Postanowienie WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 922/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2018-04-12 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6300 Weryfikacja zgłoszeń celnych co do wartości celnej towaru, pochodzenia, klasyfikacji taryfowej; wymiar należności celnych
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: utrzymano w mocy postanowienie referendarza sądowego
Powołane przepisy: article: Art. 245, art. 246  par. 1, art. 260
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym : Przewodniczący : Sędzia WSA Bożenna Blitek po rozpoznaniu w dniu 12 kwietnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu R. A. Firma Importowo-Handlowo-Usługowa od postanowienia referendarza sądowego z dnia 13 lutego 2018 r., sygn. akt III SA/Kr 922/17 w sprawie ze skarg R. A. Firma Importowo-Handlowo-Usługowa na decyzje Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 30 czerwca 2017 r. nr [...] z dnia 30 czerwca 2017 r. nr [...] w przedmiocie określenia kwoty długu celnego postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego


UZASADNIENIE

W dniu 29 stycznia 2018 r. (data prezentaty Sądu) R. A. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych. Objaśniając swoją sytuację rodzinną skarżący w rubryce 6 wpisał: "Nie dotyczy (rozdzielność majątkowa), dorosłe dzieci utrzymujące się samodzielnie". Opisując swój majątek skarżący zadeklarował brak nieruchomości, zasobów (oszczędności, papierów wartościowych, wierzytelności), przedmiotów wartościowych. W rubryce 8 przewidzianej na opisanie stanu majątkowego osób pozostających z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym skarżący wpisał: "Nie dotyczy, między wnioskodawcą a jego małżonką, M. A., istnieje ustrój rozdzielności majątkowej małżeńskiej (w załączeniu); dzieci wnioskodawcy są dorosłe i utrzymują się samodzielnie". Swoje dochody skarżący określił na kwotę 5921,50 zł (4855,50 zł netto) tytułem jednorazowego zasiłku chorobowego, częściowo zajętego w toku postępowania egzekucyjnego w administracji. Uzasadniając swoje starania skarżący podniósł, że z uwagi na mnogość postępowań administracyjnych dotyczących tożsamych stanów faktycznych, w których jest stroną oraz konieczność ponoszenia związanych z tym znacznych kosztów, wyczerpały się jego możliwości finansowe i obecnie nie posiada on środków umożliwiających kontynuowanie wszczętych postępowań. Skarżący podał, że nie ma żadnego majątku, utrzymuje się wyłącznie z okresowo wypłacanego zasiłku chorobowego, który podlega częściowemu zajęciu w toku postępowania egzekucyjnego. Skarżący stwierdził, że dochód z tego tytułu i w wykazanej wysokości nie pozwala na pokrycie kosztów postępowania w całości ani w części, gdyż koszty wpisów sądowych znacząco przewyższają środki pieniężne, którymi dysponuje. Poza tym wykorzystując część pozostających mu środków skarżący łoży na utrzymanie rodziny, przy czym wydatki te kształtują się w różnych wysokościach w stosunku miesięcznym i są związane z okolicznościową pomocą finansową na rzecz dzieci. Ponadto skarżący wyjaśnił, że mieszkanie przy os. W w J wynajmuje. Co się zaś tyczy wykazanego zasiłku chorobowego to uległ on częściowemu zajęciu w toku egzekucji, tak że tylko w sierpniu 2017 r. otrzymał jednorazową wypłatę w wykazanej wysokości. Później ZUS wstrzymał wypłatę tego zasiłku od czego skarżący się odwołał. Opisując zobowiązania i stałe wydatki skarżący podniósł, że jego stałe, miesięczne wydatki na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych (jedzenie, ubrania, środki czystości, inne koszty związane z utrzymaniem mieszkania) wynoszą ok. 600 zł. Równocześnie skarżący podkreślił, że ponosi koszty związane z prowadzoną przez siebie działalnością takie jak koszty obsługi księgowej, koszty związane z eksploatacją urządzeń telekomunikacyjnych, koszty związane z pokryciem kosztów ubezpieczeń pracowników oraz ich wynagrodzeń. Nadto w ramach prowadzonej działalności skarżący posiada zobowiązania kredytowe w wysokości 730.000 zł, przy czym stan jego zadłużenia na dzień 9 listopada 2017 r. wynosił ogółem 829.126,68 zł. Jego rachunki bankowe zostały zajęte. Do wniosku skarżący dołączył następujące dokumenty źródłowe: umowę majątkową małżeńską, na mocy której małżonkowie wyłączyli z dniem 6 stycznia 2004 r. łączącą ich wspólność majątkową; umowę najmu, z treści której wynika, że skarżący jest najemcą części mieszkania na os. W w J, którą wynajął na okres 10 lat za kwotę 10.000 zł; zaświadczenia Starostwa Powiatowego , że ani skarżący ani jego firma na figurują w ewidencji pojazdów jako właściciel/współwłaściciel pojazdów; zaświadczenie oraz decyzję ZUS, które potwierdzają wypłacenie zasiłku chorobowego skarżącemu w deklarowanej wysokości w sierpniu 2017r. jak również orzeczoną później odmowę prawa do zasiłku chorobowego za okres od 28 sierpnia 2017 r. do 27 września 2017 r.; fakturę wystawianą na firmę skarżącego za obsługę księgową; rachunek za telefon wystawiony na firmę skarżącego; listę płac pracowników w firmie skarżącego z sierpnia 2017 r. wraz z potwierdzeniami przelewu należności z tytułu składek do ZUS i US; zestawienie rachunków firmowych i prywatnego z podsumowaniem środków oraz zaświadczenia z banku [...], w których podano, że skarżący jest klientem tego banku przy czym jego rachunki obciążone były tytułami egzekucyjnymi na rzecz Urzędu Skarbowego na łączną kwotę 14.267.767,69 zł. Posiada także w tym banku kartę kredytową z limitem 100.000 zł z dostępnymi na dzień 9 listopada 2017 r. środkami w kwocie 7.885,64 zł; historię rachunku bankowego; tytuł wykonawczy oraz zawiadomienia Naczelnika Urzędu Skarbowego o zajęciu zabezpieczającym wierzytelności.

Postanowieniem z dnia 13 lutego 2018 r. referendarz sądowy oddalił wniosek R. A. o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu referendarz sądowy stwierdził, że będący przedmiotem rozpoznania w niniejszej sprawie wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych nie jest jedynym takim wnioskiem i że identyczne oświadczenia, wyjaśnienia oraz dokumenty źródłowe skarżący przedstawiał przy swoich wcześniejszych staraniach w innych sprawach. Referendarz sądowy wskazał, że do obecnie składanego wniosku skarżący nie dołączył przedstawianego w innych sprawach zeznania PIT-36L wraz z Informacją PIT-B z których wynika, że w 2016 r. na prowadzonej działalności osiągnął przychód rzędu 92.209.505,03 zł z uwagi jednak na wyliczone koszty odnotował na koniec roku stratę 337.703,32 zł. Nie dołączył nadto przedstawianych wcześniej deklaracji VAT-7 za miesiące 7-9 2017 r. Referendarz sądowy zaznaczył przy tym, że informacje zawarte w tych dokumentach źródłowych są znane na zasadzie notorii urzędowej, a w związku z tym nie zachodzi potrzeba wzywania strony o nadesłanie tych dokumentów źródłowych.

Odnosząc się natomiast do sytuacji materialnej skarżącego referendarz sądowy stwierdził, że okoliczność, że wnioskodawca skarży obecnie szereg niekorzystnych dla siebie decyzji, nie jest argumentem, który powinien decydować o zwolnieniu go od kosztów sądowych. Skarżący prowadząc bowiem określoną działalność gospodarczą mógł i powinien był liczyć się z możliwością interwencji organów administracji, a także niekorzystnymi dla siebie decyzjami. W tym celu powinien był gromadzić środki na opłacenie ewentualnych kosztów sądowych, co przy wykazanych przychodach sięgających w roku 2016 kwoty ponad 92 mln zł nie stanowiło problemu. W ocenie referendarza sądowego, wykazywana w zeznaniu PIT-36L strata nie jest żadnym argumentem, gdyż jest ona zwykłym wynikiem bilansowym nadwyżki kosztów nad przychodami i nie jest równoznaczna z fiaskiem prowadzonej działalności gospodarczej. Potwierdzeniem zaś tego, że skarżący nie poniósł fiaska i nadal prowadzi działalność gospodarczą są, zdaniem referendarza sądowego, okazane przez skarżącego deklaracje VAT-7 za miesiące lipiec, sierpień i wrzesień 2017 r., przedstawione listy płac pracowników w jego firmie, potwierdzenia przelewu należności z tytułu składek do ZUS, faktury wystawiane na firmę skarżącego. Referendarz sądowy przyznał, że okoliczność, że rachunki skarżącego obciążone są tytułami egzekucyjnymi stanowi pewną niedogodność, jednak skoro bank nie wypowiedział mu umowy rachunku powiązanego z kartą kredytową z ustalonym na niej limitem 100.000 zł to przyjąć należy, że pozytywnie ocenia tzw. zdolność kredytową skarżącego, a więc zdolność do terminowego regulowania przez niego zobowiązań.

Odnosząc się z kolei do argumentacji skarżącego akcentującego rozdzielność majątkową małżonków referendarz sądowy wyjaśnił, że nawet w razie istnienia rozdzielności majątkowej małżonkowie mają względem siebie obowiązek pomocy wynikający z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, który trwa tak długo jak długo istnieje małżeństwo. Wzmiankowany obowiązek obejmuje także prowadzenie procesów sądowych i pokrywanie związanych z nimi kosztów. Referendarz sądowy zaznaczył przy tym, że skarżący uniemożliwił dokonanie jednoznacznej oceny jakie tak naprawdę są prawdziwe możliwości małżonki we wspomożeniu skarżącego. Nie przytoczył bowiem żadnych, konkretnych okoliczności na podstawie których można byłoby wnioskować, że wyegzekwowanie od małżonki spoczywającej na niej powinności będzie albo utrudnione albo sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Referendarz sądowy podkreślił, że to sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy.

Od powyższego postanowienia referendarza sądowego skarżący złożył sprzeciw zarzucając, że orzeczenie to narusza przepisy art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, poprzez dokonanie oceny przeprowadzonych dowodów w sprzeczności z zasadami logicznego rozumowania, niezachowanie obiektywizmu przy ocenie znaczenia przedstawionych dowodów poprzez ustalenie w sposób całkowicie dowolny, że nie wykazał on, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, a co za tym idzie, iż nie przysługuje mu prawo pomocy w rozumieniu art. 245 § 3 p.p.s.a. Skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez zwolnienie go od kosztów sądowych w całości. W uzasadnieniu sprzeciwu skarżący podniósł, że w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia brak jest wykazania, dlaczego jego dokumentom i oświadczeniom odmówiono mocy dowodowej, a w szczególności, że przywołano jedynie formularz PPF, PIT-36L, VAT-7 (mimo, że nie były one przedstawione przez niego w niniejszym postępowaniu), potwierdzenie przelewu należności z tytułu składek do ZUS oraz faktury wystawione na firmę skarżącego, a nie powołano pozostałych dokumentów, m.in. decyzji ZUS o odmowie prawa do zasiłku chorobowego za okres od 28 sierpnia 2017 r. do 27 września 2017 r. oraz dokumentów przedstawiających zestawienie rachunków bankowych skarżącego i wynikającego z nich stanu zadłużenia, a także uzasadnienia dla którego referendarz odmówił im mocy dowodowej, co wykazuje, zdaniem skarżącego, istnienie wewnętrznej sprzeczności w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia i może stanowić o niedokładnym zbadaniu sprawy przez referendarza przy orzekaniu.

Zdaniem skarżącego, błędne jest przyjęcie w zaskarżonym postanowieniu stanowiska, jakoby winien gromadzić środki na opłacenie ewentualnych kosztów sądowych z uwagi na fakt, iż prowadzi działalność gospodarczą, gdyż przepisy prawa w żaden sposób nie nakładają na osoby fizyczne prowadzące taką działalność obowiązku gromadzenia środków pieniężnych na poczet ewentualnych kosztów związanych z postępowaniami administracyjnymi lub sądowymi. Ponadto skarżący uważa, że okoliczność, iż nadal prowadzi działalność gospodarczą, składa deklaracje VAT-7 oraz zatrudnia pracowników w żaden sposób nie uzasadnia twierdzenia, iż posiada wystarczające środki na ponoszenie kosztów sądowych. Nadto, zdaniem skarżącego, w związku z okolicznością, że koszty sądowe postępowania wynikają z prowadzonej przez niego działalności gospodarczej, nienależącej do majątku wspólnego małżonków, to nie można oczekiwać, że w sytuacji pozostawania w ustroju rozdzielności majątkowej, żona skarżącego jest zobowiązana do pokrycia kosztów tego postępowania albowiem takie uiszczenie kosztów sądowych nie służy zaspokajaniu potrzeb rodziny.

Skarżący podkreślił, że na chwilę obecną jest stroną ponad stu postępowań sądowych, w których regularnie opłacał wszystkie koszty sądowe, pomimo braku takiego obowiązku wynikającego z przepisów prawa, gromadził środki pieniężne przeznaczone na ponoszenie kosztów sądowych w tych postępowaniach, jednak na bieżąco je wpłacał na poczet dokonania opłat związanych z kosztami sądowymi. Ze względu na ilość spraw, suma którą skarżący poniósł w związku z opłaceniem kosztów sądowych w tych postępowaniach przekracza 300.000 zł. Ponadto skarżący uważa, że odmowa przyznania mu prawa pomocy narusza prawo do sądu, gdyż z uwagi na wielość postępowań sądowych, multiplikującą wysokość związanych z nimi kosztów, nie jest w stanie w sposób prawidłowy skorzystać ze swojego prawa.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

W sprawach prowadzonych przed sądami administracyjnymi podstawy przyznania prawa pomocy określa ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 z późn. zm., zwana dalej p.p.s.a.), a w szczególności:

"Art. 245. § 1. Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym.

§ 2. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.

§ 3. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.

§ 4. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej."

"Art. 246. § 1. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje:

1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania;

2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny."

Instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem stronom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym oraz kosztów pomocy prawnej udzielonej im przez profesjonalnego pełnomocnika. Zasadą jest bowiem, iż strona powinna partycypować w kosztach postępowania, w szczególności jeśli posiada stały miesięczny dochód. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o przyznanie prawa pomocy uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Sąd nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności, lecz bada stan majątkowy wnioskodawcy.

Z treści art. 246 § 1 p.p.s.a. wynika, że to na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania. Strona skarżąca powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z zawartego w art. 246 § 1 p.p.s.a. określenia "gdy wykaże" wynika bowiem, że to strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, która została uznana przez ustawodawcę za usprawiedliwiającą przyznanie prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 4 września 2013 r., sygn. akt I FZ 378/13, LEX nr 1363532). W orzecznictwie podkreśla się, że właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (postanowienie NSA z dnia 4 lipca 2013 r., sygn. akt II GZ 324/13, LEX nr 1335108). Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane, mimo istniejącego po stronie wnioskodawcy ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 4 czerwca 2013 r., sygn. akt II GZ 260/13, LEX nr 1320697).

W ocenie Sądu, referendarz sądowy słusznie zwrócił uwagę, że skarżący nie wyjaśnił jednoznacznie, czy jego żona będzie w stanie okazać mu pomoc w ponoszeniu kosztów sądowych. Sąd w pełni podziela stanowisko i rozważania referendarza sądowego co do konieczności udzielenia przez skarżącego, ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy, także informacji o sytuacji finansowej małżonki, nawet gdy w związku obowiązuje ustrój rozdzielności majątkowej. Również bowiem w takim przypadku wnioskodawcę obciąża obowiązek wykazania, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania nawet z pomocą małżonka, a wynika to z prawnego obowiązku udzielania wzajemnej pomocy przez małżonków i przyczyniania się do zaspokojenia potrzeb stworzonej przez nich rodziny, co znajduje umocowanie w przepisach art. 13 i art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Rozdzielność majątkowa nie zwalnia bowiem z obowiązku udzielenia pomocy drugiemu małżonkowi, dotyczy tylko majątków małżonków, a nie ich wzajemnych obowiązków (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 października 2015 r. sygn. akt l OZ 1349/15).

Sąd nie podzielił także stanowiska skarżącego, że liczba ponad stu postępowań sądowych, w których skarżący był zobowiązany uiścić koszty sądowe, a także brak obowiązku gromadzenia środków na pokrycie ewentualnych kosztów, wynikającego z przepisów prawa, uzasadnia przyznanie prawa pomocy. Okoliczność, iż skarżący skarży obecnie szereg niekorzystnych dla siebie decyzji, nie jest bowiem argumentem, który powinien decydować o zwolnieniu go od kosztów sądowych i przerzuceniu tego ciężaru na Skarb Państwa. Skarżący prowadząc określoną działalność gospodarczą mógł i powinien był liczyć się z możliwością interwencji organów administracji, a także niekorzystnymi dla siebie decyzjami. W tym celu powinien był gromadzić środki na opłacenie ewentualnych kosztów sądowych. Tak by uczynił bowiem racjonalny przedsiębiorca, mimo braku takiego obowiązku, wynikającego z przepisów prawa, zwłaszcza przy takiej skali działalności gospodarczej, jaką prowadzi skarżący i na rozmiary jakie wskazuje wykazany w 2016 r. przychód.

Sąd podzielił także w całości stanowisko referendarza sądowego, co do oceny majątkowej skarżącego w odniesieniu do osiąganych przychodów, straty, wydatków i kosztów utrzymania, oceny zadłużenia i w tym kontekście pozytywnej oceny tzw. zdolności kredytowej skarżącego, wszystkie wywody w tym zakresie przyjmując za własne. W skarżonym postanowieniu wymienione zostały wszystkie dokumenty przedłożone z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, które były przedmiotem analizy i oceny i nie wynika z uzasadnienia tego postanowienia by decyzji ZUS o odmowie prawa do zasiłku czy zestawieniu rachunków bankowych i wynikającego z nich zadłużenia referendarz sądowy odmówił mocy dowodowej. Jeżeli natomiast chodzi o dokumenty, na które powołał się referendarz sądowy, tj. zeznanie PIT-36L wraz z Informacją PIT-B za rok 2016 oraz deklarację VAT-7 za miesiące lipiec-wrzesień 2017 r., a których skarżący nie przedłożył w niniejszej sprawie, to należy stwierdzić, że ustalając sytuację majątkową skarżącego Sąd może oprzeć się nie tylko na dokumentach przedłożonych przez stronę w konkretnej sprawie, ale także tych przedłożonych przez nią w innych sprawach. Pozwala to bowiem na pełniejsze zobrazowanie sytuacji majątkowej strony i ustalenie, czy przysługuje jej prawo pomocy.

Reasumując Sąd stwierdził, że przedstawione przez skarżącego informacje nie pozwoliły na pełne zobrazowanie jego sytuacji materialnej, a w konsekwencji dokonanie oceny zasadności wniosku o udzielenie prawa pomocy. Sąd uznał zatem, że postanowienie referendarza sądowego z dnia 13 lutego 2018 r. jest prawidłowe i należy je utrzymać w mocy.

Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 260 p.p.s.a. – orzekł jak w sentencji.