości i legitymował się dokumentem w postaci aktu własności ziemi;

2. art. 7 w zw. z art. 77 § 1 kpa w zw. z art. 23 i 24 w zw. z art. 20 uztwn w zw. z art. 156 § 1 kpa polegające na przyjęciu, że organ wywłaszczeniowy prawidłowo wskazał osobę uprawnioną do otrzymania odszkodowania tj. nieustalonych spadkobierców F. M., mimo że decyzja nie może być adresowana w próżnię i winna wymieniać konkretnego właściciela oraz osobę uprawnioną do otrzymania odszkodowania oraz że nie stanowiło to rażącego naruszenia prawa;

3. art. 7 w zw. z art. 77 § 1 kpa w zw. z art. 20 uztwn w zw. z art. 156 § 1 kpa polegające na przyjęciu, że właścicielem wywłaszczonej nieruchomości i uprawnionym do otrzymania odszkodowania jest osoba ujawniona w księdze wieczystej oraz jej spadkobiercy nawet w sytuacji, gdy R. S. wykazał swoje prawo własności do nieruchomości aktem własności ziemi;

4. art. 7 w zw. z art. 77 § 1 kpa w zw. z art. 27 ust. 2 uztwn w zw. z art. 156 § 1 kpa, polegające na błędnym przyjęciu braku podstawy do przyznania i wypłacenia odszkodowania R. S.;

5. art. 7 w zw. z art. 77 § 1 kpa w zw. z art. 16 ust. 2 pkt 6 uztwn przez błędną wykładnię i niezasadne przyjęcie, że pojęcie właściciela wynikające z ustawy wywłaszczeniowej nie jest tożsame z pojęciem właściciela wynikającym z kodeksu cywilnego;

6. art. 7 w zw. z art. 77 § 1 kpa w zw. z art. 16 ust. 2 pkt 6 uztwn w zw. z art. 156 § 1 kpa przez przyjęcie, że ustawa wywłaszczeniowa w sposób odmienny od znaczenia przyjętego w prawie cywilnym ustalała pojęcie właściciela, podczas gdy z treści art. 16 ust. 2 pkt 6 uztwn taki wniosek nie wynika;

7. art. 7 w zw. z art. 77 § 1 kpa w zw. z naruszenie[m] art. 8 kc w zw. z art. 156 § 1 kpa polegające na przyjęciu, że możliwe było prowadzenie postępowania wobec osoby zmarłej i że nie stanowiło to rażącego naruszenia prawa;

nadto wskazując na naruszenie postępowania przez: błąd w ustaleniach stanu faktycznego polegający na ustaleniu, że organ wywłaszczeniowy nie mógł wskazać R. S. jako osoby uprawnionej do otrzymania odszkodowania, gdyż właściciel (ujawniony w księdze wieczystej i jego spadkobiercy) nie wyrazili na powyższe zgody, podczas gdy wystarczające było ustalenie, że właściciele nie wzięli udziału w sprawie; błędne ustalenie, że decyzja nie została skierowana do osoby nieżyjącej, a nazwisko zmarłej F. M. pojawiło się w treści decyzji jako element opisujący nieruchomość o czym świadczyć miała okoliczność doręczenia decyzji w drodze wywieszenia obwieszczenia spadkobiercom po zmarłej, podczas gdy z akt sprawy wywłaszczeniowej wynika, że organ na karcie 26 skierował decyzję do nieżyjącej F. M., adresując decyzję na jej dane osobowe; błąd polegający na nierozpoznaniu istoty sprawy, czy przeszkodą do określenia osoby uprawnionej do otrzymania odszkodowania i wypłaty tegoż odszkodowania była okoliczność nieujawnienia przez R. S. swego prawa własności w księdze wieczystej i czy w stanie faktycznym sprawy zasadne było określenie jako osoby uprawnionej do otrzymania odszkodowania - nieustalonych spadkobierców po zmarłej F. M.

Skarżący wnieśli o: uchylenie zaskarżonej decyzję w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania; ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i orzeczenie co do istoty sprawy; zasądzenie zwrotu kosztów sądowych, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

W odpowiedzi na skargę Minister Infrastruktury i Rozwoju podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 200 i 205 ppsa, orzekł jak w sentencji wyroku IV SA/Wa 3759/15.

Sąd I instancji uznał, że decyzje obu organów naruszają prawo. Podstawą prawną prowadzonego postępowania wywłaszczeniowego i przyznania odszkodowania za przedmiotową nieruchomość była ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. nr 10, poz. 64 [ze zm.]) w brzmieniu obowiązującym w dacie wywłaszczenia, a zatem w aspekcie zgodności z przepisami przytoczonej ustawy należy ocenić decyzję Prezydenta Miasta [...] z [...] lipca 1982 r. nr [...]. Kluczowym zagadnieniem w przedmiotowej sprawie jest ocena, czy postępowanie wywłaszczeniowe prowadzone w trybie przepisów powołanej ustawy zostało przeprowadzone prawidłowo, w stosunku do właściciela nieruchomości i czy do niego zostało skierowane rozstrzygnięcie. Zgodnie z art. 3 ust. 1-2 uztwn wywłaszczenie było dopuszczalne, jeżeli nieruchomość była ubiegającemu się o wywłaszczenie niezbędna na cel użyteczności publicznej, na cel obrony Państwa albo dla wykonania zadań określonych w zatwierdzonych planach gospodarczych oraz dla planowej realizacji budownictwa ogólnomiejskiego i zorganizowanego budownictwa mieszkaniowego. O wywłaszczenie dla celów budownictwa ogólnomiejskiego i zorganizowanego budownictwa mieszkaniowego mógł ubiegać się tylko terenowy organ administracji państwowej danego miasta. Celem wywłaszczenia wskazanym w decyzji wywłaszczeniowej z [...] lipca 1982 r. była realizacja inwestycji - jednostki "[...]" osiedla mieszkaniowego [...]. Decyzją z [...] września 1979 r. nr [...] o zatwierdzeniu planu realizacyjnego Prezydent Miasta [...] zatwierdził pod względem urbanistycznym i architektonicznym realizacyjny plan zagospodarowania terenu inwestycji - jednostki "[...]" osiedla mieszkaniowego [...], potwierdzając jednocześnie niezbędność wywłaszczenia działki nr [...] na potrzeby realizacji inwestycji. Wniosek Miejskiego Biura Gospodarki Terenami Urzędu Miejskiego w [...] o wywłaszczenie przedmiotowej nieruchomości znajdował uzasadnienie. Budowa osiedla mieszkaniowego mieści się w zakresie zorganizowanego budownictwa mieszkaniowego a o wywłaszczenie ubiegał się podmiot uprawniony, cel wywłaszczenia w przedmiotowej sprawie był zatem zgodny z art. 3 uztwn.

Przed wszczęciem postępowania wywłaszczeniowego ubiegający się o wywłaszczenie obowiązany był wystąpić do właściciela o dobrowolne odstąpienie nieruchomości i w razie porozumienia zawrzeć z nim w formie prawem przepisanej umowę nabycia nieruchomości (art. 6 ust. 1 uztwn). Umowa taka mogła zostać zawarta w razie porozumienia stron w toku postępowania wywłaszczeniowego. Zgodnie z art. 6 ust. 4 uztwn obowiązek określony w ust. 1 nie ciążył na ubiegającym się o wywłaszczenie, jeżeli prowadzenie rokowań z właścicielem o dobrowolne odstąpienie nieruchomości natrafiałoby na przeszkody trudne do pokonania, w szczególności jeżeli osoba właściciela lub jego miejsce pobytu było nieznane. Spadkobiercy wpisanej do księgi wieczystej właścicielki nie byli znani a R. S. nie ujawnił swojego prawa do nieruchomości w księdze wieczystej. Stąd wnioskodawca mógł skutecznie wystąpić z wnioskiem o wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego pominąwszy konieczność przeprowadzenia rokowań, w obliczu art. 6 ust. 4 uztwn, wnioskodawca bowiem mógł odstąpić od przeprowadzenia rokowań w sytuacji zaistnienia przeszkód trudnych do pokonania a takie niewątpliwie o przedmiotowej sprawie wystąpiły. Organ wiedząc, że nie byli znani następcy prawni wpisanej do księgi wieczystej właścicielki ww. nieruchomości, znana była natomiast osoba legitymująca się aktem własności przedmiotowej nieruchomości, zgodnie z którym osoba ta stawała się z mocy prawa właścicielem nieruchomości, winien był w pierwszej kolejności podjąć stosowne czynności celem wyjaśnienia istniejącego dualizmu prawnego. W przedmiotowej sytuacji zasadnym było zobligowanie wnioskodawcy, który miał niewątpliwie interes prawny, do wystąpienia do sądu powszechnego o ustanowienie kuratora dla nieobjętego spadku, zgodnie z art. 666, art. 667 ówcześnie obowiązującego kodeksu postępowania cywilnego (dalej kpc), do zadań którego należy m.in. wyjaśnienie kto jest spadkobiercą i zawiadomienie spadkobierców o otwarciu spadku, jak również zarząd majątkiem spadkowym pod nadzorem sądu spadku. W przypadku nie wyjawienia przez kuratora następców prawnych zmarłej F. M., ewentualnie zobowiązanie wnioskodawcy o przeprowadzenie po niej postępowania spadkowego. W tym celu sąd powszechny, o ile spadkobiercy nie są znani, dokonuje stosownych ogłoszeń prasowych, po upływie których możliwym jest wydanie postanowienia w przedmiocie dziedziczenia. Miało to o tyle znaczenie, że ustalenie kręgu następców prawnych zmarłej było niezbędne do podjęcia kolejnych kroków przez organ wywłaszczający polegający na wezwaniu ich jako "właściciela hipotecznego" do postępowania wywłaszczeniowego i jak w przypadku niniejszym, do ustosunkowania się przez nich do posiadanego przez R. S. tytułu prawnego do nieruchomości, zgodnie z treścią art. 20 uztwn. W sytuacji ustalenia kręgu spadkobierców i nie uwzględnienia przez nich ww. tytułu R. S., organowi pozostawało zobligowanie stron do wystąpienia z wnioskiem do sądu powszechnego o ustalenia rzeczywistego stanu prawnego nieruchomości w drodze powództwa o uzgodnienie treści księgi wieczystej z istniejącym stanem prawnym, bądź samodzielnego wystąpienia, wykazując swoją legitymację, wynikającą z toczącego się postępowania wywłaszczeniowego. Do momentu ustalenia rzeczywistej osoby właściciela postępowanie wywłaszczeniowe nie powinno było zostać merytorycznie prowadzone i zakończone.

W zaistniałych okolicznościach Prezydent prawidłowo dopuścił do uczestnictwa w postępowaniu R. S., jednocześnie jednak winien był poszukiwać następców prawnych wpisanej do księgi wieczystej właścicielki. Nie poczynienie w tym zakresie ustaleń w ocenie Sądu I instancji wskazywało na brak podstaw prawnych do wydania decyzji wywłaszczeniowej. Do momentu ustalenia osoby, której rzeczywiście przysługiwał tytuł prawny do nieruchomości i w konsekwencji prawo do otrzymania odszkodowania, organ administracyjny winien był się wstrzymać z dalszymi czynnościami polegającymi na ustalaniu odszkodowania. Zgodnie z art. 20 uztwn, jeżeli w toku postępowania zgłosi i udowodni swoje prawo własności do nieruchomości osoba nie ujawniona jako właściciel w księdze wieczystej lub w zbiorze dokumentów, naczelnik powiatu dopuści ją do uczestniczenia w postępowaniu w charakterze strony niezależnie od uczestnictwa właściciela, którego należy w sposób przewidziany w art. 17 ust. 1 i 2 wezwać do złożenia oświadczenia w terminie 14 dni od zawiadomienia. Art. 24 wskazywał, że jako osobę uprawnioną do otrzymania odszkodowania należy w decyzji wskazać właściciela nieruchomości, a w przypadku przewidzianym w art. 20 - osobę uczestniczącą w postępowaniu w charakterze strony, jeżeli właściciel wyraża na to zgodę lub mimo wezwania nie bierze udziału w postępowaniu. Wobec powyższego ustalenie osoby właściciela miało zasadniczy wpływ na wynik całego postępowania wywłaszczeniowego. Jedynym wyjątkiem w zasadzie przyznawania odszkodowania osobom ujawnionym w księdze wieczystej bądź jej spadkobiercom, była możliwość przyznania odszkodowania osobie, która udowodniła swoje prawo własności w toku postępowania, jednakże tylko w sytuacji, w której "właściciel" (osoba ujawniona w księdze wieczystej lub jej następca prawny) wyraził na to zgodę lub mimo wezwania nie brał udziału w postępowaniu. W niniejszej sprawie nie podjęto nawet próby ustalenia kręgu spadkobierców właścicielki celem spełnienia zadość powyższej regulacji prawnej, a dokonanie obwieszczenia o wszczęciu postępowania administracyjnego czy o wydaniu decyzji, nie mogło być sposobem prawidłowego powiadomienia o podjętych przez organ czynnościach jej następców prawnych, skoro organ nie wiedział kto nimi jest. Powołany przepis stanowił, że strony mogą być zawiadamiane o decyzjach i innych czynnościach organów administracji państwowej przez obwieszczenie lub w inny zwyczajowo przyjęty w danej miejscowości sposób publicznego ogłaszania, jeżeli przepis szczególny tak stanowi; w tych przypadkach zawiadomienie bądź doręczenie uważa się za dokonane po upływie czternastu dni od dnia publicznego ogłoszenia. By skutecznie zawiadomić powyższą drogą strony postępowania, musiały być one organowi znane, jedynie brak wiedzy o miejscu ich zamieszkania implikował konieczność zastosowania tej formy.

Nie można uznać, że postępowanie wywłaszczeniowe zostało w sposób należyty i wyczerpujący przeprowadzone. Stąd też, w niniejszej sprawie w sytuacji niewyjaśnienia stanu prawnego nieruchomości, organ albo winien był uzależnić wszczęcie ww. postępowania od ustalenia przez wnioskodawcę następców zmarłej właścicielki albo w istocie wszcząć postępowanie administracyjne, co uczynił, ale zawiesić je do czasu wyjaśnienia stanu prawnego nieruchomości. Dopiero po ustaleniu kręgu spadkobierców byłej właścicielki nieruchomości F. M. wniosek mógł być pozytywnie załatwiony, w przeciwnym natomiast wypadku podlegał oddaleniu.

Minister w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, mimo że wskazał na deklaratoryjny charakter wpisu prawa własności do księgi wieczystej i tym samym uznaniu za właściciela przedmiotowej nieruchomości w dniu wywłaszczenia w rozumieniu prawa cywilnego R. S., mimo jego zaniechania w ujawnieniu swego prawa w księdze wieczystej, to jednocześnie błędnie uznał, że ustawa z 1958 r. ustalała pojęcie właściciela nieruchomości w sposób odmienny od znaczenia przyjętego w prawie cywilnym. Wywiódł, że w świetle ustawy z 1958 r. właścicielem była osoba ujawniona w księdze wieczystej (bądź jej spadkobiercy) a osoba, która udowodniła swoje prawo własności traktowana była jedynie jako posiadacz. W ocenie Sądu przepisy ustawy z 1958 r. wskazywały na sposób procedowania i uwzględnienia kręgu osób w niej wskazanych, których udział w postępowaniu wywłaszczeniowym był konieczny jak również na dowody wskazujące na przysługujące konkretnemu podmiotowi prawo własności do wywłaszczanej nieruchomości (odpis z księgi wieczystej), nie stanowiły natomiast o odmiennym ujęciu powyższą ustawą zdefiniowanego kodeksem cywilnym prawa własności, stanowiącego najszersze, podstawowe prawo rzeczowe, pozwalające właścicielowi korzystać z rzeczy i rozporządzać nią z wyłączeniem innych osób i w ramach którego właściciel korzysta z maksimum uprawnień względem rzeczy. Na kanwie ustawy z 1958 r., w sytuacji występowania innej osoby uprawnionej do korzystania z nieruchomości obok znanego organowi właściciela ujawnionego w księdze wieczystej, jak w sprawie niniejszej, koniecznym było wezwanie do udziału w tym postępowaniu wszystkich podmiotów legitymujących się tytułem prawnym do nieruchomości. Tytuł własności wynikający z księgi wieczystej nie przesądzał o uprawnieniach właścicielskich wpisanego w niej podmiotu i jak wyżej wskazano nie miał charakteru konstytutywnego.

W okolicznościach niniejszej sprawy, Sąd uznał, że zarówno decyzja Ministra Infrastruktury i Rozwoju jak i Wojewody [...] zostały wydane z naruszeniem prawa. Wojewoda ponownie rozpoznając sprawę weźmie pod uwagę powyższe wskazania, przede wszystkim uwzględniając fakt rażącego naruszenia przez Prezydenta Miasta [...] art. 17 ust. 3, art. 20, art. 24 ustawy z 1958 r.

Na marginesie Sąd I instancji podniósł, że Minister w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, mimo że wskazał na deklaratoryjny charakter wpisu prawa własności do księgi wieczystej i tym samym uznaniu za właściciela przedmiotowej nieruchomości w dniu wywłaszczenia w rozumieniu prawa cywilnego R. S., mimo jego zaniechania w ujawnieniu swego prawa w księdze wieczystej, to jednocześnie błędnie uznał, że ustawa z 1958 r. ustalała pojęcie właściciela nieruchomości w sposób odmienny od znaczenia przyjętego w prawie cywilnym. Wywiódł, że w świetle ustawy z 1958 r. właścicielem była osoba ujawniona w księdze wieczystej (bądź jej spadkobiercy) a osoba, która udowodniła swoje prawo własności traktowana była jedynie jako posiadacz. W ocenie Sądu przepisy ww. ustawy wskazywały na sposób procedowania i uwzględnienia kręgu osób w niej wskazanych, których udział w postępowaniu wywłaszczeniowym był konieczny jak również na dowody wskazujące na przysługujące konkretnemu podmiotowi prawo własności do wywłaszczanej nieruchomości (odpis z księgi wieczystej), nie stanowiły natomiast o odmiennym ujęciu powyższą ustawą zdefiniowanego kodeksem cywilnym prawa własności, stanowiącego najszersze, podstawowe prawo rzeczowe, pozwalające właścicielowi korzystać z rzeczy i rozporządzać nią z wyłączeniem innych osób i w ramach którego właściciel korzysta z maksimum uprawnień względem rzeczy. Na kanwie ustawy z 1958 r., w sytuacji występowania innej osoby uprawnionej do korzystania z nieruchomości obok znanego organowi właściciela ujawnionego w księdze wieczystej, jak w sprawie niniejszej, koniecznym było wezwanie do udziału w tym postępowaniu wszystkich podmiotów legitymujących się tytułem prawnym do nieruchomości. Tytuł własności wynikający z księgi wieczystej nie przesądzał o uprawnieniach właścicielskich wpisanego w niej podmiotu i jak wyżej wskazano, nie miał charakteru konstytutywnego.

W okolicznościach niniejszej sprawy, Sąd I instancji uznał, że zarówno decyzja Ministra Infrastruktury i Rozwoju jak i Wojewody [...] zostały wydane z naruszeniem prawa. Wojewoda ponownie rozpoznając sprawę weźmie pod uwagę powyższe wskazania, przede wszystkim uwzględniając fakt rażącego naruszenia przez Prezydenta Miasta [...] art. 17 ust. 3, art. 20, art. 24 ustawy z 1958 r. (k. 120, 124-136 akt IV SA/Wa 3759/15).

Skargę kasacyjną wywiedli J. Z. (uczestnik ad. 1) i G. Z. (uczestnik ad. 2), zaskarżając wyrok IV SA/Wa 3759/15 w całości, zarzucając naruszanie:

I. przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy:

1. art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. nr 78, poz. 483 ze zm., dalej Konstytucja RP) w zw. z art. 47 § 1 w zw. z art. 53 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa przez nieudzielenie uczestnikom ad. 1 i 2 postępowania sądowoadministracyjnego praw równych z prawami skarżących i naruszenie tym samym konstytucyjnej zasady równości wobec prawa, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy i stanowić skutek błędnego zastosowania art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa, gdyż skarżącym przysługiwało 30 dni na wniesienie skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, a uczestnikom Sąd dał jedynie 19 dni na udzielenie odpowiedzi na tę skargę;

b. art. 45 ust. 1 Konstytucji RP w zw. z art. 47 § 1 w zw. z art. 53 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa przez nieudzielenie uczestnikom ad. 1 i 2 postępowania sądowoadministracyjnego praw równych z prawami skarżących i naruszenie tym samym gwarantowanego ustawą zasadniczą prawa do sądu, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy i stanowić skutek błędnego zastosowania art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa, gdyż skarżącym przysługiwało 30 dni na wniesienie skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, a uczestnikom Sąd dał jedynie 19 dni na udzielenie odpowiedzi na tę skargę;

c. art. 54 § 2 w zw. z art. 32 w zw. z art. 12 w zw. z art. 47 § 1 ppsa przez nieudzielenie uczestnikom ad. 1 i 2 postępowania sądowoadministracyjnego praw równych z prawami organu administracyjnego, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy i stanowić skutek błędnego zastosowania art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa, gdyż Ministrowi Infrastruktury i Rozwoju przysługiwało 30 dni na wniesienie skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, a uczestnikom Sąd dał jedynie 19 dni, pomimo jak uznał Naczelny Sąd Administracyjny: wykładnia systemowa pojęcia "strona" postępowania prowadzi do przekonania, że ilekroć przepis jej stanowi, że dane uprawnienie procesowe przysługuje stronie należy przyjąć, że przysługuje oko również uczestnikom postępowania (postanowienie NSA z 8.3.2010 r. II FZ 15/10, Lex 606574);

d. art. 141 § 4 w zw. z art. 153 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa przez:

1. brak konkretnego przywołania treści art. 666 i 667 kodeksu postępowania cywilnego, na które Sąd powołuje się w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku albo wprost daty z której brzmienie tych przepisów Sąd uwzględnia, gdyż zwrot "ówcześnie obowiązującego kodeksu postępowania cywilnego" nie pozwala ustalić jednoznacznie jaki przedział czasowy Sąd ma myśli posługując się zwrotem "ówcześnie", jak też brak wyjaśnienia interpretacji przez Sąd ich treści; brak wskazania przepisów regulujących "interes prawny" Prezydenta Miasta [...]i Miejskiego Biura Gospodarki Terenami Urzędu Miejskiego w [...] (wnioskodawcy) do wystąpienia do sądu powszechnego o ustanowienie kuratora dla nieobjętego spadku oraz brak ich wyjaśnienia; brak wskazania przepisów regulujących "zobligowanie stron do wystąpienia do sądu powszechnego o ustalenie rzeczywistego stanu prawnego nieruchomości" przez Prezydenta Miasta [...] oraz brak ich wyjaśnienia; nie zostały wskazane przyczyny dla których Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał naruszenie przez Prezydenta Miasta [...] art. 20, art. 24 i art. 17 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. nr 10, poz. 64), za rażące i na podstawie jakich przepisów nastąpiło to uznanie. Uchybienia te w opinii uczestników ad. 1 i 2 utrudniają dokonanie jednoznacznej rekonstrukcji podstawy prawnej rozstrzygnięcia, a zatem ustalenie przesłanek, jakimi kierował się Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w tym orzekając w przedmiocie uwzględnienia skargi skarżących i uchylenia wyżej opisanych decyzji Wojewody [...] i Ministra Infrastruktury i Rozwoju na podstawie "blankietowego" przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa. W sytuacji pierwszoplanowej roli wymienionych wyżej przepisów w rozstrzygnięciu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie ma to istotne znaczenie dla końcowego załatwienia sprawy;

2. nieustosunkowanie się do stanowiska i zarzutów uczestnika ad. 1 przedstawionych w toku postępowania pierwszoinstancyjnego w piśmie złożonym w sprawie w dniu 13 czerwca 2016 r. w biurze podawczym Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w zakresie odnoszącym się do art. 29 § 1 i art. 32 dekretu z dnia 11 października 1946 r. Prawo o księgach wieczystych (Dz. U. nr 57, poz. 320; s. 8 tego pisma), art. 23 dekretu z dnia 11 października 1946 r. Prawo rzeczowe (Dz. U. nr 57, poz. 319) i przytoczonych tamże stanowisk orzecznictwa, jak też w zakresie odnoszącym się do przedstawionej wykładni pojęcia "rażącego" naruszenia prawa przez Naczelny Sąd Administracyjny oraz inne sądy (s. 11 i 12 tego pisma). Trafność przedstawionego stanowiska w opisanych sprawach zobowiązywałaby Sąd do oddalenia skargi, a więc tym samym jego rozważenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie;

3. przedstawienie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku i konsekwentnie przyjęcie odmiennego stanu faktycznego od tego, który został przedstawiony i przyjęty przez Wojewodę [...] w uzasadnieniu decyzji z [...] stycznia 2015 r. nr [...] i przez Ministra Infrastruktury i Rozwoju, jednak bez wskazania przyczyn dla których Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił wiarygodności i mocy dowodowej dokumentom (dowodom), w o oparciu o które organ I i II instancji przyjęły okoliczności stanowiąc podstawę faktyczną zaskarżonych decyzji;

II. naruszenie prawa materialnego:

a. art. 20 w zw. z art. 17 ust. 1, 2, 3 pkt 1, 2 i 3, art. 24 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. nr 10, poz. 64), przez ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że przepisy te nakładały na Prezydenta Miasta [...] obowiązek wyjaśnienia istniejącego dualizmu prawnego polegającego na tym, że do księgi wieczystej wpisana była osoba nieżyjąca, a jednocześnie znana była osoba legitymująca się aktem własności przedmiotowej nieruchomości, w szczególności przez wystąpienie do sądu powszechnego o ustanowienie kuratora dla nieobjętego spadku oraz w przypadku nie wyjawienia przez kuratora następców prawnych zmarłej osoby do zobowiązania wnioskodawcy o przeprowadzenie po niej postępowania spadkowego;

b. art. 20 w zw. z art. 17 ust. 1, 2, 3 pkt 1, 2 i 3, art. 24 uztwn przez ich niewłaściwe zastosowanie będące konsekwencją ich błędnej wykładni, polegającej na przyjęciu, że Prezydent Miasta [...]w sposób rażący naruszył te przepisy, gdyż nie zobligował Miejskiego Biura Gospodarki Terenami Urzędu Miejskiego w [...] do wystąpienia do sądu powszechnego o ustanowienie kuratora dla nieobjętego spadku, ewentualnie do zobowiązania Miejskiego Biura Gospodarki Terenami Urzędu Miejskiego w [...] o przeprowadzenie po zmarłej F. M. postępowania spadkowego.

Skarżący kasacyjnie wnieśli o: uchylenie wyroku IV SA/Wa 3759/15 w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania; zasądzenie od skarżących na rzecz uczestników ad. 1 i 2 zwrotu kosztów postępowania sądowego według norm przepisanych (k. 209-220, 237-238 akt IV SA/Wa 3759/15).

I. S., W. S., A. S., B. S., reprezentowani przez pełnomocnika radcę prawnego K. P., w odpowiedzi na skargę kasacyjną, wnieśli o: oddalenie skargi; zasądzenie solidarnie od J. Z. i G. Z. na rzecz I. S., W. S., A. S., B. S. kosztów postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym (k. 250-256 akt IV SA/Wa 3759/15).

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W świetle art. 183 ppsa, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej i bierze z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania; bada przy tym wszystkie podniesione przez skarżącego zarzuty naruszenia prawa (uchwała pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 października 2009 r. sygn. akt I OPS 10/09, ONSAiWSA 2010, z. 1, poz. 1).

W sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania.

Kluczowe dla rozstrzygnięcia sprawy są zagadnienia materialnoprawne (zarzuty naruszenia art. 20 w zw. z art. 17 ust. 1, 2, 3 pkt 1, 2 i 3, art. 24 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. nr 10, poz. 64 [, zm. z 1982 r. nr 11, poz. 79]).

Usprawiedliwione okazały się zarzuty naruszenia art. 20 w zw. z art. 17 ust. 3 i art. 24 uztwn w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 kpa (s. 4, 8 skargi kasacyjnej; uzasadnienie uchwały I OPS 10/09).

Trafnie skarżący kasacyjnie podnoszą, że Sąd I instancji z naruszeniem art. 141 § 4 ppsa w istocie nie wyjaśnił przyczyn, dla których uznał naruszenia art. 20 w zw. z art. 17 ust. 3 i art. 24 uztwn przez Prezydenta Miasta [...] za rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa. W rzeczywistości, wbrew ocenie Sądu I instancji, w sprawie wywłaszczeniowej nie doszło do naruszenia art. 17 ust. 3 uztwn, bowiem zawiadomienie o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego z 30 kwietnia 1982 r. i obwieszczenie z [...] lipca 1982 r. zawierało konieczne elementy, wymagane przez ówcześnie obowiązujący art. 17 ust. 3 uztwn (k. 14, 29 akt wywłaszczeniowych w niebieskim skoroszycie). Prawidłowo Prezydent dopuścił do uczestniczenia w postępowaniu R. S., który udowodnił swoje prawo własności przedmiotowej nieruchomości ostatecznym aktem własności ziemi z [...] stycznia 1973 r. nr [...]. Ujawniona jako właściciel w dziale II dawnej KW nr [...] Państwowego Biura Notarialnego w [...], prowadzonej dla przedmiotowej nieruchomości F. M., zmarła dnia [...] maja 1966 r., a prawomocne postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku, pozwalające na udowodnienie praw jej spadkobierców wynikających z dziedziczenia wobec osoby trzeciej (którymi byli R. S. i Skarb Państwa; art. 1027 ustawy dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny – Dz. U. z 1964 r. nr 16, poz. 93; zm. z 1971 r. nr 27, poz. 252; z 1976 r. nr 19, poz. 122; z 1982 r. nr 11, poz. 81, dalej kc), zapadło dopiero dnia 3 marca 2009 r. W okresie postępowania wywłaszczeniowego, stwierdzenie nabycia spadku było konieczne do ujawnienia praw spadkowych w księdze wieczystej (art. 22 dekretu z dnia 11 października 1946 r. - Prawo o księgach wieczystych - Dz. U. nr 57, poz. 320 i z 1950 r. nr 38, poz. 349, dalej pwk). Brak stwierdzenia nabycia spadku stanowił przeszkodę do wpisu (art. 46 pwk; uchwała SN z 3.6.1966 r. III CZP 45/66, OSNCP 1966/11/188, z glosą S. Breyera, PiP 1968/3/539, aprobowane przez J. Pietrzykowskiego w: red. Z. Resich, Kodeks cywilny. Komentarz, W. Pr. 1972, t. 3, s. 1946). Nie ulega wątpliwości, że spadkobiercy F. M. aż do uprawomocnienia się postanowienia z 3 marca 2009 r. XII Ns 56/08 nie mogli ubiegać się z przyczyn procesowych o wpis w księdze wieczystej ani legitymować się następstwem prawnym po F. M. w postępowaniu wywłaszczeniowym.

Organowi wywłaszczeniowemu wiadomym było w toku postępowania wywłaszczeniowego, że R. S. legitymuje się ostatecznym aktem własności ziemi z [...] stycznia 1973 r. nr [...], na podstawie którego winien ujawnić przysługujące mu prawo własności przedmiotowej nieruchomości w księdze wieczystej nr [...] PBN w [...] (k. 1, 9, 14-16, 19, 21, 24 akt wywłaszczeniowych). Organ wywłaszczeniowy nie mógł wezwać spadkobierców F. M. do złożenia oświadczenia w terminie 14 dni od zawiadomienia (art. 20 in fine uztwn), bowiem nie znał nawet osób, należących do katalogu spadkobierców ustawowych F. M.

Trafnie Sąd I instancji wskazał, że Minister w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji błędnie uznał, że ustawa z 1958 r. ustalała pojęcie właściciela nieruchomości w sposób odmienny od znaczenia przyjętego w prawie cywilnym. Przepisy ustawy z 1958 r. nie stanowiły o odmiennym ujęciu zdefiniowanego kodeksem cywilnym prawa własności (s. 9/10 uzasadnienia wyroku IV SA/Wa 3759/15). W doktrynie uznawano jako niewłaściwe określenie osoby wpisanej w księdze wieczystej jako "właściciela", choć nim w rzeczywistości nie był (W. Ramus, Prawo wywłaszczeniowe, W. Pr. 1975, s. 173, uw. 1; s. 175-176, uw. 3). Przywołanie przez Wojewodę (s. 5 decyzji z [...] stycznia 2015 r.) i Ministra (s. 4/5 decyzji z [...] października 2015 r.) poglądu: "W. Ramus "Prawo wywłaszczeniowe" wyd. 1975, str. 176", wskazuje na błędne rozumienie poglądu Komentatora.

W orzecznictwie trafnie wskazuje się, że gdy spadkobiercy wywłaszczanego właściciela nie byli jeszcze określeni, dopuszczalne było wskazywanie ich w sposób ogólny - jako spadkobierców nieżyjącej już określonej osoby (wyrok NSA z 10.7.2012 r. I OSK 1042/11, Lex 1217356; W. Ramus – op. cit., s. 190, uw. 2). Tak orzekł Prezydent w punkcie 2 i 3 decyzji z [...] lipca 1982 r.

Przy ocenie zgodności z prawem zaskarżonego wyroku IV SA/Wa 3759/15, nie sposób pominąć prawomocnych wyroków w sprawach, dotyczących przedmiotowej nieruchomości, zapadłych dotychczas w sprawach z udziałem tych samych stron: Z. M., M. M., T. M. i K. A. oraz I. S., A. S., B. S. i W. S., z uwagi na zakres związania prawomocnymi wyrokami sądów (art. 170 ppsa).

Nietrafnie Sąd I instancji w wyroku IV SA/Wa 3759/15, kontrolującym postępowanie nieważnościowe uznał, że do momentu ustalenia rzeczywistej osoby właściciela postępowanie wywłaszczeniowe nie powinno było zostać merytorycznie prowadzone i zakończone. Organ w postępowaniu wywłaszczeniowym uprawniony był na podstawie art. 20 ustalić rzeczywisty stan prawny nieruchomości. W. Ramus wskazuje jedynie przykładowo dokumenty, którymi osoba nie ujawniona w księdze wieczystej jako właściciel swoje prawo własności w postępowaniu wywłaszczeniowym (W. Ramus – op. cit., s. 176, uw. 4). Niewątpliwie takim dowodem była ostateczna decyzja administracyjna - akt własności ziemi z [...] lutego 1973 r.

Sąd I instancji, z naruszeniem art. 170 ppsa, pominął prawomocny wyrok z 17 grudnia 2014 r. II SA/Gd 600/14 (cbosa, Lex 1605409, dalej wyrok II SA/Gd 600/14), którym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę Z. M., M. M., T. M. i K. A. na decyzję Wojewody [...] z [...] lipca 2014 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.

Decyzją z [...] lipca 2014 r. nr [...] (dalej decyzja z [...] lipca 2014 r.) Wojewoda [...] uchylił decyzję Prezydenta Miasta [...] z [...] lutego 2014 r. nr [...], o odmowie uchylenia decyzji tego organu z [...] grudnia 2011 r. o zwrocie na rzecz Z. M., M. M., T. M. i K. A. wywłaszczonej nieruchomości położonej w [...] obręb [...], oznaczonej w dacie wywłaszczenia jako działka [...] i przekazującą sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. Decyzję z [...] lipca 2014 r. Wojewoda [...] podjął w następstwie rozpoznania wniosku z 24 czerwca 2013 r. I. S., A. S., B. S. i W. S., w oparciu o art. 145 § 1 pkt 4 kpa, o wznowienie postępowania administracyjnego zakończonego decyzją Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] grudnia 2011 r. o zwrocie części wywłaszczonej nieruchomości na rzecz następców prawnych F. M.

Wnioskujący o wznowienie postępowania swoją legitymację do zainicjowania takiego postępowania wywodzili z faktu, że ich poprzednik prawny R. S. został uwłaszczony do nieruchomości podlegających zwrotowi, tj. do działek oznaczonych wówczas nr [...] i [...], co potwierdza przedłożony dokument w postaci aktu własności ziemi z [...] lutego 1973 r. nr [...]. Mocą tego aktu, podjętego w trybie art. 1, 5 i 12 ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. nr 27, poz. 250) stwierdzono, że R. S. stał się z mocy prawa właścicielem nieruchomości oznaczonych w ewidencji gruntów [...]pod nr [...], KW nr [...] - działki nr [...] i [...].

Według stanowiska prezentowanego jednolicie w orzecznictwie sądów administracyjnych decyzja o stwierdzeniu nabycia własności nieruchomości wydana na podstawie ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych miała charakter deklaratoryjny: stwierdzała jedynie, że z dniem 4 listopada 1971 r. nastąpił skutek prawny zdarzeń opisanych w ustawie (m.in. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 28.1.2008 r. II SA/Kr 1164/07, cbosa). Art. 1 ust. 1 ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych stanowił, że nieruchomości wchodzące w skład gospodarstw rolnych, zwane dalej "nieruchomościami", i znajdujące się w dniu wejścia w życie ustawy w samoistnym posiadaniu rolników stają się z mocy samego prawa własnością tych rolników, jeżeli oni sami lub ich poprzednicy objęli te nieruchomości w posiadanie na podstawie zawartej bez prawem przewidzianej formy umowy sprzedaży, zamiany, darowizny, umowy o dożywocie lub innej umowy o przeniesienie własności, o zniesienie współwłasności albo umowy o dział spadku.

W art. 63 ust. 2 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa (Dz. U. z 2012 r., poz. 1187 ze zm.) przewidziano, że do ostatecznych decyzji wydanych na podstawie przepisów ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. nr 27, poz. 250 i z 1975 r. nr 16, poz. 91) nie stosuje się przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego dotyczących wznowienia postępowania, stwierdzenia nieważności i uchylenia lub zmiany decyzji. To celowe działanie ustawodawcy zmierzało do wyłączenia kontroli administracyjnej i sądowej tych aktów własności w celu zapewnienia stabilności prawa własności nieruchomości rolnych oraz pewności obrotu. Wobec tego, jeśli wyłączono możliwość zmian aktów własności ziemi w sposób formalny w trybach nadzwyczajnych postępowania administracyjnego, to tym bardziej nie mogą mieć znaczenia jakiekolwiek zmiany treści poczynione na ostatecznym akcie własności ziemi poza obowiązującą wówczas procedurą.

Dla oceny interesu prawnego wnioskujących o wznowienie postępowania o zwrot nieruchomości kluczowe znaczenie winien mieć dokument w postaci aktu własności ziemi z [...] lutego 1973 r. wydany przez Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w [...], w którym potwierdzono uwłaszczenie ich poprzednika prawnego R. S. z mocy prawa do działek nr [...] i [...]. Akt własności został niewątpliwie doręczony R. S. w 1973 r. i tym samym zgodnie z zasadami postępowania administracyjnego wprowadzony do obrotu prawnego, wiążąc organy administracji i innych jego uczestników. Z ujawnionych okoliczności sprawy, w tym z klauzuli ostateczności nadanej na egzemplarz aktu własności ziemi znajdującego się w aktach księgi wieczystej wynika, że akt własności stał się ostateczny. Akt ten bowiem dotarł do adresata i nie został zaskarżony.

W toku postępowania zakończonego decyzją z [...] lipca 1982 r. o wywłaszczeniu części nieruchomości obejmującej działkę nr [...], stroną tego postępowania był R. S., określany w dokumentach już to jako "współwłaściciel", już to jako "spadkobierca" F. M. Jak wynika z dokumentów znajdujących się w aktach administracyjnych (dotyczących wywłaszczenia), wywłaszczona F. M. już nie żyła w toku tego postępowania, a jej spadkobiercy w ogóle nie zostali ustaleni.

Organ błędnie pominął prawo własności przysługujące R. S. do działek nr [...] i [...] potwierdzone aktem własności ziemi z 1973 r. W postanowieniu z 21 marca 2013 r. III CZP 4/13, Sąd Najwyższy wyraził pogląd, że sąd jest związany aktem własności ziemi, jeżeli został on uznany przez właściwy organ administracyjny za ostateczny (Lex 1312518). Stanowisko to podzielił Sąd orzekający w kontrolowanej sprawie. Niewątpliwe jest, że akt własności ziemi z [...] lutego 1973 r. potwierdził nabycie przez R. S. własności działek nr [...] i [...] z mocy prawa z dniem [...] listopada 1971 r. Przyznana przez ustawodawcę niewzruszalność aktów własności ziemi wydawanych w trybie ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych powoduje, że stwierdzony nimi stan prawny jest niewątpliwy i winien być respektowany.

R. S. i jego następcy prawni nie brali udziału w postępowaniu o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. W ocenie Sądu posługując się aktem własności ziemi z 1973 r. potwierdzającym w trybie przepisów ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych nabycie przez R. S. z mocy prawa własności użytkowanych przez niego działek nr [...] i [...], jego następcy prawni zdołali wykazać interes prawny w postępowaniu o zwrot wywłaszczonych działek. Ustawowe kryterium wyróżniające podmiot uprawniony do zwrotu odnosi się wprost do prawa własności i do rzeczowego skutku decyzji wywłaszczeniowej. Poprzedni właściciel to ten, który został pozbawiony rzeczywiście istniejącego prawa własności. Choć wpis w księdze wieczystej łączy się z domniemaniem jego zgodności z rzeczywistym stanem prawnym, to jednak zasada ta nie ma charakteru bezwzględnego. W wyroku z 28.1. 2008 r. II SA/Kr 1164/07, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyraził pogląd, że jeśli wpisy do ksiąg, które uznał za miarodajne organ wywłaszczeniowy, dokonane zostały przed 4 listopada 1971 r. i oparte zostały na zdarzeniach sprzed tej daty, to wskazanie osoby "poprzedniego właściciela" nie może nasuwać żadnych wątpliwości. W takim wypadku decydujące znaczenie mieć musi potwierdzający nabycie własności z mocy prawa akt własności ziemi.

Pogląd wyrażony w prawomocnym wyroku II SA/Gd 600/14, że organy administracji publicznej mogą we własnym zakresie ustalić, kto był właścicielem przedmiotowej nieruchomości w dniu wywłaszczenia, w pełni aprobował Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 21 marca 2018 r. I OSK 983/16, oddalającym skargę kasacyjną Z. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 13 stycznia 2016 r. sygn. akt II SA/Gd 481/15 w sprawie ze skargi I. S., W. S., A. S. i B. S. na postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2015 r. nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania w sprawie wznowienia postępowania dotyczącego zwrotu wywłaszczonej za odszkodowaniem części nieruchomości położonej w [...], obejmującej działkę nr [...] o pow. 27.000 m2, zapisanej w dawnej KW nr [...] Państwowego Biura Notarialnego w [...], decyzją Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] lipca 1982 r. nr [...].

Niezasadne okazały się oba zarzuty zgłoszone w ramach pierwszej (art. 174 pkt 1 ppsa) podstawy kasacyjnej, w części obejmującej zarzut naruszenia art. 17 ust. 1 i 2 uztwn. Obu tych przepisów nie stosował Sąd I instancji ani organy obu instancji orzekające w postępowaniu nieważnościowym; nie stosował ich i nie musiał stosować także organ wywłaszczeniowy. W doktrynie trafnie wskazywano, że art. 17 ust. 1 zd. 1 i ust. 2 uztwn utraciły na aktualności w świetle art. 195 § 1 kpa (Dz. U. z 1960 r. nr 30, poz. 168 ze zm.). W okresie od wszczęcia postępowania nieważnościowego do jego zakończenia, w zakresie doręczania wezwań, zawiadomień i decyzji o postępowaniu wywłaszczeniowym miały zastosowanie przepisy rozdziału 7 działu 1 kpa (W. Ramus – op. cit., s. 167, uw. 1). Pogląd ten zachował aktualność pod rządem kpa, w brzmieniu obowiązującym w toku postępowania wywłaszczeniowego (Dz. U. z 1980 r. nr 9, poz. 26). Prawidłowo Wojewoda wskazał, że zawiadomienie o wszczęciu postępowania i wyznaczeniu rozprawy wywłaszczeniowo-odszkodowawczej na dzień 12 maja 1982 r. doręczono R. S. dnia 4 maja 1982 r. (k. 12 akt wywłaszczeniowych; s. 5 decyzji z [...] października 2015 r.) a także doręczono R. S. decyzję z [...] lipca 1982 r. (s. 7 decyzji z [...] października 2015 r.). Decyzję z [...] lipca 1982 r., przeznaczoną dla spadkobierców F. M. pozostawiono w aktach sprawy (art. 49 kpa - Dz. U. 1980/9/26); decyzja była uważana za skutecznie doręczoną w ostatnim dniu okresu, na który wywieszono obwieszczenie (k. 29 akt wywłaszczeniowych; s. 7 decyzji z [...] października 2015 r.).

Zarzuty naruszenia: art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. nr 78, poz. 483 ze zm., dalej Konstytucja RP) w zw. z art. 47 § 1 w zw. z art. 53 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa; art. 45 ust. 1 Konstytucji RP w zw. z art. 47 § 1 w zw. z art. 53 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa; art. 54 § 2 w zw. z art. 32 w zw. z art. 12 w zw. z art. 47 § 1 ppsa (zarzuty I.a, b, c petitum skargi kasacyjnej), z uwagi na ich istotę i charakter, wymagały łącznego rozpoznania.

Zarzuty te okazały się nieusprawiedliwione.

W istocie w kontrolowanej sprawie nie doszło do naruszenia konstytucyjnej zasady równości wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. - Dz. U. nr 78, poz. 483, sprost. z 2001 r. nr 28, poz. 319; zm. z 2006 r. nr 200, poz. 1471; z 2009 r. nr 114, poz. 946), prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP) ani wskazanych jako wzorce kontroli przepisów ppsa. Autor skargi kasacyjnej upatruje naruszenia wskazanych przepisów Konstytucji RP i ppsa w tym, że skarżący mieli 30 dni na wywiedzenie skargi; Ministrowi Infrastruktury i Rozwoju 30 dni na sporządzenie odpowiedzi na skargę, a uczestnikom ad. 1 i 2 jedynie 19 dni na sporządzenie odpowiedzi na skargę.

Ustawodawca warunkuje skorzystanie z prawa do sądu od wywiedzenia skargi, dlatego uregulował w art. 53 § 1 ppsa trzydziestodniowy termin do wywiedzenia skargi. Wniesienie odpowiedzi na skargę i przekazanie skargi sądowi wraz z kompletnymi i uporządkowanymi aktami sprawy, jest obowiązkiem organu, o którym mowa w § 1 (art. 54 § 2 ppsa). Wniesienie odpowiedzi na skargę nie jest obowiązkiem innych uczestników postępowania, nie warunkuje skorzystania przez uczestników z prawa do sądu, dlatego ustawodawca nie wprowadził żadnego terminu do jej wniesienia. Z tej przyczyny nie doszło do naruszenia zasady równości wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji RP) ani naruszenia prawa uczestników do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP). W kontrolowanym postępowaniu sądowoadministracyjnym nie doszło także do naruszenia art. 47 § 1 w zw. z art. 53 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa; art. 54 § 2 w zw. z art. 32 w zw. z art. 12 w zw. z art. 47 § 1 ppsa. Uczestnicy ad. 1 i 2 zostali 19 dni przed terminem rozprawy zawiadomieni o rozprawie (zatem zachowany został siedmiodniowy termin, o którym mowa w art. 91 par. 2 zd. 2 ppsa). Uczestnik ad. 1 dnia 13 czerwca 2016 r. złożył odpowiedź na skargę. Żadne z uczestników nie wniosło o odroczenie rozprawy (k. 111-119 akt IV SA/Wa 3759/15). Mimo skomplikowanego charakteru sprawy, uczestnik ad. 1 przygotował obszerną (12 stron) i pogłębioną merytorycznie odpowiedź z 8 czerwca 2016 r. na skargę. Pogląd "Sąd z góry musiał założyć, że stanowisko wszystkich uczestników w tej sprawie, w tym Uczestników ad. 1 i 2 nie jest ani istotne, ani pożądane..." jest całkowicie dowolny i sprzeczny z dokumentami zgromadzonymi w aktach sądowych.

Ustawodawca w art. 179 ppsa wskazał, że strona... może wnieść... odpowiedź na skargę kasacyjną w terminie czternastu dni od doręczenia jej skargi kasacyjnej (art. 179 zd. 1 ppsa). Po tym terminie strona - aż do zamknięcia rozprawy kasacyjnej - może wnieść pismo procesowe, przedstawiające jej stanowisko odnośnie skargi kasacyjnej, doznając jedynie ograniczeń co do skuteczności żądania o zwrot kosztów postępowania kasacyjnego. Przepisu określającego termin do złożenia odpowiedzi na skargę ustawodawca nie wprowadził. Normy prawnej, gwarantującej trzydziestodniowy termin do złożenia odpowiedzi na skargę, nie sposób dekodować z

art. 32 ust. 1 w zw. z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP art. 54 § 2 w zw. z art. 53 § 1 w zw. z art. 32 w zw. z art. 12 w zw. z art. 47 § 1 ppsa.

Zarzut naruszenia art. 141 § 4 w zw. z art. 153 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa okazał się częściowo zasadny.

Sąd nie jest obowiązany przywoływać treść przepisów należycie opublikowanych. W szczególności nie był obowiązany przywoływać treści art. 666 i 667 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. nr 43, poz. 296 ze zm.). Wbrew stanowisku autora skargi kasacyjnej, zwrot "ówcześnie obowiązującego kodeksu postępowania cywilnego" jest jasny. Istotne dla rozstrzygnięcia sprawy są przepisy w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania decyzji z [...] lipca 1982 r., kontrolowanej w postępowaniu nieważnościowym. Trafnie skarżący w odpowiedzi na skargę kasacyjną wskazali, że art. 667 [§ 1 i 2] kpc "nigdy nie był zmieniany" - dopiero z dniem 25 listopada 2018 r. dodano do art. 667 paragraf 3, który nie jest relewantny. Art. 666 § 1 kpc do dziś został niezmieniony. Dopiero z dniem 22 kwietnia 1991 r. znowelizowano § 2 art. 666 kpc, lecz tak znowelizowany § 2 art. 666 kpc nie znajdował zastosowania w sprawie, zakończonej decyzją z [...] lipca 1982 r.

Dla uniknięcia zbędnych powtórzeń, należy odwołać się do wyżej przedstawionych argumentów, podniesionych przy analizie zarzutów z pierwszej podstawy kasacyjnej. Ponieważ organ w postępowaniu wywłaszczeniowym uprawniony był na podstawie art. 20 uztwn ustalić rzeczywisty stan prawny nieruchomości (W. Ramus – op. cit., s. 176, uw. 4), to zbędne było wskazywanie przez Sąd I instancji na zasadność zobligowania wnioskodawcy, do wystąpienia do sądu powszechnego o ustanowienie kuratora dla nieobjętego spadku (art. 666, 667 kpc). Brak było podstaw, w sytuacji ewentualnego ustalenia kręgu spadkobierców F. M. (co w sprawie wywłaszczeniowej nie nastąpiło) i nieuwzględnienia przez nich tytułu R. S., zobligowanie stron do wystąpienia z powództwem do sądu powszechnego o uzgodnienie treści księgi wieczystej z istniejącym stanem prawnym, bądź samodzielnego wystąpienia, wskazując swą legitymację, wynikającą z toczącego się postępowania wywłaszczeniowego (s. 6-7 uzasadnienia IV SA/Wa 3759/15), co stanowi naruszenie art. 153 ppsa.

Trafnie skarżący kasacyjnie podnoszą, że Sąd I instancji nie wskazał - naruszając art. 141 § 4 ppsa - w uzasadnieniu wyroku przyczyn, dla których uznał naruszenie przez organ wywłaszczeniowy art. 17 ust. 3, art. 20 i 24 uztwn. W części uzasadnienia, odnoszącej się do zarzutów II.a i b, Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, dlaczego zaskarżony wyrok narusza art. 17 ust. 3, art. 20 i 24 uztwn. Art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa nie jest przepisem "blankietowym" lecz wynikowym.

Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego, brak szczegółowego odniesienia się przez Wojewódzki Sąd Administracyjny do wszystkich zarzutów zawartych w skardze i skoncentrowanie się tylko na istotnych kwestiach, nie jest wadliwe, o ile to te kwestie mają znaczenie dla rozstrzygnięcia, a wątki pominięte mają jedynie charakter uboczny i nie rzutują na wynik sprawy (wyrok NSA z 24.6.2004 r. FSK 2633/04, Lex 173345). Art. 141 § 4 ppsa obowiązuje Sąd do rozważenia w uzasadnieniu orzeczenia wszystkich zarzutów strony oraz stanowisk pozostałych stron, jeżeli mogą one mieć wpływ na wynik sprawy, a zatem do zarzutów istotnych. Brak powołania lub zajęcia stanowiska przez Sąd w stosunku do zarzutów, wprawdzie podniesionych w skardze, bądź argumentów podniesionych w odpowiedzi na skargę, ale niemających znaczenia dla rozstrzygnięcia, nie może być traktowany jako uchybienie określone w art. 174 pkt 2 ppsa. Treść zaskarżonego wyroku i jego uzasadnienie dostatecznie pozwalają ustalić przesłanki, jakimi kierował się Sąd I instancji, podejmując zaskarżone orzeczenie i pozwalają na pełną kontrolę kasacyjną tego orzeczenia. Sąd I instancji prawidłowo zbadał legalność decyzji zapadłych w postępowaniu nieważnościowym, mając na uwadze wszystkie przepisy mające zastosowanie w sprawie, a jedynie dokonał błędu w subsumcji.

Argumenty podniesione w odpowiedzi na skargę uczestnika ad. 1, dotyczące art. 29 § 1 i art. 32 pkw, nie miały istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Powszechnie wskazuje się w doktrynie, że instytucja prawna przynaglenia grzywnami właściciela nieruchomości do ujawniania swego prawa własności w księdze wieczystej, była w całym okresie obowiązywania Prawa o księgach wieczystych w skali społecznej nieskuteczna. Typowym przykładem była postawa R. S., który przez blisko 4 lata nie wystąpił z wnioskiem o wpis swego prawa własności w księdze wieczystej KW nr [...] PBN w [...], mimo pouczeń ze strony organów (k. 1, 12, 14, 19, 21 akt wywłaszczeniowych). Z wnioskiem o wpis na podstawie art. 32 pkw wystąpić mógł także prokurator (S. Breyer, Zmiany w postępowaniu wieczystoksięgowym, PN 1950/11-12/465; S. Breyer w: red. W. Święcicki, Prawo cywilne z orzecznictwem, literaturą i przepisami związkowymi. T. II, W. Pr. 1958, s. 308, uw. 4), czego jednak nie uczynił. Podobnie następcy prawni zmarłej dnia [...] maja 1966 r. F. M. aż do 2009 r. nie podjęli działań, by uzyskać stwierdzenie nabycia spadku po swej matce.

Stan faktyczny aprobowany zaskarżonym wyrokiem nie różni się w sposób istotny od stanu faktycznego ustalonego przez Ministra w zaskarżonej decyzji i Wojewodę w decyzji ją poprzedzającej. Autor skargi kasacyjnej nie wskazuje żadnego dowodu, który przez Sąd I instancji został oceniony odmiennie niż oceniły go organy w postępowaniu nieważnościowym.

Skoro istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona, a Sąd I instancji z naruszeniem art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 135 ppsa uchylił zaskarżoną decyzję i decyzję ją poprzedzającą, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 ppsa, uchylił wyrok IV SA/Wa 3759/15 w całości i rozpoznał skargę. Skoro zaskarżona decyzja oparta była na prawidłowo ustalonym stanie faktycznym i na prawidłowej wykładni prawa materialnego, a Minister trafnie uznał, że decyzja Prezydenta Miasta [...] z [...] lipca 1982 r. nr [...] nie jest obarczona żadną z wad wymienionych w art. 156 § 1 kpa, która uzasadniałaby stwierdzenie nieważności tej decyzji, to skargę należało oddalić. Błędne przyjęcie przez Ministra, że w świetle ustawy wywłaszczeniowej właścicielem nieruchomości była osoba ujawniona w księdze wieczystej, a osoba która udowodniła swoje prawo własności była traktowana jak posiadacz, a ustawa z 1958 r. "ustalała pojęcie właściciel nieruchomości w sposób odmienny niż od znaczenia w prawie cywilnym", nie miała wpływu na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ppsa).

Zarzuty podniesione w skardze (k. 2-21 akt IV SA/Wa 3759/15) z przyczyn wyżej podniesionych, nie zasługiwały na uwzględnienie. W szczególności Zaskarżona decyzja nie narusza art. 7 w zw. z art. 77 § 1 kpa, wskazanych jako wzorzec kontroli we wszystkich zarzutach (s. 1-3 skargi). Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela pogląd Sądu I instancji o ziszczeniu się przesłanki z art. 6 ust. 4 uztwn. Zaskarżona decyzja trafnie uznała, że nie doszło do rażącego naruszenia art. 20 w zw. z art. 23 i 24 uztwn (wyrok NSA z 10.7.2012 r. I OSK 1042/11, Lex 1217356; W. Ramus – op. cit., s. 190, uw. 2). W postępowaniu wywłaszczeniowym brał udział właściciel nieruchomości, legitymujący się ostatecznym aktem własności ziemi z [...] lutego 1973 r. W sprawie nie doszło do naruszenia art. 16 ust. 2 pkt 6 uztwn ani art. 27 ust. 2 uztwn w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Postępowanie wywłaszczeniowe nie było prowadzone wobec osoby nieżyjącej, a wskazanie w decyzji z [...]lipca 1982 r. "wywłaszczyć... działkę nr [...]... zapisanej w KW [...] PBN w [...] będącą własnością F. M. oraz nieustalonych spadkobierców po F. M." służyło jedynie bliższemu określeniu wywłaszczanej nieruchomości – wskazaniu osoby, która na dzień wydania decyzji wywłaszczeniowej ujawniona była jako właściciel nieruchomości. Nie doszło zatem do rażącego naruszenia art. 8 kc w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Trafnie organy obu instancji, w postępowaniu nieważnościowym, uznały że decyzja z [...] lipca 1982 r. nie została wydana z rażącym naruszeniem prawa (art. 156 § 1 pkt 2 kpa) i nie zachodziła żadna z przesłanek nieważności z art. 156 § 1 pkt 1 bądź 3-7 kpa.

Wobec powyższego skargę należało oddalić (art. 151 ppsa). Na podstawie art. 203 pkt 2 i art. 205 § 2 ppsa należało rozstrzygnąć o kosztach postępowania kasacyjnego.