Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt II SA/Ol 570/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2021-08-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Zabezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Jażdżyk Sędziowie Sędzia WSA Ewa Osipuk (spr.) Sędzia WSA Piotr Chybicki po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 17 sierpnia 2021 r. sprawy ze skargi J. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

J.G. (dalej jako "strona", "skarżący"), wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" r. w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.

Z akt sprawy wynika, że wnioskiem z dnia 27 listopada 2020 r. (data wpływu do organu 30 listopada 2020 r.), strona zwróciła się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym żoną – G.G..

Decyzją z dnia "[...]"r., Wójt Gminy odmówił stronie przyznania wnioskowanego świadczenia. W ocenie organu pierwszej instancji w sprawie nie została spełniona przesłanka określona w art. 17b ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r.o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111 z późn. zm.), dalej jako: "u.ś.r.", ze względu na moment powstania niepełnosprawności żony, której niepełnosprawność istnieje od 38 - go roku życia. Ponadto, organ wskazał, że w dniu

23 października 2020 r., skarżący złożył wniosek o specjalny zasiłek opiekuńczy, przyznany decyzją z dnia "[...]"r. na okres od dnia 1 listopada 2020 r. do

dnia 31 października 2021 r. Do wniosku o świadczenie pielęgnacyjne skarżący dołączył oświadczenie o rezygnacji z prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, ale dopiero od dnia przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Postanowieniem z dnia "[...]" r., Samorządowe Kolegium Odwoławczego w pkt. 2 umożliwiło stronie przedłożenie Kolegium rezygnacji z prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu sprawowania opieki nad G.G. wraz ze wskazaniem daty tej rezygnacji. Kolegium poinformowało jednocześnie stronę, że uzyskanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wymaga wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji Wójta Gminy z dnia "[...]" r., przyznającej skarżącemu prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego.

W dniu 18 marca 2021 r., skarżący złożył oświadczenie, w którym zrezygnował

z przyznanego mu prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego od dnia złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

Decyzją z dnia "[...]" r., Wójt Gminy zmienił własną decyzję

przyznająca skarżącemu prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, w związku

z koniecznością opieki nad żoną G.G. - na okres od 1 listopada 2020 r. do 31 października 2021 r. - w ten sposób, że prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego ustalił na okres od 1 listopada 2020 r. do 28 lutego 2021 r.

Po rozpatrzeniu odwołania strony od decyzji Wójta Gminy z dnia

"[...]"r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze, decyzją z dnia

"[...]"r., uchyliło decyzję organu pierwszej instancji w całości i przyznało skarżącemu prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym żoną G.G. od dnia 1 marca 2021 r. do dnia 31 sierpnia 2022 r.

Uzasadniając swoje stanowisko w sprawie, organ odwoławczy przytoczył treść art. 17 ust.1, ust.1b u.ś.r. oraz wskazał na treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego

z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, który orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r.

w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. W związku z tym, wskazując na orzecznictwo sądów administracyjnych stwierdzono, że art. 17 ust.1b u.ś.r. nie może być stosowany w dotychczasowym kształcie swojej treści zakwestionowanej przez Trybunał Konstytucyjny. Organ odwoławczy wskazał również, że z orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 29 sierpnia 2019 r. wynika, że żona skarżącego jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, niepełnosprawność istnieje od 38 roku życia, orzeczenie wydaje się do dnia 31 sierpnia 2022 r. Żona skarżącego nie może funkcjonować samodzielnie i wymaga stałej opieki. Skarżący wykonuje wobec żony czynności higieniczne i pielęgnacyjne, a także wszystkie czynności dnia codziennego. Organ odwoławczy nie znalazł podstaw, aby zakwestionować ustalenia co do sposobu i trybu sprawowania opieki przez skarżącego nad żoną. Wskazując na treść art. 24 ust.2 i 4 u.ś.r., Kolegium stwierdzało, że decyzją z dnia "[...]"r., organ pierwszej instancji zmienił własną decyzję, przyznającą skarżącemu prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego w ten sposób, że prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego ustalił na okres od 1 listopada 2020 r. do 28 lutego 2021 r. Skarżący nie zakwestionował tej decyzji. W związku z tym, Kolegium przyznało skarżącemu prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od daty utraty prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego.

W powołanej na wstępie skardze do tut. Sądu, strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w zakresie określenia daty początkowej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i orzeczenie co do istoty, przez przyznanie przedmiotowego świadczenia za okres od dnia 1 listopada 2020 r., ewentualnie przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie na rzecz strony kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Skarżący wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Skarżący zarzucił naruszenie:

- art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r., poprzez jego nieprawidłowa wykładnię, polegającą na uznaniu, iż wyklucza on możliwość zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz specjalnego zasiłku opiekuńczego;

- art. 27 ust. 5 u.ś.r., poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że świadczenie pielęgnacyjne nie może być przyznane osobie, która ma już ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, gdy zarówno wykładnia językowa, jak i funkcjonalna prowadzi do wniosku, że w sytuacji gdy wobec danej osoby występuje zbieg uprawnień do jednego z wymienionych w tym przepisie świadczeń, to osoba uprawniona ma prawo wyboru świadczenia, co w przedmiotowej sprawie miało miejsce.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że skarżący we wniosku o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wniósł o uchylenie decyzji przyznającej prawo do zasiłku w sytuacji przyznania wnioskowanego świadczenia. Tym samym, skarżący dokonał wyboru świadczenia, o którym mowa w art. 27 ust.5 pkt 5 u.ś.r. i nie może zostać pozbawiony prawa do świadczenia pielęgnacyjnego za okres od dnia złożenia wniosku.

W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137) oraz art. 145 § 1 ustawy

z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm.); dalej jako: "p.p.s.a.", sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem, nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Wzruszenie zaskarżonego rozstrzygnięcia następuje w razie, gdy przedmiotowa kontrola wykaże naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy.

Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 p.p.s.a. stanowiący, że sąd orzeka

w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (§ 1).

Oceniając, w świetle powołanych wyżej kryteriów, zaskarżoną decyzję, Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że przedmiotowa skarga została przez Sąd rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie

art. 119 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania

w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Jak wynika

z akt rozpoznawanej sprawy, wniosek taki został złożony przez stronę oraz organ.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej do Sądu decyzji stanowią przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji

z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują

z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W pierwszej kolejności należy podzielić stanowisko organu odwoławczego, że nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmownej na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP – wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn.. akt K 38/13.

Ponadto, w przedmiotowej sprawie jest bezsporne, że żona skarżącego jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. Natomiast istota sporu dotyczy kwestii uprawnienia skarżącego do świadczenia pielęgnacyjnego począwszy od miesiąca,

w którym złożył on wniosek o przyznanie tego świadczenia, tj. od 1 listopada 2020 r.,

a nie - jak ustaliło Kolegium - od 1 marca 2021 r.

Organ odwoławczy odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego na okres od dnia 1 listopada 2020 r., uznając, że dopiero od dnia

1 marca 2021 r. przestała istnieć negatywna przesłanka, wyłączająca prawo do przedmiotowego świadczenia, gdyż decyzją z dnia "[...]"r., organ pierwszej instancji zmienił własną decyzję, przyznającą skarżącemu prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego w ten sposób, że prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego ustalił na okres od dnia 1 listopada 2020 r. do dnia 28 lutego 2021 r.

Zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa

w ustawie z 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłku dla opiekunów. Zaznaczyć należy, że w przypadku zbiegu uprawnień do różnych świadczeń rodzinnych, ustawodawca wprowadził zasadę wypłaty jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną. Zgodnie bowiem z art. 27 ust. 5 u.ś.r., w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego, pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10 lub zasiłku dla opiekuna,

o którym mowa w ustawie z 4 kwietnia 2014 r. o ustalaniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów – przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną – także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami.

Sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela wyrażane

w orzecznictwie sądów administracyjnych stanowisko, zgodnie z którym art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. wyklucza możliwość pobierania dwóch świadczeń jednocześnie, jednak nie uniemożliwia wyboru przez uprawnionego świadczenia także wówczas, gdy jedno

z nich jest już przyznane wcześniejszą decyzją (por. np. wyrok NSA z 13 lipca 2018 r.,

I OSK 235/18; wyrok WSA w Szczecinie z 9 lipca 2020 r., II SA/Sz 1151/19 oraz wyrok WSA w Gdańsku z 26 września 2019 r., III SA/Gd 423/19 – wszystkie wyroki powołane w niniejszym uzasadnieniu są dostępne pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl).

Z akt sprawy wynika, że decyzją organu pierwszej instancji z dnia "[...]"r., skarżącemu został przyznany specjalny zasiłek opiekuńczy z tytułu opieki sprawowanej nad żoną na okres od 1 listopada 2019 r. do 31 października 2020 r. Następnie, kolejną decyzją organu pierwszej instancji, z dnia "[...]"r., skarżącemu został przyznany specjalny zasiłek opiekuńczy z tytułu opieki sprawowanej nad żoną – na okres od dnia 1 listopada 2020 r. do dnia 31 października 2021 r. Decyzja ta pozostawała w obrocie prawnym w dniu złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. W toku postępowania odwoławczego Kolegium – postanowieniem z dnia "[...]" r. - poinformowało skarżącego, że warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest uprzednie wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy. W dniu 18 marca 2021 r., skarżący oświadczył, że rezygnuje z prawa do zasiłku specjalnego i w związku z tym, organ pierwszej instancji, decyzją z dnia "[...]" r., zmienił własną decyzję

z dnia "[...]"r., przyznającą skarżącemu prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego w ten sposób, że prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego ustalił na okres od 1 listopada 2020 r. do 28 lutego 2021 r.

Podkreślić należy, że skarżący nie zakwestionował tego rozstrzygnięcia w drodze odwołania.

Tym samym, uznać należy, że kwestia utraty prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego z dniem 28 lutego 2021 r., została rozstrzygnięta w sposób wiążący

i ostateczny ww. decyzją organu pierwszej instancji.

Podkreślić również należy, że zakaz kumulowania świadczeń, o których mowa

w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b oraz art. 27 ust. 5 u.ś.r. wyklucza sytuację, w której osobie uprawnionej przysługiwałoby więcej niż jedno (wybrane przez nią) świadczenie. Nie jest zatem możliwe uzyskanie uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego, przy jednoczesnym posiadaniu prawa do innych tego typu świadczeń, w tym specjalnego zasiłku opiekuńczego. Strona, która dokonuje wyboru, a korzysta już ze zbieżnego uprawnienia, musi z niego zrezygnować przed rozstrzygnięciem o prawie do wnioskowanego świadczenia, przy czym, rezygnacja ta nie może opierać się tylko na warunkowej deklaracji, lecz konieczne jest, aby przed rozstrzygnięciem o prawie do wyższego świadczenia pielęgnacyjnego, ustało prawo do pobierania innego świadczenia (por. wyrok NSA z 11 grudnia 2019 r., I OSK 3/19).

Okoliczności niniejszej sprawy prowadzą więc do wniosku, że dopiero od dnia

1 marca 2021 r., nie istniały przesłanki negatywne do przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego, określone w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r., w postaci decyzji o przyznaniu specjalnego zasiłku opiekuńczego. Przy czym, odnosząc się do art. 24 ust. 2 u.ś.r., zgodnie z którym prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego, należy wskazać, że sformułowanie: "ustala się", można utożsamiać z: "przyznaje się" tylko w sytuacji gdy w miesiącu złożenia wniosku spełnione są wszystkie przesłanki pozytywne i nie występują przesłanki negatywne do uwzględnienia wniosku. Skoro zaś nie jest możliwe kumulatywne pobieranie zarówno świadczenia pielęgnacyjnego, jak i specjalnego zasiłku opiekuńczego, warunkiem przyznania nowego świadczenia jest rezygnacja

z uprzednio przyznanego świadczenia, która nie może sprowadzać się tylko do deklaracji na przyszłość, ale jej wyrazem musi być ustanie dotychczasowego prawa, poprzez uchylenie lub zmianę wcześniejszej decyzji. Okres, na jaki strona może ubiegać się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, nie jest determinowany tylko datą wpływu wniosku o to świadczenie, ale też uzależniony jest od terminu przysługiwania dotychczasowego zbieżnego uprawnienia (por. wyroki WSA w Olsztynie z 21 stycznia 2020 r. II SA/Ol 995/19 oraz z 23 lipca 2020 r. II SA/Ol 67/20).

W związku z powyższym, stwierdzić należy, że Kolegium nie naruszyło art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r., gdyż przepis ten wyklucza możliwość zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego. Dopóki zatem

w obrocie prawnym pozostawała ostateczna decyzja o przyznaniu specjalnego zasiłku opiekuńczego, to w świetle art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r., nie było możliwe przyznanie wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 1 listopada 2020 r. Organ odwoławczy nie pominął również art. 27 ust. 5 u.ś.r., zgodnie z którym w przypadku zbiegu uprawnień m.in. do świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego, przysługuje jedno z tych świadczeń, wybrane przez osobę uprawnioną. Niewątpliwie celem powołanych przepisów jest uniemożliwienie osobom uprawnionym równoczesnego pobierania świadczenia pielęgnacyjnego i m.in. specjalnego zasiłku opiekuńczego, co nie wyklucza jednak możliwości przyznania, np. świadczenia pielęgnacyjnego, w przypadku spełnienia pozytywnych przesłanek przyznania tego świadczenia i skorzystania przez osobę wnioskującą z prawa wyboru świadczenia korzystniejszego, z zastrzeżeniem wcześniejszej rezygnacji ze świadczenia dotychczas pobieranego.

Tym samym, zdaniem Sądu, Kolegium prawidłowo przyznało skarżącemu świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na okres od dnia 1 marca 2021 r. Dopiero od tego miesiąca brak było przesłanek negatywnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, bowiem do dnia 28 lutego 2021 r., skarżący posiadał prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.