Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 91/05
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2006-03-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6192 Funkcjonariusze Policji
Skarżony organ: Komendant Policji
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zofia Borowicz, Sędziowie WSA Stanisław Nitecki, WSA del. Barbara Rymaszewska (spr.), Protokolant sekr. sąd. Agnieszka Wita, po rozpoznaniu w dniu 30 marca 2006 r. na rozprawie sprawy ze skargi A. O. na decyzję [...] Komendanta Wojewódzkiego Policji w K. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie zwolnienia ze służby 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Komendanta Miejskiego Policji w M. nr [...] z dnia [...] r., 2. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.


UZASADNIENIE

Rozkazem personalnym z dnia [...] r. Komendant Miejski Policji w M. zwolnił A O. ze służby w policji z dniem [...] r., z uwagi na ostateczne orzeczenie Komendanta Miejskiego Policji z dnia [...]., którym wymierzono A.O. karę wydalenia ze służby w Policji.

Po prawomocnym uniewinnieniu od zarzutów stanowiących podstawę powyższych rozstrzygnięć, [...] Komendant Wojewódzki Policji w K., na wniosek A.O. orzeczeniem z dnia [...] roku uchylił orzeczenie z dnia [...] r. orzekł o uniewinnieniu policjanta od popełnienia zarzucanych mu czynów.

Decyzją z dnia [...] r. Komendant Miejski Policji w M., po wznowieniu postępowania administracyjnego na wniosek A.O., uchylił rozkaz personalny o zwolnieniu A. O. ze służby.

Następnie decyzją z dnia [...] roku Komendant Miejski Policji w M. na podstawie art. 42 ustawy z dnia o policji przywrócił [...]. A. O. do służby w policji na równorzędne stanowisko [...] Komendy Miejskiej Policji w M. w [...] grupie uposażenia zasadniczego wraz z dodatkiem służbowym.

Funkcjonariusz, pomimo zgłoszenia gotowości podjęcia służby z dniem [...] r., nie został do niej dopuszczony wobec treści orzeczenia nr [...] Wojewódzkiej Komisji Lekarskiej MSWiA w K., mocą którego został uznany za całkowicie niezdolnego do służby w policji. W orzeczeniu wskazano, iż inwalidztwo istnieje u badanego od dnia [...] r. i ma ono charakter czasowy.

Decyzją z dnia [...] r. Komendant Miejskiej Policji w M., działając na podstawie art. 41 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 42 ust. 3 ustawy o Policji orzekł o zwolnieniu [...]. A. O. ze służby w policji z dniem [...] r..

W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że [...]. A. O. pomimo zgłoszenia do służby nie spełnia wymogu zdolności fizycznej do służby w formacjach uzbrojonych, określonego w art. 25 ustawy o Policji, w związku z czym nie może zostać do niej dopuszczony. Zdaniem organu, ustawa o Policji w art. 42 ust. 3 nakazuje rozwiązać stosunek służbowy na podstawie art. 41 ust. 2 pkt 5 ustawy o Policji chyba że, zaistnieje inna podstawa zwolnienia. Mając na uwadze orzeczenie Komisji Lekarskiej MSWA należy stwierdzić, iż podstawą taką jest art. 41 ust. 1 pkt 1 ustawy o Policji, który stanowi o zwolnieniu ze służby w przypadkach orzeczenia trwałej niezdolności do służby przez komisję lekarską.

Od powyższej decyzji skarżący wniósł odwołanie, zarzucając iż organ nie wziął pod uwagę normy art. 43 ust. 1 ustawy o Policji. Zdaniem skarżącego zwolnienie policjanta ze służby nie może nastąpić przed upływem 12 miesięcy od dnia zaprzestania służby z powodu choroby. Skarżący podniósł również, że organ I instancji rażąco naruszył treść art. 10 k.p.a., gdyż otrzymał 1 dzień na zgłoszenie akcesu do czynnego udziału w postępowaniu i przedstawienie stanowiska w sprawie. Jest to termin, w którym strona faktycznie przed wydaniem decyzji nie ma możliwości wypowiedzenia się co do zgromadzonego materiału i zajęcia własnego stanowiska.

Decyzją z dnia [...] r. [...] Komendant Wojewódzki Policji w K., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. uchylił zaskarżoną decyzję w części określającej datę zwolnienia ze służby w Policji, ustalił nowy termin zwolnienia, w pozostałym zaś zakresie utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ podniósł, że skarżący zapoznał się z materiałami sprawy w trybie art. 10 k.p.a.

Zdaniem organu choroba funkcjonariusza i zwolnienie lekarskiego nie ma znaczenia dla sprawy, bowiem jedyną podstawą zwolnienia jest niemożność pełnienia służby z powodu całkowitej niezdolności do służby. W związku z powyższym, w przypadku [...]. A. O. nie można zastosować art. 43 ust. 1 ustawy o Policji, zakazującego zwolnienia ze służby przed upływem 12 miesięcy od dnia jej zaprzestania z powodu choroby. Skoro skarżący w ogóle nie został dopuszczony do służby, to nie może jej zaprzestać z powodu choroby. W związku z czym obligatoryjną podstawą rozwiązania stosunku służbowego [...]. A. O. stanowi norma art. 41 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 42 ust. 3 ustawy o Policji.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach A. O. zarzucił organom obu instancji, że decyzje zostały wydane z rażącym naruszeniem norm prawa procesowego i wniósł o ich uchylenie. W uzasadnieniu skarżący podniósł zarzuty jak w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację jak w zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gliwicach w dniu 30 marca 2006 r. skarżący dodatkowo wyjaśnił, że zgłosił organowi I instancji wolę udziału w postępowaniu. W związku z tym stawił się w dniu [...] r. w KMP w M., gdzie złożył pismo, którego odpis składa do akt. Jednakże dopiero po podpisaniu odbioru decyzji udostępniono mu materiały tej sprawy w dziale kadr, w celu zapoznania się z nimi. Skarżący dodatkowo wyjaśnił, że odbył aktualne badanie lekarskie w dniu [...] r. i komisja lekarska przyznała w dalszym ciągu inwalidztwo o czasowej całkowitej niezdolności do służby w policji na okres trzech lat, badanie kontrolne zostało wyznaczone na [...] r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem.

Natomiast, w myśl art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 - dalej p.p.s.a.), sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie:

1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi:

a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,

b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,

c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy;

2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach;

3) stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach.

Z wymienionych przepisów wynika, iż sąd bada legalność zaskarżonego postanowienia pod kątem jego zgodności z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.

Wychodząc z tych przesłanek Wojewódzki Sąd Administracyjny uwzględnił skargę, albowiem stwierdził, że zaskarżona decyzja narusza przepisy prawa materialnego oraz przepisy postępowania administracyjnego w sposób wpływający na wynik sprawy.

Trafny jest zarzut rażącego naruszenia przez organ I instancji art. 10 k.p.a., w którym sprecyzowano prawo do czynnego udziału strony w każdym etapie postępowania administracyjnego. Należy podkreślić, iż wyznaczenie stronie postępowania terminu jednego dnia na zapoznanie się z aktami sprawy i zajęcie stanowiska jest działaniem pozornym. Zgodzić się trzeba ze skarżącym, że wyznaczony mu termin nie był terminem, w którym realnie miałby możliwość na analizę materiału dowodowego i jakiekolwiek zajęcie stanowiska merytorycznego. Tym samym w istocie został on pozbawiony czynnego prawa udziału w sprawie.

Takie postępowanie organów należy uznać za sprzeczne z ogólnymi zasadami regulującymi tryb postępowania administracyjnego, zwłaszcza z zasadami wyrażonymi w art. 7 i 10 k.p.a., tj. zasadą dochodzenia prawdy obiektywnej i zasadą czynnego udziału stron w postępowaniu.

Zasada czynnego udziału stron w toczącym się postępowaniu, polegająca na uprawnieniu strony do aktywnego uczestniczenia w każdym stadium toczącego się postępowania, przejawia się m.in. w obowiązku zawiadomienia strony o wszczęciu postępowania, prawie strony do wglądu do akt sprawy, prawie do zgłaszania dowodów, obowiązku zawiadamiania strony o terminie i miejscu przeprowadzania dowodów, prawie strony do wypowiedzenia się przed wydaniem przez organ decyzji. Organy administracji mogą odstąpić od zasady czynnego udziału strony w toczącym się postępowaniu jedynie w przypadku wskazanym w art. 10 § 2 k.p.a., tj. w sytuacji gdy załatwienie sprawy nie cierpi zwłoki ze względu na niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia ludzkiego albo ze względu na grożącą niepowetowaną szkodę materialną.

Przed rozpatrzeniem materiału dowodowego organ obowiązany jest wysłuchać wypowiedzi stron, co do przeprowadzonych dowodów, zgromadzonych materiałów oraz wszystkich zgłoszonych żądań. Przepis art. 10 § 1 k.p.a. zaznacza, iż takie ustosunkowanie się do całego materiału faktycznego i dowodowego zgromadzonego w sprawie, który będzie podstawą do podjęcia decyzji, jest szczególnym uprawnieniem strony z racji jej czynnego udziału w postępowaniu. Organ w trakcie całego postępowania dowodowego musi stronie stwarzać możliwość ustosunkowania się do dowodów, a czy strona z tej możliwości skorzysta czy nie, to jest już sprawa jej koncepcji obrony swoich interesów.

W utrwalonym orzecznictwie NSA prezentowany jest pogląd, iż naruszenie zagwarantowanej stronie ustawowo zasady czynnego jej udziału w postępowaniu, we wszystkich jego istotnych czynnościach, stanowi kwalifikowaną wadę procesową tego postępowania, niezależnie od tego, czy miało to wpływ na treść decyzji - wyrok NSA z dnia 4 kwietnia 1997r. sygn. akt III SA 1795/95 LEX NR 29916, wyrok NSA z dnia 26 stycznia 1999r. sygn. akt III SA 979/98 LEX NR 39458.

Należało w tej sytuacji uznać, iż doszło do naruszenia przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik postępowania, co z mocy art. 145 §1 pkt 1 lit c p.p.s.a. skutkuje koniecznością uchylenia zarówno zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzającej ja decyzji organu I instancji, bowiem uchybienia wyżej opisane dotyczą postępowania przed organami obydwu instancji.

Sąd z urzędu zauważa, że brak w aktach sprawy dowodu nadania przez skarżącego odwołania od decyzji Komendanta KMP. Skarżący odebrał odpis decyzji w dniu [...] r., odwołanie sporządził w dniu [...] r. Organ odwoławczy uznał odwołanie za złożone w tym właśnie dniu, a więc z zachowaniem 14-dniowego terminu przewidzianego w k.p.a., choć z daty prezentaty wynika, że wpłynęło ono w dniu [...].. Można zatem domniemywać, że tak jak stwierdził skarżący na rozprawie przed WSA w Gliwicach, odwołanie zostało nadane w dniu jego sporządzenia w urzędzie pocztowym. W aktach sprawy powinna się jednak znajdować koperta z poświadczeniem dnia nadania przesyłki w urzędzie pocztowym, zwłaszcza, gdy dotyczy to pism "terminowych", a data przyjęcia pisma może budzić wątpliwości co do zachowania terminu przez stronę.

W sprawie niniejszej doszło również do naruszenia przepisów prawa materialnego i to w stopniu mającym zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia. Wprawdzie nie jest zasadny zarzut skarżącego, iż w jego przypadku zastosowanie ma przepis art. 43 ust. 1 ustawy o Policji, zakazujący zwolnienia funkcjonariusza przed upływem 12 miesięcy od zaprzestania służby z powodu choroby. A.O. nie zaprzestał bowiem służby z powodu choroby, lecz w ogóle nie podjął jej po przywróceniu do pracy z uwagi na stwierdzoną całkowitą niezdolność do służby. W ocenie sądu powołany przez skarżącego przepis art. 43 ustawy o policji nie dotyczy takich stanów faktycznych jak w przypadku skarżącego, a odnosi się do funkcjonariuszy pełniących służbę.

Pomimo tego zastrzeżenia stwierdzić trzeba, iż brak było podstaw do zwolnienia skarżącego na podstawie art. 41 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 roku o policji (tekst jedn. z 2002 r. Dz. U. Nr 7 poz. 58 ze zm.). Przepis ten stanowi, iż policjanta zwalnia się ze służby w przypadku orzeczenia trwałej niezdolności do służby przez komisję lekarską. Jak wynika z orzeczenia Wojewódzkiej Komisji Lekarskiej MSWiA w K., skarżący został wprawdzie uznany za całkowicie niezdolnego do służby w policji, a stwierdzone schorzenia pozwalają na zaliczenie go do [...] grupy inwalidzkiej, przy czym inwalidztwo pozostaje w związku ze służbą, ale jednocześnie orzeczono, iż inwalidztwo to ma charakter czasowy. Termin badania kontrolnego wyznaczono na [...]r.

Ustawa nie definiuje pojęcia trwałej niezdolności do służby. Definicję zawiera rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 9 lipca 1991r. w sprawie właściwości i trybu postępowania komisji lekarskich podległych Ministrowi Spraw Wewnętrznych (Dz.U. Nr 79 poz.349 ze zmianami), regulującym zasady oceny zdolności do służby kandydatów na stanowiska, jak i funkcjonariuszy m.in. policji. Przepis §13 rozporządzenia stanowi, że orzeczenie komisji lekarskiej powinno zawierać:

"1) określenie "zdolny do służby" - jeżeli po przeprowadzeniu podstawowego badania lekarskiego oraz ewentualnych badań specjalistycznych i dodatkowych nie stwierdzono żadnych schorzeń,

2) określenie "trwale niezdolny do pełnienia służby na zajmowanym stanowisku" - jeżeli w stanie zdrowia badanego stwierdzono schorzenia, które zmniejszają jego sprawność fizyczną lub psychiczną i nie pozwalają na pełnienie służby na zajmowanym stanowisku, jednak schorzenia te nie stanowią przeszkody do dalszego pełnienia służby na innym stanowisku; w takim przypadku komisja lekarska określa, jakie warunki służby są przeciwwskazane dla badanego,

3) określenie "czasowo niezdolny do pełnienia służby na zajmowanym stanowisku" - jeżeli w stanie zdrowia badanego stwierdzono schorzenia, które czasowo zmniejszają jego sprawność fizyczną lub psychiczną, ale które mogą rokować poprawę jego stanu zdrowia i odzyskanie pełnej sprawności i zdolności do służby na zajmowanym stanowisku; przy określaniu powyższego komisja wyznacza termin powtórnego badania i wydania ostatecznego orzeczenia o zdolności badanego do służby na zajmowanym stanowisku,

4) określenie "zdolny do pełnienia służby na zajmowanym stanowisku" - jeżeli w stanie zdrowia badanego stwierdzono pewne schorzenia, które zmniejszają wprawdzie zdolność fizyczną lub psychiczną, ale nie są przeszkodą do pełnienia służby na zajmowanym stanowisku,

5) określenie "całkowicie niezdolny do służby" - jeżeli w stanie zdrowia badanego stwierdzono schorzenia, które nie pozwalają na pełnienie służby."

Z przytoczonych unormowań wyraźnie wynika, że ustawodawca rozróżnia między całkowitą a trwałą niezdolnością do służby oraz iż określenia te nie są tożsame. Skoro zatem określoną w art. 41 ust. 1 pkt 1 ustawy o Policji przesłanką zwolnienia ze służby jest wyłącznie orzeczenie trwałej niezdolności do służby, to orzeczenie ustalające jakąkolwiek inną niezdolność badanego do służby, w tym także orzeczenie o całkowitej, ale czasowej niezdolności do służby nie stanowi przesłanki uzasadniającej zastosowanie cytowanego przepisu. W rozpoznawanej sprawie co prawda uznano funkcjonariusza całkowicie niezdolnym do służby w Policji, jednakże orzeczone inwalidztwo nie ma charakteru trwałego lecz czasowy. Okoliczność ta wyklucza zaś możliwość zastosowania przytoczonej normy z art. 41 ust. 1 pkt 1 w zw z art. 42 ust. 3 ustawy o Policji.

Natomiast wydaje się, że przy ponownym rozstrzyganiu w sprawie organy winny rozważyć zastosowanie przepisu art. 41 ust.2 pkt 5 ustawy o Policji, po zbadaniu przesłanek w nim określonych Zgodnie z art. 42 ust. 3 ww. ustawy, jeżeli po przywróceniu do służby okaże się, że mimo zgłoszenia gotowości niezwłocznego podjęcia służby policjant nie może zostać do niej dopuszczony, gdyż po zwolnieniu zaistniały okoliczności powodujące niemożność jej pełnienia, stosunek służbowy ulega rozwiązaniu na podstawie art. 41 ust. 2 pkt 5, chyba że zaistnieje inna podstawa zwolnienia. Wydanie decyzji winno zostać poprzedzone stosownym postępowaniem wyjaśniającym, w którym skarżący będzie mógł wziąć udział zgodnie z zasadą określoną w art. 10 k.p.a. W szczególności powiadamiając skarżącego o podejmowanych czynnościach i zakreślając czas do zapoznania się ze zgromadzonym materiałem dowodowym organy określą realny termin dla skorzystania z tego uprawnienia.

W świetle powyższych ustaleń należało uznać, iż zaskarżone decyzje obu instancji zapadły z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego, a naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy.

Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.

Uwzględniając treść art. 152 cytowanej ustawy Sąd stwierdza, iż zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.