Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2227/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-11-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne: Przejęcie mienia
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a, art. 152, art. 200, art. 205
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 75 ust. 1
journal: Dz.U. 1950 nr 45 poz 416
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 16 września 1950 r. w sprawie sposobu określania przejmowanych na własność  Państwa nieruchomości ziemskich w razie, gdy ich granice zostały zatarte, oraz trybu postępowania w przypadku, gdy właściciel nieruchomości  jest nieznany.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Przemysław Żmich Sędziowie: WSA Iwona Maciejuk WSA Małgorzata Miron (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Aleksandra Borkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 listopada 2014 r. sprawy ze skargi W. U. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz W.U. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2013 r., poz. 267), zwanej dalej k.p.a., po rozpatrzeniu odwołań: Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe Nadleśnictwo [...] oraz Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe Nadleśnictwo [...] uchylił decyzję Wojewody [...] z dnia [...] nr [...] i odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] znak: [...] w części dotyczącej przejęcia na własność Skarbu Państwa nieruchomości położonej w miejscowości [...] stanowiącej byłą własność U. A.

W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny:

Wnioskiem z dnia 25 stycznia 2007 r. (sprecyzowanym pismem z dnia 26 lutego 2007 r.) J. U. wystąpił do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w zakresie przejęcia na własność Skarbu Państwa nieruchomości ziemskiej wraz z zabudowaniami należącej do jego rodziców A. i E.U. Następnie pismem z dnia 3 lipca 2007 r. wnioskodawca wskazał, że wnosi o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] znak: [...] i wskazał, że A.U. w wyżej wymienionej decyzji został wpisany pod pozycją [...] jako nr [...].

Decyzją z dnia [...] znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] stwierdziło nieważność orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] w sprawie przejęcia na Skarb Państwa gruntów i budynków położonych w gromadzie [...] w części dotyczącej A. U. s. P. Z kolei decyzją z dnia [...] znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] odmówiło wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] znak: [...] w sprawie przejęcia na Skarb Państwa gruntów i budynków położonych w gromadzie [...] stanowiących - w dacie przejęcia - własność E. U.

Następnie decyzją z dnia [...] znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] - po rozpatrzeniu wniosków Skarbu Państwa Lasów Państwowych Nadleśnictwa [...] oraz Skarbu Państwa Lasów Państwowych Nadleśnictwa [...] o ponowne rozpatrzenie sprawy uchyliło decyzję z dnia [...] oraz umorzyło postępowanie przed Samorządowym Kolegium Odwoławczym w [...].

Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] orzeczeniem z dnia [...] postanowiło przejąć na Skarb Państwa grunty i budynki w gromadzie [...] po osobach nieobecnych i niewładających swymi gruntami i budynkami.

Wnioskodawca wskazał, że jego poprzednik prawny – A.U. s. P. znajduje się pod pozycją [...] orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] wpisany jako U. A. (pismo wnioskodawcy z dnia 3 lipca 2007 r.).

Stosownie do postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] sygn. akt I [...] spadek po A. U. zmarłym [...] nabyli E. U., J. U. i P. U., natomiast spadek po E. U. nabyli J.U. i P.U. Z kolei spadek po P.U. s. A. - stosownie do zarejestrowanego akt poświadczenia dziedziczenia z dnia [...] Rep. A nr [...] - nabyli syn A.U. i córka J.C.

Mając powyższe na uwadze, stwierdzono, iż J. U. jest osobą legitymowaną do złożenia wniosku o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z dnia [...], na podstawie którego przejęto na własność Państwa nieruchomości ziemskie położone w gromadzie [...] w części stanowiącej w chwili przejęcia własność U.A. będącej, jego poprzednikiem prawnym.

Kwestionowane przez J.U. orzeczenie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] zostało wydane na podstawie dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego (Dz. U. Nr 46, poz. 339, dalej także :"dekret"), a zatem w aspekcie zgodności z przepisami tego dekretu należy badać przedmiotowe orzeczenie.

Zatem organ I instancji wskazał, że przejęcie nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa możliwe było, gdy spełnione były kumulatywnie następujące przesłanki: nieruchomość położona była w wymienionej powiatach i województwach, nieruchomość była nieruchomością ziemską i nie znajdowała w faktycznym władaniu właściciela.

W wyżej wymienionym orzeczeniu wskazano, że na Skarb Państwa przeszły nieruchomości położone w gromadzie [...], powiat [...]. Na podstawie art. 10 ust oraz art. 17 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 23 grudnia 1927 o granicach Państwa, Minister Spraw Wewnętrznych wydał rozporządzenie z dnia 10 czerwca 1938 r. o pasie granicznym (Dz. U. z 1938 r. Nr 43. poz. 360, ze zm.), w załączniku którego określono, że powiat [...] wchodził w skład pasa granicznego.

Natomiast z karty przesiedleńczej nr [...] wynika, że A. U. wraz z rodzicami został przesiedlony w 1947 r. z [...] w ramach "[...]".

Przy piśmie z dnia 30 sierpnia 2010 r., Urząd Miejski w [...] przesłał dokumenty wskazujące, że A. U. był zameldowany w [...] nr [...] do 13 kwietnia 1951 r., a następnie w [...] nr [...] od 16 kwietnia 1951 r. Jak wynika z postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] sygn. akt I [...] A. U. do śmierci, tj. do [...] zamieszkiwał w [...]. Zatem w dniu wydania orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] A. U. zamieszkiwał poza miejscowością [...]. Natomiast Starostwo Powiatowe w [...] poinformowało, że nie posiada żadnych dokumentów oraz informacji dotyczących przesiedlenia i otrzymania nieruchomości zamiennej przez A. U. w miejscowości [...] gm. [...] oraz że nie posiada żadnych dokumentów oraz informacji dotyczących otrzymania na własność nieruchomości z Państwowego Funduszu Ziemi za mienie pozostawione w miejscowości [...].

Organ I instancji zaznaczył, w odniesieniu zarzutu że w orzeczeniu Prezydium Powiatowej Rady Narodowej nie określono przedmiotu przejęcia, ż wyżej wymienione orzeczenie dotyczące gromady [...] w istocie nie zawiera danych dotyczących przejmowanych na własność Skarbu Państwa nieruchomości, wskazując jedynie, że przejmowane są grunty i budynki w gromadzie [...] po enumeratywnie wymienionych osobach nieobecnych i niewładających swoimi gruntami i budynkami oraz grunty o ogólnej powierzchni [...] ha.

Według organu I instancji należało zauważyć, że w sprawie przejęcia nieruchomości ziemskiej obowiązek organu orzekającego posłużenia się danymi wynikającymi z dokumentacji poszczególnych rejestrów wynikał pośrednio również z art. 4 dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego. Wymieniony przepis przewidywał, że orzeczenie o przejęciu nieruchomości ziemskiej na własność Państwa stanowi podstawę do ujawnienia w księgach wieczystych i zbiorach dokumentów przejścia własności na rzecz Skarbu Państwa.

W konsekwencji organ I instancji uznał, że wskazanie w decyzji tylko ogólnej powierzchni przejmowanych gruntów w danej miejscowości, bez opisu konkretnych działek gruntów, oznaczało nieokreślenie przedmiotu przejęcia, a więc brak istoty rozstrzygnięcia, co w konsekwencji rażąco naruszyło przepisy art. 1 ust. 1 dekretu oraz art. 75 ust. 1 rozporządzenia o postępowaniu administracyjnym.

Skoro nie było możliwe określenie nieruchomości według dostępnych rejestrów, gdyż występowała niezgodność katastru i hipoteki ze stanem faktycznym na gruncie, organ orzekający o przejęciu nieruchomości na własność Skarbu Państwa miał obowiązek opisać przejmowaną nieruchomość w sposób określony w rozporządzeniu z dnia 16 września 1950 r.

Mając powyższe na uwadze, organ I instancji stwierdził, że orzeczenie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] o omawianej części zostało wydane z rażącym naruszeniem art. 1 ust. 1 dekretu, § 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 16 września 1950 r. w sprawie sposobu określa przejmowanych na własność Państwa nieruchomości ziemskich w razie, gdy ich granice zostały zatarte, oraz trybu postępowania w przypadku, gdy właściciel nieruchomości nieznany oraz art. 75 ust. 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym.

Ponadto organ I instancji stwierdził, że ww. orzeczenie jest niewykonalne z uwagi na nieokreślenie przedmiotu przejęcia. Mając na uwadze, iż wykonanie tego orzeczenia polegało na przejściu własności nieruchomości na rzecz Państwa z równoczesnym pozbawieniem własności nieruchomość dotychczasowego właściciela, koniecznym było zidentyfikowanie przejmowanej nieruchomości. Organ I instancji wskazał, że brak określenia przedmiotu przejęcia w orzeczeniu Prezydium Powiatowej Rady Narodowej prowadziło do niewykonalności takiej decyzji i nie mogło stać się tytułem wykonawczym nakierowanym na odebranie nieruchomości. Jeśli zatem akt ten ostatecznie został wykonany, to stało się tak wyłącznie dlatego, iż wykonywały go organy Państwa. W związku z powyższym według organu I instancji pozytywne przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji zostały spełnione.

Organ I instancji nie ustalił aktualnych właścicieli nieruchomości, które zostały przejęte od U. A. na własność Skarbu Państwa ww. orzeczeniem, gdyż jak stwierdził, pośrednio prowadziłoby to do ustalenia przedmiotu postępowania pierwotnego, co w świetle orzecznictwa sądów administracyjnych w postępowaniu nadzorczym jest niedozwolone.

Na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] odwołania wnieśli Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe Nadleśnictwo [...] oraz Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe Nadleśnictwo [...].

Rozpoznając ponownie sprawę w wyniku rozpoznania odwołania organ II instancji wskazał na charakter postępowania nieważnościowego i stwierdził, że z treści nadesłanych przez Archiwum Państwowe w [...] odpisów [...] i [...] gminy katastralnej [...] wynika, że prawo własności nieruchomości nimi objętych wpisane było m. in. na rzecz A. U. Zgodnie z wykazem zmian gruntowych wsi [...], gmina [...] województwo [...], sporządzonym przez geodetę uprawnionego w dniu [...], dawna [...] odpowiada m. in. aktualnej działce ewidencyjnej nr [...], dla której Sąd Rejonowy w [...] prowadzi księgę wieczystą nr [...], stanowiącej własność Skarbu Państwa w zarządzie Gospodarstwa Leśnego Lasów Państwowych Nadleśnictwa [...]. W dawnej [...] zawiera się również aktualna działka ewidencyjna nr [...], dla której Sąd Rejonowy w [...] prowadzi księgę wieczystą nr [...], stanowiąca własność Skarbu Państwa w zarządzie Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe Nadleśnictwo [...].

Organ II instancji wskazał, że niniejsze postępowanie stanowi formę nadzoru nad

Organ II instancji przeprowadzając analizę wystąpienia w sprawie przesłanek z art. 1 ust. 1 dekretu wskazał, iż w wykazie pasa granicznego załączonym do rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 10 czerwca 1938 r. o pasie granicznym (Dz. U. nr 43, poz. 360), wydanego na podstawie ww. rozporządzenia z dnia 23.12.1927 r., figuruje m. in. powiat [...] w województwie [...].

Organ II instancji wyjaśnił, że kluczowe znaczenie dla oceny legalności kwestionowanego orzeczenia ma to, czy A. U. faktycznie władał, czy też nie, nieruchomością ziemską, która została przejęta na własność Państwa ocenianym orzeczeniem i czy ewentualnie wówczas zamieszkiwał w miejscu położenia nieruchomości. Uznając ustalenia organu pierwszej instancji za prawidłowe organ odwoławczy stwierdził, że w dacie wydania orzeczenia z dnia [...] A.U. nie władał swoją nieruchomością ziemską położoną we wsi [...], a co za tym idzie oceniane orzeczenie odpowiada art. 1 ust. 1 dekretu.

Organ odwoławczy wyjaśnił, powołując się w na stanowisko zawarte w orzecznictwie sądów administracyjnych, że wada ocenianego orzeczenia polegająca na ogólnikowości sentencji nie powoduje jego nieważności. Jakkolwiek bowiem stanowiło to naruszenie art. 75 rozporządzenia, to jednak naruszenie to nie ma charakteru rażącego naruszenia prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Nie ulega bowiem wątpliwości, co jest przedmiotem tego orzeczenia (nieruchomości określone poprzez wskazanie ich dotychczasowych właścicieli), które przyjęto za podstawę wykreślenia dotychczasowych właścicieli ze stosownych wykazów hipotecznych służących ustalaniu stanu prawnego nieruchomości.

Organ II instancji ocenił, że orzeczenie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] w części dotyczącej przejęcia na własność Skarbu Państwa nieruchomości położonej w miejscowości [...] stanowiącej byłą własność U. A. nie było obarczone żadną z wad przewidzianych w art. 156 k.p.a., dlatego należy uchylić rozstrzygnięcie organu I instancji z dnia [...] i orzec jak w sentencji.

Na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] W. U. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zaskarżonej decyzji zarzucono:

1. rażące naruszenie art. 68 ust. 1 rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 22

marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym (Dz. U. R. P. Nr 36, poz. 341) w związku z art. 1 ust. 1 dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego (Dz. U. Nr 46, poz. 339) polegające na przyjęciu, że skuteczność przejęcia na rzecz Skarbu Państwa przedmiotowej nieruchomości oraz dopuszczalność wydania w tym zakresie orzeczenia nacjonalizacyjnego uzależnione było jedynie od przesłanki braku władania tą nieruchomością przez dotychczasowego właściciela z pominięciem faktu, iż brak władania nieruchomością spowodowany był przymusowym wysiedleniem A.U. w ramach akcji "[...]", co skutkowało naruszeniem uprawnionego interesu A.U.

2. rażące naruszenie przepisów art. 75 rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 22

marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym (Dz. U. R. P. Nr 36, poz. 341) i art. 1, 3 i 5 dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego (Dz. U. Nr 46, poz. 339) poprzez przyjęcie, że ogólnikowość sentencji decyzji nie powoduje nieważności orzeczenia, podczas gdy faktycznie brak określenia przedmiotu przejęcia (brak określenia granic i powierzchni przejmowanej nieruchomości) ocenić należy jako rażące naruszenie prawa, które doprowadziło do niewykonalności decyzji i niemożności skorzystania przez A.U. z określonego w art. 5 dekretu prawa do otrzymania na własność nieruchomości z innych gruntów oraz zaliczenia wartości przejętej nieruchomości na poczet ceny nabycia innej nieruchomości rolnej, co skutkowało naruszeniem uprawnionego interesu A.U.

Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji, oraz o zasądzenie kosztów postępowania sądowego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi skarżąca wskazała, że faktyczna utrata władztwa nad nieruchomością przez A.U. realizowała określoną w art. 1 dekretu przesłankę konieczną do przejęcia na własność Państwa nieruchomości. Skarżąca zaznaczyła również, iż z treści przepisu wynika, że przejęcie to miało charakter fakultatywny, nie zaś obligatoryjny. Sam więc fakt utraty władztwa przez właściciela nieruchomości nie musiał skutkować utratą prawa własności, a jedynie mógł utratą taką skutkować. Skarżąca stwierdziła, że fakt przymusowego wysiedlenia A.U., którego konsekwencją było przejęcie przez Państwo na własność należącej do A.U. nieruchomości, stanowił jawne pogwałcenie zasad współżycia społecznego i doprowadził do niewątpliwego naruszenia uprawnionego interesu A.U.

Zdaniem skarżącej organ wydający orzeczenie o przejęciu nieruchomości nie dopełnił ciążącego na nim obowiązku i nie ustalił wszelkich okoliczności faktycznych mających znaczenie dla realizacji interesu indywidualnego A.U. Organ nie udowodnił również, iż ograniczenie uprawnień obywatela było konieczne z uwagi na interes publiczny. Według skarżącej do naruszenia uprawnionego interesu A.U. doszło również poprzez ogólnikowość sentencji orzeczenia o przejęciu nieruchomości na własność Państwa. Nie można zgodzić się ze stanowiskiem, iż nie powoduje to nieważności orzeczenia.

Skarżąca twierdzi, że oznaczenie przejmowanej nieruchomości skutkowało brakiem możliwości zrealizowania przez A.U. określonego w art. 5 dekretu prawa do otrzymania na własność nieruchomości z innych gruntów oraz zaliczenia wartości przejętej nieruchomości na poczet ceny nabycia innej nieruchomości rolnej, co skutkowało naruszeniem uprawnionego interesu A.U. W konsekwencji bowiem A.U. pozbawiony został należącej do niego nieruchomości, nie miał możliwości nabycia innych gruntów rolnych, a posiadane nieruchomości zmuszony był nabyć z własnych środków. Zdaniem skarżącej wydanie decyzji o przejęciu nieruchomości poniosło za sobą nieodwracalne skutki.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

Kontrolowanym w niniejszej sprawie rozstrzygnięciem organ administracji odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] w części dotyczącej przejęcia na własność Skarbu Państwa nieruchomości położonej w gromadzie [...] stanowiącej byłą własność U. A. – po uprzednim, uchyleniu decyzji Wojewody [...] stwierdzającej nieważność ww. rozstrzygnięcia.

Nie jest sporne w niniejszej sprawie, że decyzja Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] została wydana z naruszeniem art. 75 ust. 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym w administracji i § 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 16 września 1950 r. w sprawie sposobu określania przejmowanych nam własność Państwa nieruchomości ziemskich w razie gdy ich granice zostały zatarte oraz trybu postępowania gdy granice zostały zatarte. Rozbieżności organów dotyczyły jedynie charakteru tego naruszenia: organ pierwszej instancji wskazał wszak ze naruszenie ww. przepisów (a także art. 1 ust. 1 dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego) miało charakter rażący, a dodatkowo skutkowało niewykonalnością decyzji, co wypełniało przesłanki wymienione w art. 156 § 1 pkt 2 i 5 k.p.a. Organ odwoławczy natomiast stwierdził, że wprawdzie ww. naruszenia miały miejsce ale nie miały charakteru rażącego i nie wywołały skutków, o których mowa w art. 156 § 1 pkt 5 k.p.a.

Rację ma skarżący, że stanowisko organu odwoławczego wyrażone w okolicznościach niniejszej sprawy nie jest trafne, przy czym z innych powodów aniżeli zostało to wskazane w uzasadnieniu skargi.

Uszło bowiem uwadze Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, że decyzja z dnia [...] w części dotyczącej przejęcia na własność Państwa nieruchomości położonej w gromadzie [...] stanowiącej własność J. K. była przedmiotem kontroli w postępowaniu nieważnościowym. Decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy decyzję tego organu z dnia [...], którą stwierdzono nieważność orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] w części dotyczącej nieruchomości stanowiącej własność J.K. Skargę na ww. decyzję wywiódł Skarb Państwa - Gospodarstwo Leśne - Lasy Państwowe Nadleśnictwa [...] oraz Skarb Państwa - Lasy Państwowe Nadleśnictwa [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w sprawie II SA/Kr 170/11 wyrokiem z dnia 31 stycznia 2012 r. skargi oddalił, a Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 18 grudnia 2013 r., w sprawie I OSK 1350/12 (dostępne na http://:orzeczenia.nsa.gov.pl) oddalił skargę Skarbu Państwa Lasów Państwowych Nadleśnictwa [...]. W wyroku tym Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, że stwierdzenie nieważności ww. orzeczenia nastąpiło z tego względu, że przez brak dokładnego określenia nieruchomości rażąco naruszało przepisy dekretu i art. 75 ust. 1 rozporządzenia z 1928 r. Na mocy dekretu mogły być przejęte na własność Państwa nieruchomości określone w art. 1 dekretu, przy czym następowało to nie z mocy prawa, ale wyłącznie na podstawie decyzji administracyjnych. O takim trybie przejścia prawa własności nieruchomości na mocy tego dekretu świadczy sformułowanie jego art. 1 ust. 1 "mogą być przejmowane". Decyzje zatem wydawane na podstawie dekretu o przejmowaniu nieruchomości były decyzjami konstytutywnymi, toteż istotne było, aby określały one nieruchomość przejmowaną w sposób odpowiadający przepisom prawa. Przepisy nie wymieniały, z jakich części składać się ma decyzja o przejęciu nieruchomości, zatem miała ona odpowiadać przepisom regulującym postępowanie administracyjne. Takim aktem w dacie wydawania orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] było rozporządzenie z 1928 r. Art. 75 ust. 1 tego rozporządzenia określał, jakim wymogom formalnym ma odpowiadać decyzja i jakie elementy zawierać. Jednym z nich była osnowa, przez którą należy rozumieć tę część decyzji, z której wynika ustalenie prawa lub obowiązku. Osnowa zatem tak powinna być skonstruowana, aby nie budziła żadnych wątpliwości co do tego jakie jest w istocie rozstrzygniecie sprawy, w niej się właśnie zawierające. Ma to szczególne znaczenie w sytuacji gdy przedmiotem sprawy jest przejście nieruchomości na rzecz Państwa, poprzez odjęcie prawa własności dotychczasowemu właścicielowi. W zgodzie zatem z art. 75 ust. 1 rozporządzenia z 1928 r. było dokładne określenie nieruchomości przejmowanej – jej właściciela, obszaru, oznaczenia (numery działek) lub, w razie braku takich możliwości, opis nieruchomości poprzez określenie granic gruntów na nią składających się lub otaczających ją (§ 1 rozporządzenia). Brak takiego oznaczenia nieruchomości w orzeczeniu o przejęciu, wydanym na podstawie art. 1 dekretu naruszało zatem ww. art. 75 ust. 1. Sąd podkreślił, że dekret przewidywał, iż orzekanie o przejęciu stanowi podstawę dokonania zmian w księgach wieczystych (art. 4), a także możliwość zaliczenia wartości przejętej nieruchomości na poczet ceny nabycia innych gruntów (art. 5). Przepisy te dodatkowo wskazują, że niezbędne było właściwe, tj. odpowiadające wymaganiom art. 75 ust. 1 rozporządzenia z 1928 r., oznaczenia nieruchomości przejmowanej w osnowie orzeczenia.

Rozstrzygnięcie to wprawdzie ograniczyło się do badania decyzji z dnia [...] w granicach interesu prawnego składającego wniosek o stwierdzenie nieważności – następców prawnych J. K. (A. K.) jednakże w okolicznościach niniejszej sprawy było ono wiążące dla organów administracji. Dotyczyło bowiem nieruchomości sąsiedniej, będącej przedmiotem tej samej decyzji. W stosunku do J. K. i A.U. mogły co prawda – co do zasady - zapaść inne rozstrzygnięcia – jednakże jedynie w sytuacji odmiennego stanu faktycznego i prawnego. Nie może bowiem ujść uwadze, że zgodnie z treścią art. 170 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270, ze zm., dalej: p.p.s.a.) orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał lecz również inne sady i inne organy państwowe (...). W orzecznictwie przyjmuje się, że ratio legis art. 170 p.p.s.a. polega na tym, że gwarantuje on zachowanie spójności i logiki działania organów państwowych, zapobiegając funkcjonowaniu w obrocie prawnym rozstrzygnięć nie do pogodzenia w całym systemie sprawowania władzy (tak m.in. wyrok WSA w Szczecinie z dnia 6 marca 2013 r., w sprawie I SA/Sz 1081/12, LEX nr 1303469). Wobec powyższego należało uznać, że wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 grudnia 2013 r. w którym przyjęto, że decyzja Prezydium Powiatowej Rady Narodowej rażąco narusza art. 75 rozporządzenia o postępowaniu administracyjnym oraz § 1 rozporządzenia z 16 września 1950 r. był wiążący również dla organów orzekających w niniejszej sprawie. O powyższym świadczy, że zapisy tych decyzji są dokładnie takie same, dotyczą nieruchomości sąsiednich, położonych w tej samej gromadzie ([...]), a to oznacza, że skutki wydania decyzji wadliwej zarówno w części dotyczącej nieruchomości stanowiącej niegdyś gospodarstwo J. K. jak i A. U. są takie same. W tym stanie rzeczy nieuprawnione jest stanowisko organu odwoławczego wyrażone w tej konkretnej sprawie, iż stwierdzone uchybienia nie mają charakteru kwalifikowanego w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

Nie można natomiast podzielić stanowiska organu co do tego, że w okolicznościach niniejszej sprawy doszło do rażącego naruszenia art. 1 dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. Zgodnie z treścią tego przepisu mogą być przejmowane na własność Państwa w całości lub w części nieruchomości ziemskie położone na terenach wskazanych w tym przepisie jeżeli nie pozostają w faktycznym władaniu właścicieli. Nie jest kwestionowane w niniejszej sprawie, że nieruchomość stanowiąca niegdyś własność A. U. położona jest na terenie wymienionym w tym przepisie. Z akt sprawy wynika także, że A.U. nie władał przedmiotową nieruchomością albowiem w [...] został przesiedlony do gminy [...], powiat [...], gdzie został zameldowany w miejscowości [...] i nigdy nie wrócił do swojego poprzedniego miejsca zamieszkania. W tym stanie rzeczy nieuprawnione jest stanowisko organu, który stwierdził, że decyzja będąca przedmiotem kontroli w postępowaniu nieważnościowym dotknięta jest także wadą rażącego naruszenia art. 1 ust. 1 ww. dekretu. Prawidłowo ustalony przez organ stan faktyczny nie potwierdza zaistnienia tej wady, a zatem tym bardziej brak podstaw do stwierdzenia jej kwalifikowanego charakteru.

W świetle powyższych rozważań Sąd uznał, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisu prawa materialnego art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 75 rozporządzenia o postępowaniu administracyjnym oraz § 1 rozporządzenia w sprawie sposobu określania przejmowanych nam własność Państwa nieruchomości ziemskich w razie gdy ich granice zostały zatarte oraz trybu postępowania gdy granice zostały zatarte, które miało wpływ na wynik sprawy.

Rozpoznając ponownie sprawę organ odwoławczy związany będzie wskazaną wyżej oceną prawną. Obowiązkiem zatem Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi będzie ponowne rozpoznanie sprawy zgodnie z zasadą dwuinstancyjności, z uwzględnieniem zasad wynikających z art. 153 p.p.s.a. Jednocześnie organ oceni czy trafne jest stanowisko organu pierwszej instancji, co do tego, że dostrzeżone a wskazane wyżej nieprawidłowości w decyzji Prezydium Rady Narodowej w [...] uzasadniają twierdzenie o trwałej niewykonalności decyzji w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 5 k.p.a. Rozważając powyższe organ weźmie pod uwagę, że skutkiem wydania decyzji było przejście własności nieruchomości wszystkich nieruchomości wymienionych w tej decyzji na rzecz Skarbu Państwa i dokonanie stosownych wpisów do Ksiąg Wieczystych. Powyższe wskazywałoby na to, iż decyzja podlegała wykonaniu. Nie można jednak wykluczyć, iż w częściach odnoszących się do poszczególnych właścicieli w tym do nieruchomości A.U., wobec nie ustalenia granic działki objętej decyzją była ona niewykonalna. Oceniając decyzję z punktu widzenia zaistnienia tej przesłanki nie może jednak ujść uwadze organu, że dla stwierdzenia nieważności decyzji niezbędne jest ustalenie, że decyzja jest niewykonalna w dacie jej wydania i niewykonalność ta ma charakter trwały.

Natomiast nie zasługują na uwzględnienie zarzuty skarżącego co do tego, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów o właściwości. Kwestia właściwości organów była już wielokrotnie przedmiotem rozważań. Zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 157 § 1 kpa organem właściwym do stwierdzenia nieważności decyzji jest organ wyższego stopnia, a gdy decyzja wydana została przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze - ten organ. Jakie organy są organami wyższego stopnia określa art. 17 k.p.a. Kryteria tam zamieszczone pozwalają na określenie kompetencji organu w obowiązującym stanie prawnym. Wątpliwości co do kompetencji organu właściwego do prowadzenia postępowania nadzorczego powstają wówczas, gdy dotyczy to decyzji wydanych w przeszłości przez organy, które w wyniku przeprowadzonych zmian strukturalnych zostały zniesione lub zreformowane, a wątpliwości te wzmagają się w przypadku, gdy jednocześnie w prawie materialnym przestał istnieć rodzaj spraw, których dotyczyły te decyzje.

W doktrynie prawniczej prezentowany jest pogląd, iż w tego typu przypadkach, gdy nie ma już zarówno organu, jak i rodzaju sprawy, którego dotyczy decyzja, właściwość rzeczową organu do stwierdzenia jej nieważności należy oceniać według przepisów prawa materialnego, które stanowiły podstawę ustalenia właściwości organu przy wydawaniu weryfikowanej decyzji, przy czym ustala się najpierw organ, na który przeszła właściwość w danych sprawach, a dopiero potem określa się organ wyższego stopnia [por. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, CH Beck, Warszawa 1996, s. 732], Powyższa wykładnia prawna została zaaprobowana także przez orzecznictwo sądowoadministracyjne [por.: wyrok NSA z 10.09.19991 r., sygn. I SA 646/91, publ. LEX nr 10795; postanowienie NSA z 08.05.2008 r., sygn. I OW 9/08, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; postanowienie NSA z 04.06.2008 r., sygn. I OW 27/08, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych].

Do połowy 2005 r. w sprawach stwierdzenia nieważności orzeczeń Prezydiów Rad Narodowych wydanych w trybie wskazanych dekretów orzekali wojewodowie. Sytuacja ta uległa jednak zmianie, kiedy to Naczelny Sąd Administracyjny rozpatrując spór kompetencyjny między Samorządowym Kolegium Odwoławczym w [...], a Wojewodą [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] znak: [...], dotyczącego przejęcia na własność Państwa nieruchomości położonych w miejscowości [...] postanowił - postanowieniem z dnia [...], sygn. akt [...] - wskazać Samorządowe Kolegium Odwoławcze jako organ właściwy do rozpatrzenia ww. sprawy .

Późniejsza praktyka orzecznicza sądów administracyjnych również wskazywała na Samorządowe Kolegia Odwoławcze jako organy właściwe do rozpatrywania wniosków o stwierdzenia nieważności orzeczeń Prezydiów Rad Narodowych dotyczących przejęcia na własność Skarbu Państwa nieruchomości ziemskich - wydanych w trybie w/w przepisów.

Orzecznictwo w tym zakresie uległo jednak zmianie, na co wskazuje treść postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 08 maja 2008r., syg. akt I OW 9/08 (rozstrzygającego spór kompetencyjny pomiędzy Ministrem Rolnictwa i Rozwoju Wsi, a Samorządowym Kolegium), w którym to Sąd orzekł, że organem właściwym do stwierdzenia nieważności orzeczeń wydanych w trybie dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa niepozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego (Dz.U. Nr 46, poz.339) jest Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, a nie Samorządowe Kolegium Odwoławcze.

Natomiast postanowieniem z dnia 22 grudnia 2008r., sygn. akt I OW 152/08, Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu wniosku o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego pomiędzy Ministrem Rolnictwa i Rozwoju Wsi, a Samorządowym Kolegium Odwoławczym uznał, iż żaden z organów pozostających w sporze kompetencyjnym tj. ani Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, ani Samorządowe Kolegium Odwoławczym nie jest właściwy do rozpatrzenia sprawy administracyjnej objętej sporem, bowiem właściwym w tej sprawie jest inny organ administracji publicznej (Wojewoda [...]).

Stanowisko zaprezentowane w powołanym postanowieniu znalazło również potwierdzenie w kolejnym postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 maja 2009r., syg. akt I OW 108/08 (rozstrzygającego spór kompetencyjny pomiędzy Ministrem Rolnictwa i Rozwoju Wsi, a Samorządowym Kolegium Odwoławczym w [...].

W ocenie Sądu, żaden z organów pozostających w sporze kompetencyjnym (tj. ani Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, ani Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...]) nie jest właściwy do rozpatrzenia sprawy administracyjnej objętej tym sporem, bowiem właściwym w tej sprawie jest inny organ administracji publicznej (Wojewoda [...]).

Z omawianych względów Sąd działając w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i 152 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.

Rozstrzygnięcie o kosztach zostało oparte o treść art. 200 i 205 tej ustawy.