Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 304/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-12-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Bożena Zwolenik, Sędzia WSA - Mirosława Pindelska, Sędzia WSA - Tomasz Zawiślak (spr.), Protokolant spec. - Anna Szaruch, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 grudnia 2018 r. sprawy ze skargi I. C. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia ... grudnia 2017 r. nr ... w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek: uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi I. C. (dalej jako: "strona" lub "skarżący") była decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej jako: "Zakład" lub "ZUS") z [...] grudnia 2017 r., nr [...] utrzymująca w mocy decyzję własną z [...] marca 2017 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Wnioskiem z [...] grudnia 2016 r. skarżący zwrócił się o umorzenie należności wraz z odsetkami. W uzasadnieniu wskazał, że mimo, iż jest człowiekiem wykształconym obecnie nie jest w stanie pracować ze względu na swój stan zdrowia psychicznego i bardzo uciążliwe dolegliwości związane z tą chorobą uniemożliwiające stronie normalne funkcjonowanie. Zauważył także, że posiada wadę zastawek serca i nadciśnienie tętnicze, od kilku lat posiada rentę chorobową a lekarze ZUS ciągle orzekają całkowitą niezdolność do pracy. Podkreślił, że mimo zawartej ugody nie jest w stanie się z niej wywiązać, gdyż oprócz renty chorobowej (851,28 zł), która nie starcza na bieżące funkcjonowanie - nie posiada żadnych dochodów. W spłacie ugody i kredytów pomagają skarżącemu rodzice, którzy są ludźmi schorowanymi i nie stać ich aby ciągle pomagać stronie. Do wniosku strona złożyła dokumenty obrazujące jego sytuację materialną i zdrowotną.

W toku postępowania ZUS ustalił, że z dniem [...] stycznia 2017 r. skarżący dokonał zawieszenia prowadzenia działalności gospodarczej. Obecnie pobiera rentę z tytułu niezdolności do pracy w wysokości 997,01 zł brutto, tj. 851,28 zł netto. ZUS potwierdził również, że strona choruje na wskazane we wniosku o umorzenie choroby, które wymagają stałego leczenia. Ustalono także, że strona prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, którego wydatki skarżący oszacował na kwotę 967 zł, tj. 495 zł z tytułu opłat eksploatacyjnych, 320 zł - koszty związane z leczeniem, 152 zł oplata za TV oraz internet. Skarżący oświadczył, że środki finansowe na zaspokojenie podstawowych potrzeb takich jak żywność, środki czystości pochodzą z renty chorobowej i pieniędzy, które uda się stronie pożyczyć od znajomych i rodziny.

Z oświadczenia strony wynika, że posiada następujące zobowiązania pieniężne: 1) kredyty w: a) C.S.A. – do spłaty 30.381,30 zł (rata 681,14 zł), b) G. – 340.000 zł (rata 1.632,31 zł), c) B. – 9.587,63 zł (rata 263,53 zł), d) I. S.A. – 15.000 zł (rata – 133,33 zł), e) C. S.A. – 17.838,22 zł (rata 446,19 zł); 2) wobec spółdzielni mieszkaniowej z tytułu niepłaconych opłat na kwotę 2.293,03 zł, które spłacane są po 247 zł miesięcznie.

Organ również ustalił, że strona nie jest właścicielem samochodu, natomiast posiada spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu w K. o pow. 44 m2 oraz w W. o pow. 40,20 m2.

Decyzją z [...] marca 2017 r. ZUS odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy.

W uzasadnieniu przedmiotowej decyzji wskazano, że żadna z przesłanek związanych z całkowitą nieściągalnością w stosunku do strony nie występuje.

ZUS w dalszej kolejności przytoczył treść art. 28 ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2017 r., poz. 1778 ze zm., dalej: u.s.u.s.) oraz przesłanki umorzenia wynikające z § 3 ust. 1 Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. nr 141, poz. 1365, dalej rozporządzenie w sprawie umarzania) i stwierdzi, że stałe miesięczne wydatki oszacowane przez stronę wynoszą 960 zł. Dodatkowo strona posiada miesięczne zobowiązania pieniężne w łącznej kwocie 3.395,17 zł. Zatem w ocenie organu wydatki te przekraczają udokumentowane przez stronę dochody o kwotę ponad 3.500 zł; strona nie wskazał z jakiego źródła pozyskuje środki na spłatę tych zobowiązań. ZUS zauważył, że z dostarczonych wyciągów bankowych wynika, iż na konto strony wpływają środki pieniężne od M. C., brak jest natomiast informacji, czy wpływy te maja charakter stały.

Organ podniósł, że pomimo problemów zdrowotnych, na które strona powołuje się skarżący prowadził działalność gospodarczą, gdyż nie została ona wykreślona. Skarżący dokonał jedynie jej zawieszenia i w każdej chwili może tę działalność wznowić.

W związku z powyższym organ stanął na stanowisku, że na podstawie dokumentów zgromadzonych w toku postępowania nie można jednoznacznie stwierdzić, iż regulowanie obciążających zobowiązań publicznoprawnych będzie stanowiło utrudnienie w zaspokajaniu niezbędnych potrzeb strony.

Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem, pismem z 21 kwietnia 2017 r. skarżący wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy umorzenia zadłużenia z tytułu składek. Strona zarzuciła ZUS, że jego sprawa jest lekceważona a zwiększający się dług pogłębia jego chorobę psychiczną. Skarżący wyjaśnił, że nie ma możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, a jako osoba chora na chorobę psychiczną nie może się skutecznie bronić, ma też ograniczone możliwoici w zakresie oceny sytuacji. Podkreślił, że posiadając dochód jedynie z renty w kwocie 958 zł nie jest skarżący w stanie spłacić długu przy tak wysokich kosztach, co jest przesłanką do uznania długu za nieściągalny. Skarżący wyjaśnił, że posiada prawo do lokalów w K. i W., ale nie może dysponować tymi lokalami z uwagi na ustanowione hipoteki na rzecz banku z tytułu kredytu, a dodatkowo w mieszkaniu w K. mieszkają jego rodzice - osoby starsze i schorowane, nad którymi ma strona sprawować dożywotnią opiekę. Sprzedaż mieszkania w W. nie jest możliwa, gdyż nie miałby strona gdzie mieszkać a wynajem z uwagi na przechowywane tam dokumenty z działalności oraz fakt narażenia osoby postronnej na wspólne mieszkanie z osobą chorą psychicznie jest niemożliwy.

W wyniku rozpoznania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z [...] grudnia 2017 r. utrzymał w mocy decyzję własną odmawiającą umorzenia należności z tytułu nieopłaconych w terminie składek.

W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, że ponowna analiza nie wykazała podstaw do zmiany podjętego rozstrzygnięcia. ZUS ponownie wykazał, że nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności, gdyż skarżący zarówno uzyskuje dochód z renty w kwocie 851 zł i jest właścicielem mieszkań w K. i w W. Dodatkowo podniósł, że wobec strony i jego majątku nie było prowadzone postępowanie egzekucyjne, upadłościowe i likwidacyjne.

ZUS dokonał także analizy przesłanek dotyczących umarzania należności wynikających z § 3 ust. 1 rozporządzenia w sprawie umarzania i stwierdził, że także te przesłanki nie zachodzą. Organ stwierdził, że skarżący posiada majątek w postaci własności dwóch lokali mieszkalnych, a ponoszenie kosztów związanych z miesięcznymi opłatami oraz spłata kredytów też nie dają podstawy do umorzenia należności. Wywiązywanie się z innych zobowiązań jest ważne, ale spłata zaległości z tytułu nieopłaconych składek również jest bardzo istotna i nie może być pomijana. Należności z tytułu składek jako należności publicznoprawne nie mogą być traktowane w sposób odmienny niż należności wierzycieli cywilnoprawnych.

Odnośnie sytuacji zdrowotnej strony ZUS stwierdził, że jej nie kwestionuje. Jednakże zauważył, że pomimo orzeczonej całkowitej niezdolności do pracy prowadził skarżący pozarolniczą działalność gospodarczą, którą [...] stycznia 2017 r. zawiesił. Ponadto, zauważył, że ze względu na stan zdrowia strona otrzymuje rentę. W ocenie ZUS sytuacja finansowa skarżącego w każdej chwili ulec może poprawie w momencie wznowienia zawieszonej działalności gospodarczej.

ZUS zauważył, że miesięczny dochód strona określiła na kwotę 849,10 zł i jednoczenie wskazała, iż ponosi koszty związane z utrzymaniem oraz inne koszty w łącznej miesięcznej kwocie 1.579,75 zł. Zatem w ocenie organu trudno ustalić czy skarżący posiada wystarczające środki finansowe na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, gdyż wskazuje wydatki miesięczne w kwocie 1.579,75 zł, przy miesięcznym dochodzie 849,10 zł. Zauważył również, że gdyby strona znajdowała się w trudnej sytuacji materialnej, to zapewne miałaby przyznaną pomoc z opieki społecznej.

W ocenie organu także zadłużenie wobec ZUS nie powstało z przyczyn losowych, a było wynikiem nieopłacenia składek w czasie prowadzonej dzialalności gospodarczej.

ZUS stwierdził również, że nie przeczy, iż uregulowanie należności z tytułu składek wymaga znacznego wysiłku. Organ wyjaśnił, że nie ogranicza się wyłącznie do ustalenia sytuacji materialnej i finansowej dłużnika i bierze także pod uwagę możliwości odzyskania należności w toku postępowania egzekucyjnego, czy też rozważa możliwość udzielenia ulgi w spłacie w postaci układu ratalnego, zawartego na dogodnych warunkach.

Strona złożyła skargę na ww. decyzję ZUS. Strona stwierdziła, że organ nieprawidłowo podał określone stwierdzenia w decyzji. Mianowicie w ocenie skarżącego otrzymuje on rentę z tytułu niezdolności do pracy w wysokości 859,38 zł tylko do 28 lutego 2018 r. Wyjaśnił, że jego sytuacja materialna nigdy nie ulegnie poprawie, gdyż zadłużenie wobec ZUS cały czas rośnie, a stan zdrowia pogarsza się, co wynika z charakteru choroby. Dodatkowo lekarze orzecznicy w wydawanych orzeczeniach za każdym razem wydają całkowity zakaz pracy. Podkreślił, że w jego ocenie nigdy nie uzyskałby świadczeń z pomocy społecznej. Wyjaśnił, że różnica pomiędzy dochodami a kosztami utrzymania pokrywana jest z pożyczek od znajomych i rodziców.

W jego ocenie umorzenie należności jest zasadne, gdyż trudności płatnicze mają charakter stały i pogłębiający się. Ponadto nie jest możliwa poprawa sytuacji finansowej, gdyż skarżący ma całkowitą niezdolność do pracy i przy charakterze jego choroby dolegliwości z nią związane nigdy nie ustąpią. Podkreślił, że ewentualne opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pociągnąć zbyt ciężkie skutki dla niego.

Dodatkowo podniósł opieszałość organu przy załatwianiu jego spraw.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał dotychczas prezentowane stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Rolą sądu jest ocena czy organ nie dopuścił się naruszeń prawa materialnego i procesowego, które skutkowałyby wadliwością zaskarżonej decyzji wymagającą wyeliminowania jej z obrotu prawnego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej jako: "p.p.s.a.").

Badając niniejszą sprawę w ramach powyższych przepisów i w oparciu o akta sprawy, zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., sąd dopatrzył się takich naruszeń prawa, które skutkują koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji.

Na wstępie należy wskazać, że zgodnie z art. 123 u.s.u.s, w sprawach uregulowanych tą ustawą, a do takich należy umarzanie należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2017r. poz. 1257 ze zm., dalej: k.p.a.).

Sąd zanim jednak odniesie się merytoryczne do sprawy, to wyjaśnia, że przedmiotem rozpoznania jest tylko skarga strony na decyzję ZUS wydaną w przedmiocie odmowy umorzenia należności. Zatem przedmiotem sporu sąd nie mógł uczynić innych sporów skarżącego toczonych z Zakładem Ubezpieczeń Społecznych, w tym związanych z postępowaniem egzekucyjnym, ustanowieniem hipoteki przymusowej na spółdzielczym własnościowy prawie do lokalu strony, czy też w końcu z wnioskiem strony o rozłożenie należności na raty. Te spory wymykają się z pod kontroli sądu w tym postępowaniu. Warto także zaznaczyć, że sąd kontroluje decyzję organu na dzień jej wydania i zdarzenia, które miały miejsce po wydaniu decyzji nie mogą mieć znaczenia dla prawidłowości decyzji.

Przechodząc do merytorycznego rozpoznania sprawy należy zauważyć, że z akt sprawy wynika, iż organ rozpatrywał wniosek o umorzenie zaległych składek w kontekście dwóch podstaw prawnych, a mianowicie art. 28 ust.1-3 u.s.u.s. i art. 28 ust. 3a u.s.u.s w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia.

Dokonując oceny zaskarżonej decyzji należy stwierdzić, na co prawidłowo powołał się organ orzekający, że zasadą ustaloną w art. 28 ust.2 u.s.u.s. jest, że należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem postanowień ust. 3a.

Sytuacje całkowitej nieściągalności zostały wyliczone w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Wyliczenie zawarte w przepisie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek.

Całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2 zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i 361 pkt 1ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2016 r. poz. 2171, 2260 i 2261 oraz z 2017 r. poz. 791);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

ZUS orzekając w sprawie prawidłowo ustalił, że przesłanka wskazana w pkt 1 i 3 tej ustawy nie wystąpiła, gdyż strona mimo zawieszenia prowadzenia działalności gospodarczej posiada stały dochód (do 28 lutego 2018 r.) w wysokości 851,28 zł z tytułu świadczenia rentowego oraz majątek w postaci dwóch lokali mieszkalnych w K. i W., z których to składników majątkowych można egzekwować należności. Na tym ostatnim lokalu, jak wynika z akt sprawy ZUS ustanowił hipotekę przymusową. Dla braku zaistnienia tej przesłanki liczy się jedynie sama możliwość prowadzenia egzekucji z tego źródła, co w sprawie jest niewątpliwe. Zatem słusznie stwierdził ZUS, że zadłużenie jest możliwe do odzyskania.

W przypadku skarżącego także przesłanki wskazane w pkt 2, 4 i 4b art. 28 ust. 3 u.s.u.s. także nie występują. W stosunku bowiem do strony nie było prowadzonego postępowania upadłościowego, ani też nie było wszczęte postępowanie likwidacyjne. Również wysokość nieopłaconej składki przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Zgodnie z § 1 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 11 września 2015 r. w sprawie wysokości kosztów upomnienia skierowanego przez wierzyciela do zobowiązanego przed wszczęciem egzekucji administracyjnej (Dz. U. z 2015 r., poz. 1526) koszty upomnienia, o których mowa w art. 15 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2018 r., poz. 1314 ze zm., dalej: u.p.e.a.) wynoszą 11,60 zł. Kwota należności przekracza więc koszty upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, co wyklucza możliwość umorzenia należności w oparciu o art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s.

Prawidłowo ZUS wskazał w odniesieniu do przesłanki z pkt 5 i 6 art 28 u.s.u.s., że skoro nie zostało wszczęte postępowanie egzekucyjne przez naczelnika urzędu skarbowego lub komornika sądowego, to nie można w żaden sposób stwierdzić, bezskuteczności egzekucji. Także brak jest możliwości stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Tym bardziej jest to zasadne, że ustalono, iż skarżący posiada majątek, z którego można prowadzić egzekucję.

Zgodnie z art. 64 u.p.e.a. wysokość opłat egzekucyjnych wyrażona jest przeważnie stawką procentową w stosunku do egzekwowanych należności, z zastrzeżeniem minimalnej kwoty, bądź też kwotowo w odniesieniu do każdej czynności podjętej przez organ egzekucyjny. Co do zasady koszty postępowania egzekucyjnego w administracji w stosunku do kwoty dochodzonej należności określone zostały w formie procentowej – opłata manipulacyjna w wysokości 1% oraz opłata za czynności egzekucyjne w wysokości od 4 do 8%, w zależności od rodzaju dokonanego zajęcia. Biorąc powyższe pod uwagę nie sposób stwierdzić, że przewidywane koszty dochodzenia i egzekucji należności będą wyższe od kwoty możliwej do uzyskania w postępowaniu egzekucyjnym, co mogłoby stanowić przesłankę umorzenia w oparciu o art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. Z treści tego przepisu wynika, że przepis ten odnosi się wyłącznie do możliwości umorzenia należności jedynie wówczas, gdy przewidywane koszty dochodzenia i egzekucji należności, będą wyższe od kwoty potencjalnie możliwej do uzyskania w toku egzekucji. Nie ma tu więc powiązania z koniecznością uzyskania całej dochodzonej należności (wystarczy, że będzie wyższa od przewidywanych kosztów egzekucji). Dlatego też zasadnie organ stwierdził, że powyższa przesłanka nie wystąpiła.

W związku z powyższym, w ocenie sądu, organ prawidłowo stwierdził, że w sprawie nie występują przesłanki umożliwiające umorzenie należności z art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

W sprawie natomiast organ w sposób nieprawidłowy dokonał jej analizy pod kątem zaistnienia przesłanek w zakresie możliwości umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia w sprawie umarzania, a w szczególności pkt 1 i 3 tego przepisu. W tym zakresie uzasadnienie organu zupełnie nie poddaje się kontroli przez sąd.

Zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe warunki dające możliwość umorzenia należności składkowych zostały uregulowane w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

W ocenie sądu zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem przepisów postępowania w stopniu dającym podstawę do jej uchylenia. Przede wszystkim organ, wbrew obowiązkowi wynikającemu z art. 77 § 1 k.p.a., nie rozpatrzył w sposób wyczerpujący zebranego w sprawie materiału dowodowego. Ponadto nie odniósł się również do już zebranego materiału dowodowego, co spowodowało, że uzasadnienie zostało sporządzone z naruszeniem przepisu art. 107 § 3 i art. 11 k.p.a.

Sąd podziela w tym względzie stanowisko zawarte w wyroku tut. sądu z 13 grudnia 2007 r., sygn. akt V SA/Wa 1991/07 (LEX nr 484910), w którym wywiedziono, że: "Uzasadnienie decyzji spełnia szczególnie istotną rolę w przypadku decyzji podejmowanych w ramach tzw. uznania administracyjnego, a do takich należą decyzje w przedmiocie umorzenia należności (...). Pozwala ono bowiem na dokonanie oceny przez organ wyższej instancji, czy decyzja nie została wydana z takim naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a w szczególności, czy organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, czy nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy materiałów dowodowych lub też czy nie dokonał oceny tych materiałów wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. Prawidłowe uzasadnienie decyzji wiąże się ponadto z realizacją zasady przekonywania, sformułowanej w art. 11 k.p.a. Wyjaśnianie stronom zasadności przesłanek, którymi kieruje się organ przy załatwieniu sprawy, ma bowiem ograniczyć konieczność stosowania środków przymusu przy jej wykonaniu".

Należy podkreślić, że organ jedynie hipotetycznie rozważał przesłankę z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. ZUS nie dokonał całościowej analizy sprawy skarżącego. Z jednej bowiem strony wskazuje, że strona jest całkowicie niezdolna do pracy i uzyskuje dochody z tytułu renty w wysokości ok. 850 zł oraz posiada wydatki w wysokości 1580 zł i wskazuje, że trudno jest ustalić, czy strona posiada wystarczające środki finansowe na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Dodatkowo podaje, że gdyby skarżący znajdował się w trudnej sytuacji to zapewne miałby przyznaną pomoc z opieki społecznej. Odnosząc się do powyższego sąd stwierdza, że z tego fragmentu uzasadnienia nie wynika, czy organ kwestionuje wysokość wydatków, czy też wysokość dochodów strony. Skarżący swoje wydatki udokumentował, natomiast odnośnie dodatkowych dochodów konsekwentnie twierdził, że pochodzą one od rodziny i znajomych. Co więcej w poprzedniej decyzji sam organ przyjął, że skarżący uzyskuje pomoc np. od swojej mamy, co wynika z wyciągów z rachunku bankowego. Tym samym zupełnie niezrozumiałe są twierdzenia organu wskazujące, że trudno jest ustalić, czy strona posiada wystarczające środki finansowe na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. W wypadku, gdyby złożone dotychczas dowody nie przekonywały organu w zakresie dodatkowych dochodów strony, organ powinien zwrócić się do strony o nadesłanie dodatkowych dowodów to potwierdzających, a nie wyciągać z twego faktu niekorzystne twierdzenia. Co więcej brak korzystania z pomocy opieki społecznej w żadnym wypadku nie może stanowić negatywnej przesłanki do odmowy umorzenia należności. Korzystanie z opieki społecznej jest dobrowolne i nie każdy podmiot w potrzebie zwraca się o taką pomoc. Tym samym z faktu niekorzystania z pomocy społecznej nie można stronie czynić zarzutu.

ZUS w zaskarżonej decyzji nie podał również w jakim aspekcie widzi możliwość zaspokojenia swoich roszczeń. Trzeba bowiem zauważyć, na co zasadnie zwrócił uwagę skarżący, że wysokość otrzymywanego przez niego świadczenia, znajduje się poniżej minimum socjalnego, które średniorocznie w 2017 r. w gospodarstwie emeryckim wynosiło 1.124,47 zł (https://www.ipiss.com.pl/?zaklady=minimum-socjalne), natomiast nie uwzględniając dodatkowych dochodów strony, uzyskiwane świadczenie rentowe było znacznie poniżej tej wysokości i wynosiło 850 zł. Trzeba wyjaśnić, że dodatkowe dochody zgodnie z oświadczeniem strony, czego organ nie zakwestionował, nie pochodzą ze stałego źródła i podmioty je przekazujące nie są zobowiązane do takich świadczeń, a więc nie można im nadać przymiotu stałości. W związku z powyższym brak jest analizy sprawy pod kątem możliwości uregulowania zaległości w teraźniejszości, jak i przeszłości.

W ocenie sądu także argumentacja organu wskazująca - ze względu fakt zawieszenie działalności - że istnieje możliwość ponownego podjęcia działalności i uzyskiwania dochodów, jawi się jako czysto hipotetyczna. Skarżący bowiem jest osobą niezdolną do pracy i co równie istotne, skarżący po ponownym odwieszeniu działalności (patrz decyzja organu z [...] czerwca 2016 r. wskazująca, że strona zawiesiła działalności [...] grudnia 2015r. – karta 5-7 akt adm.) nie uzyskała dochodów pozwalających na spłatę zadłużenia, a wręcz przeciwnie zadłużenie strony wzrosło o nowe okresy składkowe od czerwca do grudnia 2016 r. Tym samy wskazany argument jest argumentem jedynie hipotetycznym, a nie rzeczywistym.

Organ w decyzji wskazuje na możliwość ratalnej spłaty należności, jednakże taka możliwości przy dochodach skarżącego wydaje się być czysto iluzoryczna, o czym strona również wspominała w swojej korespondencji wskazując, że nie była w stanie spłacać poprzednio zawartego układu ratalnego. Wskazała również, że raty z poprzednio zawartego układu ratalnego pomagała mu regulować mama. Tym samym organ także do tych okoliczności w sprawie się nie odniósł. Nie zwrócił również uwagi, że skarżący jest zadłużony w bankach oraz u innych podmiotów. Oczywiście sąd zdaje sobie sprawę, że należności cywilnoprawne nie korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia się. Jednakże organ nie uwzględnił faktu, że strona posada znaczne zobowiązania wielokrotnie przekraczające zobowiązania wobec ZUS i tym samym trudno jest stwierdzić z czego skarżący miałby spłacić należności wobec Zakładu. Jedyny znaczny majątek jaki posiada, to lokale mieszkalne w K. i W., które jak wskazuje skarżący obciążone są hipoteką przez bank (nieruchomość w W. także hipoteką przymusową na rzecz ZUS). W sprawie trudno jest ustalić, w jakim aspekcie organ widzi obecnie, czy też w przyszłości możliwość zaspokojenia swoich roszczeń. W wypadku gdyby widział możliwość zaspokojenia swoich roszczeń ze wskazanych lokali, to musi szczegółowo odnieść się do sytuacji prawnej i faktycznej związanej z lokalami (istnienie hipoteki) oraz osobami zamieszkującymi te lokale. W zaskarżonej decyzji zabrakło powyższej analizy. Organ jedynie hipotetycznie wskazał na niewystąpienie przesłanek umożliwiających umorzenie należności wskazanych w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia w sprawie umarzania.

Odnośnie natomiast przesłanki do umorzenia należności zawartej w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia w sprawie umarzania, organ przyjmuje, że skarżący jest osobą całkowicie niezdolną do pracy. Tym samym przewlekła choroba uniemożliwia zarobkowanie. W sprawie, co nie jest sporne, strona na skutek tej przewlekłej choroby otrzymała świadczenie rentowe. W ocenie sądu w kontekście tego przepisu nie można pomijać istoty dolegliwości skarżącego i ewentualnego rokowania na przyszłości (skarżący twierdzi, że rokowanie nie jest pozytywne), które to okoliczności muszą być wzięte pod uwagę przez organ przy rozpoznawaniu sprawy. Okoliczności te w przyszłości, raczej będą potęgowały konieczność ponoszenia dodatkowych kosztów na leczenie, niż spowodują polepszenie sytuacji finansowej strony w tym zakresie.

Oczywistym jest, że ZUS ma obowiązek stania na straży finansów ubezpieczeń społecznych, jak to zauważył jego pełnomocnik w odpowiedzi na skargę. Jednakże stanie na straży tych finansów nie może być przesłanką przesądzającą, że w każdych okolicznościach organ odmawia umorzenia należności. Skoro racjonalny ustawodawca przewidział przesłanki umorzenia należności, to zdawał sobie także sprawę z konieczności dbania o stan finansów publicznych. Jednakże mimo to umożliwił w ściśle określonych wypadkach umorzenie należności, nakazując w takich sytuacjach uwzględniać "słuszny interes strony" (art. 7 k.p.a.). Jak zasadnie wskazał Naczelny Sąd Administracyjny analizując (w wyroku z 24 kwietnia 2013 r., sygn. II GSK 170/12) pojęcie "ważnego interesu dłużnika" nie można ograniczać tylko do sytuacji nadzwyczajnych czy zdarzeń losowych, gdyż funkcjonuje ono w zdecydowanie szerszym znaczeniu uwzględniającym także sytuację ekonomiczną strony, wysokość dochodów, zakres wydatków. Zawężanie wymagań umorzenia należności do sytuacji, gdy spłata składek uniemożliwi stronie zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych byłoby niedopuszczalną interpretacja na niekorzyść dłużnika. Skoro strona powołuje się na własny interes w umorzeniu należności, to nie dopuszczalne było nie rozważenie tego interesu i poprzestanie tylko na wykazaniu interesu ogólnego (dbałość o finanse ubezpieczeń społecznych, równość wobec prawa, domniemanie znajomości prawa), który legł u podstaw odmowy umorzenia należności.

Mając powyższe na względzie w ocenie sądu, w przeprowadzonym postępowaniu zabrakło należytego zastosowania art. 7 k.p.a. i 77 § 1 k.p.a. Organ winien, po dokładnym wyjaśnieniu stanu faktycznego sprawy, rozważyć i wyważyć interes społeczny i słuszny interes strony. Twierdzenia ZUS wskazujące, że spłata należności z tytułu składek nie pociągnie za sobą zbyt ciężkich skutków oraz nie pozbawi strony możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych jawią się obecnie jako zupełnie dowolne, gdyż organ nie odnosi jej do możliwości zarobkowych strony, uzyskiwanych dochodów, ponoszonych wydatków oraz istniejącego zadłużenia i jego wysokości. Możliwości płatnicze strony winny być oceniane wg rzeczywistych możliwości, a nie tylko hipotetycznej możliwości. Zatem trzeba stwierdzić, że ZUS nie dokonał wszechstronnej analizy sprawy. Ograniczył się jedynie do pobieżnych, ogólnych twierdzeń, bez odniesienia się do konkretnej sprawy.

ZUS ponownie wydając decyzję winien uwzględnić przedstawioną w wyroku ocenę i w wypadku powstania określonych wątpliwości organ zwróci się do skarżącego o informację w tym zakresie. Pełne przedstawienie toku rozumowania organu wydającego decyzję powinno być zawarte w uzasadnieniu decyzji zgodnym z art. 107 § 3 k.p.a. i realizującym zasadę przekonywania wyrażoną w art. 11 k.p.a. Uchybienia w tym zakresie - zależnie od ich stopnia - mogą skutkować nawet uchyleniem decyzji obarczonej taką wadą, zwłaszcza, gdy decyzja ma charakter uznaniowy, a z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszym przypadku.

W ocenie sądu pozostałe podnoszone argument związane z opieszałością organu nie miały wpływu na wynik sprawy. Co więcej do dłuższego procedowania przyczynił się także skarżący, żądając czynnego udziału w sprawie oraz zawieszenia postępowania ze względu na podjęte leczenie. Sąd natomiast nie będzie rozstrzygał, co do zasadności zawieszenia postępowania, gdyż nie jest to przedmiotem sporu.

Wbrew twierdzeniom skarżącego wydana decyzja ZUS z [...] maja 2017 r. nie odnosiła się do umorzenia należności, tylko stwierdzała istnienie należności i ich wysokość. Decyzja ta mogła być kwestionowana przez skarżącego przed sądem powszechnym i sąd administracyjny obecnie nie ma żadnych kompetencji, co do kontroli zasadności jej wydania.

Wbrew twierdzeniom strony organ odniósł się do argumentów strony zawartych w piśmie z 14 i 15 listopada 2017 r. w aspekcie umorzenia należności. Pozostałe kwestie poruszane w tych pismach nie mogły być przedmiotem kontroli ZUS w postępowaniu w przedmiocie umorzenia, gdyż dotyczyły innej sprawy, np. postępowania egzekucyjnego, czy też hipoteki przymusowej.

Na zakończenie sąd wskazuje, że w sprawie organy mają obowiązek zachować właściwość miejscową i to że skarżący kieruje swoją korespondencję do rożnych podmiotów powoduje, że po otrzymani pisma przez podmiot niewłaściwy kierowane jest ono zgodnie z właściwością do określonego organu, czy też do jednostki wewnętrznej ZUS. Stąd też brak niekiedy będzie pism skarżącego w jednej komórce, gdyż takie pismo zostaje przekazane zgodnie z merytoryczną zawartością tego pisma do innej właściwej merytorycznie komórki. Tym samym sąd stwierdza, że w aktach spraw znajduje się wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy datowany na 21 kwietnia 2017r. (wpływ do organu 27 kwietnia 2017 r.) i dlatego też, w ocenie sądu, organ był w posiadaniu tego wniosku i także na jego podstawie wydał zaskarżoną decyzję.

Na zakończenie sąd stwierdza, że na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. odmówił przeprowadzenia wnioskowanych na rozprawie i w piśmie z 13 grudnia 2018 r. dowodów. Zgodnie z art. 106 § 3 p.p.s.a. sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. W tym miejscu należy wskazać, że sąd co do zasady nie prowadzi postępowania dowodowego i w wypadku stwierdzenia, że sprawa wymaga przeprowadzenia postępowania dowodowego sąd zobowiązany jest do uchylenia zaskarżonego orzeczenia, co też w sprawie uczyniono. Ponadto zauważyć należy, że zasadnicza część załączonych dowodów już znajduje się w aktach administracyjnych i brak było potrzeby ponownie te dowody składać. W związku z powyższym sąd uznał za niezasadne przeprowadzania wskazanych dowodów.

Z uwagi na powyższe ustalenia Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stanął na stanowisku, iż wskazane nieprawidłowości dają podstawę do uchylenia zaskarżonej decyzji z mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.