Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 1157/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2017-05-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 193,  art. 194
journal: Dz.U. 2016 poz 575
law: Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska, Sędzia WSA Renata Siudyka, Protokolant Katarzyna Lisiecka-Mitula, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 maja 2017 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Prezydent Miasta R. decyzją z dnia [...]r., wydaną na podstawie art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 193 ust. 1 i art. 194 ust. 1 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodzin i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2016 r. poz. 575) odmówił M.K. odstąpienia od opłaty za pobyt dziecka J.K. w pieczy zastępczej. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że rodzina zastępcza otrzymuje świadczenie pieniężne w wysokości 669 zł miesięcznie. Następnie organ ten przywołał treść regulacji prawnych normujących zasady odstępowania od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej jak również ustalania takiej opłaty.

W dalszej kolejności przywołano stan faktyczny występujący w rozpoznawanej sprawie, a w szczególności wskazano na działania podejmowane przez stronę oraz przybliżono jej sytuację osobistą i dochodową rodziny. W kontekście poczynionych ustaleń zamieszczono w decyzji stwierdzenie, że strona spełnia wymogi określone w przepisach do odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej, gdyż płaci alimenty na dziecko umieszczone w pieczy zastępczej, jednocześnie zaakcentowano, że organ administracji publicznej w świetle tychże przepisów może odstąpić od ustalenia opłaty a nie jest do tego zobowiązany. Mając to w polu widzenia, jak również uznając, że odstąpienie od ustalenia opłaty jest najdalej idącym rozstrzygnięciem, wskazany organ doszedł do przekonania, że w realiach rozpoznawanej sprawy nie występuje sytuacja uzasadniająca podjęcie takiego rozstrzygnięcia. Zdaniem organu wydanie tego typu decyzji winno nastąpić wówczas, gdy wnioskodawca nie będzie w stanie teraz jak i w przyszłości ponosić tego typu opłaty. Posiadanie kredytów oraz nienajlepszy stan zdrowia wynikający z przebytego zawału serca, nie są wystarczającą przesłanką dla podjęcia takiego rozstrzygnięcia. Nadto organ podkreślił, że przedmiotowa decyzja podejmowana była w warunkach uznania administracyjnego i w jego ocenie nie zostały przekroczone granice tego uznania.

Z rozstrzygnięciem tym nie zgodził się M.K., który wniósł odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. W odwołaniu tym wyraził swoje niezadowolenie z otrzymanej decyzji i podkreślił, że w ramach prowadzonego postępowania informował o tym, że wychowuje córkę z drugiego związku, jak również zaakcentował, że w trakcie przeprowadzanego wywiadu środowiskowego nie ukrywał żadnych informacji dotyczących jego sytuacji życiowej i bytowej. Zaznaczył, że nie może pracować za najniższe wynagrodzenie z uwagi na ciążące na nim zobowiązania związane ze spłata kredytów oraz zaspokajaniem potrzeb najbliższych. Podkreślił, że jego sytuacja na rynku pracy jest trudna z uwagi na zły stan zdrowia, a w jego ocenie pracodawcy oczekują osób legitymujących się dobrym stanem zdrowia, zdolnych do ciężkiej pracy. Rokowania co do przyszłej sytuacji finansowej nie są dobre, ponieważ oczekuje na zabieg medyczny, jak również umowę o pracę ma do września 2017 r. Odwołujący się zaznaczył, że na umieszczenie syna w rodzinie zastępczej zgodził się dla dobra dziecka, natomiast obecnie matka dziecka przebywa w kraju i nie rozumie z jakiego powodu nie może ona sprawować opieki nad synem. W ocenie odwołującego się solidarne płacenie za pobyt syna w rodzinie zastępczej oznacza, że matka nie będzie płaciła i na niego spadnie obowiązek regulowania tych należności co zrujnuje jego nową rodzinę. Wie, iż będzie mógł dochodzić od matki syna tych środków, jednakże z uwagi na brak zdrowia i sił przekracza to jego możliwości.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...]r, nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji organ ten przedstawił wpierw dotychczasowy przebieg postępowania a następnie przywołał treść przepisów ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, normujących zasady odpłatności za pobyt dziecka w pieczy zastępczej. W tej części uzasadnienia organ ten przywołał także postanowienia uchwały Rady Miasta R. z dnia [...]r, w sprawie określenia szczegółowych warunków umorzenia w całości lub w części łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty oraz odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej. Następnie organ ten odniósł się do ustaleń organu pierwszej instancji i argumentacji prezentowanej przez stronę. Zdaniem organu odwoławczego w rozpoznawanej sprawie nie występują przesłanki implikujące do odstąpienia od odpłatności za pobyt syna w pieczy zastępczej, albowiem jest ona osobą w wieku produkcyjnym i zdolną do wykonywania pracy, a posiadane orzeczenie o lekkim stopniu niepełnosprawności nie ogranicza jej możliwości, ponadto nie ponosi opłat za pobyt innych członków rodziny w jednostkach pomocy społecznej. W końcowej części uzasadnienia organ ten zamieścił wskazanie, że stronie przysługuje szereg innych możliwości, przy wykorzystaniu których może złagodzić ewentualne trudności w pokrywaniu ciążącej na niej należności.

Z rozstrzygnięciem tym nie zgodził się M.K., który wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. W skardze tej zarzucił organom administracji naruszenie przepisów prawa materialnego, a to art. 194 § 3 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy w sprawie zachodzą okoliczności uzasadniające odstąpienie od ustalenia opłaty, o której mowa w art. 193 ust. 1 przywoływanej ustawy. Ponadto zarzucono organom administracji naruszenie postanowień art. 7 art. 77 i art. 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez niewłaściwie zastosowanie w zakresie wyznaczającym materialnoprawną zasadę uwzględniania przy załatwianiu spraw indywidualnych interesu społecznego i słusznego interesu obywateli oraz zobowiązującym do wszechstronnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych. W motywach skargi podkreślono, że wbrew twierdzeniom organów administracji w rozpoznawanej sprawie spełnione są przesłanki do odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej. Zdaniem skarżącego organy nie uwzględniły jego sytuacji faktycznej a w szczególności tego, że wychowuje córkę W.K. oraz płaci alimenty na syna umieszczonego w pieczy zastępczej oraz na pełnoletnią córkę. Nadto obowiązany jest do spłaty zaciągniętego kredytu w wysokości 700 zł, zaciągniętego na poczet zakupu zajmowanego mieszkania. W jego ocenie organy pominęły stan jego zdrowia, który nie jest dobry, gdyż jest osobą po zawale mięśnia sercowego i z tego powodu ma trudności w znalezieniu lepiej płatnej pracy. Podkreślił, że obecnie pracuje w zakładzie pracy chronionej odległym o 30 km od miejsca zamieszkania. W końcowej części uzasadnienia podniósł, że w maju 2017 r. poddany zostanie zabiegowi na oczach i z tego powodu wysokość dochodów rodziny ulegnie obniżeniu. W konsekwencji uznał, że jego sytuacja osobista i finansowa rodziny uzasadniają podjęcie korzystnego dla niego rozstrzygnięcia.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o jej oddalenie i przywołało analogiczną argumentację do tej, którą zamieściło w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Na wstępie należy podnieść, że po myśli art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), sądy administracyjne w zakresie swojej właściwości sprawują kontrolę działalności administracji publicznej stosując środki określone w ustawie. Zgodnie zaś z treścią art. 134 § 1 przywołanej ustawy, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Z brzmienia art. 145 § 1 wyżej wymienionej ustawy wynika natomiast, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą zatem ulec uchyleniu wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy też procesowego, jeżeli miało ono, bądź mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W tym kontekście uznano, że skarga w niniejszej sprawie nie zasługuje na uwzględnienie. Sądowa kontrola legalności, przeprowadzona stosownie do wskazań zawartych w art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1046 ze zm.) wykazała bowiem, że zaskarżony akt odpowiada wymogom prawa.

Na wstępie niniejszych rozważań przyjdzie zwrócić uwagę, że stosownie do postanowień art. 193 ust. 1 ustawy o wspieraniu rodzin i systemie pieczy zastępczej za pobyt dziecka w pieczy zastępczej rodzice ponoszą miesięczną opłatę stosownie do wysokości świadczeń przyznawanych podmiotom sprawującym pieczę. Zgodnie natomiast z art. 194 ust. 3 wymienionej powyżej ustawy starosta (prezydent miasta na prawach powiatu) może wydać decyzję o odstąpieniu od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej stosownie do postanowień przyjętej przez radę powiatu uchwały, określającej zasady odstępowania od ustalenia takiej odpłatności. Oznacza to, że ustawodawca przyjął jako zasadę obowiązek rodziców do ponoszenia wskazanej odpłatności i zarazem upoważnił organy powiatu do wprowadzenia na terenie powiatu regulacji, mocą których będzie możliwe odstąpienie od ustalenia takiej opłaty, a zatem jest to odstępstwo od generalnej reguły.

W rozpoznawanej sprawie Rada Miasta R. przyjęła taką uchwałę

[...]r, w sprawie określenia szczegółowych warunków umorzenia w całości lub w części łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty oraz odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej. W uchwale tej w § 7 ust. 2 wymieniono przesłanki, które uprawniają organ do podjęcia rozstrzygnięcia umożliwiającego odstąpienie od ustalenia takiej opłaty. Wśród przesłanek umożliwiających wydanie takiego rozstrzygnięcia wskazano na pkt. 2 przywołanego powyżej przepisu uchwały, zgodnie z którym można odstąpić od ustalenia opłaty w sytuacji, gdy zobowiązany płaci alimenty na dziecko umieszczone w pieczy zastępczej w kwocie orzeczonej przez sąd lub wynikającej z ugody zawartej przed sądem. Jak wynika z akt administracyjnych skarżący wywiązuje się z ciążącego na nim obowiązku i płaci alimenty na syna J., a tym samym w jego przypadku występuje przesłanka umożliwiająca podjęcie rozstrzygnięcia, na mocy którego nastąpi odstąpienie od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej. Zaznaczyć należy, że organ pierwszej instancji w sposób czytelny i jednoznaczny wskazał, iż w przypadku skarżącego taka sytuacja występuje, gdyż w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia zaakcentował, że w przypadku skarżącego wskazana przesłanka występuje (w decyzji została ona w dodatku wytłuszczona), jednocześnie organ ten podniósł, że decyzja w omawianym zakresie podejmowana jest w warunkach uznania administracyjnego i organ ten po uwzględnieniu wszystkich okoliczności sprawy doszedł do przekonania, że w tym konkretnym przypadku brak jest podstaw do skorzystania z występującej możliwości i zwolnienia skarżącego z ponoszenia odpłat za pobyt syna w pieczy zastępczej.

Jak zostało to już powyżej podkreślone zaskarżona decyzja podjęta została w warunkach uznania administracyjnego, a to oznacza, że zakres kontroli sprawowanej przez sąd administracyjny ogranicza się do ustalenia, czy organy administracji w sposób prawidłowy ustaliły stan faktyczny w sprawie oraz czy przepisy, które legły u podstaw wydanej decyzji są właściwie dobrane i zinterpretowane. Wybór następstwa prawnego dokonany przez organ administracji wymyka się już tej kontroli. Tak wyznaczone ramy kontroli sprawowanej przez sąd pozwalają stwierdzić, że organy administracji w przedmiotowej sprawie wyjaśniły wszystkie okoliczności sprawy. W skardze do tutejszego sądu jak również w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji, brak jest wskazania na takie aspekty sytuacji faktycznej występującej w rodzinie, które nie byłyby znane organom, a zatem od strony wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy nie można zarzucić organom administracji żadnych uchybień. Sygnalizowana w odwołaniu sprawa dotycząca wychowywania przez skarżącego córki z drugiego związku nie może być brana pod uwagę, ponieważ organ pierwszej instancji, jak również organ odwoławczy, mieli tę okoliczność w polu widzenia. Przy podejmowaniu przedmiotowego rozstrzygnięcia organy administracji znały sytuację osobistą i dochodową skarżącego i jego rodziny, w tym jego kłopoty ze stanem zdrowia, jak również wszystkie okoliczności związane z wydatkami rodziny na zaspokajanie bieżących potrzeb jak i na pokrycie ciążących na skarżącym obowiązkach alimentacyjnych i w zakresie spłaty zaciągniętego kredytu. Także nie można dostrzec uchybień organów administracji w zakresie wykładni przepisów prawa mających zastosowanie w tej sprawie. Dostrzec należy, że organy administracji wypowiadające się w niej w sposób prawidłowy wskazały przepisy ustawy o wspieraniu rodzin i systemie pieczy zastępczej, które mają w niej zastosowanie, jak również właściwie przywołano unormowania przyjęte przez gminę R., a dotyczące odstępowania od ustalenia odpłatności za pobyt dziecka w pieczy zastępczej. Interpretacja przywołanych przepisów także nie może wzbudzać zastrzeżeń, ponieważ organ pierwszej instancji po stwierdzeniu, że w przypadku skarżącego występuje przesłanka uzasadniająca podjęcie rozstrzygnięcia korzystnego dla strony, to wskazał, że w omawianym zakresie decyzja podejmowana jest w warunkach uznania administracyjnego, a wziąwszy pod uwagę przywołane orzecznictwo sądów administracyjnych wykazał ten organ, że w tym konkretnym przypadku może podjąć decyzję nieuwzględniając słusznego żądania skarżącego. W świetle przeprowadzonych rozważań przyjdzie stwierdzić, że organy administracji wypowiadające się w niniejszej sprawie nie przekroczyły granic uznania administracyjnego, a z uwagi na wyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności sprawy, jak również prawidłową wykładnię mających zastosowanie w sprawie przepisów, to brak jest podstaw do uwzględnienia wniesionej skargi.

W skardze do tutejszego sądu skarżący zarzucił organom administracji naruszenie art. 194 ust. 3 ustawy o wspieraniu rodzin i systemie pieczy zastępczej polegające na jego niezastosowaniu w sytuacji wystąpienia przesłanek uzasadniających jego wykorzystanie. Zarzut ten nie może zostać uwzględniony, ponieważ organ pierwszej instancji w sposób precyzyjny przedstawił motywy, które skłoniły go do nieuwzględnienia żądania zgłoszonego we wniosku. Argumentacja przedstawiona przez organ nie nosi cech dowolności, lecz znajduje umocowanie w przedstawionej argumentacji. W analogiczny sposób widzieć należy drugi zarzut sformułowany w rozpoznawanej skardze, a sprowadzający się do naruszenia art. 7, art. 77 i art. 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego, a w szczególności tego, że organ nie uwzględnił zgłoszonego żądania w sytuacji wystąpienia przesłanek uzasadniających podjęcie takiego rozstrzygnięcia. Jak już zostało to zaznaczone organ pierwszej instancji w sposób jednoznaczny wskazał, na spełnianie przez skarżącego przesłanki odstąpienia od ponoszenia opłat za pobyt syna w pieczy zastępczej, jednakże organ ten zaakcentował, że kierując się uznaniem administracyjnym podjął odmienne rozstrzygnięcie. Argumentacja przedstawiona przez ten organ, a podtrzymana przez organ odwoławczy, zdaniem składu orzekającego nie daje podstaw do uznania, że organ ten przekroczył granice uznania administracyjnego, a podjęte rozstrzygnięcie charakteryzuje się dowolnością, uzasadniającą uwzględnienie wniesionej skargi.

Na marginesie niniejszej sprawy przyjdzie zauważyć, że skarżący występuje o zwolnienie go z odpłatności za pobyt syna w pieczy zastępczej. Z uwagi na zalegający w aktach administracyjnych materiał dowodowy sąd nie może wypowiadać się w sposób wiążący na temat tego z jakich powodów syn skarżącego przebywa w pieczy zastępczej. Jednakże mając na uwadze fakt, że skarżący jest aktualnie w drugim związku, w ramach którego wychowuje córkę, to tym samym rodzi się pytanie czy syn winien przebywać w pieczy zastępczej czy u jednego z rodziców. W odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji skarżący zaakcentował, iż zgodził się na przebywanie syna w pieczy zastępczej z uwagi na dobro syna. Takie ujęcie tego zagadnienia jest w ocenie sądu zaskakujące, ponieważ jak się wydaje dla dziecka najważniejszym jest przebywanie w środowisku rodzinnym z rodzicami, zatem skarżący kierując się dobrem dziecka winien przejąć także jego wychowywanie. Naganne postępowanie matki syna J. nie może stanowić usprawiedliwienia dla własnego uchylania się nad przejęciem pełni władzy rodzicielskiej nad synem i jego wychowywaniem. W sytuacji nieprawidłowego sprawowania opieki przez matkę skarżący winien wystąpić do sądu powszechnego o podjęcie stosownych rozstrzygnięć, uwzględniających zmienioną sytuacje faktyczną w kontekście sprawowania opieki nad dziećmi z pierwszego związku. Jak zostało to zaznaczone skład orzekający w niniejszej sprawie, z uwagi na ograniczoność akt administracyjnych, nie może wypowiadać się w sposób wiążący o możliwościach przejęcia wychowywania przez skarżącego dzieci z pierwszego związku, jednakże wyrażenie zgody na przebywanie syna w pieczy zastępczej musi wiązać się z koniecznością ponoszenia z tego tytułu stosownych obciążeń.

Skład orzekający w niniejszej sprawie dostrzega, że skarżący płaci zasądzone alimenty i jak wynika to z akt administracyjnych w tym zakresie nie są zgłaszane zastrzeżenia co do terminowości i wysokości płaconych alimentów, jednakże okoliczność ta nie może przesądzać o uwzględnieniu żądania skarżącego, skierowanego do organu administracji publicznej. Także inne aspekty podnoszone przez skarżącego, a związane z jego stanem zdrowia czy ograniczeniami w możliwości uzyskania większych dochodów, nie mogą być uwzględnione, natomiast wskazywanie na ciężary związane z koniecznością spłaty zaciągniętego kredytu, w kontekście zgłoszonego żądania, nie mogą być oceniane jako przesłanka przemawiająca za zwolnieniem, lecz wydźwięk tej okoliczności ma odmienny charakter. W zbliżony sposób widzieć należy kwestię związaną z uwagami skarżącego na temat solidarnej odpowiedzialności w ponoszeniu kosztów pobytu syna w pieczy zastępczej z jego matką. Sygnalizowana przez skarżącego postawa matki syna, jak również mogące wystąpić trudności w dochodzeniu zwrotu poniesionych wydatków, nie mogą stanowić podstawy dla zwolnienia go z obowiązku ponoszenia opłat z tytułu pobytu syna w pieczy zastępczej

Skarżący w swojej skardze akcentuje, iż z uwagi na zły stan zdrowia w maju 2017 roku będzie musiał udać się na operację i z tego powodu jego dochody ulegną obniżeniu. W kontekście rozpoznawanej sprawy okoliczność ta nie może być brana pod uwagę, gdyż dla organów administracji była to okoliczność, która odnosiła się do przyszłości i nie była pewna. Zatem, jeżeli sygnalizowana przez skarżącego sytuacja nastąpi to oczywiście będzie to zmiana sytuacji osobistej i dochodowej strony i uzasadniała ona będzie uruchomienie stosownego postępowania zmierzającego do umorzenia ciążących na skarżącym obowiązków. Innymi słowy, rozstrzygnięcie niniejsze nie pozbawia skarżącego możliwości zwolnienia się z ciążących na nim obowiązków w przypadku, gdyby jego sytuacja uległa takiej zmianie, że nie byłby on w stanie ich ponosić.

Skoro przeprowadzona analiza pozwoliła stwierdzić, że organy administracji nie dopuściły się naruszenia przepisów prawa materialnego, jak również procedury administracyjnej a także nie przekroczyły granic uznania administracyjnego, zatem nie wyczerpane zostały przesłanki uzasadniające uwzględnienie wniesionej skargi, a tym samym należało ja oddalić.

Wobec powyższego należało orzec jak w sentencji.

mr