Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 1243/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2017-12-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6170 Adwokaci i aplikanci adwokaccy
Hasła tematyczne: Zawody prawnicze
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją uchwałę
Powołane przepisy: article: art. 65 pkt 1 i art. 72 ust. 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2016 poz 1999
law: Ustawa z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Śliwińska Sędziowie Sędzia WSA Ewa Frąckiewicz (spr.) Sędzia WSA Pamela Kuraś-Dębecka Protokolant Referent Łukasz Kawalec po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 grudnia 2017 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] kwietnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wpisu na listę adwokatów 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej w [...] z dnia [...] lutego 2017 r. oraz uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] z dnia [...] grudnia 2016 r.; 2. zasądza od Ministra Sprawiedliwości na rzecz skarżącego A. S. kwotę 697 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Minister Sprawiedliwości decyzją z dnia [...] kwietnia 2017 r., nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 23, z późn. zm.) w związku z art. 65 pkt 1 i art. 72 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2016 r. poz. 1999 i 2261) utrzymał w mocy uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej w [...] z dnia [...] lutego 2017 r., Nr [...], utrzymującą w mocy uchwałę Nr [...] Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] z dnia [...] grudnia 2016 r. w przedmiocie odmowy wpisu A. S. na listę adwokatów Izby Adwokackiej w [...].

Do wydania niniejszej uchwały doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Wnioskiem z dnia [...] października 2016 r. A. S. (zwany dalej "skarżącym") zwrócił się do Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] o wpisanie go na listę adwokatów na podstawie art. 65 i art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy - Prawo o adwokaturze. W celu udokumentowania przesłanek wpisu na listę adwokatów, o których mowa w art. 65 w zw. z art. 66 ust. 1 pkt 2 Prawa o adwokaturze przedłożył dokumenty w postaci informacji o niekaralności i dwojga referencji adwokatów, informacji o złożeniu oświadczenia lustracyjnego, a także urzędowo poświadczonych odpisów: dyplomu ukończenia wyższych studiów prawniczych oraz decyzji o powołaniu na stanowisko komornika sądowego. Ponadto dołączył oświadczenie, że złoży wniosek o wpis na listę adwokatów nie wykonujących zawodu bądź oświadczenie o rezygnacji z wykonywania zawodu komornika. Do akt dołączono również pozytywną opinię Rady Izby Komorniczej w [...] wraz z informacją o braku postępowań dyscyplinarnych wobec wnioskodawcy.

Uchwałą z dnia [...] grudnia 2016 r. Okręgowa Rada Adwokacka w [...] odmówiła wpisania skarżącego na listę adwokatów. Rada wskazała, że z treści protokołu z przeprowadzonej rozmowy z wnioskodawcą wynika, iż skarżący nie miał i nie ma zamiaru wykonywać zawodu adwokata, a więc akceptuje sytuację, w której dopuszcza łączenie zawodu adwokata z funkcją komornika. W ocenie Rady, ta jednoznaczna deklaracja skarżącego tworzy sytuację nie do zaakceptowania z punktu widzenia ustawowych przesłanek wpisowych, w szczególności rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu adwokata.

Od powyższej uchwały skarżący złożył odwołanie do Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej w [...], wnosząc o jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez organ I instancji, zarzucając uchwale naruszenie art. 65 ust. 1 Konstytucji RP oraz art. 65 pkt. 1, 66 ust. 1 pkt. 2, art. 68 ust. 2, i 4 oraz art. 72 ust. 1 pkt. 4 ustawy - Prawo o adwokaturze. Podniósł, że art. 72 ust. 1 pkt. 4 Prawa o adwokaturze wprowadza przesłanki skreślenia z listy adwokatów, nie stanowi zaś o okolicznościach ograniczających możliwość dokonania wpisu. Sam wpis nie powoduje konieczności wykonywania zawodu adwokata. Zakaz wynikający z przywołanego przepisu dotyczy zatem jednoczesnego wykonywania zawodu adwokata oraz sprawowania funkcji w organach wymiaru sprawiedliwości, a nie samego nabycia prawa do bycia adwokatem. Skarżący podniósł, że jako osoba spełniająca przesłanki ustawowe powinien był zostać wpisany na listę adwokatów, a uchwała organu I instancji narusza konstytucyjną wolność wyboru zawodu.

Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej uchwałą z dnia [...] lutego 2017 r., Nr [...], utrzymało w mocy zaskarżoną uchwałę w przedmiocie odmowy wpisu skarżącego na listę adwokatów Izby Adwokackiej w [...] . Organ poparł stanowisko wyrażone w uchwale organu I instancji i stwierdził, że niedopuszczalne jest łączenie stanowiska komornika ze statusem adwokata, jako stwarzające samo przez się konflikt interesów, stanowi o braku rękojmi do wykonywania zawodu adwokata.

Następnie skarżący złożył odwołanie, w którym wniósł o uchylenie zaskarżonej uchwały i przekazanie sprawy Okręgowej Radzie Adwokackiej w [...] do ponownego rozpatrzenia. Rozstrzygnięciu zarzucił rażące naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 65 pkt 1, art. 66 ust. 1 pkt 2, art. 68 ust. 2 i 4 oraz 72 ust. 1 pkt 4 ustawy - Prawo o adwokaturze oraz art. 65 ust. 1 Konstytucji RP. Podniósł, że wymóg rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu odnosi się wyłącznie do cech charakteru i dotychczasowego zachowania kandydata, przepisy art. 68 ust. 4 w związku z art. 65 pkt 1 Prawa o adwokaturze nie stanowią podstawy do nakładania na osoby pozostające na stanowisku komornika obowiązku zrzeczenia się pełnienia tej funkcji bądź zobowiązania do zrzeczenia się i traktowania zaniechania tej czynności (czy oświadczenia w tym zakresie) jako elementu braku rękojmi wykonywania zawodu uzasadniającego odmowę dokonania wpisu na listę. Ponadto jego zdaniem przepis art. 72 ust. 1 pkt 4 Prawa o adwokaturze stanowi materialnoprawną przesłankę utraty, a nie nabycia uprawnień zawodowych i jako taki nie mógł znaleźć zastosowania w sprawie. Wskazał także, iż przyjęta przez organ wykładnia w sposób oczywisty prowadzi do naruszenia gwarantowanej w art. 65 ust. 1 Konstytucji RP wolności wyboru zawodu. Dodatkowo podkreślił także, że jego zdaniem ustawodawca wyraźnie odróżnia dwie sytuacje dotyczące statusu adwokata. Pierwsza obejmuje nabycie prawa do wykonywania zawodu adwokata, druga wykonywanie tego zawodu.

Minister Sprawiedliwości rozpoznając odwołanie wskazał, że nie zasługuje ono na uwzględnienie. W uzasadnieniu swojej decyzji wskazał, że pomimo spełnienia przez skarżącego ustawowych (formalnych) warunków wpisu, nie było podstaw do dokonania wpisu na listę adwokatów, bowiem zachodzi negatywna przesłanka w postaci braku rękojmi do wykonywania zawodu wobec pełnienia przez skarżącego funkcji komornika sądowego. Minister Sprawiedliwości wskazał jednocześnie, że odmowa wpisu znajduje potwierdzenie w regulacjach prawnych samorządu adwokackiego (kodeks etyki). Zdaniem Ministra organy samorządu zawodowego adwokatów były uprawnione do oceny, iż w niniejszej sprawie zachodzi negatywna przesłanka wpisowa. Łączenie funkcji komornika sądowego ze statusem adwokata stwarza bowiem a priori konflikt interesów, stanowiąc o braku rękojmi do wykonywania tego zawodu. Przepis art. 72 ust. 1 pkt 4 ustawy stanowi negatywną przesłankę wpisową w zbiegu z art. 65 pkt 1. Norma prawna, wynikająca z przeprowadzonej poprawnie wykładni przepisu art. 72 ust. 1 pkt 4 ustawy na gruncie dyspozycji przepisu art. 65 pkt 1 ustawy jest bowiem niczym innym, jak tylko negatywną przesłanką posiadania w jednym czasie podwójnego statusu: pozostawania na liście adwokatów i zajmowania stanowiska w organach wymiaru sprawiedliwości, organach ścigania lub wykonywania zawodu notariusza.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję Ministra Sprawiedliwości skarżący wnosił o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz utrzymanych przez nią w mocy uchwał i zasądzenie od organu kosztów postępowania. Decyzji Ministra Sprawiedliwości zarzucił naruszenie:

1) art. 65 pkt 1 Prawa o adwokaturze przez błędną wykładnię prowadzącą do uznania, że pozostawanie na stanowisku komornika w chwili składania wniosku o wpis na listę adwokatów czy zaniechanie rezygnacji z tego stanowiska przed uzyskaniem wpisu na listę adwokatów jest elementem braku rękojmi wykonywania zawodu, podczas gdy ustalenie przesłanki rękojmi może być efektem oceny wyłącznie cech charakteru skarżącego i jego dotychczasowego zachowania, a żaden przepis nie nakłada na kandydata obowiązku zwolnienia się z dotychczasowego zatrudnienia przed uzyskaniem wpisu na listę adwokatów;

2) art. 72 ust. 1 pkt 4 Prawa o adwokaturze przez błędną jego wykładnię prowadzącą do uznania, że stanowi on dodatkową - negatywną przesłankę wpisu na listę adwokatów (nabycia prawa do wykonywania zawodu), podczas gdy stanowi on wyłącznie materialnoprawną przesłankę utraty uprawnień wobec zaistnienia zdarzeń przyszłych w nim opisanych po wpisaniu na listę i jako taki może mieć zastosowanie wyłącznie do skreślenia z listy adwokata wykonującego zawód wobec objęcia przez niego stanowiska w organach wymiaru sprawiedliwości, a nie do kandydata ubiegającego się o nabycie uprawnienia do wykonywania zawodu (uzyskania wpisu na listę adwokatów);

3) art. 65 pkt 1, art. 68 ust. 4 i 72 ust. 1 pkt 4 Prawa o adwokaturze przez błędną wykładnię prowadzącą do uznania, że osoba zajmująca stanowisko komornika sądowego zajmuje stanowisko w organach wymiaru sprawiedliwości i jako taka nie może zostać wpisana na listę adwokatów, podczas gdy materialnoprawna regulacja odnosząca się do nabycia prawa do wykonywania zawodu nie zawiera przesłanki ograniczającej prawo dopuszczenia do zawodu i uzyskania wpisu przez osobę wykonującą zawód komornika, zaś wpis na listę adwokatów stanowi jedynie potwierdzenie uzyskania uprawnień do wykonywania zawodu i nie jest tożsamy z rozpoczęciem wykonywaniem zawodu adwokata.

4) art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy wadliwych decyzji Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej w [...] oraz Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] w sytuacji, gdy istniały podstawy do ich uchylenia.

W oparciu o wyżej sformułowane zarzuty, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a., wniósł o uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji Ministra Sprawiedliwości oraz utrzymanych przez nią w mocy uchwał Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej w [...] z dnia [...] lutego 2017 roku, nr [...] oraz Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] z dnia [...] grudnia 2016 roku, nr [...].

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumenty przytoczone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Podzielił stanowisko reprezentowane w kwestionowanych uchwałach ORA i NRA, że jakkolwiek skarżący spełnia wymogi formalne polegające na korzystaniu z pełni praw publicznych i posiadaniu pełnej zdolności do czynności prawnych, wykształceniu prawniczym i uprzednim minimum trzyletnim wykonywaniu zawodu komornika, to jednocześnie zachodzi negatywna przesłanka wpisu na listę adwokatów, wynikająca z przepisu art. 65 pkt 1 Prawa o adwokaturze a zatem organy samorządu adwokackiego słusznie uznały, że nie ma podstaw do wpisu odwołującego na listę adwokatów.

Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej w [...], będące uczestnikiem niniejszego postępowania, nie przedstawiło stanowiska procesowego w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j.: Dz. U. z 2016 r., poz. 1066 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Innymi słowy, sąd administracyjny kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego.

Skarga analizowana pod tym kątem zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] kwietnia 2017 r. utrzymująca w mocy uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej w [...] z dnia [...] lutego 2017 roku, nr [...] oraz Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] z dnia [...] grudnia 2016 roku, nr [...] o odmowie wpisu skarżącego na listę adwokatów Izby Adwokackiej w [...] naruszają prawo w stopniu uzasadniającym ich uchylenie.

Stosownie do art. 68 ust. 2 i ust. 4-6b ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (t. j.: Dz. U. z 2016 r., poz. 1999 ze zm.), wpis na listę adwokatów osoby, o której mowa w art. 66 ust. 1, następuje na jej wniosek, na podstawie uchwały okręgowej rady adwokackiej właściwej ze względu na miejsce złożenia wniosku o wpis. Okręgowa rada adwokacka może odmówić wpisu na listę adwokatów tylko wtedy, gdy wpis narusza przepisy art. 65 pkt 1-3. Okręgowej radzie adwokackiej przysługuje prawo wglądu do akt osobowych i dyscyplinarnych ubiegającego się o wpis. Okręgowa rada adwokacka podejmuje uchwałę w sprawie wpisu na listę adwokatów w terminie 30 dni od dnia złożenia wniosku o wpis. Od uchwały, o której mowa w ust. 5, służy odwołanie do Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej w terminie 14 dni od daty doręczenia uchwały. Od uchwały Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej służy zainteresowanemu odwołanie do Ministra Sprawiedliwości, zgodnie z ustawą z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.: Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm.). Od ostatecznej decyzji Ministra Sprawiedliwości zainteresowanemu oraz Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej służy skarga do sądu administracyjnego w terminie 30 dni od dnia doręczenia decyzji.

W rozpoznawanej sprawie Minister Sprawiedliwości w zaskarżonej do Sądu decyzji podzielił stanowisko prezentowane przez organy samorządu adwokackiego, uznając, że odmowa wpisu na listę adwokatów jest uzasadniona, bowiem dokonanie wpisu w zaistniałym stanie faktycznym naruszałoby art. 66 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 72 ust. 1 pkt 4 ww. ustawy - Prawo o adwokaturze.

Przepis art. 66 ust. 1 pkt 2 przedmiotowej ustawy stanowi, że wymogu odbycia aplikacji adwokackiej i złożenia egzaminu adwokackiego nie stosuje się do osób, które przez okres co najmniej 3 lat zajmowały stanowisko radcy lub starszego radcy Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa albo wykonywały zawód komornika. Natomiast art. 72 ust. 1 pkt 4 ww. ustawy - Prawo o adwokaturze statuuje, że okręgowa rada adwokacka skreśla adwokata z listy w wypadku objęcia stanowiska w organach wymiaru sprawiedliwości, organach ścigania lub rozpoczęcia wykonywania zawodu notariusza.

Przed dokonaniem analizy powyższych przepisów, które stanowiły podstawę odmowy wpisu na listę adwokatów, warto raz jeszcze zaznaczyć, że okręgowa rada adwokacka może odmówić wpisu na listę adwokatów tylko wtedy, gdy wpis narusza przepisy art. 65 pkt 1-3. W myśl tego przepisu, na listę adwokatów może być wpisany ten, kto:

1. jest nieskazitelnego charakteru i swym dotychczasowym zachowaniem daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu adwokata;

2. korzysta w pełni z praw publicznych oraz ma pełną zdolność do czynności prawnych;

3. ukończył wyższe studia prawnicze w Rzeczypospolitej Polskiej i uzyskał tytuł magistra lub zagraniczne studia prawnicze uznane w Rzeczypospolitej Polskiej;

4. odbył w Rzeczypospolitej Polskiej aplikację adwokacką i złożył egzamin adwokacki, z zastrzeżeniem art. 66 ust. 1 i 2.

Tak więc przesłanki nabycia prawa do wykonywania zawodu adwokata określa cyt. art. 65 ww. ustawy - Prawo o adwokaturze, z zastrzeżeniem art. 66 ust. 1 i 2 tej ustawy. Przepisy te ustalają zatem wymogi osobowe kandydata na adwokata, których spełnienie przesądza o wpisaniu na listę adwokatów. Wyczerpują przy tym w całości przesłanki stanowiące podstawę wpisu na listę. Wpis na listę adwokatów jest elementem niezbędnym, ale niewystarczającym do rozpoczęcia wykonywania zawodu adwokata. Przed rozpoczęciem wykonywania czynności zawodowych adwokat zobligowany jest, mocą art. 5 wymienionej ustawy, złożyć ślubowanie, a ponadto, co ma decydujące znaczenie, wyznaczyć siedzibę zawodową i zawiadomić o tym właściwą radę adwokacką w terminie określonym w art. 70 omawianej ustawy. Zatem ustawodawca w ww. ustawie - Prawo o adwokaturze wyraźnie odróżnił dwie sytuacje dotyczące statusu adwokatów. Pierwsza obejmuje nabycie prawa do wykonywania zawodu adwokata, druga - wykonywanie tego zawodu.

Nie jest kwestionowane w orzecznictwie to, że wpis na listę adwokatów nie uprawnia jeszcze do występowania w charakterze pełnomocnika. W tym celu niezbędne jest zarówno uzyskanie wpisu, jak i podjęcie wykonywania zawodu. Druga sytuacja powstaje zatem, gdy adwokat wskazał w trybie art. 70 ww. ustawy - Prawo o adwokaturze kancelarię adwokacką, zespół adwokacki lub spółkę cywilną, jawną, partnerską czy komandytową, w której będzie wykonywał zawód adwokata. Zgodnie z art. 70 cyt. ustawy, po uzyskaniu wpisu na listę adwokatów adwokat wyznacza swoją siedzibę zawodową i zawiadamia o tym właściwą okręgową radę adwokacką nie później niż w terminie 30 dni przed dniem wyznaczenia siedziby zawodowej.

W wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 grudnia 2008 r. o sygn. akt II GSK 594/2008 (publ. ONSAiWSA 2010/2, poz. 36) przyjęto, że w regulacji prawnej nabycia prawa do wykonywania zawodu nie została wprowadzona przesłanka ograniczająca prawo wystąpienia o dopuszczenie do zawodu przez osobę zajmującą dotychczas stanowisko w organach wymiaru sprawiedliwości, czy w organach ścigania. Stanowiłoby to bowiem ograniczenie konstytucyjnego prawa jednostki do wyboru zawodu, ustanowionego w art. 65 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, który stanowi, że każdemu zapewnia się wolność wyboru i wykonywania zawodu oraz wyboru miejsca pracy, zaś wyjątki określa ustawa.

Z tego względu nie można wyprowadzać wniosku, że art. 72 ust. 1 pkt 4 ww. ustawy - Prawo o adwokaturze stanowi przesłankę ograniczającą możliwość dokonania wpisu na listę adwokatów osoby, która nadal wykonuje zawód komornika sądowego. Zawód ten istotnie należy do stanowisk w szeroko rozumianych organach wymiaru sprawiedliwości, jednakże organ samorządu zawodowego adwokatów nie może na podstawie art. 72 ust. 1 pkt 4 ww. ustawy - Prawo o adwokaturze odmawiać dokonania wpisu na listę adwokatów, skoro czym innym jest uzyskanie wpisu, a czym innym wykonywanie zawodu adwokata, który następnie obejmuje stanowisko w organach wymiaru sprawiedliwości. Innymi słowy, przepis ten ma zastosowanie do osoby posiadającej już status adwokata, a nie do osoby, która dopiero ubiega się o stosowny wpis na listę adwokatów. Wpis na listę adwokatów nie stwarza obowiązku wykonywania zawodu adwokata. Prawo o adwokaturze nie zawiera w tej mierze w ogóle jakichkolwiek przepisów, z których należałoby wyprowadzić wniosek o istnieniu takiego obowiązku. Sprawę wykonywania bądź niewykonywania zawodu adwokata ustawodawca pozostawił wyłącznie woli samego adwokata, nie wiążąc żadnych negatywnych skutków z faktem niepodjęcia w ogóle wykonywania tego zawodu. Natomiast przewidział sytuacje, w których adwokat nie wykonuje zawodu, zwalniając takie osoby z obowiązku ubezpieczenia od odpowiedzialności cywilnej (art. 8a ust. 2 ww. ustawy - Prawo o adwokaturze). W tej sytuacji należy uznać, iż przepis art. 72 ust. 1 pkt 4 ww. ustawy - Prawo o adwokaturze wprowadza jedynie zakaz łączenia czynnie wykonywanego zawodu adwokata z jednoczesnym obejmowaniem stanowisk (sprawowaniem funkcji) w organach wymiaru sprawiedliwości, ale nie odnosi się natomiast do sytuacji osoby, która nabyła samo prawo do wykonywania zawodu adwokata.

Nie ulega wątpliwości, że ww. ustawa - Prawo o adwokaturze nie stwarza przeszkód w uzyskaniu prawa do wykonywania zawodu adwokata (wpisu na listę adwokatów) przez osobę, która w chwili wpisu wykonuje zawód komornika sądowego. Przepisu art. 72 ust. 1 pkt 4 ww. ustawy - Prawo o adwokaturze nie można interpretować w ten sposób, że na jego podstawie jest dopuszczalne skreślenie z listy adwokatów osoby, która po uzyskaniu wpisu nadal pełni funkcję komornika sądowego, nie podejmując się wykonywania zawodu adwokata. Oznaczałoby to bowiem, w skrajnym przypadku, że skreślenie takiej osoby z listy adwokatów jest dopuszczalne tuż po wpisie na tę listę.

Restrykcyjną sankcję wynikającą z treści art. 72 ust. 1 pkt 4 ww. ustawy - Prawo o adwokaturze należy więc odnieść do wykonywania zawodu adwokata i jednoczesnego pozostawania na stanowisku komornika sądowego. Natomiast nie można podzielić wykładni, która przyjmuje dopuszczalność pozbawienia praw nabytych przez wyprowadzenie rygorystycznych przesłanek, które nie zostały ustanowione wprost w przepisach prawa. Złożenie wniosku o wpis, czyli podjęcie przez komornika sądowego postępowania w sprawie nabycia prawa do wykonywania zawodu adwokata, nie stwarza po jego stronie obowiązku zrzeczenia się swojego dotychczasowego stanowiska.

Zważyć należy, że ze względu na brak pewności nabycia prawa do wykonywania zawodu, którego źródłem jest rozstrzygnięcie okręgowej rady adwokackiej, nie jest wymagane zrzeczenie się stanowiska w organach wymiaru sprawiedliwości, jeżeli przepis prawa takiej przesłanki wprost nie wprowadza, a takiego wymagania ustawodawca nie przewidział w ww. ustawie - Prawo o adwokaturze.

Natomiast przewidział je w ustawie z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (t. j.: Dz. U. z 2014 r., poz. 637 ze zm.) w art. 26, stanowiąc, że osoby, które wykonują zawód sędziego, prokuratora, notariusza, komornika, asesora sądowego, prokuratorskiego i notarialnego bądź odbywają aplikację sądową, prokuratorską lub notarialną, nie mogą jednocześnie zostać wpisane na listę radców prawnych ani wykonywać zawodu radcy prawnego. Wyłączona jest interpretacja rozszerzająca przesłanek zarówno warunkujących nabycie prawa do wykonywania zawodu adwokata, jak i pozbawienia prawa nabytego, jeżeli przepis prawa takiej restrykcyjnej regulacji wyraźnie nie wprowadza (B. Adamiak, Glosa do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 kwietnia 2012 r. o sygn. akt II GSK 395/2011, publ. LexPolonica nr 3921461).

Taka wykładnia art. 72 ust. 1 pkt 4 ww. ustawy - Prawo o adwokaturze pozostaje w zgodzie z normami konstytucyjnymi, tj. z art. 65 ust. 1 oraz art. 17 ust. 1 Konstytucji RP. Artykuł 65 ust. 1 Konstytucji RP gwarantuje bowiem każdemu wolność wyboru i wykonywania zawodu oraz wyboru miejsca pracy, przy czym - co wymaga podkreślenia - wyjątki określa ustawa. Zakres podmiotowy wolności gwarantowanej w tym przepisie obejmuje "każdego", a więc bez wyjątku chodzi o każdego człowieka. Konstytucja ustanawia wolność pracy, z czego wynika z jednej strony wolność wyboru i wykonywania zawodu oraz wyboru miejsca pracy, a z drugiej - zakaz pracy przymusowej. Trybunał Konstytucyjny, szerzej ujmując tę wolność, stwierdził, że oznacza ona "nie tylko brak przymusu, ale również brak ograniczeń, polegających na uniemożliwieniu podmiotom prawnym wykonywania określonego zawodu, czy zatrudnienia, nie przymuszając ich jednocześnie do robienia czegoś innego" (por wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 2 czerwca 1999 r. o sygn. akt K 34/98, publ. OTK 1999, Nr 5, poz. 94). Wolność pracy oznacza więc skupienie się ustrojodawcy na przyznaniu jednostce swobód związanych z pracą (B. Banaszak, Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, wyd. 2, Warszawa 2012, s. 393). Taka wykładnia pozostaje również w zgodzie z art. 17 ust. 1 Konstytucji RP, gdyż umożliwia równocześnie wypełnienie w pełnym zakresie przez organy samorządu adwokackiego konstytucyjnego obowiązku sprawowania pieczy nad należytym wykonywaniem zawodu. Przepis art. 17 ust. 1 Konstytucji RP nakłada bowiem na organy samorządu adwokackiego obowiązek sprawowania pieczy nad należytym wykonywaniem zawodu w granicach interesu publicznego i dla jego ochrony. Przypisane organom korporacji zawodowej adwokatów "sprawowanie pieczy nad należytym wykonywaniem zawodu" dotyczy - przedmiotowo - sytuacji "wykonywania zawodu", podmiotowo zaś - osób uczestniczących w wykonywaniu zawodu objętego zasięgiem odpowiedniej korporacji. Organy samorządu zawodowego adwokatów mają więc instrumenty prawne służące zarówno dyscyplinowaniu członków tej korporacji zawodowej, jak i egzekwowaniu nałożonych na nich mocą ustawy obowiązków (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 listopada 2013 r. o sygn. akt II GSK 1007/12, publ. LEX nr 1451902 oraz z dnia 26 lutego 2014 r. o sygn. akt II GSK 1834/12, publ. LEX nr 1447191).

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, należy stwierdzić, że z uwagi na fakt, iż skarżący, będąc komornikiem sądowym, ubiega się jedynie o potwierdzenie nabycia prawa do wykonywania zawodu adwokata, ale go nie wykonuje (nie uzyskał wpisu na listę adwokatów, nie złożył ślubowania i nie wyznaczył siedziby zawodowej), nie można było zastosować wobec niego sankcji wynikającej z art. 72 ust. 1 pkt 4 ww. ustawy - Prawo o adwokaturze.

Jak już zostało zaznaczone, czym innym jest samo nabycie prawa do wykonywania zawodu adwokata czym innym faktyczne podjęcie tego zawodu. Zarówno organy samorządu adwokackiego, jak również sam Minister Sprawiedliwości, stosując wobec skarżącego rygor z art. 72 ust. 1 pkt 4 ww. ustawy - Prawo o adwokaturze, de facto uczynili z niego urzędującego adwokata, którego należy skreślić z listy, przy czym podejmowane w sprawie rozstrzygnięcie stanowi odmowę dokonania wpisu na listę adwokatów. Przy zastosowanej przez orzekające w sprawie organy wykładni przepisów ww. ustawy - Prawo o adwokaturze dochodzi zatem do swoistego paradoksu. Warto raz jeszcze podkreślić, że jedynie w przypadku faktycznego podjęcia zawodu adwokata i jednoczesnego przy tym objęcia stanowiska w organach wymiaru sprawiedliwości, przepis art. 72 ust. 1 pkt 4 ww. ustawy - Prawo o adwokaturze znajduje zastosowanie.

W rozpoznawanej sprawie, wobec dotychczasowego stanowiska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Minister Sprawiedliwości, a przed nim organy samorządu adwokackiego wprawdzie skoncentrowały uwagę na przesłankach wynikających z treści art. 65 pkt 1-3 ww. ustawy - Prawo o adwokaturze w związku z art. 66 ust. 1 pkt 2 tej ustawy, które warunkują możliwość dokonania wpisu na listę adwokatów, ale zasadność odmowy oceniały pod kątem braku rękojmi skarżącego.

Co do zasady bowiem, okręgowa rada adwokacka może odmówić wpisu na listę adwokatów tylko wtedy, gdy wpis narusza przepisy art. 65 pkt 1-3 omawianej ustawy. Niewątpliwie ten aspekt sprawy winien determinować rozstrzygnięcie podejmowane wobec skarżącego przez Okręgową Izbę Adwokacką w [...] w przedmiocie wpisu na listę adwokatów. Organy samorządu adwokackiego uznały, że skarżący spełnia wszystkie przesłanki oprócz art. 65 pkt 1 Prawo o adwokaturze, który stanowi, że na listę adwokatów może być wpisany ten, kto jest nieskazitelnego charakteru i swym dotychczasowym zachowaniem daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu adwokata. Minister Sprawiedliwości stwierdził, że jakkolwiek skarżący spełnia wymagania formalne polegające na korzystaniu z pełni praw publicznych i posiadaniu pełnej zdolności do czynności prawnych, wykształceniu prawniczym i uprzednim minimum trzyletnim wykonywaniu zawodu komornika, to podzielił także stanowisko zaprezentowane w zaskarżonych uchwałach ORA i NRA, że zachodzi negatywna przesłanka wpisu na listę adwokatów, wynikająca z przepisu art. 65 pkt 1 ustawy Prawo o adwokaturze, a zatem organy samorządu adwokackiego słusznie uznały, że nie ma podstaw do wpisu odwołującego na listę adwokatów. Minister upatruje brak spełnienia przesłanki rękojmiowej w pełnieniu funkcji komornika sądowego, która stoi na przeszkodzie wykonywania zawodu adwokata.

Z taką podstawą rękojmiową zgodzić się nie sposób. Jak wyżej zostało wskazane ubieganie się przez skarżącego jedynie o potwierdzenie nabycia prawa do wykonywania zawodu adwokata, nawet bez jednoznacznej deklaracji w dacie złożenia wniosku, że wnioskodawca po wpisie podejmie wykonywanie tego zawodu - jest prawem skarżącego. Zdecydowanie przedwczesna jest negatywna ocena rękojmi, w sytuacji ograniczenia jej wyłącznie do faktu złożenia wniosku.

Zważyć bowiem należy, ze w przedmiocie posiadania bądź nie posiadania rękojmi wykonywania zawodu utrwalone jest stanowisko orzecznictwa i literatury. W żadnym ze znanych Sądowi przykładów brak przymiotu rękojmi nie był uzasadniany faktem złożenia wniosku się o wpis na listę adwokatów.

Rękojmia wykonywania zawodu to nieskazitelność charakteru, o jakiej świadczą takie przymioty osobiste jak: uczciwość w życiu prywatnym i zawodowym, uczynność, pracowitość, poczucie odpowiedzialności za własne słowa i czyny, stanowczość, odwaga cywilna, samokrytycyzm, umiejętność zgodnego współżycia z otoczeniem. Nieskazitelność, wymagana od adwokata, to uczciwość w życiu prywatnym i zawodowym, prawość, dopiero jej brak implikuje brak rękojmi do wykonywania zawodu zaufania publicznego.

Ustawodawca w art. 65 pkt 1 Prawo o adwokaturze posługuje się wszak pojęciem "dotychczasowe zachowanie". Zatem to zachowanie i postępowanie skarżącego jako osoby ubiegającej się o wpis na listę adwokatów należało oceniać do chwili złożenia wniosku o wpis na listę adwokatów, a nie wywodzić go z samego faktu złożenia wniosku.

Innymi słowy, taka ocena zachowania i postępowania skarżącego, jako osoby ubiegającej się o wpis na listę adwokatów, winna mieć charakter oceny moralnej, etycznej, dokonanej w oparciu o ustawowe przesłanki i uwzględniającej cały dotychczasowy okres życia kandydata na adwokata.

Obowiązkiem organu, przy ponownym rozpatrzeniu sprawy jest wzięcie pod uwagę i ocena wszelkich dostępnych danych dotyczących osoby ubiegającej się o wpis na listę adwokatów, a nie tylko jednej okoliczności - faktu złożenia wniosku, który co do zasady, jak wyżej wskazano, nie jest zakazany na gruncie ustawy Prawo o adwokaturze.

Reasumując, Minister Sprawiedliwości, podzielając stanowiska organów samorządu adwokackiego i utrzymując w mocy ich nieprawidłowe rozstrzygnięcia, uchybił tym samym przepisom art. 66 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 72 ust. 1 pkt 4 ww. ustawy - Prawo o adwokaturze. Dlatego też, Sąd zdecydował o wyeliminowaniu z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji oraz utrzymanych nią w mocy uchwał organu samorządu adwokackiego.

Uznając zatem skargę za uzasadnioną, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działał na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.: Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) i orzekł, jak w punkcie pierwszym sentencji wyroku.

Obowiązkiem organu ponownie rozpoznającego sprawę będzie zastosowanie się do stanowiska wyrażonego w niniejszym wyroku.

O kosztach postępowania Sąd orzekł w myśl art. 200 p.p.s.a.