Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt I SA/Wr 880/05
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2005-12-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 15,  art. 54
journal: Dz.U. 2002 nr 110 poz 968
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewόdzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu W składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA - Ludmiła Jajkiewicz Sędzia WSA - Zbigniew Łoboda Sędzia WSA - Jadwiga Danuta Mrόz (sprawozdawca) Protokolant: Aleksandra Madej Po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 grudnia 2005 r. sprawy ze skargi: M. P. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie: oddalenia skargi na czynności egzekucyjne w prowadzonym przez prezydenta W. postępowaniu egzekucyjnym celem ściągnięcia zaległości w podatku od nieruchomości za lata 2002 - 2003 oddala skargę


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi M. P. (S.) jest postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] Nr [...] utrzymujące w mocy postanowienie SKO we W. z dnia [...] Nr [...] oddalające skargę na czynności egzekucyjne w prowadzonym przez Prezydenta W. postępowaniu egzekucyjnym celem ściągnięcia zaległości w podatku od nieruchomości za lata 2002 - 2003.

Z uwagi na zaległości w podatku od nieruchomości z tytułu IV raty za 2002 r. oraz I-IV raty za 2003 r. - określonych decyzjami wymiarowymi, Prezydent W. - jako organ egzekucyjny, po wcześniejszym doręczeniu upomnienia , wszczął egzekucję. W dniu [...] organ egzekucyjny przesłał do zatrudniającego zobowiązaną [...] - zajęcie wynagrodzenia za pracę. Tytuły wykonawcze wraz z zawiadomieniem o zajęciu wynagrodzenia za pracę i przysługującym prawie złożenia zarzutów - organ egzekucyjny próbował doręczyć [...] na adres zamieszkania zobowiązanej, będący jednocześnie adresem nieruchomości od której należny był egzekwowany podatek. M. P. (wcześniej – S.) nie odebrała przesyłki, którą po dwukrotnym awizowaniu uznano za doręczoną w trybie art. 44 kpa w dniu [...]. W dniu [...] M. P. przesłała wniosek o anulowanie zajęcia podnosząc, że podatek za 2002 r i I rata za 2003 r. została zapłacona (dowody zapłaty) i zarzuciła, że decyzja wymiarowa w podatku od nieruchomości jest błędna. Postanowieniem wierzycielskim z [...] wydanym na podstawie art. 34 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (upea), Prezydent W. - uznał w części zarzuty i ograniczył egzekucję. Nakazał egzekwować pozostałą część I raty oraz II - IV raty za 2003r. Na skutek czynności egzekucyjnych - [...] wyegzekwowano zaległość.

W dniu [...] zobowiązana złożyła skargę na czynności organu egzekucyjnego z dnia [...] polegające na zajęciu jej wynagrodzenia za pracę. Zarzuciła, że zobowiązanie za 2002 i należne za 2003 r. uregulowała (na potwierdzenie przesłała dowody wpłat), zaś w pozostałym zakresie kwestionuje prawidłowość decyzji wymiarowej za 2003 r. Zarzuciła ponadto brak uprzedniego doręczenia upomnienia w formie tytułów wykonawczych oraz niedoręczenie odpisu zawiadomienia o zajęciu wynagrodzenia za pracę. Wskazała na nie zakończone postępowanie w sprawie zarzutów na postępowanie egzekucyjne. Podniosła zarzuty wobec decyzji z której wynika dochodzony w postępowaniu egzekucyjnym obowiązek.

Rozpatrując sprawę w trybie art. 54 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. uznało, że skarga została wniesiona z uchybieniem ustawowego terminu. Zgodnie bowiem z art. 54 § 4 upea skargę na czynności egzekucyjne wnosi się w terminie 14 dni od dnia zakwestionowanej czynności egzekucyjnej. Stanowiące taką czynność egzekucyjną - zajęcie wynagrodzenia za pracę, zgodnie z art. 72 § 2 upea - jest dokonane z chwilą doręczenia pracodawcy zawiadomienia o zajęciu, co nastąpiło w dniu [...]. Z akt sprawy wynika, że zobowiązana o fakcie tym wiedziała już [...], jednak dla ustalenia terminu od którego biegł termin do wniesienia środka procesowego istotne jest doręczenie zobowiązanej zawiadomienia o zajęciu jej wynagrodzenia za pracę, co nastąpiło w trybie doręczenia zastępczego w dniu [...]. W związku z powyższym SKO uznało, ze termin do wniesienia skargi upłynął [...], zatem skarga z [...]. wniesiona została do organu z przekroczeniem ustawowego terminu do jej wniesienia. Organ uznał, że termin do wniesienia skargi nie może być liczony od dnia [...] gdy dokonano ograniczenia zajęcia i wyegzekwowano z wynagrodzenia za pracę kwotę zaległości. Oddalając skargę na czynności egzekucyjne, postanowieniem z dnia [...] wydanym na podstawie art. 54 § 5 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, SKO uznało, że strona spóźniła się z wniesieniem środka procesowego.

Żaląc się na postanowienie –M. P. zarzuciła, że organ I instancji nie uwzględnił wszystkich okoliczności i dokonał błędnej oceny istotnych aspektów sprawy. Wskazała na przepis art. 1 a ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, który definiuje czynność egzekucyjną - jako wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego, natomiast środkiem egzekucyjnym - jest też egzekucja z wynagrodzenia za pracę. Zakwestionowała skuteczność doręczenia zawiadomienia o zajęciu wynagrodzenia z uwagi na jego błędne oznaczenie podatnika i zaadresowanie przesyłki do M.S. Uznała więc, że dopiero zrealizowanie środka egzekucyjnego, poprzez zajęcie wynagrodzenia w dniu [...] ma znaczenie dla biegu terminu od którego zobowiązana mogła w formie skargi kwestionować dokonanie czynności egzekucyjnej.

Rozpatrując sprawę w postępowaniu odwoławczym, Samorządowe Kolegium Odwoławcze działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kpa utrzymało w mocy zaskarżone postanowienie. Podzieliło pogląd organu I instancji, że zażalenie wniesione zostało z uchybieniem określonego w art. 54 § 4 upea - 14 dniowego terminu od dokonania czynności egzekucyjnej, który należało liczyć od dnia [...]. Podzieliło wyrażony w zaskarżonym postanowieniu pogląd, że z uwagi na regulację art. 72 § 2 upea - zajęcie wynagrodzenia jest dokonane z chwilą zawiadomienia pracodawcy osoby zobowiązanej. Z chwilą zawiadomienia zobowiązanego o zajęciu wynagrodzenia można mówić o wszczęciu postępowania egzekucyjnego, od którego zobowiązany może podejmować przewidziane prawem środki obrony (w tym skargę na czynności organu egzekucyjnego). Jednocześnie organ odwoławczy odniósł się do zarzutów zobowiązanej w kwestii oznaczenia adresata na zawiadomieniu o dokonanym zajęciu wynagrodzenia, wskazano w nim bowiem zarówno nazwisko S., jak i przyjęte po mężu nazwisko P. Przesyłka ta została prawidłowo doręczona na właściwy adres w trybie doręczenia zastępczego (art. 44 Kpa) w dniu [...]. W tych okolicznościach, dla wniesienia skargi na czynności egzekucyjne - nie miało znaczenia pismo z [...] dotyczące ograniczenia egzekucji ani przekazanie organowi egzekucyjnemu - zajętego wcześniej wynagrodzenia za pracę.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, M. P. ponowiła zarzuty kierowane do decyzji wymiarowych dot. podatku od nieruchomości, dokonania czynności egzekucyjnych przed "doręczeniem upomnienia w formie tytułów wykonawczych". Zarzuciła wadliwe oznaczenie adresata przesyłki zawierającej zawiadomienie o zajęciu wynagrodzenia za pracę.

Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało wyrażone wcześniej stanowisko i wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we W. w rozważaniach nad stanem faktycznym i prawnym sprawy objętej zarzutami skargi uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi przez kontrolę administracji publicznej - obejmującą orzekanie w sprawach skarg na akty administracyjne, które oceniane są z punktu widzenia ich legalności, a więc zgodności z prawem materialnym i procesowym. Uchylenie rozstrzygnięcia administracyjnego, względnie stwierdzenie jego nieważności przez Sąd następuje więc jedynie w przypadku stwierdzenia istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mających wpływ na wynik sprawy. W zakresie tak określonej kognicji Sąd stwierdził, że skarga nie jest zasadna.

Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2002 r. Nr 110, poz. 968 ze zm.) zawiera zespół norm określających postępowanie i środki przymusowe stosowane w celu doprowadzenia do wykonania przez zobowiązanych ich obowiązków o charakterze pieniężnym lub niepieniężnym. Postępowanie egzekucyjne to cały zespół czynności organów egzekucyjnych i innych podmiotów postępowania, podejmowanych w celu wykonania obowiązków wynikających z aktów poddanych egzekucji administracyjnej. Wśród podmiotów tego postępowania występują wierzyciel i zobowiązany. Z chwilą wszczęcia tego postępowania, powstaje między nimi stosunek procesowy, w ramach którego - na podstawie procesowego prawa egzekucyjnego - organ egzekucyjny lub organ nadzoru rozstrzyga o uprawnieniach i obowiązkach wierzyciela i zobowiązanego. Procesowe prawo egzekucyjne zawiera gwarancje represyjne, które stwarzają możliwość podjęcia prawnej weryfikacji czynności egzekucyjnych, oraz przewiduje określone następstwa, gdy czynności te zostały podjęte z naruszeniem ustawy. Gwarancje te służą uczestnikom postępowania w zależności od rodzaju i momentu naruszenia ich interesu prawnego, albowiem ustawa nie przewiduje możliwości stosowania zamiennych środków ochrony przy naruszeniu tego samego dobra prawnego.

Dla ustalenia, czy i ewentualnie jakie środki obrony przysługiwały Skarżącej – M. P., konieczne jest poczynienie kilku ogólnych uwag na temat czynności egzekucyjnych i możliwości ich kwestionowania.

Przez czynność egzekucyjną - zgodnie z art. 1a pkt 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, rozumie się wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego, zaś środkiem egzekucyjnym - zgodnie z art. 1a pkt 12 ustawy - jest m.inn. egzekucja z wynagrodzenia za pracę. Owe "działania" (jak wywodzą autorzy - R. Hauser, Z. Leoński, A. Skoczylas - Postępowanie egzekucyjne w administracji, Wyd. C.H.Beck, wyd. 3 s. 151) to czynności faktyczne (a nie akty prawne) organu egzekucyjnego, których ze względu na różnorodność tych działań, ustawodawca nie precyzuje.

Ponieważ już samo pojęcie czynności egzekucyjnych nie jest jednoznaczne i w doktrynie bywa rozumiane wąsko lub szeroko, właściwe będzie odwołanie się do autorytetu znawców tematyki egzekucyjnej (System egzekucji administracyjnej pod redakcją J. Nieszczyporuka, S. Fundowicza i J. Radwanowicz - Wyd. CH Beck,W-wa 2004, s.237 i następne). Przyjmując za jednym z autorów - Zb. R. Kmiecikiem, Sąd podziela pogląd, że kryterium celu, któremu służą czynności egzekucyjne, pozwala na wyodrębnienie czynności zmierzających do zastosowania środków egzekucyjnych (czynności przygotowawcze, dokonywane przed wszczęciem egzekucji, tj. przed doręczeniem odpisu tytułu wykonawczego) oraz czynności zmierzających do zrealizowania środków egzekucyjnych (czynności wykonawcze, dokonywane po wszczęciu egzekucji tj. po doręczeniu odpisu tytułu wykonawczego).

Za szeroko rozumiane czynności egzekucyjne uznają autorzy powołanej wyżej publikacji - wszelkie czynności, których całokształt składa się na postępowanie egzekucyjne:

- czynności przygotowawcze;

- czynności wykonawcze o charakterze oświadczeń procesowych; oraz

- czynności wykonawcze mające charakter faktyczny

Każdej z ww. podstawowych grup tych czynności odpowiada charakterystyczny dla niej środek prawny, którego celem jest kontrola (zakwestionowanie) dokonanych czynności. I tak cz. przygotowawcze można "zneutralizować" przy pomocy zarzutu. Środkiem weryfikacji cz. wykonawczych o charakterze oświadczeń procesowych zmierzających do zrealizowania środka egzekucyjnego jest przede wszystkim zażalenie. Natomiast środkiem prawnym dla kwestionowania wykonawczych czynności faktycznych - jest skarga na czynności egzekucyjne.

Za niedopuszczalną należy uznać sytuację, w której występowałaby konkurencyjność środków służących ochronie praw jej uczestników, mających prowadzić w wyniku ich uwzględnienia do jednakowych skutków procesowych (R. Suwała: glosa do wyroku NSA z dnia 8.08.1997 r. sygn. I SA/Wr 1243/96, OSP 1998, nr 4, s.206). Należy uznać za słuszny pogląd, że skarga na czynności egzekucyjne nie przysługuje w sytuacjach, gdy ustawa przewiduje inne środki zaskarżenia (zarzuty, zażalenia na postanowienie, żądanie wyłączenia rzeczy lub prawa majątkowego spod egzekucji,...).

W realiach rozpoznawanej sprawy, Skarżąca M. P. wnosząc skargę na czynności egzekucyjne dokonane w dniu [...] polegające na zajęciu wynagrodzenia za pracę - podniosła następujące zarzuty:

1) zobowiązanie podatkowe za rok 2002 i za 2003 r. w części dot. budynków mieszkalnych - zostało w całości uregulowane w terminie - tj. zarzut określony w art. 33 pkt 1 upea, który zobowiązana podnosiła już wnosząc zarzuty na postępowanie egzekucyjne - co skutkowało ograniczeniem przedmiotowej egzekucji;

2) zobowiązanie podatkowe za rok 2003 w pozostałej części określone zostało decyzją organu - błędnie określającą podatnika i błędnie określającą podstawy opodatkowania - tj. zarzuty, które mogły być podnoszone na etapie postępowania wymiarowego, nie zaś w postępowaniu egzekucyjnym w którym ostateczna decyzja organu pozostająca w obiegu prawnym - podlega jedynie wykonaniu;

3) czynności organu nie ostały poprzedzone doręczeniem upomnień w formie tytułów wykonawczych - tj. zarzut określony w art. 33 pkt 7 upea;

4) nie dostarczono zobowiązanej odpisu zawiadomienia o zajęciu w dniu [...] wynagrodzenia za pracę.

Kwestionując postępowanie organu egzekucyjnego - jako naruszające w sposób rażący przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym - wniosła o uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych.

Przyjąć należy w ślad za powołanymi wcześniej komentatorami ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, jak i zbieżnymi z nimi w tym zakresie poglądami T. Jędrzejewskiego i P. Rączki ( Postępowanie egzekucyjne w administracji - komentarz, Wyd. Info-Trade, Gdańsk 2000 s. 144 i nast.), że skarga może być wnoszona na faktyczne czynności o charakterze wykonawczym podejmowane w celu zrealizowania środka egzekucyjnego. Przyjęcie takiego stanowiska powoduje, że skarga nie przysługuje na czynności procesowe polegające na wydawaniu aktów administracyjnych, władczo rozstrzygających o prawach i obowiązkach uczestników postępowania egzekucyjnego, np. postanowienia. Skoro bowiem dana czynność objęta jest możliwością zaskarżenia jej w drodze innego środka zaskarżania, to nie ma podstaw do uznania, że służy na nią skarga w rozumieniu przepisu art. 54 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Tym samym w skardze można podnieść okoliczności, które nie są podstawą do wniesienia innego środka zaskarżenia. Skoro więc - jak to wynika z zarzutów skargi wskazanych tu w pkt.1-3, Skarżąca domagała się uwzględnienia w trybie art. 54 § 1 ustawy egzekucyjnej uwzględnienia żądań stanowiących podstawę zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej określonych w art. 33 ustawy egzekucyjnej, lub podważała skuteczność pozostających w obrocie prawnym ostatecznych decyzji wymiarowych, których wady mogły być zwalczane wyłącznie w instancyjnym postępowaniu administracyjnym, to te właśnie gwarancje przewidziane w odrębnych środkach zaskarżenia, wykluczały możliwość ich zwalczania w trybie określonej w art. 54 ustawy egzekucyjnej -skargi na czynności egzekucyjne. Natomiast czynnością egzekucyjną, która mogła być - w realiach rozpoznawanej sprawy - kwestionowana w postępowaniu określonym w art. 54 upea, było zarówno zawiadomienie zobowiązanej w dniu [...] o dokonanym w dniu [...]. zajęciu jej wynagrodzenia za pracę, jak i czynności dokonane przez dłużnika zajętej wierzytelności w dniu [...] - polegające na przekazaniu organowi egzekucyjnemu pobranych z wynagrodzenia za pracę zobowiązanej - kwot na pokrycie egzekwowanej należności.

Prezentowane wyżej stanowisko, potwierdza też praktyka orzecznicza NSA, np w wyroku z 14 czerwca 1996 r. sygn. I SA/Kr 206/96 (Lex-29274) Sąd wyraził pogląd: "skarga nie jest jedynym środkiem zaskarżenia, w związku z tym należy przyjąć, że w skardze można podnieść okoliczności, które nie są podstawą do wniesienia innego środka zaskarżenia".

Prawidłowo więc organ, badając w tym postępowaniu przesłanki skargi, nie rozważał tych zarzutów, które mogły być kwestionowane innymi trybami przewidzianymi w prawie (zarzuty 1-3), ale ustalał okoliczności związane z doręczeniem zobowiązanej przedmiotowego zawiadomienia o dokonaniu zajęcia wynagrodzenia za pracę (zarzut 4). Ponieważ ustawodawca w art. 54 § 4 ustawy egzekucyjnej określił, że skarga może być wniesiona w terminie 14 dni od dnia dokonania zakwestionowanej czynności egzekucyjnej, to organ prawidłowo ustalił okoliczności doręczenia w dniu [...] zawiadomienia zobowiązanej o dokonaniu czynności egzekucyjnej jaką było zrealizowanie środka egzekucyjnego w formie zajęcia jej wynagrodzenia za pracę w dniu [...]. Nie podzielił też stanowiska skarżącej dotyczącego wadliwego oznaczenia adresata przesyłki, gdzie zostały wskazane oba używane przez zobowiązaną nazwiska (S. i P.). Organ nadzoru odniósł się w ten sposób do zarzutu związanego z podnoszoną w skardze okolicznością, że zobowiązanej nie dostarczono odpisu zawiadomienia o zajęciu w dniu [...] jej wynagrodzenia za pracę. Zasadnie więc przyjęły organy, że 14 dniowy termin (określony w art. 54 § 4 upea) do wniesienia skargi na tę czynność organu biegł od chwili skutecznego zawiadomienia zobowiązanej o dokonaniu zajęcia wynagrodzenia. Spóźniony środek zaskarżenia nie mógł więc odnieść oczekiwanego przez Skarżącą skutku.

Zważyć jednak należy, że Skarżąca, oprócz wyżej formułowanych zarzutów kwestionowała głównie czynności dokonane w dniu [...]. Polegały one na przekazaniu organowi egzekucyjnemu przez spółkę [...] - jako dłużnika zajętej wierzytelności, pobranych z wynagrodzenia za pracę zobowiązanej - kwot na pokrycie egzekwowanej należności. W ocenie Sądu, ta czynność faktyczna o charakterze wykonawczym, podjęta w toku postępowania egzekucyjnego w celu zrealizowania środka egzekucyjnego - mogła być kwestionowana skargą przewidzianą w art. 54 ustawy egzekucyjnej. Zasadność takiego stanowiska znajduje potwierdzenie w przytoczonych wcześniej poglądach znawców problematyki egzekucyjnej: cyt. "Podstawowe, a często jedyne czynności egzekucyjne w egzekucji z wierzytelności pieniężnych i niektórych innych praw majątkowych dokonywane są przez dłużnika zajętej wierzytelności. Polegają one na przekazaniu organowi egzekucyjnemu kwot na pokrycie egzekwowanej należności pieniężnej (...)" (System egzekucji administracyjnej pod redakcją J. Nieszczyporuka, S. Fundowicza i J. Radwanowicz - Wyd. CH Beck, Warszawa 2004, s.241). Przyjęcie stanowiska, że przedmiotem skargi jest faktyczna czynność egzekucyjna dokonana w toku postępowania egzekucyjnego, uzasadnia rozpatrzenie skargi, mimo wniesienia jej po jego ukończeniu, jeżeli tylko zobowiązany zachował określony w art.54 § 4 termin procesowy, który w tej sprawie nie został przekroczony.

Organy, mimo że kwestionowały możliwość wniesienia skargi na czynności dokonane w dniu [...], to w istocie odniosły się do tego zarzutu merytorycznie. Wyjaśniły przyczyny dla których przyjęły, że w dniu tym powstały jedynie skutki dokonanych wcześniej czynności egzekucyjnych, wskazały też dlaczego uznały, za nie mające znaczenia dla podnoszonych w skardze zarzutów - okoliczności związane z ograniczeniem egzekucji oraz przekazaniem organowi wyegzekwowanych z wynagrodzenia za pracę środków. Zajęte w zaskarżonym postanowieniu stanowisko organu nie narusza prawa w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie rozstrzygnięcia z obrotu prawnego.

W ocenie orzekającego w sprawie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we W., nie ma podstaw do stwierdzenia, aby organy podatkowe naruszyły obowiązujące przepisy prawa procesowego lub materialnego w stopniu uzasadniającym uchylenie skarżonego postanowienia - stąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) - należało oddalić skargę.