Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 226/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2018-07-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 60, art. 61
journal: Dz.U. 2016 poz 930
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity

SENTENCJA

|Sygn. akt IV SA/Wr 226/17 | | , , [pic], , WYROK, , W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ, , , Dnia 18 lipca 2018 r., , , Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, w składzie następującym:, Przewodniczący:, , Sędzia WSA Ireneusz Dukiel, , Sędziowie:, Sędzia WSA Gabriel Węgrzyn, Sędzia WSA Wanda Wiatkowska-Ilków (sprawozdawca), , , Protokolant:, sekretarz sądowy Aneta Januszkiewicz, , , po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 18 lipca 2018 r., sprawy ze skargi R. M., na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W., z dnia [...]grudnia 2016 r., nr [...], w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, , , I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję I instancji;, II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. na rzecz skarżącego kwotę 100 (słownie: sto) złotych tytułem zwrotu kosztów, postępowania sądowego., , ,


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. decyzją z dnia [...] grudnia 2016 r. po rozpatrzeniu odwołania R. M. od, wydanej z upoważnienia Prezydenta W., decyzji p.o. Zastępcy Kierownika Działu [...] Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we W., z dnia [...] maja 2016 r. ([...]), ustalającej R. M. opłatę za pobyt jego babci, W. K. w Domu Pomocy Społecznej we W. przy ul. [...], za okres od [...] 2016 r. do [...] 2016 r. w wysokości:

- od dnia [...] 2016 r. do dnia [...] 2016 r. w wysokości po [...] zł miesięcznie,

- od dnia [...] 2016 r. do dnia [...] 2016 r. w wysokości po [...] zł miesięcznie,

na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kodeksu postępowania administracyjnego, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu podano, że wskazaną we wstępie decyzją organ pierwszej instancji ustalił opłatę wnoszoną przez R. M. za pobyt jego babci, W. K. w Domu Pomocy Społecznej we W.

Od powyższej decyzji zainteresowany złożył odwołanie. Decyzji zaskarżonej odwołaniem zarzucił:

1. Naruszenie zasady praworządności, wyrażonej w art. 6 k.p.a. oraz art. 8, art. 103 ustawy o pomocy społecznej.

2. Nieustalenie w zaskarżonej decyzji wszystkich osób zobowiązanych do ponoszenia opłaty rozłożonej na poszczególne osoby.

3. Niedołożenie wystarczających starań przez organ do zawarcia takiej umowy i niepoinformowanie odwołującego się o możliwości zawarcia takiej umowy.

Ze względu na powyższe zarzuty odwołujący się wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i wydanie decyzji zwalniającej go z opłaty.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze zważyło, co następuje:

Zasady dotyczące ustalania odpłatności za pobyt w domach pomocy społecznej reguluje ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy (Dz. U. z 2016 r. poz. 930 ze. zm.), zwana dalej "ustawą".

Wskazało, że zgodnie z art. 60 ust. 1 ustawy, pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca.

Średni koszt utrzymania mieszkańca DPS

, w którym znajduje się babcia skarżącego w styczniu, lutym i marcu 2016 r. wynosił [...] zł. Na podstawie decyzji nr [...] pensjonariuszka wnosi opłatę w wysokości [...] zł, a więc w wysokości 70% swojego dochodu. Ustalenie opłaty powinno być poprzedzone ustaleniem w pierwszej kolejności kręgu osób zobowiązanych do ponoszenia opłat. Ustalenie to odbywa się na zasadach wskazanych wart. 61 ustawy. Organ powołał treść tego przepisu.

Organ podał, że krąg osób, na których może spoczywać według kolejności obowiązek wnoszenia opłaty za pobyt bliskich w domu pomocy, wynika z art. 61 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Zasada kolejności przyjęta w tym przepisie oznacza, że w sytuacji, gdy osoba umieszczona w domu pomocy społecznej nie jest w stanie ponosić kosztów pobytu w placówce, obowiązek wnoszenia opłat spoczywa na małżonku, w następnej kolejności na zstępnych, w dalszej kolejności na wstępnych, a jeszcze w dalszej kolejności - na gminie, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej.

W rozpatrywanej sprawie organ pierwszej instancji ustalił, że do wnoszenia opłat za pobyt pensjonariuszki oprócz odwołującego się są także obowiązani jej syn i wnuczka. Wymienionym osobom nie ustalono jednak opłat, ponieważ ich dochód jest niższy niż 300% kryterium ustawowego. Niesłuszny jest więc zarzut odwołania, że nie ustalono wszystkich osób zobowiązanych do ponoszenia opłat.

Zaskarżoną decyzją, na podstawie art. 59 ust. 1 ustawy, ustalono odwołującemu się opłatę za pobyt jego babci, w Domu Pomocy Społecznej we W., za okres od [...] 2016 r. do [...] 2016 r.

Przed wydaniem decyzji, przeprowadzono w miejscu zamieszkania skarżącego wywiad środowiskowy. Rodzinny wywiad środowiskowy zgodnie z art. 107 ust. 1 ustawy przeprowadza się w celu ustalenia ich sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej rodzin lub osób. Ma on na celu obiektywne rozeznanie sytuacji rodziny. Informacje zebrane podczas jego przeprowadzania mogą być pomocne zarówno do zawarcia umowy o ustaleniu opłaty, jak i podjęcia rozstrzygnięcia na podstawie art. 59 ust. 1 ustawy. Zawarty w odwołaniu zarzut naruszenia art. 103 ustawy o pomocy społecznej poprzez przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, który miał być dokumentem w postępowaniu prowadzonym w celu zawarcia umowy na podstawie art. 103 ustawy, a wywiad ten służył jako dowód w postępowaniu mającym na celu ustalenie wysokości opłaty decyzją administracyjną, należy więc uznać za bezpodstawny.

Przed wydaniem decyzji organ pierwszej instancji proponował stronie zawarcie umowy o ustaleniu opłaty, o której stanowi art. 103 ust. 2 ustawy. Odmowa podpisania takiej umowy wyrażona została w piśmie odwołujące go się z dnia [...] marca 2016 r.

R. M. w swoim odwołaniu kwestionuje także ustalenia dotyczące wysokości miesięcznego dochodu. Według organu pierwszej instancji dochód ten wynosi - jak wskazuje się w zaskarżonej decyzji – [...] zł miesięcznie.

Jak zdecydował ustawodawca w art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. b) ustawy, opłata obowiązuje osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Wysokość kryterium dochodowego na osobę w rodzinie wynosi aktualnie

[...] zł.

Zdaniem Kolegium, bezsporne jest, że należy zaliczyć kwotę [...] zł uzyskaną ze sprzedaży mieszkania babci jako dochód rodziny skarżącego. Uzasadnione zatem jest zastosowanie w sprawie art. 8 ust. 11 ustawy i rozliczenie dochodu w równych częściach na 12 kolejnych miesięcy, poczynając od miesiąca, w którym dochód został wypłacony.

Dochód z tytułu sprzedaży mieszkania przekracza pięciokrotność kryterium. Po rozliczeniu jednorazowego dochodu na 12 kolejnych miesięcy, otrzymano kwotę [...] zł – tak jak to wyliczył organ pierwszej instancji. Należy zauważyć, że organ pierwszej instancji uwzględnił w składzie rodziny dziecko, które urodziło się w styczniu 2016 r.

Organ powołał art. 8 ust. 3 ustawy, który zawiera definicję dochodu oraz ust. 4 tego przepisu określający jakie należności nie wlicza się do dochodu.

Organ stwierdził, że w katalogu odliczeń nie ma darowizny. Nie można zatem odliczyć podarowanej kwoty za sprzedane mieszkanie od dochodu. Kwota ta stanowi dochód rodziny. Różnica między średnim kosztem utrzymania w Domu Pomocy Społecznej a opłatą wnoszoną przez pensjonariuszkę wynosi w okresie od [...] do [...] 2016 r. [...] zł ([...] zł – [...] zł). Po uiszczeniu takiej należności w rodzinie odwołującego się pozostaje kwota przekraczająca 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie.

W okresie od [...] do [...] 2016 r. różnica między miesięcznym kosztem utrzymania a kwotą wnoszoną przez mieszkankę domu wynosi [...] zł i jej uiszczenie także nie spowoduje, że rodzinie strony pozostanie dochód niższy niż 300% kryterium dochodowego.

W tej sytuacji Kolegium uznało, że odpłatność obciążająca skarżącego ustalona została przez organ pierwszej instancji prawidłowo.

Skargę na powyższą decyzję złożył zainteresowany i zarzucił jej:

1. naruszenie zasady praworządności tj. art. 6 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 23 z późn. zm.) w związku z tym, iż zaskarżoną a później utrzymaną w mocy decyzją ustalono opłatę za pobyt w OPS babci od stycznia 2016r., podczas gdy dopiero w decyzji z dnia [...] maja 2016r., ustalono wysokość opłaty, zatem decyzja powinna obejmować okres rozpoczynający się od jej wydania a nie okres wsteczny,

2. naruszenie art. 61 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej w związku z art. 7, 77 i 107 k.p.a. poprzez nieustalenie w decyzji [...] wszystkich osób zobowiązanych w zbiegu ze skarżącym, a w konsekwencji zaniechanie ich zobowiązania na podstawie ww. artykułu do ponoszenia opłaty za pobyt rozłożonej odpowiednio na poszczególne osoby zgodnie z przepisami ustawy o pomocy społecznej co oznacza, iż postępowanie administracyjne w tej sprawie zostało przeprowadzone pobieżnie, a organ nie podjął wszystkich czynności niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego,

3. naruszenie art. 103 ustawy o pomocy społecznej w związku z art. 107 ustawy o pomocy społecznej poprzez przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w postępowaniu prowadzącym prawdopodobnie do zawarcia umowy w rozumieniu art. 103 ustawy o pomocy społecznej i wykorzystanie tego dokumentu w postępowaniu administracyjnym prowadzącym do wydania decyzji,

4. naruszenie art. 103 ustawy o pomocy społecznej, w ten sposób, iż organ nie poczynił starań aby zawrzeć właściwą umowę, organ informował jedynie o możliwości zadeklarowania wysokości opłaty,

5. naruszenie art. 8 w związku z art. 107 ustawy o pomocy społecznej poprzez ustalenie opłaty na podstawie dochodu ze sprzedaży mieszkania podczas gdy wywiad środowiskowy i postępowanie poprzedzające wezwanie do zadeklarowania kwoty opłaty prowadziło do ustalenia dochodu na podstawie otrzymywanego przez skarżącego wynagrodzenia, a także zaliczenie kwoty ze sprzedaży mieszkania jako dochodu, podczas gdy z wywiadu środowiskowego wyraźnie wynikało, iż kwota z tytułu mieszkania nie weszła do dochodu skarżącego w związku z tym, iż została darowana rodzinie, czym podważono sens przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, które to narzędzie ma służyć ustaleniu sytuacji dochodowej osoby na którą będzie nakładany obowiązek ponoszenia kosztów pobytu krewnego w ośrodku pomocy społecznej.

Ze względu na powyższe uchybienia wniósł o uchylenie decyzji I i II instancji.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi, a uzasadniając ten wniosek przywołał argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 2188 ze zm.) sądy administracyjne powołane są do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Akt administracyjny nie jest zgodny z prawem o ile przy jego wydaniu doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego. Wówczas to sąd w oparciu o art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) – dalej p.p.s.a. może w zależności od okoliczności uchylić decyzję, stwierdzić jej nieważność lub uznać, że została wydana z naruszeniem prawa.

Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Kontrola sądu oparta na wskazanych wyżej przepisach daje podstawę do stwierdzenia, że zaskarżona decyzja i decyzja organu I instancji narusza prawo.

Podstawę materialnoprawną decyzji oraz rozpoznania skargi stanowił art. 60 i 61 ustawy o pomocy społecznej – dalej ustawa.

Pierwszy z powołanych przepisów stanowi w ust. 1, że pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania. Drugi z powołanych przepisów mówi, że obowiązani do ponoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności:

1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich, przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka,

2) małżonek, zstępni przed wstępnymi,

3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej – przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność (ust. 1).

Opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą:

1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70 % swojego dochodu (...),

2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2:

a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300 % kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300 % tego kryterium,

b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300 % kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300 % kryterium dochodowego na osobę w rodzinie;

Jak wynika z powołanych przepisów pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny. Odpłatność zaś następuje według zasad wskazanych w art. 61 ust. 1 i 2 ustawy. W pierwszej kolejności wnosi opłatę w wysokości 70% swojego dochodu pensjonariusz. O ile zaś ta wpłata nie pokryje kosztu pobytu określonego przez burmistrza, prezydenta miasta, starostę lub marszałka województwa – dalej zobowiązanymi są małżonek, a następnie zstępni przed wstępnymi. Przy czym osoby te ponoszą opłaty według zasad wskazanych w art. 61 ust. 2 pkt 1 i 2, czyli jeżeli ich dochód na osobę w rodzinie lub dochód osoby samotnie gospodarującej przekracza 300% kryterium dochodowego. Tym samym wysokość opłaty wyznacza różnica pomiędzy 300% kryterium dochodowego a uzyskanym dochodem.

Jak wynika z zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej pensjonariuszka ma syna – ojca skarżącego i wnuczkę – córkę ojca skarżącego i jego siostrę i osoby te były przez organ oceniane jeżeli idzie o sytuację dochodową. Organ stwierdził, że ich dochody nie przekraczają kryterium dochodowego.

Skarżący na rozprawie w dniu [...] lipca 2018 r. wskazał, że oprócz niego, ojca i siostry są zobowiązani do wnoszenia opłat zgodnie z art. 61 ustawy również jego brat i córka nieżyjącego drugiego syna pensjonariuszki – wnuczka pensjonariuszki a jego kuzynka. Osoby te nie były przez organ oceniane pod względem możliwości finansowych partycypowania w kosztach, w pokrywaniu kosztów z tytułu pobytu babci

w domu opieki społecznej. Jak wynika z twierdzeń skarżącego wskazane osoby należą do tej samej grupy osób zobowiązanych do zapłaty – wnuków (zstępni).

Sąd zauważa, że skarżący ani w odwołaniu ani też w skardze nie wskazał konkretnych osób zobowiązanych do zapłaty – jednakże w obu środkach zaskarżenia sygnalizował istnienie innych osób zobowiązanych.

Organ w tym zakresie nie poczynił żadnych ustaleń, choć jak wskazano wcześniej ma to istotne znaczenie dla rozpoznania sprawy i obciążenia finansowego skarżącego we wskazanym wyżej zakresie.

Tym samym wobec braku ustaleń stanu faktycznego, należy uznać, że organ naruszył art. 7, 77 i 80 kodeksu postępowania administracyjnego. Powyższe przepisy nakazują organom zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, a następnie dokonać jego oceny, czy dana okoliczność została udowodniona.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy

z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.) orzekł jak w sentencji.

Rozpoznając sprawę ponownie organ dokona ustaleń na okoliczność istnienia innych osób zobowiązanych w myśl art. 61 ustawy do wnoszenia opłat za pobyt W. K. i ich możliwości finansowych w omawianym zakresie a następnie uwzględniając powyższe ustalenia wyda decyzję odnośnie zobowiązania skarżącego.

Z uwagi na procesowy charakter uchybień Sąd nie odniósł się do zarzutów skargi naruszenia prawa materialnego.

Jednocześnie wskazuje, że w dniu 11 czerwca 2018 r. Naczelny Sąd Administracyjny podjął uchwałę w sprawie sygn. akt I OPS 7/17, w której to odniósł się między innymi do kwestii zobowiązań do opłat za pobyt w domu pomocy społecznej za okres sprzed wydania decyzji.