Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 694/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2009-02-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność zaskarżonej decyzji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 2 art. 152 art. 200 w związku z art. 210 par. 1
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 156 par. 1 pkt 3 i art. 156 par. 1 pkt 2 art.137 art. 19 i 20 art. 107
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Elżbieta Trykoszko, Sędziowie sędzia NSA Stanisław Prutis (spr.),, sędzia NSA Danuta Tryniszewska-Bytys, Protokolant Marta Marczuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 22 stycznia 2009 r. sprawy ze skargi Skarbu Państwa - Nadleśnictwa W. w W.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] stycznia 2007 r., nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji i umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie przejęcia gospodarstwa rolnego na rzecz Skarbu Państwa 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji, 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku, 3. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. na rzecz Skarbu Państwa - Nadleśnictwa W. w W.S. kwotę 440 (czterysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] czerwca 1961 r. nr [...] Kierownik Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w B. orzekł o przejęciu na rzecz Skarbu Państwa m.in. nieruchomości rolnej stanowiącej własność L.S. o ogólnej powierzchni 23,77 ha oraz nieruchomości rolnej stanowiącej własność A.S. o ogólnej powierzchni 18,12 ha, położonych na terenie wsi P. Jako podstawę prawną decyzji wskazano art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego (Dz. U. Nr 17, poz. 71). W/w decyzja w tej części oraz w odniesieniu do innych osób utrzymana została w mocy decyzją Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. z dnia [...] maja 1962 r. nr [...]. W punkcie pierwszym decyzji - odwołania L.S. i A.S. "pozostawiono bez rozpoznania z uwagi na ich pisemne wycofanie".

Wnioskiem z dnia 14 maja 2004 r. J.S. (spadkobierca L. i A.S.) wystąpił do Wojewody P. o zwrot w/w nieruchomości wskazując na ich bezprawne zawłaszczenie przez Skarb Państwa po 1940 r. Ostatecznie Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi postanowieniem z dnia [...] lipca 2005 r. przekazał w trybie art. 65 Kpa, wniosek o stwierdzenie nieważności w/w decyzji Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu w B. wskazując Kolegium jako organ właściwy w sprawie.

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2006r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B., działając jako organ nadzoru, po rozpatrzeniu wniosku J.S., powołując się na art. 157 § 1 i 2, art. 158 w zw. z art. 17 pkt 1 Kpa i art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego (Dz. U. Nr 17, poz. 71) stwierdziło, że:

1. decyzja Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w B. z dnia [...] czerwca 1961 r. nr [...] oraz utrzymująca ją w mocy, w tym zakresie, decyzja Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. z dnia [...] maja 1962 r. nr [...] w części dotyczącej przejęcia na rzecz Skarbu Państwa:

a). nieruchomości leśnych oznaczonych numerami geodezyjnymi jako działka: nr 94 o pow. lasu 0,95 ha, nr 164 o pow. 0,09 ha, nr 183 o pow. 1,29 ha, nr 194 o pow. 6,05 ha, udział ¼ w działce nr 73 o pow. 0,19 ha i udział ¼ w działce nr 75 o pow. 0,02 ha wchodzących w skład gospodarstwa rolnego o ogólnej powierzchni 23,77 ha, położonego na terenie wsi P., zapisanego na L.S.,

b). nieruchomości leśnych oznaczonych numerami geodezyjnymi jako działka: nr 126 o pow. lasu 1,24 ha, nr 190 o pow. 1,49 ha, nr 198 o pow. 0,56 ha, udział ¼ w działce nr 73 o pow. 0,19 ha i udział ¼ w działce nr 75 o pow. 0,02 ha wchodzących w skład gospodarstwa rolnego o ogólnej pow. 18,12 ha, położonego na terenie wsi P., zapisanego na A.S.

wydane zostały z naruszeniem prawa;

2. orzekło, że na przeszkodzie w stwierdzeniu nieważności opisanych decyzji w zakresie ujętym w punkcie 1 stanął upływ 10 lat od daty doręczenia kwestionowanych decyzji stronom oraz

3. odmówiło stwierdzenia nieważności opisanych decyzji w pozostałym zakresie.

Uznano, że zebrany w sprawie materiał dowodowy potwierdził zaistnienie przesłanek do przejęcia na rzecz Skarbu Państwa na podstawie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego (Dz. U. Nr 17, poz. 71), decyzją organu administracji rolnej prezydium powiatowej rady narodowej, nieruchomości rolnych znajdujących się w faktycznym władaniu państwa. Brak było natomiast podstaw do przyjęcia przez ten organ nieruchomości leśnych wchodzących w skład gospodarstwa rolnego A. i L.S. Kompetencja określonego organu administracji do podjęcia decyzji w sprawie administracyjnej powinna wynikać z właściwości ustawowej. W myśl przepisu art. 9 ust. 3 powołanej ustawy z dnia 12 marca 1958 r. organem właściwym do orzekania w sprawach przejęcia na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości leśnych były rejony lasów państwowych. Wobec tego decyzje Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. z dnia [...] maja 1962 r. nr [...] oraz poprzedzająca ją decyzja Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w B. z dnia [...] czerwca 1961 r. nr [...] w części dotyczącej przejęcia na rzecz Skarbu Państwa opisanych w sentencji decyzji nieruchomości leśnych, stanowiących własność L. i A.S. – wydane zostały z naruszeniem przepisów o właściwości organów. Stanowi to przesłankę nieważności wymienioną w art. 156 § 1 pkt 1 Kpa. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. nie mogło jednak orzec o stwierdzeniu ich nieważności z uwagi na upływ 10 lat od doręczenia kwestionowanych decyzji stronom.

Na skutek wniosku skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy SKO w B. decyzją z dnia [...] listopada 2006 r. nr [...] ostatecznie orzekło w sprawie w ten sposób, że postanowiło:

1). uchylić swoją wcześniejszą decyzję w całości (tj. decyzję z dnia [...] sierpnia 2006 r. wyżej opisaną);

2). stwierdzić nieważność decyzji Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. z dnia [...] maja 1962 r. nr [...] w części, w jakiej rozstrzyga o pozostawieniu bez rozpoznania odwołania L. i A.S.;

3). stwierdzić, że decyzja Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w B. z dnia [...] czerwca 1961r. nr [...], w części dotyczącej przejęcia na rzecz Skarbu Państwa:

- nieruchomości leśnych oznaczonych numerami geodezyjnymi jako działka: nr 94 o pow. lasu 0,95 ha, nr 164 o pow. 0,09 ha, nr 183 o pow. 1,29 ha, nr 194 o pow. 6,05 ha, udział ¼ w działce nr 73 o pow. 0,19 ha i udział ¼ w działce nr 75 o pow. 0,02 ha wchodzących w skład gospodarstwa rolnego położonego na terenie wsi P., zapisanego na L.S.,

- nieruchomości leśnych oznaczonych numerami geodezyjnymi jako działka: nr 126 o pow. lasu 1,24 ha, nr 190 o pow. 1,49 ha, nr 198 o pow. 0,56 ha, udział ¼ w działce nr 73 o pow. 0,19 ha i udział ¼ w działce nr 75 o pow. 0,02 ha wchodzących w skład gospodarstwa rolnego położonego na terenie wsi P., zapisanego na A.S.

wydana została z naruszeniem prawa – art. 9 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 1958 r.;

4). odmówić stwierdzenia nieważności w pozostałych częściach decyzji określonych w pkt 2 i 3 (czyli decyzji I instancji z dnia [...] czerwca 1961 r. oraz decyzji II instancji z dnia [...] maja 1962 r.).

Skład Kolegium rozpatrujący sprawę na skutek wniosku o ponowne jej rozpatrzenie stwierdził, że postępowanie i rozstrzygnięcie Kolegium podjęte w pierwszej instancji uznać należałoby za prawnie uzasadnione, o ile faktycznie w/w decyzje zawierałyby wyłącznie wadę wymienioną w art. 156 § 1 pkt 1 Kpa ( tj. zostały wydane z naruszeniem przepisów o właściwości), a od ich doręczenia stronom minęło 10 lat. Zdaniem składu orzekającego ponownie takie założenie było błędne. Przedmiotem postępowania była bowiem również decyzja, która wydana została w części bez podstawy prawnej. Dotyczy to pierwszej części sentencji decyzji Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. z dnia [...] maja 1962 r. rozstrzygającej o pozostawieniu bez rozpatrzenia odwołań wniesionych m.in. przez L. i A.S. Przepisy art. 110 - 122 Kpa, w brzmieniu obowiązującym na datę wydania decyzji, regulujące postępowanie odwoławcze, nie przewidywały bowiem podejmowania w nim takich rozstrzygnięć przez organ II instancji. Do czasu wejścia w życie ustawy z dnia 31 stycznia 1980 r. o NSA oraz zmianie ustawy Kodeks postępowania administracyjnego - polskiemu ogólnemu postępowaniu administracyjnemu nie była znana instytucja "cofnięcia odwołania". W doktrynie przyjmowano zatem, że strony nie mają możliwości dysponowania losem sprawy po wniesieniu odwołania i jego cofnięcie jest z zasady niedopuszczalne. Wobec powyższego, zaniechanie rozstrzygnięcia przez organ odwoławczy sprawy co do istoty było działaniem bez podstawy prawnej. Skutkiem powyższego uchybienia było, zdaniem Kolegium to, że sprawa przejęcia gospodarstw rolnych zapisanych na A. i L.S. nie została zakończona ostateczną decyzją – wniesione odwołania będą podlegały zatem rozpoznaniu przez Kolegium jako organ wyższego stopnia w rozumieniu art. 127 § 2 Kpa. Nadto Kolegium uznało, że zawarte w punkcie 3 decyzji Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. z dnia [...] maja 1962 r. stwierdzenie: "w pozostałej części decyzję Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w B. z dnia [...] czerwca 1961 r. utrzymać w mocy" nie może być rozumiane jako obejmujące swym zakresem sprawy przejęcia na rzecz Skarbu Państwa obydwu gospodarstw rolnych zapisanych na A. i L.S. Skoro mowa w nim o utrzymaniu w mocy decyzji WRiLPPRN w B. z dnia [...] czerwca 1961 r. "w pozostałym zakresie", a spraw przejęcia tych gospodarstw dotyczył pkt 1 sentencji, to sprawy te mieściły się "w pozostałym zakresie", a znajdowały się w części rozstrzygnięcia oznaczonej jako pkt 1. Zatem Kolegium działające w pierwszej instancji nie mogło rozstrzygać, że decyzja WRiLPWRN w B. z dnia [...] maja 1962 r. wydana została w części dotyczącej użytków leśnych z naruszeniem prawa. Decyzja ta nie orzekała bowiem o przejęciu tych użytków na rzecz Skarbu Państwa, gdyż nie zawierała żadnego rozstrzygnięcia o istocie tej sprawy. Powyżej przedstawione rozumowanie doprowadziło do pozbawienia mocy prawnej decyzji SKO z dnia [...] sierpnia 2006 r. i wydania w sprawie nowego orzeczenia.

Rozważając konsekwencje ustalenia powyższej wady decyzji WRiLPWRN w B. z dnia [...] maja 1962 r. Kolegium doszło do wniosku, że nie wywołała ona nieodwracalnych skutków prawnych. Nie orzeczono w niej bowiem o przejęciu gospodarstw rolnych należących do rodziców wnioskodawcy na rzecz Skarbu Państwa, lecz wyłącznie o odstąpieniu od rozpoznania ich "skarg odwoławczych". Ewentualne skutki w sferze obrotu nieruchomościami wchodzącymi w skład gospodarstw A. i L.S. były rezultatem błędnej oceny przedmiotowej decyzji WRiLPPRN w B. jako decyzji ostatecznej, podczas gdy nie jest ona ostateczna do dnia dzisiejszego. Nie ma zatem przeszkód do stwierdzenia nieważności tej decyzji organu odwoławczego w części, w jakiej pozbawiona była podstaw do jej podjęcia.

Skład Kolegium orzekający ponownie w sprawie podzielił natomiast trafność uznania przez wcześniejszy skład orzekający, iż decyzja WRiLPPRN w B. z dnia [...] czerwca 1961 r. naruszała przepisy o właściwości organów w części orzekającej o przejęciu nieruchomości leśnych. W dalszej części obszernego uzasadnienia decyzji, Kolegium szczegółowo ustosunkowało się do zarzutów strony sprecyzowanych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, uznając je za nieuzasadnione. Zarzuty te sprowadzały się do stwierdzenia, że decyzje o przejęciu gospodarstw rolnych A. i L.S. zapadły z rażącym naruszeniem art. 9 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego, bowiem grunty gospodarstw rolnych nie znajdowały się we władaniu Skarbu Państwa i nie były przez Państwo przekazane w użytkowanie innym osobom fizycznym lub prawnym.

W skardze na tę decyzję wywiedzionej do sądu administracyjnego przez wnioskodawcę J.W., a skierowanej wyłącznie przeciwko punktowi 4 decyzji kolegium z [...] listopada 2006r., zostały podniesione zarzuty naruszenia przez organ:

1). art. 9 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego poprzez uznanie, że nieruchomości zapisane na L.S. i A.S., objęte decyzją WRiLPPRN w B. o przejęciu na własność Skarbu Państwa, spełniały przesłanki do ich przejęcia, a także że brak jest tożsamości gospodarstwa rolnego przejętego na potrzeby reformy rolnej, wskazanego orzeczeniem Wojewody B. z dnia [...] grudnia 1949 r., z nieruchomościami przejmowanymi na rzecz Skarbu Państwa na mocy decyzji WRiLPWRN w B. z dnia [...] maja 1962 r.,

2). art. 7 i 77 § 1 Kpa, poprzez niedokładne i niewyczerpujące wyjaśnienie stanu faktycznego, niezebranie i nierozpatrzenie całego materiału dowodowego przy uwzględnieniu interesu społecznego i słusznego interesu strony;

3). art. 8 Kpa, poprzez prowadzenie postępowania w sposób nie pogłębiający zaufania obywateli do organów państwa, świadomości i kultury prawnej obywateli, poprzez ogólnikowe uzasadnienie decyzji oraz zastosowanie powyższego przepisu w sprawie.

Zdaniem skarżącego, Kolegium podjęło decyzję bez ustalenia, czy rzeczywiście sporne mienie zostało przejęte we władanie przez państwo, podczas gdy od stwierdzenia tej okoliczności uzależnione jest, zgodnie z art. 156 § 1 pkt 2 Kpa, podjęcie prawidłowej decyzji w przedmiocie stwierdzenia nieważności.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku wyrokiem z dnia 19 kwietnia 2007 r. w sprawie sygn. akt II SA/Bk 63/08 skargę oddalił.

Podniósł, że punktem wyjścia dla oceny legalności wydanej w postępowaniu dotyczącym stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej, powinna być istota nadzwyczajnego postępowania administracyjnego, zmierzającego do wzruszenia decyzji ostatecznej. Postępowanie takie ma na celu wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji, której wady mają charakter kwalifikowany. Strona skarżąca żądała stwierdzenia nieważności decyzji Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium PRN w B. z [...] czerwca 1961 r. oraz utrzymującej jej w mocy decyzji Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa WRN w B. z [...] maja 1962 r. w oparciu o zarzut naruszenia art. 9 ustawy z 12 marca 1958r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego (Dz. U. Nr 17, poz. 71) poprzez uznanie, że nieruchomości zapisane na L.S. i A.S. spełniały przesłanki do ich przejęcia, a także w oparciu o zarzut, że w/w decyzje dotyczą sprawy rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną tj. orzeczeniem Wojewody B. z dnia [...] grudnia 1949 r. Powyższy przepis stanowi, że nieruchomości rolne i leśne, objęte we władanie państwa do dnia wejścia w życie ustawy, przejmuje się na własność państwa bez względu na ich obszar, jeżeli znajdują się one nadal we władaniu państwa lub zostały przekazane przez państwo w użytkowanie innym osobom fizycznym lub prawnym. Nieruchomości przejmuje się bez odszkodowania, a długi i ciężary zabezpieczone na tych nieruchomościach umarza się, z wyjątkiem służebności gruntowych, których utrzymanie w mocy uznane zostanie za zbędne. Sąd powołał się na uchwałę Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 lutego 1991 r. (Dz. U. Nr 20, poz. 88), w której została ustalona powszechnie obowiązująca wykładnia art. 16 w/w ustawy (art. 9 w trakcie ujednolicania przepisów ustawy nadany został numer 16-ty). Zgodnie z tą uchwałą o przejęciu na własność państwa nieruchomości rolnych i leśnych decydują wyłącznie przesłanki wymienione w art. 16 (dawnym art. 9), w szczególności: objęcie nieruchomości we władanie państwa do dnia wejścia w życie ustawy, czyli do dnia 05 kwietnia 1958 r. oraz pozostawanie tych nieruchomości nadal we władaniu państwa lub przekazanie ich w użytkowanie innym osobom fizycznym lub prawnym bez względu na okoliczności, w jakich doszło do objęcia nieruchomości przez państwo. Przejęciu na własność państwa podlegają także te nieruchomości, których właściciele do dnia 5 kwietnia 1958 r. dawali wyraz woli odzyskania swej nieruchomości, bądź z przyczyn obiektywnych, od siebie niezależnych, nie mieli możliwości dochodzenia swoich praw.

Sąd uznał, że o przejęciu na własność Skarbu Państwa nieruchomości rolnych i leśnych można było orzec w sytuacji, gdy przejmowana nieruchomość została objęta we władanie państwa do dnia wejścia w życie ustawy i nadal pozostawała w jego władaniu lub została przekazana przez państwo we władanie innym osobom fizycznym lub prawnym. Nie wymagane było przy tym ustalenie ani w jakim trybie, ani za pomocą jakich czynności prawnych czy też faktycznych doszło do objęcia we władanie nieruchomości przez państwo. Sąd podzielił ustalenia organów, że nieruchomości L. i A.S. od roku 1954 były w użytkowaniu PGR W. i były w użytkowaniu tegoż PGR w dacie wejścia w życie ustawy z 12 marca 1958 r. tj. 5 kwietnia 1958 r. Powołał się na znajdujące się w aktach administracyjnych dokumenty dotyczące użytkowania gruntów L. i A.S. przez PGR W. a) protokół spisany 14 maja 1958 r. w sprawie gospodarstw przejętych na rzecz Skarbu Państwa od A.Ł., w którym stwierdzono, iż gospodarstwo L.S. o obszarze około 30 ha jest zagospodarowane - (wszystkie grunty orne), b) pismo Wojewódzkiego Zjednoczenia Państwowych Gospodarstw Rolnych Przedsiębiorstwa Państwowego w B. z [...] marca 1961 r., z którego wynika, że w skład gospodarstwa PGR W. wchodzą grunty o nieuregulowanym stanie prawnym tj. m.in. grunty L.S., co do których trudno jest ustalić, w oparciu o jakie przepisy grunty te przejęto w użytkowanie PGR W., c) notatkę służbową sporządzoną 08 marca 1961 r., która potwierdziła fakt użytkowania przez PGR gruntów A.S. o pow. 18,12 ha, d) pismo L. i A.S. z 13 marca 1961 r. skierowane do Prezydium PRN Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa w B., w którym nie został zakwestionowany fakt oddania gospodarstwa rolnego w administrowanie i posiadanie dla PGR W., e) umowę dzierżawy z [...] sierpnia 1952 r. zawartą pomiędzy L.S. a kierownikiem PGR W., która dotyczy jedynie dzierżawy domu i szopy dla PGR - na czas nieograniczony. Wywiódł, że skoro z dowodów zawartych w aktach wynikało, iż w dacie wejścia w życie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. nieruchomości L. i A.S. znajdowały się w użytkowaniu PGR W. i że nieruchomości te nie zostały przekazane PGR W. przez L. i A.S., to tym samym zarzut rażącego naruszenia art. 9 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. uzasadniający stwierdzenie nieważności decyzji był bezzasadny.

Również nie uwzględniono zarzutu tożsamości gospodarstwa rolnego przejętego na potrzeby reformy rolnej orzeczeniem Wojewody B. z [...] grudnia 1949 r. (utrzymanym w mocy przez Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych orzeczeniem z [...] czerwca 1950 r.) z nieruchomościami przejmowanymi przez państwo na mocy decyzji będących przedmiotem sporu. Podniesiono, że oba orzeczenia nie wskazują precyzyjnie których działek gruntu dotyczą. Zgodzić się jednak należy z Samorządowym Kolegium Odwoławczym, iż w aktach sprawy znajdują się dowody uzasadniające twierdzenie, że gospodarstwo rolne uznane orzeczeniem wojewody za objęte skutkami nacjonalizacyjnymi dekretu KRN o przeprowadzonej reformie rolnej i gospodarstwo rolne A.S. - stanowiły odrębne użytki rolne i leśne. Powyższe orzeczenia dotyczyły gospodarstwa po J.Ł., ojcu A.S., niemniej jednak z informacji organu prowadzącego ewidencję gruntów i budynków wynika, że w ewidencji według stanu na 1959 r. pod pozycją rejestrową nr 50 - figurowało gospodarstwo rolne zapisane na A.S., zaś pod pozycją nr 54 - gospodarstwo rolne zapisane na L.S. W skład tych gospodarstw wchodzą nieruchomości, które - jak wynika z treści pisma Starosty B. - zostały następnie objęte decyzjami WRiLPPRN w B. Nadto w piśmie z 06 marca 1961 r. Wojewódzkiego Zjednoczenia PGR opisującego znajdujące się w użytkowaniu PGR W. grunty mowa jest o gruntach przejętych od "Ob. Ł." w ramach reformy rolnej jak i gruntach "Ob. L.S.".

Za bezzasadne uznano również zarzuty naruszenia art. 7 i 77 Kpa poprzez niedokładne i niewyczerpujące wyjaśnienie stanu faktycznego, niezebranie i nierozpatrzenie całego materiału dowodowego. Sąd stwierdził, iż w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji obowiązkiem organu jest zajęcie się kwestiami ściśle prawnymi i nie ma w nim proceduralnej możliwości poszerzenia materiału dowodowego sprawy, tym samym nie wchodzi tu w grę poczynienie uzupełniających ustaleń faktycznych. W postępowaniu nadzwyczajnym organ orzekający ogranicza się jedynie do poszukiwania uchybień i wadliwości, tak proceduralnych, jak i dotyczących prawa materialnego. Nie może rozpatrywać sprawy co do jej istoty w jej całokształcie w zakresie różnych wątków z nią związanych. Na uwzględnienie nie zasługiwał również, zdaniem składu orzekającego, zarzut naruszenia art. 8 Kpa poprzez ogólnikowe uzasadnienie, albowiem uzasadnienie zaskarżonej decyzji odpowiada wymogom określonym w art. 107 § 3 Kpa.

Od powyższego wyroku skargę kasacyjną wywiódł J.S. zaskarżając go w całości i zarzucając:

1) naruszenie art. 9 ust. 3 ustawy z 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego poprzez uznanie, iż nieruchomości zapisane na L.S. i A.S. przejmowane na mocy decyzji WRiLPWRN w B. z [...] maja 1962 r. znak [...] na własność Skarbu Państwa spełniały przesłanki uzasadniające przejęcie, pomimo że państwo nie było w posiadaniu samoistnym nieruchomości uzasadniającym przejęcie oraz zawarta była umowa cywilnoprawna pomiędzy L.S. a kierownikiem PGR W.,

2) naruszenie art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) poprzez oddalenie skargi pomimo wydania decyzji w zaskarżonej części z naruszeniem art. 156 § 1 pkt 2 Kpa, tj. bez podstawy prawnej,

3) błędną wykładnię i niezastosowanie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi w sytuacji, gdy postępowanie w sprawie stało się bezprzedmiotowe, bowiem w dniu 19 stycznia 2007 r., a zatem już po złożeniu skargi do WSA, SKO decyzją o znaku [...] uchyliło decyzję Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w B. z [...] czerwca 1961 r. w części dotyczącej przejęcia na rzecz Skarbu Państwa gospodarstwa rolnego o pow. 23,77 ha, położonego we wsi P., zapisanego na L.S. oraz gospodarstwa rolnego o pow. 18,22 ha, położonego we wsi P., zapisanego na A.S. i umorzyło w tym zakresie postępowanie administracyjne uznając je za bezprzedmiotowe.

Domagał się uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenia na jego rzecz kosztów postępowania sądowego, ewentualnie uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i umorzenia postępowania oraz zasądzenia kosztów postępowania sądowego.

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 05 września 2008 r. w sprawie sygn. akt I OSK 1239/07 oddalił skargę kasacyjną.

Zarzut naruszenia art. 3 § 1 p.p.s.a. ocenił jako bezzasadny podkreślając, że "sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie". Sam fakt rozpoznania przedmiotowej sprawy i wydania wyroku przez Wojewódzki Sąd Administracyjny świadczy więc o tym, że nie doszło do naruszenia powołanego przepisu. Określona przez ustawę kontrola została przez ten sąd w stosunku do zaskarżonej decyzji zrealizowana, a wydanie wyroku niezgodnego z oczekiwaniem strony skarżącej nie może być utożsamiane z uchybieniem powołanej normie. Zdaniem składu orzekającego w II instancji nie można również zarzucić skutecznie sądowi I instancji naruszenia art. 156 § 1 pkt 2 Kpa., ponieważ decyzja Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. z [...] maja 1962 r. nr [...] w dacie jej wydania miała podstawę prawną w art. 9 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych. Podano: "To, że później ten przepis przestał obowiązywać jest w niniejszej sprawie bez znaczenia".

Nie podzielono też zarzutu błędnej wykładni i niezastosowania art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi w sytuacji, gdy postępowanie w sprawie stało się bezprzedmiotowe i zasadnym było wydanie postanowienia o umorzeniu postępowania, albowiem decyzją z [...] stycznia 2007 r., a zatem już po złożeniu skargi do WSA, SKO uchyliło decyzję Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w B. z [...] czerwca 1961 r. w części dotyczącej przejęcia na rzecz Skarbu Państwa gospodarstwa rolnego o pow. 23,77 ha, położonego we wsi P., zapisanego na L.S. oraz gospodarstwa rolnego o pow. 18,22 ha, położonego we wsi P., zapisanego na A.S. i umorzyło w tym zakresie postępowanie administracyjne uznając je za bezprzedmiotowe. Wyłożono, że "sąd orzeka wedle stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie wydania zaskarżonego aktu lub podjęcia zaskarżonej czynności, a wynikającego z akt sprawy. Ma zatem obowiązek ocenić, czy zebrany w postępowaniu administracyjnym materiał dowodowy jest pełny, został prawidłowo zebrany i jest wystarczający do ustalenia stanu faktycznego, jaki stan faktyczny sprawy wynika z akt i czy w świetle istniejącego wówczas stanu prawnego podjęte przez organ rozstrzygnięcie sprawy jest zgodne z obowiązującym prawem. Zgodnie z art. 133 § 1 zd. 1 p.p.s.a. sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy. Siłą rzeczy nie może więc uwzględnić dokumentów, których w tych aktach nie ma. Skoro skarżący w toku postępowania pierwszoinstancyjnego nie wnosił o umorzenie tego postępowania z powodu zbędności wydania wyroku na skutek rozstrzygnięcia SKO w B. zawartego w decyzji z [...] stycznia 2007 r., ani też nie załączył tejże decyzji do żadnego z wnoszonych przez siebie pism procesowych, to nie może teraz skutecznie podnosić zarzutu, że sąd I instancji tej decyzji nie uwzględnił". Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za niemającą usprawiedliwionych podstaw i na podstawie art. 184 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oddalił ją.

W postępowaniu administracyjnym (jak wynika z powyższego oraz akt administracyjnych) po wydaniu ostatecznej decyzji z dnia [...] listopada 2006 r. nr [...] poddanej kontroli sądu w wyroku z dnia 19 kwietnia 2007 r. w sprawie sygn. akt IISA/Bk 63/07, a następnie w wyroku NSA z dnia 05 września 2008 r. w sprawie sygn. akt I OSK 1239/07 – wyżej przedstawionych i jako jej konsekwencja, SKO w B. w dniu [...] stycznia 2007 r. wydało decyzję nr [...]. Decyzją tą, wydaną z powołaniem się na przepisy art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 6, 7 i 17 pkt 1 Kpa – po rozpoznaniu odwołania L.S. i A.S. od decyzji Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w B. z dnia [...] czerwca 1961 r. znak [...] - uchylono zaskarżoną decyzję w części dotyczącej przejęcia na rzecz Skarbu Państwa gospodarstwa rolnego o pow. 23, 77 ha, położonego we wsi P., zapisanego na L.S. oraz gospodarstwa rolnego o pow. 18, 12 ha, położonego we wsi P. , zapisanego na A.S. i umorzono w tym zakresie postępowanie administracyjne przed organem I instancji.

W uzasadnieniu wskazano, że wobec konieczności rozpoznania obecnie (na skutek orzeczenia z dnia [...] listopada 2006 r.) odwołania L.S. i A.S. należało zbadać, czy decyzja o przejęciu gruntów na rzecz Skarbu Państwa posiada aktualnie podstawę prawną upoważniającą organ administracji publicznej do orzeczenia o przejęciu prawa własności gospodarstwa rolnego w drodze decyzji.

Kolegium uznając i uzasadniając swoją właściwość do rozpoznania odwołania od decyzji z dnia [...] czerwca 1961 r. oceniło, że przepisy art. 9 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzenie reformy rolnej i osadnictwa rolnego (Dz. U. Nr 17, poz. 71 - oznaczone w późniejszej wersji ustawy jako art. 16 ust. 1 i 3), na podstawie których podjęta została przedmiotowa decyzja WRiLPPRN w B., straciły swoją moc obowiązującą (na mocy art. 58 ust. 2 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa oraz o zmianie niektórych innych ustaw – Dz. U. Nr 107, poz. 464 ze zm.). W ich miejsce nie ustanowiono żadnego nowego przepisu przewidującego przejmowanie na własność Skarbu Państwa nieruchomości rolnych i leśnych w drodze decyzji administracyjnych. Tym samym należy uznać, że sprawa przejęcia nieruchomości wchodzących w skład gospodarstw rolnych na rzecz Skarbu Państwa w drodze decyzji administracyjnej stała się bezprzedmiotowa. W takich okolicznościach – kierując się utrwaloną linią orzecznictwa administracyjnego i sądowego – decyzję zaskarżoną odwołaniem należało uchylić, a postępowanie przed organem I instancji umorzyć jako bezprzedmiotowe.

Skargę do WSA na powyższą decyzję z dnia [...] stycznia 2007 r. wniosło Nadleśnictwo W. zarzucając jej naruszenie art. 19 i 20 Kpa poprzez niewłaściwe zastosowanie oraz naruszenie art. 107 Kpa poprzez niewskazanie przepisu prawa materialnego stanowiącego podstawę wydania decyzji. Nadto zarzucono, że "zaskarżona decyzja rozstrzyga o prawach i obowiązkach skarżącego określonych prawomocną decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] listopada 2006 r. znak [...] bez jej zmiany, uchylenia bądź wyeliminowania jej z obrotu prawnego w innej formie". Domagano się uchylenia w całości rozstrzygnięcia SKO i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.

W uzasadnieniu podniesiono, że SKO nie tylko nie przywołało w zaskarżonej decyzji materialnoprawnej podstawy rozstrzygnięcia, ale nie wskazało także przepisu prawa ustanawiającego go organem właściwym do wydania decyzji, a ograniczyło się do wskazania, że "w drodze analogii czuje się właściwe do wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia przyznając, że w chwili obecnej nie istnieje żadne przepis prawa, który by upoważniał SKO do orzekania jako organ odwoławczy". Nadto w skardze podniesiono: "Uchylenie decyzji Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Powiatowej Rady Narodowej w B. i umorzenie postępowania w sprawie spowoduje zniweczenie wszelkich skutków prawnych tej decyzji. Tymczasem w pkt 3 ostatecznej decyzji z dnia [...] listopada 2006 r. (znak: [...]) SKO wyraźnie orzekło, że ta sama decyzja Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Powiatowej Rady Narodowej w B. w części dotyczącej przejęcia nieruchomości leśnych została wydana z naruszeniem prawa. Tym samym organ przesądził o prawach i obowiązkach stron, gdyż nie tylko zniweczył skutek prawny decyzji z dnia [...] czerwca 1961 r., ale również własnej prawomocnej decyzji z dnia [...] listopada 2006 r. bez wcześniejszego wyeliminowania jej z obrotu prawnego. Tym samym SKO rozstrzygnęło wbrew zasadzie res iudicata w części dotyczącej nieruchomości leśnych".

W odpowiedzi na skargę SKO postulowało jej oddalenie.

Wyłożono, że podstawę prawną rozstrzygnięcia stanowi art. 138 § 1 Kpa, bowiem Kolegium orzekało jako organ odwoławczy, a "zasadnicze kompetencje orzecznicze organu odwoławczego określone są w art. 138 § 1 Kpa. Przepisy w nim zawarte, łącznie z odpowiednimi, obowiązującymi w dacie rozstrzygania o losach odwołania, przepisami szczegółowymi, spełniają funkcję materialnoprawnych podstaw działania organu odwoławczego".

Wskazano możliwości orzeczeń w postępowaniu odwoławczym wyjaśniając, że Kolegium uchyliło decyzję organu I instancji w tej części, która dotyczyła interesów prawnych osób odwołujących się i w takim samym zakresie umorzyło postępowanie odwoławcze przed tym organem, bowiem w porządku prawnym obecnie obowiązującym nie ma przepisów na podstawie których została wydana decyzja pierwszoinstancyjna.

Podkreślono, że właściwość SKO, jako organu powołanego do rozpoznania odwołania, wynika z tych samych przepisów, które powołano podejmując decyzję wydaną w sprawie dotyczącej stwierdzenia nieważności decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego na rzecz Skarbu Państwa.

Zarzut popełnienia błędu res iudicata także uznano za bezzasadny, bowiem "Przedmiot rozstrzygnięcia organu odwoławczego i orzekającego w sprawie stwierdzenia nieważności jest wprawdzie ten sam, ale treść tych orzeczeń może być wzajemnie rozłączna (...). Decyzja organu szczebla powiatowego w dniu wydawania zaskarżonej decyzji istniała i – poza częściami objętymi orzeczeniem o ich nieważności – mogła i musiała stać się przedmiotem postępowania odwoławczego, które – niejako – "ożyło" w wyniku stwierdzenia nieważności decyzji WRiLPRN w B.".

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku, zważył co następuje:

Skarga podlegała uwzględnieniu aczkolwiek nie do końca z przyczyn podniesionych przez skarżącego. Niezwiązanie sądu administracyjnego wnioskami i zarzutami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną (stosownie do brzmienia art. 134 par. 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi) pozwala sądowi przy ocenie sprawy uwzględniać także okoliczności niepodniesione przez stronę skarżącą.

Sąd nie podzielił zarzutów skarżącego naruszenia przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. przepisów art. 19 i 20 kpa. Skarżący kwestionuje właściwość kolegium do rozpatrzenia odwołania od decyzji Kierownika Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w B. (zwanej dalej decyzją KWRiLPPRN w B.) z dnia [...] czerwca 1961, nie rozwijając nawet argumentacji podważającej przedstawiony w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wywód kolegium, co do swojej właściwości do rozpatrzenia odwołania L. i A.S., które "ożyło" na skutek ostatecznego stwierdzenia nieważności decyzji Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. (zwanej dalej decyzją WRiLWRN w B.) z dnia [...] maja 1962r. w części orzekającej o pozostawieniu tych odwołań bez rozpoznania z uwagi na ich pisemne wycofanie. Nie ulega wątpliwości, że materia ustalania właściwego obecnie organu do rozpatrzenia odwołania od decyzji organu, który już nie istnieje i w sprawie, w której przestały już istnieć przepisy, na podstawie których wydano orzeczenie objęte odwołaniem, a nadto treść tych uchylonych przepisów nie została recypowana w żadnym obowiązującym teraz akcie prawnym, jest bardzo trudna. Przekonują o tym liczne spory kompetencyjne w sprawach dotyczących wskazania właściwych obecnie organów do stwierdzenia nieważności wydanych przed laty decyzji różnych organów o przejmowaniu przez Państwo na podstawie różnych ówczesnych regulacji prawnych nieruchomości opuszczonych czy nieużytkowanych gospodarstw rolnych. W sprawie niniejszej, zdaniem sądu, właściwość Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. do rozpatrzenia "ożywionego" odwołania od decyzji WRiLPPRN w B. z dnia [...] czerwca 1961r., jest ściśle związana z przesądzoną prawnie właściwością tegoż kolegium do prowadzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji WRiLPPRN w B. z [...] czerwca 1961r. i decyzji WRiLPWRN w B. z dnia [...] maja 1962r. Z akt administracyjnych wynika, że sprawa o stwierdzenie nieważności w/w decyzji została przekazana do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. w trybie art. 65 kpa tj. według właściwości, postanowieniem Ministra Rolnictwa I Rozwoju Wsi z dnia [...] lipca 2005r. Kolegium nie wszczęło po przekazaniu sprawy sporu kompetencyjnego i czując się związane przekazaniem sprawy ją rozpatrzyło. Ani Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku rozpatrujący w sprawie IISA/Bk 63/07 skargę J.S. na decyzję SKO w B. wydaną w sprawie stwierdzenia nieważności wymienionych decyzji WRiLPPRN w B. i WRiLPWRN w B., ani Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie rozpatrujący skargę kasacyjną J.S. od wyroku WSA w Białymstoku wydanego w sprawie IISA/BK 63/07, nie wytknęli SKO w B. niewłaściwości do uznawania się organem wyższego stopnia nad nieistniejącym obecnie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w B. WSA w Białymstoku oddalając w sprawie IISA/Bk 63/07 skargę J.S. na decyzję SKO w B. działającego jako właściwy obecnie organ wyższego stopnia nad nieistniejącym Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w B., a NSA akceptując ten wyrok w postępowaniu kasacyjnym, związały swym orzeczeniem wszystkie podmioty wymienione w art. 170 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wprawdzie przedmiotem zarzutów skargi J.S. w sprawie IISA/Bk 63/07 nie była kwestia właściwości organu (skarga była skierowana wyłącznie przeciwko temu punktowi decyzji SKO, który odmawiał stwierdzenia nieważności decyzji WRiLPPRN i WRiLPWRN w pozostałym zakresie), tym niemniej okoliczność ta musiała być objęta z urzędu sądową kontrolą legalności decyzji w ramach art. 134 par. 1 ppsa, tym bardziej, że naruszenie przepisów o właściwości organów zawsze stanowi powód do stwierdzenia nieważności skarżonego aktu stosownie do treści art. 145 par. 1 pkt 2 ppsa w związku z art. 156 par. 1 pkt 1 kpa. Moc wiążąca orzeczenia sądu określona w art. 170 ppsa w odniesieniu do sądów i innych organów państwowych oznacza, że podmioty te muszą przyjmować, że dana kwestia prawna kształtuje się tak, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu. Zatem w kolejnym postępowaniu, w którym pojawia się znów dana kwestia, nie może być ona ponownie badana. Wynikające ze sprawy IISA/Bk 63/07 prawomocne uznanie, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze było organem wyższego stopnia nad nieistniejącym obecnie organem w postaci Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w B. w postępowaniu o ważność decyzji prezydium, oznacza, że Kolegium to było też właściwe do rozpatrzenia "ożywionego" odwołania od decyzji tegoż prezydium z dnia [...] czerwca 1961r. Organem właściwym do rozpatrzenia odwołania jest bowiem organ administracji publicznej wyższego stopnia, tak samo jak do stwierdzenia nieważności decyzji w przypadkach wymienionych w art. 156 kpa (vide: art. 127par. 2 kpa i 157 par. 1 kpa).Z tych przyczyn zarzut naruszenia art. 19 i 20 kpa sąd uznał za niezasadny.

Również zarzut naruszenia przez organ art. 107 kpa poprzez brak powołania w decyzji materialnoprawnej podstawy rozstrzygnięcia, jest – w okolicznościach sprawy – zarzutem niezasadnym zważywszy na wyjaśnioną w uzasadnieniu decyzji okoliczność utraty mocy obowiązującej przepisów ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego, a w oparciu o którą to ustawę doszło do wydania decyzji WRiLPPRN w B. z [...] czerwca 1961r. Należy przy tym zwrócić uwagę, że w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji SKO wskazuje przepis późniejszej ustawy materialnoprawnej mocą którego skreślono rozdział 2 –gi wskazanej wyżej ustawy z 12 marca 1958r., zawierający przepisy dotyczące przejmowania nieruchomości rolnych i leśnych, co jest wystarczającym – zdaniem Sądu - przywołaniem podstawy materialnoprawnej rozstrzygnięcia.

Nieprawidłowości w zaskarżonym rozstrzygnięciu Samorządowego Kolegium Odwoławczego, skład orzekający sądu upatruje natomiast w naruszeniu zakazu orzekania po raz wtóry o sprawie już rozstrzygniętej decyzją ostateczną, co stanowi kwalifikowaną wadliwość decyzji, skutkującą stwierdzeniem jej nieważności na podstawie art. 156 par. 1 pkt 3 kpa w związku z art. 145 par. 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Uzasadnienie naruszenia zasady "res iudicata" nie tkwi jednak, zdaniem sądu, w korelacji – jak twierdzi skarżące Nadleśnictwo W.- decyzji nieważnościowej do decyzji odwoławczej, ale w fakcie powtórnego merytorycznego załatwienia sprawy przejęcia gruntów A. i L.S. w postępowaniu odwoławczym. Przyznać należy, że na skutek decyzji SKO w B. z dnia [...] listopada 2006r., a konkretnie punktu 2 – go tej decyzji, stwierdzającego nieważność decyzji WRiLPWRN w B. z [...] maja 1962r. o pozostawieniu bez rozpoznania odwołania A. i L.S. od decyzji WRiLPPRN w B. z dnia [...] czerwca 1961r., owe odwołanie "ożyło" i zaistniała potrzeba jego załatwienia. Jak wskazało kolegium w decyzji z [...] listopada 2006r. odwołanie to zostało w przeszłości bezprawnie pozostawione bez rozpoznania bowiem pierwotne brzmienie kodeksu postępowania administracyjnego tj. obowiązujące w 1962r. w ogóle nie przewidywało możliwości cofnięcia odwołania. Decyzja SKO z [...] listopada 2006r. była przedmiotem kontroli sądowej w sprawie IISA/Bk 63/07, w następstwie której to kontroli sąd I i II instancji nie wytknął kolegium nieprawidłowości rozstrzygnięcia w punkcie obejmującym stwierdzenie nieważności pozostawienia bez rozpoznania odwołania A. i L.S. Nieprawidłowości takie mógł wytknąć tylko z urzędu (w ramach niezwiązania granicami skargi) zważywszy, że J.S. skarżył decyzję SKO z [...] listopada 2006r. wyłącznie w punkcie 4 –tym odmawiającym stwierdzenia nieważności decyzji z 1961r. i 1962 r. w pozostałym zakresie. Z tych przyczyn obecnie kwestię "otwarcia" postępowania odwoławczego z odwołania A. i L.S. od decyzji WRiLPPRN w B. z dnia [...] czerwca 1961r należy traktować jako prawomocnie przesądzoną.

W okolicznościach niniejszej sprawy nie można jednak było przystąpić do rozpatrzenia "ożywionego" odwołania w sposób mechaniczny bez pełnej analizy treści pierwotnej decyzji odwoławczej tj. decyzji WRiLPWRN w B. z dnia [...] maja 1962r. I tak w punkcie pierwszym pozostawiła ona bez rozpoznania między innymi odwołania A. i L.S. z uwagi na ich pisemne wycofanie, w punkcie 2 – gim orzekała o uchyleniu decyzji WRiLPPRN w B. z [...] czerwca 1961r. w części orzekającej o przejęciu konkretnych nieruchomości innych osób niż A. i L.S. a w punkcie 3 – im utrzymywała w mocy decyzję WRiLPPRN w B. z [...] czerwca 1961r. w pozostałej części. Zdaniem sądu zawarte w punkcie 3 – im decyzji z [...] maja 1962r. stwierdzenie o pozostawieniu w mocy decyzji pierszoinstancyjnej w pozostałym zakresie dotyczyło wszystkich gruntów przejętych w oparciu o decyzję WRiLPPRN w B. z [...] czerwca 1961r., w tym i gruntów A. i L.S. Zarówno uchylenie decyzji pierwszoinstancyjnej w całości lub w części i jednoczesne wydanie w tym zakresie nowej decyzji, jak i utrzymanie decyzji pierwszoinstancyjnej w mocy, stanowiły według art. 120 kpa w brzmieniu kodeksu obowiązującym w 1962r, merytoryczne sposoby rozstrzygnięcia sprawy przez organ odwoławczy. Zatem sformułowanie "w pozostałym zakresie" zamieszczone przy orzeczeniu o pozostawieniu decyzji organu I instancji w mocy mogło się wiązać wyłącznie z merytorycznym rozstrzygnięciem z punku 2 –go decyzji organu odwoławczego tj. rozstrzygnięciem weryfikującym przejęcie niektórych gruntów. Za tym, że punkt 3 – ci decyzji WRiLPWRN w B. z dnia [...] maja 1962r. dotyczył także gruntów przejętych od A. i L.S. przemawia decyzja SKO z dnia [...] listopada 2006r. mocą której kolegium odmawiając w trybie nadzoru stwierdzenia nieważności decyzji o przejęciu nieruchomości A. I L.S. wymieniło decyzję zarówno pierwszej instancji tj. WRiLPPRN w B. z [...] czerwca 1961r., jak i drugiej instancji tj. WRiLPWRN w B. z [...] maja 1962r.(vide: punkt 4-ty decyzji kolegium z [...] listopada 2006r.), Również J.S. – spadkobierca A. i L.S. rozumiał decyzję odwoławczą WRiLPWRN w B. z [...] maja 1962r. jako merytorycznie rozstrzygającą o przejęciu nieruchomości poprzedników prawnych dając temu wyraz w skardze do WSA w sprawie IISA/Bk 63/07 oraz w skardze kasacyjnej od wyroku WSA wydanego w tej sprawie. Brak jednoznacznego wskazania w decyzji WRiLPWRN w B. z [...] maja 1962r., że pozostawienie w mocy decyzji pierwszoinstancyjnej w pozostałym zakresie odnosi się jedynie do tych punktów decyzji WRiLPPRN w B. z [...] czerwca 1961r, które dotyczyły odwołujących się których odwołania rozpatrzono, tworzy sytuację, w której teraz rozpatrywane "ożywione" odwołanie już raz zostało rozpatrzone. Na marginesie można zauważyć, że WSA w B. i NSA przesądziły w sprawie IISA/Bk 63/07, że przejęcie nieruchomości rolnych od A. i J.S. nie miało cech naruszenia prawa w rozumieniu art. 156 par. 1 pkt 2 kpa.

Okoliczność, że w "uruchomionym" po latach postępowaniu odwoławczym dojdzie do orzeczenia po raz drugim w tym samym przedmiocie, nie pozwalało organowi odwoławczemu na wydanie merytorycznego rozstrzygnięcia wymienionego w art. 138 par. 1 pkt 2 in fine kpa tj. uchylenia decyzji WRiLPPRN w B. z [...] czerwca 1961r. i umorzenia postępowania administracyjnego w ogóle. Całkowite umorzenie postępowania w sprawie zniweczyło dotychczasowe wyniki postępowania odwoławczego. W okolicznościach sprawy taka decyzja prowadzi do sytuacji, że raz ostatecznie przesądzono o przejęciu gruntów A. i L.S., a obecnie w tym samym trybie uchylono decyzję o przejęciu nieruchomości. Stanowi to naruszenie zasady "res iudicata". Zdaniem sądu istnieje tożsamość sprawy rozstrzygniętej decyzją WRiLPWRN w B. z [...] maja 1962r. a rozstrzygniętej decyzją teraz zaskarżoną. Tożsamości sprawy nie usuwa bowiem ani przejście w wyniku reform administracji właściwości do jej załatwienia na inny organ, ani następstwo prawne pierwotnych stron postępowania (tak w opracowaniu J. Borkowskiego "Nieważność decyzji administracyjnej" Zachodnie Centrum Organizacji, Łódż – Zielona Góra, 1997"). Przesłanka z art. 156 par. 1 pkt 3 kpa jest spełniona zawsze, gdy chodzi o sprawę poprzednio rozstrzygniętą inną decyzją wydaną w tym samym przedmiocie i przy udziale tych samych stron. (vide: wyrok NSA z 8.07.1999r. sygn. IV S.A. 2152/97). Skoro zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem art. 156 par. 1 pkt 3 kpa, podlegała stwierdzeniu nieważności przez sąd na podstawie art. 145 par. 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Zdaniem sądu uruchomione po decyzji SKO z [...] listopada 2006r. postępowanie odwoławcze z odwołania A. i L.S. od decyzji WRiLPPRN z [...] czerwca 1961r. powinno było zostać umorzone na podstawie art. 138 par. 1 pkt 3 kpa także z drugiej przyczyny niż wskazana wyżej bezwzględna przeszkoda do merytorycznego przesądzenia po raz drugi w postępowaniu odwoławczym sprawy przejęcia nieruchomości A. i L.S. Rozpatrzenie "ożywionego" odwołania nastąpiło na podstawie aktualnego już brzmienia kodeksu postępowania administracyjnego tj. brzmienia obejmującego zmiany wprowadzone między innymi ustawą z dnia 31 stycznia 1980r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym oraz o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. Nr 4, poz. 8) Przed nowelizacją kodeksu cofnięcie odwołania nie było w ogóle dopuszczalne, natomiast w następstwie nowelizacji kodeksu cofnięcie odwołania stało się prawem strony stosownie do treści dodanego nowelizacją art. 1191, obecnie oznaczonego jako art.137 kpa. Organ odwoławczy w wyjątkowych wypadkach jedynie może cofnięcia odwołania nie uwzględnić. Jak stanowi art. 137 zdanie drugie ma to miejsce wtedy, gdy uwzględnienie cofnięcia prowadziłoby do utrzymania w mocy decyzji naruszającej prawo lub interes społeczny. Stwierdzenie nieważności decyzji o pozostawieniu odwołań A. i L.S. bez rozpoznania, nie niweczy znajdującego się w aktach administracyjnych oświadczenia tychże osób o wycofaniu środka odwoławczego. Następca prawny A. i L.S. "wszedł" w sytuację prawną poprzedników prawnych a to oznacza, że nie może obecnie zmodyfikować ich woli w sposób całkowicie odmienny. J.S. – następca prawny A. i L.S. - dokonał wyboru trybu weryfikacji decyzji o przejęciu nieruchomości poprzedników prawnych żądając stwierdzenia nieważności tego przejęcia i traktując decyzję o przejęciu jako ostateczną. Zaskarżona do sądu decyzja odwoławcza jest decyzją wydaną po rozpoznaniu cofniętego odwołania, czyli de facto bez odwołania, co stanowi rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 par. 1 pkt 2 kpa (vide: wyrok NSA z 7 lipca 1988r. sygn. IV S.A. 244/88, nie publikowany) i jako takie uzasadnia stwierdzenie jej nieważności w oparciu o art. 145 par. 1 pkt 2 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł jak w sentencji stwierdzając nieważność zaskarżonej decyzji (art. 145 par. 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 156 par. 1 pkt 3 kpa i art. 156 par. 1 pkt 2 kpa). Konsekwencją uwzględnienia skargi było zamieszczenie w wyroku stwierdzenia, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana do czasu uprawomocnienia się wyroku (art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi) oraz orzeczenie o zwrocie przez organ na rzecz strony skarżącej kosztów postępowania sądowego (art. 200 w związku z art. 210 par. 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Na koszty postępowania sądowego objęte zwrotem złożył się wpis od skargi uiszczony przez skarżącego oraz koszty zastępstwa procesowego ustalone według stawek określonych w Rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).-


ZDANIE ODRĘBNE

V O T U M S E P A R A T U M

Zdanie odrębne sędziego NSA Stanislawa Prutisa do wyroku WSA w Białymstoku z dnia 12 lutego 2009r. sygn. akt II SA/Bk 694/08.

Zgłaszam zdanie odrębne zarówno do sentencji, jak i uzasadnienia w/w wyroku WSA w Białymstoku argumentując w sposób następujący:

Zdaniem moim, zaskarżona decyzja Samorzadowego Kolegium Odwoławczego w B. jest zgodna z prawem i w konsekwencji, skarga Nadleśnictwa W. winna zostać oddalona.

Prawomocne stwierdzenie nieważności decyzji Wydziału Rolnictwai Leśnictwa Wojewodzkiej Rady Narodowej w B. z dnia [...] maja 1962r. w części orzekającej o pozostawieniu odwołań L. i A. Sz. bez rozpoznania, z uwagi na pisemne wycofanie tych odwołań, ma moc wiążącą, na podstawie art. 170 p.p.s.a. w odniesieniu do sądów i innych organów państwowych, kształtując kwestie prawne tak, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu. A zatem kwestię "otwarcia" drogi procesowej do rozpoznania odwołań A. i L. Sz. od decyzji Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa PWRN w B. z dnia [...] czerwca 1961r. należy traktować jako prawomocnie przesądzoną .

Zgodnie z regułami postępowania odwoławczego organ odwoławczy rozpoznaje i rozstrzyga ponownie sprawę administracyjną rozstrzygniętą decyzją organu I instancji w oparciu o stan prawny i faktyczny obowiązujący w dniu wydania decyzji ostatecznej. Podkreśla to NSA w wyroku z 24.02.1992r. II SA 49/92 (niepubl.): " W postępowaniu administracyjnym organ odwoławczy nie może ograniczać się do stanu sprawy z daty wydania decyzji przez organ I instancji, lecz musi uwzględnić stan faktyczny i prawny istniejący w dacie rozpatrywania odwołania". W wyroku z 3.03.1993r., IV SA 1241/93 (ONSA nr 3/1993, poz. 79), NSA stwierdził: "Decyzja organu odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję organu pierwszej instancji w czasie, gdy obowiązywały już zmienione przepisy prawa materialnego, wprowadzające nowe przesłanki rozstrzygnięcia sprawy, byłaby decyzją wadliwą w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 Kpa". ( B. Adamiak, J. Borkowski: K.p.a. – Komentarz, Wyd. 8, W-wa 2006, s. 606).

Mając na uwadze przytoczone reguły obowiązujące w postępowaniu odwoławczym stwierdzić należy, iż wobec utraty mocy obowiązującej (skreślenia) rozdziału drugiego ustawy z 12 marca 1958r. zawierającego przepisy dotyczące przejmowania nieruchomości rolnych i leśnych na własność państwa, w dacie orzekania przez organ odwoławczy brak było podstawy prawnej do przejęcia nieruchomości, a więc organ nie mógł wydać innej decyzji niż zaskarżona decyzja. Samorządowe Kolegium Odwoławcze – kierując się linią orzecznictwa administracyjnego – zasadnie uchylił decyzję zaskarżoną odwołaniem, a postępowanie przed organem I instancji umorzył jako bezprzedmiotowe. Inna decyzja byłaby wadliwa.

Na przeszkodzie w wydaniu zaskarżonej decyzji nie stał – zdaniem moim – zakaz orzekania po raz wtóry o sprawie już rozstrzygniętej decyzją ostateczną.

Nie podzielam poglądu, iż z treści pierwotnej decyzji odwoławczej tj. decyzji WRiL PWRN w B. z dnia [...] maja 1962r. wynika, że teraz rozpatrywane "ożywione" odwołanie już raz zostało rozpatrzone. Twierdzenie Sądu, że "... zawarte w punkcie trzecim decyzji z [...] maja 1962r. stwierdzenie o pozostawaniu w mocy decyzji pierwszoinstancyjnej w pozostałym zakresie dotyczyło wszystkich gruntów przejętych w oparciu o decyzję WRiL PPRN w B. z [...] czerwca 1961r. w tym i gruntów A. i L. Sz." jest zupełnie dowolne. O prawach odwołujących się A. i L. Sz. organ odwoławczy wypowiedział się w pkt 1 decyzji pozostawiając ich skargi odwoławcze bez rozpoznania. Konsekwencją takiego rozstrzygnięcia był fakt, iż decyzja organu I instancji dotycząca A. i L. Sz. stała się ostateczna. Nie ma natomiast podstaw twierdzenie, że gruntów A. i L. Sz. dotyczy pkt 3 tej decyzji, albowiem rozstrzygnięcie to – " w pozostałej części decyzję ... utrzymać w mocy" dotyczy ewidentnie i logicznie tych uczestników postępowania w stosunku do których decyzja organu I instancji została w części uchylona (pkt 2 decyzji organu odwoławczego).

Dodać należy, że stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu wyroku jest niekonsekwentne. Z jednej strony Sąd uznaje, że konsekwencją prawomocnego stwierdzenia nieważności decyzji WRiL PWRN w B. z [...] maja 1962r. w części orzekającej o pozostawieniu odwołań bez rozpoznania, jest możliwość rozpatrzenia "ożywionego" odwołania; z drugiej zaś strony Sąd twierdzi, że rozpoznanie odwołania prowadzi do naruszenia zasady powagi rzeczy rozstrzygniętej. Stwierdzenie nieważności decyzji organu odwoławczego ma przecież ten skutek, iż decyzja organu I instancji zostaje pozbawiona atrybutu ostateczności i organ odwoławczy może się wypowiedzieć co do jej legalności i zasadności.

Nie podzielam także stanowiska Sądu co do drugiej podstawy stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] lutego 2009r. Zdaniem Sądu "... decyzja odwoławcza jest decyzją wydaną po rozpoznaniu cofniętego odwołania, czyli de facto bez odwołania, co stanowi rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. i jako takie uzasadnia stwierdzenie jej nieważności w oparciu o art. 145 § 1 pkt 2 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi".

Prawdą jest, iż SKO w uzasadnieniu swojej decyzji przeszło do porządku dziennego nad kwestią cofnięcia odwołania przez A. i L. Sz., jednakże pamiętać trzeba, iż w obowiązującym stanie prawnym cofnięcie odwołania podlega kontroli organu. Zgodnie z art. 137 Kpa, organ odwoławczy nie uwzględnia jednak cofnięcia odwołania, jeżeli prowadziłoby to do utrzymania w mocy decyzji naruszającej prawo lub interes prawny. W niniejszej sprawie cofnięcia odwołania nie można by uwzględnić ponieważ uwzględnienie cofnięcia odwołania prowadziłoby do utrzymania w mocy decyzji, która byłaby decyzją wydaną bez podstawy prawnej. A zatem pomimo pominięcia niektórych wątków rozważań prawnych przez organ odwoławczy decyzja organu odwoławczego jest zgodna z prawem, albowiem każda inna decyzja niż uchylenie decyzji WRiL PPRN w B. z dnia [...] czerwca 1961r. prowadziłaby do utrzymania w mocy decyzji nie mającej podstawy prawnej w prawie materialnym, obowiązującym w dacie orzekania przez organ odwoławczy.

Stwierdzając nieważność zaskarżonej decyzji z przyczyn opisanych w uzasadnieniu wyroku Sąd nie ustosunkował się do zarzutów podniesionych w skardze przez Nadleśnictwo W. Z racji funkcji zdania odrębnego, które polega na ustosunkowaniu się do rozstrzygnięcia Sądu i jego uzasadnienia, nie może tego czynić także autor zdania odrębnego.