Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 1428/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2020-02-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 3 ust. 1
journal: Dz.U. 2019 poz 303
law: Ustawa z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Kwiecińska, Sędzia WSA Piotr Borowiecki (spr.), Sędzia WSA Joanna Kube, , specjalista Monika Gieroń, Protokolant, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 lutego 2020 r. sprawy ze skargi C. M. uchy na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2019 r. nr [...] w przedmiocie rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] maja 2019 r., nr [...], Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej także: "Prezes ZUS" lub "organ") - działając na podstawie przepisu art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm. - dalej: "k.p.a."), po rozpatrzeniu wniosku C.M.(dalej także: "skarżąca" lub "strona skarżąca") z dnia [...] kwietnia 2019 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej wydaniem przez Prezesa ZUS decyzji z dnia [...] marca 2019 r., nr [...] odmawiającej przyznania skarżącej rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego - utrzymał w mocy w/w decyzję z dnia [...] marca 2019 r.

Zaskarżona decyzja Prezesa ZUS została wydana w następującym stanie faktycznym.

W wyniku rozpatrzenia wniosku skarżącej C.M. z dnia [...] marca 2019 r. o przyznanie rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, określonego szczegółowo w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym (Dz. U. z 2019 r., poz. 303, dalej także: "u.r.ś.u."), Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] marca 2019 r., nr [...] odmówił stronie skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia.

W uzasadnieniu decyzji Prezes ZUS, powołując się na brzmienie przepisu art. 3 ustawy o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym, zauważył na wstępie, że wszystkie wymienione w tym przepisie przesłanki powinny być spełnione łącznie, a niespełnienie którejkolwiek z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia.

Prezes ZUS wskazał, że zgodnie z ustawą o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym, wychowanie oznacza sprawowanie osobistej opieki nad dziećmi polegającej na stałym, bezpośrednim i ciągłym wykonywaniu ogółu obowiązków spoczywających na rodzicach w ramach praw im przysługujących względem dzieci w celu należytego sprawowania pieczy nad nimi i nad ich majątkiem.

Ponadto, Prezes ZUS podniósł, że proces wychowawczy obejmuje pieczę nad osobą dziecka, pieczę nad majątkiem dziecka oraz prawo do jego wychowania z poszanowaniem jego godności i praw. Organ stwierdził, że zasadą jest, iż proces wychowawczy powstaje z chwilą urodzenia dziecka i zazwyczaj ustaje z chwilą uzyskania przez dziecko pełnoletności. Według organu, długotrwałość wychowania należy rozumieć, jako proces, który łączy się z systematycznością sprawowania ogółu obowiązków spoczywających na rodzicach w ramach praw im przysługujących względem dziecka.

Prezes ZUS zauważył, że skarżąca urodziła pięcioro dzieci, lecz dwoje z nich zmarło (vide: B. M. - zmarła w dniu [...] maja 1972 r. - w wieku niespełna 1 miesiąca oraz R. M. - zmarł w dniu [...] czerwca 1972 r. - wieku niespełna 1 miesiąca).

W tej sytuacji, organ uznał, że nie została spełniona przesłanka dotycząca wychowania czworga dzieci, która niezbędna jest do przyznania wnioskowanego świadczenia.

W związku z powyższym, Prezes ZUS uznał, że w przedstawionym w sprawie stanie faktycznym i prawnym, brak jest podstaw do przyznania stronie skarżącej rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego na podstawie wyżej wymienionej ustawy.

W piśmie z dnia [...] kwietnia 2019 r. skarżąca wystąpiła do Prezesa ZUS z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy.

W uzasadnieniu wniosku strona skarżąca wskazała, że wychowała dodatkowo wnuka D. (syna córki), począwszy od 1 roku życia do 21 lat. W związku z tym, w ocenie skarżącej, zasadne jest przyznanie jej rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, albowiem - wbrew twierdzeniom organu - skarżąca łącznie wychowała czworo dzieci.

W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych - działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. - decyzją z dnia [...] maja 2019 r., nr [...], utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] marca 2019 r. odmawiającą przyznania skarżącej rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego.

W uzasadnieniu decyzji Prezes ZUS, powołując się na brzmienie przepisu art. 3 ustawy z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym, stwierdził, że - w jego ocenie - skarżąca nie spełniła warunku określonego w art. 3 ust. 1 pkt 1 cyt. ustawy (urodzenie i wychowanie lub wychowanie co najmniej czworo dzieci), albowiem - jak uznał organ - skarżąca urodziła pięcioro dzieci, lecz wskutek śmierci dwojga z nich nie można uznać, że wychowała czworo dzieci.

Prezes ZUS stwierdził, że rozstrzygając tego typu sprawy, ma obowiązek ocenić, czy w sprawie spełniona jest przesłanka wychowania dzieci, a także, czy nie wystąpiła okoliczność zaprzestania wychowania dzieci. Jednocześnie, organ wskazał, że przesłanka wychowania dzieci podlega uznaniu administracyjnemu.

Organ zauważył, że w świetle art. 3 ust. 5 pkt 2 ustawy o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może odmówić przyznania rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego w przypadku długotrwałego zaprzestania wychowywania dzieci.

Organ wskazał, że pojęcie wychowania jest zdefiniowane w ustawie o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym w art. 2 pkt 9. Organ zauważył, że wychowanie oznacza sprawowanie osobistej opieki nad dziećmi polegającej na stałym, bezpośrednim i ciągłym wykonywaniu ogółu obowiązków spoczywających na rodzicach w ramach praw im przysługujących względem dzieci, w celu należytego wykonywania pieczy nad nimi i nad ich majątkiem.

Mając powyższe na uwadze, organ zauważył, że z akt niniejszej sprawy wynika, iż skarżąca urodziła pięcioro dzieci, lecz córka B.M., urodzona w dniu [...] maja 1972 r., zmarła [...] maja 1972 r., zaś syn R. M., urodzony w dniu [...] maja 1972 r., zmarł [...] czerwca 1972 r.

W tej sytuacji, organ uznał, że okres, w którym skarżąca poświęciła się wychowaniu córki B. i syna R. wyniósł niespełna miesiąc.

Zdaniem Prezesa ZUS, nie można zatem uznać, że skarżąca wychowała pięcioro dzieci, bowiem wraz ze śmiercią dziecka zakończył się okres jego wychowywania, tj. uczestniczenia w procesie stałej, bezpośredniej i ciągłej opieki, rozumianym jako okres liczony od urodzenia do osiągnięcia pełnoletności.

Prezes ZUS stwierdził, że długotrwałość wychowania należy rozumieć jako proces, który łączy się z systematycznością działań mających na celu zachęcenie do naśladowania sposobu działania kontrolowanego przez rodziców, a następnie dopuszczenie do coraz większego udziału w obowiązkach i prawach dorosłych mających zapewnić trwałe przyswojenie tradycji i obyczajów. Organ wskazał, że wychowanie to proces długofalowy i ciągły, który ma na celu kształtowanie osobowości dziecka według społecznie zaakceptowanego wzoru. W konsekwencji, Prezes ZUS uznał, że w sprawie skarżącej - w związku ze śmiercią dziecka - nastąpiła przerwanie realizacji procesu wychowawczego, a sam proces obejmował okres niespełna miesiąca.

W konsekwencji, Prezes ZUS uznał, że bezspornym jest fakt, iż skarżąca nie uczestniczyła w procesie wychowawczym córki B. i syna R., liczonym od urodzenia dziecka do osiągnięcia pełnoletności w sposób stały, bezpośredni i ciągły, w tym skutkujący koniecznością rezygnacji z kontynuacji lub podjęcia zatrudnienia w celu należytego wykonywania pieczy nad dziećmi.

Mając powyższe na względzie, Prezes ZUS uznał, że skarżąca nie spełnia warunku wychowania co najmniej czworga dzieci.

W tej sytuacji, Prezes ZUS stwierdził, że w wyniku ponownej szczegółowej analizie sprawy, uznać należy, iż przedłożone przez stronę skarżąca dowody i zgromadzony materiał w sprawie nie dają podstaw do przyznania skarżącej rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego.

W piśmie z dnia [...] czerwca 2019 r. skarżąca - działając za pośrednictwem organu - wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na powyższą decyzję Prezesa ZUS z dnia [...] maja 2019 r.

Wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji Prezesa ZUS, strona skarżąca zarzuciła, że sporna decyzja organu jest na błędna, albowiem organ w sposób nieuzasadniony odmówił skarżącej świadczenia uzupełniającego z tytułu urodzenia czwórki dzieci.

W uzasadnieniu skargi strona skarżąca podniosła, że ustawa o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym nie stanowi, ile czasu należy poświęcić na wychowanie dzieci, ani do jakiego wieku dzieci muszą dożyć, aby świadczenie przysługiwało wnioskodawcy, gdyż nie stanowi o tym definicja zawarta w art. 2 pkt 9 tejże ustawy.

W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Ustosunkowując się do argumentów przedstawionych w skardze, organ wskazał, że skarżąca nie spełnia warunku wychowania czwórki dzieci. Prezes ZUS zauważył, że skarżąca wprawdzie urodziła pięcioro dzieci, ale wskutek śmierci dwójki z nich wychowała troje dzieci. Zdaniem organu, skarżąca nie uczestniczyła w procesie wychowawczym córki B. i syna R., liczonym od urodzenia dziecka do osiągnięcia pełnoletności w sposób stały, bezpośredni i ciągły, w tym skutkujący koniecznością rezygnacji z kontynuacji lub podjęcia zatrudnienia w celu należytego wykonywania pieczy nad dziećmi. Ponadto, Prezes ZUS stwierdził, że długotrwałość wychowania należy rozumieć jako proces, który łączy się z systematycznością działań mających na celu zachęcenie do naśladowania sposobu działania kontrolowanego przez rodziców, a następnie dopuszczenie do coraz większego udziału w obowiązkach i prawach dorosłych mających zapewnić trwałe przyswojenie tradycji i obyczajów. Według organu, wychowanie to proces ciągły i długofalowy mający na celu kształtowanie osobowości dziecka według społecznie zaakceptowanego wzoru. W tym przypadku, jak zauważył organ, wobec śmierci dwójki z nich, nastąpiła przerwa w realizacji procesu wychowawczego, a sam proces obejmował niespełna miesiąc. Prezes ZUS uznał, że wychowanie oznacza sprawowanie osobistej opieki nad dziećmi polegającej na stałym, bezpośrednim i ciągłym wykonywaniu ogółu obowiązków spoczywających na rodzicach w ramach praw im przysługujących względem dzieci, w celu należytego wykonywania pieczy nad nimi i nad ich majątkiem.

W piśmie procesowym z dnia [...] sierpnia 2019 r., skarżąca - reprezentowana przez radcę prawnego, jako pełnomocnika procesowego ustanowionego z urzędu - uzupełniając skargę, przedłożyła dodatkowe stanowisko w sprawie.

Strona skarżąca zarzuciła spornej decyzji Prezesa ZUS z dnia [...] maja 2019 r.:

1. naruszenie art. 11 k.p.a. i art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 15 k.p.a. - poprzez brak odniesienia się w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji z dnia [...] maja 2019 r., nr [...] do argumentów podniesionych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, zakończonej decyzją Prezesa ZUS z dnia [...] marca 2019 r.;

2. naruszenie art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a. - poprzez niewyjaśnienie wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności, tj. podnoszonej przez skarżącą we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy kwestii wychowania wnuka D. do 21 roku życia;

3. naruszenie art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym - poprzez przyjęcie, że odmowa przyznania stronie skarżącej rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego jest uzasadniona z uwagi na niespełnienie przez skarżąca warunku określonego w tym przepisie.

Strona skarżąca wniosła także o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, udzielonej skarżącej z urzędu, oświadczając, iż nie została ona opłacona w całości, ani w części. Dodatkowo, skarżąca zwróciła się o przyznanie wskazanych kosztów niepowiększonych o stawkę podatku od towaru i usług, bowiem działalność pełnomocnika w ramach prawa pomocy wykonywana jest w formie działalności wykonywanej osobiście, w rozumieniu art. 10 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 13 pkt 6 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych.

W uzasadnieniu pisma procesowego, strona skarżąca - wskazując na przepis art. 15 k.p.a. - zauważyła na wstępie, że postępowanie administracyjne jest dwuinstancyjne, co winno w niniejszej sprawie oznaczać to, że Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zobowiązany był dwukrotnie rozpatrzyć i rozstrzygnąć tą sprawę, nie ograniczając się w toku ponownego rozpatrzenia sprawy wyłącznie do kontroli postępowania przeprowadzonego w pierwszej instancji.

Zdaniem skarżącej, decyzja Prezesa ZUS z dnia [...] maja 2019 r. nie spełnia wymagań określonych w art. 11 k.p.a. i art. 107 § 3 k.p.a., ponieważ brak w niej odniesienia się do zarzutów strony skarżącej zawartych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z dnia [...] czerwca 2019 r., tj. podniesionej przez skarżącą okoliczności związanej z wychowywaniem wnuka "(...) D. od roku do 21 lat (...)".

W związku z powyższym, skarżąca zarzuciła, że brak odniesienia się przez organ do wskazanej powyżej kwestii podważa zasadę dwuinstancyjności postępowania administracyjnego wyrażoną w art. 15 k.p.a., czyniąc z zaskarżonej decyzji Prezesa ZUS pozorny środek weryfikacji decyzji wydanej w pierwszej instancji.

Organ wskazał, że obowiązek Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odniesienia się do podniesionej we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy okoliczności, wynikający z art. 11 k.p.a. i art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 15 k.p.a., nabiera szczególnego znaczenia w rozpatrywanej sprawie z racji tego, że przyczyną odmowy udzielenia rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego była okoliczność, iż skarżąca nie spełniła warunku wychowania co najmniej czworga dzieci.

Strona skarżąca uznała, że brak odniesienia się do zarzutów odwołania narusza zatem art. 11 k.p.a. i art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 15 k.p.a., w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ zarzuty te dotyczą przyczyny odmowy udzielenia rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego.

W ocenie strony skarżącej, zaniechanie dokonania przez Prezesa ZUS oceny zasadności podniesionej przez skarżącą okoliczności, pozbawiło ją tym samym możliwości wyjaśnienia istotnej dla sprawy okoliczności, tj. wychowywania wnuka.

Ponadto, skarżąca zauważyła, że organ administracji winien przeprowadzić postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej i w tym celu powinien przede wszystkim dążyć do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Skarżąca, powołując się na treść przepisów art. 7 k.p.a i art.77 § 1 k.p.a w zw. z art. 80 k.p.a. - dodała, że organ administracji publicznej zobowiązany jest do wszechstronnego i wyczerpującego ustalenia stanu faktycznego sprawy oraz oceny okoliczności sprawy na podstawie całokształtu materiału dowodowego. Wskazując na art. 7 k.p.a., skarżąca podniosła również, że w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek strony podejmując wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, a także mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Skarżąca podkreśliła, że zasada prawdy obiektywnej stanowi naczelną zasadę postępowania administracyjnego, z której wynika obowiązek organu administracji publicznej do wyczerpującego zbadania wszystkich okoliczności faktycznych, związanych z określoną sprawą. Skarżąca dodała także, że dyspozycja art. 9 k.p.a. zobowiązuje organy administracji publicznej do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego.

W związku z powyższym, skarżąca zarzuciła, że Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zaniechał dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, albowiem nie wyjaśnił podnoszonej przez stronę skarżącą kwestii, że wychowywała ona wnuka od ukończenia przez niego pierwszego roku życia do 21 lat.

Jednocześnie, skarżąca wskazała na brzmienie art. 2 pkt 9 ustawy o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym, zgodnie z którym poprzez wychowanie należy rozumieć sprawowanie osobistej opieki nad dziećmi, polegającej na stałym, bezpośrednim i ciągłym wykonywaniu ogółu obowiązków spoczywających na rodzicach w ramach praw im przysługujących względem dzieci w celu należytego sprawowania pieczy nad nimi i nad ich majątkiem.

Mając na względzie ów przepis, skarżąca zauważyła, że powyższa definicja ani żadne przepis ustawy o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym nie określa ram czasowych wychowania, tj. ile ono winno trwać. Tym samym, strona skarżąca zarzuciła, że Prezes ZUS niezasadnie przyjął, iż skarżąca nie spełnia warunku określonego w art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym.

Na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie w dniu 7 lutego 2020 r. pełnomocnik strony skarżącej, podtrzymując dotychczasowe zarzuty i stanowisko - wyjaśnił dodatkowo, że opieka skarżącej nad wnukiem nie była sprawowana w ramach prawnych, lecz wyłącznie faktycznych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity Dz. U. z 2019 r., poz. 2167), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

W świetle powołanych przepisów cyt. ustawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w zakresie swojej właściwości, ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną, postanowienie, czy też inny akt lub czynność z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Chodzi więc o kontrolę aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywaną pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słuszności.

Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (vide: art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 - dalej także: "P.p.s.a.").

W ocenie Sądu, analizowana pod tym kątem skarga C. M. nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2019 r., nr [...], utrzymująca w mocy decyzję tego organu z dnia [...] marca 2019 r., nr [...], odmawiającą przyznania skarżącej rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego - nie narusza obowiązujących przepisy prawa.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym, zgodnie z którym świadczenie może być przyznane matce, która urodziła i wychowała lub wychowała co najmniej czworo dzieci lub ojcu, który wychował co najmniej czworo dzieci, w przypadku śmierci matki dzieci albo porzucenia dzieci przez matkę lub w przypadku długotrwałego zaprzestania wychowywania dzieci przez matkę.

Zgodnie z regulacjami cyt. ustawy, sporne świadczenie może być przyznane osobom, o których mowa w ust. 1, zamieszkującym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i posiadającym po ukończeniu 16 roku życia centrum interesów osobistych lub gospodarczych (ośrodek interesów życiowych), o którym mowa w art. 3 ust. 1a pkt 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres co najmniej 10 lat, jeżeli są: obywatelami Rzeczypospolitej Polskiej lub posiadającymi prawo pobytu lub prawo stałego pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej obywatelami państw członkowskich Unii Europejskiej, państw członkowskich Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) - stron umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym lub Konfederacji Szwajcarskiej, lub cudzoziemcami legalnie przebywającymi na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (art. 3 ust. 2 u.r.ś.u.).

Ponadto, ustawa przewiduje, że świadczenie może być przyznane matce po osiągnięciu wieku 60 lat albo ojcu po osiągnięciu wieku 65 lat, w przypadku gdy nie posiada dochodu zapewniającego niezbędne środki utrzymania (art. 3 ust. 3 u.r.ś.u.).

Jednocześnie, przepisy stanowią, że świadczenie przysługuje pod warunkiem zamieszkiwania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w trakcie jego pobierania (art. 3 ust. 4 u.r.ś.u.).

Z treści art. 3 cyt. ustawy wynikają cztery przesłanki warunkujące przyznanie rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, które wyznaczają jednocześnie granice uznania administracyjnego. Po pierwsze, osoba musi urodzić i wychować lub wychować co najmniej czworo dzieci, po drugie, uprawniony musi posiadać określony związek z krajem, po trzecie, ubiegający się o to świadczenie musi osiągnąć określony wiek oraz po czwarte, osoba ta nie posiada dochodu zapewniającego niezbędne środki utrzymania, przy czym nie jest uprawniona do emerytury lub renty w wysokości co najmniej najniższej emerytury. Ustawa uzależnia więc przyznanie ww. świadczenia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich czterech wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, analizując materiał dowodowy zgromadzony w toku rozpatrywanej sprawy - uznał, że należy podzielić, co do zasady, stanowisko Prezesa ZUS, iż w sprawie tej nie występuje zasadnicza przesłanka warunkująca przyznanie wnioskowanego świadczenia - przesłanka wychowywania przez skarżącą co najmniej czwórki dzieci, choć - co warto jednocześnie wyraźnie podkreślić - skład orzekający Sądu nie zgadza się z zasadniczą częścią wywodów organu podniesionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wskazać należy, że punktem wyjścia do wszelkich istotnych w tej sprawie analiz jest wykładnia przepisów art. 2 pkt 9 i art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym.

Otóż, należy zauważyć, że w art. 2 pkt 9 u.r.ś.u. zdefiniowano pojęcie wychowania, przyjmując, że wychowanie oznacza sprawowanie osobistej opieki nad dziećmi polegającej na stałym, bezpośrednim i ciągłym wykonywaniu ogółu obowiązków spoczywających na rodzicach w ramach praw im przysługujących względem dzieci w celu należytego sprawowania pieczy nad nimi i nad ich majątkiem.

Istotne jest to, że w przepisach art. 2 pkt 9 i art. 3 ust. 1 pkt 1 cyt. ustawy użyto czasownika w formie dokonanej (wychować), definiując to pojęcie przez określenie, na czym wychowanie polega - na sprawowaniu osobistej opieki nad dziećmi.

Przepis art. 3 ust. 1 pkt 1 u.r.ś.u. stanowi, że świadczenie może być przyznane matce, która urodziła i wychowała lub wychowała co najmniej czworo dzieci (forma dokonana czasownika).

W tym miejscu, Sąd pragnie wyraźnie podkreślić, że podziela stanowisko wyrażone w dotychczasowym orzecznictwie tut. sądu administracyjnego (por. m.in. wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 września 2019 r., sygn. akt II SA/Wa 1064/19, z dnia 11 października 2019 r., sygn. akt II SA/Wa 1032/19, a także z dnia 15 listopada 2019 r., sygn. akt II SA/Wa 1432/19), że formy dokonanej czasownika "wychowywać" użyto celowo. Warto zauważyć bowiem, że ustawodawca w innym miejscu cyt. ustawy (w art. 3 ust. 5 pkt 2 u.r.ś.u.) posłużył się pojęciem "wychowywania". Jednocześnie, co również istotne, ustawodawca nie odwołał się ponadto do żadnych kryteriów pozwalających uznać, że proces wychowywania dziecka doprowadził do jego wychowania. Ustawodawca nie wskazał też, np. czasokresu wychowywania, który doprowadził do stanu wychowania.

Zdaniem Sądu, ze względu na tę niemożność określenia rezultatu w postaci wychowywania, konieczne jest poszukiwanie innych wskazówek, które mogłyby dać podstawę do przyjęcia, że matka wychowała dziecko, w rozumieniu u.r.ś.u.

W tej sytuacji, w ocenie Sądu, należy sięgnąć więc do ustawowej definicji wychowania, zawartej w art. 2 pkt 9 u.r.ś.u., w której za wychowanie uznano stałe, bezpośrednie i ciągłe wykonywanie ogółu obowiązków spoczywających na rodzicach w ramach praw im przysługującym względem dzieci.

Według Sądu, w świetle tej definicji, nieuprawnione jest stanowisko Prezesa ZUS wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że proces wychowania ma być procesem długotrwałym. Długotrwałość nie jest bowiem synonimem stałości, ani ciągłości. Pewien stan może mieć charakter stały, czyli nieulegający zmianom, albo trwający bez przerwy, nawet jeżeli zamknął się w niedługim okresie czasu. Ta sama uwaga dotyczy pojęcia "ciągłości". Ciągłość nie oznacza długotrwałości. Stanowisko to wyraził Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie m.in. we wskazanym wyżej wyroku z dnia 15 listopada 2019 r., sygn. akt II SA/Wa 1432/19, a skład Sądu orzekający w niniejszej sprawie pogląd ten w pełni aprobuje, uznając za własny.

Warto także zauważyć, że wymagania długotrwałości wychowania nie można również wyprowadzać z użytego w ustawowej definicji wychowania określenia "w ramach praw im przysługujących względem dzieci". Wynika z niego, że wychowanie, na użytek u.r.ś.u., powinno trwać tak długo, jak długo dziecko pozostaje pod władzą rodzicielską. W typowych przypadkach ta władza trwa do uzyskania przez dziecko pełnoletności. Kwestie te reguluje ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jednolity Dz. U. z 2019 r., poz. 2086 - dalej także: "k.r.i.o.").

Otóż, wskazać należy, że przepis art. 92 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego stanowi, że "dziecko pozostaje pod władzą rodzicielską aż do pełnoletności". Przepis ten nie daje jednak, zdaniem Sądu, podstawy do stwierdzenia, że przesłanka wychowania, w rozumieniu ustawy o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym, została spełniona dopiero wtedy, gdy wychowywanie trwało aż do uzyskania przez dziecko pełnoletności. Pełnoletność wyznacza jedynie górną czasową granicę władzy rodzicielskiej.

Należy zauważyć, że w wyjątkowych przypadkach, z przyczyn zależnych albo niezależnych od rodziców, władza rodzicielska może ustać przed uzyskaniem przez dziecko pełnoletności (np. wskutek pozbawienia władzy rodzicielskiej przez sąd, przysposobienia dziecka przez inną osobę albo śmierci małoletniego). Wraz z ustaniem władzy rodzicielskiej automatycznie ustaje prawo i obowiązek wychowania, bez względu na wiek dziecka. Jeżeli wychowanie dziecka, które rozpoczęło się i trwało przez określony czas, choć nie przerodziło się w proces długotrwały, ale obejmowało czas trwania władzy rodzicielskiej i spełniło wymagania stałości, bezpośredniości i ciągłości, należy uznać, że matka wychowała dziecko w rozumieniu, jakie u.r.ś.u. nadała temu pojęciu.

Kodeks rodzinny i opiekuńczy traktuje sprawowanie władzy rodzicielskiej również w kategoriach obowiązków rodziców (vide: art. 95 § 1 i art. 96 § 1 k.r.i.o.). Z tych względów ustawodawca przewiduje pozbawienie prawa do świadczenia osobę, która nie wykonywała obowiązków w zakresie wychowania dziecka do czasu uzyskania przez niego pełnoletności, z powodów przez nią niejako "zawinionych" (np. według art. 3 ust. 5 pkt 1 u.r.ś.u., w razie sądowego pozbawienia władzy rodzicielskiej lub ograniczenia tej władzy przez umieszczenie dziecka lub dzieci w pieczy zastępczej).

Zdaniem Sądu, tego rodzaju wyłączenia prawa do rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego potwierdzają tezę, że przesłanka wychowania dziecka, określona w art. 3 ust. 1 pkt 1 u.r.ś.u., może być spełniona również wówczas, gdy wychowywanie ustało wraz z ustaniem władzy rodzicielskiej przed uzyskaniem przez dziecko pełnoletności. Wskazane wyłączenie prawa do rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego byłyby bowiem zbędne, przy założeniu, że o wychowaniu, w rozumieniu u.r.ś.u., można mówić jedynie wówczas, gdy trwało ono do chwili, gdy dziecko stało się pełnoletnie.

Sąd podkreśla ponadto, że z ustawowej definicji wychowania (vide: art. 2 pkt 9 u.r.ś.u.) wynika, że określone tam działania składające się na proces wychowania odnoszą się do dziecka w każdym wieku. Nie ma zatem przeszkód, aby przyjąć, że matka wychowała dziecko nawet wtedy, gdy zaczęła je wychowywać i zostało ono przerwane (zakończyło się) wskutek śmierci dziecka.

W tej sytuacji, wobec braku wyraźnej, normatywnie ustalonej czasowej miary wychowywania dziecka, pozwalającej ustalić, że dziecko zostało wychowane, nie jest uprawione prezentowane przez Prezesa ZUS w zaskarżonej decyzji stanowisko, że rodzicielskie świadczenie uzupełniające może być przyznane jedynie matce, która wychowywała dzieci przez okres "znaczący", czy z chwilą uzyskania przez dziecko pełnoletności. Takie stanowisko organu wskazuje na "uzupełnienie" w ten sposób definicji ustawowej wychowania, przez dodanie, że chodzi wyłącznie o długotrwałość wychowania. Tymczasem, w art. 2 pkt 9 u.r.ś.u. mowa jest natomiast jedynie o stałym, bezpośrednim i ciągłym wykonywaniu obowiązków w zakresie wychowania.

Niemniej, pomimo wskazanej powyżej ewidentnie wadliwej interpretacji przepisów zaprezentowanej w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Prezesa ZUS, Sąd uznał, że sporna decyzja organu, choć błędnie uzasadniona, nie mogła zostać uchylona.

Sąd stwierdził bowiem, że przesłanka wychowania dziecka, określona w art. 3 ust. 1 pkt 1 u.r.ś.u., będzie jedynie wówczas spełniona, jeżeli matka miała możliwość rozpoczęcia procesu wychowywania urodzonego dziecka, a więc miała możliwość sprawowania w sposób stały, bezpośredni i ciągły osobistej opieki nad dzieckiem (art. 2 pkt 9 u.r.ś.u.). Według Sądu, w rozpoznawanej sprawie w odniesieniu do dzieci, które żyły niecały miesiąc (córka B., urodzona [...] maja 1972 r. - zmarła [...] maja 1972 r., zaś syn R., urodzony [...] maja 1972 r. - zmarł [...] czerwca 1972 r.), nie można przyjąć, że skarżąca mogła rozpocząć proces wychowania dzieci, o którym mowa w art. 2 pkt 9 u.r.ś.u. w związku z art. 3 ust. 1 pkt 1 u.r.ś.u.

W tej sytuacji, tylko i wyłącznie z tego powodu należało przyjąć, że możliwe było wydanie przez Prezesa ZUS zaskarżonej decyzji, choć w jej uzasadnieniu nie dokonano właściwej analizy, która mogłaby jednoznacznie przekonać skarżącą o trafności stanowiska prezentowanego przez organ, co świadczy o tym, że naruszono jednak tym samym art. 11 k.p.a. w związku z art. 107 § 3 k.p.a.

Sąd uznał jednak, że wskazane wyżej uchybienia, których dopuścił się organ, nie miały i nie mogły mieć istotnego wpływu na ostateczny wynik sprawy, w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a., gdyż niewątpliwie w niniejszej sprawie nie zaszły przesłanki dające podstawę do przyznania stronie skarżącej uzupełniającego świadczenia rodzicielskiego.

Biorąc powyższe pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie - działając na podstawie art. 151 P.p.s.a. - orzekł, jak w sentencji wyroku.