Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 112/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2016-03-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję w części
Oddalono skargę w części
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 2 pkt 4, art. 2 pkt 4a, art. 3 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2015 poz 114
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.
article: art. 31 par. 1
journal: Dz.U. 2015 poz 583
law: Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak, Sędziowie Sędzia NSA Anna Orłowska, Sędzia WSA Felicja Kajut (spr.), Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Agnieszka Januszewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 marca 2016 r. spraw ze skarg M. F. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 2 grudnia 2015 r. nr [...]i nr [...] w przedmiocie świadczenia z funduszu alimentacyjnego 1) uchyla decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 2 grudnia 2015 r. nr[...], 2) w pozostałym zakresie oddala skargi.


UZASADNIENIE

Dwiema decyzjami z dnia 22 października 2014 r. Wójt Gminy odmówił przyznania małoletnim: A. F. ( decyzja nr [...]) i D. F. ( decyzja nr [...]) - reprezentowanym przez matkę M. F. świadczeń z funduszu alimentacyjnego, na okres od 1 października 2014 r. do dnia 30 września 2015 r.

W podstawach prawnych decyzji podano art 1a, art. 2 pkt 2, pkt 4, pkt 5, pkt 8, pkt 12, pkt 17, pkt 18, art. 9 ust. 1 i ust. 2 , art.10 ust. 1, art. 12 ust. 2, art. 15, art. 18, art. 19 ust. 1, art. 20 oraz art. 25 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 1228 ze zm.), art. 3 pkt 1 i pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 1456 ze zm.), art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.) – dalej zwanej: "k.p.a.", § 1 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 7 lipca 2010 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania, sposobu ustalania dochodu oraz wzorów wniosku, zaświadczeń i oświadczeń o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego (Dz.U. Nr 123, poz. 836 ze zm.).

W uzasadnieniu decyzji dotyczącej A. F. organ wskazał, że M. F. (zwana dalej: "stroną", "skarżącą") wystąpiła o przyznanie świadczeń z funduszu alimentacyjnego na ww. dzieci na okres świadczeniowy 2014/2015. Wyrokiem Sądu Rejonowego w K. z dnia 11 marca 2014 r. zostały podwyższone alimenty zasądzone od D. B. dla A. F. prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w Gd. z dnia 20 kwietnia 2000 r., z kwoty 300 zł do kwoty 600 zł miesięcznie. D. B. nie płacił zasądzonych alimentów i strona wszczęła postępowanie egzekucyjne prowadzone przez komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym G.w G.. Egzekucja alimentów jest bezskuteczna, co wynika z zaświadczenia komornika z dnia 10 września 2014 r. wydanego w sprawie nr KMP [...].

W przypadku D. F. została ustalona kwota alimentów od W. F. w kwocie 600 zł. Wymieniony nie płacił zasądzonych alimentów. Egzekucja alimentów jest bezskuteczna, co wynika z zaświadczenia komornika sądowego przy Sadzie Rejonowym G. w G.

z dnia 10 września 2013 r. wydanego w sprawie nr [...].

W dalszej części obu decyzji organ wskazał, że zgodnie z art. 9 świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują osobie uprawnionej do ukończenia przez nią 18 roku życia albo w przypadku, gdy uczy się w szkole lub szkole wyższej do ukończenia przez nią 25 roku życia, albo w przypadku posiadania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności - bezterminowo. Świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 725 zł.

Z przedłożonych przez stronę dokumentów: zaświadczeń z Urzędu Skarbowego w K. o wysokości dochodów uzyskanych przez członków rodziny w 2013 r., oświadczeń członków rodziny o wysokości dochodu niepodlegającego opodatkowaniu, który został uzyskany w 2013 r., oświadczeń o wysokości składek na ubezpieczenia zdrowotne w 2013 r., zaświadczenia z Urzędu Gminy o wielkości posiadanego w 2013 r. gospodarstwa rolnego przez R. Z., przekazów pocztowych dotyczących regulowania alimentów przez R. Z. w 2013 r., oświadczenia strony o dochodzie uzyskanym z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, potwierdzenia zameldowania na pobyt czasowy M. F., zaświadczeń od Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym G. w G., PIT-ów 11 za 2013 r. wynika, iż miesięczny dochód na osobę w rodzinie strony wynosi 1.097,10 zł.

W szczególności R. Z. w 2013 r. osiągnął dochód z odszkodowania od Energii za użytkowanie stacji transformatorowej z przyłączami w latach 1995-2010, czyli tzw. "innych źródeł" nie wymienionych w katalogu dochodów uzyskanych i utraconych (art. 3 pkt 23-24 ustawy świadczeniach rodzinnych), więc nie podlega on utracie. Miesięczna kwota tego dochodu wynosi 2.139,20 zł oraz dochód z gospodarstwa rolnego, gdzie jest on wyłącznym właścicielem 8,1888 ha przeliczeniowych oraz dodatkowo jest właścicielem wraz z U. Z. gospodarstwa rolnego o wielkości 3,4620 ha. Na zaświadczeniu z Urzędu Gminy nie został określony udział w tej własności, wobec tego organ zobowiązany był policzyć całość gospodarstwa rolnego (11,6508 ha).

Strona w punkcie 4.1 wniosków o świadczenia z funduszu alimentacyjnego wpisała kwotę 7.800 zł tytułem kwoty alimentów świadczonych na rzecz innych osób w 2013 r. Zgodnie z § 2 ust. 2 pkt 1 lit. i rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 7 lipca 2010 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania, sposobu

ustalania dochodu oraz wzorów wniosku, zaświadczeń i oświadczeń o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, w celu udokumentowania wysokości zapłaconych alimentów należy przedstawić przekazy lub przelewy pieniężne dokumentujące wysokość zapłaconych alimentów w przypadku członków rodziny zobowiązanych orzeczeniem sądu, ugodą sądową lub ugodą zawartą przed mediatorem do ich płacenia na rzecz osoby spoza rodziny. R. Z. przekazuje przekazem pocztowym pieniądze dla osób z poza rodziny, czyli dla U. Z. i D. Z., lecz tylko w treści niektórych przekazów jest zapis, że są to alimenty. Z dokumentów można uznać, że tylko kwota 2.600 zł była płacona tytułem alimentów na rzecz innych osób. Organ nie mógł zatem odliczyć całej kwoty wskazanej przez stronę we wnioskach jak również wszystkich przedstawionych przekazów pocztowych. W 2013r. strona osiągnęła dochód z zasiłku dla bezrobotnych (zakończył się - dochód utracony), działalności gospodarczej (zawieszona) oraz zasiłku macierzyńskiego.

Zgodnie z art. 2 pkt 17 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów utrata dochodu oznacza utratę dochodu spowodowaną:

a) uzyskaniem prawa do urlopu wychowawczego,

b) utratą prawa do zasiłku lub stypendium dla bezrobotnych,

c) utratą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej,

d) utratą zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, a także emerytury lub renty, renty rodzinnej lub renty socjalnej, z wyjątkiem renty przyznanej rolnikowi w związku z przekazaniem lub dzierżawą gospodarstwa rolnego,

e) wyrejestrowaniem pozarolniczej działalności gospodarczej,

f) utratą zasiłku chorobowego, świadczenia rehabilitacyjnego lub zasiłku macierzyńskiego, przysługujących po utracie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Dochód z zasiłku macierzyńskiego strony był związany z prowadzoną działalnością gospodarczą w 2013 r., która obecnie jest zawieszona. Jednakże według katalogu dochodów utraconych zasiłek macierzyński może zostać utracony tylko w wypadku, gdyby przysługiwał po utracie działalności gospodarczej (tzw. innej pracy zarobkowej) związanej z jej całkowitym wyrejestrowaniem. Z tego powodu organ doliczył tę kwotę.

Niewątpliwie dochód rodziny strony w przeliczeniu na osobę wynosi 1.097,10 zł i przekracza kryterium dochodowe uprawniające do świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Strona odwołała się od obu decyzji organu pierwszej instancji podnosząc, że egzekucja alimentów prowadzona przez komornika sądowego jest bezskuteczna. R. Z., u którego zamieszkuje, płaci alimenty na rzecz U. Z. i D. Z.. Nie zostały one w pełni uznane, jako że w niektórych przekazach nie wpisano z jakiego tytułu przesyłane są dzieciom pieniądze. Ponadto wpisano cały dochód z części gospodarstwa, gdzie R. Z. jest współwłaścicielem z byłą żoną. W jej opinii przychodów R. Z. nie należało brać pod uwagę przy ustalaniu dochodu miesięcznego na jednego członka rodziny. Wprawdzie zamieszkuje u niego i mają wspólne dziecko, ale nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego.

Po rozpatrzeniu odwołań Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzjami z dnia 2 grudnia 2015 r. (nr [...] - dot. A. F. i nr [...] – dot. D. F.), na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 9 ust. 1, ust. 2 i ust. 3 w zw. z art. 2 pkt 4 i 5 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, utrzymało w mocy decyzje organu pierwszej instancji.

Organ odwoławczy stwierdził, że pojęcie dochodu oraz dochodu rodziny należy rozumieć zgodnie z art. 2 pkt 4 i 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Przez dochód rodziny rozumie się sumę dochodów członków rodziny. Dochód członka rodziny oznacza przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy, z zastrzeżeniem art. 9 ust. 3-4a. (art. 2 pkt 5a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów). W tym przypadku dochód rodziny należało ustalić za 2013 r.

We wnioskach strona podała, że w skład rodziny wchodzą M. F., R. Z. oraz troje dzieci. Stosownie do art. 2 pkt 12 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, rodzina oznacza między innymi - osobę, z którą rodzic osoby uprawnionej wychowuje wspólne dziecko. Nie ulega wątpliwości, że strona (matka osób uprawnionych) i R. Z. są rodzicami M. Z., zamieszkują razem i wychowują wspólne dziecko. Dla postępowania dotyczącego ustalenia prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego w składzie rodziny uwzględnić należy oprócz dzieci także oboje rodziców.

W 2013 r. strona osiągnęła dochód z zasiłku dla bezrobotnych, którego ostatnia wypłata miała miejsce w dniu 27.03.2013 r., następnie od dnia 2.04.2013 r. uzyskiwała dochody z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, której wykonywanie zawiesiła w dniu 30 czerwca 2014 r. Podczas prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej przebywała na zasiłku macierzyńskim, otrzymując z tego tytułu świadczenia z zakładu ubezpieczeń społecznych. Organ niższej instancji mając na uwadze treść art. 5 ust. 4 w zw. z art. 2 pkt 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych jako dochód utracony potraktował ww. dochody wynikające z zasiłku dla bezrobotnych oraz z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Organ nie uwzględnił jako dochodu utraconego z tytułu zasiłku macierzyńskiego uznając, że może zostać utracony tylko w wypadku, gdy przysługiwał po utracie działalności gospodarczej (tzw. innej pracy zarobkowej) związanej z jej całkowitym wyrejestrowaniem. Tymczasem - zdaniem organu odwoławczego - utrata dochodu wynikająca z utraty zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej nie ogranicza się jedynie do utraty samego wynagrodzenia za pracę czy dochodów otrzymywanych z prowadzenia działalności gospodarczej, lecz obejmuje również utratę wszelkich jego składników i substytutów, w tym świadczeń wypłacanych z ubezpieczenia społecznego, o ile pozostają one w związku ze stosunkiem pracy czy prowadzeniem działalności gospodarczej. Zawieszenie wykonywania działalności gospodarczej przez stronę wiązało się zatem z utratą dochodu w postaci otrzymywanych świadczeń z ubezpieczenia społecznego i dochód strony uzyskany od organu rentowego za rok podatkowy 2013 powinien zostać uwzględniony jako dochód utracony.

Odnośnie dochodów R. Z. organ pierwszej instancji prawidłowo ustalił, że R. Z.

w roku 2013 uzyskał dochód w kwocie 27.914,34 zł, a po odliczeniu należnego podatku – 25.670,34 zł, a więc miesięcznie 2.139,20 zł. Ten dochód nie mieści się w definicji dochodu utraconego, a niewątpliwie jest to dochód zdefiniowany w art. 3 pkt 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Natomiast dochód R. Z. z gospodarstwa rolnego, w którym jest on wyłącznym właścicielem 8,1888 ha przeliczeniowych oraz właścicielem wraz z U. Z. 3,4620 ha, co daje łączną powierzchnię gospodarstwa rolnego 11,6508 ha przeliczeniowych ustalono na kwotę miesięczną 2.785,47 zł, stosownie do treści art. 5 ust. 8 ustawy i zgodnie z obwieszczeniem Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 23.09.2014 r. o wysokości przeciętnego dochodu z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego w 2013 r. (M.P. z 2014 r., poz. 827). Takie ustalenie jest również prawidłowe.

Łączny miesięczny dochód członka rodziny strony to kwota 4.924,67 zł, którą należało pomniejszyć o kwoty alimentów świadczone na rzecz innych osób stosownie do treści art. 3 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Organ pierwszej instancji postanowił odliczyć od dochodu jedynie kwotę 2.600 zł z deklarowanej przez stronę kwoty 7.800 zł. Tak dokonane ustalenie z pominięciem przeprowadzenia dodatkowych wyjaśnień odnośnie faktycznych kwot przekazanych w 2013 r. na poczet alimentów mogłoby okazać się znaczące dla rozstrzygnięcia sprawy, jednakże odliczenie nawet całej wnioskowanej kwoty (a więc 650 zł miesięcznie) nie spowoduje braku przekroczenia ustawowego kryterium dochodowego. Mając na względzie ustalone dochody członka rodziny strony w wysokości 4.924,67 zł miesięcznie i odliczając następnie całość wnioskowanej kwoty tytułem alimentów za 2013 r. w wysokości 650 zł miesięcznie, dochód pięcioosobowej rodziny wynosi 4.274,67 zł, co daje 854,93 zł na osobę. Pozostaje on wyższy od kryterium dochodowego.

M. F. zaskarżyła wyżej opisane decyzje organu odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku domagając się ich uchylenia, jak również uchylenia decyzji organu pierwszej instancji

Zaskarżonym decyzjom zarzuciła:

1. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. poprzez niepodjęcie czynności zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz dowolną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego, która w konsekwencji doprowadziła do niezasadnego uznania, że:

- skarżąca oraz R. Z. wychowują wspólne dziecko, a zatem R. Z. jest członkiem rodziny A. F. i D. F. w rozumieniu ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów i jego dochód winien być uwzględniany przy obliczaniu kryterium dochodowego, od którego uzależnione jest prawo do świadczenia wynikające z tej ustawy,

- alimenty świadczone przez R. Z. na rzecz innych osób wynosiły w roku 2013 r. jedynie 2.600 zł, nie zaś 7.800 zł,

2. naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 2 pkt 4 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów w zw. z art. 3 pkt 1 lit. c ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego niewłaściwą wykładnię oraz zastosowanie i ustalenie dochodu R. Z. z gospodarstwa rolnego z pominięciem tego, że w stosunku do części tego gospodarstwa jest on jedynie jego współwłaścicielem (dochód ten winien być stosownie rozdzielony).

W uzasadnieniach skarżąca wskazała, że organ odwoławczy pominął obowiązki wynikające z rządzącej postępowaniem administracyjnym zasady oficjalności, mającej swe źródło w art. 7, art. 75 § 1 oraz 77 § 1 k.p.a. Organ nie podjął jakichkolwiek działań zmierzających do wyjaśnienia okoliczności istotnych dla ustalenia składu rodziny uprawnionych, od dochodu której uzależnione jest prawo do świadczeń. Arbitralnie uznał, że skarżąca oraz R. Z. zamieszkują razem oraz posiadają wspólne dziecko, a zatem wychowują je wspólnie i w konsekwencji dochód R. Z. powinien zostać uwzględniony przy obliczaniu kryterium dochodowego.

Ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów odsyłając do dochodu rodziny, który następnie zgodnie z art. 9 ust. 2 tej ustawy podlega przeliczeniu na członka rodziny, nakazuje uznać za rodzinę grupę osób traktowaną jako rodzina przez przepisy z zakresu świadczeń rodzinnych. Przedmiotem odesłania jest zatem nie tylko kategoria "dochodu", ale też wszystkie składniki niezbędne do zbudowania kategorii "dochodu rodziny". Rodzina, której członkowie są powiązani relacjami nie tylko prawnymi, ale i obejmującymi wspólne zamieszkiwanie lub wspieranie w codziennym życiu. W konsekwencji, podstawowym obowiązkiem organu w sprawach było podjęcie inicjatywy dowodowej pozwalającej na ustalenie, czy R. Z. wchodzi, czy też nie wchodzi do składu osobowego rodziny, a przez to czy pożytkuje lub generuje dochód - i przez to wpływa na przyznanie lub odmowę przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Organ tegoż obowiązku zaniechał.

Nawet gdyby przyjąć, że R. Z. jest członkiem rodziny uprawnionego, to organ błędnie ustalił wysokość jego dochodu, uwzględniając dochód z całości gospodarstwa rolnego o łącznej powierzchni 11,6508 ha przeliczeniowych, pomimo że 3,4620 ha przeliczeniowych stanowi przedmiot współwłasności R. Z. i jego byłej żony, a także pomniejszając go jedynie o kwotę 2.600 zł alimentów.

Jak wskazuje się w orzecznictwie, interpretacja art. 3 pkt 1 lit a ustawy o świadczeniach rodzinnych (który w sprawie ma zastosowanie na zasadzie art. 2 pkt 5 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów) w części w jakiej stanowi, iż dochodem jest dochód uzyskany z gospodarstwa rolnego, musi uwzględniać charakter instytucji współwłasności wynikający z niej zakres uprawnień, przysługujących współwłaścicielowi do wspólnej rzeczy (por: wyrok WSA w Warszawie z dnia 31 sierpnia 2010 r., sygn. akt I SA/Wa 533/10; wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt II SA/Ol 87/12; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 grudnia 2006 r., sygn. akt I OSK 692/06).

W odpowiedziach na skargi Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o ich oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację.

Na rozprawie w dniu 10 marca 2016 r. Sąd, na mocy art. 111 § 2 ustawy – Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi zarządził połączenie do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy o sygn. akt III SA/Gd 112/16 oraz 113/16 dotyczące zaskarżonych decyzji oraz prowadzić jedne akta pod sygn. akt III SA/Gd 112/16.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2014r., poz. 1647), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Zgodnie z art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.) – dalej: "p.p.s.a.", kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg m.in. na decyzje administracyjne (pkt 1). Na mocy art. 145 § 1 p.p.s.a. uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (pkt 1 lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (pkt 2 lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 3 lit. c); a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność decyzji lub wydanie jej z naruszeniem prawa (pkt 2 i pkt 3). W przypadku natomiast uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Stosownie natomiast do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W myśl art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Wskazać należy, że przedmiotem kontroli Sądu jest ocena zgodności z prawem dwóch decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 2 grudnia 2015 r. oraz poprzedzających je decyzji Wójta Gminy z dnia 22 października 2014 r.

Pierwszą decyzją o nr [...] Kolegium orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji Wójta Gminy z dnia 22 października 2014 r. nr [...], który odmówił przyznania A. F. reprezentowanej przez matkę M. F. świadczeń z funduszu alimentacyjnego, na okres od 1 października 2014 r. do dnia 30 września 2015 r. ( sprawa zarejestrowana pod sygn. akt III SA/Gd 112/16).

Kolejną decyzją o nr [...] Kolegium orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji Wójta Gminy z dnia 22 października 2014 r. nr [...], który odmówił przyznania D. F. reprezentowanemu przez matkę M. F. świadczeń z funduszu alimentacyjnego, na okres od 1 października 2014 r. do dnia 30 września 2015 r. ( sprawa zarejestrowana pod sygn. akt III SA/Gd 113/16).

Wymienione powyżej decyzje zostały wydane na podstawie ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów ( w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania objętych kontrolą Sądu decyzji ), zwanej dalej " ustawą". Zgodnie z art. 2 pkt 11 tej ustawy, osobą uprawnioną do otrzymywania świadczeń z funduszu alimentacyjnego jest osoba uprawniona do alimentów od rodzica na podstawie tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd, jeżeli egzekucja alimentów okazała się bezskuteczna. Stosownie do art. 9 ust. 1 i 2 ww. ustawy, świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują osobie uprawnionej do ukończenia przez nią 18 roku życia albo w przypadku gdy uczy się w szkole lub w szkole wyższej do ukończenia przez nią 25 roku życia, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 725 zł. Ilekroć w ustawie o pomocy osobom uprawnionym do alimentów jest mowa o "dochodzie", czy "dochodzie rodziny", oznacza to dochód o którym mowa w przepisach ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2015 r., poz. 114, ze zm.), tj. art. 2 pkt 4 i 4a tej ustawy. Natomiast "rodzina" w rozumieniu art. 2 pkt 12 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów oznacza odpowiednio następujących po sobie członków rodziny: rodziców osoby uprawnionej, małżonka rodzica osoby uprawnionej, osobę, z którą rodzic osoby uprawnionej wychowuje wspólne dziecko, pozostające na ich utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25 roku życia oraz dziecko, które ukończyło 25 rok życia otrzymujące świadczenia z funduszu alimentacyjnego lub legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w przepisach ustawy o świadczeniach rodzinnych, a także osobę uprawnioną.

Odnosząc się w tym miejscu do podniesionych w skargach zarzutów naruszenia przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. poprzez niepodjęcie czynności zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz dowolną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego, która w konsekwencji doprowadziła do niezasadnego uznania, że R. Z. jest członkiem rodziny A. F. i D. F.a w rozumieniu ustawy i jego dochód winien być uwzględniany przy obliczaniu kryterium dochodowego, od którego uzależnione jest prawo do świadczenia wynikające z tej ustawy, Sąd stwierdza, że takiego stanowiska nie podziela.

We wnioskach o przyznanie świadczenia z funduszu alimentacyjnego M. F. wymieniła R. Z., jako członka swojej rodziny. Oboje zamieszkują pod wspólnym adresem, wspólnie wychowują córkę, a co za tym idzie – R. Z. stanowił rodzinę A. F. i D. F. w rozumieniu art. 2 pkt 12 ustawy. Wymieniony przepis stanowi bowiem, że członkiem rodziny jest m.in. osoba, z którą rodzic osoby uprawnionej wychowuje wspólnie dziecko. Dodać należy, że w aktach administracyjnych znajduje się kopia złożonego przez M. F. w dniu 27 czerwca 2014 r. oświadczenia, w którym m.in. prosi o uzupełnienie dokumentacji znajdującej się w SKO poprzez dosłanie; " dochodów mojego konkubenta R. za 2012 r.." Można domniemywać, że oświadczenie zostało złożone w związku z toczącym się wcześniej postepowaniem w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego na inny okres świadczeniowy, które, jak stwierdziła M. F. na rozprawie w dniu 10 marca 2016 r., były jej wcześniej przyznawane. Znajduje to również potwierdzenie w pismach przewodnich organu pierwszej instancji z dnia 6 listopada 2014 r. do złożonych przez M. F. odwołań. Na tejże rozprawie ww. stwierdziła, że pozostaje z R. Z. w konkubinacie.

W toku postępowania M. F. i R. Z. twierdzili, że nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego. Należy jednak zauważyć, że w orzecznictwie ugruntowany jest pogląd, iż ustawodawca nie uzależnił przyznania prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego od ustalenia, czy osoby o których mowa w art. 2 pkt 12 ustawy prowadzą wspólne gospodarstwo domowe, wyraźnie określił okoliczności, które obligatoryjnie organ musi wyjaśnić, a wśród nich m.in. dochód poszczególnych członków rodziny w rozumieniu art. 2 pkt 12 ustawy. Ustawowej definicji pojęcia "rodziny" nie należy rozumieć tak, iż posłużenie się w tej definicji zwrotem "odpowiednio" uprawnia do analizy faktycznego składu rodziny w kontekście osób prowadzących wspólne gospodarstwo domowe. Ustawodawca definiując pojęcie "rodziny" uwzględnia bowiem status prawny, nie zaś stan faktyczny lub przesłankę wspólnego gospodarowania ( zob. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 marca 2014 r., sygn. akt I OSK 407/13, dostępny na: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Organy orzekające w sprawie prawidłowo zatem przyjęły, że rodzina A. F. i D. F. składa się z pięciu osób, a dochód pięcioosobowej rodziny w 2013 r. przekroczył kryterium dochodowe z art. 9 ust. 2 ustawy tj. 725 zł.

W skargach zakwestionowano prawidłowość obliczenia wysokości dochodu rodziny wnioskodawców, zarzucając naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 2 pkt 4 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów w zw. z art. 3 pkt 1 lit. c) ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego niewłaściwą wykładnię oraz zastosowanie i ustalenie dochodu R. Z. z gospodarstwa rolnego z pominięciem tego, że w stosunku do części tego gospodarstwa jest on jedynie jego współwłaścicielem (dochód ten winien być stosownie rozdzielony).

Sąd w składzie orzekającym w sprawie podziela stanowisko, że organy nieprawidłowo ustaliły wysokość dochodu uzyskiwanego przez R. Z. z gospodarstwa rolnego o pow. 3,4620 ha przeliczeniowych, które stanowi przedmiot współwłasności R. Z. i jego byłej żony. Organy stanęły na błędnym stanowisku, że ponieważ w znajdujących się w aktach administracyjnych: zaświadczeniu Wójta Gminy oraz wypisie z ewidencji gruntów nie określono udziałów w tej własności, należało ustalić dochód R. Z. z całego gospodarstwa.

W tym miejscu należy odwołać się do przepisów ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn.: Dz.U. z 2015, poz. 583 z późn. zm., dalej jako "k.r.o."). Zgodnie z art. 31 § 1 k.r.o. z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje między małżonkami z mocy ustawy wspólność majątkowa (wspólność ustawowa). W myśl art. 43 § 1 k.r.o. oboje małżonkowie mają równe udziały w majątku wspólnym. Podobną regulację zawiera art. 501 k.r.o. stanowi on bowiem, że w razie ustania wspólności, udziały małżonków są równe, chyba że umowa majątkowa małżeńska stanowi inaczej. Przepisy te korespondują z art. 197 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (tj. Dz. U. z 2014 r., poz. 121 ze zm., dalej jako "k.c."), który wprost ustanawia domniemanie, że udziały współwłaścicieli są równe.

Wynika z powyższego, że na gruncie powołanych wyżej przepisów przyjąć należy domniemanie, że powierzchnia użytków rolnych znajdujących się w majątku wspólnym małżonków (przy wspólności ustawowej) w połowie przypada jednemu z nich, a w drugiej połowie - drugiemu. Z kolei skutkiem rozwiązania małżeństwa, jest ustanie z dniem uprawomocnienia się wyroku orzekającego rozwód wspólności ustawowej małżeńskiej, o ile w takim ustroju pozostawali małżonkowie w dniu orzekania, tym samym przedmioty objęte dotychczas wspólnością majątkową stają się współwłasnością rozwiedzionych małżonków w równych częściach ułamkowych (vide: wyrok Sądu Najwyższego - Izba Cywilna z dnia 21 czerwca 2001 r. III CZP 16/2001 OSNC 2002/1 poz. 4).

Biorąc zatem pod uwagę powyższe przepisy, z art. 2 pkt 4 ustawy w zw. z art. 3 pkt 1 lit. c ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika, że przy obliczaniu powierzchni użytków rolnych stanowiących współwłasność rozwiedzionych małżonków, należy przyjąć, że na każdego z byłych małżonków przypada równa część własności tych użytków.

Na gruncie niniejszej sprawy oznacza to, że organy powinny były przyjąć w postępowaniu, że R. Z. uzyskiwał w 2013 r. dochód z połowy gospodarstwa o pow. 3,4620 ha przeliczeniowych tj. 1,731 ha przeliczeniowych. Zgodnie z obwieszczeniem Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 23 września 2014 r. o wysokości przeciętnego dochodu z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego w 2013 r. (M.P. z 2014 r., poz. 827), przeciętny dochód z pracy w indywidulanych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego wynosił w 2013 r. 2869 zł. Dochód z 1,731 ha przeliczeniowego wyniósł w całym 2013 r. 4.966,24 zł, zaś miesięczny dochód to kwota 413,85 zł. O taka kwotę został zatem zawyżony miesięczny dochód rodziny.

Wskazane wyżej naruszenie przepisów prawa materialnego nie miało jednak wpływu na wynik sprawy, o czym będzie mowa poniżej.

Sąd stwierdził ponadto, że nie podziela stanowiska organów odnośnie nieuwzględnienia całej kwoty alimentów świadczonych w 2013 r. przez R. Z. na dwójkę dzieci w wysokości 7800 zł. Organy uwzględniły jedynie kwotę 2600 zł przyjmując, że z części przedłożonych przez niego przekazów pocztowych nie wynika, że dotyczą one alimentów. Organy, mając na uwadze prezentowane w toku postępowania przez M. F. przeciwne stanowisko w tej kwestii, wobec takich wątpliwości powinny były tę kwestię wyjaśnić, dokonując niezbędnych ustaleń. Stanowi to naruszenie art. 7 i 77 § 1 k.p.a, które jednak nie mogło mieć istotnego wpływu na wynik sprawy. Zarówno organ pierwszej, jak i drugiej instancji w uzasadnieniami swoich decyzji dokonał wyliczenia wysokości miesięcznego dochodu rodziny z uwzględnieniem całej kwoty 7.800 zł i wyliczenia te wykazały, że dochód ten, w przeliczeniu na osobę w rodzinie w wysokości 854,93 zł, nadal przekracza kryterium dochodowe w wysokości 725 zł.

Podobna sytuacja ma miejsce w przypadku pomniejszenia miesięcznego dochodu rodziny o kwotę 413,85 zł, stanowiącą miesięczny dochód R. Z.

z gospodarstwa rolnego o pow. 1,731 ha przeliczeniowego. Dochód ten,

z uwzględnieniem całej kwoty alimentów świadczonych przez R. Z., wynosi 3.861,32 zł, a więc 772,26 zł miesięcznie na osobę w rodzinie. Zatem nadal tak ustalony dochód przekracza kryterium dochodowe uprawniające do otrzymania świadczenia.

Sąd stwierdził ponadto, że - poza ww. uchybieniami - pozostałe ustalenia organów odnośnie uzyskanych przez M. F. i R. Z. dochodów w 2013 r. były prawidłowe.

Z uwagi na powyższe Sąd stwierdził, że pomimo uznania, iż organy dopuściły się w sprawie naruszenia wskazanych przepisów prawa materialnego i procesowego, naruszenia te z uwagi na treść art. 145 § 1 pkt a) i c) p.p.s.a. nie miały znaczenia dla wyniku niniejszej sprawy.

Sąd mając na uwadze treść art. 134 § 1 p.p.s.a. stwierdził jednak, że decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego o nr [...], dotycząca przyznania świadczeń A. F. jest dotknięta wadą, która uzasadnia wyeliminowanie jej z obrotu prawnego.

Art. 32 k.p.a. stanowi, że strona może działać przez pełnomocnika chyba, że charakter czynności wymaga jej osobistego działania. Pełnomocnikiem strony może być osoba fizyczna posiadająca zdolność do czynności prawnych, a pełnomocnictwo musi być udzielone na piśmie lub do protokołu (art. 33 § 2 k.p.a.). Pełnomocnik dołącza do akt oryginał lub urzędowo poświadczony odpis pełnomocnictwa (art. 33 § 3 k.p.a.).

Pełnomocnictwo w postępowaniu administracyjnym musi być wyraźnie udzielone konkretnej osobie, nie można domniemywać udzielenia pełnomocnictwa. Organ administracji publicznej powinien w każdym stadium postępowania czuwać, by nie dopuścić do udziału w postępowaniu osoby, która albo w ogóle nie legitymuje się należytym pełnomocnictwem, z zastrzeżeniem przepisu art. 33 § 4, albo pełnomocnictwo dotyczy innej sprawy niż rozstrzygana w postępowaniu, lub pełnomocnik zamierza podjąć czynności, do których nie jest umocowany (tak zob. A. Wróbel w: Jaśkowska Małgorzata, Komentarz aktualizowany do Kodeksu postępowania administracyjnego, Komentarz do art. 32 k.p.a., opublikowano: LEX/el.2016).

Wniosek o przyznanie świadczeń alimentacyjnych na rzecz małoletniej A. F. złożyła, będąc jej przedstawicielem ustawowym, matka M. F.. A. F. w dniu

3 października 2015 r. skończyła osiemnasty rok życia, tym samym uzyskała pełną zdolność do czynności prawnych ( art. 11 k.c.). Jakkolwiek w dniu złożenia odwołania od decyzji organu pierwszej instancji tj. w dniu 29 października 2014 r. M. F. była przedstawicielem ustawowym swojej niepełnoletniej córki, to w czasie toczącego się ponad rok postępowania odwoławczego córka A. F. stała się osobą pełnoletnią, tym samym nie mogła być reprezentowana przez matkę bez złożenia przez nią stosownego pełnomocnictwa. Organ winien był zatem wyjaśnić czy wolą A. F. było, by w postępowaniu odwoławczym jej interesy nadal reprezentowała matka – M. F.. Mimo powyższego organ odwoławczy nadal uznawał, że M. F. ma prawo do reprezentowania córki i doręczył jej decyzję nr [...].

Powyższe ustalenia wskazują, że zostały naruszone przepisy art. 32 i art. 33 k.p.a. dotyczące pełnomocnictwa oraz ogólne zasady działania wynikające z zapisów tej ustawy, zaś naruszeniem to mogło mieć wpływ na wynik sprawy. W ocenie Sądu brak było też podstaw do zastosowania art. 33 § 4 k.p.a., nie można bowiem uznać, że mamy w tym przypadku do czynienia ze sprawą mniejszej wagi.

Zatem ponownie rozpatrując sprawę przyznania A. F. świadczeń z funduszu alimentacyjnego organ odwoławczy winien wezwać M. F. do okazania pełnomocnictwa do reprezentowania córki przed organem drugiej instancji. W przypadku jego braku, organ winien prowadzić postępowanie, w którym uczestniczyć będzie osobiście A. F., jako jego strona ( art. 28 k.p.a.).

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., orzekł o uchyleniu decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 2 grudnia 2015 r. nr [...] ( pkt 1 wyroku), zaś w pozostałym zakresie, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargi oddalił ( pkt 2 wyroku).