Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 444/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2021-07-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. b, ust. 5 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Grzymisławska-Cybulska (spr.) Sędzia WSA Tomasz Grossmann Asesor sądowy WSA Sebastian Michalski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 15 lipca 2021 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lutego 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta G. z dnia [...] września 2020 r. nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz M. S. kwotę [...]zł ([...] złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] lutego 2021 r. ([...]) Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej także jako "Kolegium") utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta G. z dnia [...] września 2020 r. [...]) o odmowie M. S. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym J. S.. W podstawie rozstrzygnięcia wskazano art. 1 ust. 1 w zw. z art. 17 ust.5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 111, z późn. zm., dalej zwana także "u.ś.r."), a także art. 107 § 1, art. 127 § 2 i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 190 r. Kodeks postępowania administracyjnego (aktualnie t.j. Dz.U. z 2021 r., poz. 735, dalej zwana także "K.p.a.") oraz art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (t.j. Dz.U. z 2018 r., poz. 570).

Powyższe rozstrzygnięcia wydano w następujących okolicznościach udokumentowanych w aktach sprawy.

Wnioskiem z dnia [...] września 2020 r. M. S. (zwana dalej "skarżącą" lub "wnioskodawczynią"), reprezentowana przez pełnomocnika fachowego, zwróciła się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w G. o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad jej niepełnosprawnym mężem – J. S.. Do wniosku załączono dokumentację, z której wynika: po pierwsze, że J. S. orzeczeniem z dnia [...] sierpnia 2020 r. został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności do dnia [...] sierpnia 2021 r.; stwierdzono w tym orzeczeniu, że nie da się ustalić od kiedy niepełnosprawność istnieje, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...] czerwca 2020 r. Po drugie, wskazano że M. S. jest trwale częściowo niezdolna do pracy na podstawie orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] lipca 2018 r. (nr [...]); a po trzecie, że M. S. ma ustalone prawo do renty, o czym stanowi decyzja ZUS o waloryzacji renty z dnia [...] marca 2020 r.

Przeprowadzony w dniu [...] września 2020 r. wywiad środowiskowy ujawnił, że M. S. sprawuje stałą, systematyczną opiekę nad mężem J. S., a ta opieka jest sprawowana należycie, faktycznie i długotrwale. Dodatkowo stwierdzono, że J. S. pobiera świadczenie rentowe z tytułu całkowitej niezdolności do pracy, a M. S. pobiera świadczenie rentowe z tytułu częściowej niezdolności do pracy od 2007 r. bezterminowo. W dokumentacji ujawniono także oświadczenie M. S. z dnia [...] września 2020 r. o pozostawaniu na rencie od 2007 r. i nie podejmowania od tego momentu zatrudnienia.

Decyzją z dnia [...] września 2020 r. [...]) Prezydent Miasta G. (dalej zwany także "Prezydentem") odmówił M. S. przyznania świadczenie pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad J. S.. W podstawie rozstrzygnięcia podano art. 104 K.p.a. oraz art. 17 ust. 1, ust. 1a, ust. 1b, ust. 5 oraz art. 20 ust. 3 u.ś.r., a także § 1 i § 10 rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] lipca 2017 r. w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawartych we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (Dz.U. z 2017 r., poz. 1466).

Prezydent Miasta G. stwierdził, że w sprawie spełniono podstawową przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, tj. konieczność rezygnacji z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad mężem (w tekście decyzji "nad żoną" – uwaga Sądu), ale w sprawie zachodzi przesłanka negatywna do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego – nie da się ustalić od kiedy mąż wnioskodawczyni jest osobą niepełnosprawną.

W terminowo wniesionym odwołaniu z dnia [...] października 2020 roku Skarżąca wniosła o uchylenie w całości decyzji Prezydenta Miasta G. i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie M. S. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zaskarżonej decyzji Prezydenta zarzucono naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na rozstrzygnięcie poprzez zastosowanie art. 17 ust. 1b u.ś.r. bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego (dalej także jako "TK") z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.

Decyzją z dnia [...] lutego 2021 r. ([...]) Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta G. z dnia [...] września 2020 r. [...]) o odmowie M. S. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym J. S.. W postawie rozstrzygnięcia wskazano art. 1 ust. 1 w zw. z art. 17 ust.5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 111, z późn. zm., dalej zwana także "u.ś.r."), a także art. 107 § 1, art. 127 § 2 i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 190 r. Kodeks postępowania administracyjnego (aktualnie t.j. Dz.U. z 2021 r., poz. 735, dalej zwana także "K.p.a.") oraz art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (t.j. Dz.U. z 2018 r., poz. 570).

W uzasadnieniu decyzji Kolegium stwierdziło, że Prezydent dopuścił się naruszenia przepisów prawa materialnego poprzez błędne zastosowanie art. 17 ust. 1b u.ś.r., a także przepisów postępowania (art. 6 K.p.a.), gdyż fakt powstania znacznej niepełnosprawności po ukończeniu 18. lub 25. roku życia, nie może stanowić przesłanki odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w świetle wyroku TK z dni 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13. Jednakże, Kolegium stwierdziło, że w sprawie zachodzi samodzielna przesłanka do odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., gdyż skarżąca ma ustalone prawo do renty.

Pismem z dnia [...] kwietnia 2021 r. M. S., reprezentowana przez pełnomocnika fachowego, wniosła do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Poznaniu skargę na decyzję Kolegium z dnia [...] lutego 2021 r. ([...]), zaskarżając ją w całości.

Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. i przyjęcie, że okoliczność pobierania przez opiekuna renty stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Za tym sformułowano wnioski o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta G. z dnia [...] września 2020 r. [...]) i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie M. S. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Dodatkowo zwrócono się o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a to na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325, z późn. zm., dalej także zwaną "P.p.s.a.").

W uzasadnieniu zwrócono uwagę na to, że proces wykładni nie może zakończyć się na wynikach wykładni językowej, a musi być uzupełniany wynikami wykładni systemowej oraz wykładni celowościowej. Zdaniem skarżącej, poprawna wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. powinna uwzględniać normy konstytucyjne. Zróżnicowanie sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych (jak skarżąca) polegające na wyłączeniu w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tych opiekunów, którzy mają ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w sytuacji, gdy to świadczenie jest niższe niż świadczenie pielęgnacyjne, stałoby w sprzeczności z konstytucyjnymi zasadami równości wobec prawa, sprawiedliwości społecznej oraz udzielania szczególnej pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnego i społecznej i osobom niepełnosprawnym.

W odpowiedzi na skargę z dnia [...] kwietnia 2021 r. Kolegium wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności Sąd wskazuje, że zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych, przy czym Sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej, co oznacza, że w zasadzie sąd administracyjny rozpoznając merytorycznie skargę nie przyznaje wnioskowanych świadczeń. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez Sąd, następuje tylko w przypadku stwierdzenia istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy (art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm., zwanej dalej: p.p.s.a.). Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 p.p.s.a. stanowiący, iż sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W tym miejscu Sąd wskazuje, że zgodnie z zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału IV na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374 z późn. zm.) sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.

Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie było rozstrzygnięcie dotyczące odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem.

Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy u.ś.r., a w szczególności art. 17 tej ustawy. Organ II instancji uznał, że przeszkodą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest wystąpienie negatywnej przesłanki wskazanej w przepisie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., a mianowicie opiekun osoby niepełnosprawnej ma ustalone prawo do renty. Kolegium wskazało, że w sprawie pozostaje bezsporne, że M. S. ma ustalone prawo do renty, co dokumentuje znajdująca się w aktach decyzja z dnia [...] marca 2020 r. Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o waloryzacji renty. Tymczasem, jak przyjęło Kolegium, zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. ustalone prawo m.in. do renty wyklucza przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Kolegium podkreśliło, że przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. jest sformułowany w sposób nie budzący wątpliwości i nie pozostawia organom orzekającym w tego rodzaju sprawach żadnego luzu decyzyjnego. Wskazując na związanie tym przepisem Kolegium wskazało, że było zobligowane do odmownego załatwienia wniosku Skarżącej.

Uwadze Kolegium umknęło jednak, że jakkolwiek z decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o waloryzacji renty z dnia [...] marca 2020 r. wynika, że Skarżąca pobiera świadczenie rentowe, to jednocześnie w aktach znajduje się Orzeczenie Lekarza Orzecznika ZUS z dnia [...] lipca 2018 r. nr [...], ustalające, że M. S. jest częściowo niezdolna do pracy (karta nienumerowana). Sąd w składzie orzekającym zwraca zatem uwagę na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. akt SK 2/17, w którym Trybunał stwierdził, że "art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2220 i 2354 oraz z 2019 r. poz. 60, 303, 577, 730 i 752) w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Należy wskazać, że Trybunał Konstytucyjny odroczył utratę mocy obowiązującej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.a u.ś.r. na okres 6 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw. Ogłoszenie wyroku w Dzienniku Ustaw nastąpiło 08 lipca 2019 r. W konsekwencji art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.a u.ś.r. utracił z dniem 09 stycznia 2020 r. moc obowiązującą w zakresie w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Oznacza to, że organy obydwu instancji zobowiązane były ten fakt uwzględnić. Zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji RP: "Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne." Na tej podstawie, wobec stwierdzenia niekonstytucyjności przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., w części, przepis ten nie może stanowić podstawy do wydania decyzji administracyjnej. W aktualnej sytuacji prawnej nie jest dopuszczalne zatem oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części omawianego przepisu, której niekonstytucyjność została stwierdzona. Dlatego też, ponieważ nie wyjaśniono dokładnie i nie udokumentowano w aktach sprawy, z jakiego tytułu Skarżąca pobiera świadczenie rentowe, a materiał dowodowy nie pozwala wykluczyć, że jest to prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, zaskarżoną decyzję Kolegium należało uchylić.

Sąd w niniejszym składzie w pełni podziela natomiast ocenę prawną, wyrażoną przez Kolegium, co do wadliwości decyzji organu I instancji i niemożności upatrywania w treści art. 17 ust. 1b u.ś.r. bezwzględnej przeszkody do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W tym zakresie organ II instancji trafnie powołał się na wyrok TK z dnia 21 października 2014 r. o sygn. K 38/13 (OTK-A 2014, nr 9, poz. 104), którym Trybunał Konstytucyjny orzekł m.in., że przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie, ze względu na moment powstania niepełnosprawności. W świetle tego orzeczenia organy administracji publicznej nie powinny brać pod uwagę tego, że niepełnosprawność osoby wymagającej opieki została stwierdzona dopiero w dorosłym życiu (po upływie okresów wskazanych w art. 17 ust. 1b u.ś.r.). Sąd w niniejszym składzie akceptuje, obecnie praktycznie jednolitą linię orzeczniczą sądów administracyjnych, pojmujących konsekwencje prawne zakresowej niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b u.ś.r. jako niemożność upatrywania w treści tego przepisu przeszkody dla przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego opiekunowi dorosłej osoby niepełnosprawnej, której niepełnosprawność stwierdzona została po ukończeniu 18. czy 25. roku życia. Zróżnicowanie wiekowe wprowadzone w art. 17 ust. 1b u.ś.r. godziło w normatywnie określoną zasadę równości obywateli wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji RP). Z tej przyczyny Sąd uchylił również decyzję organu I instancji.

W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a. oraz art. 135 p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji (pkt 1 sentencji wyroku).

O kosztach postępowania (pkt 2 sentencji wyroku), Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c w zw. z § 15 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. poz. 1800, z późn. zm.), uwzględniając wynagrodzenie należne pełnomocnikowi zawodowemu Skarżącej, ustalone według stawek minimalnych, w wysokości [...] zł.

Rzeczą organu I instancji, będzie ponowne rozpoznanie sprawy, z uwzględnieniem wykładni przepisów art. 17 ust. 1b oraz ust. 5 pkt 1 lit.a u.ś.r. przedstawionej w uzasadnieniu niniejszego wyroku oraz precyzyjne ustalenie i udokumentowanie w aktach sprawy czy Skarżąca pobiera rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy.