Postanowienie NSA, sygn. akt II GSK 1133/18
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2021-08-03 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6203 Prowadzenie aptek i hurtowni farmaceutycznych
Hasła tematyczne: Wyłączenie sędziego
Skarżony organ: Inspektor Farmaceutyczny
Treść wyniku: oddalono żądanie
Powołane przepisy: article: art. 19
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Krystyna Anna Stec Sędzia NSA Joanna Sieńczyło-Chlabicz (spr.) Sędzia del. WSA Izabella Janson po rozpoznaniu w dniu 3 sierpnia 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej żądania sędziego NSA Doroty Dąbek wyłączenia od orzekania w sprawie ze skargi kasacyjnej C.Ś. i Sp. z o.o. z siedzibą we W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 grudnia 2017 r. sygn. akt VI SA/Wa 2690/15 w sprawie ze skargi C. Ś. Sp. z o.o. z siedzibą we W. na decyzję Głównego Inspektora Farmaceutycznego z dnia [...] września 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zmiany zezwolenia na prowadzenie apteki ogólnodostępnej postanawia: oddalić żądanie.


UZASADNIENIE

Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału II Izby Gospodarczej NSA z dnia 29 kwietnia 2021 r. wyznaczono skład orzekający: Przewodniczący Sędzia NSA Dorota Dąbek, Sędzia NSA Zbigniew Czarnik oraz Sędzia del. WSA Krzysztof Dziedzic – w sprawie o sygn. akt II GSK 1133/18 ze skargi kasacyjnej C. Ś. Sp. z o.o. z siedzibą we W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 grudnia 2017 r., sygn. akt VI SA/Wa 2690/15, oddalającego skargę C. Ś. Sp. z o.o. z siedzibą we W. na decyzję Głównego Inspektora Farmaceutycznego z dnia [...] września 2015 r. w przedmiocie odmowy zmiany zezwolenia na prowadzenie apteki ogólnodostępnej.

Wyznaczony sędzia NSA Dorota Dąbek na podstawie art. 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) wystąpiła z żądaniem wyłączenia jej od orzekania w sprawie o sygn. akt II GSK 1133/18. Sędzia wskazała, że w aktach tej sprawy znajduje się pismo procesowe skarżącej spółki, które zawiera jako załącznik opinię prawną sporządzoną przez prof. zw. dr. hab. Jacka Jagielskiego, obejmującą stanowisko dotyczące art. 99 ust. 3 ustawy z dnia 6 września 2001 r. Prawo farmaceutyczne (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 944 ze zm.). Autor ww. opinii prawnej jest małżonkiem sędzi NSA Marii Jagielskiej, która także orzeka w Wydziale II Izby Gospodarczej NSA, a ponadto pełni funkcję zastępcy Przewodniczącego tego Wydziału. Sędzia wskazała, że fakt łączących ją z sędzią NSA Marią Jagielską stosunków służbowych uzasadnia żądanie wyłączenia jej od orzekania w tej sprawie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Przepisy ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi dotyczące wyłączenia sędziego (art. 18 - art. 24 p.p.s.a.) przewidują wyłączenie sędziego od rozpoznania sprawy z mocy samej ustawy (art. 18 p.p.s.a.) oraz wyłączenie przez sąd – na żądanie sędziego lub na wniosek strony (art. 19 p.p.s.a.). Na mocy art. 193 p.p.s.a. przepisy te mają odpowiednie zastosowanie w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym.

Instytucja wyłączenia sędziego, zarówno z mocy prawa, jak i na żądanie sędziego bądź na wniosek strony, jest istotną gwarancją procesową, która ma zapewnić rozpoznanie sprawy przez sąd w takim składzie orzekającym, którego sędziowie nie pozostają w relacjach osobistych ze stronami oraz nie mieli określonych wcześniej związków z rozpoznawaną sprawą. Ratio legis przepisów o wyłączeniu sędziego we wszystkich procedurach sądowych sprowadza się do eliminowania przyczyn, które mogą skutkować wątpliwościami co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznaniu określonej sprawy (zob. postanowienie NSA z 5 października 2018 r., sygn. akt I OZ 1022/18).

Przyczyny wyłączenia sędziego z mocy samej ustawy ustawodawca wskazuje enumeratywnie w art. 18 p.p.s.a. i czyni to w sposób niepozostawiający wątpliwości, o jakie stany faktyczne chodzi. Tego rodzaju ujęcie przyczyny wskazuje wyraźnie sytuacje regulowane wymienionym przepisem. Natomiast gdy chodzi o wyłączenie sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, przepis art. 19 p.p.s.a. stanowi, że może to nastąpić wtedy, gdy istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie.

Z treści art. 19 p.p.s.a. wynika, że żądanie sędziego dotyczące jego wyłączenia od orzekania w danej sprawie powinno wskazywać na istnienie okoliczności mogących wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Treść tego przepisu zawiera wyrażenia nieostre, wieloznaczne, mogące obejmować wiele różnorodnych stanów faktycznych. Dlatego też w sprawach, w których podstawą wyłączenia jest art. 19 p.p.s.a., rola sądu jest trudniejsza, gdyż do sądu należy nie tylko zbadanie, czy występują przyczyny (podstawy) wyłączenia, ale także czy z punktu widzenia doświadczenia życiowego przytoczone okoliczności mogą budzić wątpliwości co do bezstronności sędziego i uzasadniać jego wyłączenie (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 7 września 1994 r., sygn. akt I PO 10/94, OSNP 1995/4, poz. 56).

Wyłączenie oparte na podstawie art. 19 p.p.s.a. poddane jest jednak innym rygorom, gdy z inicjatywą wyłączenia występuje sędzia i innym, gdy z taką inicjatywą występuje strona. Różnicę tę sygnalizuje przede wszystkim art. 19 p.p.s.a., który przewiduje różne formy dla wyrażenia woli przez sędziego i przez stronę. Mianowicie sędzia zgłasza "żądanie" wyłączenia od rozpoznania sprawy, natomiast strona – "wniosek". Poza tym w myśl art. 20 p.p.s.a. wniosek o wyłączenie sędziego, zgłoszony przez stronę, powinien zawierać "przyczyny uprawdopodobniające" wyłączenie (§ 1 i § 2), natomiast zgodnie z art. 21 p.p.s.a. po stronie sędziego istnieje jedynie obowiązek "zawiadomienia" o zachodzącej "podstawie wyłączenia". Wskazane różnice terminologiczne pozwalają zatem na spostrzeżenie, że z woli ustawodawcy wniosek strony został poddany surowszym wymaganiom niż wniosek ("żądanie") sędziego. Jest to następstwem uznania autorytetu moralnego sędziego i przyjęcia jego wiarygodności przez ustawodawcę (zob. postanowienie NSA z 13 czerwca 2019 r., sygn. akt II GZ 33/19).

Dalsza różnica w sytuacji strony zgłaszającej wniosek o wyłączenie sędziego i sędziego zgłaszającego takie żądanie wynika z art. 22 § 2 p.p.s.a. Przepis ten przewiduje, że gdy wniosek o wyłączenie pochodzi od strony, sąd wydaje postanowienie "po złożeniu wyjaśnienia przez sędziego, którego wniosek dotyczy", natomiast gdy z inicjatywą wyłączenia występuje sędzia, przepisy nie przewidują takiego warunku, nakładając na sędziego jedynie obowiązek "zawiadomienia" o zachodzącej podstawie wyłączenia (art. 21 p.p.s.a.).

Przedstawione uwagi nie oznaczają, że rola sądu rozstrzygającego żądanie sędziego w przedmiocie jego wyłączenia jest bierna i ogranicza się tylko do wydania postanowienia (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 7 września 1994 r., sygn. akt I PO 10/94, OSNP 1995/4, poz. 56). Skoro bowiem art. 19 p.p.s.a. stwarza podstawę do wyłączenia sędziego wówczas, gdy zachodzi okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać wątpliwości co do bezstronności sędziego, to obowiązkiem sądu jest zbadanie, czy owa okoliczność rzeczywiście istnieje. Wobec braku w tej mierze kryteriów ustawowych, należy kierować się zasadami doświadczenia życiowego i w ich płaszczyźnie oceniać żądanie, okoliczności i argumenty przytoczone przez sędziego.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że w złożonym żądaniu sędzia nie wskazał na okoliczności, których istnienie mogłoby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Nie wskazał na okoliczności w postaci relacji o charakterze towarzyskim lub służbowym ani ze stronami czy z uczestnikami postępowania ani z ich pełnomocnikami, które mogłyby rzutować na jego bezstronność bądź wpłynąć na niezawisłość sędziowską.

W tym miejscu podkreślenia wymaga, że z ugruntowanego orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego wynika, że za okoliczności uzasadniające wystąpienie wątpliwości co do bezstronności sędziego w danej sprawie zostały uznane m.in.:

- wspólna praca sędziego i bliskie kontakty towarzyskie z pełnomocnikiem strony skarżącej kasacyjnie (por. m.in. postanowienie NSA z dnia 1 września 2017 r., II GSK 3449/15, CBOSA);

- okoliczność, że pełnomocnik skarżących kasacyjnie był patronem sędziego podczas aplikacji adwokackiej oraz wspólnie pracowali prowadząc w przeszłości kancelarię adwokacją (por. m.in. postanowienie NSA z dnia 30 października 2019 r., II OSK 3331/18, CBOSA);

- osobista i bliska znajomość sędziego ze stroną, która wniosła skargę do wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz wspólne orzekanie w Samorządowym Kolegium Odwoławczym (zob. postanowienie NSA z dnia 29 września 2017 r., II GSK 3625/15, CBOSA);

- osobista i bliska znajomość sędziego ze stroną – sędzią w stanie spoczynku, z którym sędzia wspólnie orzekał i utrzymywał kontakty towarzyskie również po jego przejściu w stan spoczynku (zob. np. postanowienie NSA z dnia 7 maja 2010 r., II OSK 854/09, CBOSA);

- znajomość sędziego żądającego wyłączenia ze stroną postępowania, tzn. sędzią orzekającym w tej samej Izbie Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz wspólne z nim orzekanie i utrzymywanie nie tylko relacji służbowych, ale również kontaktów towarzyskich, przy czym ta bliższa znajomość miała charakter emocjonalny, wyrażający się w uczuciach sympatii, życzliwości, a nawet przyjaźni (por. m.in. postanowienia NSA z dnia: 17 września 2020 r., II GZ 33/19; 3 września 2020 r., II GZ 33/19; 12 luty 2020 r., II GZ 95/19).

Biorąc powyższe pod uwagę, należy stwierdzić, że treść żądania o wyłączenie od orzekania w rozpoznawanej sprawie, nie wskazuje okoliczności tego rodzaju, które mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego. Powoływana we wniosku o wyłączenie okoliczność znajomości z żoną autora opinii prawnej, załączonej przez skarżącą spółkę do akt sprawy, oparta na relacjach służbowych, tj. wspólnym orzekaniu oraz pełnieniu przez nią funkcji zastępcy Przewodniczącej Wydziału, nie może być, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, uznana za okoliczność, o której mowa w art. 19 p.p.s.a., mogącą wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w rozpoznawanej sprawie. Ponadto podkreślenia również wymaga, że opinia prawna nie jest dowodem, a stanowi jedynie wyrażenie własnego poglądu prawnego osoby sporządzającej opinię.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym przedmiotowe żądanie uznał, że w sprawie niniejszej nie wystąpiła okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w rozumieniu art. 19 p.p.s.a.

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 19 w zw. z art. 22 § 1 i 2 p.p.s.a. oraz art. 193 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.