Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 2525/15
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2017-05-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 1, ust. 2 i ust. 3 pkt 3, pkt 5 i pkt 6, ust. 3a i ust. 3b
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: § 3 ust. 1 pkt 1 i ust. 2
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 128 i art. 135 § 1
journal: Dz.U. 2012 poz 788
law: Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy - tekst jednolity.
article: art. 823
journal: Dz.U. 2014 poz 101
law: Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Zabłocka Sędzia NSA Wojciech Kręcisz (spr.) Sędzia del. WSA Dorota Dąbek Protokolant Beata Kołosowska po rozpoznaniu w dniu 19 maja 2017 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej S.K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 23 kwietnia 2015 r. sygn. akt III SA/Lu 126/15 w sprawie ze skargi S.K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie, 2. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz S.K. 120 (sto dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 23 kwietnia 2015 r., sygn. akt III SA/Lu 126/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę S.K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2014 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne.

W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji przedstawił na wstępie stan faktyczny sprawy, z którego wynikało, że wnioskiem z dnia 3 września 2013 r. skarżący zwrócił się o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Decyzją z dnia [...] listopada 2013 r., nr [...], Zakład Ubezpieczeń Społecznych na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 2, ust. 3 i ust. 4 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.), odmówił skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od lipca 2002 r. do grudnia 2002 r.; na ubezpieczenie zdrowotne za okres maj - czerwiec 2002 r. oraz odsetek od tych należności. Decyzją z dnia [...] stycznia 2014 r. nr [...], wydaną po ponownym rozpatrzeniu sprawy, Prezes ZUS utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] listopada 2013 r. W wyniku skargi na tę decyzję Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z dnia 21 sierpnia 2014 r., sygn. akt III SA/Lu 214/14 uchylił decyzję ZUS z dnia [...] stycznia 2014 r. z uwagi na nienależyte wyjaśnienie stanu faktycznego, z naruszeniem reguł postępowania określonych w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Sąd wskazał, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy, organ winien uwzględnić, że postanowieniami z dnia 31 grudnia 2013 r. umorzone zostały dwa postępowania egzekucyjne prowadzone przez komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym w C. i ustalić czy podstawą faktyczną umorzenia była bezskuteczność egzekucji wynikająca z braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję lub z oczywistości, że nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne w tym postępowaniu. Sąd uznał, że nie jest przekonywujące stanowisko organu, że w ustalonym stanie faktycznym nie zachodzi sytuacja przewidziana w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca

2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Organ powinien bowiem porównać sytuację materialną zobowiązanego z wysokością zaległej należności i wskazać dochody, które w jego ocenie są wystarczające na pokrycie zadłużenia i czy opłacenie należności z tytułu składek nie pozbawiłoby go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Sąd stwierdził, że dopiero wyczerpująca i logiczna ocena istnienia lub braku przesłanek z art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 i 6 i ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych pozwoli organowi odmówić umorzenia składek (w razie braku wszystkich przesłanek) albo przejść do uznaniowego umorzenia lub odmowy umorzenia składek (jeśli któraś z przesłanek zostanie stwierdzona).

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy w wyniku powyższego wyroku, Prezes ZUS zaskarżoną decyzją z dnia [...] grudnia 2014 r. utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] listopada 2013 r. odmawiającą skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek. Zdaniem organu, nie zachodzą przesłanki umorzenia z powodu całkowitej nieściągalności, określone art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, ponieważ osiąga on dochód z tytułu świadczenia emerytalno-rentowego, z którego istnieje możliwość dokonania zajęcia egzekucyjnego, żaden organ egzekucyjny nie stwierdził bezskuteczności egzekucji w przypadku skarżącego. Postępowanie prowadzone przez komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym we W. uległo z dniem 30 czerwca 2014 r. umorzeniu z mocy prawa na podstawie art. 823 k.p.c. (wierzyciel w ciągu roku od dnia zawieszenia postępowania nie dokonał żadnych czynności w sprawie), natomiast z uzasadnień postanowień komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym w C. przedstawionych łącznie ze skargą wynika, że przyczyną umorzenia był brak jakiegokolwiek źródła dochodu po stronie skarżącego. Obecnie ta przesłanka nie występuje z powodu pobierania przez skarżącego świadczenia emerytalno-rentowego. W ocenie organu nie zachodzi również fakultatywna przesłanka umorzenia, o której mowa w art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, dotycząca sytuacji, gdy należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Organ stwierdził, że ubiegający się o umorzenie osiąga stały dochód z tytułu świadczenia emerytalno-rentowego w wysokości 663,31 zł brutto (581,61 zł netto) i świadczenie to nie jest obciążone żadnymi zajęciami egzekucyjnymi, otrzymuje pomoc od rodziny, nie można też wykluczyć że żona skarżącego (z którą nie ma ustanowionej rozdzielności majątkowej), przebywająca od 12 lat w USA udziela mu wsparcia finansowego. W ocenie organu skarżący wykazał, że posiada wiele schorzeń, jednakże z orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 6 listopada 2013 r. wynika, że został on uznany za osobę niepełnosprawną w stopniu lekkim na okres 3 lat, co oznacza, że nie jest całkowicie niezdolny do pracy. Skarżący nie przedstawił również dokumentów świadczących o poniesieniu strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego zdarzenia losowego.

W skardze na powyższą decyzję skarżący zarzucił naruszenie art. 28 ust. 3 pkt 3, art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. poprzez niepoczynienie ustaleń, czy opłacenie zaległych składek z uwagi na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie pociągnie zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego i jego rodziny oraz czy przywrócenie skarżącemu prawa do renty w wysokości 581,61 zł jest kwotą, która pozwoli na uregulowanie zaległości i jednocześnie nie pozbawi go źródła utrzymania i środków na leczenie.

W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Sąd I instancji oddalając skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), zwanej dalej: p.p.s.a., przywołał na wstępie treść przepisów znajdujących zastosowanie w sprawie i stwierdził, że organ zasadnie przyjął, że w sprawie nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności, wymienione w art. 28 ust. 3 pkt 1, 2 i 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Nie nastąpiła bowiem śmierć dłużnika, a postępowanie upadłościowe obejmujące likwidację majątku zostało ogłoszone postanowieniem Sądu Rejonowego w L. z dnia 18 kwietnia 2008 r. i zakończone postanowieniem tego sądu z dnia 24 listopada 2011 r. Nie zachodzi również przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 tej ustawy, ponieważ mimo zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej, nieopłacone należności z tytułu składek zostały objęte postępowaniem egzekucyjnym, prowadzonym przez komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym we W. Z postanowienia komornika z dnia 30 czerwca 2014 r., wynika że postępowanie zostało umorzone z mocy prawa (art. 823 k.p.c.), ponieważ wierzyciel w ciągu roku od dnia zawieszenia postępowania nie złożył wniosku o jego podjęcie. Nie nastąpiło zatem stwierdzenie bezskuteczności egzekucji z powodu braku majątku. Sąd podzielił też pogląd organu o braku przesłanek całkowitej nieściągalności określonych w art. 28 ust. 5 i 6 omawianej ustawy. Rozpatrując istnienie tych przesłanek, organ, zgodnie ze wskazaniami WSA w Lublinie, wziął pod uwagę postanowienia komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym w C. z dnia 31 grudnia 2013 r. o umorzeniu postępowania egzekucyjnego i ustalił, że przesłanką umorzenia postępowania egzekucyjnego był brak po stronie skarżącego jakiegokolwiek źródła dochodu. Jednakże w toku ponownie prowadzonego postępowania organ uzyskał informację, że skarżący od czerwca 2014 r. pobiera rentę inwalidzką w wysokości 663,31 zł brutto (581,61 zł netto) i że świadczenie to nie jest obciążone żadnymi potrąceniami egzekucyjnymi, a zatem skarżący posiada prawo majątkowe (świadczenie rentowe), z którego można skutecznie dochodzić należności na drodze postępowania egzekucyjnego i nie jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Za prawidłowe Sąd uznał też stanowisko organu stwierdzające, że nie zachodzi przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 4a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, co wynika z porównania kwoty zadłużenia określonej w decyzji z dnia [...] listopada 2013 r. do kwoty kosztów upomnienia (11,60 zł), ustalonej przepisem § 1 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 27 listopada 2001 r. w sprawie wysokości kosztów upomnienia skierowanego przez wierzyciela do zobowiązanego przed wszczęciem egzekucji administracyjnej (Dz. U. Nr 137, poz. 1543).

Sąd I instancji podzielił też stanowisko organu, zgodnie z którym w sprawie nie zachodziły również przesłanki umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z rozporządzeniem z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie umarzania należności. W ocenie Sądu, ponownie poczynione przez organ ustalenia w zakresie sytuacji materialnej, rodzinnej i zdrowotnej skarżącego są prawidłowe i nie budzą wątpliwości. W oparciu o całokształt zgromadzonej w sprawie dokumentacji organ prawidłowo przyjął, że nie zachodzi żadna z sytuacji, przewidzianych w § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia w sprawie umarzania należności. Badając istnienie przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 tego rozporządzenia organ ustalił, że aktualnie podstawę utrzymania skarżącego stanowią dochody z tytułu renty inwalidzkiej w kwocie 663,31 zł brutto i 581,61 zł netto, które to świadczenie nie jest obciążone żadnymi potrąceniami egzekucyjnymi, skarżący korzysta ze wsparcia dzieci, które w ramach obowiązku alimentacyjnego udzielają mu pomocy rzeczowej i finansowej. Oceniając sytuację materialną skarżącego, organ nie mógł również pominąć faktu, że żona skarżącego, z którą nie ma ustanowionej rozdzielności majątkowej, od ponad 12 lat przebywa w USA, a skarżący nie wyjawił jej sytuacji finansowej. Organ wziął również pod uwagę, że jak wynika z pisma z dnia 21 listopada 2014 r., skarżący w ciągu ostatnich dwóch lat nie korzystał ze środków pomocy społecznej. Nie można też wykluczyć, że skarżący korzysta z pomocy finansowej żony, bądź bezpośrednio, bądź za pośrednictwem dzieci. Porównując możliwości finansowe skarżącego do wysokości zaległych należności z tytułu składek, organ doszedł do słusznego w ocenie Sądu wniosku, że opłacenie należności w formie dogodnego dla skarżącego układu ratalnego, nie pozbawi go możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych.

Zdaniem Sądu I instancji, prawidłowe jest też stanowisko organu o braku przesłanki wymienionej w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia w sprawie umarzania należności odnoszącej się do przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Badając istnienie tej przesłanki, organ wziął pod uwagę wszystkie dokumenty dotyczące stanu zdrowia skarżącego, poświadczające istnienie wielu schorzeń, jednakże prawidłowo uznał, że choroby te nie pozbawiają zobowiązanego możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Zgodnie bowiem z orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności we W. z dnia 6 listopada 2013 r., skarżący został uznany za osobę niepełnosprawną w stopniu lekkim na okres 3 lat, nie jest zatem osobą całkowicie niezdolną do pracy, ani tym bardziej wymagającą opieki innej osoby.

W ocenie Sądu I instancji, w sprawie nie zaistniała też przesłanka umorzenia, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia w sprawie umarzania należności. Skarżący nie wskazał bowiem na wystąpienie w jego przypadku klęski żywiołowej powodującej straty materialne, bądź innych nadzwyczajnych zdarzeń, które powodowałyby, że opłacenie należności z tytułu składek, mogłoby go pozbawić możliwości dalszego prowadzenia działalności.

W konkluzji Sąd I instancji stwierdził, że organ nie naruszył reguł postępowania, określonych art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Ponownie rozpatrując sprawę, organ zebrał i uwzględnił cały przedstawiony materiał dowodowy i dokonał jego oceny zgodnie z zasadą praworządności i prawdy obiektywnej z uwzględnieniem interesu publicznego i słusznego interesu obywatela. Dlatego skarga podlegała oddaleniu.

W skardze kasacyjnej skarżący zaskarżył powyższy wyrok w całości wnosząc o jego uchylenie w całości i uchylenie wydanych w sprawie decyzji ZUS z dnia [...] grudnia 2014 r. i z dnia [...] listopada 2013 r., ewentualnie o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie:

1. art. 28 ust. 3 pkt 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez brak jego zastosowania w sytuacji, gdy zostały spełnione wszystkie przesłanki konieczne do zastosowania instytucji umorzenia należności z tytułu składek;

2. art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne poprzez błędne uznanie, że sytuacja skarżącego nie usprawiedliwia umorzenia zaległych składek, w sytuacji, gdy jego stan majątkowy, zdrowotny, wiek oraz sytuacja rodzinna w pełni uzasadniają wydanie decyzji pozytywnej;

3. § 3 ust. 2 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne poprzez błędną wykładnię tego przepisu i przyjęcie, że małżonka skarżącego oraz jego dzieci potencjalnie mogą mu udzielać wsparcia finansowego, w sytuacji gdy małżonka ubezpieczonego od kilkunastu lat mieszka w USA i nie ma żadnego kontaktu z małżonkiem, małżeństwo K, nie są rozwiedzeni, jednak pozostają w faktycznej separacji, z kolei dzieci posiadają swoje rodziny i prowadzą oddzielne gospodarstwa domowe, natomiast zgodnie z powołanym przepisem za rodzinę uważa się wspólnie zamieszkujące i gospodarujące z ubezpieczonym osoby i tylko takich osób sytuacja winna być brana pod uwagę oraz analizowana pod kątem oceny sytuacji ubezpieczonego, któremu ma być przyznana ulga.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący przedstawił argumentację na poparcie podniesionych zarzutów.

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie skorzystał z prawa wniesienia odpowiedzi na skargę kasacyjną.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga kasacyjna jest zasadna i zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie przypomnienia wymaga, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, a mianowicie sytuacje enumeratywnie wymienione w § 2 tego przepisu. Skargę kasacyjną, w granicach której operuje Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 174 p.p.s.a., można oprzeć na podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie oraz na podstawie naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zmiana lub rozszerzenie podstaw kasacyjnych ograniczone jest natomiast, określonym w art. 177 § 1 p.p.s.a. terminem do wniesienia skargi kasacyjnej. Rozwiązaniu temu towarzyszy równolegle uprawnienie strony postępowania do przytoczenia nowego uzasadnienia podstaw kasacyjnych sformułowanych w skardze. Wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega więc zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania.

Z postawionych w skardze kasacyjnej zarzutów wynika, że spór prawny w rozpatrywanej sprawie dotyczy oceny prawidłowości stanowiska Sądu I instancji, który kontrolując zgodność z prawem decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne stwierdził, że decyzja ta nie jest niezgodna z prawem. Według Sądu I instancji - jak wynika to z uzasadnienia zaskarżonego wyroku - organ administracji na podstawie prawidłowo zrekonstruowanego stanu faktycznego ustalił i ocenił, że w rozpatrywanej sprawie zainicjowanej wnioskiem strony o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne nie ziściły się określone przepisami prawa przesłanki mogące uzasadniać ich umorzenie, a mianowicie przesłanka ich nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust. 2 i ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, ani też - w odniesieniu do należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek - przesłanki, o których mowa w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarski, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, które wydane zostało na podstawie upoważnienia zawartego w art. 28 ust. 3b przywołanej ustawy. Z zarzutów skargi kasacyjnej wynika natomiast, że niezgodności z prawem zaskarżonego wyroku strona skarżąca upatruje w wadliwej z punktu widzenia przywołanej regulacji prawnej ocenie stanu faktycznego rozpatrywanej sprawy. W odniesieniu do po pierwsze, art. 28 ust. 3 pkt 3 (a w uzasadnieniu skargi kasacyjnej także w stosunku do pkt 5 i pkt 6) ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, a po drugie, w odniesieniu do art. 28 ust. 3a tej ustawy w związku z § 3 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. zarzuca bowiem niewłaściwe zastosowanie wymienionych przepisów prawa, poprzez niezasadne przyjęcie, że stan faktyczny rozpatrywanej sprawy nie odpowiada hipotezom dekodowanych z nich norm prawnych i określonym nimi przesłankom uzasadniającym możliwość udzielenia ulgi w spłacie zaległych należności z tytułu składek poprzez ich umorzenie, a także w błędnej wykładni i w konsekwencji w niewłaściwym zastosowaniu ust. 2 § 3 wymienionego rozporządzenia w zakresie odnoszącym się do podejścia Sądu I instancji do oceny sytuacji rodzinnej strony skarżącej z punktu widzenia przyjętego przez prawodawcę na gruncie tego przepisu rozumienia pojęcia "rodziny", który to zarzut - jak wynika to ze skargi kasacyjnej - pozostaje w bezpośrednim i funkcjonalnym związku z zarzutem niewłaściwej oceny przesłanki określonej w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r.

Według Naczelnego Sądu Administracyjnego w składzie orzekającym w rozpatrywanej sprawie, zarzutom skargi kasacyjnej oraz prezentowanej w ich uzasadnieniu argumentacji nie można odmówić racji.

Odnosząc się do pierwszej spośród wymienionych powyżej grup zagadnień, a mianowicie ziszczenia się w rozpatrywanej przesłanki całkowitej nieściągalności składek, o której mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, stanowisko Sądu I instancji odnośnie do oceny prawidłowości zastosowania przez organ administracji wymienionego przepisu prawa podważyć należy z następujących powodów.

Formułowaną przez Sąd I instancji w ślad za organem administracji ocenę o braku ziszczenia się w rozpatrywanej sprawie przesłanki całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek, konsekwencją której jest wniosek o prawidłowym zastosowaniu przez organ wymienionego przepisu ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, którego naruszenie zarzuca strona skarżąca, uznać należy za niewystarczającą z tego powodu, że nie uwzględnia ona złożonego kontekstu okoliczności stanu faktycznego, które Sąd ten przyjął za podstawę wyrokowania. Przez to ocena ta charakteryzuje się daleko idącymi deficytami.

Mianowicie, o braku ziszczenia się omawianej przesłanki, a przez to o prawidłowości zastosowania przez organ wymienionych powyżej przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie sposób w uzasadniony i stanowczy sposób wnioskować na tej podstawie, że podstawą postanowienia z dnia 30 czerwca 2014 r. o umorzeniu postępowania egzekucyjnego nie było stwierdzenie bezskuteczności egzekucji z powodu braku majątku, lecz jego umorzenie z mocy prawa (art. 823 k.p.c.) z powodu niezłożenia przez wierzyciela wniosku o podjęcie postępowania egzekucyjnego w ciągu roku od dnia jego zawieszenia - postępowanie egzekucyjne zawieszone zostało w związku z zainicjowaniem przez stronę postępowania o umorzenie należności na podstawie ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność. W tej mierze, nie można bowiem tracić z pola widzenia tego, że z przywołanego art. 823 k.p.c. - obecnie uchylonego - wynika wyraźnie, że następująca z mocy prawa aktualizacja określonego nim skutku wiąże się z uprzednim zainicjowaniem i prowadzeniem postępowania egzekucyjnego, a następnie z jego zawieszeniem i wynikającymi z upływu czasu zawieszenia tego postępowania konsekwencjami bezczynności wierzyciela.

W sytuacji, gdy wymieniony przepis realizuje funkcję dyscyplinującą wobec wierzyciela, a jak się w tym kontekście podkreśla, to wierzyciel jest gestorem postępowania egzekucyjnego i decyduje sam, w jaki sposób egzekucja ma być prowadzona, albowiem wie lepiej, czy prowadzenie egzekucji jest dla niego korzystne, zważywszy na koszty tego postępowania, w tym także - co nie jest bez znaczenia - wypłacalność dłużnika, to za uzasadnione uznać należałoby twierdzenie, że samo odwołanie się do argumentu z podstawy prawnej umorzenia wskazanego powyżej postępowania egzekucyjnego (art. 823 k.p.c.) bez uwzględnienia funkcji i charakteru przepisu stanowiącego podstawę tego umorzenia oraz - co przy tym najistotniejsze - bez uwzględnienia i oceny w jakiej relacji względem tak umorzonego postępowania egzekucyjnego pozostają postanowienia komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym w C. z dnia 31 grudnia 2013 r. o umorzeniu postępowań egzekucyjnych i jakie znaczenie dla wynikających z nich konsekwencji ma późniejsze w stosunku do nich umorzenie postępowania egzekucyjnego z mocy prawa w oparciu o art. 823 k.p.c., nie może stanowić dostatecznej przesłanki do formułowania kategorycznego wniosku, że w rozpatrywanej sprawie organ administracji prawidłowo ocenił brak ziszczenia się przesłanek umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3, a także w pkt 5 i pkt 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Zasadności formułowanych wniosków, w świetle których za uzasadnione uznać należałoby stanowisko o potrzebie uwzględnienia relacji w jakiej pozostają względem siebie wymienione powyżej postanowienia o umorzeniu postępowań egzekucyjnych oraz znaczenia konsekwencji tej relacji, jako przesłanki wnioskowania o istnieniu podstawy umorzenia należności z tytułu składek, o której mowa w ust. 1 art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, nie sprzeciwia się zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego to, że strona skarżąc, ponownie od czerwca 2014 r. pobiera rentę inwalidzką w wysokości 581,61 zł netto. Budowana w oparciu o wskazaną okoliczność argumentacja, że skoro strona posiada tym samym prawo majątkowe (świadczenie rentowe), z którego można skutecznie dochodzić należności na drodze postępowania egzekucyjnego, co świadczyć ma o braku spełnienia w rozpatrywanej sprawie przesłanki określonej w pkt 5) ust. 3 art. 28 przywołanej ustawy, nie może być jednak uznana za przekonującą.

Z tego mianowicie powodu, że w korespondencji do powyżej przedstawionych argumentów podkreślić należy istotne znaczenie tej okoliczności, że ocena ziszczenia się omawianej przesłanki nie może być jednak dokonywana - jak zasadnie, w zakresie odnoszącym się do składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, eksponuje to argumentacja prezentowana w uzasadnieniu skargi kasacyjnej i co nie pozostaje również bez wpływu na ocenę trafności zarzutów stawianych w pkt 2 i 3 jej petitum - w całkowitym oderwaniu od rzeczywistych celów, funkcji oraz faktycznych i prawnych podstaw (ponownego) przyznania stronie wymienionego świadczenia rentowego, a w tym kontekście od rysującej się na tym tle jej sytuacji majątkowej w relacji do realnej możliwości opłacenia (w tym także egzekwowania, i to z uwzględnieniem zasady humanitaryzmu, która nie jest obca postępowaniu egzekucyjnemu) zaległych należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne bez uszczerbku dla zaspokojenia jej niezbędnych potrzeb życiowych.

W związku z tym za w pełni uzasadnione uznać należałoby oczekiwanie dokonania w tym zakresie szczegółowej analizy sytuacji materialnej zobowiązanego uwzględniającej stan zadłużenia i związaną z tym realną możliwość jego spłaty bez ryzyka zaistnienia niebezpieczeństwa w postaci istotnego uszczerbku dla możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. W tej mierze bowiem, za istotną konsekwencję wypowiedzi normatywnej zawartej w przepisie art. 28 ust. 3b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r., którego zarzut naruszenia postawiono w pkt 2. petitum skargi kasacyjnej - zważywszy na sposób, w jaki wypowiedź ta została skonstruowana - uznać należy to, że jakkolwiek zobowiązany nie opłacając składek może być w stanie zaspokajać niezbędne potrzeby życiowe, to jednak z drugiej strony istota omawianej regulacji wyraża się w zaakcentowaniu sytuacji polegającej na tym, że to dopiero opłacenie należności z ich tytułu może skutkować pozbawieniem zobowiązanego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Tym samym ustalenie, że zobowiązany nie opłacając składek zaspokaja niezbędne potrzeby życiowe nie może być samo w sobie uznane za wystarczającą postawę oceny odnośnie do braku spełnienia omawianej przesłanki, a do takiego właśnie wniosku - jak wynika to z uzasadnienia zaskarżonego wyroku - ograniczył się Sąd I instancji. Nie przeprowadził bowiem w tej mierze koniecznej - jak powyżej to już podkreślono - analizy sytuacji majątkowej strony w relacji do treści przesłanki umorzenia należności składkowych, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 przywołanego rozporządzenia, co ma zasadnicze znaczenie z punktu widzenia oceny prawidłowości dokonanej przez Sąd I instancji kontroli zastosowania przez organ administracji przywołanego przepisu prawa w stanie faktycznym rozpatrywanej sprawy.

Według Naczelnego Sądu Administracyjnego, za nie bez wpływu na krytyczną ocenę podejścia Sądu I instancji do omawianej kwestii spornej uznać należy również i to, że jako argument mający przekonywać o braku spełnienia w rozpatrywanej sprawie omawianej przesłanki umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne Sąd ten przywołał okoliczność niekorzystania przez stronę ze środków wsparcia oferowanych przez instytucje pomocy społecznej. Powielając w tej mierze stanowisko organu administracji Sąd I instancji nie uwzględnił tego, że jak konsekwentnie podkreśla się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego w odniesieniu do istoty oraz funkcji regulacji prawnych przewidujących możliwości udzielania ulg w spłacie zaległości z tytułu zobowiązań publicznoprawnych (w tym należności z tytułu składek) oraz określających przesłanki ich udzielania, sytuacja w której zapłata zaległości powoduje konieczność albo zaistnienie realnego ryzyka sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb materialnych, do środków pomocy państwa jest nie do pogodzenia nie dość, że z interesem zobowiązanego, to również nie koresponduje z interesem publicznym. Tym samym, argument do którego odwołał się Sąd I instancji nie mógł być uznany za uzasadniony i przydatny dla oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji.

Podobnie ocenić należało również i ten element argumentacji zawartej w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, na gruncie którego - wywodząc w konkluzji, że organ administracji prawidłowo ustalił i ocenił sytuację rodzinną, finansową oraz zdrowotną strony - Sąd I instancji wskazał, w ślad za organem administracji, na znaczenie pomocy udzielanej skarżącemu przez dorosłe dzieci w ramach obowiązku alimentacyjnego oraz znaczenie tego źródła pomocy - którego zdaniem tego Sądu w formie bezpośredniej lub za pośrednictwem dzieci również nie można było wykluczyć - które stanowić miałoby wsparcie ze strony żony przebywającej od kilkunastu lat poza granicami kraju. Według Naczelnego Sądu Administracyjnego, w sytuacji gdy z przyjętego za podstawę wyrokowania w rozpatrywanej sprawie stanu faktycznego wynika, że skarżący zamieszkuje sam, to skala eksponowania znaczenia wymienionego argumentu w procesie kontroli legalności zaskarżonej decyzji nie może być uznana za uzasadnioną, a to z uwagi na zdefiniowane w ust. 2 § 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. pojęcia "rodziny", którym prawodawca operuje w ust. 1 § 3 tego aktu prawnego dla potrzeb sprecyzowania i właściwego stosowania określonej nim przesłanki umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Zwłaszcza, gdy w tej mierze podkreślić również, że obowiązek alimentacyjny jest determinowany przepisami art. 128 i art. 135 § 1 k.r.io., a samo świadczenie alimentacyjne posiada ze swej istoty i co do zasady, charakter przejściowy, a ponadto, że stanowcze stanowisko o pomocy udzielanej skarżącemu przez żonę oparte zostało na domniemywaniu, nie zaś na ustaleniu istnienia źródła tego wsparcia, i to w sytuacji, gdy jak podaje skarżący pozostaje on z żoną w faktycznej separacji.

Z przedstawionych powodów zarzuty skargi kasacyjnej uznać należało więc za usprawiedliwione.

Ponownie orzekając w sprawie ze skargi S.K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne, Sąd I instancji uwzględni przedstawione argumenty oraz formułowane na ich podstawie oceny prawne.

Wobec powyższego, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 i art. 203 pkt 1 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku.

-----------------------

6