Postanowienie NSA, sygn. akt II GZ 415/12
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2012-11-29 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono zażalenie
Powołane przepisy: article: art. 184; art. 197 par. 2; art. 199; art. 243 par. 1; art. 246 par. 1
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 45 ust. 1
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący : sędzia NSA Andrzej Kuba po rozpoznaniu w dniu 29 listopada 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia R. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w P. z dnia [..] września 2012 r., sygn. akt [..] w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi R. P. na postanowienie Dyrektora [..] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. z dnia [..] kwietnia 2012 r. nr [..] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności wniesienia zażalenia na pismo dotyczące pozostawienia bez rozpoznania wniosku o przyznanie płatności bezpośrednich postanawia: oddalić zażalenie NSA/post.1 – postanowienie "ogólne"


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z 4 września 2012 r., sygn. akt III SA/Po 657/12 odmówił R.P. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, w sprawie ze skargi na postanowienie Dyrektora Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Poznaniu z [...] kwietnia 2012 r., Nr [...], w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności wniesienia zażalenia na pismo dotyczące pozostawienia bez rozpoznania wniosku o przyznanie płatności bezpośrednich.

W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji podał, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego lub adwokata skarżący wskazał, że wniosek jest zasadny, gdyż nie ma żadnego dochodu, jest zadłużony z winy organu, został eksmitowany, a sąd wpisał go do rejestru dłużników niewypłacalnych. Zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy oświadczenie majątkowe nie zawierało jednak informacji o źródłach przychodu, wysokości przychodu, kosztów uzyskania przychodu ani też kosztów utrzymania koniecznego. W odpowiedzi na wezwanie referendarza do wyjaśnienia źródeł dochodów skarżący stwierdził, że nie ma żadnych dochodów, jest bezdomny i zadłużony z winy skarżonego organu na ponad 300 000 zł. Działalność rolniczą prowadził, gdy mógł, a obecnie z powodu braku środków działalności tej nie wykonuje. Spółce A. – Z. Sp. z o.o. "pomagał społecznie". Spółka popadła w zadłużenie, a skarżący zrzekł się funkcji prezesa ze względu na zawał serca i psychiczny rozstrój zdrowia. Wnioskodawca wyjaśnił, że utrzymuje się "z datków od ludzi i pożyczek od znajomych".

Postanowieniem z 12 lipca 2012 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy wskazując, że nie wykazał on, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów sądowych lub kosztów profesjonalnej pomocy prawnej.

Na skutek wniesionego przez skarżącego sprzeciwu Sąd pierwszej instancji zaskarżonym postanowieniem odmówił przyznania prawa pomocy wskazując, że skarżący nie wykazał ani wysokości przychodów, ani kosztów utrzymania koniecznego, zaś ogólnikowe twierdzenia, że utrzymuje się z pożyczek należy uznać jako równoważne z brakiem wyjawienia źródeł pozyskiwania środków na zapewnienie koniecznego utrzymania. Zdaniem Sądu, wyjaśnienia te w żaden sposób nie identyfikują ani źródła, ani wysokości przychodu i świadczą o ukrywaniu rzeczywistej sytuacji majątkowej i finansowej. W konsekwencji informacje te nie stanowią właściwej podstawy do oceny zdolności płatniczych skarżącego. Sąd uznał wobec tego, że na obecnym etapie postępowania skarżący nie wykazał ziszczenia się w jego sytuacji materialnej i rodzinnej przesłanek przyznania prawa pomocy.

R.P. złożył zażalenie na powyższe postanowienie. Wniósł o uchylenie tego orzeczenia, jako niezgodnego ze stanem faktycznym i prawnym.,

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: ppsa) prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Z przepisu tego wynika, że prawo pomocy może być przyznane na każdym etapie postępowania i nie ogranicza prawa strony do jednokrotnego wystąpienia z wnioskiem. Ponowne złożenie wniosku w tej samej sprawie może być spowodowane szczególną zmianą sytuacji majątkowej strony w odniesieniu do sytuacji, na podstawie której został rozpoznany poprzedni wniosek.

Z treści art. 246 § 1 ppsa wynika natomiast, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na wnioskodawcy.

Należy podkreślić, że strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe.

W rozpoznawanej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy, z uwagi na brak jakichkolwiek dokumentów potwierdzających jego niekorzystną sytuację finansową. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego stanowisko to jest jak najbardziej prawidłowe. Należy podkreślić, że zgodnie z treścią art. 199 ppsa, strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu.

Skarżący wyjaśnił, że nie posiada żadnego źródła dochodu, jest zadłużony i bezdomny, doznał zawału serca i psychicznego rozstroju zdrowia. Obecnie utrzymuje się z datków od ludzi i pożyczek od znajomych. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego okoliczności te nie zostały poparte żadnymi dowodami, chociażby w postaci np. zaświadczenia lekarskiego. Również w zażaleniu na zaskarżone postanowienie skarżący nie wykazał inicjatywy w próbie dokładniejszego wyjaśnienia swojej sytuacji majątkowej. Słusznie więc Sąd pierwszej instancji uznał, że samo oświadczenie skarżącego zawarte w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, czy też pisemne wyjaśnienia nie wystarczyły do dokonania obiektywnej oceny, że jego sytuacja materialna uzasadnia przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 ppsa orzekł jak w sentencji postanowienia