Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 487/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2018-08-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 64 par. 1 pkt 4 art. 64 par. 1 pkt 6
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alicja Polańska Sędziowie Sędzia WSA Kazimierz Maczewski Sędzia WSA Ewa Wojtysiak (spr.) po rozpoznaniu w Wydziale I w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 22 sierpnia 2018 r. sprawy ze skargi K. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 29 maja 2018 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości kosztów w postępowaniu egzekucyjnym 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 27 kwietnia 2018 r. nr [...], 2. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej na rzecz skarżącej K. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w S. kwotę [...] złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie postanowieniem z dnia 29 maja 2018 r., nr [...], Dyrektor Izby Administracji Skarbowej utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w S. z dnia 27 kwietnia 2018 r., nr [...], którym określono wysokość kosztów w łącznej kwocie [...]zł w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] z dnia 24 października 2016 r.

Zaskarżone postanowienie zostało wydane na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 – dalej: "K.p.a.") oraz art. 18 i art. 64c § 7 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2017 r., poz. 1201 ze zm. - dalej: "u.p.e.a") oraz art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm. – dalej: "P.p.s.a.") i w oparciu o następujący stan faktyczny sprawy.

Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w S. (dalej: "organ I instancji"), będący jednocześnie wierzycielem i administracyjnym organem egzekucyjnym, wszczął postępowanie egzekucyjne do majątku "K. S." S. z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w S. przy ul. [...] (dalej: "Zobowiązana", "Skarżąca"). Postępowanie to prowadzone było na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] z dnia 24 października 2016 r., obejmującego zaległość z tytułu podatku od towarów i usług za II kwartał 2016 r. w wysokości [...] zł.

W dniu 26 października 2016 r. organ egzekucyjny skierował zawiadomienia o zajęciu rachunków bankowych Zobowiązanej. Wraz z odpisami zawiadomień o zajęciu w dniu 28 października 2016 r. doręczono Zobowiązanej odpis tytułu wykonawczego.

Pismem z dnia 1 lutego 2017 r. Zobowiązana złożyła wniosek o doręczenie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych.

Organ I instancji postanowieniem z dnia 13 lutego 2017 r., nr [...], określił Zobowiązanej koszty egzekucyjne w kwocie [...]zł.

Pismem z dnia 7 marca 2017 r. pełnomocnik Zobowiązanej wniósł zażalenie na ww. postanowienie organu I instancji.

Postanowieniem z dnia 21 kwietnia 2017 r., nr [...]; [...], organ odwoławczy uchylił zaskarżone postanowienie w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

Pismem z dnia 16 maja 2017 r. organ I instancji wezwał Zobowiązaną do sprecyzowania żądania czy pismo stanowi żądanie wydania postanowienia o wysokości kosztów czy też wniosek o umorzenie kosztów egzekucyjnych. W odpowiedzi na wezwanie Zobowiązana wniosła o wydanie zawiadomienia o wysokości kosztów egzekucyjnych.

W dniu 18 lipca 2017 r. zawiadomił Zobowiązaną o kosztach postępowania egzekucyjnego powstałych w prowadzonym postępowaniu. Pismem z dnia 21 lipca 2017 r. w związku z ww. zawiadomieniem, Zobowiązana wniosła o wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych.

Organ I instancji postanowieniem z dnia 31 lipca 2017 r.,

nr [...], ponownie określił Zobowiązanej koszty egzekucyjne w kwocie [...]zł.

Na ww. postanowienie organu I instancji wniesiono zażalenie, w uzasadnieniu którego Zobowiązana podniosła, że dobrowolnie uiszczała należności, zaś postępowanie egzekucyjne wszczęte zostało w sposób nieuzasadniony i zmierzający wyłącznie do wygenerowania wysokich kosztów po jej stronie. Na poparcie przedstawionego stanowiska wskazała na wyrok Trybunału Konstytucyjnego sygn. akt. SK [...] z dnia 28 czerwca 2016 r., w którym TK uznał, że przepisy art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 pkt 1 u.p.e.a. naruszają wynikający z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (dalej: "Konstytucja RP") zakaz nadmiernej ingerencji przez to, że nie przewidują górnej granicy wysokości pobranych opłat, a także nie uwzględniają stopnia efektywności egzekucji, poziomu skomplikowania poszczególnych czynności oraz nakładu pracy organu egzekucyjnego. W zażaleniu Zobowiązana zawnioskowała o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości.

Organ odwoławczy postanowieniem z dnia 14 września 2017 r.,

nr [...], [...], utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie organu I instancji, wskazując m.in., że ww. wyrokiem Trybunał Konstytucyjny, sygn. akt SK [...], nie uchylił przepisów art. 64 § 1 pkt 4, ani art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a.

Na powyższe rozstrzygnięcie organu odwoławczego Zobowiązana wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjny w Szczecinie, który w wyniku jej rozpoznania wyrokiem z dnia 10 stycznia 2018 r., sygn. akt I SA/Sz [...], uchylił postanowienia obu instancji.

Po przeprowadzeniu ponownego postępowania, organ I instancji postanowieniem z dnia 27 kwietnia 2018 r., nr [...], określił Zobowiązanej koszty egzekucyjne w kwocie [...]zł. Tym razem ustalone stawki procentowe kosztów organ I instancji odniósł zarówno do stawek minimalnych obowiązujących w u.p.e.a., jak i do ustalonej proporcji stawek w odniesieniu do egzekucji z nieruchomości. Ponadto podkreślił, że czynności egzekucyjne dały 100 % skuteczność.

Na postanowienie pełnomocnik Zobowiązanej wniósł zażalenie. Wskazał, że organ I instancji nie wypełnił wytycznych zawartych w wyroku WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz [...]. Nie wskazał bowiem szczegółowo, jakie konkretne koszty i wydatki egzekucyjne miały wpływ na powstanie kosztów w ustalonej wysokości, poprzestając na procentowym wskazaniu maksymalnej wysokości kosztów za dokonanie czynności egzekucyjnej i opłaty manipulacyjnej i ich procentowym obniżeniu w stosunku do kosztów pierwotnie ustalonych przez organ I instancji. Organ I instancji powinien w ramach ponownego rozpoznania sprawy uwzględnić wysokość poniesionych kosztów egzekucyjnych, poziom skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakład pracy przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych. Zobowiązana wniosła o uchylenie postanowienia w całości.

Organ odwoławczy opisanym na wstępie zaskarżonym postanowieniem z dnia 29 maja 2018 r., nr [...], utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji z dnia 27 kwietnia 2018 r., wskazując, że:

"W uzasadnieniu swojego orzeczenia Sąd po przytoczeniu fragmentów ww. wyroku Trybunału wskazał, iż swoboda ustawodawcy określenia wysokości opłat nie jest nieograniczona. Ze względu na brak określenia maksymalnych wysokości opłaty wynikającej z art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej opłaty te realizują w nadmiernym stopniu funkcję represyjną. Sąd wskazał, że choć wyrok Trybunału ma charakter tzw. pominięcia prawodawczego, zadaniem organu będzie w pierwszym rzędzie odpowiedź na pytanie, czy ustalone koszty egzekucyjne na podstawie stawek procentowych przystają do wzorców konstytucyjnych wynikających z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji, a jeśli nie, to w jakim zakresie na gruncie tej sprawy należy je miarkować. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ winien wziąć pod uwagę stopień efektywności egzekucji, poziom skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakład pracy organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych.".

Następnie organ odwoławczy, po przytoczeniu przepisu art. 153 P.p.s.a., wskazał, że przyczyną uchylenia zaskarżonego postanowienia był wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt. SK [...]. Wyrokiem tym Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności z art. 2 Konstytucji RP przepisu

art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, art. 64 § 6 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej oraz art. 64 § 8 w zakresie, w jakim nie przewiduje możliwości obniżenia opłaty, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4, oraz opłaty manipulacyjnej w razie umorzenia postępowania z uwagi na dobrowolną zapłatę egzekwowanej należności po dokonaniu czynności egzekucyjnych.

Jak dalej wskazał organ odwoławczy, Trybunał Konstytucyjny podkreślił, że bezpośrednim celem opłat egzekucyjnych jest dostarczenie dochodów organom egzekucyjnym za wykonane przez nie czynności egzekucyjne oraz, że funkcja fiskalna opłat egzekucyjnych nie budzi wątpliwości ani w doktrynie, ani w orzecznictwie. Ponadto, wskazał, że celem egzekucji, co do zasady, nie jest represja, ale spowodowanie stanu wymaganego przez przepis prawa. Związana z tym dolegliwość materialna powinna stanowić dodatkowy bodziec skłaniający zobowiązanego do dobrowolnego uiszczenia należności. Powinien on w szczególności być świadomy, że uchylenie się od dobrowolnego wykonania obowiązku może wiązać się nie tylko z jego przymusowym wykonaniem, ale także z dodatkowymi kosztami. Bez wątpienia też wysokość i zasady pobierania tych opłat powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić finansowanie aparatu egzekucyjnego.

Organ odwoławczy podniósł dalej, że Trybunał Konstytucyjny wskazał także, że nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych (procentowych) jako jednej z metod określenia wysokości danin publicznych, także opłat. W tym sposobie określenia wysokości danin publicznych, uwzględniając obiektywny wymiar danej opłaty, co do zasady nie bierze się pod uwagę sytuacji indywidualnego podmiotu, który te opłaty uiszcza. Stawki stosunkowe są obciążeniem proporcjonalnym do wysokości konkretnej kwoty podlegającej egzekucji. Tak określona wysokość opłaty egzekucyjnej może nie być w pełni adekwatna do nakładu pracy organu egzekucyjnego i stopnia skuteczności jego działań w konkretnej egzekucji. Jest to jednak sytuacja konstytucyjnie dopuszczalna. W tym zakresie ustawodawca ma bowiem znaczną swobodę regulacyjną. Z samej istoty opłat wynika, że nie zawsze wiążą się one z ekwiwalentnym świadczeniem podmiotu publicznego. Pełnią one raczej funkcję stymulacyjno-wychowawczą. Swoboda ustawodawcy określona wysokością opłat nie jest jednak nieograniczona. Problematyka wysokości opłat w egzekucji jest bowiem nierozerwalnie związana z zapewnieniem właściwej równowagi między interesem państwa, polegającym na otrzymaniu zwrotu wydatków za przeprowadzone postępowanie egzekucyjne, a ochroną podmiotów przed nadmiernym fiskalizmem państwa. Bez wątpienia wysokość i zasady pobierania tych opłat powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić finansowanie aparatu egzekucyjnego. Funkcja fiskalna opłat w egzekucji powinna polegać na uzyskaniu częściowego przynajmniej zwrotu kosztów funkcjonowania tego aparatu.

Z drugiej strony Trybunał Konstytucyjny wskazał – jak dalej podniósł organ odwoławczy - że powstawanie kosztów egzekucyjnych, jak i całe postępowanie egzekucyjne, jest następstwem uchylania się zobowiązanych od wykonywania nałożonych na nich obowiązków. Tym samym to ich negatywna postawa powoduje konieczność podjęcia działań przez organ egzekucyjny. Celem egzekucji administracyjnej, a co za tym idzie także opłat z nią związanych, jest doprowadzenie do wykonania obowiązków powstających w obszarze działania administracji, tj. spowodowanie stanu wymaganego przez przepis prawa. Środków egzekucyjnych oraz związanych z nimi opłat nie można kwalifikować jako sankcji wobec podmiotu nie wywiązującego się z określonych prawem obowiązków. Pełnią one raczej funkcje stymulacyjno-wychowawczą. Konieczność poniesienia opłat obciąża bowiem zasadniczo zobowiązanego. Związana z tym dolegliwość materialna powinna stanowić dodatkowy bodziec skłaniający zobowiązanego do dobrowolnego uiszczenia należności. Powinien on w szczególności być świadomy, że uchylanie się od dobrowolnego wykonania obowiązku może wiązać się nie tylko z jego przymusowym wykonaniem, ale także z dodatkowymi kosztami, które stanowią dla niego określoną dolegliwość materialną i tym samym oddziałują na przyszłość, pełniąc funkcję wychowawczą.

Podkreślono także, że istotne jest jednak zachowanie przez ustawodawcę racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone. W przeciwnym razie rola tych opłat sprowadza się do swoistej kary z tytułu niewykonania określonego obowiązku, co jest niespójne z podstawowym celem postępowania egzekucyjnego, za który uznać należy wykonanie przez dłużnika ciążącego na nim obowiązku.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, organ odwoławczy wskazał, że skutkiem orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego nie jest wyeliminowanie z porządku oprawnego podstawy prawnej do orzekania o wysokości kosztów na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 i 6 u.p.e.a. z zastosowaniem procentowego sposobu obliczania tych opłat. Wyrok dotyczy tzw. pominięcia prawodawczego – przy czym do dnia dzisiejszego ustawodawca nie określił górnej granicy opłat za zajęcie innych wierzytelności i opłaty manipulacyjnej, zatem organ działa w obszarze nieunormowania przez ustawodawcę.

Następnie organ odwoławczy przytoczył przepisy art. 7 Konstytucji RP i art. 6 K.p.a., wskazując, że organy działają na podstawie przepisów prawa. Zatem, jak dalej wskazał organ odwoławczy, administracyjne organy egzekucyjne nie są uprawnione do samodzielnej oceny konstytucyjności przepisów, a obowiązek działania przez organy na podstawie obowiązujących przepisów prawa wyraża się w braku możliwości pominięcia funkcjonalnych regulacji prawnych czy działania wbrew tym przepisom.

Dalej, organ odwoławczy, odnosząc ustalone za pomocą stawek procentowych koszty do wzorców konstytucyjnych, jako punktu odniesienia, przyjął - na podstawie opłaty w wysokości 8 % egzekwowanej należności dotyczącej zajęcia nieruchomości przewidzianej w art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a. - jako górną granicę kosztów z tytułu zajęcia nieruchomości, kwotę [...]zł. W jego ocenie, wyrazem zachowania obowiązujących regulacji prawnych będzie taki mechanizm określenia kosztów za zajęcie innych wierzytelności i opłaty manipulacyjnej, aby różnice wynikające z opłat stosunkowych, tj. 1%, 4%, 5%, 6% i 8% zachować przy miarkowaniu górnego progu tych opłat, przyjmując za punkt odniesienia kwotę ograniczenia [...] zł dla najwyższej opłaty procentowej 8%. W związku z przyjęciem przez ustawodawcę dla skomplikowanej czynności zajęcia nieruchomości opłata wynosi 8%, tj. nie więcej niż [...] zł, to uzasadnionym jest w związku z brakiem ustawowych regulacji przyjęcie przy mniej skomplikowanej czynności zajęcia rachunku bankowego stawki 5% z zachowaniem proporcji od tej maksymalnej stawki, ustalenie górnej granicy opłaty za zajęcie na poziomie [...] zł. Tym samym maksymalna wysokość opłaty manipulacyjnej, której stawka wynosi 1% nie może przekraczać kwoty [...]zł.

Organ odwoławczy wskazał przy tym na wydany w niniejszej sprawie ww. wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz [...]. Uznał, iż określenie kosztów egzekucyjnych w wysokości: [...] zł opłata manipulacyjna i [...] zł opłata za zajęcie, łącznie w kwocie [...]zł. jest wykonaniem ww. wyroku. Tak ustalone opłaty nie przekraczają wyznaczonego rozsądnie pułapu poszczególnych opłat, nie powodują zatem zerwania związku miedzy świadczeniem organu, a wysokością ponoszonych kosztów za dokonanie tych czynności.

Końcowo organ odwoławczy zwrócił uwagę, iż nakład pracy organu egzekucyjnego nie był niewielki, czy mało czasochłonny. Naliczone koszty jak najbardziej odzwierciedlają wkład organu egzekucyjnego w skutecznie podejmowane czynności.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na powyższe postanowienie organu odwoławczego z dnia 29 maja 2018 r., utrzymującego w mocy postanowienie organu I instancji z dnia 27 kwietnia 2018 r. Skarżąca wniosła o uchylenie tego postanowienia w całości oraz o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, zarzucając zaskarżonemu postanowieniu naruszenie:

1. art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. przez ustalenie kosztów egzekucyjnych w rażącej wysokości, bez wykazania, jakie konkretnie koszty, wydatki egzekucyjne miały wpływ na powstanie kosztów w ustalonej wysokości;

2. art. 64 § 6 u.p.e.a. przez ustalenie opłaty manipulacyjnej w rażącej wysokości, bez wykazania, jakie konkretnie koszty i wydatki egzekucyjne miały wpływ na powstanie kosztów w ustalonej wysokości;

3. art. 7 K.p.a. i 77 K.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. przez zaniechanie przez organ podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia, w szczególności ustalenia, czy określone przez organ koszty egzekucyjne, wynikające z przeprowadzonego postępowania egzekucyjnego, pozostają w związku ze świadczeniami organu egzekucyjnego w toku tego postępowania;

4. art. 8 K.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. przez prowadzenie postępowania w sposób niebudzący zaufania do władzy publicznej, w szczególności przez niedokładne zbadanie okoliczności sprawy oraz nieuwzględnienie w decyzji słusznego interesu strony;

5. art. 153 P.p.s.a. przez uchybienie przez organ wskazaniom Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zawartym w wyroku z dnia 10 stycznia 2018 r., sygn. akt I SA/Sz [...], co do dalszego postępowania przez brak szczegółowego wskazania w rozstrzygnięciu kosztów poniesionych przez organ w toku postępowania egzekucyjnego, co uniemożliwia kontrolę sądową.

W uzasadnieniu zarzutów skargi Skarżąca przedstawiła przebieg postępowania w niniejszej sprawie, po czym wskazała, że nie zgadza się stanowiskiem organu, na co przedstawiła swoją argumentację, kładąc nacisk na naruszenie art. 153 P.p.s.a. w związku ze wskazaniami WSA w Szczecinie, zawartymi w wyroku z dnia

10 stycznia 2018 r., sygn. akt I SA/Sz [...].

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu.

Po rozpoznaniu sprawy w trybie uproszczonym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje.

Skargę należało uwzględnić, gdyż Sąd stwierdził - działając w warunkach art. 153 P.p.s.a., a zatem w warunkach związania oceną prawną zawartą w prawomocnym wyroku tutejszego Sądu z dnia 10 stycznia 2018 r., sygn. akt

I SA/Sz [...] - że zaskarżonym postanowieniem, akceptującym postanowienie organu I instancji, organy dopuściły się naruszenia przepisów postępowania w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy.

Przedmiotem skargi jest postanowienie organu odwoławczego z dnia

29 maja 2018 r., utrzymujące w mocy postanowienie organu I instancji z dnia

27 kwietnia 2018 r., którym określono Skarżącej wysokość kosztów w łącznej wysokości [...] zł w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] z dnia 24 października 2016 r. Zatem, istota sporu sprowadza się do oceny legalności zaskarżonego postanowienia w kontekście ww. wyroku Sądu o sygn. akt I SA/Sz [...], którym uchylono zaskarżone postanowienie organu odwoławczego z dnia 14 września 2017 r. i poprzedzające je postanowienie organu I instancji z dnia 31 lipca 2017 r.,

wskazując, że: "Organ powinien zbadać adekwatność ustalonych kosztów egzekucyjnych względem poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności, a wiec odnieść się do zachowania racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji, a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone, tak opłaty te nie przekroczyły maksymalnego rozsądnego pułapu, które to okoliczności winny być wskazane w rozstrzygnięciu. Brak takiego wskazania powoduje bowiem,

że w istocie takie rozstrzygnięcie wymyka się spod kontroli sądowej. Nie sposób bowiem poznać jakie czynności organu egzekucyjnego, jaki nakład pracy organu egzekucyjnego legły u podstaw takiego ustalenia wysokości kosztów egzekucyjnych – tak jak ma to miejsce w uchylonym przez Sąd postanowieniu.".

W aspekcie procesowym taki stan sprawy rodzi skutki określone w art. 153

i art. 170 P.p.s.a.

W myśl art. 170 P.p.s.a., orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach

w ustawie przewidzianych także inne osoby.

Zgodnie zaś z art. 153 P.p.s.a., ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

Istota przepisu art. 153 P.p.s.a. polega na tym, że ma on charakter bezwzględnie obowiązujący, co oznacza, że ani organ podatkowy, ani też sąd administracyjny, orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie mogą nie uwzględnić oceny prawnej i wskazań wyrażonych wcześniej w orzeczeniu tegoż sądu, gdyż są nimi związane. Związanie sądu administracyjnego w rozumieniu art. 153 p.p.s.a. oznacza, że nie może on formułować nowych ocen prawnych – sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie oraz do konsekwentnego reagowania w przypadku stwierdzenia braku zastosowania się do wskazań w zakresie dalszego postępowania przed organem administracji publicznej (vide: komentarz do art. 153 p.p.s.a. [w:] Jan Paweł Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. V, Opublikowano: LexisNexis 2011). Kontrola sądowa rozstrzygnięcia, wydanego w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, sprowadza się zaś do oceny, czy organ podporządkował się wskazanym wytycznym i ocenie prawnej wyrażonej przez sąd, gdyż jest to główne kryterium poprawności nowowydanej decyzji (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21.03.2014 r., sygn. akt I GSK [...]).

Obecnie więc rozpoznający sprawę Sąd, związany jest oceną sprawy

i wskazaniami zawartymi w wyroku WSA w Szczecinie z dnia 10 stycznia 2018 r., sygn. akt I SA/Sz [...], którym uchylono poprzednie postanowienie organu odwoławczego i poprzedzające je postanowienie organu I instancji, głównie z uwagi na to, że: "Organ winien bowiem wziąć pod uwagę, jak wynika z uzasadnienia wyroku Trybunału, ocenę nakładu pracy organu egzekucyjnego w toczącym się postępowaniu egzekucyjnym, częstotliwość podejmowanych czynności, ich skomplikowanie a nie w ogólności do postępowań prowadzonych z udziałem Skarżącej.".

Sąd, ponownie orzekający w niniejszej sprawie, nie stwierdził w okolicznościach występujących w rozpoznawanej sprawie zaistnienia żadnej z przesłanek umożliwiających odstąpienie od oceny prawnej wyrażonej w poprzednio podjętym w tej sprawie wyroku z dnia 10 stycznia 2018 r. W rozpoznawanej sprawie, nie doszło bowiem ani do zmiany stanu prawnego, jak również nie nastąpiła żadna zmiana okoliczności faktycznych, które miałby istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia. Oznacza to, że dalsze rozważania na temat legalności zaskarżonego aktu, muszą być prowadzone w oparciu o stanowisko Sądu wyrażone w ww. wyroku (sygn. akt

I SA/Sz [...]).

Przechodząc do oceny legalności zaskarżonego postanowienia wskazać należy, że w powołanym wyroku, Sąd odwołał się do orzeczenia TK sygn. akt SK [...],

w którym Trybunał orzekł, że nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych (procentowych) jako jednej z metod określania wysokości danin publicznych, także opłat. Jednocześnie jednak podkreślił, że swoboda ustawodawcy określania wysokości opłat nie jest jednak nieograniczona. Problematyka wysokości opłat w egzekucji jest bowiem nierozerwalnie związana z zapewnieniem właściwej równowagi między interesem państwa polegającym na otrzymaniu zwrotu wydatków za przeprowadzone postępowanie egzekucyjne, a ochroną podmiotów przed nadmiernym fiskalizmem państwa. Bez wątpienia wysokość i zasady pobierania tych opłat powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić finansowanie aparatu egzekucyjnego. Funkcja fiskalna opłat w egzekucji powinna polegać na uzyskaniu częściowego przynajmniej zwrotu kosztów funkcjonowania tego aparatu. Istotne jest jednak zachowanie racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji

a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone.

W przeciwnym razie rola tych opłat sprowadza się do swoistej kary z tytułu niewykonania określonego obowiązku, co jest niespójne z podstawowym celem postępowania egzekucyjnego, za który należy uznać wykonanie przez dłużnika ciążącego na nim obowiązku.

W wyroku z dnia 10 stycznia 2018 r., sygn. akt I SA/Sz [...], Sąd m.in. wskazał, że:

"(...) w sytuacji braku koniecznej interwencji ustawodawcy nie da się, stosując omawiane przepisy w poszczególnych sprawach, oderwać od okoliczności faktycznych

i prawnych konkretnych spraw.".

Zatem, w razie braku interwencji ustawodawcy do czasu ponownego orzekania

w sprawie, zadaniem organu będzie w pierwszym rzędzie odpowiedź na pytanie, czy ustalone koszty egzekucyjne na podstawie stawek procentowych wskazanych

w przepisach u.p.e.a., in concreto przystają do wzorców konstytucyjnych wynikających z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji, a jeśli nie, to w jakim zakresie na gruncie tej sprawy należy je miarkować.".

Dalej Sąd ten również wskazał, że organy stosując prawo powinny tak określać wysokość kosztów egzekucyjnych, aby ustrzec się przed zarzutem naruszenia standardów określonych w wyroku Trybunału. Uściślając, nie powinno dojść do pozyskania dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością, czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych w realiach konkretnie rozpoznawanej sprawy.

Przeprowadzając kontrolę zaskarżonego postanowienia, wydanego na skutek ww. wyroku Sądu z dnia 10 stycznia 2018 r., sygn. akt I SA/Sz [...], Sąd stwierdził, że organ nie wypełnił ciążącego na nim obowiązku zastosowania się do wiążącej go oceny prawnej i wskazań tego Sądu co do dalszego postępowania, a tym samym zaskarżone postanowienie, akceptujące wadliwe uzasadnienie postanowienia organu

I instancji z dnia 27 kwietnia 2018 r. w zakresie określenia wysokości kosztów egzekucyjnych, dotknięte jest takim uchybieniem w działaniu organu, które na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. skutkowało koniecznością uchylenia postanowień organów obu instancji.

Wbrew bowiem zaleceniom Sądu, w zaskarżonym postanowieniu nadal brak było szczegółowego wskazania, jakie konkretnie czynności podjął organ egzekucyjny

w toczącym się w stosunku do Skarżącej jako zobowiązanej postępowaniu egzekucyjnym na podstawie tytułu wykonawczego z dnia 24 października 2016 r., jakie koszty (wydatki) organ poniósł w toku prowadzonej egzekucji i jaki nakład pracy organu egzekucyjnego legł u podstaw ustalenia wysokości kosztów egzekucyjnych. Tych elementów zabrakło w zaskarżonym postanowieniu (utrzymującym w mocy postanowienie organu I instancji, mimo jego wadliwości).

W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, organ odwoławczy - utrzymując w mocy postanowienie organu I instancji z dnia 27 kwietnia 2018 r., którym określono Skarżącej wysokość kosztów egzekucyjnych w kwocie łącznej [...] zł - ponownie przeprowadził szerokie rozważania co do wypełnienia wymogu miarkowania kosztów

w drodze przyjęcia proporcji, uznając - tak samo jak poprzednio, a zatem wbrew wskazaniom Sądu zawartym w wyroku z 10 stycznia 2018 r. (sygn. akt I SA/Sz [...]) - za punkt odniesienia górną granicę kosztów z tytułu zajęcia nieruchomości, która wynosi 8% kwoty egzekwowanej należności, nie więcej jednak niż [...] zł. Wskazał nadto, że organ egzekucyjny I instancji, określając na mocy art. 64 § 1 pkt 4 i 6 u.p.e.a. koszty egzekucyjne z tytułu opłaty za czynność, tj. zajęcie innej wierzytelności w wysokości 5% oraz opłatę manipulacyjną w wysokości 1%, ustalił je na poziomie odpowiednio: [...] zł oraz [...] zł, nie przekraczając tym samym ustalonej kwoty granicznej, której wykazał sposób obliczenia.

Wobec tego, zaistniała podstawa do uznania, że organ odwoławczy oraz organ I instancji nie wykonały zaleceń Sądu, nadal bowiem nie powiązały wysokości kosztów egzekucyjnych z rzeczywistymi kosztami prowadzonego postępowania egzekucyjnego, gdyż w dalszym ciągu nie odniosły się do adekwatności wysokości ustalonych kosztów egzekucyjnych w stosunku do stopnia skomplikowania podejmowanych czynności oraz nakładu pracy organu.

Zwrócić przy tym należy uwagę, że wysokość opłat w egzekucji jest nierozerwalnie związana z zapewnieniem właściwej równowagi między interesem społecznym (tutaj bowiem postępowanie egzekucyjne prowadził państwowy organ egzekucyjny), polegającym na odzyskaniu wydatków poniesionych na prowadzenie postępowania egzekucyjnego w celu wyegzekwowania wymagalnych obowiązków,

a ochroną drugiej strony tego postępowania (zobowiązanej) przed nadmiernym fiskalizmem państwa. Stosunek wysokości kosztów egzekucyjnych, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone, powinien pozostawać w racjonalnej zależności.

W rozpoznawanej sprawie ta okoliczność nie poddawała się sądowej kontroli co do jej zgodności z prawem.

Fakt, że do dnia dzisiejszego ustawodawca nie wykonał ww. wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK [...], nie może stanowić podstawy do określania kosztów egzekucyjnych bez wykazania ich rzeczywistego poniesienia.

A poza tym, w sytuacji, gdy brak pełnego unormowania spornej kwestii, zdaniem Sądu ponownie orzekającego w niniejszej sprawie, należy również mieć na uwadze ogólne zasady postępowania obowiązujące organy administracji publicznej,

a w szczególności, zasadę rozstrzygania wątpliwości co do treści normy prawnej na korzyść strony, przewidzianą w art. 7a K.p.a. (w zw. z art. 18 u.p.e.a.).

Zgodnie z art. 7a § 1 K.p.a., jeżeli przedmiotem postępowania administracyjnego jest nałożenie na stronę obowiązku bądź ograniczenie lub odebranie stronie uprawnienia, a w sprawie pozostają wątpliwości co do treści normy prawnej, wątpliwości te są rozstrzygane na korzyść strony, chyba że sprzeciwiają się temu sporne interesy stron albo interesy osób trzecich, na które wynik postępowania ma bezpośredni wpływ.

Funkcją normy prawnej zawartej w art. 7a K.p.a. jest zwiększenie ochrony praw strony przez ograniczenie negatywnych skutków nieprecyzyjnego formułowania przepisów prawa. Adresatem tego przepisu są organy administracji publicznej.

W stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy wprawdzie mamy do czynienia

z sytuacją istnienia normy prawnej uznanej przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodną z Konstytucją RP i brakiem wprowadzenia w życie w jej zamian innej normy prawnej, pozostającej w zgodzie z Konstytucją RP, to jednak jest to również sytuacja stwarzająca istotne wątpliwości interpretacyjne, które - zdaniem Sądu - winny być rozstrzygane na korzyść strony. Skutkiem bowiem ww. orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego było wyeliminowanie z porządku prawnego podstawy prawnej do orzekania o wysokości kosztów egzekucyjnych na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a. z zastosowaniem procentowego sposobu obliczania opłaty za dokonanie czynności egzekucyjnej i opłaty manipulacyjnej w odniesieniu do kwoty egzekwowanych należności w zakresie przekroczenia ich maksymalnego rozsądnego pułapu. Minimalna ich granica nadal obowiązuje. W takiej sytuacji zatem, organ powinien ograniczać ustalanie wysokości kosztów egzekucyjnych do nie budzących wątpliwości wydatków, stosownie do wymogów Trybunału Konstytucyjnego, a więc kosztów poniesionych w ramach oznaczonego postępowania egzekucyjnego, stosownie do obowiązującej zasady,

że koszty egzekucyjne obciążają zobowiązanego (art. 64c § 1 u.p.e.a.). Wprawdzie odbywało by się to prawdopodobnie kosztem budżetu Państwa, ale skoro do tej pory (minęło ponad 2 lata od wyroku TK z dnia 28 czerwca 2016 r.) nie wprowadzono zgodnych z Konstytucją RP przepisów w zamian za niekonstytucyjne, to trudno by strona ponosiła tego negatywne konsekwencje. W ocenie Sądu, nie jest wystarczające w takiej sytuacji – co ma miejsce w badanej sprawie - odnoszenie się do innego przepisu regulującego opłatę innej czynności egzekucyjnej (tutaj, do opłaty stosunkowej dotyczącej zajęcia nieruchomości), a także wskazanie, że powstawanie kosztów egzekucyjnych, jak i całe postępowanie egzekucyjne, jest następstwem uchylania się od wykonywania przez stronę zobowiązaną od wykonywania nałożonych na nią obowiązków. Każda bowiem ze stron ma swoje obowiązki, na co zwrócił zasadnie uwagę organ, ale także i prawa, zaś tutaj, właściwe organy władzy publicznej nie wywiązują się należycie z obowiązku niezwłocznego unormowania sytuacji, która obecnie wywołuje szereg istotnych wątpliwości interpretacyjnych w zakresie określania kosztów egzekucyjnych, w tym z tytułu zajęcia innych niż wymienione w pkt 2 i 3 wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych, a także pobierania opłaty manipulacyjnej, co skutkuje, że organ, ustalając wysokość kosztów egzekucyjnych, a sądy, oceniając te działania co do ich zgodności z prawem, nadal działają na obszarze nieunormowanym przez ustawodawcę, co z kolei kłóci się z kluczowymi zasadami prowadzenia postępowania administracyjnego, którymi związane są organy, w szczególności przewidzianymi w art. 6 K.p.a. (zasada legalności – organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa, co oznacza, że organ nie może działać na podstawie domniemań) i art. 7 K.p.a. (zasada prawdy obiektywnej - w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli). Nadto, sytuacja ta pozostaje w konflikcie z kompetencją sądów administracyjnych, określoną w art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia

25 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2017 r., poz. 2188 ze zm.), w myśl którego sądy administracyjne sprawują m.in. wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej (§ 1), zaś kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2).

Wobec tego, Sąd mając na uwadze przedstawione wyżej okoliczności faktyczne

i prawne uznał za zasadne zarzuty skargi co do braku wykazania przez organ, jakie konkretnie koszty i wydatki egzekucyjne miały wpływ na określenie kosztów

w wysokości ustalonej postanowieniem organu I instancji z dnia 27 kwietnia 2017 r., utrzymanym w mocy zaskarżonym postanowieniem, i w związku z tym orzekł

o uchyleniu postanowień organów obu instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a.

Ponownie zatem rozpoznając sprawę, organ zrealizuje zalecenia zawarte

w wyroku z dnia 10 stycznia 2018 r., sygn. akt I SA/Sz [...], w tym dokładnie wyjaśni stan faktyczny sprawy w zakresie rzeczywistych kosztów egzekucyjnych poniesionych przez organ egzekucyjny w postępowaniu egzekucyjnym przeprowadzonym w stosunku do Skarżącej na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] z dnia 24 października 2016 r., co winno znaleźć oparcie w aktach administracyjnych sprawy.

W zależności od dokonanych ustaleń i ich oceny, w nowo wydanym orzeczeniu, sporządzonym zgodnie z wymogami płynącymi z art. 7a, art. 9 i art. 107 § 3 K.p.a., organ przedstawi uargumentowane stanowisko w spornej kwestii.

O zwrocie kosztów postępowania sądowego w łącznej kwocie [...]zł Sąd orzekł w oparciu o art. 200 w zw. z art. 205 § 2 P.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1

lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2018 r., poz. 265). Zasądzona kwota obejmuje: uiszczony wpis stały od skargi w kwocie [...]zł (ustalony na podstawie § 2 ust.1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi) oraz wynagrodzenie pełnomocnika procesowego Skarżącej (radcy prawnego) w kwocie [...]zł z tytułu zastępstwa procesowego w niniejszym postępowaniu sądowym oraz uiszczona opłata skarbowa od pełnomocnictwa procesowego [...] zł).