Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 516/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2021-09-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję w części dot. początkowej daty przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego
Powołane przepisy: article: Art. 24
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: Art. 145  par. 1 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Czeluśniak (spr.) Sędziowie WSA Hanna Knysiak-Sudyka WSA Ewa Michna po rozpoznaniu w dniu 28 września 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi M. Ż. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 15 lutego 2021 r. nr [...] w przedmiocie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję w części, tj. w zakresie daty początkowej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego "od 1 lutego 2021 r."; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej M. Ż. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wójt Gminy decyzją z dnia [...] 2020 r. nr [...], odmówił przyznania M. Ż. świadczenia pielęgnacyjnego, z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na męża C. Ż. w okresie od 1 lipca 2020 r. do 31 grudnia 2021 r.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że w dniu 31 lipca 2020 r. do organu wpłynął wniosek M. Ż. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na męża C. Ż. Na podstawie ostatniego orzeczenia Lekarza Rzeczoznawcy Kasy (KRUS OR/PT) z dnia 9 grudnia 2019 r. ustalono, że C. Ż. jest całkowicie niezdolny do pracy oraz niezdolny do samodzielnej egzystencji do 31 grudnia 2021 r. Jak wynika ze zgromadzonych dokumentów niezdolność do pracy, jak i niezdolność do samodzielnej egzystencji C. Ż. powstała w 2013 roku, czyli w chwili, gdy miał on 47 lat.

Następnie organ wskazał, że na podstawie decyzji nr [...] z dnia [...] 2019 r. wnioskodawczyni ma przyznane prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego na okres od dnia 1 listopada 2019 r. do dnia 31 października 2020 r., natomiast na podstawie decyzji nr [...] z dnia [...] 2020 r. przyznano jej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego na okres od 1 listopada 2020 r. do 31 października 2021 r. z tytułu niepodejmowania zatrudnienia lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad mężem, C. Ż. W dniu 29 lipca 2020 r. wnioskodawczyni złożyła oświadczenie, że rezygnuje ze specjalnego zasiłku opiekuńczego z dniem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Ponadto Wójt podniósł, że fakt sprawowania opieki przez skarżącą nad niepełnosprawnym mężem został potwierdzony przez pracownika socjalnego, który to w dniu 20 sierpnia 2020 r. przeprowadził rodzinny wywiad środowiskowy. Ze złożonego przez skarżącą oświadczenia wynika, że nie pracuje, ponieważ musi sprawować opiekę nad niepełnosprawnym mężem, który nie jest w stanie funkcjonować bez jej wsparcia. Z zebranych w toku postępowania dokumentów wynika, że wnioskodawczyni nie jest zatrudniona, nie wykonuje innej pracy zarobkowej oraz nie ma ustalonego prawa do emerytury, renty, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego.

Organ wskazał również, że zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. M. i C. Ż. pozostają w związku małżeńskim co zostało potwierdzone odpisem skróconym aktu małżeństwa, a w aktach sprawy brak jest dokumentów potwierdzających by współmałżonek legitymował się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W związku z powyższym organ stwierdził, że wnioskodawczyni nie spełniała przesłanek określonych w ustawie o świadczeniach rodzinnych, dlatego też świadczenie pielęgnacyjne na męża C. Ż. jej nie przysługuje.

W odwołaniu M. Ż. zarzuciła:

- naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wydanie przedmiotowej decyzji poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. o sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP,

- błędne zastosowanie art. 17 ust. 5 pkt 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowiącym o braku uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, podczas gdy nie może on mieć zastosowania w sprawach mających za przedmiot przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz współmałżonka.

Wskazując na powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie ww. decyzji Wójta i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie jej prawa do świadczenia.

SKO decyzją z dnia 15 lutego 2021 r. nr [...] uchyliło decyzję organu I instancji w całości i orzekło co do istoty sprawy w ten sposób, że przyznało M. Ż. świadczenie pielęgnacyjne w związku z koniecznością sprawowania opieki nad mężem C. Ż. na okres od 1 lutego 2021 r. do 31 grudnia 2021 r., w kwocie 1.971,00 zł miesięcznie.

W uzasadnieniu organ wskazał w pierwszej kolejności, że M. Ż. składając w dniu 31 lipca 2020 r. wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wyraziła chęć rezygnacji z pobieranego świadczenia w postaci specjalnego zasiłku opiekuńczego z dniem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego (oświadczenie wnioskodawcy z dnia 29 lipca 2020 r.). Nie mniej jednak oświadczenie takie nie usuwa negatywnej przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, która wynika wprost z ustawy. Zatem dla dalszego procedowania w określeniu uprawniania strony do świadczenia pielęgnacyjnego niezbędne było określenie się odwołującej, czy zrezygnuje ze specjalnego zasiłku opiekuńczego. W ocenie organu dopiero po ustaleniu wskazanej kwestii można było rozważyć przyznanie skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na zakaz jednoczesnego pobierania świadczeń. SKO podało, że postanowieniem z dnia 18 grudnia 2020 r., zleciło zatem organowi I instancji przeprowadzenie dodatkowego postępowania w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie, poprzez wezwanie skarżącej do określenia w formie oświadczenia (złożonego pod rygorem odpowiedzialności karnej wynikającej z art. 233 § 1 Kodeksu karnego) czy rezygnuje z pobieranego specjalnego zasiłku opiekuńczego. Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego w dniu 11 lutego 2021 r. wpłynęły materiały dowodowe zebrane z przeprowadzonego przez organ I instancji postępowania uzupełniającego, w tym decyzja z dnia [...] 2021 r., nr [...] uchylająca decyzję z dnia [...] 2020 r., nr [...] przyznającą skarżącej specjalny zasiłek opiekuńczy przyznany na męża C. Ż., który był wypłacony do 31 stycznia 2021 r.

Następnie organ wskazał na treść art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych i wyjaśniał, że w realiach przedmiotowej sprawy nie ma wątpliwości, iż występuje związek przyczynowy pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez skarżącą, a koniecznością sprawowania opieki nad jej mężem, który jest osobą wymagającą stałej opieki niezdolną do samodzielnego funkcjonowania w życiu codziennym. Z przeprowadzonego w dniu 20 sierpnia 2020 r. wywiadu środowiskowego wynika, że C. Ż. jest osobą niezdolną do samodzielnego funkcjonowania, pełnienia ról społecznych i zaspokajania swoich potrzeb, ze względu na stan zdrowia wymaga całodobowej opieki (stan po kraniotomii z powodu krwiaka podtwardówkowego, stan po krwotoku pourazowym móżdżku, stan po udarze niedokrwiennym prawej półkuli mózgu). Opiekę tę sprawuje wnioskodawczyni, która nie pracuje zawodowo, ponieważ musi sprawować opiekę nad niepełnosprawnym mężem, który nie jest w stanie funkcjonować bez wsparcia ze strony żony. Fakt sprawowanej opieki został potwierdzony przez osobę wymagającą opieki, tj. C. Ż. w złożonym w dniu 20 sierpnia 2020 r. oświadczeniu, jak również przez skarżącą w złożonym w dniu 29 lipca 2020 r. załączniku nr 2 do wniosku z dnia 29 lipca 2020 r., a także przez specjalistę pracy socjalnej w części III wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 20 sierpnia 2020 r.

Kolegium odniosło się w dalszej części uzasadniania do stanowiska orangu I instancji zawartego w rozstrzygnięciu z dnia 5 października 2020 r. i wyjaśniło, że Wójt wadliwie przyjął, że pozostawanie w związku małżeńskim jest okolicznością uniemożliwiającą przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w celu opieki nad osobą w nim pozostającą, która wymaga opieki, w sytuacji, gdy opiekę tę sprawuje współmałżonek i nie jest zaliczony do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ponadto w decyzji tej organ orzekający uznał, iż odwołująca nie spełnia przesłanki wynikającej z wyżej opisanego art. 17 ust. 1 b ustawy do przyznania wnioskowanego świadczenia, albowiem niezdolność do samodzielnej egzystencji C. Ż. powstała w 2013 roku, czyli w chwili gdy ww. miał 47 lat. Zdaniem Kolegium i to stanowisko organu jest nieprawidłowe, albowiem wynika z błędnie przeprowadzonej wykładni przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, w tym w szczególności wskazanych w art. 17 ust. 1b tej ustawy. Przepis ten stanowił przedmiot oceny Trybunału Konstytucyjnego, który w wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13 stwierdził, że w zakresie w jakim różnicuje on prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Wyrok ten jest tzw. wyrokiem zakresowym, na co wskazuje użycie zwrotu "w zakresie, w jakim różnicuje", którego skutkiem jest zmiana zastosowania art. 17 ust. 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie treści w nim ujętej.

W konsekwencji w istniejącym stanie faktycznym i prawnym, z punktu widzenia art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, skarżąca spełnia przesłanki warunkujące przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania bądź rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad mężem C. Ż.

Kolegium wyjaśniło ponadto, że podstawę odmowy przyznania skarżacej świadczenia pielęgnacyjnego stanowił art. 17 ust. 5 pkt 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, bowiem ww., tj. osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego - na podstawie decyzji nr [...] z dnia [...] 2019 r., którą przyznano jej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego na okres od 1 listopada 2019 r. do 31 października 2020 r., natomiast na podstawie decyzji nr [...] z dnia 5 października 2020 r. przyznano jej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego na okres 1 listopada 2020 r. do 31 października 2021 r. z tytułu niepodejmowania zatrudnienia lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad mężem, C. Ż. Pismem z dnia 5 lutego 2021 r., Kierownik świadczeń rodzinnych, wychowawczych i funduszu alimentacyjnego Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej, przesłał decyzję z dnia [...] 2021 r. nr [...] w sprawie uchylenia M. Ż. specjalnego zasiłku opiekuńczego. Organ pomocowy poinformował, że skarżąca pobierała specjalny zasiłek opiekuńczy w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem C. Ż. do 31 stycznia 2021 r. Od 1 lutego 2021 r. ww. świadczenie zostało uchylone.

Wg SKO w rozpatrywanej sprawie skarżąca wnioskując o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie złożyła wniosku o uchylenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, złożyła jedynie oświadczenie, że rezygnuje ze specjalnego zasiłku opiekuńczego przyznanego decyzją [...] z dniem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Ponadto jak wynika z akt sprawy w dniu 16 września 2020 r. M. Ż. złożyła nowy wniosek o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego na okres od 1 listopada 2020 r. do 31 października 2021 r. Organ pomocowy decyzją nr [...] z dnia [...] 2020 r. przyznał stronie prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego na okres zasiłkowy 2020/2021 z tytułu niepodejmowania zatrudnienia lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad mężem, C. Ż.

SKO podkreśliło, że decyzja o specjalnym zasiłku opiekuńczym została wyeliminowana z obrotu prawnego dopiero w dniu 25 stycznia 2021 r., gdyż w dniu 25 stycznia 2021 r., do organu I instancji wpłynęło oświadczenie M. Ż. z dnia 25 stycznia 2021 r. o rezygnacji z pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego zgodnie z art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zatem skoro decyzja o przyznaniu stronie specjalnego zasiłku opiekuńczego została wyeliminowana dopiero w styczniu 2021 r. należało przyznać skarżącej świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wnioskowane na męża C. Ż., począwszy od dnia 1 lutego 2021r. do 31 grudnia 2021 r., bowiem w przypadku wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności na czas określony, prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia.

W istniejącym stanie faktycznym i prawnym niniejszej sprawy, skarżąca spełnia zatem, zdaniem Kolegium, przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania bądź rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w związku z koniecznością sprawowania opieki nad mężem C. Ż. Dlatego Kolegium uchyliło decyzję organu I instancji jako wadliwą i orzekło o przyznaniu stronie wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, uznając że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje za okres od 1 lutego 2021 r. do 31 grudnia 2021r., w kwocie 1.971,00 zł miesięcznie.

W skardze do WSA w Krakowie M. Ż. zarzuciła naruszenie:

- art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez jego nieprawidłową wykładnię, polegającą na uznaniu, iż wyklucza on możliwość zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz specjalnego zasiłku opiekuńczego, - art. 27 ust. 5 ww. ustawy, poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że świadczenie pielęgnacyjne nie może być przyznane osobie, która ma już ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, gdy zarówno wykładnia językowa, jak i funkcjonalna prowadzi do wniosku, że w sytuacji, gdy wobec danej osoby występuje zbieg uprawnień do jednego z wymienionych w tym przepisie świadczeń, to osoba uprawniona ma prawo wyboru świadczenia, co w przedmiotowej sprawie miało miejsce.

Skarżąca wniosła zatem o uchylenie zaskarżonej decyzji w zakresie określenia daty początkowej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego za okres od dnia 1 lipca 2020 r., ewentualnie o przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Podstawowa zasada polskiego sądownictwa administracyjnego została określona w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2019 r., poz. 2167), zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę legalności działalności administracji publicznej. Zasada, że sądy administracyjne dokonują kontroli działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, została również wyartykułowana w art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325) dalej p.p.s.a.

Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W świetle art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd nie ma obowiązku, do badania tych zarzutów i wniosków, które nie mają znaczenia dla oceny legalności zaskarżonego aktu (tak NSA w wyroku z dnia 11 października 2005 r., sygn. akt: FSK 2326/04).

Orzekanie - w myśl art. 135 p.p.s.a. - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Z istoty bowiem kontroli wynika, że zasadność zaskarżonej decyzji podlega ocenie przy uwzględnieniu stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie podejmowania zaskarżonego rozstrzygnięcia. Niezwiązanie zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że sąd administracyjny bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu, czynności, czy bezczynności organu administracji publicznej.

Wady skutkujące koniecznością uchylenia aktu, stwierdzenia jego nieważności bądź wydania z naruszeniem prawa, przewidziane są w art. 145 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd ją oddala - art. 151 p.p.s.a.

Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu, na podstawie wyżej wymienionych ustaw, Sąd uznał, że skarga jest zasadna.

Przedmiotem oceny Sądu jest decyzja Samorządowe Kolegium Odwoławczego z dnia 15 lutego 2021 r. nr [...] uchylająca decyzję Wójta Gminy z dnia [...] 2020 r. nr [...] w całości i orzekająca o przyznaniu skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad mężem C. Ż. na okres od 1 lutego 2021 r. do 31 grudnia 2021 r., w kwocie 1.971,00 zł miesięcznie.

Bezsporne jest spełnienie przez skarżącą przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia z powodu opieki nad mężem., Sporną w sprawie jest natomiast data początkowa przyznania przedmiotowego świadczenia, a mianowicie czy jest nią data złożenia wniosku inicjującego postępowanie w sprawie, czy może data uchylenia decyzji o przyznaniu specjalnego zasiłku opiekuńczego, jak uznało Kolegium.

Materialnoprawną podstawę działania organu stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.). W art. 17 ust. 5 pkt 5 ustawy określono przesłanki wykluczające możliwość uzyskania świadczenia. Zgodnie z nim świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli na osobę wymagającą opieki jest ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego lub prawo do zasiłku dla opiekuna. W myśl art. 24 ust. 2 ustawy, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Art. 27 ust. 5 ustawy przewiduje natomiast, że w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: 1) świadczenia rodzicielskiego lub 2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub 3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub 4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub 5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami.

W orzecznictwie sądów administracyjnych dotyczącym powołanych uregulowań, przyjmuje się, że ustawodawca przewidział w cytowanym przepisie sytuację "zbiegu uprawnień" do wymienionych świadczeń - a uprawnienie do konkretnego świadczenia nabywa się dopiero z chwilą wydania ostatecznej decyzji administracyjnej przyznającej świadczenie rodzinne, gdyż decyzja taka ma charakter konstytutywny. Oznacza to, że wcześniej nie może być mowy o nabyciu ("uzyskaniu") prawa do takiego świadczenia przez wnioskodawcę, z powołaniem się na samą okoliczność spełniania ustawowych przesłanek do jego uzyskania (por. wyrok NSA z 14 listopada 2017 r., I OSK 886/17, CBOSA). W rezultacie, należy uznać, że art. 27 ust. 5 ustawy dopuszcza przysługiwanie dwóch (lub więcej) świadczeń wymienionych w tym przepisie, natomiast wyklucza możliwość kumulatywnego ich pobierania. Wobec tego, sam fakt, że na dany okres przyznano wcześniej (a nawet pobrano) m.in. specjalny zasiłek opiekuńczy, co do zasady nie wyklucza przyznania następnie, w uzasadnionym przypadku, na ten okres świadczenia pielęgnacyjnego, o ile zostanie zapewnione, że nie dojdzie do kumulatywnego pobrania obu tych świadczeń za ten sam okres (por. wyrok NSA z 13 kwietnia 2018 r., I OSK 82/18, CBOSA). Użyty w art. 27 ust. 5 ustawy zwrot "zbieg uprawnień" należy rozumieć jako sytuację, w której dana osoba obiektywnie spełnia przesłanki do otrzymania co najmniej dwóch świadczeń, jak również sytuację, gdy ma już ustalone, na mocy ostatecznej decyzji administracyjnej, prawo do otrzymania jednego ze świadczeń wymienionych w tym przepisie i spełnia jednocześnie przesłanki otrzymania innego świadczenia. Podkreślić należy, że nie można od strony wymagać rezygnacji z przyznanego wcześniej świadczenia przed otrzymaniem zapewnienia organu, że drugie świadczenie rzeczywiście zostanie przyznane. Wymaganie organu, aby strona w pierwszej kolejności zrezygnowała z przyznanego jej świadczenia przed zbadaniem, czy spełnia pozostałe warunki do otrzymania świadczenia wybranego i korzystniejszego dla niej, stawia ją w trudnej sytuacji, wprowadza w stan niepewności i zrozumiałą obawę co do tego, czy uzyska wybrane ze świadczeń w miejsce otrzymywanego. Skoro przepisy prawa umożliwiają stronie wybór świadczenia, to organ nie powinien czynić przeszkód w uzyskaniu świadczenia korzystniejszego, a przeciwnie powinien przedsięwziąć takie czynności, aby strona mogła z prawa wyboru skorzystać (por. wyrok NSA z 18 grudnia 2018 r. sygn. I OSK 1676/18, CBOSA). To na organie spoczywa główny ciężar znalezienia takiego rozwiązania procesowego, które zagwarantuje wnioskodawcy realizację żądania nie tylko w zakresie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ale także do przyznania tego prawa na taki okres, jaki wynika z art. 24 ust. 2 ustawy, tj. począwszy od miesiąca złożenia wniosku o przyznanie prawa z prawidłowo wypełnionymi dokumentami.

Sąd podziela i przyjmuje za własny pogląd wyrażony w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego, zgodnie z którym to po stronie organu leży podjęcie takich działań, by osoba uprawniona do dwóch różnych świadczeń (zbieg uprawnień) nie została pozbawiona realnej możliwości wyboru świadczenia, skoro może jej przysługiwać tylko jedno z tych świadczeń. W sytuacji bowiem zbiegu uprawnień oraz dokonania przez osobę uprawnioną wyboru korzystniejszego finansowo świadczenia, celem działań organu powinno być wyeliminowanie z obiegu prawnego rozstrzygnięcia przyznającego na ten sam okres innego świadczenia, a następnie przyznanie świadczenia wybranego przez stronę z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej zgodnie ze złożonym wnioskiem z uwzględnieniem daty złożenia żądania. Tym samym, dokonany przez uprawnionego wybór świadczenia dla niego korzystniejszego powinien odnosić swój skutek na osi czasu zgodnie z ogólną regułą z art. 24 ust. 2 ustawy. W myśl tego przepisu, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego (tak wyrok NSA z 16 kwietnia 2021 r. I OSK 2852/20 CBOSA).

W państwie prawnym nie do przyjęcia jest sytuacja, w której osoba spełniająca warunki do uzyskania jednocześnie kilku różnych świadczeń z pomocy społecznej, otrzymuje świadczenie mniej korzystne zwłaszcza, gdy mogła dokonać wyboru i wyraźnie oświadczyła, że wybiera świadczenie bardziej korzystne (por. wyrok WSA w Opolu z 20 września 2018 r., II SA/Op 302/18, CBOSA).

W okolicznościach przedmiotowej sprawy skarżąca pierwsze oświadczenie o rezygnacji - z przyznanego jej specjalnego zasiłku opiekuńczego - z chwilą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, złożyła w dniu 29 lipca 2020 r. W tym też dniu wypełniła ona wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Kolejne oświadczenie o rezygnacji z pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego skarżąca złożyła w dniu 25 stycznia 2021 r. W dniu 25 stycznia 2021 r. organ pomocowy uchylił skarżącej specjalny zasiłek opiekuńczy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze uznało zatem, że skoro decyzja o przyznaniu skarżącej specjalnego zasiłku opiekuńczego została wyeliminowana dopiero w styczniu 2021 r., to należało przyznać jej świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wnioskowane na męża C. Ż., począwszy od dnia 1 lutego 2021 r. do 31 grudnia 2021 r.

Rozważyć należy zatem czy początkową datą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego powinien być dzień złożenia kompletnego wniosku o jego przyznanie, czy też dzień uchylenia decyzji o przyznaniu specjalnego zasiłku opiekuńczego.

Udzielając odpowiedzi na to pytanie wskazać należy, że organ odwoławczy dokonał błędnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych, z pominięciem treści przepisu art. 27 ust. 5 tej ustawy, przyjmując, że zbieg prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego uzasadnia przyznanie skarżącej wnioskowanego świadczenia dopiero od momentu, kiedy została wyeliminowana z obrotu decyzja przyznająca skarżacej specjalny zasiłek opiekuńczy, co nastąpiło w styczniu 2021 r. Wobec tego, organ II instancji, błędnie przyjął, że skarżącej przysługuje przedmiotowe świadczenie dopiero od 1 lutego 2021 r. Ponadto, w ocenie Sądu, organ naruszył także art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, z którego jednoznacznie wynika, iż decydujące znaczenie dla ustalenia terminu, od którego zostaje ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, ma data złożenia kompletnego wniosku.

Wyjaśnić należy, że skoro ustawodawca wyraźnie chciał zapobiec pobieraniu przez uprawnionych równolegle różnych świadczeń, a skarżąca niewątpliwe otrzymała zasiłek dla opiekuna w miesiącach od lipca 2020 r. do stycznia 2021 r. to skarżącej za wyżej wymieniony okres przysługuje świadczenie pielęgnacyjne w wysokości pomniejszonej o kwotę realnie otrzymanego zasiłku dla opiekuna. Nie może bowiem powstać sytuacja, na podstawie której otrzyma ona zarówno zasiłek dla opiekuna, jak i w pełnej wysokości świadczenie pielęgnacyjne. Wprawdzie ustawodawca w przepisach ustawy o świadczeniach rodzinnych nie przewidział takiej sytuacji, ale jest to rozwiązanie zgodne z konstytucyjną zasadą sprawiedliwości społecznej, praworządności, czy równości co do prawa. Nie mogą bowiem powstać sytuacje, w których faktycznie w niektórych przypadkach osoba pobierająca świadczenie byłaby traktowana w sposób korzystniejszy niż inne osoby w takie samej sytuacji. Należy bowiem zaznaczyć, że opiekunowie osób niepełnosprawnych, którzy posiadali zasiłek dla opiekuna, zrezygnowali z niego na rzecz świadczenia pielęgnacyjnego a organy administracyjne prawidłowo stosując przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych przyznały im korzystniejsze świadczenie, pobierają jedynie jedno świadczenie. Na tym tle gdyby przyznać skarżącej pełne świadczenie pielęgnacyjne bez uwzględniania wypłaconego już zasiłku dla opiekuna jej sytuacja byłaby niewątpliwie korzystniejsza. Z punktu widzenia stosowania prawa "równe traktowanie osób wymaga, by organy stosujące prawo dokonywały konkretyzacji norm generalno-abstrakcyjnych w normy konkretno-indywidualne bez nieuzasadnionego różnicowania. Innymi słowy, by nie traktowały odmiennie osób ze względu na takie ich cechy, które nie są prawnie relewantne"( P. Tuleja [w:] P. Czarny, M. Florczak-Wątor, B. Naleziński, P. Radziewicz, P. Tuleja, Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, wyd. II, LEX/el. 2021, art. 32.). Zasada równego traktowania zakłada zarówno zakaz różnicowania negatywnego, jak i pozytywnego. W tym przypadku, gdyby skarżącej dodatkowo wypłacono świadczenie pielęgnacyjnego w pełnej wysokości od lipca 2020 r. do stycznia 2021 r. byłaby traktowana w sposób uprzywilejowany, w stosunku do innych osób znajdujących się w tej samej sytuacji.

Ponownie rozpatrując sprawę Samorządowe Kolegium Odwoławcze zastosuje przepis art. 24 ustawy o świadczeniach rodzinnych zgodnie ze wskazaniami zawartymi w wyroku.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.a p.p.s.a. oraz art. 119 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku. O zwrocie kosztów postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 oraz art. 205 § 2 p.p.s.a.