Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 1148/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2006-09-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Czarnecki (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Joanna Królikowska-Przewłoka Asesor WSA Andrzej Kuna Protokolant Jadwiga Rytych po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 września 2006 r. sprawy ze skargi J. M. B. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] marca 2006 r. nr [...] w przedmiocie sprzeciwu od wpisu na listę aplikantów radcowskich 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Sprawiedliwości na rzecz J. M. B. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

VI SA/Wa 1148/06

Uzasadnienie

Uchwałą Nr [...] z dnia [...] grudnia 2005 r. Komisja Konkursowa, powołana uchwałą Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w O. Nr [...] z dnia [...] listopada 2005 r., po przeprowadzeniu egzaminu konkursowego na aplikację radcowską w dniu [...] grudnia 2005 r. stwierdziła, iż J. M. B. uzyskując 179 punktów, na wymagane minimum 190 z testu egzaminacyjnego, otrzymał wynik negatywny z tego egzaminu.

W związku z wątpliwościami dotyczącymi prawidłowości rozumienia przez kandydatów pytań egzaminacyjnych, Krajowa Rada Radców Prawnych, w dniu 17 grudnia 2005 r. podjęła uchwałę Nr 479/VI/2005 zobowiązującą Zespół do spraw przygotowania pytań, do wydania w dniu 21 grudnia 2005 r. komunikatu o uznaniu za prawidłowe także innych odpowiedzi, niż to wynika z arkusza prawidłowych odpowiedzi. Ogłoszenie komunikatu stało się podstawą do sprostowania wyników egzaminów, w tym wyników osiągniętych przez J. M. B. ze 179 punktów do 185 punktów, o czym kandydat został poinformowany pismem z dnia [...] stycznia 2006 r. Następnie skutkiem postanowień Komisji Konkursowej z dnia [...] stycznia 2006 r. po następnej weryfikacji wyników konkursu ustalono, iż J. M. B. uzyskał z egzaminu wymagane minimum 190 punktów, co dało podstawę Radzie Okręgowej Izby Radców Prawnych w O. do podjęcia uchwały Nr [...] z dnia [...] stycznia 2006 r. o wpisaniu kandydata na listę aplikantów radcowskich.

Nie zgadzając się z tą uchwałą Minister Sprawiedliwości decyzją Nr [...] z dnia [...] marca 2006 r. złożył sprzeciw.

W uzasadnieniu organ administracji podał, iż dokonując weryfikacji odpowiedzi egzaminacyjnych i w związku z tym wyników egzaminu w oparciu o uchwałę Krajowej Rady Radców Prawnych Nr 479/VI/2005 z dnia 17 grudnia 2005 r. i jej komunikat z dnia 21 grudnia 2005 r. kandydat nie osiągnął wymaganej ilości punktów, bowiem stwierdzono, iż uzyskał jedynie 185 punktów na wymaganych 190. Dokonana w dniu [...] stycznia 2006 r. przez Komisję Egzaminacyjną następna weryfikacja odpowiedzi, w wyniku której stwierdzono, iż J. M. B. uzyskał wymagane 190 punktów, zdaniem organu administracji nastąpiła z przekroczeniem upoważnienia wynikającego z uchwały Krajowej Rady Radców Prawnych Nr 479/VI/2005 z dnia 17 grudnia 2005 r. oraz niezgodnie z podanym w komunikacie z dnia 21 grudnia 2005 r. wykazem dodatkowych odpowiedzi uznanych za prawidłowe, albowiem komisja dokonała ponownej analizy testu na podstawie własnych zastrzeżeń do pytań i odpowiedzi, innych niż wskazanych w tym komunikacie. Takie działanie, zdaniem organu administracji, było sprzeczne z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej - równości wszystkich wobec prawa i równego traktowania przez władze publiczne - bowiem Rada OIRP w O.dokonała drugiej weryfikacji na podstawie własnych ustaleń, które nie mogły być brane pod uwagę, przy ocenie wyników egzaminu, w pozostałych izbach.

Od decyzji tej J. Michał B. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

Skarżący zarzucił decyzji naruszenie przepisów art. 33 ust. 3 w związku z art. 33(9) ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (j. t. Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1059 ze zm.) poprzez stwierdzenie, iż skutkiem błędnych pytań testu należało uznać, że nie osiągnął wymaganej ilości punktów. Następnie skarżący postawił zarzut naruszenie przepisów Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (art. 32 ust. 1 i art. 65ust. 1 w związku z art. 8 ust. 2). Wskazując na powyższe przepisy wywodził, iż uchwała KRRP z dnia 17 grudnia 2005 r. nie obejmowała wszystkich błędnych pytań, a brak ustawowej możliwości odwołania się od wyników egzaminu rażąco naruszał zasadę równości wobec prawa. Nadto skarżący podnosił naruszenie art. 7 k.p.a. poprzez nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy dotyczących istnienia 21 wadliwych pytań testu oraz błąd w ustaleniach faktycznych przez uznanie, że jedynie Rada OIRP w O. dokonała ponownej weryfikacji pytań i odpowiedzi.

Skarżący wskazując na art. 33- ust. 3 ustawy o radcach prawnych stwierdzał, iż nie można uznać, że odpowiedzi zawarte w kluczu odpowiedzi prawidłowych, kiedy faktycznie były błędne, za prawidłowo oceniające wiedzę kandydata. Uchwała KRRP z dnia 17 grudnia 2005 r. nie obejmowała wszystkich błędnych pytań, a Zespół który przygotowywał pytania, zdaniem skarżącego, był zainteresowany ujawnieniem jak najmniejszej ilości błędów jakie popełnił przy redagowaniu testu. Minister Sprawiedliwości nie zwracając na powyższe uwagi naruszył, w przekonaniu skarżącego, art. 7 k.p.a.

Zdaniem skarżącego, analogicznie jak KRRP, jako organ odpowiedzialny za powołanie Zespołu do przygotowania pytań, upoważniona była do wydania uchwały o ich weryfikacji, tak i Rada OIRP w O., jako odpowiedzialna za powołanie Komisji Egzaminacyjnej, miała umocowanie do zobowiązania tej komisji do powtórnej weryfikacji wyników testów złożonych przed tą komisją.

W ocenie skarżącego, Minister Sprawiedliwości wnosząc sprzeciw, w konsekwencji przerzucił na skarżącego odpowiedzialność za nierzetelność przygotowania testu, która to okoliczność została przez organ administracji pominięta.

Skarżący dodatkowo wskazywał, że ustawa nie przewidywała możliwości zaskarżenia wyników egzaminu, natomiast sprzeciw ministra wykluczył, z naruszeniem art. 65 ust. 1 w związku z art. 8 ust. 2 Konstytucji RP, możliwość weryfikacji prawidłowości testu przez Radę OIRP w O.

W odpowiedzi na skargę Minister Sprawiedliwości wnosił o jej oddalenie.

Wskazując na art. 7 Konstytucji RP i art. 6 k.p.a. w powiązaniu z art. 5 ust. 3 ustawy o radcach prawnych oraz z przepisami ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy - Prawo o adwokaturze i niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 163, poz. 1361), Minister Sprawiedliwości stwierdził, iż nie był uprawniony do oceny poprawności testu egzaminacyjnego, a zatem także do dokonania, w zaskarżonej decyzji, własnych ustaleń w zakresie wyników egzaminu. W związku z tym zarzut naruszenia art. 7 k.p.a. organ administracji uznał za nieuzasadniony.

Rada OIRP w O., z tego tytułu, że na podstawie art. 7 ust. 12 ww. ustawy o zmianie ustawy - Prawo o adwokaturze i niektórych innych ustaw była odpowiedzialna za powołanie Komisji Konkursowe, nie była upoważniona do zobowiązania tej komisji do powtórnej weryfikacji wyników egzaminu. To bowiem Zespół do przygotowania pytań, stosownie do art. 7 ust. 10 ww. ustawy, był wyłącznie upoważniony do ustalenia klucza prawidłowych odpowiedzi, chociaż w ramach art. 60 ust. 3 ustawy o radcach prawnych w związku z art. 7 ust. 1 ustawy z 30 czerwca 2005 r., KRRP mogła zobowiązać także Komisje Konkursowe do weryfikacji wyników egzaminów. Dodatkowo organ podkreślił, iż powtórna weryfikacja wyników egzaminu w izbie w O. nastąpiła z naruszeniem art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, bowiem komisje w innych izbach nie dokonały podobnej weryfikacji.

Powołanie się na apel Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 grudnia 2005 r. organ administracji uznał za nietrafny, albowiem nie przyznawał on komisjom konkursowym, podobnie jak komunikat, prawa do interpretowania pytań i ustalania odpowiedzi ponad to co wynikało z treści uchwały KRRP z dnia 17 grudnia 2005 r.

Fakt braku możliwości odwołania od wyników egzaminu w roku 2005 r. nie upoważniał, w ocenie organu, do samodzielnego weryfikowania wyników testu przez poszczególne rady okręgowych izb radców prawnych, natomiast wniesienie sprzeciwu przez ministra nie narusza praw konstytucyjnych skarżącego, bowiem uprawnienie to wynika z ustawy o radcach prawnych i w sprawach, w których niektóre rady okręgowych izb radców prawnych dokonały powtórnej weryfikacji wyników egzaminu, minister z uprawnienia tego skorzystał.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje;

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz.1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Chodzi więc o kontrolę aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywaną pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słuszności.

W myśl art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz.1270 ze zm.), Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną

Rozpoznając zatem skargę J. M. B. w świetle powołanych wyżej kryteriów na decyzję Ministra Sprawiedliwości należy uznać, iż jest ona zasadna.

Egzamin na aplikację radcowską w Okręgowej Izbie Radców Prawnych w O. odbył się w grudniu 2005 r. tj. zgodnie z art. 7 ust. 1 pkt 27 ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy - Prawo o adwokaturze i niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 163, poz. 1361) przy zastosowaniu między innymi przepisów art. 33- ust. 3, art. 337-9 i art. 3310 ust. 1 znowelizowanej ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (j. t. Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1059 ze zm.) - dalej powoływanej jako ustawa.

Stosownie do art. 7 ust. 1 pkt 4 i 10 ustawy o zmianie ustawy - Prawo o adwokaturze i niektórych innych ustaw Krajowa Rada Radców Prawnych powołała Zespół ds. przygotowania pytań na egzamin konkursowy dla aplikantów radcowskich, który przygotował jeden zestaw pytań w formie jednokrotnego testu wyboru. Na podstawie art. 7 ust. 1 pkt 12 ww. ustawy Rada Okręgowej Izby Radców Prawnych w O. powołała Komisję Konkursową do przeprowadzenia egzaminu konkursowego dla kandydatów na aplikantów radcowskich.

Komisja po przeprowadzeniu egzaminu dokonała dwóch weryfikacji wyników w związku z wątpliwościami dotyczącymi prawidłowości wskazanych w arkuszach odpowiedzi jako prawidłowe. Minister Sprawiedliwości uznał, że do drugiej weryfikacji Komisja Konkursowa nie była upoważniona, nadto wskazywał, że został naruszony art. 3310 ust. 1 ustawy, bowiem po drugiej weryfikacji nie dokonano ustalenia wyników egzaminu w drodze uchwały. Faktem jest, że w dniu [...] stycznia 2006 r. Komisja Konkursowa sporządziła protokół, który jednakże uznaje za uchwałę podjętą na tym posiedzeniu.

Z akt sprawy wynika, że Komisja Konkursowa wydała jeden dokument nazwany uchwałą nr [...]z dnia [...] grudnia 2005 r., w którym stwierdziła, że J. M. B. uzyskał z egzaminu 179 punktów, podobnie jak Rada Okręgowej Izby Radców Prawnych w O., która podjęła także jedną uchwałę nr [...] z dnia [...] stycznia 2006 r. wpisując na listę aplikantów radcowskich skarżącego. Nadmienić jednakże wypada, że ustalenie wyników egzaminu na podstawie art. 3310 ust. 1 ustawy miało miejsce dwukrotnie; raz w myśl komunikatu ogłoszonego przez Zespół ds. przygotowania pytań oraz drugi raz po tym komunikacie.

Komisja Konkursowa w punkcie 3 protokółu z posiedzenia z dnia [...] stycznia 2006 r., który uznaje za uchwałę podjętą w trybie art. 3310 ust. 1 ustawy, zwróciła się z wnioskiem do Rady OIRP w O. by osoby, które uzyskały po drugiej weryfikacji 190 i więcej punktów, wpisać na listę aplikantów. Do tego protokółu załączono listę osób, które po drugiej weryfikacji uzyskały wymaganą ilość punktów i na liście tej znajdował się J. M. B.

W ocenie Sądu orzekającego w sprawie wydanie przez Komisję Konkursową dokumentu ustalającego wynik kandydata nie w formie określonej jako uchwała jest naruszeniem prawa materialnego (art. 3310 ust. 1 ustawy), jednakże naruszenie to nie mogło mieć takiego wpływu na wynik sprawy, który uzasadniałby oddalenie skargi. Przedmiotowy dokument wydała bowiem i podpisała Komisja Konkursowa w pełnym składzie, ustalając jednocześnie dla skarżącego pozytywny wynik złożonego przez niego egzaminu. Podkreślenia wymaga, że w istniejącym stanie prawnym dotyczącym przedmiotowej sprawy, uchwała podejmowana przez komisję w trybie art. 3310 ust. 1 ustawy nie była zaskarżalna, zatem przyjęcie nawet, że nie dochowano wymaganej formy dla ustalenia wyników egzaminu, także nie spowodowało naruszenia przepisów postępowania oraz praw skarżącego. Stosownie zatem do art. 33 ust. 4 ustawy Rada Okręgowej Izby Radców Prawnych w O. nie mogła odmówić skarżącemu wpisu na listę aplikantów, gdyż spełnił warunki określone w art. 24 ust. 1 pkt 1 i 3-5 ustaw oraz uzyskał pozytywny wynik z egzaminu konkursowego.

Pozostaje zarzut braku kompetencji Komisji Konkursowej do dokonania drugiej weryfikacji odpowiedzi udzielonych przez zdających ze znajdującymi się na arkuszu pytań i odpowiedzi oraz związanej z tym weryfikacji wyników egzaminu.

Zgodnie z art. 7 ust. 1 pkt 12 ustawy o zmianie ustawy - Prawo o adwokaturze i niektórych innych ustaw, Rada Okręgowej Izby Radców Prawnych w O. powołała Komisję Konkursową składająca się, stosownie do pkt 13 wymienionego przepisu, z trzech radców prawnych i dwóch przedstawicieli Ministra Sprawiedliwości. Przedstawicielami ministra byli sędziowie sądu okręgowego. Pozostaje więc poza wątpliwościami by skład Komisji Konkursowej nie posiadał właściwych kompetencji i wiedzy dla dokonania oceny prawidłowości udzielonych odpowiedzi przez kandydatów na aplikantów radcowskich.

Komisja ta, zgodnie z niekwestionowaną posiadaną wiedzą oceniła, że odpowiedzi udzielone przez niektórych zdających, aczkolwiek niepokrywające się z odpowiedziami na arkuszach pytań i odpowiedzi, były prawidłowe. Krajowa Rada Radców Prawnych, zobowiązując Zespół do wydania komunikatu, na podstawie którego została dokonana weryfikacja wyników egzaminu oraz Minister Sprawiedliwości publikując swój apel z dnia 22 grudnia 2005 r. uznali, iż ustalenie wyników egzaminu, o którym mówi art. 3310 ust. 1 ustawy, nie musi być czynnością jednorazową, tym bardziej, że ustalenie to nie było zaskarżalne. W tych okolicznościach podkreślanie i podnoszenie do rangi istotnego naruszenia prawa dokonania drugiej weryfikacji wyników egzaminu przez Komisję Konkursową i uzasadnianie przede wszystkim tą okolicznością złożenie sprzeciwu nie może, w ocenie Sądu orzekającego w sprawie, stanowić przesłanki determinującej oddalenie skargi. Wcześniej bowiem także Zespół ds. przygotowania tychże pytań stwierdził co do innych odpowiedzi ich poprawność, chociaż odpowiedzi te nie pokrywały się ze wskazanymi na arkuszu pytań i odpowiedzi. W tych okolicznościach Komisja Konkursowa przy drugiej weryfikacji dokonała ustalenia prawdy co do prawidłowości udzielonych odpowiedzi przez dodatkową grupę zdających. Nie można więc przyjąć za uzasadnioną tezę, iż w państwie prawa w sytuacji poważnego egzaminu, w wyniku którego wyłącznie można uzyskać dostęp do zawodu, udzielenie odpowiedzi nieprawidłowej, lecz zgodnej z wykazanej na arkuszu Zespołu, odpowiadałoby prawdzie o prawidłowej ocenie kwalifikacji zdającego. Egzamin konkursowy bowiem, zgodnie z obowiązującym stanem prawnym dotyczącym przedmiotowej sprawy (art. 7 ust. 1 pkt 27 ustawy o zmianie ustawy - Prawo o adwokaturze i niektórych innych ustaw w związku z art. 33- ust. 3 ustawy o radcach prawnych) polega na sprawdzeniu wiedzy kandydata na aplikanta radcowskiego, a nie na sprawdzeniu zgodności udzielonych odpowiedzi z odpowiedziami wskazanymi na arkuszu pytań i odpowiedzi.

Komisja Konkursowa została powołana do przeprowadzenia egzaminu, przez co, mając na uwadze wiedzę posiadaną przez jej członków, nie można przyjmować założenia, że do zakresu działania tej komisji pozostawiono wyłącznie sprawy natury technicznej, jak np. sprawdzenie tożsamości kandydatów, rozdanie arkuszy testów i sprawdzenie wyników przez przyłożenie "klucza" odpowiedzi do udzielonych przez zdających. Gdyby uznać Komisję Konkursową za mającą spełniać jedynie czynności techniczne, to jej skład mógłby być dowolny, gdyż wówczas komisja ta nie przeprowadzałby egzaminu lecz jedynie dokonywałaby porównywania udzielonych odpowiedzi na ich zgodność z podanymi przez Zespół, do czego fachowość składu komisji jest zbędna. Ustawodawcy nie chodziło jednak o taką komisję i nie w takie jedynie czynności ją wyposażył, na co wskazuje zapis o przeprowadzaniu egzaminu. Należy więc uznać za prawidłowe odczytanie przepisu art. 339 ust. 2 ustawy - test sprawdza komisja w składzie, który przeprowadza egzamin konkursowy - w ten sposób, że sprawdzenie testu to nic innego jak ocena poprawności udzielonych odpowiedzi, a Komisja Konkursowa Okręgowej Izby Radców Prawnych w O. niczego innego nie zrobiła, jak właśnie oceniła poprawność odpowiedzi na pytania uwzględniając także odpowiedzi wskazane przez Zespół ds. przygotowania pytań.

W tych okolicznościach oparcie sprzeciwu na braku kompetencji Komisji Konkursowej do dokonania powtórnej weryfikacji wyników egzaminu nastąpiło z naruszeniem przepisów prawa materialnego wskazanych w art. 7 ust. 1 pkt 27 ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy - Prawo o adwokaturze i niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 163, poz. 1361).

Podnoszony w skardze i sprzeciwie zarzut naruszenia zasady konstytucyjnej wyrażonej w art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, zgodnie z którą wszyscy są wobec prawa równi i wszyscy mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne, nie jest trafny. Zarzut ten skarżący opierał na tym, że sprostowanie przez Zespół ds. przygotowania pytań nie objęło wszystkich błędnych odpowiedzi zawartych na arkuszu pytań i odpowiedzi, natomiast Minister Sprawiedliwości na tym, że dokonanie drugiej weryfikacji przez Komisję Konkursową w O. opierało się na własnych ustaleniach, które nie mogły być brane pod uwagę w innych radach okręgowych izb radców prawnych.

Równość wobec prawa wyraża się takim samym traktowaniem przez władze publiczne wszystkich znajdujących się w takiej samej sytuacji faktycznej i prawnej. Sytuacja prawna zdających była w innych radach okręgowych izb radców prawnych jednakowa jednakże skarga ani sprzeciw nie wskazały na tożsamość sytuacji faktycznej, tj. takiej jak w przypadku skarżącego. Nie wiadomo bowiem jak i na jakie pytania zdający przed innymi komisjami konkursowymi odpowiedzieli. Stąd trudno jako wniosek czy zarzut naruszenia art. 32 ust. 1 Konstytucji RP wywodzić z domniemania istnienia takich samych stanów faktycznych, które mogły wystąpić na egzaminach w innych radach okręgowych izb radców prawnych.

Z uwagi na powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny , na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji postanawiając o kosztach postępowania na podstawie art. 200 w związku z art. 205 § 1 tej ustawy.