Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 1296/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2016-01-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 83
journal: Dz.U. 2013 poz 1440
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Góraj, Sędziowie WSA Andrzej Kołodziej, Danuta Kania (spr.), Protokolant starszy sekretarz sądowy Maria Zawada, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 stycznia 2016 r. sprawy ze skargi Z. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę.


UZASADNIENIE

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] maja 2015 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku Z. K. z dnia [...] lipca 2014 r., stosując art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j.: Dz. U. z 2013 r., poz. 1440 ze zm.), odmówił przyznania mu renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku.

W uzasadnieniu organ podał, że zgodnie z art. 83 ust. 1 ww. ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania.

Organ zaznaczył, że powyższe warunki muszą być spełnione łącznie, a niespełnienie choćby jednego z nich wyklucza możliwość przyznania tego rodzaju świadczenia.

Wskazał, iż z dokumentacji zawartej w aktach rentowych wynika, że na przestrzeni 57 lat życia wnioskodawcy, tj. do daty powstania całkowitej niezdolności do pracy, udokumentowano zaledwie 18 lat, 5 miesięcy i 17 dni łącznych okresów ubezpieczenia. Ponadto, w dziesięcioleciu przypadającym przed dniem powstania niezdolności do pracy, zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych - wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym - udokumentowano jedynie 4 dni tych okresów.

W latach 1980 - 1982, 1994 - 1995, 1995 - 1999, 2000 - 2002 nie został udowodniony żaden okres zatrudnienia lub innej działalności popartej opłacaniem składek na ubezpieczenie społeczne. Nie bez znaczenia pozostaje fakt, że z dniem [...] lipca 2003 r. wnioskodawca zaprzestał zatrudnienia i do powstania całkowitej niezdolności do pracy w dniu [...] maja 2012 r., tj. przez prawie 9 lat, nie wykonywał zatrudnienia ani innej działalności popartej opłacaniem składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe.

W ocenie organu, w sprawie nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w wykonywaniu zatrudnienia, bowiem w wymienionych przerwach nie orzeczono wobec strony całkowitej niezdolności do pracy.

Nadto organ zauważył, że z akt rentowych wynika, iż wnioskodawca wielokrotnie rozwiązywał umowę o pracę z przyczyn leżących po stronie pracownika. Osoba decydująca się na taką formę rozwiązania stosunku pracy winna liczyć się z negatywnymi konsekwencjami w sferze uprawnień do świadczenia z ubezpieczeń społecznych.

Końcowo organ wskazał, iż przy rozpatrywaniu sprawy ocenie podlegała również sytuacja materialna wnioskodawcy. Wskazany dochód, przypadający na jednego członka rodziny, nie wskazuje, aby zainteresowany pozbawiony był niezbędnych środków utrzymania.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Z. K. wniósł o przyznanie mu renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. Wskazał przy tym na swoją trudną sytuację zdrowotną i finansową. Przyznał, iż rzeczywiście w przeszłości dochodziło do przypadków rozwiązywania umów o pracę z jego winy, lecz działo się to z powodu zmuszania go do pracy przez 10 a nawet 12 godzin dziennie. Przewinienia pracodawców w tym zakresie zainteresowany zgłaszał do Państwowej Inspekcji Pracy, lecz przyniosło to odwrotny skutek do oczekiwanego, bowiem pracodawcy przestali go zatrudniać.

Decyzją z dnia [...] czerwca 2015 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.), dalej: "k.p.a.", utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu organ wskazał, iż po ponownym rozpatrzeniu sprawy nie stwierdzono istnienia przesłanek umożliwiających pozytywne załatwienie wniosku.

Podał, iż z akt sprawy nie wynika, aby zaistniały szczególne okoliczności w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, na skutek których wnioskodawca nie nabył uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym.

Ponownie zauważył, iż w okresie 57 lat życia wnioskodawcy (do dnia powstania całkowitej niezdolności do pracy) udokumentowano 18 lat, 5 miesięcy i 17 dni łącznego okresu ubezpieczenia. W dziesięcioleciu przypadającym przed dniem powstania niezdolności do pracy zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych - wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym - udokumentowano 4 dni tych okresów.

Z przedłożonej dokumentacji wynika, że od [...] stycznia 1980 r. do [...] sierpnia 1982 r., od [...] stycznia 1994 r. do [...] lipca 1995 r., [...] 30 września 1995 r. do [...] lutego 1999 r., od [...] lipca 2000 r. do [...] listopada 2002 r. i od [...] lipca 2003 r. do [...] maja 2012 r., tj. do dnia powstania całkowitej niezdolności do pracy, wystąpiły przerwy w opłacaniu składek na ubezpieczenia społeczne. We wskazanych okresach nie była wobec zainteresowanego orzeczona całkowita niezdolność do pracy. Zatem nie istniały przeciwskazania, ze względu na stan zdrowia, które uniemożliwiałyby kontynuowanie zatrudnienia w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia w zwykłym trybie.

Organ wskazał, że orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] sierpnia 2003 r. ustalono u Z. K. częściową niezdolność do pracy do sierpnia 2004 r., a orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] czerwca 2014 r. ww. został uznany za całkowicie niezdolnego do pracy od [...] maja 2012 r. do [...] maja 2017 r. Przy czym częściowa niezdolność do pracy jedynie ograniczała, a nie uniemożliwiała całkowicie wykonywanie zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi.

Obecna niemożność podjęcia zatrudnienia ze względu na orzeczoną całkowitą niezdolność do pracy, a także trudne warunki materialne nie stanowią wystarczającej podstawy do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Świadczenie z art. 83 ust. 1 ww. ustawy nie jest bowiem świadczeniem socjalnym, przyznawanym według potrzeb, nawet gdy potrzeby te są uzasadnione.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2015 r. Z. K. wniósł o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, podkreślając, iż spełnia wszystkie przesłanki określone w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Skarżący podniósł nadto, że uprzednio wnosił do Prezesa ZUS o przyznanie emerytury w drodze wyjątku, jednak pod wpływem nalegań ze strony pracowników ZUS, mając ograniczoną zdolność do prawidłowego postrzegania spraw, zgodził się na zmianę żądania wniosku i zwrócił się o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku.

Wskazał również, że po przebyciu zawału serca poddany był rocznej rehabilitacji, jednak nie zapewniono mu dobrego sanatorium, nie udzielono też porady jak uniknąć podobnych sytuacji w przyszłości. Skutkiem tego, stan jego zdrowia ciągle się pogarszał, co doprowadziło do udaru mózgu.

Skarżący wskazał również, że po przebyciu zawału żaden spośród ośmiu lekarzy, do których się zwracał, nie wyraził zgody na podjęcie przez niego pracy na budowie, czy jako kierowcy.

Skarżący zaakcentował swą trudną sytuację zdrowotną i materialną, wnosząc o pozytywne rozpatrzenie sprawy.

W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1647), dalej: "p.u.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu, kontrola ta jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej: "p.p.s.a.", sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (§ 2).

Skarga analizowana w świetle powyższych kryteriów nie zasługuje na uwzględnienie.

Podstawę materialnoprawą zaskarżonej decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2015 r. stanowił art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Zgodnie z jego treścią, ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie.

Na tle całej ustawy określającej zasady nabywania prawa do świadczeń typu ubezpieczeniowego, a więc finansowanych i pozostających w związku z funduszem gromadzonym na ten cel ze składek ubezpieczeniowych przyszłych świadczeniobiorców, jest to regulacja szczególna, pozwalająca na uzyskanie świadczenia - odpowiadającego świadczeniu ubezpieczeniowemu - przez osoby, które nie spełniają warunków do jego uzyskania w zwykłym trybie. Świadczenia z ww. przepisu nie mają charakteru roszczeniowego, są bowiem finansowane z budżetu państwa (art. 84 ww. ustawy), a nie z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, zaś ustawa pozostawia ich przyznanie uznaniu Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Przepis ten posługuje się bowiem sformułowaniem "Prezes Zakładu może przyznać..." je w drodze wyjątku, co wskazuje na uznaniowy charakter decyzji podejmowanej w tym trybie. Jednak pozostawienie tego uprawnienia uznaniowej decyzji Prezesa Zakładu nie oznacza, że ma on całkowitą swobodę w tym względzie.

Z treści powołanego przepisu wynikają trzy przesłanki warunkujące ubezpieczonemu bądź też pozostałym po nim członkom rodziny przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Po pierwsze, niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami; po drugie, ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej, objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku; po trzecie, osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich trzech wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość.

Omawiane świadczenie, co należy podkreślić, nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb ze względu na trudną sytuację materialną wnioskodawcy. Jest to świadczenie, które może być przyznane w razie nieznacznego, w zakresie wymaganego okresu ubezpieczenia, niedopełnienia warunków do uzyskania renty na zasadach ogólnych. Ponadto z przepisu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych wynika, iż przede wszystkim konieczne jest wykazanie, że ubezpieczony, którego praca stanowi źródło uprawnień do świadczenia z ubezpieczenia społecznego, nie wypracował prawa do "zwykłego" świadczenia ubezpieczeniowego na skutek jakichś szczególnych okoliczności.

Jak już wyżej wskazano, wydając decyzję na podstawie art. 83 ust. 1 ww. ustawy, Prezes Zakładu kieruje się uznaniem administracyjnym. Ocena, czy w sprawie zaistniały szczególne okoliczności, usprawiedliwiające brak wymaganych okresów w opłacaniu składek, należy do organu, który okoliczności danej sprawy musi poddać należytej analizie czyniąc zadość regułom postępowania dowodowego określonym w Kodeksie postępowania administracyjnego. To jednak podmiot wnoszący o wszczęcie postępowania w sprawie powinien wykazać wszelkie okoliczności, wiążące się z dochodzonym świadczeniem. Nałożony na organ obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego zgodnie z regułami określonymi w art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a., nie zwalnia bowiem strony postępowania od współudziału w realizacji tego obowiązku.

W sprawie nie jest kwestionowane, że Z. K. nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej, objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy. Zgodnie bowiem z orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] czerwca 2014 r. skarżący jest całkowicie niezdolny do pracy od dnia [...] maja 2012 r. do dnia [...] maja 2017 r. Jak wynika z uzasadnienia ww. orzeczenia, zostało ono wydane po przeprowadzeniu bezpośredniego badania, jak i dokonaniu analizy dokumentacji medycznej w tym dokumentacji z przebiegu leczenia specjalistycznego, kart informacyjnych leczenia szpitalnego w roku 2003 i 2012, zaświadczeń o stanie zdrowia wystawionych przez lekarzy leczących z dnia [...] maja 2015 r. oraz wyników badań dodatkowych. Orzeczenie to zostało doręczone skarżącemu w dniu [...] czerwca 2014 r. i wobec nie wniesienia sprzeciwu do Komisji Lekarskiej ZUS w trybie art. 14 ust. 2a ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, stało się ostateczne.

W tym stanie rzeczy ocenie Sądu podlegają ustalenia organu pod kątem "szczególnych okoliczności" dla zbadania, czy przesłanka ta w sprawie niniejszej została spełniona.

Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 20 kwietnia 2010 r. o sygn. akt I OSK 130/10 (publ.: https://orzeczenia.nsa.gov.pl), przesłanka "szczególnych okoliczności" określona została przez ustawodawcę w postaci zwrotu ocennego, wymagającego od organu ustalenia odpowiednich faktów oraz ich oszacowania co do skali czy natężenia ich wystąpienia tak, aby można było tym faktom przypisać status okoliczności szczególnych. Dopiero kiedy ma miejsce ustalenie wystąpienia powyższych przesłanek, uruchomiona zostaje konstrukcja decyzji uznaniowej, na gruncie której organ może przyznać przedmiotowe świadczenie. Oznacza to, że nawet wówczas, gdy przesłanki te wystąpią, decyzja organu nie musi być decyzją przyznającą świadczenie, jeśli jakieś inne okoliczności (np. stan środków finansowych) to uniemożliwiają. Ponadto, świadczenie to może być przyznane "na zasadzie wyjątku", co wzmacnia uznaniowy charakter decyzji oraz wskazuje na zaostrzenie sposobu szacowania w ramach oceny faktów "szczególnych okoliczności", stanowiących najistotniejszą przesłankę merytoryczną, decydującą o zaktualizowaniu się możliwości przyznania tego świadczenia.

Za szczególną okoliczność na potrzeby stosowania przepisu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, uznaje się wyłącznie zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków (por. wyrok NSA z dnia 16 czerwca 2000 r. o sygn. akt II SA 306/00, niepubl.), przy czym owo zdarzenie bądź trwały stan muszą mieć charakter zewnętrzny, obiektywny i niezależny od woli tej osoby.

W ocenie Sądu, organ orzekający zasadnie przyjął, iż w niniejszej sprawie nie zostały wykazane szczególne okoliczności w rozumieniu ww. przepisu.

Z zebranego materiału dowodowego wynika, że w okresie 57 lat życia skarżącego (do daty powstania całkowitej niezdolności do pracy – [...] maja 2012 r.) udokumentowano 18 lat, 5 miesięcy i 17 dni łącznego okresu ubezpieczenia. W dziesięcioleciu przypadającym przed dniem powstania niezdolności do pracy oraz w dziesięcioleciu przypadającym przed dniem zgłoszenia wniosku o rentę z tytułu niezdolności do pracy w trybie zwykłym, zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych - wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym - udokumentowano zaledwie 4 dni tych okresów. W dniach od [...] stycznia 1980 r. do [...] sierpnia 1982 r., od [...] stycznia 1994 r. do [...] lipca 1995 r., od [...] września 1995 r. do [...] lutego 1999 r., od [...] lipca 2000 r. do [...] listopada 2002 r. i od [...] lipca 2003 r. do [...] maja 2012 r., nie został udowodniony żaden okres zatrudnienia lub innej działalności skarżącego popartej opłacaniem składek na ubezpieczenia społeczne.

We wskazanych okresach nie była w stosunku do skarżącego orzeczona całkowita niezdolność do pracy, zatem przyczyną braku uprawnień do uzyskania renty w trybie zwykłym nie był stan zdrowia uniemożliwiający kontynuowanie zatrudnienia bądź inne zdarzenie zewnętrzne, niezależne od woli skarżącego, którego nie można było przewidzieć i któremu nie można było zapobiec. Całkowita niezdolność do pracy wobec skarżącego została ustalona - ww. orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS - dopiero od dnia [...] maja 2012 r.

Ze znajdującej się w aktach sprawy opinii lekarskiej z dnia [...] czerwca 2014 r. wynika, że w 2003 r. Z. K. przebył zawał mięśnia sercowego. Na skutek tego, lekarz orzecznik ZUS orzeczeniem z dnia [...] sierpnia 2003 r. stwierdził u skarżącego częściową niezdolność do pracy okresowo od lutego 2003 r. do sierpnia 2004 r. Jednakże, jak zasadnie wskazał Prezes ZUS w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, częściowa niezdolność do pracy, nie uniemożliwiała całkowicie, lecz jedynie ograniczała skarżącemu możliwość podjęcia zatrudnienia. Nawet gdyby jednak przyjąć, że była to okoliczność uniemożliwiająca kontynuowanie przez skarżącego aktywności zawodowej, to należy podkreślić, iż istniała ona jedynie okresowo do sierpnia 2004 r.

Skarżący podkreślał w toku postępowania, że pomimo przebytej rehabilitacji w 2004 r. żaden z konsultujących go lekarzy, nie wyraził zgody na podjęcie przez niego zatrudnienia, uznając, że jest on niezdolny do pracy. Zaznaczyć jednak należy, że wiążące dla Prezesa ZUS w tym kontekście pozostają wyłącznie ustalenia dokonane przez lekarza orzecznika ZUS. Zgodnie bowiem z art. 14 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, podstawę do wydania decyzji w sprawie świadczeń przewidzianych w ustawie, do których prawo uzależnione jest od stwierdzenia niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji, stanowi orzeczenie lekarza orzecznika ZUS, od którego nie wniesiono sprzeciwu lub co do którego nie zgłoszono zarzutu wadliwości, albo orzeczenie komisji lekarskiej ZUS. Powoływanie się przez skarżącego na opinie innych lekarzy, nie spełnia wymaganego elementu.

Wskazać również należy, że - jak wynika z akt sprawy - w okresie od [...] września 2003 r. do [...] kwietnia 2007 r. skarżący był zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy [...] jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Stanowiło to o jego zdolności i gotowości do podjęcia zatrudnienia. Zgodnie bowiem z art. 2 ust. 2 pkt 2 ówcześnie obowiązującej ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. Nr 99, poz. 1001 ze zm.), bezrobotny oznacza osobę niezatrudnioną i niewykonującą innej pacy zarobkowej, zdolną i gotową do podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym w danym zawodzie lub służbie albo innej pracy zarobkowej, albo jeżeli jest osobą niepełnosprawną, zdolną i gotową do podjęcia zatrudnienia co najmniej w połowie tego wymiaru czasu pracy (...), zarejestrowaną we właściwym dla miejsca zameldowania stałego lub czasowego powiatowym urzędzie pracy oraz poszukującą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej (...).

Zaznaczyć przy tym należy, że okresy pozostawania bez pracy, nawet potwierdzone formalną rejestracją bezrobotnego w urzędzie pracy, nie mogą być zaliczane do okresu ubezpieczenia, bowiem nie stanowią okresu składkowego, ani nieskładkowego. Ponadto, trudna sytuacja na rynku pracy i zjawisko bezrobocia nie stanowią okoliczności szczególnych w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych usprawiedliwiających niewypracowanie wymaganego okresu w celu uzyskania świadczenia na tzw. zwykłych zasadach (por. wyrok NSA z dnia 9 października 2008 r., sygn. akt I OSK 378/08, wyrok WSA w Warszawie z dnia 20 października 2009 r., sygn. akt II SA/Wa 1008/09, publ. jw.).

Motywując zaskarżoną decyzję Prezes ZUS zasadnie wskazał na liczne, nawet kilkuletnie przerwy w zatrudnieniu skarżącego jeszcze przed rokiem 2003 r., a także w okresie od sierpnia 2004 r. do maja 2012 r. Przy czym, w świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, brak jest podstaw do uznania, że w okresie tych przerw istniały szczególne okoliczności w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, które w sposób obiektywy uniemożliwiałyby skarżącemu uzyskanie uprawnień do świadczenia w zwykłym trybie.

W aktach sprawy, co należy zaznaczyć, znajdują się świadectwa pracy potwierdzające ustanie stosunku pracy z przyczyn leżących po stronie skarżącego bądź wręcz z jego winy. Wskazać tu należy przykładowo świadectwo pracy wystawione w dniu [...] lipca 2003 r. przez [...], z którego wynika, że skarżący był zatrudniony w [...] w [...] od [...] lipca 1976 r. do [...] listopada 1976 r. jako [...] w pełnym wymiarze czasu pracy, jednak stosunek pracy wygasł na skutek porzucenia pracy przez pracownika. Inny przykład stanowi świadectwo pracy wydane przez [...] w [...], z którego wynika, że skarżący był zatrudniony w ww. [...] Oddział w [...] w okresie od [...] kwietnia do [...] czerwca 1979 r. jako pracownik [...], zaś umowa o pracę została rozwiązana przez porzucenie pracy. Kolejny przykład to świadectwo pracy wystawione przez [...] w [...], z którego wynika, że skarżący był zatrudniony jako [...] od [...] lutego do [...] maja 1977 r., zaś stosunek pracy ustał w wyniku zwolnienia dyscyplinarnego pracownika. Powyższe prowadzi do wniosku, że liczne przerwy w zatrudnieniu i wypracowanie przez skarżącego zaledwie 18-letniego stażu pracy, spowodowane było m.in. postawą samego skarżącego. Doprowadziło to w konsekwencji do negatywnych skutków w sferze jego uprawnień do świadczenia z ubezpieczeń społecznych.

Podkreślić w tym miejscu należy, że należności wypłacane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie są zapomogą państwową, a stanowią odpowiednik składek, które osoba uprawniona odprowadzała w trakcie życia zawodowego. Świadczenie emerytalne lub rentowe stanowi więc wypadkową okresu, przez który osoba uprawniona budowała kapitał początkowy odprowadzając składki na ubezpieczenie. Skarżący sam przyznał w toku postępowania, iż umowy o pracę były rozwiązywane z jego winy, przy czym w żaden sposób nie wykazał, że w istocie było to następstwem przewinień jakich dopuszczali się względem niego pracodawcy.

W świetle powyższych rozważań, wobec niespełnienia przesłanki "szczególnych okoliczności" uzasadniających niedopełnienie przez skarżącego wymagań, od których uzależnione jest przyznanie prawa do świadczenia w trybie zwykłym, organ nie miał podstaw prawnych do uwzględnienia wniosku skarżącego o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy na zasadzie art. 83 ust. 1 ww. ustawy. Wydając rozstrzygnięcie w sprawie, organ nie przekroczył granic uznania administracyjnego. Sama trudna sytuacja zdrowotna i materialna skarżącego, którą dostrzega Sąd w składzie orzekającym, nie może skutkować eliminacją zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego.

Wskazać przy tym należy, że dochód 2-osobowej rodziny skarżącego (pkt III oświadczenia o stanie rodzinnym, majątkowym z dnia [...] lipca 2014 r.) stanowi emerytura żony w kwocie 1777,08 zł brutto. Dochód brutto na jednego członka rodziny wynosi zatem 888,54 zł brutto i nieznacznie przewyższa kwotę najniższej emerytury, która w dacie orzekania przez organ wynosiła 880,45 zł. Uznać więc należało, że po stronie skarżącego nie istnieje wymagana przez ustawodawcę przesłanka braku niezbędnych środków utrzymania.

Sąd w składzie orzekającym podziela przy tym stanowisko prezentowane w orzecznictwie sądów administracyjnych, że dla oceny przesłanki braku niezbędnych środków utrzymania, posiadane przez wnioskodawcę środki należy oceniać na tle wysokości minimalnej emerytury, renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy i renty rodzinnej, która od 1 marca 2015 r. wynosi 880,45 zł brutto (por. wyrok NSA z dnia 27 września 2006 r., sygn. akt I OSK 1112/06, publ. LEX nr 321169, wyrok WSA w Warszawie z dnia 14 lutego 2014 r., sygn. akt II SA/Wa 1325/13, publ. https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Przyjęcie takiego miernika pozwala bowiem na najbardziej obiektywną ocenę sytuacji materialnej wnioskodawcy.

Na marginesie już tylko, mając na względzie argumentację podniesioną w skardze, Sąd zauważa, że kwestia przyznania skarżącemu prawa do emerytury w drodze wyjątku nie była przedmiotem oceny w niniejszej sprawie. W wyniku cofnięcia przez skarżącego wniosku o takie świadczenie pismem z dnia [...] grudnia 2014 r., postępowanie w tej sprawie zostało umorzone decyzją Prezesa ZUS z dnia [...] grudnia 2014 r. Z akt sprawy nie wynika jednak, aby dokonując cofnięcia wniosku skarżący znajdował się pod jakąkolwiek presją ze strony pracowników organu. Jak zasadnie wskazał Prezes ZUS w odpowiedzi na skargę, wniosek taki skarżący może złożyć do organu, ponownie uwzględniając jednak fakt, że wiek emerytalny dla mężczyzn w wieku skarżącego wynosi 67 lat.

Mając na względzie wszystko powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.