Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt I SA/Po 2614/02
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2005-07-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6300 Weryfikacja zgłoszeń celnych co do wartości celnej towaru, pochodzenia, klasyfikacji taryfowej; wymiar należności celny
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Beata Sokołowska Sędziowie NSA Tadeusz M. Geremek WSA Barbara Koś ( spr.) Protokolant: sekr. sąd. Kamila Perkowska po rozpoznaniu w dniu 24 czerwca 2005r. sprawy ze skargi M.G. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] września 2002r. nr [...] w przedmiocie wartości celnej towaru I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. zasądza od Dyrektora Izby Celnej na rzecz skarżącego M.G. kwotę 10 zł tytułem zwrotu kosztów sądowych, III. stwierdza, ze zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. /-/ B. Koś /-/ B. Sokołowska /-/ T. M. Geremek


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2002 r. Dyrektor Urzędu Celnego uznał - na podstawie art. 207 § 1 Ordynacji podatkowej, art. 65 § 4 pkt 2 lit. b/ i c/, art. 65 § 7, art. 23 § 7 Kodeksu celnego - zgłoszenie celne SAD nr [...] z dnia [...] lutego 2002 r., dotyczące samochodów osobowych marki: 1) VW Golf, rok prod. 2000, 2) Seat Ibiza, rok prod. 2000, 3) Opel Vectra, rok prod. 1998, 4) Ford Modneo, rok prod. 1994, 5) Renault Clio, rok prod. 2000, zgłoszonych do procedury dopuszczenia do obrotu przez M.G. właściciela firmy "A", za nieprawidłowe w zakresie wartości celnej oraz kwoty długu celnego. W uzasadnieniu organ I instancji podał, że w wyniku weryfikacji zgłoszenia celnego i dołączonych do niego dokumentów dokonanej na podstawie art. 70 Kodeksu celnego zakwestionował - na zasadzie art. 23 § 7 Kodeksu celnego - faktury zakupu pojazdu, gdyż istniały uzasadnione podstawy do zanegowania ich wiarygodności ze względu na niską cenę sprowadzonych pojazdów w stosunku do ich rzeczywistej wartości. Porównano wartość towaru zadeklarowaną przez stronę z cenami podobnych pojazdów na rynku kraju eksportu, podanymi w katalogu Schwacke Liste nr 1/2002, w wyniku czego stwierdzono zaniżenie ceny transakcyjnej przez stronę. Ustalając wartość celną samochodów organ celny zastosował przepis art. 29 § 1 Kodeksu Celnego ( tzw. metoda "ostatniej szansy" ), wskazując przyczyny, dla których nie jest możliwe ustalenie wartości używanego samochodu na podstawie przepisów art. 25-28 kodeksu celnego. Dyrektor Urzędu Celnego powołał się przy tym na opracowanie w formie Studium 1.1 Technicznego Komitetu Ustalania Wartości Celnej Światowej Organizacji Celnej (WCO) dotyczące postępowania w kwestii ustalania wartości używanych samochodów, zgodnie z którym w razie zakwestionowania wiarygodności dokumentów organ celny stosuje metodę "ostatniej szansy", przy której może się oprzeć na katalogach lub wyspecjalizowanych czasopismach podających bieżące ceny na rynku kraju importu dla używanych samochodów. Za podstawę wyliczeń wartości celnej zgłoszonych pojazdów organ celny przyjął zatem jako wartość bazową - rynkową wartość pojazdu podaną w ogólnokrajowym katalogu "Eurotax", nr 02/02 - Informator rynkowy i pomniejszył ją o kwotę podatku VAT (22 %), podatku akcyzowego (według stawki 6,4 %) i cło według stawki autonomicznej, uzyskując ostatecznie wartość celną pojazdów określoną odpowiednio w kwotach: 1) 14951,00 PLN, 2) 11755,00 PLN, 3) 20030,00 PLN, 4) 15636,00 PLN, 5) 10157,00 PLN, 6) 18891,00 PLN.

M.G. wniósł odwołanie od powyższej decyzji, żądając jej uchylenia i zarzucił organowi I instancji brak uzasadnienia dla zastosowania art. 23 § 7 Kodeksu celnego. Wskazywał na rzetelność przedłożonych faktur, odzwierciedlającą rzeczywistą cenę transakcji, potwierdzoną adnotacją o zapłacie ceny gotówką. Ponadto przy ustalaniu wartości celnej organ celny nie dokonał korekty wartości samochodów, o której mowa w katalogu Info-Ekspert, tj z uwagi na przebieg pojazdu, datę rejestracji, wyposażenie pojazdu, stan techniczny, itp. oraz nie uwzględnił "umowy handlowej".

Dyrektor Izby Celnej decyzją z dnia [...] września 2002r. utrzymał w mocy decyzję organu celnego pierwszej instancji, uznając że istniały uzasadnione podstawy do zanegowania na podstawie art. 23 § 7 Kodeksu celnego ceny transakcyjnej pojazdów wynoszącej kolejno dla każdej marki: 1) Opel Corsa - 2134,00 EUR, 2) Ford Ka - 1050,00 EUR, 3) Peugeot 206 - 2130 EUR, 4) Ford Mondeo - 1981,90 EUR, 5) Opel Corsa - 700,00 EUR, 6) Mercedes C180 - 2134,30 EUR w stosunku do ich rzeczywistej wartości. Ocenę tę potwierdziła analiza katalogu Eurotax Schwacke Liste. Katalog ten jest instrumentem wykorzystywanym przez organy celne w postępowaniach mających za przedmiot używane pojazdy samochodowe pochodzące i sprowadzone z krajów UE i służy do wstępnego badania załączonych do zgłoszenia celnego dokumentów.

Następnie organ odwoławczy wyjaśnił, że w przypadku zakwestionowania wiarygodności dokumentów na podstawie art. 23 § 7 Kodeksu celnego organ celny ustala wartość celną w sposób określony w art. 25 - 29 Kodeksu celnego. Za wartość celną towaru może być przyjęta wartość transakcyjna identycznego (art. 25 § 1 Kodeksu celnego) lub podobnego (art. 26 Kodeksu celnego) towaru wprowadzonego na polski obszar celny, sprzedanego w tym samym lub zbliżonym czasie co towar, dla którego ustalana jest wartość celna.

Techniczny Komitet Ustalania Wartości Celnej Światowej Organizacji Celnej ( WCO- Wyjaśnienia tegoż Komitetu w sprawie stosowania artykułu VII Układu Ogólnego w Sprawie Taryf Celnych i Handlu z 1994r. zostały opublikowane w formie załącznika do rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 15.09.1999r. w sprawie wyjaśnień dotyczących wartości celnej - Dz.U. z 1999, nr 80, poz. 908) uznał, że zastosowanie tych metod w przypadku importu używanych pojazdów samochodowych nie daje należytych rezultatów. Niemożliwym jest bowiem znalezienie identycznych bądź podobnych używanych pojazdów samochodowych. Kolejna metoda ustalenia wartości celnej towaru - metoda ceny jednostkowej towarów identycznych lub podobnych (art. 27 Kodeksu celnego) może znaleźć zastosowanie wyłącznie w przypadku importu dla celów handlowych. Dotyczy bowiem towarów masowych, sprzedawanych na polskim obszarze celnym w największych zbiorczych ilościach i stanie, w jakim są towary, dla których ustalana jest wartość celna. Techniczny Komitet Ustalania Wartości Celnej wypowiedział się również przeciwko ustalaniu wartości celnej używanych pojazdów samochodowych w oparciu o metodę wartości kalkulowanej (art. 28 Kodeksu celnego). Używane pojazdy samochodowe nie są bowiem produkowane jako takie, dlatego też metoda ta oparta na koszcie produkcji importowanych towarów nie może być brana pod uwagę.

Wartość celna używanych pojazdów samochodowych jest ustalana według metody "ostatniej szansy" określonej w art. 29 Kodeksu celnego. Przepis ten przewiduje, iż jeżeli wartość celna nie może być ustalana na podstawie przepisu art. 23, 25-28 kodeksu jest ona ustalana na podstawie danych dostępnych na polskim obszarze celnym, z zastosowaniem odpowiednich środków zgodnych z zasadami i ogólnymi przepisami: art. VII Układu Ogólnego w Sprawie Taryf Celnych i Handlu, Porozumienia w sprawie stosowania art. VII Układu Ogólnego w Sprawie Taryf Celnych i Handlu z 1994 r. i przepisów działu III tytułu II Kodeksu celnego.

Zgodnie z postanowieniami Porozumienia w sprawie stosowania artykułu VII Układu Ogólnego w sprawie Taryf Celnych i Handlu z 1994 r., w przypadku ustalania wartości celnej przywożonych używanych pojazdów samochodowych w oparciu o metodę ostatniej szansy, istnieje możliwość skorzystania z wyspecjalizowanych katalogów lub czasopism zawierających ceny rynkowe tych pojazdów na polskim obszarze celnym. W celu ustalenia wartości celnej z wykorzystaniem tej metody należy stosować specjalistyczne katalogi, w których wydawca zestawia średnie ceny pojazdów samochodowych (osobowych, terenowych, dostawczych, ciężarowych) na podstawie ogólnopolskich badań rzeczoznawczych, prowadzonych w sposób fachowy przez specjalistów w dziedzinie motoryzacji. Mając powyższe na względzie, organ celny I instancji ustalił, iż średnia cena przedmiotowych pojazdów o ww. parametrach charakteryzujących przedmiotowe samochody wynosiła w miesiącu importu odpowiednio 44100,00 PLN, 37600,00 PLN, 29800,00 PLN, 15700,00 PLN, 32900,00 PLN. wg wydawnictwa EUROTAX- 02/2002. Zgodnie z informacją wydawcy powołanego katalogu ceny w nim zawarte są średnie i jednocześnie zbliżone do cen transakcyjnych i odnoszą się do pojazdów używanych. Ceny te zostały zatem przyjęte prawidłowo przez organ celny I instancji. Pomniejszono je następnie o należności podatkowe pobierane w związku z importem towaru, tj. podatek VAT wg stawki 22% i podatek akcyzowy wg stawki 6,4% oraz cło wg stawki 35%, uzyskując w ten sposób średnią cenę pojazdu podaną w decyzji. Tak ustalona cena mogła być zatem przyjęta za wartość celną auta na podstawie art. 29 Kodeksu celnego. Dyrektor Izby Celnej podkreślił, iż opłacalność zakupu pojazdu za granicą, bądź jej brak jest indywidualną kwestią importera i nie może wpływać na ustalenie wartości celnej przedmiotowego pojazdu.

W skardze wniesionej do Naczelnego Sądu Administracyjnego M.G. wnosił o uchylenie decyzji obu instancji i zasądzenie kosztów postępowania. Skarżący zarzucił:

- naruszenie art. 210 § 1 pkt 4 i 6 oraz § 4 Ordynacji podatkowej poprzez brak uzasadnienia faktycznego i prawnego odpowiadającego stanowi rzeczywistemu.

- nie odniesienie się przez organ II instancji do zarzutów podniesionych w odwołaniu i brak oceny prawidłowości przeprowadzonego przez organ I instancji postępowania,

- nie przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego poprzedzającego wydanie decyzji ( brak protokołu z kontroli celnej ),

- naruszenie przepisów art. 23-29 Kodeksu celnego, tj. zasad ustalania wartości celnej towarów,

- naruszenie przepisów art. 120-123 § 1 i 124 Ordynacji podatkowej - poprzez prowadzenie postępowania w sposób nie dążący do ustalenia stanu faktycznego oraz niezapewnienie stronie udziału w każdym stadium postępowania,

- naruszenie przepisów zawartych w art. 173 i 180 - 200 Ordynacji podatkowej.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, powołując się na argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje

Skarga jest uzasadniona.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) wojewódzki sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonej decyzji organu odwoławczego z punktu widzenia jej legalności. Z brzmienia art. 145 § 1 pkt 1 - 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) wynika zaś, że zaskarżona decyzja ulega uchyleniu wówczas gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, stwierdzi wady, będące przyczynami wznowienia postępowania bądź też stwierdzi inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

W rozpoznawanej sprawie organ celny zakwestionował wiarygodność ceny transakcyjne samochodów, podane w fakturach zakupu, uznając, po porównaniu ich z ceną podobnych pojazdów na europejskim obszarze gospodarczym, że są one znacznie zaniżone w stosunku do rzeczywistej ich wartości. W tej sytuacji organ celny był zobowiązany w ramach postępowania wszczętego przez przyjęcie zgłoszenia celnego dokonać weryfikacji dołączonych do niego dokumentów, w tym także faktur dokumentujących wartość transakcyjną towaru (art. 70 Kodeksu celnego). Za chybiony zatem uznać należy zarzut strony co do tego, że organ celny obowiązany był przeprowadzić odrębne postępowanie mające na celu ustalenie, czy istnieją uzasadnione podstawy do kwestionowania wartości transakcyjnej. Uznając więc za trafne te wywody decyzji, które dotyczą uprawnień organów celnych do odrzucenia wartości transakcyjnej towaru i nie uznania jej za wartość celną po jej zakwestionowaniu z uzasadnionych przyczyn (co miało miejsce w niniejszej sprawie), a wynikających z obowiązującego w ówczesnym stanie prawnym art. 23 § 7 ustawy dnia 9 stycznia 1997 r. Kodeks celny ( Dz. U. Nr 23, poz.117 ze zm. ), podkreślić należy, że ustalenie wartości celnej towaru występującego w obrocie towarowym z zagranicą podlega ściśle określonemu postępowaniu. W myśl art. 24 § 1 Kodeksu celnego gdy nie jest możliwe przyjęcie wartości transakcyjnej (art. 23) należy zastosować inną metodę wskazaną w Kodeksie celnym w artykułach 25-28 (ustalić wartość transakcyjną identycznych towarów, wartość transakcyjną podobnych towarów, cenę jednostkową towarów przywożonych, bądź identycznych lub podobnych sprzedawanych na polskim obszarze celnym w największych zbiorczych ilościach, wartość kalkulowaną) z zachowaniem kolejności wynikającej z tych przepisów. W tym celu niezbędne jest jednak gromadzenie przez organy celne określonych materiałów i dowodów. Z uzasadnienia decyzji organów celnych obu instancji zdaje się wynikać, że w każdym przypadku zakwestionowania wartości transakcyjnej używanych pojazdów samochodowych jedyną metodą ustalania wartości celnej jest przewidziana w art. 29 Kodeksu celnego "metoda ostatniej szansy". Jest ona stosowana wówczas, gdy wartość celna towaru importowanego nie może być ustalona wg wcześniejszych metod i polega na ustaleniu wartości celnej na podstawie danych dostępnych na polskim obszarze celnym, z zastosowaniem środków zgodnych z zasadami i ogólnymi przepisami art. VII Układu Ogólnego w Sprawie Taryf Celnych i Handlu z 1994 r. oraz Porozumienia w sprawie stosowania art. VII Układu Ogólnego w Sprawie Taryf Celnych i Handlu z 1994 r.

Na poparcie takiego stanowiska organy celne powołują się na postanowienia "Studium 1.1 - Postępowanie wobec używanych samochodów", stanowiącego integralną część Wyjaśnień dotyczących wartości celnej (rozp. Ministra Finansów z dnia 15 września 1999 r.- Dz. U. Nr 80, poz.908) i wskazują, że w ich świetle zastosowanie metod określonych w art. 25 i 26 uznano za problematyczne, a metoda określona w art. 27 Kodeksu celnego może znaleźć zastosowanie wyłącznie w przypadku importu do celów handlowych. Tymczasem w punkcie 11 Studium 1.1 wskazano, że problematyczne wydaje się zastosowanie tych pierwszych dwóch metod jedynie w przypadku używanych pojazdów samochodowych importowanych przez osoby fizyczne; natomiast w przypadku importu handlowego art. 2 i 3 (odpowiednio 25 i 26 Kodeksu celnego) mogłyby znaleźć zastosowanie. W odwołaniu skarżący powoływał się na umowę handlową, a również ilość sprowadzonych samochodów i prowadzona działalność gospodarcza wskazują na handlowy charakter importu. Organy celne nie wyjaśniły tej istotnej dla rozstrzygnięcia okoliczności, co stanowi naruszenie art. 122 i 187 Ordynacji podatkowej. Z postanowień punktu 24 Studium 1.1 wynika, że również problem zbierania danych o faktach niezbędnych przy ustalaniu wartości transakcyjnej dotyczy zakupów czynionych przez osoby fizyczne, którym nie zawsze towarzyszy wystawienie faktury. Organy celne mają natomiast możliwość i obowiązek gromadzenia danych o cenach samochodów w przypadku importu handlowego, co nie powinno było nastręczać trudności przy masowości tego typu importu na polski obszar celny.

Reasumując, odrzucenie przez organy celne metod określonych w art. 25-27 i zastosowanie metody "ostatniej szansy" nastąpiło przedwcześnie, bez dostatecznego wyjaśnienia istotnej dla rozstrzygnięcia okoliczności.

Jednocześnie zauważyć należy, że nie jest wykluczone zastosowanie "metody ostatniej szansy" dla ustalenia wartości celnej używanych pojazdów samochodowych przy imporcie handlowym. Organy celne przed jej zastosowaniem obowiązane są jednak wszechstronnie rozważyć i uzasadnić niemożliwość ustalenia wartości celnej w oparciu o pozostałe, wcześniejsze metody, a stosując już art. 29 Kodeksu celnego winny uwzględnić postanowienia punktu 17 Studium 1.1, zgodnie z którym m.in:

- wartość powinna być ustalana, dla celów Artykułu 7 w rozsądny sposób zgodny z zasadami i ogólnymi postanowieniami Porozumienia i art. VII GATT, na podstawie danych dostępnych w kraju importu;

- zalecanymi metodami wyceny są metody określone w art. 1 do 6 włącznie, stosowane z rozsądną elastycznością i oparte w możliwie największym stopniu na wcześniej ustalonych wartościach celnych;

- porozumienie zaleca zasadę konsultacji pomiędzy administracją celną a importerem w celu ustalenia podstawy wyceny.

W świetle postanowień punktu 23 Studium 1.1 przy stosowaniu katalogów lub wyspecjalizowanych czasopism podających bieżące ceny na rynku kraju importu, należy uwzględnić stan pojazdu i wszystkie elementy wpływające na jego wartość (na przykład nadzwyczajne zużycie, naprawy, remonty, akcesoria) w porównaniu z wartością typowego pojazdu służącego za punkt odniesienia. Skarżący nie przedstawił jednak w toku postępowania przed organem celnym I instancji żadnych dowodów uzasadniających zastosowanie obniżenia wartości pojazdów z uwagi na stan pojazdu, a działający w jego imieniu agent celny zrezygnował z możliwości wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału.

Ponadto w decyzji zastosowano niewłaściwą stawkę podatku akcyzowego przy ustalaniu wartości celnej samochodów, przyjmując dla wszystkich samochodów nie mającą oparcia w obowiązujących przepisach jednakową stawkę 6,4 %. Z wyjaśnień Dyrektora Izby Celnej zawartych w piśmie z dnia 30.06.2005 r. złożonych na żądanie sądu, wynika, że jest to stawka określona przepisami rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 19 grudnia 2001 r. w sprawie podatku akcyzowego - Dz. U. Nr 148, poz. 1655. (k. 53) Tymczasem zgodnie z § 7a/ ust. 1 tego rozporządzenia w przypadku importu samochodów osobowych dokonywanego po upływie dwóch lat kalendarzowych od ich produkcji, wliczając rok produkcji jako pierwszy rok kalendarzowy stosuje się procentowe stawki podatku akcyzowego obliczone według stosownego wzoru. Zastosowanie tego przepisu powoduje zróżnicowanie stawek podatku akcyzowego w zależności od roku produkcji pojazdu i tak np. dla rocznika 2000 będzie to w 2002 r. stawka 15,1 % ,a dla 1994 już 64 %. Praktyka, polegająca na obliczaniu wartości celnej samochodów osobowych przy zastosowaniu ujednoliconych, niższych niż to wynika z obowiązujących przepisów, stawek podatku akcyzowego, jest niezgodna z przepisami powołanego wyżej rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 19 grudnia 2001 r.

Rozpatrując ponownie sprawę rzeczą organów celnych będzie uwzględnienie przedstawionych wyżej uwag, a także zmian stanu prawnego spowodowanych ustawami z dnia 19.03.2004r. - Prawo celne i Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo celne ( Dz. U. Nr 68, poz. 622, 623 ).

Mając na uwadze powyższe Sąd orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 145 § 1 ust. 1 lit. a/ i c/, art. 152 i art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) w zw. z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zmian.).

/-/ T.M. Geremek /-/ B. Sokołowska /-/ B. Koś

(za nieobecnego sędziego

B. Koś)