Wyrok NSA, sygn. akt III OSK 5882/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-10-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6480
658
Hasła tematyczne: Dostęp do informacji publicznej
Skarżony organ: Prezes Sądu
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 10 ust. 1
journal: Dz.U. 2019 poz 1429
law: Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej - tekst jedn.
Teza: Portal Orzeczeń Sądów Powszechnych administrowany przez Ministerstwo Sprawiedliwości oraz poszczególne jego części składowe funkcjonujące jako portale orzeczeń prowadzone przez określone sądy powszechne zawierają elementy określone w § 8 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 18 stycznia 2007 r. w sprawie Biuletynu Informacji Publicznej (Dz.U. z 2007 r., Nr 10, poz. 68) i są elementem Biuletynu Informacji Publicznej, co uprawnia właściwe organy do załatwiania wniosku o udostępnienie informacji publicznej w postaci orzeczeń sądów przez poinformowanie o możliwości zapoznania się z nimi na właściwych stronach BIP.

TEZY

Portal Orzeczeń Sądów Powszechnych administrowany przez Ministerstwo Sprawiedliwości oraz poszczególne jego części składowe funkcjonujące jako portale orzeczeń prowadzone przez określone sądy powszechne zawierają elementy określone w § 8 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 18 stycznia 2007 r. w sprawie Biuletynu Informacji Publicznej (Dz.U. z 2007 r., Nr 10, poz. 68) i są elementem Biuletynu Informacji Publicznej, co uprawnia właściwe organy do załatwiania wniosku o udostępnienie informacji publicznej w postaci orzeczeń sądów przez poinformowanie o możliwości zapoznania się z nimi na właściwych stronach BIP.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek Sędziowie Sędzia NSA Rafał Stasikowski (spr.) Sędzia del. WSA Kazimierz Bandarzewski po rozpoznaniu w dniu 20 października 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej R. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 29 kwietnia 2021 r., sygn. akt IV SAB/Wr 447/20 w sprawie ze skargi R. S. na bezczynność Prezesa Sądu Rejonowego w Złotoryi w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 29 kwietnia 2021 r., sygn. akt II SAB/Wr 447/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił w całości skargę R. S. na bezczynność Prezesa Sądu Rejonowego w Złotoryi w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej (pkt I.) oraz przyznał od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu występującemu w sprawie radcy prawnemu wynagrodzenie w wysokości 295,20 zł, w tym 23% VAT, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.

Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Wnioskiem z 17 września 2020 r. (data wpływu do organu) R. S. zwrócił się do Prezesa Sądu Rejonowego w Złotoryi z wnioskiem o udostępnienie informacji publicznej w postaci kopii wszystkich wyroków wraz z uzasadnieniami, wydanych w roku 2019, zarejestrowanych w repertorium C pod symbolem 325 wskazując, że żądane informacje mogą być zapisane na płycie CD/DVD.

W odpowiedzi Prezes Sądu Rejonowego pismem z 25 września 2020 r. poinformował wnioskodawcę, że w Sądzie odnotowano w repertorium C pod symbolem 325 sześć spraw: [...], w których wydano w 2019 r. wyrok wraz z uzasadnieniem. Ponadto poinformowano wnioskodawcę, że wszystkie sprawy (wyroki wraz z uzasadnieniem) są opublikowane w Portalu Orzeczeń.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu na bezczynność w udostępnieniu informacji publicznej skarżący wniósł o zobowiązanie Prezesa Sądu Rejonowego do udostępnienia informacji publicznej zgodnie z wnioskiem, przyznanie na rzecz skarżącego kwoty 5000 zł oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. Organ nie udostępnił bowiem zdaniem skarżącego informacji publicznej zgodnie z wnioskiem.

W odpowiedzi na skargę Prezes Sądu Rejonowego wniósł o jej oddalenie, albowiem zachowane zostały terminy udzielenia informacji, a opublikowanie informacji publicznej w Portalu Orzeczeń (BIP) jest dopuszczalną formą udzielenia informacji.

Oddalając skargę Sąd pierwszej instancji wskazał, że informacja publiczna udzielana jest na zasadach i w trybie ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (t. j.: Dz. U. z 2019 r., poz. 1429 ze zm.; zwanej dalej u.d.i.p.) Ustawa ta w sposób kompleksowy reguluje procedurę dostępu do informacji publicznej i przewiduje różne sposoby jej udostępniania, wymienione w art. 7 ust. 1 u.d.i.p. Jednym ze sposobów jest udostępniania informacji publicznej na wniosek, o czym stanowi art. 10 u.d.i.p. Termin załatwienia sprawy w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej wynosi 14 dni od dnia doręczenia adresatowi wniosku.

Zdaniem Sądu pierwszej instancji nie jest sporne, że informacja żądana przez skarżącego ma walor informacji publicznej i jest objęta zakresem przedmiotowym u.d.i.p. Dotyczy bowiem informacji o danych publicznych, tj. treści orzeczeń sądów powszechnych, o czym mowa w art. 6 ust. 1 pkt 4a u.d.i.p. Sąd zwrócił uwagę, że udostępnienie informacji publicznej na wniosek dotyczy jedynie informacji niezamieszczonych w BIP oraz w centralnym repozytorium. Stosownie bowiem do art. 10 ust. 1 u.d.i.p. informacja publiczna, która nie została udostępniona w Biuletynie Informacji Publicznej lub centralnym repozytorium, jest udostępniana na wniosek. Oznacza to, ze adresat wniosku zwolniony jest z obowiązku udostępnienia informacji, jeżeli została ona ujawniona w BIP lub centralnym repozytorium. W tej sytuacji, w przypadku złożenia wniosku o udostępnienie informacji publicznej, podmiot zobowiązany zawiadamia wnioskodawcę o braku możliwości zastosowania trybu wnioskowego w związku z ujawnieniem żądanej informacji w BIP.

Zdaniem Sądu pierwszej instancji z sytuacją zamieszczenia żądanej informacji w BIP mamy do czynienia w rozpatrywanej sprawie. W dniu 25 września 2020 r., a zatem w przewidzianym ustawą terminie 14 dni, organ - zgodnie z żądaniem wniosku - poinformował skarżącego o sygnaturach spraw, w których wydano wyroki

i sporządzono uzasadnienia oraz podał, iż informacja (treść wyroków oraz uzasadnień) została opublikowana w Portalu Orzeczeń. Informacja, że orzeczenia zostały zamieszczone w Portalu Orzeczeń jest w pełni wystarczająca dla uznania, że na dzień wniesienia skargi organ nie pozostawał bezczynny.

W tym stanie rzeczy, uznając, że bezsprzecznie w rozpatrywanej sprawie organ prawidłowo i terminowo wypełnił obowiązki wynikające z przepisów ustawy o dostępie do informacji publicznej, wobec czego nie doszło do naruszenia prawa - Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329; zwanej dalej "p.p.s.a.") skargę oddalił w całości. Wynagrodzenie radcy prawnemu, przydzielonemu skarżącemu z urzędu, przyznano na mocy art. 250 § 1 p.p.s.a. oraz § 2, §4 i § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. z 2016 r., poz. 1715).

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiódł skarżący, zaskarżając wyrok co do punktu I. Wniósł o uchylenie wyroku w zaskarżonej części i rozpoznanie skargi, ewentualnie przekazanie sprawy w zaskarżonym zakresie do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji. Skarżący nadto zrzekł się rozprawy. Pełnomocnik skarżącego ustanowiony w ramach prawa pomocy wniósł nadto o przyznanie wynagrodzenia z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej, oświadczając, że koszty te nie zostały poniesione przez skarżącego ani w części, ani w całości.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił:

1) w oparciu o art 174 pkt. 1 p.p.s.a.:

a) naruszenie prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie, a to:

• pominięcie art. 14 ust. 1, ust. 2 oraz art. 16 ust. 1 u.d.i.p., mimo że w realiach przedmiotowej sprawy skarżący złożył wniosek o udostępnienie mu informacji publicznej w konkretnej formie (kserokopia, skany) oraz w określony sposób (doręczenie kopii pism lub nagranie dokumentów na płytę CD/DVD), a organ zobowiązany do udzielenie informacji publicznej nie udzielił mu jej w żądanej formie oraz w określony sposób, ani też nie wydał decyzji o odmowie udostępnienia informacji publicznej, co doprowadziło do oddalenia skargi w całości tj. niezasadnego uznania, że skarżący domagał się udzielenia informacji zamieszczonej w BIP;

• art. 10 ust. 1 u.d.i.p. poprzez jego błędne zastosowanie i uznanie, że w realiach przedmiotowej sprawy wystarczającym dla uznania, że doszło do udzielenia informacji publicznej będzie odesłanie skarżącego do strony internetowej, mimo że skarżący odbywa karę pozbawienia wolności i nie ma możliwości nieskrępowanego dostępu do Internetu, co doprowadziło do nieuprawnionego oddalenia skargi;

• art. 10 ust. 1 u.d.i.p. w zw. z § 8 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 18 stycznia 2007 r. w sprawie Biuletynu Informacji Publicznej (Dz.U. z 2007 r., Nr 10, poz. 68) poprzez uznanie, że umieszczenie żądanych informacji po otrzymaniu wniosku o ich udostępnienie na Portalu Orzeczeń spełnia obowiązek udostępnienia informacji publicznej w Biuletynie Informacji Publicznej, mimo że Portal nie spełnia kryteriów strony BIP, jak również żądane przez skarżącego informacje nie były udostępnione na tej stronie w dniu złożenia przedmiotowego wniosku, co doprowadziło do nieuprawnionego oddalenia skargi;

2) w oparciu o art. 174 pkt. 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, których uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy ti.:

• art. 151 w zw. z art. 149 § 1, § 1 a oraz § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 13 ust. 1 w zw. z art. 14 ust. 1, ust. 2, art. 10 ust. 1 oraz art. 16 ust. 1 u.d.i.p. poprzez oddalenie skargi pomimo naruszenia przez organ terminów określonych w art. 13 ust. 1 u.d.i.p. i nieudzielenia informacji skarżącemu w formie i w sposób przez niego wskazany, ani też niewydanie w tym terminie decyzji o odmowie udzielenia informacji publicznej, co powinno doprowadzić do rozstrzygnięcia uwzględniającego skargę w całości.

W uzasadnieniu skarżący odniósł się do powyższych zarzutów.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie. Nie zażądał przeprowadzenia w sprawie rozprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny rozważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W przedmiotowej sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania określone w art. 183 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny kontroluje więc zgodność zaskarżonego orzeczenia z prawem materialnym i procesowym w granicach skargi kasacyjnej.

W niniejszej sprawie pełnomocnik strony skarżącej kasacyjnie – na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. – zrzekł się rozprawy, a strona przeciwna w ustawowym terminie nie zawnioskowała o jej przeprowadzenie, stąd też rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a.

Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie.

Skarżący kasacyjnie zarzucił zaskarżonemu orzeczeniu naruszenie zarówno przepisów prawa materialnego, jak też przepisów postępowania. W takiej sytuacji, co do zasady, jako pierwsze podlegają rozpatrzeniu zarzuty naruszenia przepisów postępowania, gdyż weryfikacja prawidłowości wykładni przepisów prawa materialnego, dokonanej przez Sąd pierwszej instancji, jest możliwa jedynie w przypadku stwierdzenia braku uchybień natury procesowej, mogących mieć istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia. W rozpoznawanej sprawie kolejność ta musi zostać odwrócona, gdyż zarzut naruszenia prawa procesowego został sformułowany w skardze kasacyjnej w taki sposób, iż jego zasadność bądź bezzasadność będzie konsekwencją zasadności bądź bezzasadności zarzutu naruszenia prawa materialnego.

Istota zarzutów naruszenia prawa materialnego koncentruje się na zagadnieniu obowiązku organu do udzielenia informacji publicznej w formie i w sposób wskazany we wniosku w odniesieniu do informacji opublikowanej w Biuletynie Informacji Publicznej (dalej BIP).

Zgodnie z art. 10 ust. 1 u.d.i.p. udostępnieniu na wniosek podlega każda informacja publiczna, która nie została udostępniona w Biuletynie Informacji Publicznej lub centralnym repozytorium. Oznacza to, że informacje udostępnione we wspomnianych publikatorach nie podlegają udostępnieniu na wniosek. W orzecznictwie sądów administracyjnych nie budzi wątpliwości, że wyroki sądowe z uzasadnieniami, jako wydane w sprawie przez sąd, w ramach jego działalności orzeczniczej opartej na przepisach prawa powszechnie obowiązującego, są danymi publicznymi, zatem podlegają udostępnieniu w trybie i na zasadach określonych w ustawie o dostępie do informacji publicznej (por. wyrok NSA z dnia 16 stycznia 2018 r. sygn. akt I OSK 784/16).

Biuletyn Informacji Publicznej lub centralne repozytorium jest podstawowym źródłem zapoznania się z informacją publiczną. Udostępnienie informacji w BIP lub w centralnym repozytorium wyłącza obowiązek ponownego jej udostępnienia na wniosek zainteresowanego, czy w innych przewidzianych w ustawie formach (np. wyłożenia, wywieszenia). Przepis art. 10 ust. 1 u.d.i.p. wprowadza tzw. negatywną klauzulę wnioskowego trybu udzielania informacji. Oznacza to, że adresat wniosku zwolniony jest z obowiązku udostępnienia informacji, jeżeli została ona ujawniona w BIP lub centralnym repozytorium. W przypadku złożenia wniosku podmiot zobowiązany zawiadamia wnioskodawcę o braku stosowania trybu wnioskowego w związku z ujawnieniem żądanej informacji w BIP. Oznacza to, że podmiot zobowiązany nie ma obowiązku udostępniać informacji publicznej w formie i w sposób wskazany we wniosku jedynie wówczas, gdy znajduje się ona w BIP, a zakres żądania sformułowany we wniosku o jej udostępnienie i zakres informacji znajdujący się w BIP pozwala na stwierdzenie, że są one identyczne. Z taką sytuacją mamy do czynienia w analizowanym przypadku. Dodać należy, że udostępnienie informacji publicznej w BIP zwalnia również podmiot zobowiązany z obowiązku potwierdzania na piśmie jej istnienia, jak również na dysponencie tej informacji nie spoczywa obowiązek dokonywania wydruków z Biuletynu i przesyłania ich wnioskodawcy (podobnie wyrok NSA z 25 września 2008 r., I OSK 416/08).

Biuletyn Informacji Publicznej (BIP) został stworzony w celu powszechnego i bezpłatnego udostępniania informacji publicznej w postaci elektronicznej. Biuletyn ten składa się z witryn WWW, na których władze publiczne oraz inne podmioty wykonujące zadania publiczne udostępniają informacje publiczne. Są to tzw. strony podmiotowe BIP, na których podmiot prowadzący taką stronę publikuje informacje służące wszystkim odwiedzającym, a dotyczące np. jego statusu prawnego, przedmiotu i trybu działania, prowadzonych rejestrów, ewidencji, czy też zgromadzonych archiwów. Ze strony Portal Orzeczeń Sądu Rejonowego w Złotoryi (orzeczenia.zlotoryja.sr.gov.pl) wynika, że jest ona elementem strony podmiotowej prowadzonej przez Sąd Rejonowy w Złotoryi, o czym świadczy widniejące na Portalu logo BIP, stanowiące element identyfikacji wizualnej przynależności do Biuletynu Informacji Publicznej.

Działanie podmiotu zobowiązanego wypełniło zatem, zgodnie z wyżej wskazanymi zasadami, obowiązek udzielenia informacji publicznej. Nadto udzielenie odpowiedzi nastąpiło w ciągu 8 dni od wpłynięcia wniosku. Skarżący nie może oczekiwać, że orzeczenia sądu w formie zanonimizowanej opublikowane w Internecie, w ogólnodostępnym Portalu Orzeczeń, dodatkowo będą mu przesyłane w innej formie. Jeżeli organ udostępnił informacje w drodze ich upublicznienia i stały się one ogólnodostępne, to wykluczona jest możliwość dodatkowego ich udzielania w formie kopii lub zapisu na płycie DVD lub CD. Skarżący nie kwestionuje faktu publikacji orzeczeń. W tej sytuacji, w przypadku złożenia wniosku o udostępnienie informacji publicznej, podmiot zobowiązany zawiadamia jedynie wnioskodawcę o braku możliwości udostępnienia informacji w trybie wnioskowym w związku z ujawnieniem żądanej informacji w BIP.

Dodać także należy, że udostępnienie informacji publicznej w BIP, w terminie otwartym do załatwienia wniosku dostępowego, o którym mowa w art. 13 ust. 1 i ust. 2 u.d.i.p., jest równoznaczne w skutkach prawnych z udostępnieniem tej informacji bezpośrednio wnioskującemu, w formie przez niego żądanej. Udostępnienie informacji publicznej w BIP lub centralnym repozytorium stanowi odstępstwo od wyrażonej w art. 14 ust. 1 u.d.i.p. ogólnej reguły, w myśl której udostępnienie informacji publicznej następuje w formie i w sposób wskazany we wniosku.

W rozpoznawanej sytuacji brak więc było podstaw do wydawania decyzji odmownej, o której mowa w art. 16 ust. 1 u.d.i.p., gdyż wnioskodawcy zapewniono dostęp do informacji publicznej udostępnionej w BIP. Zarzut naruszenia tego przepisu był więc nieuzasadniony.

Zarzut naruszenia przepisu § 8 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 18 stycznia 2007 r. w sprawie Biuletynu Informacji Publicznej (Dz.U. z 2007 r., Nr 10, poz. 68) jest nieuzasadniony z dwóch względów. Po pierwsze, w orzecznictwie zgodnie przyjmuje się, że w odniesieniu do przepisu, który nie stanowi jednej zamkniętej całości, a składa się z ustępów, punktów i innych jednostek redakcyjnych, wymóg skutecznie wniesionej skargi kasacyjnej jest spełniony wówczas, gdy wskazuje ona konkretny przepis naruszony przez sąd pierwszej instancji, z podaniem numeru artykułu, ustępu, punktu i ewentualnie innej jednostki redakcyjnej przepisu. Naruszony przez Sąd pierwszej instancji przepis musi być wyraźnie wskazany, gdyż w przeciwnym razie ocena zasadności skargi kasacyjnej nie jest możliwa. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany granicami skargi kasacyjnej i nie ma w związku z tym kompetencji do dokonywania za wnoszącego skargę kasacyjną wyboru, który przepis prawa został naruszony i dlaczego. Stanowi to powinność autora skargi kasacyjnej, który jest profesjonalnym pełnomocnikiem strony. W rozpoznawanej sprawie autorka skargi kasacyjnej uchybiła powyższemu obowiązkowi, gdyż w zarzucie wskazała jako naruszony przepis wewnętrznie złożony z ośmiu punktów, nie podając który z punktów został naruszony.

Po drugie, zauważyć należy, iż Portal Orzeczeń Sądów Powszechnych administrowany przez Ministerstwo Sprawiedliwości oraz poszczególne jego części składowe funkcjonujące jako portale orzeczeń prowadzone przez określone sądy powszechne zawierają elementy określone w § 8 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 18 stycznia 2007 r. w sprawie Biuletynu Informacji Publicznej (Dz.U. z 2007 r., Nr 10, poz. 68) i są elementem Biuletynu Informacji Publicznej, co uprawnia właściwe organy do załatwiania wniosku o udostępnienie informacji publicznej w postaci orzeczeń sądów przez poinformowanie o możliwości zapoznania się z nimi na właściwych stronach BIP.

Zarzut naruszenia przepisów prawa procesowego skonstruowany został w taki sposób, iż tylko uwzględnienie zarzutów naruszenia prawa materialnego czyni go zasadnym. Bezzasadność zarzutów prawa materialnego, będąca konsekwencją przyjęcia, iż organ nie pozostawał w bezczynności w zakresie udzielenia informacji publicznej, czyni ten zarzut pozbawionym podstaw.

Zaakcentowania wymaga także fakt, że Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu z urzędu, z racji rozpoznawanych spraw, znane jest, że skarżący od wielu lat z tego rodzaju wnioskami o udostępnienie informacji publicznej występuje masowo nie tylko do innych sądów powszechnych, ale także do innych organów, tj. jednostek prokuratury, urzędów miejskich oraz aresztów śledczych.

Z dostępnej Sądowi drugiej instancji bazy orzeczniczej sądów administracyjnych (CBOSA) wynika, że skarżący tego rodzaju wnioski, jak w niniejszej sprawie, systematycznie składa do sądów powszechnych w całej Polsce (por. przykładowo wyroki w sprawach: WSA w Łodzi sygn. akt: II SA/Łd 626/20, II SA/Łd 493/20, II SA/Łd 425/20; WSA w Opolu sygn. akt II SA/Op 297/20; WSA we Wrocławiu sygn. akt: IV SA/Wr 237/20, IV SA/Wr 358/20, IV SAB/Wr 221/20; WSA w Gdańsku sygn. akt: II SAB/Gd 53/20, II SAB/Gd 61/20; WSA w Bydgoszczy sygn. akt II SAB/Bd 35/20; WSA w Gliwicach sygn. akt III SAB/Gl 136/20; WSA w Poznaniu sygn. akt: IV SA/Po 462/20, IV SAB/Po 36/16; WSA w Rzeszowie sygn. akt: II SA/Rz 639/16, II SAB/Rz 41/20, II SAB/Rz 25/20). W uzasadnieniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie wskazano, że skarżący w okresie od 18 czerwca 2020 r. do 30 października 2020 r., będąc pozbawionym wolności, przekazał do wysłania 4.306 listów urzędowych (4.306:19 tygodni = 226,6 przesyłek tygodniowo: 7 dni = 32,4 przesyłek dziennie) skierowanych do sądów w całej Polsce (zob. wyrok z WSA w Lublinie z 29 czerwca 2021 r., sygn. akt II SA/Lu 223/21).

W ocenie NSA skala wykorzystywania przez skarżącego instytucji dostępu do informacji publicznej uzasadnia przekonanie, że wniosek skarżącego stanowił przejaw nadużywania prawa do informacji.

Nadużywanie publicznego prawa podmiotowego ma miejsce wówczas, gdy podejmuje się próbę korzystania z instytucji dostępu do informacji publicznej dla osiągnięcia celu innego aniżeli troska o dobro publiczne, jakim jest w szczególności prawo do przejrzystego państwa, jego struktur, przestrzegania prawa przez podmioty życia publicznego, jawności funkcjonowania administracji i innych organów (vide: J. Drachal, Prawo do informacji publicznej w świetle wykładni funkcjonalnej [w:] J. Góral, R. Hauser i J. Trzciński, Sądownictwo administracyjne gwarantem wolności i praw obywatelskich 1980-2005, Naczelny Sąd Administracyjny, W-wa, 2005 r., s. 146–147; wyrok NSA z dnia 16 października 2015 r., sygn. akt I OSK 1992/14; wyrok NSA z dnia 23 listopada 2016 r., sygn. akt I OSK 1601/15; wyrok NSA z dnia 14 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2642/16).

Zasadniczo w doktrynie prawniczej oraz w orzecznictwie konstrukcja nadużycia prawa do informacji publicznej pojawia się w kontekście: 1. wykorzystania prawa do informacji w celu zakłócenia funkcjonowania organów administracji (do swoistego pieniactwa z wykorzystaniem prawa do informacji); 2. wykorzystania dla celów gospodarczych, zawodowych lub na potrzeby prowadzenia indywidualnych sporów prawnych; 3. wykorzystania dla szykanowania osób piastujących funkcje publiczne, do pozyskiwania informacji o tych osobach nie w celu społecznej kontroli, lecz dla prowadzenia sporów osobistych, zaspokojenia prywatnych animozji (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 28 stycznia 2020 r., sygn. akt II SAB/Kr 481/19).

Nadużycie prawa dostępu do informacji publicznej polega zatem na próbie korzystania z jego instytucji dla osiągnięcia celu innego aniżeli troska i dobro publiczne, jakim jest prawo do przejrzystego państwa, jego struktur, przestrzeganie prawa przez podmioty życia publicznego, jawność administracji i innych organów itp. Celem ustawy o dostępie do informacji publicznej nie jest bowiem zaspokajanie indywidualnych (prywatnych) potrzeb w postaci pozyskiwania informacji wprawdzie publicznych, lecz przeznaczonych dla celów innych niż wyżej wymienione. Takie informacje mogą być uzyskiwane na zasadach przyjętych dla danego rodzaju stosunków (por. wyrok NSA z dnia 23 listopada 2016 r., sygn. akt I OSK 1601/15).

Wprawdzie w ustawie o dostępie do informacji publicznej nie określono granic korzystania z prawa do informacji, a zatem brak jest jakichkolwiek ograniczeń zarówno co do liczby, jak i jakości żądanej informacji. Taki stan rzeczy powoduje jednak, że w praktyce bardzo często dochodzi do nadużywania prawa do informacji do realizacji celów, które nie wynikają z ustawy, ani tym bardziej z Konstytucji RP oraz celów, które są trudne do pogodzenia z założeniami całego systemu prawa, składającego się z leżących u jego fundamentów wartości i zasad aksjologicznych. Z taką sytuacją mamy do czynienia w okolicznościach niniejszej sprawy. W każdym indywidualnym przypadku zachowanie skarżącego wnoszącego o udzielenie informacji publicznej winno być zatem oceniane nie tylko w kontekście uprawnienia do uzyskania takiej informacji, ale w konkretnych sytuacjach należy również uwzględnić płynące wobec niego wartości, a przede wszystkim nadrzędne zasady.

Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela w tym kontekście pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażony w wyroku z dnia 30 sierpnia 2012 r., sygn. akt I OSK 799/12, zgodnie z którym zakres obowiązku informacyjnego państwa powinien być ukształtowany w taki sposób, aby zapewnić równowagę miedzy korzyściami wynikającymi z zapewnienia dostępu do informacji a szeroko rozumianymi kosztami, jakie muszą ponieść w celu jego realizacji podmioty zobowiązane. Nadużywanie prawa do informacji może bowiem ograniczać dostęp do niej innym podmiotom i zakłócać funkcjonowanie urzędu (zob. Nadużywane prawa do informacji publicznej – Uwagi De Lege Lata i De Lege Ferenda, Agnieszka Piskorz – Ryń, Kontrola Państwowa nr 6/2008).

Powyższe uprawnia do wniosku, że celem działania skarżącego nie jest jakakolwiek dbałość o interes publiczny, lecz nękanie adresata i utrudnienie funkcjonowania określonego organu, co stanowi o nadużyciu prawa do informacji publicznej.

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.

Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącej wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy (art. 250 § 1 p.p.s.a.), gdyż przepisy art. 209 i art. 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną należne od Skarbu Państwa przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261. Pełnomocnik skarżącej powinien złożyć do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu stosowny wniosek w tym przedmiocie.