Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 648/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2017-10-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję II i I instancji w częściach
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 9, art. 17 c ust. 1, ust. 9 pkt 3
journal: Dz.U. 2016 poz 1518
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135, art. 153, art. 200, art. 205
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Orłowska, Sędziowie Sędzia WSA Felicja Kajut (spr.), Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Beata Kaczmar, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 października 2017 r. sprawy ze skargi K. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia 24 maja 2017 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia rodzicielskiego 1. uchyla pkt 2 zaskarżonej decyzji oraz pkt 1 decyzji Wójta Gminy [...] z dnia 3 kwietnia 2017 r., nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] na rzecz skarżącej K. K. kwotę 497 (czterysta dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 3 kwietnia 2016 r. nr [...] Wójt Gminy, działając na podstawie art. 104, art. 107 § 1, § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm.) – dalej zwanej "k.p.a.", art. 1 ust. 2 pkt 1, ust. 3, art. 2 pkt 5, art. 17c ust. 1 pkt 1, ust. 3 pkt 1, ust. 5, ust. 7, ust. 8, ust. 9, art. 20, art. 23, art. 23b, art. 24 ust. 1, ust. 9, art. 26 ust. 1, art. 27 ust. 5, art. 32 ust. 1d, ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r., poz. 1518 ze zm.) oraz rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 8 grudnia 2015 r. w sprawie postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. z 2015 r., poz. 2284), orzekł o:

1) odmowie przyznania K. K. świadczenia rodzicielskiego na dziecko – S. K., ur. 16 sierpnia 2016 r., za okres od 1 grudnia 2016 r. do 22 czerwca 2017 r.,

2) przyznaniu K. K. świadczenia rodzicielskiego na S. K., w wysokości 1.000 zł miesięcznie, na okres od 23 czerwca 2017 r. do 15 sierpnia 2017 r. Wysokość świadczenia rodzicielskiego za czerwiec 2017 r. wynosi 266,70 zł, natomiast za sierpień 2017 r. wynosi 483,90 zł.

W uzasadnieniu organ wskazał, że K. K. (zwana dalej: "stroną", "skarżącą") wystąpiła o ustalenie prawa do świadczenia rodzicielskiego na S. K.

Decyzją z dnia 22 grudnia 2016 r. organ odmówił stronie prawa do świadczenia rodzicielskiego z powodu zaistnienia przesłanki negatywnej - niesprawowania opieki nad dzieckiem (art. 17c ust. 9 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych). Pozostałe warunki przyznania świadczenia zostały spełnione.

Strona odwołała się od tej decyzji i Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło decyzję organu pierwszej instancji. W ocenie Kolegium - należało ustalić, ile czasu odwołująca rzeczywiście spędza w szkole, albowiem powoływanie się na sam ustalony plan zajęć lekcyjnych nie jest równoznaczne z uczestnictwem matki dziecka we wszystkich zajęciach szkolnych. Ponadto Kolegium potwierdziło, że w orzecznictwie można spotkać pogląd, zgodnie z którym o zaprzestaniu sprawowania opieki nad dzieckiem można mówić już w przypadku parogodzinnej utraty kontaktu z dzieckiem spowodowanej podjęciem pracy na ½ etatu, a zatem w sytuacji, gdy pracownik nie sprawuje osobistej opieki przez 4-5 godzin dziennie, oraz że przyjmuje się, iż cykliczne parogodzinne rozłąki z dzieckiem mogą świadczyć o zaprzestaniu sprawowania opieki.

W związku z powyższym organ ponownie rozpatrując sprawę wezwał stronę do uzupełnienia dokumentów o oświadczenie dotyczące frekwencji na zajęciach szkolnych w okresie od dnia 1 grudnia 2016 r. do dnia 8 marca 2017 r.

Na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego ustalono, że:

1) na zajęcia szkolne strona jest dowożona samochodem przez członków rodziny, podobnie ze szkoły do domu. Czas podróży w jedną stronę wynosi 15 minut;

2) czas poświęcony na udział w zajęciach szkolnych łącznie z dojazdem - w godzinach zegarowych - w okresie od 1 grudnia 2016 r. do 8 marca 2017 r. przedstawia się następująco:

w grudniu na 16 dni, w których odbywały się zajęcia szkolne, strona była obecna 10 dni, a średni czas poświęcony dziennie na udział w zajęciach szkolnych wyniósł 5,47 godzin (54,69 godzin: 10 dni = 5,469 godzin dziennie);

w styczniu na 11 dni, w których odbywały się zajęcia szkolne, strona była obecna 4 dni, a średni czas poświęcony dziennie na udział w zajęciach szkolnych wyniósł 4,86 godzin (19,43 godzin: 4 dni = 4,8575 godzin dziennie);

w lutym na 20 dni, w których odbywały się zajęcia szkolne, strona była obecna 12 dni, a średni czas poświęcony dziennie na udział w zajęciach szkolnych wyniósł 6,06 godzin (72,76 godzin: 12 dni = 6,0633 godzin dziennie);

w okresie od 1 marca do 8 marca 2017 r. na 6 dni, w których odbywały się zajęcia szkolne, strona była obecna 3 dni, a średni czas poświęcony dziennie na udział w zajęciach szkolnych wyniósł 4,39 godzin (13,17 godzin : 3 dni = 4,39 godzin dziennie);

3) od 20 marca 2017 r. strona uczęszcza do szkoły przez 5 dni w tygodniu, średni czas poświęcony dziennie na zajęcia szkolne łącznie z dojazdem wynosi 4,22 godziny. Dodatkowo w środy, ze względu na dwie godziny lekcyjne przerwy pomiędzy zajęciami, strona będzie dowożona do domu i odwożona do szkoły w celu zapewnienia kontaktu z dzieckiem. Jednocześnie:

w kwietniu liczba dni, w których strona będzie zobowiązana uczestniczyć w zajęciach lekcyjnych wyniesie 12;

w maju liczba dni, w których strona będzie zobowiązana uczestniczyć w zajęciach lekcyjnych wyniesie 14;

w czerwcu liczba dni, w których będzie zobowiązana uczestniczyć w zajęciach lekcyjnych wyniesie 14.

Analizując powyższe wartości organ uznał, że w okresie od 1 grudnia 2016 r. do 8 marca 2017 r. strona nie sprawowała opieki nad dzieckiem w dni, w których była obecna na zajęciach szkolnych, przez kilka godzin dziennie, łącznie przez 29 dni przez średnio 5,52 godziny dziennie; w okresie od 20 marca do 22 czerwca 2017 r. strona nie będzie sprawować opieki nad dzieckiem przez łącznie 50 dni przez średnio 4,22 godzin dziennie.

Zaprzestanie sprawowania opieki nad dzieckiem nie zostało zdefiniowane w żadnym z przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych. Nie wiadomo więc, jaki wymiar dobowy czasu poświęcanego na pracę lub inne czynności należy uznać już za uniemożliwiający opiekę nad dzieckiem, a nie tylko ograniczający ją. Regulacji zawartych w innych ustawach również nie można przenosić do rozstrzygnięcia tego typu sprawy.

Negatywna przesłanka, o której mowa w art. 17c, ust. 9 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych była przedmiotem rozważań sądów w kontekście innego świadczenia, mianowicie dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego, o którym mowa w art. 10 ww. ustawy. W takich sprawach podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej ograniczało bądź uniemożliwiało sprawowanie osobistej opieki nad dzieckiem. Organ przytoczył w tym zakresie kilka orzeczeń sądów administracyjnych z których wnika, że istotne są wymiar czasu pracy, charakter wykonywanej pracy oraz miejsce jej wykonywania. Dlatego też kontynuowanie nauki szkolnej w systemie dziennym należy traktować tak samo, jak wykonywanie pracy zarobkowej i oceniać, w jakim stopniu ogranicza/uniemożliwia sprawowanie opieki nad dzieckiem.

W niniejszej sprawie wymiar dobowy czasu poświęcanego na udział w zajęciach szkolnych odpowiadałby ½ etatu. Jednocześnie oceniając spełnianie wymaganego warunku określonego w art. 17c ust. 9 pkt 3 ww. ustawy, w okresie od grudnia 2016 r. do dnia 8 marca 2017 r., nie można traktować nieobecności w szkole jako okoliczności jednoznacznie przemawiającej na korzyść strony, w przypadku której okolicznością ograniczającą/uniemożliwiającą sprawowanie opieki nad dzieckiem jest uczęszczanie do szkoły, ponieważ prowadziłoby to nierównego traktowania osób znajdujących się w takiej samej sytuacji.

W podsumowaniu organ uznał, że w czasie udziału w zajęciach szkolnych strona nie ma możliwości kontaktu z dzieckiem, dodatkowo zajęcia odbywają się w miejscowości odległej od miejsca zamieszkania o ok. 11 km; mają miejsce regularne, cykliczne, kilkugodzinne przerwy w opiece nad dzieckiem, wymagające opieki innej osoby w tym czasie. Na podstawie powyższego uznano, że w okresie od dnia 1 grudnia 2016 r. do 22 czerwca 2017 r. strona nie spełnia warunków do przyznania świadczenia rodzicielskiego ze względu na nie sprawowanie opieki nad dzieckiem.

Strona odwołała się od decyzji organu pierwszej instancji podnosząc, że rozstrzygnięcie narusza art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niedostateczne i błędne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, które stanowiło o przyjęciu, że strona nie sprawuje samodzielnej opieki nad dzieckiem, a także naruszenie art. 17c ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez jego wadliwą wykładnię i nieprawidłowe zastosowanie.

Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 24 maja 2017 r. nr [...] uchyliło pkt 2 decyzji organu pierwszej instancji i w tym zakresie orzekło w ten sposób, że przyznało stronie świadczenie rodzicielskie na S. K. na okres od dnia 23 czerwca 2017 r. do dnia 15 sierpnia 2017 r., z tym, że wysokość świadczenia rodzicielskiego za czerwiec 2017 r. wynosi 266,70 zł, za lipiec 2017 r. 1.000 zł, za sierpień 2017 r. 483,90 zł (pkt 1). W pozostałym zakresie Kolegium utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji ( pkt 2 ).

Organ odwoławczy stwierdził, że odwołanie jest o tyle zasadne, że jego wniesienie skutkować musiało sprecyzowaniem wysokości przyznanego w miesiącach od czerwca do sierpnia 2017 r. świadczenia rodzicielskiego.

Następnie organ zacytował art. 17c ustawy o świadczeniach rodzinnych podkreślając, że w art. 17c ust. 9 ustawy przewidziano sytuacje, w których świadczenie rodzicielskie nie przysługuje, a mianowicie jeżeli:

- co najmniej jeden z rodziców dziecka, lub osoba, o której mowa w ust. 1 pkt 2 lub 3 otrzymują zasiłek macierzyński lub uposażenie na okres ustalony przepisami Kodeksu pracy jako okres urlopu macierzyńskiego, okres urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego lub okres urlopu rodzicielskiego,

- dziecko zostało umieszczone w pieczy zastępczej,

- osoba ubiegająca się o świadczenie rodzicielskie lub osoba pobierająca świadczenie rodzicielskie nie sprawuje lub zaprzestała sprawowania osobistej opieki na dzieckiem, w tym w związku z zatrudnieniem lub wykonywaniem innej pracy zarobkowej, które umożliwiają sprawowanie opieki,

w związku z wychowywaniem tego samego dziecka lub w związku z opieką nad tym samym dzieckiem jest już ustalone prawo do świadczenia rodzicielskiego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, świadczenia pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego lub zasiłku dla opiekuna,

osobom, o których mowa w ust. 1, przysługuje za granicą świadczenie o podobnym charakterze do świadczenia rodzicielskiego, chyba że przepisy o koordynacji systemów ubezpieczenia społecznego lub umowy dwustronne o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.

Przepis ten zawiera zamknięty katalog negatywnych przesłanek, których zaistnienie wyklucza przyznanie świadczenia rodzicielskiego.

Bezspornym jest, że odwołująca jest matką urodzonego dnia 16 sierpnia 2016r. syna S. K. Ojciec dziecka jest nieznany. Nadto postanowieniem Sądu Rejonowego w C. III Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia 10 listopada 2016 r., sygn. akt [...] matka K. K. – P. K. ustanowiona została opiekunem dla małoletniego S. K. Strona jest uczennicą II klasy Liceum Ogólnokształcącego w C. Sporny jest natomiast czas jaki strona poświęca na zajęcia szkolne. Z uzasadnienia decyzji organu niższej instancji wynika, że strona do szkoły i z powrotem do domu dowożona jest samochodem przez członków rodziny, czas podróży w jedną stronę wynosi 15 minut. Ustalenia organu pierwszej instancji zakwestionowała strona twierdząc, że wykonywanie obowiązków szkolnych nie może być traktowane tak samo, jak wykonywanie pracy zarobkowej, albowiem niesprawowanie w tymże czasie opieki nad dzieckiem nie zostało wyłączone, a jedynie ograniczone. Nadto uczestniczyła w zajęciach szkolnych w mniejszym zakresie aniżeli była do tego zobowiązana. Tym samym liczba godzin spędzonych przez stronę w szkole jest inna, aniżeli wynika to z ustaleń organu i nie przekracza liczby godzin odpowiadających ½ etatu.

Zdaniem organu odwoławczego twierdzenia strony są niezasadne, gdyż uczęszczanie przez matkę dziecka na zajęcia szkolne, tak samo jak wykonywanie pracy zarobkowej uniemożliwia sprawowanie osobistej opieki nad dzieckiem w tym czasie. Zarówno uczennica, jak i pracownica, w tymże czasie wyłączone są z możliwości zajmowania się dzieckiem. W sposób dobitny ukazują fakt ten powołane przez organ orzeczenia sądów administracyjnych. Wynika z nich, że wykonywanie pracy zarobkowej (nie mającej charakteru pracy chałupniczej, czy każdej innej, w trakcie której istnieje możliwość wspólnego obcowania/przebywania dziecka z matką), poza miejscem zamieszkania, a tym samym w wymiarze co najmniej 4 godzin dziennych, w trakcie których konieczna jest potrzeba zapewnienia opieki nad dzieckiem przez osoby trzecie, traktowane jest jako zaprzestanie sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem w tym czasie. Przedstawione w tym zakresie wywody organu I instancji maja charakter zwarty, racjonalny, a tym samym przedstawiają prawidłowy tok rozumowania, jakim kierował się organ orzekając w pkt 1 decyzji.

Organ odwoławczy podkreślił, że liczba godzin spędzonych przez stronę w szkole od grudniu 2016 r. do marca 2017 r. została ustalona prawidłowo. Okoliczności związane z wypełnieniem obowiązku szkolnego przez stronę, ich wymiar i brak możliwości kontaktu, tudzież przebywania na zajęciach lekcyjnych z dzieckiem świadczy o braku możliwości pogodzenia nauki w szkole z bezpośrednią, osobistą opieką nad dzieckiem. Oczywiście sprawowanie osobistej opieki nad dzieckiem nie oznacza, że kontakt z dzieckiem musi być ciągły, nieprzerwany, że sprawująca taką opiekę osoba nie może zostać zastąpiona w wykonywaniu czynności opiekuńczych przez domowników czy inne osoby przez krótsze okresy. W sytuacji jednak, kiedy strona nie ma elastycznych, dostosowanych do codziennego trybu wychowania dziecka godzin lekcyjnych, a wykonując obowiązek szkolny traci w dniach nauki na co najmniej 4 godziny kontakt z dzieckiem i nie sprawuje nad nim osobistej opieki, okoliczność tą potraktować należy za uniemożliwiającą sprawowanie w tymże czasie osobistej opieki nad dzieckiem. Wpływu na to ustalenie nie ma dwugodzinna przerwa międzylekcyjna w środy, kiedy strona udaje się do domu i zajmuje się dzieckiem, albowiem przerwa ta ma jedynie charakter jednodniowy. W pozostałe dni z takiej przerwy nie korzysta, a tym samym przez cały czas pobytu w placówce szkolnej nie sprawuje osobistej opieki nad dzieckiem.

Nie ulega zatem wątpliwości, że w czasie wykonywania obowiązku szkolnego - w czasie przekraczającym 4 godziny dziennie – strona nie jest w stanie zapewnić dziecku osobistej opieki. Poglądu tego nie zmienia podniesiony w odwołaniu argument o dowożeniu dziecka do szkoły na długie przerwy na karmienie do strony, oraz czy dziecko jest z matką w samochodzie, gdy strona dowożona jest na lekcje szkolne.

W ocenie organu odwoławczego nie doszło do naruszenia art. 7 i art. 77 k.p.a. W szczególności nie jest celowe dokonywanie analizy każdego dnia z osobna pod kątem osobistego sprawowania opieki nad narodzonym dzieckiem, albowiem świadczenie rodzicielskie przyznaje się na wskazany w ustawie okres, a nie na dany dzień.

K. K. zaskarżyła decyzję organu odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku w zakresie pkt 2 wnoszą o:

- zmianę zaskarżonej decyzji poprzez przyznanie jej świadczenia rodzicielskiego S. K. za okres od 1 grudnia 2016 r. do 22 czerwca 2017 r., w wysokości 1.000 zł miesięcznie,

- zasądzenie wypłaty należnego świadczenia rodzicielskiego za ww. okres w wysokości 1.000 zł za każdy miesiąc i przekazanie tego świadczenia na konto bankowe P. K.,

- zasądzenie wypłaty ustawowych odsetek od zaległości (należnego świadczenia rodzicielskiego, określonego w pkt 2),

- zasądzenie na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania przed organami i sądem administracyjnym,

ewentualnie

- uchylenie obu decyzji organów administracji w zaskarżonym zakresie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Zaskarżonej decyzji zarzuciła:

naruszenie art. 7, art. 76 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. polegające na nie wyczerpującym rozpatrzeniu całego materiału dowodowego oraz na jego dowolnej ocenie, wyrażające się w przyjęciu, że skarżąca nie sprawuje osobistej opieki nad dzieckiem,

naruszenie prawa materialnego - art. 17c ust. 9 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego błędną wykładnię wyrażającą się w przyjęciu, że w ramach negatywnej przesłanki przyznania świadczenia rodzicielskiego mieszczą się sytuacje, w których strona okresowo nie sprawuje osobistej opieki nad dzieckiem z uwagi na naukę w szkole.

W uzasadnieniu wskazała, że odmowa uwzględnienia wniosku wymagała ustalenia, iż w sprawie zachodzi jedna z przesłanek negatywnych określonych w art. 17c ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Skarżąca w toku postępowania administracyjnego konsekwentnie utrzymywała, że uczęszczanie na zajęcia lekcyjne nie stanowi o zaprzestaniu wykonywania opieki nad małoletnim synem. Brała udział w zajęciach szkolnych w mniejszym zakresie aniżeli była do tego zobowiązana. Powtórzyła, że organy błędnie wyliczyły czas pobytu skarżącej na zajęciach lekcyjnych, podważała nie tylko przedstawione wyliczenia dotyczące łącznej liczby godzin spędzonych w poszczególnych miesiącach na zajęciach lekcyjnych, lecz nie aprobowała stanowiska organów w zakresie wyliczania średniego czasu poświęcanego dziennie na udział w zajęciach szkolnych.

Przepis art. 17c ust. 9 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych należy wykładać zgodnie z celem jaki przyświecał ustawodawcy, tj. nieprzyznawaniem świadczenia w sytuacji, gdy matka po narodzinach dziecka podejmuje aktywność zawodową i uzyskuje z tego tytułu wynagrodzenie. Wykonywanie czynności nie mających zarobkowego charakteru, takich jak studia na uczelni wyższej, czy też edukacja na poziomie szkoły średniej, nie stanowią podstawy do odmowy przyznania świadczenia rodzicielskiego.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

W świetle art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r., poz. 1066 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z kolei zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; dalej w skrócie jako "p.p.s.a."), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to między innymi, że sąd administracyjny nie musi w ocenie legalności zaskarżonej decyzji ograniczać się tylko do zarzutów sformułowanych w skardze, ale może wadliwości kontrolowanego aktu podnosić z urzędu. W tym celu Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszeń prawa w stosunku do aktów i czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne do końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.).

Mając na uwadze wyżej wskazane kryterium kontroli Sąd uznał, że wniesiona skarga zasługuje na uwzględnienie.

Wskazać należy, że świadczenie rodzicielskie zostało wprowadzone do systemu świadczeń rodzinnych na mocy ustawy z dnia 24 lipca 2015 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych i niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2015 r. poz. 2017). W zakresie odnoszącym się do świadczenia rodzicielskiego akt ten wszedł w życie z dniem 1 stycznia 2016 roku.

Zgodnie z art. 17c ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r., poz. 1518 ze zm.; dalej w skrócie jako "u.ś.r.") świadczenie rodzicielskie przysługuje:

1) matce albo ojcu dziecka, z uwzględnieniem ust. 2;

2) opiekunowi faktycznemu dziecka w przypadku objęcia opieką dziecka w wieku do ukończenia 7. roku życia, a w przypadku dziecka, wobec którego podjęto decyzję o odroczeniu obowiązku szkolnego - do ukończenia 10. roku życia;

3) rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej zawodowej, w przypadku objęcia opieką dziecka w wieku do ukończenia 7. roku życia, a w przypadku dziecka, wobec którego podjęto decyzję o odroczeniu obowiązku szkolnego - do ukończenia 10. roku życia;

4) osobie, która przysposobiła dziecko, w przypadku objęcia opieką dziecka w wieku do ukończenia 7. roku życia, a w przypadku dziecka, wobec którego podjęto decyzję o odroczeniu obowiązku szkolnego - do ukończenia 10. roku życia.

Powyższy katalog ma charakter zamknięty, co oznacza, iż świadczenie nie może być przyznane osobie nie spełniającej jednego z powyższych kryteriów.

Należy ponadto zauważyć, że odmowa uwzględnienia wniosku wymaga ustalenia, iż w sprawie zachodzi jedna z przesłanek negatywnych określonych w art. 17 ust. 9 u.ś.r. Zgodnie z powołanym przepisem świadczenie rodzicielskie nie przysługuje, jeżeli:

1) co najmniej jeden z rodziców dziecka lub osoba, o której mowa w ust. 1 pkt 2 lub 3, otrzymują zasiłek macierzyński lub uposażenie za okres ustalony przepisami Kodeksu pracy jako okres urlopu macierzyńskiego, okres urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego lub okres urlopu rodzicielskiego;

2) dziecko zostało umieszczone w pieczy zastępczej - w przypadku osób, o których mowa w ust. 1 pkt 1 i 4;

3) osoba ubiegająca się o świadczenie rodzicielskie lub osoba pobierająca świadczenie rodzicielskie nie sprawuje lub zaprzestała sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem, w tym w związku z zatrudnieniem lub wykonywaniem innej pracy zarobkowej, które uniemożliwiają sprawowanie tej opieki;

4) w związku z wychowywaniem tego samego dziecka lub w związku z opieką nad tym samym dzieckiem jest już ustalone prawo do świadczenia rodzicielskiego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, świadczenia pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów;

5) osobom, o których mowa w ust. 1, przysługuje za granicą świadczenie o podobnym charakterze do świadczenia rodzicielskiego, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.

W realiach rozpatrywanej sprawy organy uznały, że skarżąca jako osoba ucząca się w szkole średniej w systemie dziennym nie może sprawować osobistej opieki nad dzieckiem, co stanowi negatywną przesłankę przyznania świadczenia wyrażoną w art. 17c ust. 9 pkt 3 wskazanej powyżej ustawy.

Skarżąca w opozycji do twierdzeń organów podnosiła z kolei, że niemożliwość sprawowania osobistej opieki ma miejsce wyłącznie w trakcie jej pobytu w szkole. Poza tym czasem skarżąca opiekuje się dzieckiem, co uprawnia ją do wnioskowanego świadczenia.

Mając na uwadze argumentację stron Sąd pragnie podkreślić, że wszelkiego rodzaju przesłanki wyłączające możliwość przyznania danego świadczenia ze strony organów administracji publicznej na tle stosowania danego aktu prawnego winny być interpretowanie ściśle. Stąd też powołana przez organ odwoławczy argumentacja odnosząca się do zagadnienia "sprawowania opieki" na tle innych niż ustawa o świadczeniach rodzinnych aktów prawnych nie może mieć charakteru zasadniczego w kontekście oceny czy potencjalny wnioskodawca jest uprawniony do określonego świadczenia. Ponadto należy uznać, że argumentacja organu nie może prowadzić do takiej wykładni przepisów ustawy, które stałyby w sprzeczności z jej literalnym brzmieniem jak i z celem przyjętym przez ustawodawcę dokonującego stosownych zmian legislacyjnych.

Mając na uwadze powyższe zapatrywania Sąd uznał, że decyzja organu odwoławczego jak i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa materialnego, to jest art. 17c ust. 9 pkt 3 u.ś.r. poprzez błędną jego wykładnię, a w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie.

W ocenie Sądu w tym składzie zasadnym jest bowiem wskazanie, że w ramach negatywnej przesłanki przyznania świadczenia rodzicielskiego, o której mowa w art. art. 17 ust. 9 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie mieszczą się sytuacje, w których strona jedynie okresowo nie sprawuje osobistej opieki nad dzieckiem z uwagi na dodatkową aktywność o charakterze niezarobkowym. Do takich aktywności zaliczyć należy m.in. naukę w szkolę średniej.

Należy mieć na uwadze, że w ramach przesłanki negatywnej określonej w art. 17c ust.9 pkt 3 u.ś.r. ustawodawcza wymienia sytuację, w której osoba ubiegająca się o świadczenie rodzicielskie lub osoba pobierająca świadczenie rodzicielskie nie sprawuje lub zaprzestała sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem, w tym w związku z zatrudnieniem lub wykonywaniem innej pracy zarobkowej, które uniemożliwiają sprawowanie tej opieki.

W ocenie Sądu kontynuowanie nauki w systemie dziennym zakładającym konieczność uczestnictwa w zajęciach lekcyjnych w wymiarze wskazanym w zaskarżonej decyzji dziennie w żadnej mierze nie wyklucza sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem. Mając na uwadze treść wyżej wskazanej przesłanki negatywnej należy mieć bowiem na względzie, że czym innym jest kontynuowanie nauki uniemożliwiającej sprawowanie osobistej opieki nad dzieckiem, a czym innym kontynuowanie nauki, które jedynie ogranicza sprawowanie osobistej opieki na dzieckiem (jak w rozpatrywanym przypadku). Ten drugi przypadek nie mieści się w zakresie analizowanej normy, która z założenia zakłada stan "trwałości" w odniesieniu do niemożliwości sprawowania opieki. Należy przy tym zgodzić się z organami, że uczestniczenie w zajęciach lekcyjnych uniemożliwia skarżącej sprawowanie osobistej opieki na dzieckiem. Niemniej jednak istotnym jest wskazanie, że sprawowanie osobistej opieki nad dzieckiem jest w danym przypadku niemożliwe wyłącznie w okresie pobytu skarżącej w szkole. Jest to jednak ustalenie niewystarczające do stwierdzenia, że skarżąca kontynuując naukę w systemie dziennym nie ma w ogóle możliwości sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem.

Sąd zwraca nadto uwagę, że wykładnia analizowanego przepisu dokonana przez organy administracji publicznej prowadzi do wyników sprzecznych z założonym przez ustawodawcę. Z uzasadnienia do projektu ustawy z dnia 24 lipca 2015 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (druk sejmowy nr 3335; VII kadencja; www.sejm.gov.pl) wynika bowiem wprost, że świadczenie rodzicielskie ma przysługiwać osobom, które urodziły dziecko, a które nie są uprawnione do zasiłku macierzyńskiego lub uposażenia macierzyńskiego. Uprawnionymi do pobierania tego świadczenia miały być m.in. osoby bezrobotne, studenci, a także osoby wykonujące prace na podstawie umów cywilnoprawnych. Pominięcie w powyższym katalogu uczniów szkół ponadgimnazjalnych wynika z tego, że macierzyństwo kobiet w wieku ponadgimnazjalnym jest relatywnie rzadkie. Sytuacja skarżącej będącej uczennicą jest w związku z tym jak najbardziej zbliżona do sytuacji studenta a nie do sytuacji osoby podejmującej zatrudnienie.

Mając na uwadze to, że naruszenie art.17c ust. 9 pkt 3 u.ś.r. miało wpływ na wynik sprawy tak przed organem odwoławczym, jak i przed organem pierwszej instancji, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uchylił decyzje organów obu instancji w zaskarżonym zakresie, o czym orzeczono jak w punkcie pierwszym wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w związku z art. 135 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Orzeczenie o kosztach postępowania (punkt drugi wyroku) zostało wydane w oparciu o art. 200 i art. 205 § 2 wyżej wskazanej ustawy oraz § 14 ust. 1 punkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 184 ze zm.). Na zasądzoną od organu odwoławczego na rzecz skarżącej kwotę (497 zł) składają się: wynagrodzenie pełnomocnika w osobie radcy prawnego w wysokości 480 zł oraz 17 zł tytułem opłaty skarbowej od pełnomocnictwa.

Wskazania co do dalszego postępowania wynikają z powyższych rozważań i wiążą organ pierwszej instancji w świetle art. 153 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ pierwszej instancji powinien wziąć pod uwagę rozważania zawarte w treści niniejszego uzasadnienia, co do prawidłowej wykładni art. 17c ust. 9 pkt 3 treści u.ś.r. Oceniając ponownie żądanie skarżącej w kontekście przesłanki negatywnej wymienionej w art. 17c ust. 9 pkt 3 u.ś.r. organ powinien mieć na względzie, że w ramach tej przesłanki nie mieści się sytuacja, w której strona jedynie okresowo nie sprawuje osobistej opieki nad dzieckiem z uwagi na dodatkową aktywność o niezarobkowym charakterze jaką jest nauka w szkole średniej.