Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 837/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2020-10-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 1a pkt 20, art. 1a pkt 3, art. 166b
journal: Dz.U. 2019 poz 1438
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Matylda Arnold-Rogiewicz, Sędziowie sędzia del. SO Agnieszka Baran, sędzia WSA Jacek Kaute (sprawozdawca), , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 15 października 2020 r. sprawy ze skargi S. sp. z o.o. z siedzibą w W. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] lutego 2020 r. nr [...] [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie skargi na czynności zabezpieczające oddala skargę


UZASADNIENIE

Naczelnik Urzędu Skarbowego W. prowadził z wniosku Wierzyciela tj. K. postępowanie zabezpieczające z majątku Pana M.M. na podstawie zarządzenia zabezpieczenia z dnia [...]11.2019 r.

W toku przedmiotowego postępowania zabezpieczającego organ egzekucyjny, zawiadomieniem z dnia [...]11.2019r. o nr [...] dokonał zajęcia zabezpieczającego udziałów w/w zobowiązanego w S. sp. z o.o. z/s (dalej również jako Skarżąca) w W. Spółka otrzymała przedmiotowe zawiadomienie w dniu 18.11.2019r.

Pismem z dnia 25.11.2019r. S. sp. z o.o. poinformowała, o przeszkodach w realizacji przedmiotowego zawiadomienia wskazując, iż udziały przysługujące zobowiązanemu zostały uprzednio zajęte przez Prokuratora Prokuratury Regionalnej we W. na podstawie postanowień o dokonaniu zabezpieczenia majątkowego kar i roszczeń z dnia [...] 05.2017 r. i [...] 05.2017 r. Spółka poinformowała również, iż na zajętych przez organ egzekucyjny udziałach został uprzednio ustanowiony zastaw rejestrowy przez zastawcę - Pana M.M. na rzecz zastawnika - [...] S.A, przy czym dłużnikiem wierzytelności pozostaje Spółka.

W dniu 09.12.2019r. wpłynęło do organu egzekucyjnego pismo z dnia 02.12.2019r. zatytułowane "skarga na czynności egzekucyjne Organu egzekucyjnego'' w którym S. sp. z o.o. wniosła skargę na czynność dokonaną w dniu [...]11.2019r. zawiadomieniem o nr [...] w postaci zajęcia zabezpieczającego 18 udziałów w Spółce przysługujących Panu M.M. Skarżąca wskazała, iż postępowanie zabezpieczające wszczęto na wniosek nieuprawnionego podmiotu, a tym samym brak było podstaw prawnych do podjęcia czynności egzekucyjnej i do wszczęcia postępowania zabezpieczającego (zarzut naruszenia art. 155a §1 pkt 1 w zw. z art. 156 §1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 1438 z późn. zm.) – dalej u.p.e.a.). Ponadto, zabezpieczono udziały przysługujące Panu M.M., uprzednio zajęte przez Prokuratora Prokuratury Regionalnej we W. na podstawie postanowień o dokonaniu zabezpieczenia majątkowego kar i roszczeń (zarzut naruszenia art. 291 §1, art. 292, art. 293 §1 i §2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1987 z późn. zm.) –dalej k.p.k.). Spółka podniosła również, iż na zajętych przez organ egzekucyjny udziałach został uprzednio ustanowiony zastaw rejestrowy przez zastawcę - Pana M.M. na rzecz zastawnika - [...] S.A. (zarzut naruszenia art. 21a ustawy z dnia 6 grudnia 1996 r. o zastawie rejestrowym i rejestrze zastawów (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 2017)). Na tej podstawie S. sp. z o.o. wniosła o uchylenie zaskarżonej czynności egzekucyjnej .

Naczelnik Urzędu Skarbowego W. postanowieniem z dnia [...]12.2019 r. o nr [...] odmówił wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie rozpatrzenia skargi z dnia 02.12.2019 r, wniesionej przez S. sp. z o.o., z uwagi na złożenie jej przez nieuprawniony podmiot niebędący zobowiązanym. Zdaniem organu egzekucyjnego uzasadnione było zastosowanie w przedmiotowej sprawie instytucji wynikającej z art. 61a § 1 ustawy z dnia z dnia 14 czerwca 1960 r Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm., dalej jako k.p.a.). Postanowienie zostało doręczone Skarżącej Spółce w dniu 27.12.2019 r.

Pismem z dnia 30.12.2019 r. Skarżąca wniosła w ustawowym terminie, zażalenie na ww. postanowienie, w którym zarzuciła, iż zaskarżone postanowienie zostało wydane bez podstawy prawnej, gdyż art. 61 a k.p.a. nie ma odniesienia do postępowań, które są w toku, ponadto przepis ten nie ma zastosowania w postępowaniach odwoławczych.

Wskazała, że zgodnie z art. 18 u.p.e.a. w postępowaniu zabezpieczającym stosować należy przepisy k.p.a. Jeżeli nawet uprawnienie Skarżącej do wniesienia skargi na czynności egzekucyjne nie wynika z art. 54 §1 k.p.a. to jego źródła należy upatrywać w art. 28 k.p.a., który wskazuje, że "Stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek". Zajęcie udziałów w Spółce przekłada się na możliwości jej działania, ogranicza jej prawa i stoi na przeszkodzie w osiągnięciu założonego przez nią celu gospodarczego. Ponadto, Spółkę łączy umowa kredytowa z [...] S.A. z siedzibą w W., który jest jednocześnie zastawnikiem ustanowionego zastawu rejestrowego na zajętych w niniejszym postępowaniu udziałach. Zaskarżone przez Spółkę czynności w postaci zajęcia udziałów Zobowiązanego M.M. narażają ją na ryzyko wypowiedzenia przez bank umowy kredytowej, tym samym będzie ją narażało na utratę płynności finansowej Skarżącej, skutkujące stanem niewypłacalności i ogłoszeniem upadłości. Nie ma więc wątpliwości, że Spółka posiada interes prawny we wniesieniu skargi na czynności egzekucyjne. Ustalenie istnienia interesu prawnego Spółki, a co za tym idzie zasadności jej żądania może nastąpić wyłącznie w toku postępowania, przy zapewnieniu Spółce prawa do czynnego udziału. Na tej podstawie Spółka wniosła o uchylenie postanowienia i rozpatrzenie skargi.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w W. postanowieniem z dnia [...] lutego 2020 r. utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu wskazał, że podziela stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu, mocą którego organ egzekucyjny odmówił wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie rozpatrzenia skargi z dnia 02.12.2019 r. wniesionej przez S. sp. z o.o. na czynność zabezpieczającą zajęcia udziałów, z uwagi na jej złożenie przez nieuprawniony podmiot.

W przedmiotowej sprawie bowiem, w wystawionym zarządzeniu zabezpieczenia z dnia [...]11.2019r. o nr [...] Wierzyciel określił zobowiązanego jako M.M., do majątku którego organ egzekucyjny skierował wspomniane czynności zabezpieczające, dokonując w dniu [...]11.2019r. zajęcia zabezpieczającego udziałów (stanowiących własność wyżej wymienionego) w S. sp. z o.o.

A zatem, wskazując na treść art. 54 § 1 u.p.e.a., zgodnie z którym skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora przysługuje wyłącznie zobowiązanemu, stwierdził, iż w przedmiotowej sprawie wniesienie skargi w omawianym trybie przysługiwało wyłącznie Panu M.M. Natomiast S. sp. z o.o. jest w przedmiotowej sprawie jedynie Spółką, w której zajęto udziały w/w zobowiązanego.

Organ odwoławczy nie podzielił także opinii Skarżącej, iż Spółka jest stroną niniejszego postępowania zabezpieczającego z uwagi na jej interes prawny, z mocy art. 28 k.p.a. Wyjaśnić przy tym, iż zgodnie z art. 18 u.p.e.a., w postępowaniu egzekucyjnym mają zastosowanie odpowiednie przepisy k.p.a., jednak wyłącznie w sprawach, które nie są uregulowane "inaczej" w ustawie egzekucyjnej i stosuje się je "odpowiednio". "Odpowiednie" zaś zastosowanie przepisów k.p.a. oznacza, że mogą być one stosowane tylko w takim zakresie i w taki sposób, aby uzupełniać, a nie modyfikować ustawę o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Do ustawy egzekucyjnej bowiem wprowadzono zasady ogólne, to one winne być stosowane w pierwszej kolejności w postępowaniu egzekucyjnym. Posiłkowe zaś stosowanie przepisów k.p.a. możliwe jest jedynie w sytuacji, kiedy nie stoi to w sprzeczności z ratio legis ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Mając zatem na względzie fakt, iż w treści art. 54 § 1 u.p.e.a. ustawodawca jednoznacznie wskazał, iż wniesienie skargi w w/w trybie przysługuje wyłącznie zobowiązanemu (nie wskazując przy tym innych uprawnionych do jej wniesienia), tym samym omawiana kwestia została całkowicie uregulowana w w/w przepisie prawa i ma charakter nadrzędny. Z tych też względów w przedmiotowej sprawie nie zachodzi konieczność stosowania przepisów uzupełniających, dlatego przywoływany przez Spółkę art. 28 k.p.a. nie może mieć zastosowania w niniejszym postępowaniu.

Tym samym pismo S. sp. z o.o. z dnia 02.12.2019r. nazwane "skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego" nie mogło być rozpatrzone merytorycznie przez organ egzekucyjny, z uwagi na fakt, iż zostało wniesione przez podmiot niebędący zobowiązanym. Powyższe implikowało, więc konieczność wydania przez organ egzekucyjny postanowienia odmawiającego wszczęcia postępowania w tym przedmiocie.

Jak podkreślił Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w wyroku z dnia 05.03.2013r. (sygn. akt III SA/Kr 487/12) z treści art. 61a § 1 k.p.a. wynikają dwie samodzielne i niezależne przesłanki wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania. Jedną z nich jest wniesienie podania przez osobę, która nie jest stroną, a drugą przesłanką jest zaistnienie innych uzasadnionych przyczyn uniemożliwiających wszczęcie postępowania, przy czym przyczyny te nie zostały w ustawie skonkretyzowane. Do takich przyczyn należą sytuacje, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania. Na skutek odmowy wszczęcia postępowania organ nie prowadzi postępowania administracyjnego i nie rozstrzyga sprawy co do jej istoty. W tej sytuacji należy przyjąć, że w postanowieniu wydanym w trybie art. 61a §1 k.p.a. organ nie może formułować wniosków i ocen dotyczących meritum żądania. Instytucja odmowy wszczęcia postępowania kończy się aktem formalnym, a nie merytorycznym.

W omawianej sprawie zaistniała pierwsza z przesłanek, o których mowa w art. 61a § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego tj. złożenie "skargi na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego" z dnia 02.12.2019 r. przez podmiot niebędący zobowiązanym, wobec czego istniały podstawy do wydania, na podstawie art. 61 a § 1 k.p.a.

W skardze do tutejszego Sądu Skarżąca zaskarżyła w całości powyższe postanowienie zarzucając:

a) naruszenie art. 54 § 1 w zw. z art. 166b u.p.e.a. przez uznanie, że art. 54 § 1 u.p.e.a. nie daje legitymacji Skarżącej do wniesienia skutecznej skargi na czynności zabezpieczające, skutkujące

b) naruszeniem art. 61a § 1 k.p.a. w zw. art. 18 u.p.e.a. przez bezprawne rozstrzygnięcie o odmowie wszczęcia postępowania ze skargi Skarżącej na czynności egzekucyjne

c) naruszenie art. 7 Konstytucji RP oraz art. 8 § 1 k.p.a. przez przeprowadzenie postępowania w sposób sprzeczny z zasadami legalizmu, proporcjonalności oraz w sposób, który nie budzi zaufania obywateli do organów administracji publicznej

d) naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 144 k.p.a. oraz art. 18 u.p.e.a. przez utrzymanie w mocy przez organ odwoławczy postanowienia organu I instancji obarczonego wadami w stopniu powodującym konieczność wyeliminowania tego postanowienia z obrotu prawnego.

Ze względu na wskazane zarzuty wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości, o zasądzenie kosztów postępowania oraz nie wyraził zgody na rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

W odpowiedzi na skargę Organ podtrzymał dotychczasowe stanowisko wnosząc o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Tytułem wstępu należy się odnieść do wniosku o rozpoznanie sprawy na rozprawie (tak bowiem zinterpretował Sąd zawarte w skardze zastrzeżenie o braku zgody na rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym). Należy w tym miejscu wskazać, iż złożona w sprawie niniejszej skarga została przez Sąd rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym. Od dnia 15 sierpnia 2015 r. obowiązuje bowiem regulacja art. 119 pkt 3 p.p.s.a., zgodnie z którą sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.

Oznacza to, że w przypadku skarg na ww. postanowienia w obecnym stanie prawnym skierowanie ich do rozpoznania w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym nie jest uzależnione od wniosku strony, ale równocześnie, skierowanie sprawy na rozprawę także nie może być automatycznym efektem złożenia wniosku w tym przedmiocie. Dlatego też mimo, że został złożony wniosek o rozpoznanie sprawy na rozprawie, to uwzględniając treść art. 122 p.p.s.a. powyższy wniosek nie wiązał Sądu, co oznacza, iż możliwym było skierowanie sprawy na posiedzenie niejawne (por. B. Dauter w: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi z komentarzem pod red. R. Hausera i M. Wierzbowskiego., Wydawnictwo C.H.Beck, Warszawa 2015 r. str. 527). Sąd wobec tego rozpoznał niniejszą sprawę w trybie uproszczonym mając na uwadze, że przyspieszyło to rozpatrzenie sprawy.

Istota sporu sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, czy Skarżącej niebędącej zobowiązanym w rozumieniu art. 1a pkt 20 u.p.e.a. będącej natomiast dłużnikiem zajętej w ramach zajęcia zabezpieczającego wierzytelności (art. 1a pkt 3 w zw. z art. 96j §1 oraz 166b u.p.e.a.), tj. (wierzytelności) z udziału w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością, przysługuje prawo wniesienia skargi na dokonane zajęcie udziału (art. 54 §1 w zw. z art. 166b u.p.e.a.).

Zgodnie z art. 166b u.p.e.a., w postępowaniu zabezpieczającym stosuje się odpowiednio przepisy działu I i art. 168, w tym dotyczące skargi na czynności egzekucyjne zawarte w art. 54 tej ustawy.

Co do podmiotów uprawnionych do wniesienia skargi z art. 54 §1 u.p.e.a. wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 30 czerwca 2015 roku, sygn. akt II FSK 1376/13, które to stanowisko Sąd w niniejszym składzie w pełni podziela i przyjmuje jako swoje.

W wyroku tym Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że "W myśl art. 54 ust. 1 u.p.e.a., zobowiązanemu przysługuje skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora oraz skarga na przewlekłość postępowania egzekucyjnego. Przepis ten jednoznacznie wskazuje, że wymienione w nim środki zaskarżenia przysługują wyłącznie podmiotowi będącemu zobowiązanym. Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji zawiera przy tym legalną definicję pojęcia: "zobowiązany", co tym bardziej ułatwia ustalenie zgodnej z wolą ustawodawcy treści normy prawnej, bez konieczności stosowania pozostałych metod wykładni. Zgodnie zatem z zawartą w art. 1a pkt 20 u.p.e.a definicją, ilekroć w ustawie jest mowa o zobowiązanym rozumie się przez to osobę prawną albo jednostkę organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej albo osobę fizyczną, która nie wykonała w terminie obowiązku o charakterze pieniężnym lub obowiązku o charakterze niepieniężnym (..)".

Jak wynika z powyższego, zobowiązanym jest generalnie podmiot uchylający się od terminowego wykonania obowiązku. Przepis ten nie odnosi się jednocześnie w żaden sposób do przedmiotu egzekucji, z którego ma być zaspokojony egzekwowany obowiązek. Oznacza to, że podmiot, od którego nie można w świetle prawa żądać wykonania obowiązku nawet w sytuacji objęcia go postępowaniem egzekucyjnym dotyczącym cudzego obowiązku nie może skutecznie wnieść skargi na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora, czy na przewlekłość postępowania egzekucyjnego. (..)".

Przenosząc powyższe na grunt rozpatrywanej sprawy stwierdzić należy, że Skarżąca nie jest zobowiązanym (jest ona dłużnikiem zajętej w ramach zajęcia zabezpieczającego wierzytelności (art. 1a pkt 3 w zw. z art. 96j §1 oraz 166b u.p.e.a.), tj. (wierzytelności) z udziału w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością). W świetle art. 54 ust. 1 w zw. z art. 1a pkt 20 u.p.e.a. (stosowanego odpowiednio na mocy art. 166b względem zajęcia zabezpieczającego z udziału w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością) nie można więc przyjąć, że Skarżąca będąca dłużnikiem zajętej w ramach zajęcia zabezpieczającego wierzytelności (art. 1a pkt 3 w zw. z art. 96j §1 oraz 166b u.p.e.a.) była uprawniona do skutecznego wniesienia skargi na zajęcie zabezpieczające z udziału w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością – uprawnienie takie przysługiwało bowiem wyłącznie zobowiązanemu, którym Skarżąca nie jest .

W konsekwencji za niezasadny Sąd uznał zarzut naruszenia art. 54 § 1 w zw. z art. 166b u.p.e.a. przez uznanie, że art. 54 § 1 u.p.e.a. nie daje legitymacji Skarżącej do wniesienia skutecznej skargi na czynności zabezpieczające. Przepis art. 54 §1 u.p.e.a. nie daje podstaw do przyznania legitymacji do wniesienia skargi na czynności zabezpieczające podmiotowi innemu niż zobowiązany – który to podmiot jest wprost wymieniony w treści przepisu art. 54 §1 u.p.e.a.

W zaistniałym stanie faktycznym organ, do którego wniesiono przedmiotową skargę zobligowany był więc do odmowy wszczęcia postępowania. Przepis art. 61a § 1 k.p.a. nakazuje bowiem podjęcie takiego rozstrzygnięcia w sytuacji, gdy żądanie wszczęcia postępowania zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, co miało w sprawie miejsce (tak również NSA w cyt. wyżej wyroku z dnia 30 czerwca 2015 roku, sygn. akt II FSK 1376/13).

W konsekwencji za niezasadny Sąd uznał zarzut naruszenia art. 61a § 1 k.p.a. w zw. art. 18 u.p.e.a. przez bezprawne rozstrzygnięcie o odmowie wszczęcia postępowania ze skargi Skarżącej na czynności zabezpieczające. W konsekwencji nie doszło również do naruszenia art. 7 Konstytucji RP oraz art. 8 § 1 k.p.a. przez przeprowadzenie postępowania w sposób sprzeczny z zasadami legalizmu, proporcjonalności oraz w sposób, który nie budzi zaufania obywateli do organów administracji publicznej. Organy, wbrew zarzutom skargi, działały zgodnie z prawem, okoliczność, że nie zgodziły się z argumentacją Skarżącej nie świadczy o naruszenia zaufania obywateli do organów administracji publicznej.

Tym samym nie doszło również do naruszenia art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 144 k.p.a. oraz art. 18 u.p.e.a. przez utrzymanie w mocy przez organ odwoławczy postanowienia organu I instancji obarczonego wadami w stopniu powodującym konieczność wyeliminowania tego postanowienia z obrotu prawnego. Rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji o odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego było prawidłowe, a co za tym idzie zasadne było jego utrzymanie w mocy przez organ odwoławczy.

Mając na uwadze powyższe Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm.), oddalił skargę