Postanowienie WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 214/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2016-05-30 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6115 Podatki od nieruchomości
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Utrzymano w mocy postanowienie - art.260 par.1 ustawy - PoPPSA
Powołane przepisy: article: art. 260, art. 246 par. 2 pkt 2
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Kozłowska, po rozpoznaniu w dniu 30 maja 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu "A" S.A. w K. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 30 marca 2016 r. w sprawie ze skargi "A" S.A. w K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2005 r. w kwestii wniosku o przyznanie stronie skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym p o s t a n a w i a utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie.


UZASADNIENIE

Wraz ze skargą wniesioną na wskazaną w sentencji niniejszego orzeczenia decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. pełnomocnik "A" S.A. w K. (dalej: "skarżąca" albo "spółka") wniósł o przyznanie jej prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Pełnomocnik załączył wypełniony urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy (PPPr) według nieaktualnego już wzoru.

W związku z tym, w piśmie z dnia 8 marca 2016 r. referendarz sądowy wezwał pełnomocnika spółki do nadesłania w terminie 7 dni wniosku o przyznanie prawa pomocy na załączonym do tego wezwania formularzu.

Przy piśmie z dnia 21 marca 2016 r. pełnomocnik skarżącej przedłożył wniosek o przyznanie spółce prawa pomocy na aktualnym druku PPPr.

Przedstawiając stan sprawy, referendarz sądowy wskazał, że pełnomocnik skarżącej wniósł o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, oświadczając, że skarżąca nie dysponuje środkami pozwalającymi na poniesienie tych kosztów bez narażenia się na utratę płynności finansowej. Pełnomocnik zaznaczył przy tym, iż spółka ponosi stratę z działalności gospodarczej, która za ostatni rok obrotowy wyniosła

1.005.941.812,80 zł - co potwierdza zdaniem pełnomocnika brak środków na spłatę zobowiązań. Pełnomocnik spółki wskazał również, że według bilansu za 2014 r. wartość zobowiązań krótkoterminowych wyniosła 5.251.096.337,40 zł i wielokrotnie przewyższa środki znajdujące się na rachunku bankowym wynoszące 238.884.059,96 zł. Jednocześnie środki na rachunku bankowym obejmują również środki z Zakładowego Funduszu Świadczeń Socjalnych i Funduszu Likwidacji [...]. Referendarz stwierdził w ślad za pełnomocnikiem skarżącej, że skarżąca musi koncentrować się na spłacie swoich zobowiązań, w tym na wypłacie wynagrodzeń, przeznaczając na nie przeciętnie kwotę 262.300.000 zł. Referendarz wskazał przy tym, że w ocenie pełnomocnika skarżącej, nie może być ona stawiana przed wyborem pomiędzy zapłatą kosztów sądowych, a zapłatą bieżących zobowiązań. Przyznanie zatem prymatu obowiązkowi zapłaty kosztów sądowych, które są mniejsze od ciążących na skarżącej zobowiązań publicznoprawnych, oznaczałoby ograniczanie konstytutywnego prawa do sądu. Referendarz sądowy wskazał również, że w rubryce nr 6 urzędowego formularza dotyczącego wysokości kapitału zakładowego lub środków finansowych została wpisana kwota 2.333.140.000 zł, zaś wartość środków trwałych spółki (według bilansu za ostatni rok) wynosi 5.605.996.743,48 zł. Z kolei należny wpis od skargi, według wartości przedmiotu zaskarżenia podanej przez pełnomocnika skarżącej, wynosi 13.751,00 zł.

Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie referendarz sądowy wskazał, że z treści art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: "P.p.s.a."), wynika, że rozstrzygnięcie wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonego przez osobę prawną ma charakter uznaniowy i pozostaje fakultatywne również wówczas, gdy zostały spełnione przesłanki wymienione w tym przepisie. Uwzględnienie wniosku może mieć miejsce dopiero w przypadku, gdy osoba prawna wykaże, że nie ma dostatecznych środków na pokrycie pełnych kosztów postępowania. W ocenie referendarza sądowego taka sytuacja w odniesieniu do skarżącej nie zachodzi, co wynika z treści złożonego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy, bez konieczności jego uzupełniania o dodatkowe oświadczenia czy materiały źródłowe. Referendarz sądowy podkreślił, że uzyskiwanie straty z prowadzonej działalności gospodarczej samo w sobie nie stanowi przesłanki do przyznania prawa pomocy. Strata jest bowiem nadwyżką kosztów nad przychodami i nie świadczy o braku środków finansowych. Zauważył przy tym, że podobnie należy oceniać fakt, że znaczna część kosztów związana jest ze spłatą wielomilionowych zobowiązań, które bezsprzecznie w znacznym stopniu przewyższają wysokość kosztów sądowych

w niniejszej sprawie. W ocenie referendarza sądowego poniesienie kosztów sądowych nie może wywrzeć jakiegokolwiek odczuwalnego wpływu na sytuację finansową skarżącej, a tym bardziej zagrozić utratą płynności finansowej.

W analogicznej dysproporcji pozostają bowiem kwoty wskazane we wniosku, w tym przeznaczane comiesięcznie na wypłatę wynagrodzeń. Referendarz sądowy zauważył przy tym, iż pełnomocnik skarżącej poprzestał na wskazaniu, że kwota zgromadzona na rachunku bankowym obejmuje również Zakładowy Fundusz Świadczeń Socjalnych i Fundusz [...] jednakże nie podał konkretnych kwot. Wskazując na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego referendarz sądowy stwierdził, że wysokie parametry określające rozmiary wykonywanej działalności gospodarczej nie mogą oznaczać przerzucenia na budżet państwa kosztów sądowych. Również znane powszechnie problemy skarżącej dotyczące niemożności zrestrukturyzowania kosztów jej działalności, w tym łączących się z prowadzoną przez nią polityką płacową i koniunkturą nie mogą być uznane za uzasadniające uwzględnienie jej wniosku o przyznanie prawa pomocy. Uiszczenie kosztów sądowych w niniejszej sprawie nie pociągnie bowiem za sobą negatywnych następstw zarówno dla sytuacji finansowej skarżącej, jak i tych

o charakterze społecznym związanych z potrzebami jej pracowników i ich rodzin. Ostatecznie referendarz sądowy wskazał, że skarżąca niedawno uiściła liczne opłaty w innych sprawach, które to kwoty znacznie przewyższają wpis od skargi w niniejszej sprawie, co uniemożliwia przyjęcie, że skarżąca nie posiada dostatecznych środków na pokrycie pełnych kosztów postępowania. Nadto, Sąd przyznał spółce wyrokami, które niedawno się uprawomocniły, zwrot kosztów postępowania w szeregu spraw.

Skarżąca, reprezentowana przez pełnomocnika, wniosła sprzeciw od powyższego postanowienia referendarza sądowego.

Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. poprzez uznanie, że nie zostały spełnione przesłanki do zwolnienia wnioskodawcy od kosztów sądowych i odmowę udzielenia tego zwolnienia w jakiejkolwiek części. Tym samym wniosła o przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

W uzasadnieniu pełnomocnik skarżącej podtrzymał stanowisko, iż skarżąca ponosi stratę z wykonywanej działalności gospodarczej, co powoduje brak środków na bieżące regulowanie zobowiązań. Kwota środków znajdujących się na rachunkach bankowych skarżącej jest wielokrotnie niższa od samej kwoty zobowiązań krótkoterminowych. Skarżąca w celu umożliwienia dalszego prowadzenia działalności gospodarczej musi zatem koncentrować się na zapłacie tych zobowiązań, w szczególności na terminowej zapłacie wynagrodzeń pracowników, biorąc pod uwagę, iż ma to znaczenie dla tysięcy rodzin na [...]. Tymczasem nie kwestionując powyższych okoliczności referendarz sądowy odmawiając przyznania prawa pomocy skoncentrował się na okoliczności, iż koszty sądowe są w niniejszej sprawie tak znikome, że nie mogą wpłynąć na sytuację finansową skarżącej oraz na fakt uiszczenia w innych sprawach kosztów sądowych. Tymczasem okoliczności te wiążą się ze sobą. Skarżąca jest bowiem stroną bardzo licznych postępowań sądowoadministracyjnych, dotyczących m.in. sporu prawnego w zakresie podatku od nieruchomości za wiele lat naliczonego przez kilkanaście gmin. Wniesienie skargi

w każdej z tych spraw wiąże się z koniecznością uiszczenia wpisu od skargi

w stosunkowej wysokości w zależności od wartości przedmiotu zaskarżenia i waha się od kilku do kilkudziesięciu tysięcy złotych. Tym samym nie można zgodzić się

z zarzutem "znikomości" kosztów sądowych, o zwolnienie z których wnosi skarżąca. Pełnomocnik skarżącej podniósł, że referendarz sądowy rozpoznając wniosek winien był uwzględnić nie tylko fakt zapłaty w innych sprawach kosztów sądowych, ale również okoliczność złożenia wniosków o prawo pomocy w zakresie zwolnienia od nich w innych postępowaniach zgodnie z załączonym wykazem. Jednocześnie podkreślił, że wiele postępowań administracyjnych nadal jest w toku, a co za tym idzie należy spodziewać się kolejnych skarg i wniosków o zwolnienie od kosztów sądowych. Rozpoznając wniosek referendarz sądowy winien był brać pod uwagę całokształt kosztów sądowych, jakie skarżąca będzie musiała ponieść, w tym porównać łączną kwotę kosztów sądowych z innymi zobowiązaniami skarżącej. Pełnomocnik skarżącej podniósł przy tym, że każdorazowe uiszczenie kosztów sądowych odbywa się kosztem wierzycieli, w tym organów podatkowych i Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Zdaniem pełnomocnika skarżącej nie ma ona obowiązku przeznaczania środków pieniężnych w pierwszej kolejności na zapłatę kosztów sądowych i narażenia tym samym na niewykonanie obowiązku zapłaty zobowiązań niezbędnych do dalszego jej funkcjonowania, w tym zobowiązań publicznoprawnych

i z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, czy na wynagrodzenia pracowników – a takie stanowisko, w ocenie pełnomocnika skarżącej, wynika z treści zaskarżonego postanowienia. Tymczasem uwzględniając sytuację skarżącej przed takim wyborem jest stawiana w niniejszej sprawie, jak i w innych postępowaniach sądowoadministracyjnych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności należy wskazać, że w niniejszej sprawie zastosowanie znajduje art. 260 ustawy P.p.s.a. w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2015 r., poz. 658), mającym zastosowanie do spraw sądowoadministracyjnych wszczętych po 15 sierpnia 2015 r. Z akt sprawy wynika, że skarga w niniejszej sprawie została wniesiona po 15 sierpnia 2015 r., a zatem zastosowanie do niej ma przepis art. 260 P.p.s.a. w nowym brzmieniu.

Zgodnie z treścią art. 260 § 1 P.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Jednocześnie zgodnie z § 2 ww. przepisu wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu.

Zgodnie natomiast z treścią art. 246 § 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie prawnej następuje:

1) w zakresie całkowitym - gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania;

2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.

Tak ukształtowana treść przepisu, w szczególności użycie sformułowania "gdy wykaże", wyraźnie przesądza, że to na stronie spoczywa obowiązek przekonania sądu, że znajduje się w sytuacji wymagającej przyznania jej prawa pomocy

w zakresie częściowym lub całkowitym. Jednocześnie ocena przez Sąd dokonywana jest w oparciu o złożone przez stronę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy oświadczenie na urzędowym formularzu "PPPr" uzupełnione ewentualnie w trybie art. 255 P.p.s.a.

Zwrócić należy też uwagę, że w postępowaniu dotyczącym przyznania prawa pomocy badany jest stan majątkowy wnioskodawcy. Pod pojęciem stanu majątkowego należy zaś rozumieć nie tylko zasób gotówki znajdujący się w posiadaniu strony, lecz również środki finansowe ulokowane w majątku ruchomym i nieruchomym (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 11 maja 2012 r., sygn. akt II FZ 390/12 oraz z dnia 10 marca 2011 r., sygn. akt

I OZ 144/11, oba publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

W niniejszej sprawie rację ma referendarz sądowy, iż złożony przez pełnomocnika skarżącej wypełniony formularz urzędowy (PPPr) stanowi wystarczającą podstawę do rozstrzygnięcia wniosku skarżącej.

Z treści złożonego przez pełnomocnika skarżącej wniosku wynika, że wysokość kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych skarżącej (rubryka 6 formularza) wynosi 2.333.140.000,00 zł. Wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok wynosi 5.605.996.743,48 zł (rubryka 7), wysokość straty zaś

1.005.941.812,80 zł (rubryka 8 formularza). Jednocześnie skarżąca deklaruje, iż posiada na rachunku bankowym w banku "B" środki w wysokości 238.884.059,96 zł obejmujące również Zakładowy Fundusz Świadczeń Socjalnych i Fundusz [...].

Z kolei zobowiązania krótkoterminowe skarżącej wynoszą 5.251.096.337,40 zł,

z czego na wypłaty wynagrodzeń przeznacza przeciętnie miesięcznie kwotę ok. 262,3 mln zł (koszt za pierwsze 11 miesięcy w 2015 r.).

Należy podkreślić, że wprawdzie spółka wykazała stratę w wysokości 1.005.941.812,80 zł, to jednak słusznie referendarz sądowy zauważył, że o konieczności przyznania prawa pomocy nie może przesądzać sama strata z działalności spółki. Podkreślić bowiem należy, że strata wynikająca z zeznań podatkowych i bilansu jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżki kosztów nad przychodami i nie jest tożsama z brakiem środków finansowych i co za tym idzie, sama ta okoliczność nie warunkuje potrzeby udzielenia pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego:

z dnia 24 czerwca 2008 r., sygn. akt I FZ 260/08, publ. LEX nr 479125 i z dnia

22 marca 2011 r., sygn. akt II GZ 112/11, publ. LEX nr 783893). Nadto, poniesienie straty za ostatni rok obrotowy nie uzasadnia przyznania prawa pomocy, jeśli spółka posiada znaczne środki w kapitale zakładowym, majątku lub środkach finansowych (por. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 18 lutego 2010 r., sygn. akt I SA/Bd 92/10, publ. LEX 659009). Jak już wyżej wskazano, wartość tego kapitału w przypadku skarżącej wynosi 2.333.140.000,00 zł i wielokrotnie przewyższa wysokość wpisu od skargi w niniejszej sprawie.

Nie można przy tym tracić również z pola widzenia środków zgromadzonych na rachunku bankowym skarżącej. Zestawienie powyższych kwot wskazuje, że skarżąca posiada środki pozwalające na zapłatę wpisu od skargi w rozpatrywanej sprawie.

Powyższej konkluzji nie zmienia przy tym okoliczność, że zobowiązania krótkoterminowe spółki wynoszą 5.251.096.337,40 zł. Zobowiązania te obejmują bowiem zobowiązania wymagalne w okresie 12 miesięcy od dnia bilansowego (zgodnie z art. 3 pkt 22 ustawy z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości; Dz.U. z 2013 r., poz. 330 ze zm.). Oznacza to, że kwota 5.251.096.337,40 zł winna zostać uregulowana w okresie roku, co daje średniomiesięcznie kwotę 437.591.361,45 zł. Referendarz sądowy, zwracając uwagę na wysokie koszty związane ze spłatą zobowiązań w bardzo dużej wysokości, słusznie podniósł, że wielokrotnie przewyższają one wysokość kosztów sądowych należnych w sprawie. Zgodzić należy się zatem z wyrażonym wnioskiem, że trudno przyjąć, aby uiszczenie wpisu od skargi, czyli najwyższej opłaty jaką strona musi ponieść w postępowaniu, wywarło jakikolwiek odczuwalny wpływ na sytuację spółki, a tym bardziej zagroziło utratą przez nią płynności finansowej. Odnosząc się przy tym do kwestii przeznaczenia środków na spłatę zobowiązań w kontekście akcentowanego w sprzeciwie pierwszeństwa ponoszenia wydatków zwrócić trzeba uwagę na ugruntowane już w tej materii orzecznictwo sądów administracyjnych, zgodnie z którym strona prowadząc działalność gospodarczą powinna liczyć się z ponoszeniem kosztów w sprawach sądowych. Przedsiębiorca w ramach ryzyka prowadzenia działalności powinien bowiem liczyć się z możliwością albo koniecznością dochodzenia lub obrony swoich praw na drodze sądowej i tym samym z koniecznością poniesienia kosztów sądowych i przeznaczenia, z bieżącej działalności lub zgromadzonych zasobów pieniężnych, kwot niezbędnych do skutecznego wszczęcia procesu. Koszty związane z postępowaniem przed sądem należy traktować na równi z innymi kosztami prowadzonej działalności, takimi jak należności publicznoprawne, pieniężne zobowiązania umowne, czy wynagrodzenia pracownicze (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 lutego 2013 r., sygn. akt II GZ 42/13, publ. http://orzeczenia.gov.pl). Sąd nie znajduje przy tym uzasadnienia, aby budżet państwa ponosił koszty za stronę w sytuacji, gdy ta prowadząc działalność gospodarczą nie uwzględniła kosztów postępowania sądowego. Koszty sądowe należy postrzegać jako normalne koszty działalności gospodarczej, bowiem dochodzenie swoich praw przed sądem jest elementem tej działalności.

Zwrócić należy następnie uwagę, że pełnomocnik skarżącej skoncentrował się na wyeksponowaniu negatywnej sytuacji spółki pomijając zupełnie fakt, że skarżąca zajmuje się nie tylko wydobyciem węgla kamiennego, co w istocie byłoby działalnością związaną jedynie z ponoszeniem kosztów prowadzonej działalności, ale - co wynika z odpisu KRS - sprzedażą hurtową [...] i [...], w wyniku której to działalności powstają należności krótko- i długookresowe. Należności te zostały jednak pominięte w złożonym formularzu mimo istnienia rubryki 10 dotyczącej m.in. dochodów. To właśnie te należności względem skarżącej pozwalają regulować jej na bieżąco zobowiązania, w tym tak eksponowane przez pełnomocnika skarżącej wynagrodzenia dla jej pracowników oraz składki na ubezpieczenia społeczne. Gdyby bowiem było inaczej, skarżąca na przestrzeni kilku miesięcy nie tylko nie miałaby środków finansowych na rachunkach bankowych, ale również musiałaby wyzbywać się majątku na zapłatę tych zobowiązań.

Nie zasługuje również na uwzględnienie argumentacja zawarta w sprzeciwie, dotycząca konieczności uwzględnienia kosztów sądowych we wszystkich sprawach zarówno zawisłych przed tut. Sądem, jak i przyszłych. Jest ona nietrafna nie tylko

w świetle powyższych uwag, ale również z tego powodu, że w odniesieniu do ewentualnych przyszłych skarg nie można ustalić zarówno ich ilości, jak

i ewentualnej kwoty wpisu. Skarżąca nie musi przy tym dokonywać wyboru pomiędzy zapłatą swoich zobowiązań a uiszczeniem wpisu, co wynika z danych przedstawionych przez pełnomocnika skarżącej.

Podkreślić nadto należy, że w szeregu prawomocnie zakończonych spraw

z udziałem skarżącej w ostatnich miesiącach zasądzone zostały na jej rzecz koszty od organów administracji publicznej, przykładowo: sprawa I SA/Gl 548/15 – kwota 22.388,00 zł; sprawa I SA/Gl 306/15 – kwota 49.162,00 zł; sprawa I SA/Gl 305/15 – kwota 48.162,00 zł; sprawa I SA/Gl 411/15 – kwota 49.990,00 zł. Okoliczność ta również przemawia za przyjęciem, że nie zostały spełnione przesłanki przyznania skarżącej prawa pomocy.

Podsumowując, w ocenie Sądu, referendarz sądowy zasadnie przyjął

w zaskarżonym postanowieniu, że skarżąca nie udowodniła braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Tym samym orzeczenie referendarza sądowego - jako prawidłowe - należało utrzymać w mocy.

W związku z powyższym, na podstawie art. 260 i art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.