Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 2275/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-03-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
Hasła tematyczne: Ubezpieczenia
Skarżony organ: Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 134 par. 1, art. 145 par. 1 pkt 1 lit a i c
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 66 ust. 1 pkt 16, art. 5 pkt 20, art. 82 ust. 1
journal: Dz.U. 2016 poz 1793
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych - tekst jedn.
article: art. 6, art. 7, art. 8, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aneta Lemiesz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Izabela Głowacka-Klimas Asesor WSA Joanna Kruszewska-Grońska Protokolant st. sekr. sąd. Jan Czarnacki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 marca 2018 r. sprawy ze skargi A. G. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] sierpnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego uchyla zaskarżoną decyzję


UZASADNIENIE

Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia ("Prezes NFZ") decyzją z dnia [...] sierpnia 2017 r. nr [...] , wydaną na podstawie art. 102 ust. 5 pkt 24 w związku z art. 109 ust. 5 i art. 66 ust. 1 pkt 16 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1793, ze zm.), dalej "ustawa o świadczeniach", oraz art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., w zw. z art. 16 ustawy z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2017 r. poz. 935), po rozpatrzeniu odwołania A. G. (dalej "skarżący", "strona"), uchylił decyzję dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej "organ I instancji") z dnia [...] września 2016 r. nr [...] , stwierdzającej brak istnienia obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego A. G. z tytułu pobierania świadczenia emerytalnego wypłacanego przez Zarząd Ubezpieczeń Społecznych USA (Social Security Administration) i orzekł, że A. G. podlega od dnia 1 października 2004 r. obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu pobierania świadczenia wypłacanego przez Zarząd Ubezpieczeń Społecznych USA (Social Security Administration).

Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

A. G., wnioskiem z dnia 22 października 2015 r., wystąpił do [...] OW NFZ o wydanie decyzji w zakresie ustalenia obowiązku podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu. Skarżący poinformował, ze jest beneficjentem świadczenia tzw. renty wdowiej ("widow benefit") z amerykańskiego Social Security Administration, które to świadczenie otrzymuje po żonie zmarłej w USA w 2004 r.

Organ I Instancji pismem z dnia 2 listopada 2015 r. zwrócił się do strony o uzupełnienie ww. wniosku poprzez nadesłanie dokumentu potwierdzającego przyznanie przez instytucję amerykańską świadczenia rentowego po zmarłej żonie, zawierającego w szczególności datę przyznania przedmiotowego świadczenia.

W odpowiedzi na powyższe skarżący pismem z dnia 7 grudnia 2015 r. przekazał organowi uwierzytelnione tłumaczenie "powiadomienia o przyznaniu świadczenia" od października 2004 r.

Następnie organ I instancji wezwał skarżącego o wskazanie formy wypłaty świadczenia z USA (forma czeku lub przelewu) oraz podmiot realizujący tę wypłatę w Polsce, a także poinformował, że na podstawie danych zawartych w Centralnym Wykazie Ubezpieczonych prowadzonym przez Narodowy Fundusz Zdrowia, A. G. został zgłoszony w Polsce do ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu pobierania renty z kasy Rolniczego Ubezpieczenia Zdrowotnego od dnia 23 sierpnia 2013 r.

W odpowiedzi A. G. - przy piśmie z dnia 7 stycznia 2016 r. - poinformował, że świadczenie otrzymuje w formie czeku, który jest realizowany w banku PKO BP I Oddział w [...] .

W odpowiedzi na zapytanie organu, Wydział Konsularny Ambasady RP w Waszyngtonie pismem z dnia 15 marca 2016 r. nadesłał wyjaśnienia dotyczące zasad nabywania uprawnień do świadczeń emerytalnych w USA. Dodatkowo poinformował, że osoby, które pracowały w kraju, z którym USA zawarły umowę o ubezpieczeniach społecznych, np. w Polsce, mogą uzupełnić brakujące okresy ubezpieczenia okresami ubezpieczenia z tego kraju i ubiegać się o świadczenia emerytalne, rentę inwalidzką lub świadczenie pośmiertne. Social Security Administration oferuje również świadczenie rodzinne dla członków rodziny ubezpieczonej, m.in. także w przypadku śmierci pracownika, kiedy członkowie rodziny mogą być uprawnieni do miesięcznych świadczeń ubezpieczenia społecznego.

Następnie pocztą elektroniczną otrzymaną w dniu 19 maja 2016 r. pracownik Działu Świadczeń Federalnych Konsulatu Amerykańskiego w Krakowie wyjaśnił zasady przyznawania świadczenia wdowiego i renty wdowiej. Wynika z nich, że amerykańskie świadczenie wdowie jest przyznawane osobom, których małżonek pracował w USA i uzyskał prawo do emerytury (nie musiał jej pobierać). Osoby otrzymujące świadczenie wdowie nie musiały przebywać ani pracować w USA. Musiały natomiast w momencie śmierci osoby ubezpieczonej być z tą osobą w związku małżeńskim od co najmniej roku. Rozwiedzionym małżonkom również przysługuje prawo do świadczeń. W takim przypadku małżeństwo musiało trwać więcej niż 10 lat. Renta wdowia (w odróżnieniu od świadczenia wdowiego) jest jeszcze innym rodzajem świadczenia, bo przysługuje wdowom pomiędzy 50 i 60 rokiem życia, które są niezdolne do pracy. Natomiast pismem z dnia 27 lipca 2016 r. organ został poinformowany, że skarżący pobiera świadczenie emerytalne.

[...] OW NFZ - w decyzji z dnia [...] września 2016 r. - stwierdził brak istnienia obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego A. G. z tytułu pobierania świadczenia emerytalnego wypłacanego przez Zarząd Ubezpieczeń Społecznych USA (Social Security Administration).

Pismem z dnia 7 października 2016 r. A. G. wniósł odwołanie od powyższej decyzji.

Rozpatrując odwołanie skarżącego, Prezes NFZ zaskarżoną decyzją z dnia [...] sierpnia 2017 r. uchylił decyzję organu I instancji i orzekł, że skarżący podlega od dnia 1 października 2004 r. obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu pobierania świadczenia wypłacanego przez Zarząd Ubezpieczeń Społecznych USA (Social Security Administration).

Prezes NFZ zwrócił uwagę, iż zgodnie z art. 66 ust. 1 pkt 16 ustawy o świadczeniach, obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby pobierające emeryturę lub rentę. Przy czym zgodnie z art. 5 pkt 20 ustawy o świadczeniach, za osobę pobierającą emeryturę lub rentę uważa się - osobę objętą zaopatrzeniem emerytalnym lub rentowym, pobierającą rentę socjalną albo rentę strukturalną na podstawie ustawy z dnia 26 kwietnia 2001 r. o rentach strukturalnych w rolnictwie (Dz. U. poz. 539, z 2003 r., poz. 2273 oraz z 2004 r., poz. 873) lub ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (Dz. U. z 2014 r. poz. 1613 oraz z 2016 r. poz. 1579), oraz osobę otrzymującą emeryturę lub rentę z zagranicy. Organ zauważył, że ustawodawca nie wymienił w powyższym przepisie szczegółowo wszystkich aktów prawnych regulujących kwestię objęcia zaopatrzeniem emerytalnym lub rentowym - wymienił jedynie dwa spośród wielu aktów prawnych regulujących powyższą kwestię oraz w sposób wyraźny wskazał, iż za osobę pobierającą emeryturę lub rentę uważa się osobę "objętą zaopatrzeniem emerytalnym lub rentowym".

Następnie Prezes NFZ wskazał, że skarżący otrzymuje świadczenie z Social Security Administration, czyli z amerykańskiego ubezpieczenia społecznego, tym samym jest objęty zaopatrzeniem rentowym. W tym miejscu organ wyjaśnił, iż ustawodawca nie sprecyzował - mówiąc o osobach "objętych zaopatrzeniem emerytalnym lub rentowym" - iż dotyczy to osób objętych polskim zaopatrzeniem emerytalnym lub rentowym. Definicja osób pobierających emeryturę lub rentę w części dotyczącej osób objętych zaopatrzeniem emerytalnym lub rentowym, odnosi się do wszystkich osób objętych takim zaopatrzeniem, na podstawie przepisów ustawodawstwa właściwego ze względu na nabyte prawa do objęcia systemem zabezpieczenia społecznego, tym bardziej, iż ustawodawca expressis verbis wskazał, że za osobę pobierającą emeryturę lub rentę uważa się osobę "otrzymującą emeryturę lub rentę z zagranicy". Konstrukcja rzeczonego przepisu nie pozwalała na jego wąską interpretację językową, gdyż zaopatrzenie emerytalne czy rentowe jest indywidualną i często specyficzną regulacją każdego państwa. W polskim systemie ubezpieczeń społecznych na gruncie ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2016 r. poz. 887, ze zm.), zwanej dalej "ustawą o emeryturach i rentach z FUS", wyróżnia się zasadniczo trzy grupy osób otrzymujących świadczenia z ubezpieczenia społecznego, są to osoby, którym przysługuje: emerytura, renta z tytułu niezdolności do pracy lub renta rodzinna. Jednak system zabezpieczenia społecznego w każdym kraju jest autonomiczny i odrębny, nomenklatura świadczeń wypłacanych z tych systemów jest w związku z tym różna. Sama nazwa świadczenia nie może stanowić podstawy do uznania o niepodleganiu obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu pobierania tego świadczenia, decydujący jest bowiem charakter prawny świadczenia z zaopatrzenia emerytalno-rentowego, czyli z systemu zabezpieczenia społecznego.

Zaopatrzenie emerytalne i rentowe w Polsce obejmuje m.in. takie świadczenia jak emerytura, renta z tytułu niezdolności do pracy, renta rodzinna, renta szkoleniowa, renta socjalna, których ustawodawca enumeratywnie nie wymienił w ww. definicji. O charakterze prawnym otrzymywanego świadczenia pieniężnego z zagranicy nie stanowi sama nazwa świadczenia ale ryzyko ubezpieczeniowe chronione przez przepisy prawne, przewidujące w razie jego zajścia wypłacenie określonego świadczenia. Świadczenie wdowie wypłacane przez Zarząd Ubezpieczeń Społecznych w [...] jest świadczeniem rentowym wypłacanym z zagranicy, a zatem rodzi obowiązek objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym.

Prezes NFZ podkreślił, iż o świadczenie wdowie mogą ubiegać się wdowa lub wdowiec w wieku minimum lat 60 lub 50 (w przypadku całkowitej i długotrwałej niezdolności do pracy); oraz wdowa lub wdowiec w dowolnym wieku, mający na utrzymaniu dziecko osoby ubezpieczonej do lat 16 lub niepełnosprawne (niepełnosprawność musiałaby nastąpić przed ukończeniem przez dziecko 22 roku życia). Krąg osób uprawnionych do otrzymania powyższego świadczenia oraz okoliczności jego wypłacania są nader zbliżone do kręgu osób uprawnionych i okoliczności uprawniających do otrzymywania renty rodzinnej, o której mowa w przepisach art. 65-74 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Następnie organ zwrócił uwagę, iż osoba otrzymująca rentę rodzinną nie jest wprost wymieniona w definicji osób pobierających emeryturę lub rentę (art. 5 pkt 20 ustawy o świadczeniach), co jednak w żaden sposób nie świadczy, iż taka osoba nie spełnia warunku do objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym z tytułu pobierania takiej renty (art. 66 ust. 1 pkt 16 ustawy o świadczeniach). Z tego kręgu nie można więc również wyłączyć osób pobierających "świadczenie wdowie". Biorąc zatem pod uwagę różnice wynikające z tłumaczenia wypłacanego skarżącemu świadczenia oraz charakter tego świadczenia organ uznał, iż jest to świadczenie rentowe, a zatem skarżący winien na podstawie art. 66 ust. 1 pkt 16 ustawy o świadczeniach podlegać obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tego tytułu od 1 października 2004 r.

Pismo Ambasady Stanów Zjednoczonych z dnia 5 lipca 2007 r. potwierdza ponadto, iż świadczeniami wypłacanymi na rzecz wdów/wdowców są tylko i wyłącznie "renty wdowie" a A. G. zalicza się do kręgu osób, które nabyły prawo na terenie Stanów Zjednoczonych do wypłaty właśnie tego rodzaju świadczenia. Świadczenie wypłacane skarżącemu nie zostało sklasyfikowane przez Social Security Administration jako innego rodzaju świadczenie tylko poprzez, co zostało udowodnione i zamienne sformułowanie "świadczenie dla wdowców".

Ewentualne okoliczność, iż od przyznanego świadczenia jest potrącany na terenie Stanów Zjednoczonych Ameryki podatek oraz składka na dobrowolne ubezpieczenie medyczne "Medicare", nie ma wpływu na wynik niniejszego postępowania, bowiem obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego w Polsce jest określony ustawą o świadczeniach, której art. 66 wskazuje tytuły podlegania temu ubezpieczeniu. Żaden przepis tej ustawy nie wiąże podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu w Polsce z posiadaniem dobrowolnego ubezpieczenia zdrowotnego na terenie Stanów Zjednoczonych Ameryki, są to bowiem całkowicie odrębne i niezależne systemy zabezpieczenia społecznego.

Następnie Prezes NFZ podkreślił, że emeryturę należy traktować jako odrębny tytuł od renty ("świadczenia wdowiego"), albowiem oba świadczenia zabezpieczają odrębne ryzyka ubezpieczeniowe. W przypadku zatem pobierania emerytury oraz renty po zmarłym mężu ma miejsce zbieg przychodów w ramach dwóch różnych tytułów do ubezpieczenia zdrowotnego.

Wskazał, iż słuszność ww. poglądu częściowo potwierdza pismo z dnia 4 grudnia 2007 r. Ministerstwa Finansów, w którym wskazano, że zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2012 r. poz. 361), osoby fizyczne, jeżeli mają miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, podlegają obowiązkowi podatkowemu od całości swoich dochodów (przychodów) bez względu na miejsce położenia źródeł przychodów (nieograniczony obowiązek podatkowy). Powołany przepis stosuje się z uwzględnieniem umów w sprawie zapobieżenia podwójnemu opodatkowaniu, których stroną jest Rzeczpospolita Polska (art. 4a ustawy). W piśmie tym analogicznie do pisma Ambasady Amerykańskiej z dnia 5 lipca 2007 r. skierowanym do [...] OW NFZ wskazano rodzaje świadczeń, których wypłata jest możliwa poza terytorium Stanów Zjednoczonych. Ponadto zgodnie z ww. wymienionym pismem, renta wdowia podlega opodatkowaniu w Polsce, stosownie do art. 3 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, w związku z art. 5 ust. 1 umowy podpisanej w dniu 8 października 1974 r. pomiędzy Polską a Stanami Zjednoczonymi Ameryki Północnej o uniknięciu podwójnego opodatkowania i zapobieżeniu uchylaniu się od opodatkowania w zakresie podatków od dochodu (Dz. U. z 1976 r. Nr 31, poz. 178). Bez znaczenia pozostaje fakt, że dochody te nie podlegają opodatkowaniu w kraju ich uzyskania.

Biorąc powyższe pod uwagę Prezes NFZ podkreślił, że nieuznanie świadczenia wdowiego wypłacanego na rzecz A. G. za rentę oznaczałoby, że grupa osób otrzymujących świadczenia o takim samym charakterze jak renty rodzinne z ubezpieczenia społecznego, byłaby wyłączona z obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego, co często stanowi jedyny tytuł tychże osób do obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego.

Następnie organ wyjaśnił, iż kwestia zasad pobierania składek na ubezpieczenie zdrowotne od kilku przychodów w ramach jednego tytułu do objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego została unormowana w art. 82 ust. 2 ustawy o świadczeniach. Powyższe oznacza, że osoba pobierająca rentę lub emeryturę spełnia ustawowe przesłanki podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tych tytułów, a składka na ubezpieczenie zdrowotne opłacana jest od każdego z osobna.

Organ wyjaśnił również, iż z dniem 29 września 2007 r. weszła w życie ustawa z dnia 24 sierpnia 2007 r. o zmianie ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 166, poz. 1172), która znowelizowała treść art. 82 ust. 2 w ten sposób, iż w przypadku gdy w ramach jednego z tytułów do objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego wymienionych w art. 66 ust. 1 ubezpieczony uzyskuje więcej niż jeden przychód, składka na ubezpieczenie zdrowotne jest opłacana od każdego z uzyskanych przychodów odrębnie.

Z akt sprawy wynika, iż A. G. został zgłoszony w Polsce do ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu pobierania renty z Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Zdrowotnego (KRUS) od 23 sierpnia 2013 r.

Zatem analiza zgromadzonych w sprawie dokumentów oraz obowiązujące przepisy wskazują, że skarżący, poza obowiązkiem podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu renty wypłacanej przez KRUS podlega również obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu otrzymywanego z zagranicy "świadczenia wdowiego" począwszy od października 2004 r.

Natomiast w odniesieniu do kwestii formy, w jakiej wypłacane jest ww. świadczenie wdowie na rzecz skarżącego - tj. w formie czeku, Prezes NFZ wyjaśnił, iż ustawodawca w obecnie obowiązującej ustawie o świadczeniach nie uwzględnił możliwości zgłoszenia do ubezpieczenia zdrowotnego osób, którym świadczenia takie wypłacane są w formie czek. W przypadku wypłacania tego rodzaju świadczeń w formie czeku bank nie pełni roli płatnika składek na ubezpieczenie zdrowotne z tytułu realizacji czeku wystawionego z tytułu świadczeń emerytalno-rentowych przez zagraniczną instytucje emerytalno-rentowych. Należy jednak rozróżnić kwestię posiadania obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego, co ma miejsce w przypadku skarżącego, od kwestii opłacania składki na ubezpieczenie zdrowotne.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł A.G. wnosząc o jej uchylenie oraz o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych.

Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie art. 66 ust. 1 pkt 16 ustawy poprzez dokonanie wykładni rozszerzającej wskazanego przepisu.

W uzasadnieniu wniesionej skargi skarżący podniósł, iż we ww. przepisie ustawodawca nałożył obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego na enumeratywnie wymienione osoby, posiadające określone w ustawie trzy źródła uposażeń. Skarżący podkreślił jednocześnie, iż pobierane przez niego świadczenie z Social Security Administration nie ma cech żadnego z wymienionych w art. 66 ust. 1 pkt 16 ww. ustawy.

Następnie wskazał, iż podstawą wypłaty powyższego świadczenia jest wypracowanie przez jego małżonkę uprawnienia do emerytury w USA oraz okoliczność, iż pozostaje on od 2004 r. wdowcem. Analizując warunki otrzymywania "świadczenia wdowiego" skarżący stwierdził, że zbliżona jest ona do renty rodzinnej. Natomiast treść art. 66 ust. 1 pkt 16 w zw. z art. 5 pkt 20 nie wskazuje renty rodzinnej jako podlegającej ubezpieczeniu zdrowotnemu. Następnie skarżący podniósł, iż przepis art. 66 ust. 1 pkt 16 ustawy jako nakładający określony obowiązek względem obywatela, nie podlega wykładni rozszerzającej.

W odpowiedzi na skargę Prezes NFZ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zaprezentowaną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r., poz. 2188) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369), dalej "p.p.s.a.").

Skarga jest uzasadniona.

W rozpoznawanej sprawie jej rozstrzygnięcie wymagało ustalenia, czy świadczenie, o którym mowa w przetłumaczonym przez tłumacza przysięgłego piśmie z dnia 10 kwietnia 2005 r., wypłacane skarżącemu z zagranicy, odpowiada rencie lub emeryturze, o której mowa w art. 66 ust. 1 pkt 16 i art. 5 pkt 20 ustawy o świadczeniach.

Tak więc w tej sprawie - na podstawie przepisów prawa amerykańskiego - należało ustalić istotę świadczenia otrzymywanego przez skarżącego, a następnie ocenić czy świadczenie to ma charakter renty lub emerytury na gruncie prawa polskiego.

Arbitralne przyjęcie przez organ, że ww. świadczenie wypłacane przez Zarząd Ubezpieczeń Społecznych w [...] stanowi "świadczenie o charakterze rentowym", które podlega obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego nie znajduje dostatecznego potwierdzenia w ustalonym przez organ stanie faktycznym.

I tak, zgodnie z art. 66 ust. 1 pkt 16 ustawy o świadczeniach obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby pobierające emeryturę lub rentę. W myśl zaś art. 5 pkt 20 ustawy o świadczeniach, za osobę pobierającą emeryturę lub rentę uważa się - osobę objętą zaopatrzeniem emerytalnym lub rentowym, pobierającą rentę socjalną albo rentę strukturalną na podstawie ustawy z dnia 26 kwietnia 2001 r. o rentach strukturalnych w rolnictwie (Dz. U. poz. 539, z 2003 r., poz. 2273 oraz z 2004 r., poz. 873) lub ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (Dz. U. z 2014 r. poz. 1613 oraz z 2016 r. poz. 1579), oraz osobę otrzymującą emeryturę lub rentę z zagranicy.

Z przepisu tego wynika, że obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego dotyczy tylko rent i emerytur z zagranicy, nie zaś wszelkich wypłat dokonywanych w ramach zagranicznego zaopatrzenia emerytalnego i rentowego.

Pogląd organu, że za osobę pobierającą emeryturę lub rentę uważa się osobę objętą zaopatrzeniem emerytalnym lub rentowym niezależnie od ustawodawstwa, w którym zaopatrzenie to uregulowano - tak bowiem zdaje się wynikać z wywodu organu zawartego na stronie 6 i 7 zaskarżonej decyzji - jest nieuprawniony wobec wskazania w analizowanym przepisie wprost emerytur i rent z zagranicy. Stosując wykładnię organu zapis w tym zakresie w przepisie art. 5 pkt 20 ustawy o świadczeniach byłby zbędny, bowiem renty i emerytury z zagranicy byłyby świadczeniami z szeroko rozumianego (tj. polskiego i zagranicznego) zaopatrzenia emerytalnego lub rentowego. Tymczasem zgodnie z uznanymi dyrektywami wykładni językowej znaczenie przepisów prawnych należy ustalać w taki sposób, by żadne fragmenty nie okazały się zbędne, wypowiedź powinna być traktowana jako całość.

Poza tym pamiętać należy, że przepis art. 66 ust. 1 pkt 16 ustawy o świadczeniach, jako nakładający określony obowiązek względem obywatela, nie podlega wykładni rozszerzającej. Oznacza to, że dla zasadności jego zastosowania stan faktyczny będący źródłem obowiązku musi odpowiadać stanowi prawnemu w normie tej określonemu (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 9 grudnia 2011 r., VI SA/Wa 1757/11).

Zagadnieniem spornym w niniejszej sprawie jest zatem kwestia, czy świadczenie otrzymywane z USA jest rentą lub emeryturą, o której mowa w art. 66 ust. pkt 16 i art. 5 pkt 20 ustawy o świadczeniach. W okolicznościach niniejszej sprawy, w ocenie Sądu, organ tej kwestii nie wyjaśnił.

Wskazać należy, że organ I instancji zwrócił się w piśmie z dnia 8 lutego 2016 r. do Ambasady USA w Warszawie (Biuro Świadczeń Federalnych) oraz w piśmie z 7 kwietnia 2016 r. do Ambasady RP w Waszyngtonie (Wydział Konsularny) o odpowiedź na następujące pytania, tj.:

- na jakiej podstawie Social Security Administration w [...] wypłaca świadczenie dla Pana A. G. (nr tytułu świadczenia [...] , jak wskazał organ - tylko według informacji Pana A. G. określanego jako "widow benefit"),

- kto może być beneficjentem świadczenia analogicznego jak pobierane przez Pana A. G.,

- na czyj wniosek świadczenie jest wypłacane i czy jego otrzymywanie ma wpływ na wysokość świadczenia emerytalnego/rentowego beneficjenta,

- czy świadczenie jest wypłacane z ubezpieczenia społecznego, a jeżeli tak, to z czyjego,

- od czego zależy wysokość ww. świadczenia.

W piśmie z dnia 8 marca 2016 r. Ambasada Amerykańska odmówiła odpowiedzi na ww. pismo powołując się na poufność takich informacji. Wskazała, że prośba o udostepnienie jakichkolwiek danych zawartych w aktach Zarządu Ubezpieczeń Socjalnych USA (Social Security Administration) powinna być skierowana do właściwego działu tej instytucji pod adresem SSA Privacy Officer, 6401 Security Boulevard, Baltimore, MD 21235 - 6401. W piśmie doradzano zwrócenie się do polskiej placówki dyplomatycznej w USA z prośbą o ewentualne pośrednictwo w tej sprawie.

Z kolei Ambasada RP w Waszyngtonie, w piśmie z dnia 15 marca 2016 r., nie odpowiedziała wprost na pytania zadane przez organ, tylko przedstawiła ogólną informację o wypłatach dokonywanych przez Social Seciurity Administration na rzecz ubezpieczonych i ich rodzin. Do tego pisma dołączono tekst przepisów w języku angielskim oraz wskazano, że na podstawie umowy o zabezpieczeniu społecznym, która została zawarta 2 kwietnia 2008 r. pomiędzy Social Seciurity Administration i ZUS oraz KRUS oraz porozumienia administracyjnego podpisanego w sprawie wykonania ww. umowy, instytucja właściwa jednej strony, na wniosek instytucji właściwej drugiej strony, przekazuje dostępne informacje odnoszące się do wniosku określonej osoby i dostarcza, zgodnie ze swoimi przepisami prawa i ustawodawstwem krajowym dotyczącym prywatności i poufności danych osobowych, niezbędnych informacji o wszelkich okolicznościach, w celu wykonywania umowy. Zasugerowano w tej sprawie kontakt - podając dane teleadresowe - bezpośrednio z Social Security Administration w [...] .

Takie same pytania jak te, które wskazano powyżej, postawiono także w piśmie z dnia 10 czerwca 2016 r. do M. W. z Działu Świadczeń Federalnych Generalnego Konsulatu Amerykańskiego w [...] . W aktach brak odpowiedzi na to pismo.

W takich okolicznościach organ I instancji stwierdził brak istnienia obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego Pana A. G. z tytułu pobierania świadczenia emerytalnego wypłacanego przez Social Seciurity Administration.

Organ drugiej instancji ponownie rozpoznając sprawę orzekł odmiennie, pomimo że w aktach nie było wszystkich informacji, o które zwracał się organ I instancji. Co więcej, organ odwoławczy nie wskazał, że brakujące informacje uznaje za zbędne do rozstrzygnięcia istotnych w sprawie kwestii.

Prezes NFZ przystępując do ustalenia istoty świadczenia otrzymywanego przez skarżącego zastrzegł, że w tym zakresie nie ma znaczenia nazwa pobieranego świadczenia. Jak bowiem podnosi - o charakterze prawnym otrzymywanego świadczenia pieniężnego z zagranicy nie stanowi sama nazwa świadczenia, ale ryzyko ubezpieczeniowe chronione przez przepisy prawne, przewidujące w razie jego zajścia wypłacenie określonego świadczenia.

Niemniej kwestia tłumaczenia pojęcia "widow benefit", którym posłużył się skarżący w swoim wniosku z dnia 7 grudnia 2015 r., stanowi znaczną część rozważań organu a ryzyko ubezpieczeniowe, którego zaistnienie uzasadnia wypłatę tego świadczenia, nie zostało wprost w zaskarżonej decyzji określone.

Organ podkreślił, że rodzaj świadczenia, jaki jest wypłacany skarżącemu przez Zarząd Ubezpieczeń Społecznych [...] w USA, w oryginalnej wersji językowej brzmi "survivors benefits" - strona internetowa Social Security Administration (www.ssa.gov). Powyższe określenie przez Ambasadę Stanów Zjednoczonych zostało przetłumaczone jako "świadczenie wdowie". Według organu krąg osób uprawnionych do otrzymania powyższego świadczenia oraz okoliczności jego wypłacania są zbliżone do kręgu osób uprawnionych i okoliczności uprawniających do otrzymywania renty rodzinnej, o której mowa w przepisach art. 65-74 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

Organ zwrócił uwagę, że osoba otrzymująca rentę rodzinną nie jest wprost wymieniona w definicji osób pobierających emeryturę lub rentę (art. 5 pkt 20 ustawy o świadczeniach), co jednak w żaden sposób nie świadczy, że taka osoba nie spełnia warunku do objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym z tytułu pobierania takiej renty (art. 66 ust. 1 pkt 16 ustawy o świadczeniach). Z tego kręgu nie można więc również wyłączyć osób pobierających "świadczenie wdowie". Biorąc zatem pod uwagę różnice wynikające z tłumaczenia wypłacanego skarżącemu świadczenia oraz charakter tego świadczenia organ uznał, że jest to świadczenie rentowe, a zatem skarżący powinien na podstawie art. 66 ust. 1 pkt 16 ustawy o świadczeniach podlegać obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tego tytułu od dnia 1 października 2004 r.

Przesądzające dla ustaleń organu były w tym względzie wyjaśnienia Ambasady USA z dnia 5 lipca 2007 r., które dotyczyły - jak wskazał organ - analogicznej sprawy. Organ powołał się także na pismo Ministra Finansów z dnia 4 grudnia 2007 r., które miało pozbawiać wątpliwości co do charakteru spornego świadczenia.

Zdaniem Sądu odwołanie się przez organ do ww. dokumentów, nie dotyczących bezpośrednio rozpoznawanej sprawy, bez pogłębionego uzasadnienia nie może odnieść jakiegokolwiek skutku. W odniesieniu do pierwszego pisma wskazać należy, że organ nie przybliżył stanu faktycznego, do którego odnosiło się pismo z Ambasady USA z 2007 r., ani nie sformułował wprost wniosków z tego pisma - już dla tej sprawy - wypływających. Ww. pismo Ministra Finansów dotyczyło zaś opodatkowania świadczenia otrzymywanego z zagranicy w innej indywidualnej sprawie. Wskazano tam, że podlega ono opodatkowaniu w Polsce stosownie do art. 3 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych w zygzaku z art. 5 ust. 1 umowy pomiędzy Polską a USA o unikaniu podwójnego opodatkowania i zapobieżeniu uchylania się od opodatkowania w zakresie podatków od dochodu. Oba te przepisy odwołają się do szerokiego pojęcia "dochodu" (z zastrzeżeniem art. 19 ust. 1 umowy o zapobieganiu podwójnemu opodatkowaniu) i pod tym kątem badano stan faktyczny podany przez wnioskodawcę. Stąd pismo to nie wnosi niczego do rozważań o charakterze prawnym świadczenia skarżącego, a która to kwestia decyduje o istnieniu bądź nieistnieniu obowiązku z zakresu ubezpieczeń zdrowotnych.

Sprawą drugorzędną jest natomiast okoliczność, że z dniem 29 września 2007 r. weszła w życie ustawa z dnia 24 sierpnia 2007 r. o zmianie ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 166, poz. 1172) nowelizująca treść art. 82 ust. 2 w ten sposób, iż w przypadku gdy w ramach jednego z tytułów do objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego wymienionych w art. 66 ust. 1 ubezpieczony uzyskuje więcej niż jeden przychód, składka na ubezpieczenie zdrowotne jest opłacana od każdego z uzyskanych przychodów odrębnie. Z przepisu wynika bowiem, że dla spełnienia dyspozycji tej normy wymagana sytuacja, kiedy jeden z tytułów do objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego wymieniony jest w art. 66 ust. 1, a ta okoliczność - co wyżej podniesiono - nie została wykazana.

W decyzji zawarto zatem stanowcze stwierdzenia bez dostatecznych wywodów prawnych i ustalenia indywidualnych okoliczności faktycznych.

Organ odwoławczy rozpoznając ponownie sprawę nie poczynił bowiem jednoznacznych ustaleń, w świetle jakich norm obowiązujących w USA oceniono charakter świadczenia otrzymywanego przez skarżącego z USA, a z uzasadnienia zaskarżonego rozstrzygnięcia nie wynika, co stanowiło podstawę przyjęcia, że otrzymywane przez skarżącego świadczenie odpowiada rencie rodzinnej.

Tak więc organ powinien pozyskać stosowne regulacje prawne obowiązujące w tym zakresie w USA i po ich analizie ustalić, czy wskazane świadczenie odpowiada któremukolwiek świadczeniu przyznawanemu na terenie Rzeczypospolitej Polskiej zgodnie z przepisami krajowymi.

Na tym etapie sprawy - tj. bez wyjaśnienia podstawy prawnej i faktycznej - przyjęcie, że otrzymywane przez skarżącego świadczenie stanowi tytuł do objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego, o którym mowa w art. 82 ust. 1 ustawy o świadczeniach, jest przedwczesne.

Należy zauważyć, że mimo że postępowanie administracyjne toczyło się na wniosek skarżącego, to obowiązkiem organu było przeprowadzenie go zgodnie z zasadami określonymi w art. 6, 7, 8, 77 § 1, 80 i 107 § 3 k.p.a.

Naczelną zasadą postępowania administracyjnego jest zasada prawdy obiektywnej, wyrażona w art. 7 k.p.a. Z zasady tej wynika obowiązek organu administracji publicznej wyczerpującego zbadania wszystkich okoliczności faktycznych dla prawidłowego ustalenia stanu faktycznego sprawy, co jest niezbędnym elementem właściwego zastosowania normy prawa materialnego. Tak więc organy administracji mają obowiązek dokonać wszechstronnej oceny okoliczności konkretnej sprawy na podstawie analizy całego materiału dowodowego i swoje stanowisko wyrazić w uzasadnieniu podjętej decyzji. Realizację tej zasady zapewniają przede wszystkim przepisy regulujące postępowanie dowodowe. Zgodnie z art. 77 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać materiał dowodowy, a więc podjąć ciąg czynności procesowych mających na celu zebranie całego materiału dowodowego i następnie go rozpatrzyć. Dokładne ustalenie stanu faktycznego możliwe jest tylko na podstawie wszystkich istotnych dowodów i poprzez wyjaśnienie wszystkich nasuwających się w sprawie wątpliwości.

Zatem nie jest istotne, jak oznaczane są świadczenia transferowane z zagranicy i jakie jest ich tłumaczenie na język polski. Rzecz w tym, że na mocy art. 6 k.p.a. organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa i nakładanie obowiązku na skarżącego w postaci objęcia go w okolicznościach faktycznych sprawy obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym - musi wynikać wprost z ustawy, a nie z domniemań w zakresie różnych systemów zabezpieczenia społecznego i różnic językowych interpretowanych niekorzystnie dla strony. Nie bez znaczenia jest, że skoro skarżący płaci już obowiązkowe ubezpieczenie zdrowotne, a pobierane przez niego z USA świadczenie obciążone jest już w USA zarówno podatkiem, jak i ubezpieczeniem zdrowotnym - wymaga to od organu poczynienia jednoznacznych ustaleń.

Jak stanowi bowiem art. 80 k.p.a. organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Organ może odmówić wiary określonym dowodom, jednakże dopiero po wszechstronnym ich rozpatrzeniu, wyjaśniając przyczyny takiej ich oceny, co winno mieć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji. W sytuacji, gdy wyniki postępowania dowodowego zawierają sprzeczne ustalenia, organ ma obowiązek ustosunkować się do tych sprzeczności przez wskazanie dowodów, które przyjął jako podstawę faktyczną rozstrzygnięcia oraz uzasadnienie, dlaczego innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zgodnie z art. 107 3 k.p.a.

W okolicznościach niniejszej sprawy, wymagającej przeprowadzenia wykładni obowiązujących norm, wypełnienie obowiązku wynikającego z art. 8 k.p.a. determinuje prowadzenie postępowania administracyjnego w taki sposób, aby w szczególności w uzasadnieniu decyzji przekonać stronę, że jej stanowisko zostało poważnie wzięte pod uwagę, a jeżeli zapadło rozstrzygnięcie niezgodne z jej stanowiskiem - to przyczyną tego jest obowiązujące prawo i jego rzetelna wykładnia.

Możliwość dokonania oceny legalności decyzji warunkowana jest spełnieniem wymogów formalnych określonych w art. 107 § 1 k.p.a. Uzasadnienie decyzji ma, bowiem na celu wykazanie procesu myślowego, który doprowadził do ustalenia treści rozstrzygnięcia. Pamiętać należy, że uzasadnienie (faktyczne i prawne) stanowi integralną część decyzji. A zatem ocenie Sądu nie podlega jedynie jej osnowa, ale decyzja jako całość, łącznie z uzasadnieniem.

Reasumując należy stwierdzić, iż organ nie rozpoznał sprawy w sposób wszechstronny i wyczerpujący, a tym samym naruszył wskazane normy art. 6, 7, 8, 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a. i to w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ poczyni zatem ustalenia faktyczne i prawne na okoliczności wskazane wyżej. Wyjaśni w szczególności, jaki charakter prawny ma świadczenie otrzymywane przez skarżącego w świetle przepisów obowiązujących w USA i czy jest tożsame z uposażeniem jakim jest renta lub emerytura, o których mowa w art. 66 ust. 1 pkt 16 i art. 5 pkt 20 ustawy o świadczeniach.

Na koniec Sąd orzekający wskazuje, że sprawa charakteru prawnego świadczenia otrzymywanego z USA na gruncie przepisów o ubezpieczeniach zdrowotnych była już przedmiotem rozpoznania przez tut. Sąd, który w przywołanym wyżej wyroku z dnia 9 grudnia 2011 r., VI SA/Wa 1757/11, uchylił decyzje organów, w których ustalono, że strona skarżąca podlegała obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu pobierania świadczenia wdowiego przez Zarząd Ubezpieczeń Społecznych [...] w USA. Okoliczności sprawy, w której wydano ten wyrok, były także dwukrotnie przedmiotem rozpoznania przez NSA, który w wyrokach z dnia 18 listopada 2014 r., II GSK 1607/13, oraz z dnia 11 stycznia 2017 r., II GSK 2931/15, zawarł wskazówki, które powinny być wykorzystane w niniejszej sprawie. Niewątpliwie orzeczenia te nie mają mocy wiążącej w niniejszej sprawie. Niemniej, organy administracji powinny posiłkować się argumentami z orzecznictwa sądowego dotyczącego podobnych spraw, a w szczególności powinny to robić w sprawach, w których Sąd wyraził ocenę w odniesieniu do identycznych elementów stanu faktycznego, czy prawnego. Gdyby Prezes NFZ - rozpoznając sprawę Pana A. G. - zastosował zasady postępowania określone już w wyroku z dnia 9 grudnia 2011 r. nie popełniłby błędów, z powodu których należało uchylić zaskarżoną decyzję.

Ponadto Prezes NFZ ponownie rozpoznając sprawę, będzie miał na względzie przepis art. 139 k.p.a. (zakaz reformationis in peius). Skoro organ I instancji orzekł o braku istnienia obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego, to organ odwoławczy - nie uchylając tej decyzji - nie mógł wydać decyzji mniej korzystnej dla strony. Od ww. zakazu wprowadzone zostały wyjątki w dwóch przypadkach, tj.:

gdy zaskarżona decyzja rażąco narusza prawo,

gdy decyzja organu pierwszej instancji rażąco narusza interes publiczny.

Na występowanie okoliczności uzasadniających odwołanie się do jednego z tych wyjątków nie wskazywano w toku postępowania. Nie wynika to bowiem z treści uzasadnienia decyzji organu odwoławczego.

Zważywszy na powyższe, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. c) p.p.s.a., Sąd uchylił zaskarżoną decyzję. Sąd nie orzekł o zwrocie kosztów postępowania, gdyż sprawa jest wolna od wpisu sądowego, a strona działała bez pełnomocnika.