Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 953/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2017-04-04 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 22
journal: Dz.U. 2016 poz 195
law: Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Bożena Milczek – Ciszewska, Sędzia WSA Stanisław Nitecki, Protokolant Katarzyna Lisiecka-Mitula, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 kwietnia 2017 r. sprawy ze skargi G. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta O. z dnia [...] r. nr [...]; 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. na rzecz strony skarżącej kwotę 240 zł (słownie dwieście czterdzieści złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją Burmistrza Miasta O. Nr [...] z dnia [...]r. odmówiono G.B. przyznania świadczenia wychowawczego na dzieci: A.C., D.C., W.C.

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji stwierdził, że dzieci zamieszkują z matką i nie wchodzą w skład rodziny strony wobec czego odmówiono stronie świadczenia wychowawczego. Organ zaakcentował, że strona nie legitymuje się orzeczeniem sądowym w kwestii sprawowania opieki naprzemiennej nad dziećmi. Ponadto na wskazane dzieci świadczenie w okresie od 01 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r. jest pobierane w innej instytucji.

Od tej decyzji odwołanie wniósł G.B. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie prawa materialnego - art. 4 w zw. z art. 22 w zw. z art. 15 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, poprzez błędne przyjęcie, że świadczenie wychowawcze na dzieci nie przysługuje wnioskodawcy, bowiem dla istnienia tego uprawnienia w przypadku rodziców żyjących w rozłączeniu konieczne jest orzeczenie sądu o opiece naprzemiennej, naruszenie art. 5 tej ustawy poprzez jego zastosowanie, w sytuacji gdy niespełniona została dyspozycja przepisu oraz naruszenie prawa procesowego - art. 77 § 1 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego poprzez niespełnienie statuowanego nim obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Wniósł o uchylenie skarżonej decyzji oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

Decyzja z dnia [...]r. wydaną m.in. na podstawie art. 138 § 1 pkt. 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 23 ze zm.) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. orzekło utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu Kolegium Odwoławcze w K. wskazało, że organ I instancji wszczął postępowanie na wniosek G.B. z dnia 18 maja 2016 r., w którym wystąpił o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na dzieci: A.C., D.C., W.C. Podniosło, iż zgodnie z art. 58 § 1 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, w wyroku orzekającym rozwód sąd rozstrzyga o władzy rodzicielskiej nad wspólnym małoletnim dzieckiem obojga małżonków i kontaktach rodziców z dzieckiem. Również orzeka, w jakiej wysokości każdy z małżonków jest obowiązany do ponoszenia kosztów utrzymania i wychowania dziecka. Sąd uwzględnia pisemne porozumienie małżonków o sposobie wykonywania władzy rodzicielskiej i utrzymywaniu kontaktów z dzieckiem po rozwodzie, jeżeli jest ono zgodne z dobrem dziecka. Rodzeństwo powinno wychowywać się wspólnie, chyba że dobro dziecka wymaga innego rozstrzygnięcia.

Organ nadmienił, że z prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w Z. z dnia o4 marca 2010 r. sygn. akt [...] wynika, że Sąd w wyroku orzekającym rozwód związku małżeńskiego G.C. (nazwisko rodowe B.) i R.C. powierzył wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnimi dziećmi: A.C., D.C., W.C. matce R.C. Ponadto, Sąd Apelacyjny w L. w wyroku z dnia 10 czerwca 2010 r. sygn. akt [...] obciążył strony kosztami wychowania i utrzymania małoletnich dzieci i zasądził od powoda na rzecz dzieci alimenty w kwocie łącznie 900 zł miesięcznie na ww. dzieci. Następnie, na rozprawie sądowej przeprowadzonej przez Sąd Rejonowy w H. dnia 16 maja 2014 r. ustalono kontakty strony z dziećmi.

Kolegium zauważyło, że z przepisów art. 95 § 1 i 3, art. 96 §1 oraz 97 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wynika, że władza rodzicielska obejmuje w szczególności obowiązek i prawo rodziców do wykonywania pieczy nad osobą i majątkiem dziecka oraz do wychowania dziecka, z poszanowaniem jego godności i praw. Władza rodzicielska powinna być wykonywana tak, jak tego wymaga dobro dziecka i interes społeczny. Rodzice wychowują dziecko pozostające pod ich władzą rodzicielską i kierują nim. Obowiązani są troszczyć się o fizyczny i duchowy rozwój dziecka i przygotowywać je należycie do pracy dla dobra społeczeństwa odpowiednio do jego uzdolnień. Jeżeli władza rodzicielska przysługuje obojgu rodzicom, każde z nich jest obowiązane i uprawnione do jej wykonywania. Jednakże o istotnych sprawach dziecka rodzice rozstrzygają wspólnie; w braku porozumienia między nimi rozstrzyga sąd opiekuńczy.

W opinii Kolegium, w niniejszej sprawie istotne znaczenie ma fakt, że zgodnie z orzeczeniem Sądu dzieci A.C., D.C., W.C. znajdują się pod opieką matki.

Zgodnie zaś z art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (Dz. U. z 2016 poz. 195) zwanej dalej ustawą w przypadku urodzenia dziecka, ukończenia przez dziecko 18. roku życia lub w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sadu, jest pod opieka naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu, kwotę świadczenia wychowawczego przysługującą za niepełny miesiąc ustala się, dzieląc kwotę tego świadczenia przez liczbę wszystkich dni kalendarzowych w tym miesiącu, a otrzymaną kwotę mnoży się przez liczbę dni kalendarzowych, za które to świadczenie przysługuje.

Nadto Kolegium nadmieniło, iż po myśli art. 13 ust. 1 i 3 pkt 2 cyt. ustawy, ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego oraz jego wypłata następują odpowiednio na wniosek matki, ojca, opiekuna faktycznego dziecka albo opiekuna prawnego dziecka. Wniosek zawiera dane dotyczące dzieci pozostających na utrzymaniu osoby, o której mowa w ust. 3.

Zgodnie zaś z art. 2 pkt 16 cyt. ustawy rodzina - oznacza to odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz zamieszkujące wspólnie z tymi osobami, pozostające na ich utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25. roku życia, a także dzieci, które ukończyły 25. rok życia, legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 04 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2016 r. poz. 162); do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko; w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obojga rodziców rozwiedzionych lub żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu, dziecko zalicza się jednocześnie do członków rodzin obydwojga rodziców.

Biorąc pod uwagę powyższe Kolegium stwierdziło, że dzieci A.C., D.C., W.C. nie wchodzą w skład rodziny G.B. W opinii Kolegium - strona nie spełnia przesłanek ustawowych do otrzymania świadczenia wychowawczego na dzieci, gdyż dzieci w rozumieniu ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, stanowią rodzinę ze swoją matką R.C., a zatem strona nie jest osobą uprawnioną do wnioskowanego świadczenia na te dzieci.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżący G.B. domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji w całości.

Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie prawa materialnego, a to:

art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 roku o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci poprzez niezasadne wyprowadzenie wniosku, że uprawnienie do świadczenia wychowawczego jest związane z rozstrzygnięciem w przedmiocie władzy rodzicielskiej;

art. 4 ust 1 tej ustawy poprzez niezasadne wyprowadzenie wniosku, że zwrot "opieka" w treści tegoż przepisu odnosi się do kwestii rozstrzygnięcia o władzy rodzicielskiej;

c) art. 4 ust 1 ustawy poprzez niezasadne oparcie decyzji odmownej na treści tego przepisu, podczas gdy nie określa on kręgu osób uprawnionych do świadczenia;

art. 4 ust 2 w zw. z art. 22 ustawy poprzez jego niewłaściwą wykładnię wyrażająca się w przyjęciu, że prawo do świadczeń nie przysługuje ojcu w wypadku sprawowania faktycznej opieki nad dzieckiem;

art. 4 ust. 2 w zw. z art. 5 ust. 2 ustawy poprzez jego niewłaściwą wykładnię wyrażającą się w niezasadnym odniesieniu prawa do świadczenia do kwestii podziału tego świadczenia za niepełny miesiąc;

art. 13 ust. 1 i 3 ustawy poprzez jego niewłaściwą wykładnię wyrażająca się w niezasadnym przyjęciu, że przepis ten wyklucza prawo skarżącego do świadczenia, podczas gdy przepis ten nie określa kręgu osób uprawnionych do świadczeń, a jedynie wskazuje osoby uprawnione do złożenia wniosku, do których skarżący się zalicza oraz warunki formalne wniosku;

art. 22 ustawy poprzez niezasadne jego niezastosowanie i uznanie, że nie zachodzi zbieg świadczeń obojga rodziców wymagający rozstrzygnięcia;

art. 2 pkt 16 w zw. z art. 22 ustawy poprzez niezasadne uznanie, że małoletni nie stanowią rodziny skarżącego i niezasadne uznanie, że o prawie do świadczeń decyduje formalne rozstrzygnięcie o władzy rodzicielskiej a nie faktyczne przebywanie i faktyczna opieka nad małoletnimi;

art. 58, 95, 96 i 97 krio poprzez niewłaściwą ich wykładnię wyrażającą się w przyjęciu, że małoletni znajdują się pod opieką matki, podczas gdy jedynie powierzone zostało jej wykonywanie władzy rodzicielskiej, a faktyczna opieka jest sprawowana przez oboje rodziców zgodnie z uregulowaniem kontaktów.

Nadto skarżący zarzucił naruszenie przepisów prawa procesowego, które miało wpływ na wynik sprawy, a to art. 7 i 8 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez nieuwzględnienie słusznego interesu obywatela, w tym przypadku skarżącego i przeprowadzenie postępowania w sposób nie budzący zaufania do władzy publicznej, w szczególności poprzez niedostateczne wyjaśnienie stanu prawnego z poprzestaniem na zacytowaniu przepisów, w tym większości nie dotyczących zagadnienia prawnego jakim jest uprawnienie i podstawa uprawnienia do świadczenia wychowawczego.

W uzasadnieniu między innymi wskazał, że ustawa nie precyzuje, jakie kryteria ma spełniać osoba składająca wniosek o świadczenie. Z ustawy wynika jedynie, że ma to być ojciec, matka, opiekun faktyczny albo opiekun prawny (art. 4 ust. 2). Co do dalszych cech składającego wniosek ustawa milczy. Jak się zdaje kryterium tym, niewyrażonym wprost jest faktyczna opieka nad dzieckiem. Pewną sugestią - w opinii skarżącego - może tu być włączenie do kręgu uprawnionych opiekuna faktycznego. Podobną sugestią jest treść art. 4 ust 1 określającego cel ustawy, którym jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowaniem dziecka, w tym opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Zwłaszcza to ostatnie - zaspokojenie potrzeb życiowych -sugeruje, że chodzi o faktyczne sprawowanie opieki nad dzieckiem.

Dalej skarżący wskazał, iż kolejnym przepisem, który odnosi się do uprawnienia do świadczeń jest przepis art. 22, który określa zbieg uprawnionych do świadczeń. Ustawa nie określa który z rodziców jest uprawniony do złożenia wniosku. W wypadku złożenia wniosku przez oboje rodziców ustawa w art. 22 przewiduje procedurę rozstrzygnięcia zbiegu. Kryterium nie jest tu rozstrzygniecie o władzy rodzicielskiej ale faktyczne przebywanie dziecka u danego rodzica. Ustawa posługuje się tu sformułowaniem opieka nad dzieckiem. Jak się zdaje zwrot ten na gruncie ustawy należy rozumieć jako faktyczną pieczę nad dzieckiem. Nie należy utożsamiać go z opieką w rozumieniu kodeksu rodzinnego, ani z władzą rodzicielską. Ustawa posługuje się słowem opieka w rozumieniu potocznym.

Skarżący podkreślił, iż ustawa przy rozstrzyganiu zbiegu uprawnień nakazuje ustalenie, kto sprawuje opiekę nad dzieckiem, a nie komu powierzono opiekę nad dzieckiem. Dobitnie świadczy to o konieczności ustalenia stanu faktycznego, a nie prawnego. Bardzo jaskrawo widać to w wypadku konieczności rozstrzygnięcia zbiegu pomiędzy rodzicem, któremu powierzono władzę rodzicielską, a faktycznym opiekunem dziecka. W tym wypadku ewidentnie widać, że decydujący jest stan faktycznej opieki. W wypadku zbiegu prawa obojga rodziców działać powinien ten sam mechanizm.

Zdaniem skarżącego - odmawiając skarżącemu prawa do świadczenia SKO przywołało niewłaściwe podstawy prawne i dokonało ich nieprawidłowej wykładni. Art. 5 nie określa uprawnienia do świadczenia tylko jego wysokość i ewentualnie sposób obliczenia jego wysokości, gdy nie przysługuje za cały miesiąc. Zakres tego przepisu nie dotyczy stanu faktycznego niniejszej sprawy z dwóch względów. Po pierwsze, skarżący złożył wniosek o świadczenie za cały pełny miesiąc. Po drugie nie dotyczy go kwestia opieki naprzemiennej. Jak wskazano wyżej, art. 5 dotyczy wysokości świadczenia. Z faktu, że w przepisie tym wskazano, jak podzielić świadczenie w wypadku opieki naprzemiennej nie wynika, że świadczenie to przysługuje wyłącznie w wypadku opieki naprzemiennej. Przepis art. 5 dotyczy wysokości świadczenia i podziału jednego miesięcznego świadczenia, a nie uprawnienia do jego otrzymania.

Strona skarżąca nadmieniła, że art. 13 ustawy wskazuje jedynie warunki formalne złożenia wniosku. Nie dotyczy on natomiast uprawnienia do uzyskania świadczenia (Nota bene, podobnie jak w wypadku art. 4, w kręgu podmiotów wymienionych mieści się skarżący jako ojciec dzieci).

Następnie strona skarżąca odniosła się do kwestii rodziny na gruncie ustawy. Jej legalna definicja znajduje się w art. 2 pkt 16. Odnosi się ona do faktycznego zamieszkiwania. Oznacza to, że dziecko jest członkiem rodziny ojca, matki, opiekuna prawnego albo faktycznego, jeżeli stale z nim zamieszkuje. W wypadku orzeczonej sądownie opieki naprzemiennej ustawa zakłada fikcję prawną przynależności dziecka do dwóch rodzin jednocześnie. Art. 5 ust. 2 określa jak podzielić świadczenie w sytuacji przynależności dziecka do dwóch rodzin jednocześnie. W niniejszej sprawie sytuacja jest jednak odmienna. Przez okres jednego pełnego miesiąca małoletni faktycznie zamieszkiwali wyłącznie z ojcem i w tym czasie przynależeli w rozumieniu

ustawy wyłącznie do jego rodziny. Nie zamieszkiwali faktycznie u matki i w sensie ustawy nie należeli do jej rodziny przez jeden miesiąc. Nie ma tu żadnej sprzeczności z ustawą.

Stąd też w opinii skarżącego, ustalenie SKO, że w okresie, za który świadczenia domagał się ojciec małoletni nie przynależeli do jego rodziny jest błędne. Wynika ono z błędnej wykładni ustawowej definicji rodziny. Ustawa nie zawęża uprawnienia do świadczenia obu rodziców wyłącznie do opieki naprzemiennej. Decydujące jest faktyczne przebywanie dziecka. Opieka naprzemienna jest jedynie wyjątkiem pozwalającym na dzielenie miesięcznego świadczenia na mniejsze części oraz wyjątkiem tworzącym fikcję prawną przynależności do dwóch rodzin jednocześnie. Zgodnie bowiem z ustawową definicją rodziny, w sytuacji opieki naprzemiennej, w czasie kiedy dziecko jest u jednego z rodziców, pozostaje nadal członkiem rodziny drugiego z rodziców, a jedynie świadczenie jest dzielone wedle ilości dni spędzonych u każdego z uprawnionych. W niniejszej sprawie nie mamy do czynienia z sytuacją jednoczesnej przynależności do rodziny obojga rodziców, a jedynie przynależnością do rodziny jednego z rodziców, tyle że zmieniającej się pomiędzy ojcem i matką. Nie dochodzi tu do podziału świadczenia, ponieważ dotyczy to pełnego miesiąca. Nie ulega też wątpliwości, że przez cały pełny miesiąc małoletni mieszkali i byli pod opieką wyłącznie ojca, z całkowitym wyłączeniem opieki matki i zamieszkiwania u niej.

Zdaniem strony skarżącej - zupełnie niezasadnie SKO odniosło się również do treści wyroku rozwodowego i późniejszych rozstrzygnięć. Nie jest prawdziwym twierdzenie, że małoletni znajdują się pod "opieką" matki. Zgodnie z wyrokiem rozwodowym znajdują się pod jej władzą rodzicielską. Ustawa nie odnosi się natomiast do kwestii władzy rodzicielskiej, lecz do faktycznego sprawowania opieki nad dzieckiem. W zakresie władzy rodzicielskiej ustawa zawiera szczegółowe rozwiązania jedynie co do podziału jednomiesięcznego świadczenia. Ustawa natomiast nie odnosi się do władzy rodzicielskiej w kontekście samego uprawnienia do świadczenia. W tym zakresie wskazuje jedynie na ojca, matkę, opiekuna prawnego, opiekuna faktycznego. Istnieje zatem możliwość, że pomimo formalnego powierzenia wykonywania władzy rodzicielskiej matce, świadczenie będzie należne opiekunowi faktycznemu albo ojcu, który rzeczywiście sprawuje opiekę nad dzieckiem. Opiekę, czyli faktyczną pieczę rozumianą przez faktyczne przebywanie i zamieszkiwanie, czyli przynależność do rodziny w rozumieniu art. 2 pkt 16 ppwdU. Idąc tokiem wykładni SKO sprawujący faktyczną opiekę nad dzieckiem ojciec nie uzyskałby prawa do świadczenia do czasu prawomocnej zmiany rozstrzygnięcia co do władzy rodzicielskiej i powierzenia mu jej przez sąd. Odwoływanie się do kwestii władzy rodzicielskiej i rozstrzygnięć sądowych w niniejszej sprawie na gruncie ppwdU nie jest prawidłowe. Nadmienić należy, że małoletni przebywali u ojca w ramach kontaktów, które są wzajemny prawem ale i obowiązkiem małoletnich i ich ojca. Nie można zatem utożsamiać tego z wakacjami, czy deprecjonować znaczenia. W czasie miesięcznego pobytu u ojca małoletni byli pod pełną pieczą ojca i na jego utrzymaniu. W tym czasie to jemu przysługiwać winno świadczenie na częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowaniem dzieci, w tym z opieką nad nimi i zaspokojeniem potrzeb życiowych. Małoletni byli w tym czasie domownikami skarżącego i byli przez niego wychowywani. W okresie kontaktów skarżący wykonywał bieżącą władzę rodzicielską (pieczę nad osobą i majątkiem dzieci) w pełnym zakresie za wyjątkiem spraw istotnych, co do których współdecyduje z matką dzieci. Skarżący wykonywał zatem wszystkie czynności i zadania, których wspomaganie jest celem ustawy.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

W punkcie wyjścia należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1066) Sąd ten sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 wspomnianego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – dalej zwanej P.p.s.a. - (Dz.U. z 2016 r. poz. 718) wynika natomiast, że w przypadku, gdy Sąd stwierdzi, bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Cytowana regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest zatem władny oceniać takich okoliczności jak pokrzywdzenie strony decyzją, czy decyzja wiąże się z negatywnymi skutkami dla strony, czy narusza zasady współżycia społecznego i im podobnych. Sąd związany jest normą prawną odzwierciedlającą wolę ustawodawcy, wyrażoną w treści odpowiedniego przepisu prawa. Przy tym z mocy art. 134 § 1 cytowanej ustawy tejże kontroli legalności dokonuje także z urzędu , nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Dokonując oceny zaskarżonej decyzji zgodnie ze wskazanymi normami Wojewódzki Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, iż skarga jest zasadna. Skarga zasługuje również na jej uwzględnienie z przyczyn, które Sąd obowiązany był wziąć pod uwagę działając z urzędu.

Warunki nabywania prawa do świadczenia wychowawczego oraz zasady przyznawania i wypłacania tego świadczenia regulują przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. z 2016 r. poz. 195), zwana dalej "ustawą" .

Celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych (art. 4 ust. 1 ustawy). Przysługuje ono matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka (ust. 2 ww. artykułu) do dnia ukończenia przez dziecko 18 roku życia (ust. 3 ww. artykułu) w wysokości 500,00 zł miesięcznie na dziecko w rodzinie (art. 5 ust. 1 ustawy). Świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800,00 zł (art. 5 ust. 3 ustawy). Przy tym (w myśl art. 5 ust. 4 cyt. ustawy) jeżeli członkiem rodziny jest dziecko niepełnosprawne, świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 1.200,00 zł. Natomiast przez dochód ustawa rozumie dochód w rozumieniu przepisów o świadczeniach rodzinnych (art. 2 pkt 1 ustawy), zaś dochód członka rodziny, to przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, z zastrzeżeniem art. 7 ust. 1–3 ( art. 2 pkt 2 ustawy), a dochód rodziny, to suma dochodów członków rodziny (art. 2 pkt 4 ustawy).

Po myśli art. 13 ust. 1 i 3 pkt 2 cyt. ustawy, ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego oraz jego wypłata następują odpowiednio na wniosek matki, ojca, opiekuna faktycznego dziecka albo opiekuna prawnego dziecka. Wniosek zawiera dane dotyczące dzieci pozostających na utrzymaniu osoby, o której mowa w ust. 3.

Zgodnie zaś z art. 2 pkt 16 cyt. ustawy rodzina - oznacza to odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz zamieszkujące wspólnie z tymi osobami, pozostające na ich utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25. roku życia, a także dzieci, które ukończyły 25. rok życia, legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 04 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2016 r. poz. 162); do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko; w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obojga rodziców rozwiedzionych lub żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu, dziecko zalicza się jednocześnie do członków rodzin obydwojga rodziców. Nadto w myśl zapisu art. 22 omawianej ustawy, w przypadku zbiegu prawa rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka do świadczenia wychowawczego, świadczenie to wypłaca się temu z rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem. Jeżeli opieka nad dzieckiem sprawowana jest równocześnie przez oboje rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, świadczenie wychowawcze wypłaca się temu, kto pierwszy złoży wniosek. W przypadku gdy po złożeniu wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego przez rodzica, opiekuna prawnego dziecka lub opiekuna faktycznego dziecka drugi rodzic, opiekun prawny dziecka lub opiekun faktyczny dziecka złoży wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego w związku z opieką nad tym samym dzieckiem, organ właściwy ustala kto sprawuje opiekę i w tym celu może zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, w celu ustalenia osoby sprawującej opiekę nad dzieckiem. Przepisy art. 15 ust. 2 i 3 stosuje się.

Odnosząc powyższe do niniejszej sprawy należy wskazać, co następuje.

Po pierwsze należy zaakcentować, że skarżący wystąpił o przyznanie mu świadczenia wychowawczego tylko na jeden miesiąc, a mianowicie od 01 do 31 lipca 2016 r. Wskazywał przy tym, że na mocy ugody sądowej z dnia 16 maja 2014 r. – każdego roku – dzieci będą pod opieką skarżącego w jego miejscu zamieszkania w terminie wyżej wskazanym.

Godzi się też podkreślić, iż od początku sprawy skarżący bynajmniej nie wskazywał i podnosił argumentu, że jego dzieci znajdują się pod opieka naprzemienną rodziców.

Stąd też mając na uwadze powyższe oraz niezaprzeczalny fakt, ze skarżący wyraźnie wskazał, że domaga się wnioskowanego świadczenia tylko na jeden miesiąc – lipiec 2016 r. – wszystkie wywody organów procedujących w sprawie, a dotyczące tzw. naprzemiennej władzy rodzicielskiej są w niniejszej sprawie całkowicie nietrafne, albowiem bez najmniejszej ku temu wątpliwości taka sytuacja w niniejszej sprawie nie występuje i co więcej – jak już wyżej wspomniano - strona bynajmniej nie powoływała się tą instytucję prawną.

Nie sposób odmówić racji większości argumentów strony skarżącej wskazanych w treści skargi.

Mianowicie, istotnie omawiana ustawa nie precyzuje, jakie kryteria ma spełniać osoba składająca wniosek o świadczenie. Z ustawy wynika jedynie, że ma to być ojciec, matka, opiekun faktyczny albo opiekun prawny (art. 4 ust. 2). Z treści art. 4 ust 1 wynika z kolei, że celem ustawy, którym jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowaniem dziecka, w tym opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych, co – zdaniem Sądu – jednoznacznie wskazuje, że chodzi tu o osobę faktyczne sprawującą opiekę nad dzieckiem.

Potwierdza to treść cytowanego wyżej art. 22 ustawy, z którego jasno i wprost wynika, że istotnym kryterium nie jest tu rozstrzygniecie o władzy rodzicielskiej, ale faktyczne przebywanie dziecka u danego rodzica. Ustawa posługuje się tu sformułowaniem opieka nad dzieckiem i w samej rzeczy zwrot ten na gruncie ustawy należy rozumieć jako faktyczną pieczę nad dzieckiem.

Omawiana ustawa przy rozstrzyganiu zbiegu uprawnień nakazuje ustalenie, kto sprawuje opiekę nad dzieckiem, a nie komu powierzono opiekę nad dzieckiem. Dobitnie świadczy to o konieczności ustalenia stanu faktycznego, a nie prawnego. Bardzo jaskrawo widać to w wypadku konieczności rozstrzygnięcia zbiegu pomiędzy rodzicem, któremu powierzono władzę rodzicielską, a faktycznym opiekunem dziecka. W tym wypadku – jak trafnie twierdzi strona skarżąca - ewidentnie widać, że decydujący jest stan faktycznej opieki. W wypadku zbiegu prawa obojga rodziców działać powinien ten sam mechanizm.

Nadto należy zauważyć, że z treści wyżej już naprowadzonej definicji ustawowej rodziny (art. 2 pkt 16 ustawy) wynika, że odnosi się ona do faktycznego zamieszkiwania. Oznacza to, że dziecko jest członkiem rodziny ojca, matki, opiekuna prawnego albo faktycznego, jeżeli z nim zamieszkuje.

Zatem trafna jest konstatacja, że skoro przez okres jednego pełnego miesiąca małoletni faktycznie zamieszkiwali wyłącznie z ojcem i w tym czasie przynależeli w rozumieniu ustawy wyłącznie do jego rodziny, a co za tym idzie, skoro nie zamieszkiwali faktycznie u matki, to sensie ustawy nie należeli do jej rodziny przez jeden miesiąc.

Stąd też w opinii Sądu, ustalenia organów, że w okresie za który świadczenia domagał się ojciec małoletni nie przynależeli do jego rodziny jest błędne. Decydujące jest faktyczne przebywanie dziecka. W niniejszej sprawie nie mamy do czynienia z sytuacją jednoczesnej przynależności do rodziny obojga rodziców, a jedynie przynależnością do rodziny jednego z rodziców, tyle że zmieniającej się pomiędzy ojcem i matką. Nie dochodzi tu do podziału świadczenia, ponieważ dotyczy to pełnego miesiąca, skoro przez cały pełny miesiąc małoletni mieszkali i byli pod opieką wyłącznie ojca, z całkowitym wyłączeniem opieki matki i zamieszkiwania u niej.

Na marginesie można wskazać, że bez znaczenia dla niniejszej sprawy pozostaje tu treść wyroku rozwodowego, albowiem omawiana ustawa nie odnosi się natomiast do kwestii władzy rodzicielskiej, lecz do faktycznego sprawowania opieki nad dzieckiem (w zakresie władzy rodzicielskiej ustawa zawiera szczegółowe rozwiązania jedynie co do podziału jednomiesięcznego świadczenia)

Stąd tez zapisy omawianej ustawy nie wykluczają sytuacji, że pomimo formalnego powierzenia wykonywania władzy rodzicielskiej matce, świadczenie będzie należne opiekunowi faktycznemu albo ojcu, który rzeczywiście sprawuje opiekę nad dzieckiem. Opiekę, czyli faktyczną pieczę rozumianą przez faktyczne przebywanie i zamieszkiwanie, czyli przynależność do rodziny w rozumieniu art. 2 pkt 16 ustawy.

Sytuacja z która mamy do czynienia w niniejszej sprawie została przewidziana przez ustawodawcę, a to w treści wyżej już naprowadzonego art. 22 ustawy, gdzie wskazano między innymi "że w przypadku gdy po złożeniu wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego przez rodzica (...) dziecka drugi rodzic (...) dziecka złoży wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego w związku z opieką nad tym samym dzieckiem, organ właściwy ustala kto sprawuje opiekę i w tym celu może zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, w celu ustalenia osoby sprawującej opiekę nad dzieckiem (...).

Stąd też obowiązkiem organu I instancji w przedmiotowej sprawie było ustalenie faktów, a mianowicie, kto będzie sprawował w lipcu 2016 r. faktyczna opiekę (w rozumieniu omawianej ustawy) nad dziećmi rozwiedzionych małżonków. Wspominanego w cyt. przepisie prawa wywiadu środowiskowego w niniejszej sprawie nie przeprowadzono, mimo, że wszczynający postępowanie administracyjne wniosek skarżącego został złożony w organie I instancji już w dniu 18 maja 2016 r.

Nie sposób – na marginesie – nie zauważyć, ze gdyby organ I instancji podjął niezwłoczne działania celem ustalenia sprawowania faktycznej opieki nad dziećmi w miesiącu w miesiącu lipcu 2016 r. już w maju 2016 r,, w tym zlecił wywiad środowiskowy, to można byłoby zapobiec wypłaceniu matce dzieci świadczenia wychowawczego matce dzieci za miesiąc lipiec (o ile oczywiście skarżący spełniałby pozostałe warunki formalne do otrzymania tego świadczenia) – poprzez skorygowanie decyzji przyznającej świadczenia matce w zakresie miesiąca lipca.

W niniejszej sprawie, poza brakiem wspomnianego wywiadu środowiskowego, nie analizowano także sytuacji dochodowej rodziny skarżącego, a więc kolejnego elementu od którego zależy przyznanie świadczenia na pierwsze dziecko (skarżący domaga się świadczenia na wszystkie dzieci).

Zatem Sąd, nie znajdując w aktach dokumentu potwierdzającego, że dzieci skarżącego faktycznie pozostawały pod jego pieczą w miesiącu lipcu 2016 r. (wywiadu środowiskowego) i wywodów organów orzekających, wskazujących, iż rodzina skarżącego spełnia kryterium dochodowe do otrzymania świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko nie jest w stanie ustalić, czy istotnie skarżący posiadał uprawnienia do nabycia wnioskowanego świadczenia w miesiącu lipcu 2016 r.

Poza sporem pozostaje, że rodzicom dzieci przysługuje tylko jedno świadczenie na każde dziecko. Stąd też, w hipotetycznej sytuacji, o ile skarżący spełniałby wszystkie wymogi ustawowe do uzyskania przedmiotowego świadczenia w miesiącu lipcu 2016 r., to oczywistym zarazem jest, że tych warunków w tym samym miesiącu nie mogła spełniać matka dzieci, która nie sprawowała nad nimi faktycznej opieki.

O ile zatem zaistniałaby taka sytuacja, to oczywistym jest, ze najlepszym rozwiązaniem było dojście rodziców dzieci do porozumienia w kwestii przekazania stosownych środków finansowych (kwoty świadczenia wychowawczego za miesiąc lipiec 2016 r.) do rąk skarżącego.

W przeciwnej sytuacji, należałoby najpierw podjąć kroki celem ustalenia, czy matka dzieci nie pobrała nienależnego świadczenia. Zgodnie bowiem z treścią art. 25 ust. 1 omawianej ustawy osoba, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu. Z kolei ust. 2 pkt. 1 tej ustawy stanowi, że za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się: świadczenie wychowawcze wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczenia wychowawczego albo wstrzymanie wypłaty świadczenia wychowawczego, jeżeli osoba pobierająca to świadczenie była pouczona o braku prawa do jego pobierania.

Oczywistym także wydaje się konieczność częściowego zweryfikowania na przyszłość (odnośnie miesiąca lipca 2017 r.) decyzji przyznającej matce dzieci świadczenie wychowawcze, gdyż w innym wypadku ponownie dojdzie do sytuacji z którą mamy do czynienia w niniejszej sprawie.

Z przytoczonych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzające ją orzeczenie na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 a i c w zw. z art. 135 P.p.s.a. jako wydane z naruszeniem przepisów prawa materialnego, co miało wpływ na wynik sprawy i naruszeniem przepisów postępowania, które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. O kosztach orzeczono po myśli art. 200 cyt. wyżej ustawy.

W toku ponownie przeprowadzonego postępowania mającego na celu wyjaśnienie niezbędnych dla rozstrzygnięcia okoliczności i analizy dokumentów sprawy, organ obowiązany będzie ważyć poprawność konkluzji w kontekście powyższych uwag sądu, a następnie wydać rozstrzygnięcie, które będzie odpowiadało przepisom prawa materialnego, a motywy rozstrzygnięcia znajdą swoje odzwierciedlenie w prawidłowo sporządzonym uzasadnieniu.