Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1340/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2017-04-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Zabezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 2 pkt 9 i 10, art. 27 ust. 1, 30 ust. 2 i 3
journal: Dz.U. 2016 poz 169
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Janusz Kasprzycki (spr.) Sędziowie WSA Renata Czeluśniak WSA Barbara Pasternak Protokolant specjalista Monika Wójcik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 kwietnia 2017 r. sprawy ze skargi B. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 5 sierpnia 2016 r.nr [....] w przedmiocie odmowy częściowego umorzenia zadłużenia wraz z odsetkami wynikającymi z wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na rzecz adwokata J. P. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, podwyższoną o stawkę podatku od towarów i usług obowiązującą dla tego rodzaju czynności w dniu orzekania.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną przez B. D. (dalej skarżący) decyzją z dnia 5 sierpnia 2016 r. nr [...], wydaną na podstawie przepisu art. 2 pkt 9 i 10, 27 ust. 1, 30 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t. jedn., Dz.U. z 2016 r., poz. 169, zwanej dalej ustawą o pomocy osobom uprawnionym do alimentów) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, (t. jedn., Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm.), Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] 2016 r. nr [...] odmawiającą umorzenia zadłużenia wraz z odsetkami wynikającymi z wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie od dnia 1 października 2009 r. do dnia 29 lutego 2016 r. na rzecz osób uprawnionych, które wynosi łącznie kwotę 54.841,92 zł.

Powyższa decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Skarżący zwrócił się do organu I instancji w dniu 11 marca 2016 r. o częściowe umorzenie zadłużenia z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osób uprawnionych.

Organ I instancji - Prezydent Miasta - po wszczęciu postępowania w sprawie z wniosku skarżącego ustalił, że w okresie od dnia 1 października 2009 r. do 11 marca 2016 r. na rzecz osób uprawnionych (A. D., G. D.) organ I instancji wypłacał świadczenia z funduszu alimentacyjnego, z tytułu którego na dzień złożenia wniosku skarżący posiada zadłużenie na łączną kwotę 54.841,92 zł. W bieżącym okresie świadczeniowym organ w dalszym ciągu wypłaca świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz osób uprawnionych – A. D. w wysokości 400,00 zł miesięcznie oraz na G. D. w wysokości 350,00 zł miesięcznie.

Organ ustalił, że skarżący zajmował mieszkanie chronione, przyznane mu przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej i realizował indywidualny program wychodzenia z bezdomności. Nie ponosił żadnych kosztów i opłat związanych z zajmowaniem ww. lokalu. Z dniem 9 lipca 2014 r. skarżący zobowiązał się do wynajęcia lokalu mieszkalnego na wolnym rynku, w związku z czym otrzymał pomoc ze środków Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w formie zasiłku celowego w kwocie 500 zł na pokrycie kosztów kaucji na poczet wynajmu mieszkania w kwocie 500 zł. Aktualnie zamieszkuje w lokalu przy ul. C. Umowa najmu została zawarta w lipcu 2015 r. w ramach IX edycji Programu Pomocy Lokatorom. Mieszka sam i nie ma na utrzymaniu innych osób. Od dnia 4 sierpnia 2015 r. skarżący jest zatrudniony na stanowisku portiera, z tego tytułu otrzymuje wynagrodzenie w wysokości ok. 1.200,00 zł netto, z czego po potrąceniu komorniczym na poczet alimentów do skarżącego trafia kwota 537,64 zł. Wydatki wnioskodawcy wynoszą około 405 zł miesięcznie, przy czym ze środków pomocy społecznej otrzymuje dofinansowanie na pokrycie opłat w wysokości 350,00 zł, natomiast zgodnie z oświadczeniem korzysta z dofinansowania Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej oraz pomocy Fundacji Ojca Pio.

Ponadto skarżący był współwłaścicielem nieruchomości położonych w W oraz w K i w dniu 25 lutego 2014 r. przekazał nieodpłatnie swoje udziały na rzecz sióstr.

Na podstawie orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 18 lutego 2015 r. orzeczono wobec skarżącego umiarkowany stopień niepełnosprawności ze wskazaniem do podjęcia zatrudnienia w warunkach pracy chronionej. Orzeczenie wydano do dnia 28 lutego 2018 r.

Skarżący pozostaje w sporze sądowym z Zakładem Ubezpieczeń Społecznych w sprawie o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy.

Od dnia 2 lipca 2008 r. skarżący był zarejestrowany jako osoba poszukująca pracy, a od dnia 9 lipca 2012 r. podjął pracę na stanowisku konserwatora urządzeń drogowych. Otrzymał wynagrodzenie w wysokości netto 1.035,99 zł za lipiec 2012 r. oraz 1.305,92 za sierpień. Jednocześnie ukończył kurs operatora koparko-spycharki oraz kurs operatora wózków widłowych, a także w ramach szkolenia z Grodzkiego Urzędu Pracy kurs obsługi komputera.

Z informacji pozyskanych od Komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym R. G. wynika, że raty alimentów wynoszą łącznie 750,00 zł miesięcznie, a postępowanie egzekucyjne jest częściowo skuteczne. Potrącenia z wynagrodzenia dokonywane są w kwocie ok. 745,00 zł miesięcznie. Egzekucja prowadzona jest od dnia 30 stycznia 2006 r. i do dnia dzisiejszego skarżący nie dokonał żadnej dobrowolnej wpłaty na poczet alimentów. Posiada zadłużenie wobec osób uprawnionych do alimentów oraz wobec organu właściwego wierzyciela z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych w okresie od dnia 1 lutego 2006 r.

Decyzją z dnia [...] 2016 r. nr [...] Prezydent Miasta odmówił skarżącemu umorzenia zadłużenia wraz z odsetkami wynikającymi z wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie od dnia 1 października 2009 r. do dnia 29 lutego 2016 r. na rzecz osób uprawnionych, które wynosi łącznie kwotę 54.841,92 zł.

Organ I instancji wskazał, że skarżący w toku postępowania składał niepełne informacje na temat sytuacji materialnej a nawet sprzeczne oświadczenia, co powoduje, że nie jest możliwe ustalenie jego rzeczywistej sytuacji materialnej. Tytułem przykładu podał, że skarżący we wniosku o umorzenie oraz oświadczeniach podawał, że ma trudną sytuację materialną, podczas gdy w czasie wywiadu stwierdził, że nie potrzebuje pomocy ze środków Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej. Rozbieżność zaistniała na gruncie relacji z rodziną i jej ewentualną pomocą. Organ podniósł, że skarżący zataił daty oraz kwoty przekazanych mu pieniędzy przez znajomych oraz siostry, mimo, że takową pomoc deklarował. Zataił również akt zbycia nieodpłatnie udziałów w nieruchomościach w K oraz W na rzecz sióstr.

Okoliczności powyższe w ocenie organu I instancji świadczą o celowym działaniu skarżącego - przedstawienia sytuacji w jak najgorszym świetle na potrzeby umorzenia zobowiązania.

Nieuwzględnienie wniosku skarżącego, zdaniem organu w oparciu o przepis art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy uprawnionym do alimentów, wynika z faktu, że skarżący jest osobą czynną zawodowo, a częściowo skuteczna egzekucja komornicza pozwala przypuszczać, iż w przyszłości może doprowadzić do całkowitej spłaty zobowiązań.

Organ przypomniał, że zgodnie z przepisem art. 133 § 1 ww. ustawy charakter zobowiązań alimentacyjnych w przypadku rodziców w stosunku do ich dzieci ma charakter obligatoryjny. Skarżący nie kwestionuje zasadności obowiązku alimentacyjnego, jedynie ich kwotę.

Szczególnie uzasadnione przypadku pozwalające na umorzenie zobowiązania winny wiązać się z sytuacją zdrowotną lub rodzinną i muszą być niezależne od strony.

Oceniając możliwości skarżącego – zasadna jest ocena nie tylko aktualnej sytuacji, ale też możliwości zarobkowych. Skarżący objęty jest szeroką pomocą, nie tylko ze strony instytucji państwowych, ale też znajomych czy rodziny.

Skarżący nie wyróżnia się na tle innych dłużników alimentacyjnych, jeśli chodzi o sytuację bytową, w jakiej się znajduje.

Odwołując się od ww. decyzji, skarżący zarzucił organowi błędne ustalenia faktyczne oraz nieprawidłową ocenę sytuacji materialnej. Wskazał, że od dnia 4 sierpnia 2015 r. jest zatrudniony w S na okres próbny, a jego wcześniejsze problemy ze stałym zatrudnieniem spowodowane były złym stanem zdrowia.

Nadmienił również, że wszelkie informacje przekazywane przez niego do organu pierwszej instancji są zgodne ze stanem faktycznym. Odnosząc się do kwestii związanej z nieodpłatnym przekazaniem na rzecz siostry udziałów nieruchomości, wskazał, że nie był świadomy, iż był współwłaścicielem z racji innych ustnych uzgodnień w rodzinie w sprawie własności, stąd też nie informował o nieruchomościach rodzinnych organu pomocowego.

Ma świadomość bycia osobą czynną zawodowo, jednakże z uwagi na stan zdrowia charakter pracy, jaką może obecnie wykonywać pozwala jedynie na pracę z wynagrodzeniem najniższej krajowej i w ograniczonym zakresie. Nie zgadza się również z twierdzeniem, że wpłat za zobowiązania alimentacyjnie nie dokonuje dobrowolnie, gdyż nie stać go na wpłacanie jakichkolwiek kwot poza tą, którą ściąga

komornik.

Opisaną na wstępie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji o odmowie umorzenia zadłużenia wraz z odsetkami wynikającymi z wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego we wskazanym okresie na rzecz osób uprawnionych.

W uzasadnieniu tak podjętego rozstrzygnięcia SKO podzieliło ustalony przez organ I instancji stan faktyczny, podkreślając okoliczności w postaci objęcia skarżącego pomocą Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, jak i Grodzkiego Urzędu Pracy. Skarżący miał zapewnione mieszkanie bez ponoszenia żadnych kosztów, umożliwiono mu korzystanie ze specjalnego doradztwa i kursów specjalistycznych podnoszących kwalifikacje. Ponadto otrzymywał pomoc finansową od siostry oraz znajomych, ale nie ujawnił wysokości pomocy. Pozostawał współwłaścicielem nieruchomości położonych w W oraz w K, o czym nie informował organu. Następnie w dniu 25 lutego 2014 r. przekazał nieodpłatnie swoje udziały na rzecz sióstr, pomimo znacznego zadłużenia z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osób uprawnionych.

Powyższe działania wskazują w ocenie organu odwoławczego, że skarżący nie zamierzał regulować swoich zobowiązań finansowych. Sprzedaż udziału nieruchomości pozwoliłaby przynajmniej na częściową spłatę zadłużenia.

Rozpatrując kwestię umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego z punktu widzenia przesłanek art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, organ podkreślił, że jest ona wydawana w ramach uznania administracyjnego polegającego na możności dokonywania przez organ wyboru jednego z kilku dopuszczalnych przez ustawę równowartościowych prawnie rozwiązań po dokonaniu właściwego ustalenia stanu faktycznego i jego oceny na skutek uznania przez ten organ celowości konkretnego rozstrzygnięcia.

Sytuacja skarżącego nie cechuje się nadzwyczajnością i nie zachodzą żadne szczególne okoliczności losowe, które uzasadniałyby umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz dzieci.

Powstałe zadłużenie jest konsekwencją niewywiązywania się przez skarżącego z obowiązku alimentacyjnego na bieżąco.

W ocenie Kolegium skarżący nie wykorzystywał swoich możliwości i uprawnień w kierunku poprawy sytuacji materialnej i dochodowej, a przede wszystkim nie wykonywał należycie nałożonych wyrokiem sądowym obowiązków alimentacyjnych wobec dzieci.

Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, w treści której skarżący powtórzył zarzuty odwołania.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawie.

W piśmie procesowym z dnia 5 kwietnia 2017 r. pełnomocnik skarżącego z urzędu zarzucił SKO, że nie uwzględniło wszystkich okoliczności, które składają się na całokształt sytuacji dochodowej i rodzinnej skarżącego, o której mowa w art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Pełnomocnik zwrócił uwagę, że skarżący w odwołaniu od decyzji organu I instancji jeszcze raz przedstawił istotne okoliczności wskazujące na jego sytuację dochodową i rodzinną, które należało rozważyć. W szczególności sprostował okoliczności, jakoby nie ponosił opłat od otrzymanego mieszkania. W tym więc zakresie organ odwoławczy oparł się na błędnych ustaleniach organu i instancji. Wyjaśnił także kwestie związane z otrzymywana pomocą od siostry, powody odmowy zasiłku stałego, zbycia nieruchomości jakie posiadał. Organ odwoławczy nie odniósł się do powyższych stwierdzeń skarżącego, nie zbadał materiału dowodowego i oparł się na błędnych i niepełnych ustaleniach organu I instancji. Pełnomocnik zwrócił uwagę, że skarżącemu udało się wyjść z bezdomności i choroby alkoholowej, co powinno być uwzględnione przy podejmowaniu decyzji o ewentualnym umorzeniu należności. W kontekście tego nie sposób się zgodzić ze stwierdzeniem organu, że sytuacja skarżącego nie cechuje się nadzwyczajnością. Organy nie odniosły się do tych aspektów sytuacji życiowej skarżącego w uzasadnieniach decyzji. Zaskarżona decyzja jest więc wadliwa i powinna być uchylona, a całokształt okoliczności rozważony.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie ponownie rozpatrując sprawę, zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. jedn., Dz. U. z 2014 r., poz. 1647.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 dalej w skrócie P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa.

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Materialnoprawną podstawą orzekania w niniejszej sprawie stanowił art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t. jedn., Dz.U. z 2017 r., poz. 489, zwanej dalej ustawą o pomocy osobom uprawnionym do alimentów).

Stosownie do treści tego przepisu organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną.

Analiza powyższej normy prawnej nie pozostawia zatem wątpliwości, że decyzja wydawana na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów zapada w ramach uznania administracyjnego, o czym przesądza użyte przez ustawodawcę w jej treści sformułowanie "organ może umorzyć".

Działanie w ramach uznania administracyjnego nie oznacza jednak dowolności. Zgodzić się trzeba z tezą, że organ działając w ramach uznania administracyjnego ma możliwość wyboru rozstrzygnięcia spośród dwóch lub więcej dopuszczalnych przez ustawę, a równowartościowych prawnie rozwiązań. W świetle art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów organ z jednej strony może umorzyć należności z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych, z drugiej zaś może odmówić zastosowania tego rodzaju ulgi. Zwrócić jednak należy uwagę, że działanie w ramach uznania administracyjnego doznaje ograniczenia w samej normie prawnej, wprowadzającej uznanie poprzez wyznaczenie ram tego działania w konkretnej kategorii spraw, a także postanowieniami naczelnych zasad postępowania administracyjnego, w szczególności zasady prawdy obiektywnej, wyrażonej w art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. jedn., Dz. U. z 2016 r., poz. 23, ze zm., zwanej dalej w skrócie – k.p.a.), uzupełnionej postanowieniami art. 77 § 1 k.p.a., jak również zasadami i celami określonymi w ustawie o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.

Decyzje podejmowane w ramach uznania administracyjnego wymagają szerszego uzasadnienia niż decyzje podejmowane w ramach ustawowego skrępowania, gdyż powinny wskazywać dlaczego to, a nie inne rozstrzygnięcie spośród dopuszczalnych przez ustawę zostało wybrane. Jest to również podyktowane tym, że przewidziana w art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów możliwość udzielenia, na wniosek dłużnika alimentacyjnego, ulgi w spłacie należności wypłaconych tytułem świadczeń alimentacyjnych, stanowi wyjątek od zasady obowiązku zwrotu tych należności. Jak trafnie podkreśla WSA w Łodzi w wyroku z dnia 17 lutego 2017 r., sygn. akt II SA/Łd 696/16 "Należy pamiętać, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego ustanowione zostały w interesie uprawionych do pobierania świadczeń alimentacyjnych i nie stanowią pomocy bezzwrotnej. Przyznanie ulgi w spłacie zobowiązań alimentacyjnych wymienionej w art. 30 ust. 2 ustawy może zatem nastąpić wyłącznie w przypadkach wyjątkowych, gdy sytuacja dochodowa zobowiązanego nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego obowiązku alimentacyjnego. Stan taki winien być efektem czynników obiektywnych, gdyż umorzenie należności alimentacyjnych powoduje przerzucanie na wszystkich podatników kosztów utrzymania dzieci dłużnika. Pomoc, o której mowa w art. 30 ust. 2 ustawy, nie może zmierzać do zwolnienia osoby zobowiązanej z obowiązku alimentacyjnego wobec osób uprawnionych, który to obowiązek wynika z przepisów prawa (vide wyroki: NSA z dnia 9 lutego 2016 r. sygn. akt I OSK 1549/14; WSA w Białymstoku z dnia 6 października 2015 r., WSA w Szczecinie z dnia 10 czerwca 2016 r. sygn. akt II SA/Sz 171/16, WSA w Poznaniu z dnia 10 października 2013 r. sygn. akt IV SA/Po 550/13, https://orzeczenia.nsa.gov.pl)."

Z powyższego wynika, że przesłanką zastosowania ulgi w postaci umorzenia powyższych należności jest więc każdorazowo ustalenie sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnika alimentacyjnego i rzetelna ocena tej sytuacji. Biorąc to pod uwagę podkreślić należy, że rozstrzygnięcie w tym przedmiocie powinno zatem zapaść po szczególnie wnikliwym wyjaśnieniu sprawy i rozważeniu wszystkich okoliczności istotnych dla treści rozstrzygnięcia, a decyzja z art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów powinna być wyczerpująco uzasadniona, zwłaszcza, że, jak podkreślił prawodawca w preambule ustawy, dostarczanie środków utrzymania osobom, które nie są w stanie samodzielnie zaspokoić swoich potrzeb, a w szczególności dzieciom, jest w pierwszej kolejności obowiązkiem wskazanych w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym członków ich rodziny. Regulacje zaś zawarte w ustawie o pomocy osobom uprawnionym do alimentów mają, co do zasady, na celu realizację konstytucyjnej zasady pomocniczości, nakładającej na państwo obowiązek wspierania jedynie tych osób ubogich, które nie są w stanie samodzielnie zaspokoić swoich potrzeb i nie otrzymują należnego im wsparcia od osób należących do kręgu zobowiązanych wobec nich do alimentacji. Wspieranie osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej z powodu niemożności wyegzekwowania alimentów należy łączyć natomiast z działaniami zmierzającymi do zwiększenia odpowiedzialności osób zobowiązanych do alimentacji.

Mając cały czas na względzie powyższe cele ustawy, Sąd stwierdził, że w rozpoznawanej sprawie organy wydały decyzje z przekroczeniem ram uznania administracyjnego.

Jak już podkreślono, przywoływany przepis art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów wskazuje, że obowiązkiem organów jest ustalenie sytuacji dochodowej dłużnika, na co składają się nie tylko otrzymywane z różnych tytułów dochody, ale także i inne okoliczności takie jak: stan zdrowia i możliwości uzyskania dochodu oraz sytuacji rodzinnej dłużnika, na co składa się ustalenie, czy prowadzi on gospodarstwo domowe samodzielnie, czy też wspólnie z innymi bliskimi osobami, czy i jakie świadczenia ponosi na ich rzecz (por. m. in. wyrok NSA z dnia 21 października 2008 r., sygn. akt I OSK 1685/07).

W tym przypadku działające jako organ odwoławczy Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie dokonało, zdaniem Sądu, ponownego rozpatrzenia sprawy, jak tego wymaga zasada dwuinstancyjności postępowania administracyjnego.

Kolegium wskazało, po uprzednim przedstawieniu ustaleń organu I instancji, "...że w przedmiotowej sprawie stan faktyczny przedstawiony powyżej został ustalony w sposób prawidłowy." O ile zgodzić się można ze stanowiskiem, że dopuszczalne jest stwierdzenie przez organ odwoławczy, iż podziela dokonane ustalenia organu I instancji i uznaje je za własne, to jednak musi tego dokonać po przeprowadzeniu samodzielnego, odrębnego od organu I instancji postępowania wyjaśniającego. Ograniczenie się organu odwoławczego tylko do roli wykonawcy wcześniejszych ustaleń organu I instancji i uznanie ich a priori za prawidłowe narusza przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Istotnie we fragmencie uzasadnienia decyzji organu odwoławczego, dotyczącego tych kwestii, SKO odwołuje się do pewnych okoliczności stanu faktycznego, co do objęcia skarżącego pomocą społeczną, zapewnienia mieszkania bez ponoszenia żadnych kosztów, pomocy finansowej siostry, nieujawnienia okoliczności związanych z posiadaniem udziałów w nieruchomościach, które następnie zostały przekazane nieodpłatne na rzecz sióstr, jednak nie dokonało, co najważniejsze, ich wymaganej przepisami oceny z jakich powodów uznaje je za doniosłe i dlaczego. Dokonać oceny czegoś oznacza bowiem nie co innego, jak proces osądu czegoś. Nie mogły zmienić tej oceny Sądu nawet stwierdzenia: "ustalono także że...", czy "ustalono, że powstałe zadłużenie jest konsekwencją...." gdyż są to odwołania do ustaleń organu I instancji, o czym przekonuje zawarte w końcowym fragmencie uzasadnienia decyzji Kolegium zdanie: " Z ustaleń organu I instancji nie wynika....", a nie własne ustalenia Kolegium. Nie można więc było także uznać za wystarczające stwierdzenie Kolegium, że: " z przedstawionych dowodów wynika, że sytuacja dochodowa i rodzinna (skarżącego) nie cechuje się nadzwyczajnością, nie zachodzą żadne szczególne okoliczności losowe, które uzasadniałyby umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz dzieci." Nie jest bowiem wiadomym po pierwsze, z jakich dowodów to wynika, a po drugie dlaczego. Tego rodzaju sformułowania są też powtarzanymi, ogólnymi stwierdzeniami nieodnoszącymi się do konkretnych dowodów. SKO nie odniosło się też do zarzutów i wyjaśnień wskazywanych w odwołaniu do decyzji organu I instancji w szczególności odnoszących się do wysokości uzyskiwanej od siostry pomocy finansowej, czy związanych z udziałami w nieruchomościach, na co trafnie zwrócił uwagę w piśmie procesowym z dnia 5 kwietnia 2017 r. i na rozprawie pełnomocnik skarżącego z urzędu. Wyraźnie skarżący podniósł w odwołaniu, że odmówił przyjęcia zasiłku stałego z uwagi na staranie się o dodatek mieszkaniowy, wskazał, iż otrzymywał pomoc finansową w kwotach niewielkich np. 10 zł, wyjaśnił kwestie związane z udziałami w nieruchomościach i jego wiedzą na ten temat (k. 683 akt administracyjnych). Naruszenia artykułów postępowania administracyjnego – 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. - są uzasadnione zwłaszcza, że w ocenie Sądu ustaleń co do okoliczności istotnych dla treści rozstrzygnięcia z art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, nie dokonał także i organ I instancji. Wprawdzie w sposób obszerny organ I instancji przedstawił ustalenia sytuacji dochodowej, zdrowotnej i życiowej skarżącego, jednak również nie dokonał ich należytej oceny pod kątem spełnienia się przesłanek do zastosowania ulgi przewidzianej w art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Po raz wtóry podkreślić należy, że orzekający w tego rodzaju sprawie organ musi dokonać ustaleń i oceny aktualnej sytuacji dochodowej, zdrowotnej i życiowej wnioskującego. Organ I instancji natomiast ustalił rzeczywiście jakie dochody uzyskuje skarżący, ale jeżeli w tym względzie decydujące znaczenie mają mieć czynniki obiektywne, jak podkreśla się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, niezależne od wnioskującego o zastosowanie ulgi, to nie wskazał z jakich powodów uważa organ I instancji, że skarżący nie może skorzystać z dobrodziejstwa tej instytucji, skoro już z samych matematycznych operacji na ustalonych przez organ I instancji wielkościach uzyskiwanego dochodu i ponoszonych przez skarżącego wydatkach wynika, iż w miesiącu skarżący ma do dyspozycji jedynie 132, 64 zł., zaś zadłużenie sięga łącznie 54.841,92 zł. Jeżeli skarżący w sposób nieprecyzyjny, sprzeczny, czy budzący wątpliwości organu, bądź też w ogóle nie wskazał, jak twierdziły organy, wysokości uzyskiwanej pomocy z Fundacji Ojca Pio, od sióstr, to kwestie te należało ustalić choćby w drodze wywiadu alimentacyjnego, bądź wzywając skarżącego, w trybie art. 50 k.p.a. do ich wyjaśnienia, oraz weryfikując podane przez niego okoliczności w tym zakresie w drodze przesłuchania świadków, czy zwracając się do odpowiednich instytucji. Organ I instancji nie dokonał też rozważań możliwości poniesienia przez niego zadłużenia w odniesieniu nie tylko do jego wieku, sytuacji na rynku pracy z tym związanej, ale przede wszystkim do sytuacji zdrowotnej, z których to ustaleń w tym względzie samego organu I instancji wynika, że skarżący może pracować jedynie w warunkach pracy chronionej posiadając umiarkowany stopnień niepełnosprawności i będąc przy tym schorowanym. To, że żaden ze składów orzekających, jak się wyraził organ I instancji, nie uznał skarżącego za osobę trwale niezdolną do pracy, nie zwalniało organu od dokonania oceny sytuacji zdrowotnej skarżącego w kontekście możliwości poniesienia przez niego wydatków związanych z zadłużeniem wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Najistotniejsze jednakże, że okoliczności związane z niepoinformowaniem przez skarżącego, jak to podnosił organ I instancji, a za nim uwypuklał organ odwoławczy, posiadania przez skarżącego udziałów w nieruchomościach i ich nieodpłatnego przekazania na rzecz sióstr, nie zostały nie tylko, że ustalone w sposób właściwy, to ponadto były powielane bezrefleksyjnie przez organ I instancji od, co najmniej, dnia 2 maja 2014 r. Podkreślić należy, że miarodajny jest bowiem stan na dzień podejmowania decyzji w przedmiocie umorzenia należności, co w kontekście daty uregulowania tych kwestii (akt notarialny przekazania udziałów w nieruchomościach zawarty w dniu 25 lutego 2014 r.) i daty decyzji wskazuje, że na dzień wydawania nie tylko zaskarżonej decyzji, ale i decyzji organu I instancji skarżący nie był już posiadaczem tych udziałów. Stąd artykułowanie i zarzucanie skarżącemu, że nie poinformował o tych okolicznościach organu I instancji w sytuacji, gdy skarżący nie dość, że na dzień orzekania ich nie posiadał, to wskazał je w oświadczeniu złożonym w dniu 2 maja 2014 r. (k. 455 akt administracyjnych). Również i okoliczności związane z nieponoszeniem przez skarżącego opłat za wynajem mieszkania nie są prawdziwe, skoro z samej umowy najmu wynika odpłatność. Twierdzenia zatem organów, zwłaszcza organu I instancji, nie znajdują swojego odzwierciedlenia w materiale dowodowym. Na gruncie przepisu art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów nie jest dopuszczalne dokonywanie też oceny we wskazanym zakresie w oparciu o przypuszczalne zmiany sytuacji materialnej skarżącego. To, że skarżący aktualnie pracuje owszem ma znaczenie, ale tylko w znaczeniu, czy w sytuacji aktualnej na dzień orzekania, jest on, czy nie jest w stanie ponieść wydatków związanych z uregulowaniem zadłużenia. Argumentacja więc organów, że zatrudnienie skarżącego pozwoli na ich spłatę nie jest do końca zasadna zwłaszcza, iż skarżący jest zatrudniony jako portier na okres próbny do 31 października 2017 r.

Organy orzekające w tego rodzaju sprawach nie mogą też zapominać, jak trafnie wskazał WSA w Gliwicach w wyroku z dnia 31 marca 2015 r., sygn. akt IV SA/Gl 718/14, że "z istoty wniosek zgłaszany przez dłużnika alimentacyjnego, w rozumieniu art. 2 pkt 3 u.p.o.u.a., zawsze będzie wnioskiem zgłaszanym przez osobę, która z tych obowiązków się nie wywiązała. Na tej podstawie nie można jednak przesądzać, że w przyszłości wnioskodawca nie będzie uiszczał należności z funduszu alimentacyjnego, czy też wywiązywał się z innych zobowiązań." Wreszcie, rozważając kwestię ewentualnego umorzenia zaległości, organ powinien mieć również na uwadze "...Egzekucja zaległych świadczeń nie powinna prowadzić do sytuacji, w której dłużnik Skarbu Państwa, spłacający w ratach swoje zaległości, w ostateczności stanie się beneficjentem środków z pomocy społecznej." (por m. in. wyrok WSA w Szczecinie z dnia 8 marca 2012 r., sygn. akt II SA/Sz 70/12; Lex nr 1138847).

Mając powyższe na uwadze Sąd stwierdził, że nie dość, że organy obydwu instancji naruszyły przepisy postępowania – artykuły: 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, to nie wypełniły w sposób wymagany wskazań wynikających z wydanego wyroku tutejszego Sądu z dnia 15 stycznia 2014 r., sygn. akt III SA/Kr 481/13, który wiąże organy na zasadzie art. 153 P.p.s.a. To, że nie jest zabronione przez ustawę wielokrotne składanie wniosków o umorzenie przedmiotowych należności, co jak wskazuje analiza akt administracyjnych miało miejsce i wobec których organy orzekały, nie może powodować pozbawienia znaczenia i związania nim organów, co dopiero wskazanego wyroku.

W ponownym rozpoznaniu sprawy organy dokonają rzetelnych ustaleń wszystkich istotnych dla treści rozstrzygnięcia okoliczności, a następnie cały materiał dowodowy poddadzą ocenie z uwzględnieniem powyższych wskazań. Z decyzji wydawanej w tego rodzaju sprawach musi bowiem wynikać, że organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy materiałów dowodowych oraz dokonał oceny tych materiałów zgodnie zasadami logiki i doświadczenia życiowego, ważąc interes publiczny z interesem indywidualnym skarżącego.

Z tych przyczyn, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn., Dz. U. 2016 r., poz. 718 ze zm.), orzekł jak w punkcie I sentencji wyroku.

Na podstawie art. 200 w zw. z art. 250 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn., Dz. U. 2016 r., poz. 718 ze zm.), Sąd orzekł, jak w punkcie II sentencji wyroku, o kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu.