Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 723/11
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2011-08-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6200 Choroby zawodowe
Hasła tematyczne: Komunalizacja mienia
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: par 12; art 183 par. 1 p.p.s.a., art. 3 par 1 p.p.s.a., par. 11 rozp. j.w., 106 par. 3 i par. 5 p.p.s.a. w zw z art. 233 kpc, art. 185 par. 1 p.p.s.a., art. 203 pkt 1 i art. 205 par. 2 p.p.s.a.
journal: Dz.U. 2009 nr 105 poz 869
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Anna Łuczaj /spr./ Sędziowie sędzia NSA Andrzej Gliniecki sędzia del. NSA Janina Kosowska Protokolant Marcin Sikorski po rozpoznaniu w dniu 11 sierpnia 2011 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej T. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia [...] listopada 2010 r. sygn. akt III SA/Kr 546/10 w sprawie ze skargi T. K. na decyzję Małopolskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia [...] marca 2010 r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie, 2. zasądza od Małopolskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. na rzecz T. K. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 18 listopada 2010 r., sygn. akt III SA/Kr 546/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę T. K. na decyzję Małopolskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia [...] marca 2010 r., znak [...] w przedmiocie choroby zawodowej.

W uzasadnieniu wyroku Sąd podał, iż T. K. był zatrudniony w Kopalni Węgla Kamiennego THORES w W. od 1957r. do 1964r. jako elektryk dołowy i w Fabryce Maszyn GLINIK S.A. w G. w okresie od 1964r. do 1978 r. jako elektromonter. Od roku 1978 przebywa na rencie.

Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w G. decyzją z dnia [...] maja 2008r., znak [...] orzekł o braku podstaw do stwierdzenia u T. K. choroby zawodowej - przewlekłego zapalenia oskrzeli wywołanego działaniem substancji toksycznych, aerozoli drażniących - w razie stwierdzenia niewydolności narządu oddechowego, wymienionej w poz. 4 wykazu chorób zawodowych będącego załącznikiem do rozporządzenia z 1983r. Decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia [...] września 2008r. wydaną na mocy art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 5 pkt 4a i art. 12 ust. 2 pkt 1 ustawy o Państwowej Inspekcji Sanitarnej i § 10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983r. w sprawie chorób zawodowych w zw. z § 10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132, poz. 1115). Organy zaznaczyły, że w sprawie orzekały jednostki służby zdrowia właściwe do rozpoznawania chorób zawodowych tj. Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy - Poradnia Chorób Zawodowych w Nowym Sączu ( orzeczenie 8.12.1998r. i 25.11.1999r.), Małopolski Ośrodek Medycyny Pracy w Krakowie (orzeczenie 11.04.2000r., 30.03.2004r. i 4.09.2007r.) i Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w Sosnowcu (orzeczenie 10.11.1999r., 5.11.2004r. i 14.12.2007r.). W ocenie organów wskazane jednostki lekarskie w sposób szczegółowy, wyczerpująco i jednoznacznie dowiodły braku podstaw do rozpoznania u skarżącego choroby zawodowej wymienionej w poz.4 wykazu chorób zawodowych. Ocena wykonanych ostatnich badań gazometrycznych wskazuje na brak zaburzeń wymiany gazowej w płucach tj. na brak niewydolności układu oddechowego. Stwierdzono istnienie innego samoistnego czynnika pozazawodowego (przewlekły nałóg palenia tytoniu) prowadzącego do powstania i utrzymywania się cech choroby mimo zaprzestania narażenia zawodowego. Rozpoznano też u skarżącego przewlekłe zapalenie oskrzeli, jednak przy braku rozpoznania jednocześnie niewydolności narządu oddechowego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie - po rozpoznaniu skargi T. K. -wyrokiem z dnia 20 maja 2009r. sygn. akt III SA/Kr 1145/08 uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu orzeczenia Sąd odwołał się do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 czerwca 2008r., sygn. P 23/07, który orzekł, że art. 237 § 1 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 26 czerwca 1974r. Kodeks pracy (Dz. U. z 1998r. Nr 21, poz. 94 z późn. zm.) w zakresie, w jakim nie określają wytycznych dotyczących treści rozporządzenia, oraz rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132, poz. 1115) są niezgodne z art. 92 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Równocześnie Trybunał orzekł, że przepisy te tracą moc obowiązującą z upływem dwunastu miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. Wyrok został ogłoszony w Dzienniku Ustaw z dnia 2 lipca 2008r. Nr 116, poz. 740. Trybunał uznał, że skutki niekonstytucyjności art. 237 § 1 pkt 2 i 3 K.p. rozciągają się na rozporządzenie Rady Ministrów z 2002r., które jako oparte na niekonstytucyjnej delegacji ustawowej - jest również niezgodne z konstytucją. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wskazał, że organy administracji, prowadząc ponownie postępowanie administracyjne, powinny rozpatrzyć sprawę niezwłocznie po uchwaleniu przepisów prawa regulujących kwestię chorób zawodowych w zgodzie z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej.

W dniu 3 lipca 2009r. weszło w życie nowe rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009r. w sprawie chorób zawodowych (Dz.U. z 2009r, Nr 105, poz. 869). Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w G. decyzją z dnia [...] stycznia 2010r. znak [...], wydaną na podstawie art. 5 pkt 4 a ustawy o Państwowej Inspekcji Sanitarnej, nie stwierdził u T. K. choroby zawodowej - przewlekłego zapalenia oskrzeli wywołanego działaniem substancji toksycznych, aerozoli drażniących - w razie stwierdzenia niewydolności narządu oddechowego – wymienionej w poz. 4 wykazu chorób zawodowych będącego załącznikiem do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983r. w sprawie chorób zawodowych. Organ powołał się w tej mierze na uzupełniające orzeczenia lekarskie Małopolskiego Ośrodka Medycyny Pracy z dnia 3 grudnia 2009r. i Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego z dnia 23 października 2009r. weryfikujące uprzednio wydane orzeczenia, w których organy jednoznacznie stwierdziły brak podstaw do orzeczenia zawodowej etiologii rozpoznanych u skarżącego chorób z uwagi na długoletni okres (ok. 30 lat) od zaprzestawania pracy zawodowej oraz z uwagi na objawy chorób nie potwierdzające ich zawodowej etiologii.

Odwołując się od powyższej decyzji T. K. zarzucił organowi naruszenie przepisu prawa materialnego § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z 1983 r. polegające na błędnym przyjęciu, że nie można u niego stwierdzić choroby zawodowej wymienionej w poz. 4 załącznika do tego rozporządzenia, błąd w ustaleniach faktycznych polegający na niewłaściwej ocenie działania czynnika szkodliwego na odwołującego się, jego rodzaju, stopniu i czasu narażenia zawodowego, sposobu wykonywania pracy, przyjęciu, że u odwołującego nie występuje przewlekłe zapalenie oskrzeli wywołane działaniem substancji toksycznych, aerozoli drażniących pomimo stwierdzenia u niego niewydolności narządu oddechowego. Wniósł o uchylenie decyzji i stwierdzenie u niego choroby zawodowej oraz o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego lekarza medycyny na okoliczność ustalenia, czy narażenie na działanie substancji toksycznych tj. fluorowodór, ksylen, chrom, ozon, tlenek azotu mogło stać się przyczyną jego częstych zachorowań na choroby górnych dróg oddechowych (stany zapalne oskrzeli) prowadzących w konsekwencji do wystąpienia choroby zawodowej. Skarżący zauważył przy tym, że w sentencji zaskarżonego rozstrzygnięcia nie odniesiono się do podnoszonego przez skarżącego ubytku słuchu, o którym mowa w uzasadnieniu decyzji. Podniósł nadto, że był wielokrotnie hospitalizowany i leczony w warunkach leczenia szpitalnego. A co istotne znajdował się od roku 1978 do 1988 na rencie inwalidzkiej z ogólnego stanu zdrowia, przyznanej właśnie z względu na schorzenia układu oddechowego, na które cierpi do dzisiaj. Zakwestionował uznany przez jednostki orzecznicze i przyjęty przez organ pierwszej instancji dodatkowy czynnik samoistny pozazawodowy mający powodować schorzenia dróg oddechowych w postaci nałogowego palenia tytoniu do 2005r. Zarzucił, że jednostki orzecznicze nie przeprowadziły wszystkich niezbędnych badań koniecznych do ustalenia przyczyn schorzeń dróg oddechowych m.in. testów prowokacyjnych z substancjami, które mogły mieć swój udział w schorzeniu oskrzeli skarżącego.

Małopolski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K. wydał opisaną na wstępie decyzją z dnia 29 marca 2010 r., znak [...] utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy podzielił ustalenia faktyczne dokonane przez organ I instancji. Ustosunkowując do zarzutów zawartych w odwołaniu organ wskazał, że istotnie stwierdzono, że T. K. był w latach 1953 - 1964 narażony na pył węgla kamiennego i w latach 1964 - 1978 mógł być okresowo narażony na szkodliwe działanie pyłu i substancji chemicznych (fluorowodoru , ksylenu, chromu, ozonu i tlenków azotu) oraz, że stwierdzono u niego istnienie choroby - przewlekłe zapalenie oskrzeli. Jednocześnie organ II Instancji stwierdził, że brak jest dowodów, aby w okresie pracy zawodowej jak i po jej zakończeniu stwierdzane były cechy niewydolności oddechowej.

Co do zarzutu skarżącego o nierozpoznaniu kwestii ubytku słuchu organ odwoławczy wyjaśnił, że Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K. decyzją z dnia [...] września 2005r. utrzymał w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w G. z dnia [...] stycznia 2005r. w sprawie choroby zawodowej - uszkodzenia słuchu wywołanego działaniem hałasu. Od decyzji organu II instancji T. K. nie wniósł skargi do sądu. Odnośnie zarzutu bezzasadności stwierdzenia, że czynnikiem samoistnym schorzenia układu oddechowego skarżącego było nałogowe palenie tytoniu organ zauważył, że był to jeden z dwóch stwierdzonych czynników samoistnych, obok skłonności do przeziębień i infekcji górnych dróg oddechowych. Nadto organ podniósł, że rozpoznanie u skarżącego przewlekłego spastycznego zapalenia oskrzeli nie jest równoznaczne z rozpoznaniem niewydolności narządu oddechowego. Wniosek o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego organ ocenił jako bezzasadny, gdyż zgodnie z rozporządzeniem z 1983r. podstawą rozstrzygnięcia w przedmiocie choroby zawodowej jest jedynie orzeczenie lekarskie jednostek orzeczniczych l i II stopnia. Wydane w sprawie orzeczenia są spójne, jednoznaczne i w wyczerpujący sposób uzasadniają przyczynę nierozpoznania u skarżącego choroby zawodowej. Jedynie Zakład Ubezpieczeń Społecznych mógłby dopuścić dowód z opinii biegłego lekarza medycyny.

Podsumowując, organ odwoławczy uznał, że nie zostały spełnione przesłanki stwierdzenia u skarżącego choroby zawodowej wymienionej w poz. 4 załącznika do rozporządzenia z 1983r., a sam fakt pracy w środowisku, gdzie występowało narażenie na czynniki szkodliwe nie daje podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej przy braku rozpoznania istnienia skutków szkodliwego oddziaływania tych czynników na organizm człowieka.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie T. K. powtórzył zarzuty z odwołania od decyzji I instancji, a w szczególności zwrócił uwagę na naruszenie przez organ przepisów postępowania administracyjnego art. 7, 77 i 80 k.p.a. prowadzących do wadliwego ustalenia stanu faktycznego, niezasadne uznanie, że wniosek o dopuszczenie dowodu opinii biegłych nie znajduje uzasadnienia, przyjęcie, że brak jest dowodów na istnienie u skarżącego niewydolności narządu oddechowego i niewłaściwą ocenę działania czynnika szkodliwego, nieprzeprowadzenie przez organ z urzędu na podstawie art. 84 § 1 kpa dowodu z opinii biegłego z zakresu medycyny, nieprzeprowadzenie dowodu ze świadków na okoliczność nałogowego palenia przez skarżącego tytoniu. Podkreślił, że pogorszenie się stanu zdrowia po zaprzestaniu zatrudnienia było konsekwencją wykonywania przez niego pracy w warunkach szkodliwych. Choroba narządu oddechowego ujawniła się już podczas pracy na stanowisku pracy narażonym na działanie czynników szkodliwych jednakże ze względu na jej ukryty charakter i rozwijające się stopniowo objawy skarżący nie odczuwał w okresie 5 lat po zaprzestaniu pracy skutków działania czynników drażniących.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę T. K. jako niezasadną. W uzasadnieniu podał, że na podstawie art. 237 § 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (Dz. U z 1998 r., Nr 21, poz. 94 ze zm.) Rada Ministrów wydała rozporządzenie z dnia 30 czerwca 2009 r., którego postanowienia weszły w życie w dniu 3 lipca 2009 r. i obowiązywały już w chwili wydania decyzji organu odwoławczego. Stosownie do § 11 ust. 2 tego rozporządzenia postępowania w sprawie zgłaszania podejrzenia, rozpoznania i stwierdzenia chorób zawodowych, wszczęte i niezakończone przed dniem 3 września 2002 r., są prowadzone na podstawie przepisów obowiązujących w dniu ich wszczęcia. W niniejszej sprawie postępowanie w sprawie stwierdzenia choroby zawodowej u T. K. zostało wszczęte w 1998 r. Podstawę prawną rozstrzygnięcia stanowiły z tego względu przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych. Oznacza to, że ocena legalności zarówno decyzji I jak i II instancji winna być dokonywana z punktu widzenia zgodności z przepisami rozporządzenia z 1983 r. Co prawda w wytycznych wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 20 maja 2009r.,sygn. akt III SA/Kr 1145/08, wydanego jeszcze przed zmianą przepisów w przedmiocie chorób zawodowych, wskazane zostało, że kwestie stwierdzenia u T. K. należy rozpoznać na nowo na podstawie uchwalonych przepisów prawa regulujących kwestię chorób zawodowych w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 czerwca 2008r., sygn. P 23/07, to niemniej jednak z przepisu § 11 pkt 2 rozporządzenia z dnia 30 czerwca 2009r. wynika wyraźnie, że postępowania w sprawie zgłaszania podejrzenia, rozpoznania i stwierdzenia chorób zawodowych, wszczęte i niezakończone przed dniem 3 września 2002 r., są prowadzone na podstawie przepisów obowiązujących w dniu ich wszczęcia. Oznacza to, że organy w sposób zgodny z tą zasadą dokonały oceny istnienia u skarżącego choroby zawodowej na podstawie rozporządzenia z 1983 r.

Sąd oceniając merytorycznie zaskarżoną decyzję podniósł, że z § 1 ust 1 rozporządzenia z dnia 18 listopada 1983 r. wynika, iż o tym, czy schorzenie jest chorobą zawodową decyduje spełnienie dwóch przesłanek, a mianowicie schorzenie musi być wymienione w wykazie chorób zawodowych oraz praca musi być wykonywana w warunkach narażenia na powstanie tego schorzenia. Zgodnie z poz. 4 wykazu chorób zawodowych, stanowiącego załącznik do tego rozporządzenia, chorobą zawodową jest przewlekłe zapalenie oskrzeli wywołane działaniem substancji toksycznych, aerozoli drażniących - w razie stwierdzenia niewydolności narządu oddechowego. Stosownie do § 10 ust. 1 powołanego rozporządzenia właściwy państwowy inspektor sanitarny wydaje decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej albo decyzję o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej na podstawie orzeczenia lekarskiego oraz wyników dochodzenia epidemiologicznego. W niniejszej sprawie, zdaniem Sądu, bezsporne jest, że warunki pracy skarżącego (narażenie zawodowe) stwarzały możliwość powstania w/w choroby zawodowej. Jednak, aby właściwy państwowy inspektor sanitarny stwierdził chorobę zawodową to musi być ona uprzednio rozpoznana przez właściwe do orzekania o rozpoznaniu choroby zawodowej jednostki organizacyjne. Jednostkami właściwymi dla rozpoznania choroby zawodowej są jednostki wskazane w przepisie § 7 ust. 1 i § 9 ust. 1 powołanego rozporządzenia. Są nimi w sprawie Małopolski Ośrodek Medycyny Pracy w Krakowie i Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w Sosnowcu, na których opinie powołano się w zaskarżonej decyzji oraz w decyzji organu l instancji. Orzekające w sprawie organy poczyniły wszechstronne i wyczerpujące ustalenia co do istoty i charakteru schorzenia występującego u T. K. Zasadniczym więc powodem nie uznania choroby zawodowej u skarżącego był brak rozpoznania w objawach chorobowych, skutków zdrowotnych związanych z wykonywaną pracą, co wielokrotnie stwierdziły jednostki medyczne uprawnione do orzekania w sprawach zawodowych schorzeń. Sąd podkreślił, że wbrew twierdzeniu skarżącego, brak jest podstaw do przeprowadzenia dodatkowego dowodu z opinii biegłego z zakresu medycyny skoro wyraźnie z rozporządzenia z 1983 r. wynika , że orzeczenie o rozpoznaniu choroby zawodowej wydają jednostki organizacyjne usytuowane w ramach służby zdrowia wymienione w § 7, m.in. na podstawie dokumentacji lekarskiej. Dodatkowo Sąd zwrócił uwagę, że po uchyleniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 20 maja 2009r., sygn. akt III SA/Kr 1145/08 decyzji Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia [...] września 2008r. organ I instancji uzyskał dwa dodatkowe orzeczenia uzupełniające jednostek orzeczniczych z dnia 3 grudnia 2009r. i z dnia 23 października 2009r., weryfikujące uprzednio wydane orzeczenia, w których organy jednoznacznie stwierdziły brak podstaw do orzeczenia zawodowej etiologii rozpoznanych u skarżącego chorób z uwagi na długoletni okres (ok. 30 lat) od zaprzestawania pracy zawodowej oraz z uwagi na objawy chorób nie potwierdzające ich zawodowej etiologii. Sąd podkreślił, że postępowanie w sprawie stwierdzenia choroby zawodowej jest specyficznym postępowaniem administracyjnym. Ocenę narażenia zawodowego w trakcie procedury stwierdzania chorób zawodowych, przeprowadza się trzykrotnie tj.: przy podejrzeniu choroby zawodowej - przez lekarza zgłaszającego podejrzenie, w toku ustalania rozpoznania choroby zawodowej - przez lekarza jednostki orzeczniczej, w toku podejmowania decyzji o stwierdzeniu choroby zawodowej lub decyzji o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej - przez państwowego powiatowego inspektora sanitarnego. Każda z uprawnionych osób dokonująca na swoim etapie oceny narażenia zawodowego winna szczegółowo odnieść się do elementów charakteryzujących środowisko pracy ubiegającego się o stwierdzenie choroby zawodowej pod kątem występowania w nim, bądź nie, czynników narażających. Orzeczenia lekarskie wydawane na użytek postępowania w sprawie chorób zawodowych są opiniami w rozumieniu art. 84 § 1 k.p.a., czyli stanowią dowód w sprawie podlegający ocenie przez organy zgodnie z regułami dowodowymi zawartymi w art. 80 k.p.a. Skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 18 listopada 2010 r., sygn. akt III SA/Kr 546/10, wniósł T. K., reprezentowany przez adwokata P. Ś., zaskarżając wyrok w całości.

Skarżący zarzucił naruszenie przepisów, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.:

1) art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz.1269), art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz.1270), a także art. 106 § 3 i § 5 ustawy - Prawo postępowania przed sądami administracyjnymi w związku z art. 233 k.p.c., polegające na niewyjaśnieniu wszystkich istotnych okoliczności sprawy, nie dopuszczeniu dowodów zawnioskowanych przez skarżącego i naruszeniu zasady swobodnej oceny dowodów poprzez uznanie, iż wyniki postępowania dowodowego nie dają podstawy do uwzględnienia skargi skarżącego, a w szczególności:

- uznaniu, iż wniosek o dopuszczenie dowodu z opinii biegłych lekarzy medycyny na okoliczność ustalenia, czy narażenie T. K. na działanie substancji toksycznych tj.: fluorowodoru, ksylenu, chromu, ozonu, tlenku azotu, mogło stać się przyczyną jego częstego zapadania na choroby górnych dróg oddechowych prowadzących w konsekwencji do wystąpienia u niego choroby zawodowej - nie znajduje uzasadnienia,

- nieprzeprowadzeniu przez organ dowodu z opinii biegłego lekarza medycyny na okoliczność ustalenia, czy istniejące u skarżącego schorzenie w postaci przewlekłego zapalenia oskrzeli nie powoduje jego niewydolność oddechową kwalifikującą schorzenie T. K. jako chorobę zawodowa określoną w poz. 4 wykazu chorób zawodowych, będącego załącznikiem do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz.U. Nr 65, poz. 294 z późn. zm.),

- przyjęciu, iż nie znaleziono dowodów na istnienie u skarżącego niewydolności narządu

oddechowego w przeszłości jak i obecnie,

- nieprzeprowadzeniu przez organ wydający zaskarżoną decyzję zawnioskowanego przez skarżącego dowodu z zeznań świadka R. K. na okoliczność ustalenia braku nałogowego palenia papierosów przez skarżącego do roku 2005, - niewłaściwej ocenie działania czynnika szkodliwego, jego rodzaju, stopniu i czasu narażenia zawodowego, sposobu wykonywania pracy oraz z czynnikami powodującymi choroby inwazyjne, uczuleniowe i nowotworowe,

2) naruszenie przepisu z § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz.U. Nr 65, poz. 294 z późn. zm.) polegające na błędnym przyjęciu, iż u skarżącego nie można stwierdzić choroby zawodowej wymienionej w poz. 4 wykazu chorób zawodowych, będącego załącznikiem do tego rozporządzenia, gdyż przewlekłemu spastycznemu zapaleniu oskrzeli, na które cierpi T. K. nie towarzyszy niewydolność narządu oddechowego, nie potwierdzona zarówno w trakcie jak i po zakończeniu pracy zawodowej, które to naruszenia miały istotny wpływ na wynik sprawy.

W oparciu o powyższe zarzuty kasacyjne skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i stwierdzenie u T. K. choroby zawodowej określonej w poz. 4 oraz w poz. 15 wykazu chorób zawodowych będącego załącznikiem do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983r. w sprawie wykazu chorób zawodowych (Dz.U. Nr 65, poz. 294 z późn. zm.), ewentualnie o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji oraz zasądzenie od organu na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

W ocenie skarżącego dokonana przez Sąd analiza materiału dowodowego i zastosowane kryteria oceny wiarygodności dopuszczonych dowodów były błędne. Podkreślany w orzecznictwie wymóg dokładnego wyjaśnienia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy związany jest z obowiązującą na gruncie procedury administracyjnej zasadą prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.), będącej jedną z zasad naczelnych postępowania i rozumianej najogólniej rzecz ujmując, jako obowiązek "wyczerpującego zbadania wszystkich okoliczności faktycznych związanych z określoną sprawą. Według skarżącego wyjaśnienie wątpliwości istnienia choroby zawodowej wymagało zasięgnięcia opinii biegłych z zakresu medycyny i obowiązkiem organów i Sądu, wynikającym z obowiązujących przepisów, było zlecenie wykonania opinii zespołowi biegłych lekarzy. Zdaniem skarżącego, stanowisko, iż dopuszczenie dowodu z opinii biegłych lekarzy medycyny jest nieuzasadnione, gdyż w sprawie orzekały jednostki I i II stopnia właściwe do rozpoznania chorób zawodowych, nie jest trafne. Skarżący wnosił o powołanie biegłych niezależnych, nieuczestniczących przy wydawaniu zaskarżonej decyzji, którzy wydaliby opinię nie w ramach organu. Skarżący zarzucił też, iż koniecznym było przeprowadzenie dowodu z przesłuchania zawnioskowanych przez skarżącego świadków, których zeznania pozwoliłby na ustalenie, czy T. K. był nałogowym palaczem do 2005r. - jak błędnie odnotowano w dokumentacji leczenia szpitalnego z Szpitala Miejskiego w Krynicy Zdroju.

Na poparcie swojego stanowiska skarżący powołał się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego i Sądu Najwyższego (wyroki Sądu Najwyższego z dnia 4 czerwca 1998 r. sygn. akt III RN 36/98 - OSNAPiUS 1999, nr 6, poz. 192; z dnia 4 marca 1998 r. sygn. akt III RN 110/98 i z dnia 18 stycznia 2002 r. sygn. akt III RN 188/00), przyjmujące, że definicja prawna choroby zawodowej składa się z dwóch elementów, z których jeden jest formalnie wskazany w wykazie, a drugi dotyczy określonego związku przyczynowego objętej wykazem choroby z warunkami wykonywanej pracy, których szczegółowe określenie zawarte jest w § 1 ust. 2 rozporządzenia. Znaczenie chorób zawodowych przypisane przez ustawodawcę polega na tym, że stwierdzenie uszkodzenia zdrowia zawarte w wykazie chorób oraz wykonywania pracy w warunkach zagrożenia czynnikiem szkodliwym samo przez się uzasadnia zakwalifikowanie danego schorzenia jako "choroby zawodowej". Nadto skarżący zwrócił uwagę, iż zgodnie z utrwalonym orzecznictwem NSA, występowanie szkodliwych czynników w środowisku pracy nie musi być zawinione przez pracodawcę i nie musi wynikać z przekroczenia dopuszczalnych norm. Wystarczy samo występowanie w środowisku pracy czynnika, który jest szkodliwy choćby dla jednego pracownika ze względu na jego osobniczą wrażliwość, co oznacza, że zaistnienie takiej sytuacji może powodować odpowiedzialność pracodawcy w przypadku wystąpienia choroby zawodowej (wyrok NSA z dnia 7 stycznia 1994 r., sygn. akt I SA 1640/93). W wyroku z dnia 3 lutego 1999 r. Sąd Najwyższy, III RN 110/1998, stwierdził, iż przypadku pozytywnego ustalenia, że stwierdzona u pracownika choroba jest wymieniona w wykazie chorób zawodowych i praca była wykonywana w warunkach narażających na jej powstanie, istnieje domniemanie związku przyczynowego między chorobą zawodową a warunkami narażającymi na jej powstanie.

W skardze kasacyjnej podniesiono, że cechy zaburzeń wymiany gazowej występowały u T. K. wcześniej niż 28 lat po zakończeniu pracy zawodowej. Istnieją dowody potwierdzające zaburzenia wydolności oddechowej przed upływem okresu 5 letniego. Dokumentacja medyczna jednoznacznie wskazuje na istnienie objawów przewlekłego spastycznego zapalenia oskrzeli (przebyte leczenia szpitalne i sanatoryjne, m. in. w latach 1976, 1977, 1978, 19/9, 1992, 1993, 1994, 1996, 1997, 1998 i w kolejnych latach). Skarżący przed rozpoczęciem pracy w kopalni w 1953 roku nie cierpiał na żadne schorzenia dróg oddechowych, w tym również na spastyczne zapalenie oskrzeli. Gdyby tak było, ze względów zdrowotnych nie mógłby podjąć pracy na stanowisku narażonym na działanie czynników szkodliwych drażniących układ oddechowy, a wielokrotne stany zapalne w tym zapalenie oskrzeli i zapalenia płuc u skarżącego spowodowane było działaniem pyłów i substancji drażniących.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm. ), zwanej dalej "p.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania.

W niniejszej sprawie żadna z wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a. przesłanek nieważności postępowania nie zaistniała, wobec czego Naczelny Sąd Administracyjny przeszedł do zbadania zarzutów kasacyjnych.

Skarga kasacyjna wniesiona w niniejszej sprawie zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek nie wszystkie zarzuty kasacyjne są usprawiedliwione.

Podzielić należy zarzut naruszenia przepisów postępowania tj. art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej "p.p.s.a." jak i art.1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) – zwanej dalej "p.u.s.a." - w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Na wstępie należy przypomnieć, iż stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 5 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) wojewódzki sąd administracyjny sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeśli ustawa nie stanowi inaczej. Kontrola ta powinna zawsze przebiegać w trzech płaszczyznach: a) oceny zgodności rozstrzygnięcia (decyzji innego aktu) lub działania z prawem materialnym, b)dochowania wymaganej prawem procedury, c) respektowania reguł kompetencji (por. A. Kabat [w:] B.Dauter, B. Gruszczyński, A.Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze, 2006, wyd. II). Sąd pierwszej instancji winien mieć na uwadze, że rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną - art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd ten ma obowiązek rozpatrzyć sprawę rozstrzygniętą zaskarżoną decyzją z punktu widzenia zgodności z prawem całego postępowania administracyjnego. Do kompetencji Sądu administracyjnego nie należy rozstrzyganie sprawy administracyjnej co do jej meritum. Zadaniem Sądu administracyjnego jest m.in. ocena, czy organ administracji publicznej w sposób wyczerpujący zebrał i rozpatrzył cały materiał dowodowy. Tylko bowiem właściwie ustalony stan faktyczny umożliwia prawidłowe zastosowanie przepisów prawa materialnego.

Podkreślić należy, iż przepis art. 151 p.p.s.a. ( powołany przez Sąd pierwszej instancji), podobnie jak i art. 145 § 1 p.p.s.a., łączą sposób rozstrzygnięcia sprawy ze stosowaniem przepisów prawa materialnego lub przepisów regulujących postępowanie administracyjne. Dlatego dla pełnego wyjaśnienia podstawy prawnej rozstrzygnięcia niezbędne jest odniesienie się także do tych przepisów. Z tego też względu szczególne znaczenie przypisuje się uzasadnieniu wyroku, albowiem stanowi ono odzwierciedlenie przeprowadzenia przez Sąd administracyjny kontroli legalności rozstrzygnięcia organu administracji publicznej. Treść uzasadnienia wyroku winna potwierdzać proces badania przez Sąd zgodności z prawem zaskarżonego do Sądu rozstrzygnięcia organu. Przedstawienie w uzasadnieniu wyroku podstawy prawnej wydanego wyroku oraz jej wyjaśnienie polega nie tylko na wskazaniu przepisów regulujących rozpatrywany stan faktyczny, ale także na wyjaśnieniu - także w oparciu o całość materiału dowodowego - dlaczego w konkretnej sytuacji prawnej mają zastosowanie powołane przepisy.

W niniejszej sprawie Sąd pierwszej instancji nie rozważył w dostateczny sposób okoliczności sprawy, które przesądzają o tym, które przepisy prawa znajdują w niej zastosowanie.

A mianowicie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie miał na uwadze jedynie postępowanie w sprawie choroby zawodowej od decyzji Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w G. z dnia [...] maja 2008r. Sąd pierwszej instancji pominął postępowanie, jakie toczyło się w tej sprawie przed tą datą i wcześniej wydane decyzje i wyroki: Naczelnego Sądu Administracyjnego i Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie.

W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku brak jest danych w tym zakresie, a mają one decydujące znaczenie dla zastosowania określonych przepisów prawa materialnego. Z dniem 3 lipca 2009 r. weszło w życie rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009r. w sprawie chorób zawodowych (Dz.U. z 2009 r., Nr 105, poz. 869) - § 12 rozporządzenia.

Jak stanowi przepis § 11 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009r. w sprawie chorób zawodowych (Dz.U. z 2009 r., Nr 105, poz. 869) z zastrzeżeniem ust. 2, do postępowań w sprawie zgłaszania podejrzenia, rozpoznania i stwierdzenia chorób zawodowych, wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszego rozporządzenia, stosuje się przepisy tego rozporządzenia, z tym że czynności dokonane w toku wszczętych postępowań pozostają skuteczne.

Natomiast postępowania w sprawie zgłaszania podejrzenia, rozpoznania i stwierdzenia chorób zawodowych, wszczęte i niezakończone przed dniem 3 września 2002 r., są prowadzone na podstawie przepisów obowiązujących w dniu ich wszczęcia – § 11 ust. 2 rozporządzenia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie przyjął, że w niniejszej sprawie zastosowanie znajduje § 11 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009r. Opierając się na takim założeniu, Sąd pierwszej instancji uznał, iż w rozważanej sprawie organy inspekcji sanitarnej zasadnie stosowały rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983r. w sprawie chorób zawodowych ( Dz.U. Nr 65, poz. 294 ze zm.), gdyż postępowanie zostało wszczęte i nie zostało zakończone przed dniem 3 września 2002 r.

Tymczasem jak wynika z akt sprawy – wbrew stanowisku Sądu pierwszej instancji - postępowanie w sprawie stwierdzenia choroby zawodowej u T. K. nie było postępowaniem wszczętym i niezakończonym przed dniem 3 września 2002 r.

Postępowanie w sprawie stwierdzenia choroby zawodowej u T. K. zostało zakończone przed dniem 3 września 2002 r. decyzją Małopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego Delegatura w N. z dnia [...] maja 2000 r., który utrzymał w mocy decyzję Powiatowego Inspektora Sanitarnego w G. z dnia [...] kwietnia 2000r. Wprawdzie Naczelny Sąd Administracyjny uchylił powyższe decyzje organów obu instancji, ale nastąpiło to wyrokiem z dnia 5 czerwca 2003 r., a więc wyrokiem wydanym po dniu 3 września 2002 r. Tak więc w dniu 3 września 2002 r. postępowanie w sprawie choroby zawodowej było zakończone decyzją ostateczną w rozumieniu art. 16 § 1 k.p.a.

Kolejną decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego G. z dnia [...] czerwca 2004r. uchylił Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K. decyzją z dnia [...] września 2004 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. W dniu [...] maja 2005 r. Powiatowy Inspektor Sanitarny w G. wydał kolejną decyzję, którą utrzymał w mocy organ odwoławczy decyzją z dnia [...] maja 2005 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 28 września 2006 r., sygn. akt III SA/Kr 837/05 uchylił decyzje organów obu instancji.

Następnie Powiatowy Inspektor Sanitarny w G. wydał decyzję w dniu [...] maja 2008r., którą utrzymał w mocy Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K. decyzją z dnia [...] września 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 20 maja 2009 r., sygn. akt III SA/Kr 1145/08 ponownie uchylił decyzje organów obu instancji. Ponownie rozpatrując sprawę Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w G. decyzją z dnia [...] stycznia 2010r. znak [...] nie stwierdził u T. K. choroby zawodowej - przewlekłego zapalenia oskrzeli wywołanego działaniem substancji toksycznych, aerozoli drażniących - w razie stwierdzenia niewydolności narządu oddechowego – wymienionej w poz. 4 wykazu chorób zawodowych będącego załącznikiem do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983r. w sprawie chorób zawodowych. Decyzję tą utrzymał w mocy Małopolski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K. decyzją z dnia [...] marca 2010 r. Decyzja ta została zaskarżona przez T. K., a wyrok wydany po rozpoznaniu tej skargi jest przedmiotem niniejszego postępowania kasacyjnego.

W tym stanie rzeczy postępowanie w sprawie stwierdzenia choroby zawodowej u T. K. jest postępowaniem wszczętym w 1998 r. i niezakończonym przed dniem wejścia w życie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009r. w sprawie chorób zawodowych (Dz.U. z 2009 r., Nr 105, poz. 869). W takiej sytuacji zastosowanie znajduje przepis § 11 ust. 1 tegoż rozporządzenia. To zaś oznacza, iż w niniejszej sprawie organy inspekcji sanitarnej winny stosować przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009r. w sprawie chorób zawodowych (Dz.U. z 2009r., Nr 105, poz. 869), z tym zastrzeżeniem, że czynności dokonane w toku wszczętych postępowań pozostają skuteczne.

Z powyższych względów dokonanej przez Sąd pierwszej instancji oceny zaskarżonej decyzji nie można uznać za prawidłowe przeprowadzenie kontroli legalności tej decyzji. Powyższe uchybienia należy zakwalifikować jako naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 3 § 1 p.p.s.a. oraz art.1 § 1 p.u.s.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Naruszenie tych przepisów postępowania pozostaje w bezpośrednim związku z naruszeniem prawa materialnego tj. § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz.U. Nr 65. poz. 294 ze zm.), gdyż – jak wyżej już wskazano – przepis ten nie znajduje zastosowania w niniejszej sprawie. Tym samym należało uznać, że skarga kasacyjna ma uzasadnione podstawy zaskarżenia.

Chybiony jest natomiast zarzut kasacyjny dotyczące naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 106 § 3 i § 5 p.p.s.a. w związku z art. 233 k.p.c.

Zgodnie z art. 233 § 1 k.p.c. Sąd ocenia wiarygodność i moc dowodów według własnego przekonania, na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału.

Powyższy przepis może zostać naruszony tylko wówczas, gdy Sąd przeprowadza uzupełniające postępowanie dowodowe, o jakim mowa w art. 106 § 3 p.p.s.a. (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 26 stycznia 2006 roku, II CK 372/05, LEX nr 172186). Pamiętać bowiem należy, iż przepis art. 106 § 5 p.p.s.a. zawiera odesłanie nie tylko do przepisów k.p.c., ale i do art. 106 § 3 p.p.s.a. ustanawiającego kompetencję do przeprowadzenia ograniczonego postępowania dowodowego w postępowaniu przed sądem administracyjnym. To zaś oznacza, iż odpowiednie przepisy k.p.c. są wtórne w stosunku do regulacji zawartej w art. 106 § 5 i art. 106 § 3 p.p.s.a. A zatem, w sytuacji, gdy Sąd pierwszej instancji nie przeprowadził żadnego dowodu w trybie art. 106 § 3 p.p.s.a., powoływanie się na przepisy k. p. c. dotyczące postępowania dowodowego i art. 106 § 5 p.p.s.a. jest bezprzedmiotowe.

W niniejszej sprawie Sąd pierwszej instancji nie przeprowadzał uzupełniającego postępowania dowodowego. Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie nie można zatem skutecznie zarzucić naruszenia przepisów postępowania tj. art. 233 § 1 k.p.c. w związku z art. 106 § 5 p.p.s.a.

Odnośnie wniosku pełnomocnika skarżącego o zmianę zaskarżonego wyroku i stwierdzenie u T. K. choroby zawodowej stwierdzić należy, iż wniosek ten jest sprzeczny z przepisami ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Wojewódzkie sądy administracyjne dokonują kontroli legalności zaskarżonych decyzji zaś Naczelny Sąd Administracyjny kontroluje zgodność zaskarżonego orzeczenia z prawem materialnym i procesowym w granicach skargi kasacyjnej. Dokonując tej kontroli zarówno wojewódzkie sądy administracyjne jak i Naczelny Sąd Administracyjny nie są uprawnione do orzekania za organy administracji publicznej. To zaś oznacza, iż Naczelny Sąd Administracyjny nie mógł wydać orzeczenia, o jakie wniesiono w punkcie pierwszym wniosków kasacyjnych.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w punkcie pierwszym sentencji. O kosztach postępowania Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 203 pkt 1 i art. 205 § 2 p.p.s.a.