Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 890/05
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2005-11-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6343 Świadczenia pieniężne z tytuły pracy przymusowej
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję w części

SENTENCJA

Dnia 15 listopada 2005 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Stępień, Sędziowie Sędzia NSA Grzegorz Szkudlarek (spr.), Sędzia WSA Czesława Nowak-Kolczyńska, Protokolant Referent-stażysta Aneta Brzezińska, po rozpoznaniu w dniu 15 listopada 2005 roku na rozprawie przy udziale Prokuratora Prokuratury Okręgowej w Łodzi – T. K. sprawy ze skargi H. M. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji 1. uchyla zaskarżoną decyzję w zakresie punktu trzeciego; 2. zasądza na rzecz skarżącego – H. M. od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Sygn. akt: II SA/Łd 890/05 U Z A S A D N I E N I E

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] Nr [...] uchylił własną wcześniejszą decyzję z dnia [...] Nr [...], przyznał H. M. uprawnienie do świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji za okres od sierpnia 1944 roku do kwietnia 1945 roku i odmówił przyznania uprawnienia za miesiąc lipiec 1944 roku i okres po miesiącu maj 1945 roku. Jak wynika z dokumentów załączonych do akt administracyjnych, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] odmówił przyznania H. M. uprawnienia do świadczenia pieniężnego określonego w ustawie z dnia 31 maja 1996 roku o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395 ze zm.). W uzasadnieniu organ wskazał, iż zebrany w toku postępowania materiał dowodowy nie jest wystarczający do wydania decyzji pozytywnej w sprawie. Strona nie przedstawiła w określonym terminie wymaganych dokumentów potwierdzających rodzaj i okres represji.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy H. M. podał, iż złożył już dużo dokumentów potwierdzających fakt deportacji i wywiezienia matki do Niemiec. Bezsporną jest również okoliczność, że on sam urodził się podczas pobytu matki na deportacji. Nie ma możliwości uzyskania jakiegoś potwierdzenia od matki, ponieważ zmarła ona 36 lat temu.

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] uchylił własne wcześniejsze rozstrzygnięcie datowane na dzień [...], przyznał H. M. uprawnienie do świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej za okres od sierpnia 1944 roku do kwietnia 1945 roku oraz odmówił przyznania świadczenia za miesiąc lipiec 1944 roku i okres po miesiącu maj 1945 roku. W motywach rozstrzygnięcia organ wskazał, iż analiza wniosku strony i materiału dowodowego wykazała, iż H. M. urodził się w dniu 9 lipca 1944 roku w miejscu pracy przymusowej swojej matki już po fakcie jej deportacji. Z brzmienia przepisu art. 2 pkt 2 lit. "a" ustawy wynika, iż represją w rozumieniu ustawy jest m.in. deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed 1 września 1939 roku na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939 – 1945. Z tego przepisu w ocenie organu wynika, iż koniecznym warunkiem do przyznania świadczenia jest fakt deportacji, czyli wywiezienia na terytoria wskazane w przepisie. W związku z tym Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych uznał za udowodniony okres represji od sierpnia 1944 roku do kwietnia 1945 roku. Organ nie zaliczył jednakże okresu po 1 maja 1945 roku (była to data zajęcia powiatu Waren), ponieważ praca po tej dacie nie stanowiła już represji w rozumieniu ustawy. Datę wyzwolenia rejonu organ ustalił na podstawie opracowania "United States Army in World War II. Special Studies. Chronology 1941/1945" pod red. Mary H. Williams, Washington 1960. Organ nie uwzględnił również miesiąca lipca 1944 roku, uznając go za niepełny, gdyż zgodnie z przepisem art. 3 ust. 1 ustawy, świadczenie przysługuje za każdy pełen miesiąc trwania pracy.

W skardze do Wojewódzkiego Sądy Administracyjnego w Łodzi H. M. podał, iż nie zgadza się z przyznaniem mu uprawnienia tylko za 9 miesięcy, a nie, tak jak wnioskował, za 11 miesięcy. Argumentował, iż jest w trudnej sytuacji materialnej i każda kwota jest mu potrzebna.

W odpowiedzi na skargę strona przeciwna wniosła o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do unormowania przepisu art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Sądy administracyjne sprawują w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej. Oznacza to, iż Sąd bada zgodność z prawem (legalność) zaskarżonej decyzji pod kątem jej zgodności z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Sąd nie przejmuje zatem sprawy administracyjnej do końcowego załatwienia, lecz jedynie dokonuje oceny działalności organu orzekającego z punktu widzenia kryterium legalności. W tej sytuacji podkreślić należy, że Sąd nie ma uprawnień do przyznania świadczenia pieniężnego dla skarżącego.

Sąd administracyjny uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 31 maja 1996 roku o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej i osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395 ze zm.). Zgodnie z treścią przepisu art. 2 ust. 2 lit. "a" ustawy, represją jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed 1 września 1939 roku na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939 – 1945.

W stanie faktycznym sprawy, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych przyznał H. M. uprawnienie do świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej za okres od sierpnia 1944 roku do kwietnia 1945 roku. Organ jednocześnie odmówił przyznania uprawnienia za okres po miesiącu maj 1945 roku, gdyż, jak podał, w tym okresie na terenie, na którym przebywał H. M. nie były prowadzone już działania wojenne. Z cytowanego przez organ opracowania wynika bowiem, że w dniu 1 maja 1945 roku nastąpiło zajęcie okolic Waren przez wojska koalicji antyhitlerowskiej. Tym samym organ ocenił, iż data 30 kwietnia 1945 roku jest datą, z którą pobyt H. M. utracił przymiot przymusowości. Organ odmówił również przyznania świadczenia za miesiąc lipiec 1944 roku, bowiem skarżący urodził się dopiero dnia 9 lipca 1944 roku, a świadczenie przysługuje za każdy pełen miesiąc.

Skład orzekający w przedmiotowej sprawie nie zgadza się z przyjętym przez Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych stanowiskiem. Sąd reprezentuje pogląd, iż określenie "zakończenie wojny" odnieść należy do daty 8 maja 1945 roku. Wynika z niego, że tylko data 8 maja 1945 roku. może być pewną datą graniczną, do której deportacja do pracy przymusowej winna być uznana za spełniającą dyspozycję art. 2 pkt 2 lit. "a" ustawy. W ocenie Sądu ustawodawca położył w tym przepisie nacisk na samo wywiezienie do pracy przymusowej, a więc okres przymusowego pozostawania poza miejscem zamieszkania. Nie można bowiem przyjąć, aby przed ostatecznym zakończeniem wojny istniały szanse i warunki na powrót z deportacji do Polski, skoro w dużej części Europy nadal trwały działania wojenne uniemożliwiające powrót, a ponadto nie można było przewidzieć, jak ostatecznie potoczą się losy wojny. Skład orzekający podziela tym samym pogląd przedstawiony w orzecznictwie (por. wyrok NSA z dnia 7 czerwca 2002 roku, sygn.akt: II SA/Łd 535/00, niepubl.; wyrok SN z dnia 25 marca 1999 roku, sygn.akt: III RN 158/98, OSNAPU 2000/3/86; wyrok NSA z dnia 21 kwietnia 1998 roku, sygn.akt: II SA/Po 1272/97, niepubl.).

Na tym etapie rozważań skład orzekający chciałby zwrócić uwagę również na to, iż niedopuszczalnym jest, by organ czynił istotne dla sprawy ustalenia w oparciu o opracowania, których tłumaczenia nie załącza do akt. Do akt dołączona jest jedynie kserokopia fragmentu publikacji "United States Army in World War II. Special Studies. Chronology 1941/1945" pod red. Mary H. Williams, Washington 1960, jednakże jest to kopia wersji oryginalnej sporządzonej w języku angielskim. Analogicznie złożone przez skarżącego zaświadczenie z dnia 27 stycznia 2000 roku jest sporządzone w języku niemieckim.

Konkludując, Sąd spostrzegł, iż organ orzekający naruszył regulacje prawa materialnego, jak i przepisów proceduralnych w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. A ponieważ powołane nieprawidłowości dotyczą tylko punktu trzeciego kwestionowanej decyzji, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję tylko w tym zakresie. Dlatego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i lit. "c" oraz art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w wyroku.

Jednocześnie z uwagi na brak przymiotu wykonalności punktu trzeciego zaskarżonej decyzji (odmowa przyznania uprawnienia do świadczenia), Sąd uznał za bezprzedmiotowe wydanie rozstrzygnięcia w trybie art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

W przedmiocie zwrotu kosztów sądowych Sąd wyrokował w oparciu o art. 200 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.