Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 2440/14
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2016-05-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6172 Notariusze i aplikanci notarialni
Hasła tematyczne: Aplikacje prawnicze
Zawody prawnicze
Skarżony organ: Rada Notarialna
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 35, art. 40 par. 1 pkt 9, art. 72 par. 1, art. 72 par. 2, art. 73
journal: Dz.U. 2008 nr 189 poz 1158
law: Ustawa z dnia 14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie - tekst jednolity
article: art. 217 par. 2
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: par. 2 pkt 3, par. 11, par. 12, par. 13
journal: Dz.U. 2005 nr 258 poz 2169
law: Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 grudnia 2005 r.  w sprawie organizacji aplikacji notarialnej.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Kabat-Rembelska Sędzia NSA Andrzej Skoczylas Sędzia del. WSA Inga Gołowska (spr.) Protokolant Tomasz Haintze po rozpoznaniu w dniu 19 maja 2016 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej L. A. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 marca 2014 r. sygn. akt VI SA/Wa 2753/13 w sprawie ze skargi L. A. na uchwałę Krajowej Rady Notarialnej z dnia [...] lipca 2013 r. nr [...] w przedmiocie wydania zaświadczenia o odbyciu aplikacji notarialnej 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od L. A. na rzecz Krajowej Rady Notarialnej 120 (sto dwadzieścia) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

I.

Wyrokiem z 26 marca 2014r. sygn. akt: VI SA/Wa 2753/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargą L. A.-M. na uchwałę Krajowej Rady Notarialnej z [...] lipca 2013r. nr [...] w przedmiocie odmowy wydania zaświadczenia o ukończeniu aplikacji notarialnej.

Krajowa Rada Notarialna uchwałą nr [...] z [...] lipca 2013r. na podstawie art. 72§2 ustawy z 14 lutego 1991r. Prawo o notariacie (Dz. U. z 2008r. Nr 189, poz. 1158 ze zm. dalej-u.p.n.) oraz art. 219, art. 127§2 i art. 138§1 pkt 1 w zw. z art. 144 k.p.a. utrzymała w mocy zaskarżoną uchwałę Rady Izby Notarialnej w W. nr [...] z [...] lipca 2012r., odmawiającą skarżącej L. A.-M. wydania zaświadczenia o odbyciu aplikacji notarialnej. Krajowa Rada Notarialna odwołała się do art. 17 ust. 1 Konstytucji RP z 2 kwietnia 1997r., który wyodrębnia dwie podstawowe sfery funkcjonowania samorządów zawodowych reprezentowania wobec władzy państwowej i ogółu społeczeństwa członków korporacji oraz zarządzania jej sprawami przez samych zainteresowanych oraz sprawowania pieczy nad wykonywaniem zawodów zaufania publicznego, co ma służyć zapewnieniu należytego poziomu ich wykonania. Organ powołał dwie definicje pojęcia pieczy.

Zgodnie z art. 35 pkt 3 i art. 73 u.p.n. oraz rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 grudnia 2005r. w sprawie organizacji aplikacji notarialnej (Dz. U. z 2005r. Nr 258, poz. 2169 ze zm.) organizowanie i prowadzenie aplikacji notarialnej jest obowiązkiem rad izb notarialnych. W §13 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości mowa jest bowiem o organizowaniu przez rady izb notarialnych kolokwiów i sprawdzianów, których celem jest sprawdzenie stopnia opanowania przez aplikantów notarialnych dziedzin prawa, z których prowadzone jest szkolenie. Wedle art. 74§2 u.p.n. ukończenie aplikacji oznacza wywiązanie się z wymaganych obowiązków. Ustawodawca w art. 73 u.p.n. powierzył organizację i prowadzenie aplikacji notarialnej organowi samorządu notarialnego jakim jest KRN. Skoro zaś KRN w podjętej uchwale przewidziała możliwość organizowania kolokwiów (na podstawie §13 rozporządzenia), których celem jest sprawdzenie wiedzy aplikanta nabytej w czasie aplikacji, to aby mówić o ukończeniu aplikacji przyjąć należy, że aplikant przewidziane programem aplikacji kolokwia zaliczył. Art. 72§2 u.p.n. przewiduje, że aplikantowi, który odbył aplikację notarialną, rada właściwej izby notarialnej wydaj zaświadczenie o odbyciu aplikacji notarialnej. Tryb wydawania zaświadczeń regulują przepisy Działu VII Kodeksu postępowania administracyjnego. Nie ulega wątpliwości, że zaświadczenie jest aktem wiedzy, a nie woli organu i nie ma charakteru prawotwórczego. Zaświadczeniem, organ potwierdza istnienie określonego stanu na podstawie posiadanych już danych, a postępowanie wyjaśniające, o jakim mowa w art. 218§2 k.p.a., spełnia pomocniczą rolę przy ustalaniu treści zaświadczenia. Zaświadczenie o odbyciu aplikacji notarialnej rada właściwej izby notarialnej wydać może tylko i wyłącznie aplikantowi, który zgodnie z art. 72§2 u.p.n. odbył aplikację notarialną w rozumieniu §1 ust. 1, §6 i §9 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie organizacji aplikacji notarialnej. Zgodnie z art. 72§1 u.p.n., aplikacja polega na zaznajomieniu się aplikanta z całokształtem pracy notariusza. Ściśle związany z tym unormowaniem jest przepis §2 ust. 3 powołanego rozporządzenia, w myśl którego aplikant notarialny obowiązany jest stale podnosić poziom swojej wiedzy zawodowej, jak również pkt 2, ustanawiający obowiązek uczestnictwa w zajęciach szkoleniowych. Zgodnie z §13 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie organizacji aplikacji notarialnej, kolokwia i sprawdziany są unormowane w uchwale Krajowej Rady Notarialnej w sprawie programu aplikacji notarialnej. W myśl §6 ust. 1 uchwały w czasie odbywania aplikacji notarialnej aplikanci składają dwa kolokwia, co należy uznać za obowiązek każdego aplikanta. Sformułowanie "składanie kolokwium" zostało sprecyzowane przez Krajową Radę Notarialną poprzez odwołanie się do brzmienia art. 11 pkt 5 u.p.n. zgodnie z którym notariuszem może być powołany ten, kto złożył egzamin notarialny. W konsekwencji należy uznać, że aplikant, który podczas aplikacji notarialnej nie złożył któregokolwiek z dwóch kolokwiów, tym samym nie wykonał swoich obowiązków i jako taki nie jest uprawniony do otrzymania zaświadczenia o odbyciu aplikacji notarialnej.

Krajowa Rada Notarialna uznała, że za osobę, która odbyła aplikację, nie może zostać uznana osoba, która mimo posiadania statusu aplikanta swoich obowiązków nie wykonuje i nie posiada wiedzy merytorycznej określonej w programie szkolenia. Krajowa Rada Notarialna wskazała, że rzeczą oczywistą w kontekście zawodów prawniczych jest, że szkolenie aplikantów notarialnych pozbawione kolokwiów lub szkolenie, elementem którego są kolokwia, pozbawione skutków niezaliczenia kolokwium, skutkowałoby tym, że szkolenie w swej istocie miałoby charakter iluzoryczny. Istota takiego szkolenia zbliżałaby się w zasadzie do swego rodzaju "wykładów otwartych", w których uczestniczenie nie wymagałoby od słuchaczy żadnego "bieżącego" przygotowania, a co za tym idzie sprawdzania uzyskanej w ich trakcie wiedzy. W takim wypadku należałoby raczej wydać zaświadczenie o "braniu udziału" w aplikacji, a nie o jej odbyciu.

W zaskarżonej uchwale z [...] lipca 2012r. Rada Izby Notarialnej w W. po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego wskazała, że L. A.-M. została wpisana na listę aplikantów notarialnych uchwałą Rady Izby Notarialnej w W., odbyła praktyczne szkolenie zawodowe oraz wymagane praktyki sądowe, uczestniczyła w zajęciach szkoleniowych oraz nie przekroczyła prawem; przewidzianego limitu nieobecności, jednakże nie uzyskała pozytywnego wyniku z kolokwium po pierwszym roku aplikacji, kolokwium poprawkowego po pierwszym roku aplikacji, kolokwium po drugim roku aplikacji oraz z kolokwium poprawkowego po drugim roku aplikacji, których przeprowadzenie przewidziane jest przez program aplikacji notarialnej. Skarżąca nie wypełniła swojego obowiązku stałego podnoszenia wiedzy zawodowej, a zatem nie zaznajomiła się z całokształtem pracy notariusza. W konsekwencji nie było możliwe uznanie, że odbyła aplikację notarialną. Rada Izby Notarialnej w K. podjęła zatem słuszne rozstrzygnięcie w przedmiotowej sprawie.

II.

Skarżąca wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na uchwałę Krajowej Rady Notarialnej z dnia [...] lipca 2013r. i zarzucając:

-naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 72§1 i §2 w zw z art. 73 oraz art. 74§2 u.p.n. a ponadto naruszenie przepisów prawa procesowego w stopniu istotnie wpływającym na rozstrzygniecie sprawy, tj. art. 217§1 i §2 k.p.a., art. 218§1 k.p.a. w zw z art. 72§1 i §2 u.p.n. i w zw. z art. 6 i 7 kpa i art. 127§2 k.p.a. oraz art. 138§1 pkt 1 k.p.a. w zakresie w jakim traktują wydaną i skarżoną tu uchwałę, jak decyzję administracyjną.

Odpowiadając na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

III.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że skarga jest niezasadna.

W przedmiotowej sprawie istotne było rozstrzygnięcie czy zaliczenie obydwu kolokwiów przeprowadzonych w trakcie aplikacji notarialnej jest warunkiem koniecznym jej ukończenia czyli jednym z warunków wymaganych przez prawo do uzyskania zaświadczenia o ukończeniu aplikacji notarialnej. Skarżąca została wpisana na listę aplikantów notarialnych uchwałą Rady Izby Notarialnej w W. nr [...] z [...] października 2009r. Odbyła naukę mając za patrona notariusza, który wydał jej pozytywną opinię oraz odbyła wymaganą sześciomiesięczną praktykę sądową zakończoną również bardzo dobrymi opiniami.

Zgodnie z art. 72§1 u.p.n. aplikacja notarialna rozpoczyna się 1 stycznia każdego roku, trwa 2 lata i 6 miesięcy i polega na zaznajomieniu się aplikanta z całokształtem pracy notariusza. W ramach szkolenia aplikant jest obowiązany do zaznajomienia się z czynnościami sądów w sprawach cywilnych, gospodarczych i wieczystoksięgowych. Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z 22 grudnia 2005r. w sprawie organizacji aplikacji notarialnej, wydane na podstawie art. 75 u.p.n. Minister Sprawiedliwości, po uzgodnieniu z Krajową Radą Notarialną, określi w drodze rozporządzenia organizację pracy notarialnej. Zgodnie z §7 ust. 1 w zw z §13 rozporządzenia Minister Sprawiedliwości z 22 grudnia 2005r. w sprawie organizacji aplikacji notarialnej Rada Izby ustala szczegółowy program zajęć seminaryjnych i ich formę oraz zapewnia zespół wykładowców, zaś dla sprawdzenia stopnia opanowania przez aplikantów notarialnych dziedzin prawa, z których prowadzone jest szkolenie, przeprowadza kolokwia i sprawdziany, które to uprawnienie wynika z art. 40§1 pkt 9 cyt. ustawy. Uchwała VII/84/2011 z 19 listopada 2011r. zawiera program aplikacji notarialnej. Zgodnie z §6 ust. 1 i 2 uchwały w czasie odbywania aplikacji aplikanci składają dwa kolokwia, które mają na celu sprawdzenie ich wiedzy z przedmiotów objętych dotychczasowym szkoleniem. Pierwsze kolokwium aplikant składa po odbyciu pierwszego roku aplikacji. Zgodnie z uchwałą zmieniającą uchwałę z 19 listopada 2011r. kolokwium obejmuje materiał będący przedmiotem szkolenia od dnia rozpoczęcia aplikacji do dnia poprzedzającego drugie kolokwium, przy czym aplikanci, którzy zaliczyli z pozytywnym wynikiem pierwsze kolokwium, o którym mowa w ust. 2, drugie kolokwium składają w zakresie ograniczonym do materiału będącego przedmiotem szkolenia prowadzonego po pierwszym kolokwium.

W rozpatrywanej sprawie skarżąca nie uzyskała pozytywnego wyniku z kolokwium poprawkowego po pierwszym roku aplikacji, kolokwium po drugim roku aplikacji oraz kolokwium poprawkowego po drugim roku aplikacji, które przewiduje program aplikacji notarialnej. Oceny negatywne uzyskane przez skarżącą z kolokwiów wskazują, że nie zdobyła wykształcenia, o którym mowa w §1 ust. 2 Uchwały [...], uczestnicząc w organizowanym dla niej szkoleniu. W ocenie Sądu, przez zdobycie wykształcenia w rozumieniu cytowanego przepisu należy rozumieć przyswojenie wiedzy i umiejętności wchodzących w zakres programu nauczania na szkoleniach w stopniu pozwalającym na pozytywne zaliczenie pierwszego i drugiego kolokwium.

W ocenie Sądu skarżąca nie wywiązała się z ciążących na niej obowiązków, ponieważ nie uzyskała pozytywnego wyniku z obu kolokwiów. Odwołując się do art. 74§2 u.p.n. z którego wynika, że do egzaminu notarialnego może przystąpić osoba, która ukończyła aplikację notarialną i otrzymała zaświadczenie o jej odbyciu. W świetle powyższych ustaleń należy zauważyć, iż skarżąca nie spełniła wszystkich warunków wymaganych od aplikanta w trakcie trwającej aplikacji, a więc tym samym nie można uznać, że ją odbyła. Kwestię odbycia aplikacji należy rozpatrywać uwzględniając, obowiązki określone w art. 71§1 u.p.n. przepisy rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości oraz obowiązki określone przepisami uchwały, wydanej z upoważnienia ustawodawcy, na podstawie art. 40§1 pkt 9 u.p.n. Skarżąca powinna była spełnić wszystkie warunki wymagane od aplikanta, również zdanie wszystkich kolokwiów z wynikiem pozytywnym, aby można było uznać, że odbyła aplikację.

IV.

Skarżąca działając przez pełnomocnika zaskarżyła powyższy wyrok w całości zarzucając:

1.naruszenie prawa materialnego tj. art. 72§2 u.p.n. w zw z art., 72§1 u.p.n. i w zw z art. 217§2 k.p.a. oraz art. 219 k.p.a. oraz w zw z §1 ust. 2 uchwały nr VII/84/2011 z 19 listopada 2011r.KRN-przez błędną ich wykładnię i przyjęcie, że wynika z nich uprawnienie dla organów notariatu do odmowy wydania zaświadczenia o odbyciu aplikacji notarialnej w przypadku gdy aplikant notarialny w okresie odbywani aplikacji nie zaliczył z wynikiem pozytywnym kolokwium, bo występujące w art. 72§1 u.p.n. pojęcie ,,odbycie aplikacji notarialnej" oraz w §1 ust. 2 uchwały nr VII/84/2011 z 19 listopada 2011r. KRN obejmuje swoim zakresem wymóg zaliczenia z wynikiem pozytywnym przewidzianych zakresem szkolenia aplikantów kolokwiów i niezaliczenie takiego kolokwium to okoliczność relewantna prawnie dla odmowy wydania takiego zaświadczenia o odbyciu aplikacji notarialnej bo aplikantka nie zdobyła wykształcenia o którym mowa w wymienionym przepisie wymienionej uchwały dotyczącej programu aplikacji, w sytuacji gdy w rzeczywistości, prawidłowa wykładnia art. 72§2 u.p.n. w zw z art. 72§1 u.p.n. w zw z art. 217 k.p.a. uprawnia każdy podmiot dokonujący ich wykładni do stanowczego stwierdzenia, że wyszczególnione wyraźnie przesłanki wydania zaświadczenia o odbyciu aplikacji notarialnej mają charakter enumeratywny a w konsekwencji, że Rada Izby Notarialnej w przypadku stwierdzenia ich zaistnienia ma obowiązek wydania zaświadczenia o odbyciu aplikacji notarialnej zaś przepis ten w ogóle nie obejmuje przesłanki jaką miałby być pozytywny wynik kolokwiów w szczególności wyinterpretowany z uchwał organów samorządu notarialnego (zwłaszcza z §1 ust. 2 uchwały nr VII/84/2011 z 19 listopada 2011r.KRN) bo te nie mają charakteru powszechnie obowiązujących norm publicznoprawnych,

2.naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 145§1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. w zw z art. 217§1 i 2 pkt 2 k.p.a. i art. 218§1 k.p.a.w zw z art. 72§1 i 2 u.p.n. - poprzez nie uwzględnienie skargi na skutek przyjęcia, że z posiadanej przez organy samorządu zawodowego notariuszy dokumentacji i prowadzonych rejestrów nie wynika by Skarżąca odbyła aplikację ( a zatem nie można wydać zaświadczenia potwierdzającego tę okoliczność) podczas gdy Rada Izby Notarialnej w W. dysponowała wszystkimi danymi potrzebnymi do realizacji tego obowiązku (obowiązku wydania zaświadczenia) i na ich podstawie powinna wydać Skarżącej zaświadczenia potwierdzające, że stosownie do art. 72§1 u.p.n. odbyła ona aplikację notarialną spełniając następujące warunki:1) została wpisana na listę aplikantów notarialnych i za prowadzenie szkolenia łożyła wymagane środki finansowe 2) odbyła praktyczną naukę zawodu przez okres dwóch lat i sześciu miesięcy pod patronatem notariusza (odpowiednio do §1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 grudnia 2005r. w sprawie organizacji aplikacji notarialnej) 3) patron wydał o aplikantce pozytywną pisemną opinię (zgodnie z §10 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 grudnia 2005r. w sprawie organizacji aplikacji notarialnej) 4) aplikantka odbyła wymaganą sześciomiesięczną praktykę sądową (zgodnie z §9 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 grudnia 2005r. w sprawie organizacji aplikacji notarialnej) 5) sędziowie pod kierunkiem których aplikantka odbyła praktyki w wydziale cywilnym i wydziale ksiąg wieczystych sądu rejonowego oraz w sądzie gospodarczym wydali pozytywne opinie (zgodnie z §9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 grudnia 2005r. w sprawie organizacji aplikacji notarialnej) 6) aplikantka uczestniczyła w organizowanych przez Radę Izby Notarialnej zajęciach seminaryjnych w okresie dwóch lat i sześciu miesięcy 7) łączny okres nieobecności aplikantki nie przekroczył w każdym roku aplikacji liczby dni określonych w zgodnie z §4 i 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 grudnia 2005r. w sprawie organizacji aplikacji notarialnej.

Wskazując na powyższe wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Warszawie oraz o zasądzenie kosztów postępowania.

Uzasadniając skargę kasacyjną skarżący przedstawił uzasadnienie wniesionych zarzutów oraz stanowisko w sprawie.

Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie sporządzono.

V.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ nie ma usprawiedliwionych podstaw (art. 184 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 183§1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki określone w § 2 art. 183 p.p.s.a. w tej sprawie nie występują.

Przechodząc do omówienia poszczególnych zarzutów sformułowanych w ramach podstawy kasacyjnej z art.174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. wskazać należy, że są one chybione.

Podniesione zarzuty, w szczególności zarzuty sformułowane w punkcie 1 zmierzają do zakwestionowania przez skarżącą odmowy wydania przez Radę Izby Notarialnej w W., zaaprobowanej objętą skargą uchwałą Krajowej Rady Notarialnej, zaświadczenia o dobyciu przez nią aplikacji notarialnej, a której przyczyną było uznanie, że skarżąca nie odbyła tejże aplikacji w wyniku niewywiązania się przez nią z obowiązków ciążących na aplikancie notarialnym przewidzianych programem aplikacji. Kwestią sporną w ocenie skarżącej było, czy samorząd notarialny miał prawo odmówić wydania zaświadczenia, o którym mowa w art. 72§2 ustawy Prawo o notariacie, uznając, że złożenie kolokwium z wynikiem negatywnym jest równoznaczne z uchybieniem obowiązkowi stałego podnoszenia wiedzy zawodowej i oznaczającego niezaznajomienie się przez aplikanta z całokształtem pracy notariusza.

Wymienione zarzuty, sprowadzające się do kwestii rozumienia odbycia aplikacji i związanego z nią wydania zaświadczenia, uznać należy za niezasadne.

Zgodnie z przepisami ustawy Prawo o notariacie, jej art. 72§2, zaświadczenie o dobyciu aplikacji wydaje się aplikantowi który odbył aplikację notarialną. Przez odbycie aplikacji notarialnej rozumie się, zgodnie z §1 powołanego przepisu, zaznajomienie się przez aplikanta z całokształtem pracy notariusza. Zaznajomienie z "całokształtem pracy notariusza" następuje natomiast w ramach szkolenia aplikanta, w trakcie którego jest on obowiązany do zaznajomienia się z czynnościami sądów w sprawach cywilnych, gospodarczych i wieczystoksięgowych. Organizowanie i prowadzenie szkolenia aplikantów, zgodnie z art. 35 i art. 73 ustawy, należy do zakresu działań rady izby notarialnej, która prowadzi i organizuje szkolenie na podstawie ustalonego przez Krajową Radę Notarialną programu aplikacji – art. 40§1 pkt 9 ustawy Prawo o notariacie. Przywołane regulacje określają ogólny zakres wymogów i obowiązków nałożonych na aplikanta notarialnego zmierzających do jego przygotowania do wykonywania zawodu notariusza, przed podjęciem, którego aplikant poddany jest sprawdzeniu (egzaminowi) jego przygotowania prawniczego do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu notariusza – art. 74§3 ustawy.

Uszczegółowienie procesu przygotowania do wykonywania zawodu notariusza, a więc aplikacji, która jest rodzajem kształcenia zawodowego nie zaś wyłącznie przyuczeniem do wykonywania czynności notariusza, zawarte zostało w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z 22 grudnia 2005r. w sprawie organizacji aplikacji notarialnej. W §2 pkt 3 tego rozporządzenia nałożono, bowiem na aplikanta obowiązek stałego podnoszenia poziomu jego wiedzy zawodowej. Ten aspekt aplikacji notarialnej podkreślony został w art. 72 c ustawy, określającego obowiązki aplikanta, do których należy: sumienne wykonywanie powierzonych obowiązków, w tym poleceń przełożonego lub patrona; uczestniczenie w przewidzianych programem aplikacji zajęciach seminaryjnych oraz w praktykach; samodzielne pogłębianie wiedzy prawniczej i praktycznych umiejętności niezbędnych do zajmowania stanowiska notariusza.

Formą ogólnego, prawniczego przygotowania aplikanta notarialnego są natomiast zajęcia seminaryjne, organizowane w sposób określony w §11 rozporządzenia, obejmujące program nauczania przewidziany w jego §12. Stałe pogłębianie czy podnoszenie wiedzy prawniczej, objętej programem zajęć seminaryjnych jest więc niewątpliwie elementem kształcenia aplikanta w toku aplikacji i ten obowiązek ma takie samo znaczenie, jak pozostałe obowiązki związane z odbywaniem aplikacji. Potwierdzeniem tej tezy jest treść przywołanego art. 74§3 ustawy, określającego cel egzaminu notarialnego, polegającego na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do egzaminu do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu notariusza, w tym wiedzy i umiejętności jej praktycznego zastosowania z zakresu wymienionych w nim dziedzin prawa. Aplikant przystępujący do egzaminu notarialnego po odbyciu aplikacji notarialnej powinien wykazać się co najmniej opisanym przygotowaniem prawniczym, które powinien zdobyć podczas odbywania aplikacji.

Przywołane regulacje i wynikające z nich tezy prowadzą do wniosku, że obowiązki aplikanta notarialnego nie sprowadzają się wyłącznie do uczestnictwa w szkoleniach. O odbyciu aplikacji notarialnej, w rozumieniu art. 72§1 ustawy Prawo o notariacie, można bowiem mówić wówczas, gdy aplikant wypełni wszystkie obowiązki wynikające z programu szkolenia, w tym wypełni obowiązki dotyczące kształcenia ogólnego w ramach zajęć seminaryjnych, potwierdzonego w sposób przewidziany w programie aplikacji. Znaczenie, w kontekście tego wywodu, ma również regulacja zawarta w art. 40§1 pkt 9 ustawy, przewidująca w zakresie działań Krajowej Rady Notarialnej nadzór nad szkoleniem aplikantów. Nadzór, o którym mowa w tym przepisie to nie tylko nadzór nad szeroko rozumianym szkoleniem jako procesem przygotowawczym jej uczestników do wykonywania zawodu notariusza, ale również nadzór nad uczestniczącymi w nim, szkolącymi się, aplikantami. Omawiany przepis stwarza podstawę do kontrolowania (sprawdzania) przez korporację zawodową wywiązywania się aplikantów z obowiązku zdobywania wiedzy prawniczej i umiejętności niezbędnych do wykonywania zawodu notariusza (por. wyrok NSA z 30 października 2013r. sygn. akt: II GSK 1629/13). Jego rozwinięcie stanowi natomiast regulacja zawarta w §13 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie organizacji aplikacji notarialnej, umożliwiająca przeprowadzanie kolokwiów i sprawdzianów, celem sprawdzenia stopnia opanowania przez aplikantów dziedzin prawa, z których prowadzone jest szkolenie. Tym samym dopuszczono możliwość weryfikowania wypełniania przez aplikanta obowiązku jaki nakłada na niego §2 pkt 3 rozporządzenia.

Reasumując tą część rozważań stwierdzić należy, że odbycie aplikacji notarialnej nie polega wyłącznie na zaznajomieniu się z programem szkolenia przez samo uczestniczenie w zajęciach szkoleniowych, ale oznacza obowiązek przyswojenia sobie określonej wiedzy i umiejętności objętych programem szkolenia, co jest zgodne z ustawowo przypisaną aplikacji notarialnej funkcją podstawowego sposobu przygotowania do wykonywania tego zawodu. Podkreślenia wymaga, że nie można mylić ze sobą przygotowania do zawodu i sprawdzenia tego przygotowania. Ustawodawca wprowadzając dla kandydata na notariusza obowiązek odbycia aplikacji notarialnej i przewidując jedynie na zasadzie wyjątków odstępstwa od tego sposobu uzyskania kwalifikacji zawodowych, podkreśla, że z punktu widzenia przygotowania do zawodu notariusza zarówno ważny jest stan wiedzy kandydata w chwili przystąpienia do egzaminu notarialnego, jak i sposób zdobywania tej wiedzy. Odmienne rozumienie, szczególnie sprowadzające się tylko do uczestnictwa w zajęciach szkoleniowych, prowadziłoby do sytuacji gdy sama aplikacja byłaby zbędna. Zbędne byłyby również inne wymagania kwalifikacyjne, stawiane kandydatom dopuszczonym do egzaminu notarialnego bez odbycia aplikacji notarialnej. Sam egzamin notarialny stałby się dostatecznym kryterium badania przydatności do zawodu notariusza.

Trafnie wobec tego Sąd I instancji stwierdził, w stanie faktycznym spawy, gdzie skarżąca w toku aplikacji nie uzyskała z pierwszego kolokwium oraz kolokwium poprawkowego ocen pozytywnych, że organ odmówił wydania zaświadczenia o odbyciu aplikacji notarialnej uprawniającego do przystąpienia do egzaminu, uznając, iż skarżąca nie wywiązała się z ciążących na niej obowiązków przewidzianych programem aplikacji.

Odnosząc się do zarzutów sformułowanych w punktach 2 skargi kasacyjnej, wskazać należy, że zaświadczenie o odbyciu aplikacji notarialnej służy urzędowemu potwierdzeniu nabycia przez aplikanta wiedzy i umiejętności niezbędnych do wykonywania zawodu notariusza. Samo zaświadczenie, w rozumieniu art. 217§2 k.p.a., stanowi urzędowe potwierdzenie określonych faktów bądź stanu prawnego. Jeśli zatem określone fakty nie zaistniały brak jest podstaw do wydania zaświadczenia fakty te potwierdzającego. Skoro, jak w tej sprawie, aplikant wskutek niewypełnienia wszystkich obowiązków związanych z aplikacją, aplikacji tej w istocie nie odbył, to brak jest podstaw do wydania zaświadczenia, o którym mowa w art. 72§2 ustawy Prawo o notariacie, w konsekwencji żądanie wydania takiego zaświadczenia nie mogło zostać uwzględnione.

Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny, w oparciu o art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w punkcie pierwszym sentencji wyroku.

O kosztach orzeczono w oparciu o art. 204 pkt 1 w zw z art.205§2 p.p.s.a. W skład tych kosztów wchodzi 120,00 zł tytułem wynagrodzenie pełnomocnika skarżącej określonego w oparciu o §14 ust. 2 pkt 2 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (tekst jedn. Dz. U. z 2013r. poz. 490 z zm.).