Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 170/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2021-08-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a, art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a, art. 17 ust. 1b, art. 17 ust. 3
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 103 ust. 3, art. 134 ust. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2021 poz 291
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - t.j.
article: art. 9, art. 29a
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 145, art. 153, art. 205, art. 200
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marta Laskowska-Pietrzak (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia NSA Jerzy Marcinowski Sędzia WSA Jerzy Parchomiuk po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 12 sierpnia 2021 r. sprawy ze skargi U. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] grudnia 2020 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wójta Gminy T. z dnia 28 września 2020 r., nr [...]; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz U. P. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] grudnia 2020 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania U. P. (dalej także jako: skarżąca) od decyzji Wójta Gminy T. z dnia [...] września 2020 r. znak: [...] odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego U. P. w związku ze sprawowaniem opieki nad mężem M. P. – utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.

Decyzja została wydana w oparciu o następujący stan faktyczny i prawny.

W dniu 23 czerwca 2020 r. do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w miejscowości T. wpłynął wniosek U. P. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej celem sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną.

Decyzją z dnia 28 września 2020 r. Wójt Gminy T. odmówił skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w związku z opieką nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, wnioskowanego na męża M. P.. Organ ustalił, że M. P. jest trwale niezdolny do samodzielnej egzystencji, ma także orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W uzasadnieniu organ I instancji powołał się na treść art. 17 ust. 1b, art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a i art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. 2020 r., poz. 111, dalej: u.ś.r.). Wskazał, że skarżąca ma prawo do emerytury, pozostaje w związku małżeńskim z osobą, nad którą sprawuje opiekę, a także podniósł kwestię daty powstania niepełnosprawności M. P.. Ustalenia te uczynił podstawą swojej decyzji.

U. P. złożyła odwołanie od powyższej decyzji.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej także jako: SKO) w uzasadnieniu swojej decyzji przytoczyło treść art. 17 u.ś.r., przy czym podkreśliło, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury.

Organ ten wskazał, że M. P. został uznany za osobę trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji, stopień jego niepełnosprawności ustalono jako znaczny. M. P. wymaga całodobowej opieki. Żona – U. P. sprawuje wszystkie obowiązki związane z opieką i pielęgnacją chorego.

SKO nie podzieliło stanowiska organu I instancji w zakresie zastosowania na kanwie niniejszej sprawy art. 17 ust. 1b u.ś.r. Wskazało, że Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji (sygn. akt K 38/13). Przepis uznany za niekonstytucyjny nie powinien stanowić podstawy decyzji organów stosujących prawo.

Organ II instancji wskazał także, że obowiązek alimentacyjny żony względem męża wyprzedza obowiązki innych osób. Kryterium z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. ma znaczenie wtedy, gdy o świadczenie ubiega się podmiot inny niż współmałżonek.

SKO podzieliło jednak stanowisko organu I instancji, że przesłanką negatywną przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest to, że skarżąca ma ustalone prawo do emerytury.

Skargę na powyższą decyzję wniosła U. P., działając przez profesjonalnego pełnomocnika. Skarżąca zarzuciła decyzji:

I. naruszenie prawa procesowego: 1. art. 7 i art. 77 k.p.a. poprzez brak wyczerpującego ustalenia stanu faktycznego i brak zebrania całego materiału dowodowego, co z kolei skutkuje wadliwym — tj. do niedostatecznie wyjaśnionego stanu faktycznego; co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, 2. art. 7 k.p.a. poprzez brak uwzględnienia w zaskarżonej decyzji słusznego interesu strony;

II. naruszenie prawa materialnego w postaci art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. przez jego błędną wykładnię dokonaną z naruszeniem art. 32, art. 69, art. 71 ust. 1 w zw. z art. 2 Konstytucji RP poprzez uznanie, że posiadanie przez skarżącą prawa do emerytury pozbawia ją prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w jakiejkolwiek wysokości, podczas gdy wykładnia funkcjonalna i celowościowa tego przepisu prowadzi do wniosku, że stosowanie tego przepisu wyłącza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mającej ustalone prawo do emerytury nie w całości, ale do wysokości emerytury.

Skarżąca wniosła o uchylenie w całości decyzji organu II instancji, rozważenie zasadności uchylenia decyzji organu I instancji, rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym i zasądzenie kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę, organ II instancji wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Z uwagi na to, że uchybieniami dotknięta jest także decyzja wydana w I instancji, należało uchylić również i tę decyzję, działając w oparciu o art. 135 p.p.s.a.

W pierwszej kolejności wskazać należy, że organ II instancji prawidłowo wyeliminował z podstawy wydania decyzji odmownej art. 17 ust. 1b i art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. W tym zakresie Sąd w całości podzielił stanowisko wyrażone przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze.

Argumentacja organu I instancji, który oparł decyzję odmowną m.in. na art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest wadliwa. Zgodność z Konstytucją RP tego przepisu została zakwestionowana wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. (sygn. K 38/13; OTK-A 2014, z. 9, poz. 104). Trybunał uznał za niekonstytucyjne uzależnienie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od okresu powstania niepełnosprawności. Należy w tym miejscu wskazać, że wprawdzie prawodawca nie podjął działań w celu uchylenia lub zmiany art. 17 ust. 1b u.ś.r., jednak w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalił się jednolity już pogląd, że nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i rozstrzygnięcia sądu w takiej sprawie na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP (zob. przykładowo wyroki NSA z 6 lipca 2016 r., I OSK 223/16; z 2 sierpnia 2016 r., I OSK 923/16; z 7 września 2016 r., I OSK 755/16; z 21 października 2016 r., I OSK 1853/16; z 4 listopada 2016 r., I OSK 1578/16, z 10 listopada 2016 r., I OSK 1512/16; z 14 grudnia 2016 r., I OSK 1614/16; z 11 lipca 2017 r., I OSK 1600/16; CBOSA). Prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje niezależnie od tego, kiedy powstała niepełnosprawność osoby wymagającej opieki. Nie ma przy tym znaczenia, czy opieka jest sprawowana nad małżonkiem, dzieckiem, czy rodzicem (por. analogiczne stanowisko wyrażone w wyrokach tutejszego sądu, tj. wyrok WSA w Lublinie z 7 marca 2019 r., sygn. akt II SA/Lu 55/19 wyrok z 28 marca 2019 r., sygn. akt II SA/Lu 87/19, dostępne w CBOSA).

Nie ulega wątpliwości, że kryterium, o którym stanowi art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. ma zastosowanie wtedy, gdy o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego występuje inna osoba niż współmałżonek. Jak słusznie zauważył Naczelny Sąd Administracyjny zaaprobowanie odmiennego poglądu, z uwagi na konsekwencje interpretacyjne, byłoby irracjonalne (wyrok z dnia 28 listopada 2014 r., sygn. akt I OSK 1158/13).

O ile Sąd podziela ocenę organu odwoławczego w odniesieniu do wyeliminowania powyższych przesłanek odmowy przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o tyle nie aprobuje - w świetle aktualnej linii orzeczniczej - uznawania za bezwzględną przeszkodę prawną dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego okoliczności ustalonego prawa do emerytury.

Istota sporu zawisłego między stronami w niniejszej sprawie sprowadza się do wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego.

W ostatnich latach dominująca stała się linia orzecznicza sądów administracyjnych, w której wypiera się wyłącznie wykładnię literalną negatywnej przesłanki przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego opisanej w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Należy zwrócić uwagę na potrzebę uzupełniania wykładni językowej przepisu wynikami wykładni systemowej i funkcjonalnej z uwagi na to, że zastosowanie dyrektyw funkcjonalnych i systemowych może doprowadzić do odrzucenia rezultatów jednoznacznej wykładni językowej. Jak zauważył NSA w wyroku z dnia 30 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1546/19, wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. winna także uwzględniać kontekst historyczny pojawienia się przepisu w systemie prawa i ten kontekst historyczny przesądza o konieczności zastosowania reguł wykładni systemowej i funkcjonalnej.

W dacie uchwalania ustawy o świadczeniach rodzinnych wysokość świadczenia pielęgnacyjnego była niższa niż najniższe wysokości świadczeń wyłączających prawo do tego świadczenia. Tym samym wyłączenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, którego celem jest zrekompensowanie osobie strat, jakie ponosi w związku z rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, było uzasadnione i zgodne z systemem aksjologicznym wyrażonym w Konstytucji RP. W przypadku osób, o których mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., wyłączenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego było konsekwencją posiadania źródła utrzymania, którego wysokość przewyższała pierwotnie wysokość świadczenia pielęgnacyjnego. Taka relacja ekonomiczna przedmiotowych świadczeń utrzymywała się do 1 maja 2014 r., kiedy to świadczenie pielęgnacyjne wzrosło do 800 złotych i stało się nieznacznie wyższe od najniższej emerytury, a następnie było waloryzowane. W 2021 r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje w wysokości 1 971 złotych miesięcznie, natomiast w 2020 r. – w dacie złożenia wniosku – wynosiło 1 830 złotych miesięcznie. W tym miejscu należy zauważyć, że skarżącej przysługuje emerytura rolnicza w wysokości [...] zł (k. 9, 24 akt organu I instancji)

Intencją ustawodawcy wprowadzającego przedmiotowe wyłączenie było uniemożliwienie pobierania świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy osoba sprawująca opiekę otrzymuje świadczenie wyższe. Sąd nie znalazł przesłanek, które uzasadniałyby zróżnicowanie sytuacji opiekuna osoby niepełnosprawnej, który nie ma prawa do świadczenia emerytalnego oraz osoby, która ma prawo do świadczenia emerytalnego (lub innego), lecz w niższej kwocie niż świadczenie pielęgnacyjne.

W orzecznictwie – jako uzasadnienie potrzeby sięgnięcia do wykładni funkcjonalnej i systemowej przepisu – przytaczane jest stanowisko doktryny, wskazujące na to, że jasność przepisów prawa może zależeć od wielu czynników i zmieniać się w czasie, a przepis jasny może okazać się wątpliwy w związku z wprowadzeniem nowych przepisów, czy istotnej zmiany sytuacji społecznej czy ekonomicznej, mimo że jego brzmienie nie uległo żadnej zmianie (L. Morawski: Wykładnia prawa w orzecznictwie sądów. Komentarz. Toruń 2002, s. 65). W taki też sposób powyższą kwestię ocenił już Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w wyrokach m.in.: z dnia 28 stycznia 2020 r., sygn. akt II SA/Lu 578/19; wyrok z dnia 28 października 2020 r., sygn. akt II SA/Lu 207/20; wyrok z 20 maja 2020 r., sygn. akt II SA/Lu 282/20; wyrok z 23 kwietnia 2020 r., sygn. akt II SA/Lu 11/20 (wszystkie powołane orzeczenia dostępne w CBOSA).

Jak wynika z art. 17 ust. 1 u.ś.r. istotną cechą osób, będących adresatami zawartej tam normy prawnej, określającej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, jest sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i związana z tym rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Z kolei brzmienie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. może wskazywać na bezwzględne wyeliminowanie z kręgu osób, które mają prawo do świadczeń wymienionych

w przepisie. Pogląd, który ukształtował się w powołanym orzecznictwie sądów administracyjnych, zwraca uwagę, że taka wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. naruszałaby konstytucyjną zasadę równości, zgodnie z którą wszystkie podmioty prawa (adresaci norm prawnych), charakteryzujące się daną cechą w równym stopniu, mają być traktowane równo, a więc według jednakowej miary, bez różnicowań zarówno dyskryminujących, jak i faworyzujących.

Należy zauważyć, jak ukształtowała się sytuacja osób, które mają uprawnienie do świadczenia rodzicielskiego, pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego lub innych świadczeń wymienionych w art. 27 ust. 5 pkt 1-5 u.ś.r. – mogą one bowiem dokonać wyboru jednego z tych świadczeń. Natomiast interpretując literalnie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit 1 u.ś.r. podmioty spełniające przesłanki wymienione w przepisie pozbawiono świadczenia pielęgnacyjnego.

W związku z tym zróżnicowaniem należy podkreślić, że wszelkie odstępstwa od nakazu równego traktowania podmiotów podobnych muszą zawsze znajdować podstawę w odpowiednio przekonujących argumentach (por. wyroki TK z dnia 19 kwietnia 2011 r., sygn. akt P 41/09; z dnia 18 czerwca 2013 r., sygn. akt K 37/12; z dnia 5 listopada 2013 r., sygn. akt K 40/12 oraz z dnia 17 czerwca 2014 r., sygn. akt P 6/12). W uzasadnieniu wyroku z 21 października 2015 r., K 38/13 Trybunał Konstytucyjny wskazał, że ustawodawca jest obowiązany precyzyjnie ustalić racjonalne przesłanki, od których uzależni zróżnicowany poziom świadczenia.

Z akt sprawy wynika, że skarżąca, która opiekuje się niepełnosprawnym mężem ma prawo do świadczenia emerytalnego. Kwota ta od 1 marca 2020 r. wynosi [...] zł miesięcznie – zgodnie z decyzją Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia 20 marca 2020 r. (k. 9, 24 akt admin organu I inst.)

W świetle powyższego, mając na uwadze, że doszło do zróżnicowania sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych, polegającego na wyłączeniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tych opiekunów, którzy mają ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. – w niniejszej sprawie świadczenia emerytalnego – w sytuacji, gdy to świadczenie jest niższe niż świadczenie pielęgnacyjne, należało uchylić zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.

Takie podejście będzie równoznaczne z realizacją przez Państwo

a spoczywającego na administracji, obowiązku udzielenia szczególnej pomocy

w związku z jej trudną sytuacją materialną i społeczną wynikłą ze sprawowaniem opieki nad członkiem rodziny niezdolnym do samodzielnej egzystencji.

Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy organy zastosują się do oceny prawnej Sądu, wyrażonej w uzasadnieniu niniejszego wyroku. Wezmą pod uwagę, że prawidłowo interpretowany przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. znajduje zastosowanie do sytuacji skarżącej w ten sposób, że przyjmą, iż posiadanie przez skarżącą uprawnienia do emerytury nie stanowi bezwzględnej przeszkody do ustalenia na jej rzecz prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Podejmując takie rozstrzygnięcie, Sąd ma oczywiście na uwadze, że przyznanie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego wymaga podjęcia dodatkowych czynności w celu rozwiązania problemu zbiegu praw do świadczeń.

Sąd nie podziela bowiem stanowiska, prezentowanego również w orzecznictwie, zgodnie z którym osobie posiadającej uprawnienie do jednego ze świadczeń wymienionych w analizowanym przepisie, należy przyznać świadczenie pielęgnacyjne w wysokości stanowiącej różnicę między wysokością tego świadczenia wynikającą z ustawy i pobieranym świadczeniem emerytalnym czy rentowym. Pozostawałoby to w sprzeczności z art. 17 ust. 3 u.ś.r., który wysokość świadczenia pielęgnacyjnego określa jednoznacznie kwotowo i nie pozwala na samodzielne określanie jego wysokości przez organ administracji w oparciu o jakiekolwiek przesłanki. Praktyka taka, niezależnie od trudności w zakresie ustalenia jej podstawy prawnej, spowodowałaby dalsze wątpliwości, co do zachowania zasady równości oraz komplikacje w zakresie ustalania przez organ wysokości należnej wypłaty świadczenia w sytuacji otrzymania np. trzynastej emerytury.

Sąd powołując się na dotychczasowe orzecznictwo opowiedział się za rozwiązaniem polegającym na umożliwieniu osobie uprawnionej wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno-rentowego wskazując, że w przypadku zbiegu uprawnień do różnych świadczeń rodzinnych, ustawodawca wprowadził zasadę wypłaty jednego świadczenia – a osoba uprawniona ma prawo wyboru tego świadczenia (tak też WSA w Lublinie w wyrokach z dnia 12 stycznia 2021 r., sygn. II SA/Lu 719/20, z dnia 23 kwietnia 2020 r., II SA/Lu 11/20).

Zgodnie z ustawą z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. 2021 r., poz. 291, dalej: u.e.r.) prawo do emerytury może ulec zawieszeniu na wniosek emeryta (art. 103 ust. 3). Na mocy art. 134 ust. 1 pkt 1 u.e.r. wypłatę świadczeń wstrzymuje się, jeżeli powstaną okoliczności uzasadniające zawieszenie prawa do świadczeń. Emerytura jest prawem niezbywalnym, ale uznać należy, że zawieszenie tego prawa eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r.

Ograniczenie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. należy wiązać z realizacją prawa do emerytury tj. z wypłatą świadczenia, nie zaś samym ustalonym prawem (tak też NSA w wyroku z dnia 19 maja 2021 r., sygn. I OSK 190/21).

O uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu wypłaty świadczenia emerytalnego organ powinien poinformować stronę. Obowiązek informowania stron wynika z art. 9 zdanie 1 k.p.a., zgodnie z którym organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego.

Ponadto, zgodnie z art. 79a k.p.a. w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Celem tego przepisu jest zmobilizowanie organów administracji do wnikliwego badania merytorycznej treści żądań strony na wszystkich etapach postępowania wszczynanego na żądanie strony i zapobieganie sytuacjom, w których strona dysponuje dodatkowymi dowodami na okoliczności istotne dla wykazania zasadności jej żądania albo może je łatwo uzyskać, a z powodu m. in. sposobu oceny wcześniej przedstawionych dowodów, nie korzysta z takiej możliwości.

Taka informacja powinna być udzielona stronie wówczas, gdy postępowanie z wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wykaże, że zachodzą przesłanki umożliwiające uwzględnienie wniosku i jedyną przeszkodą jest pobieranie emerytury, renty, świadczenia emerytalnego lub innego świadczenia, o którym stanowi art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Wówczas, o ile strona zaprzestanie pobierania świadczenia emerytalnego, możliwe będzie płynne przejście osoby uprawnionej z systemu świadczeń emerytalnych do systemu świadczeń rodzinnych. Konieczna jest taka organizacja działań organu przyznającego świadczenia rodzinne w koordynacji z innymi organami, by nie pozostawić osoby uprawnionej bez należnego jej (niezbędnego dla życia) świadczenia nawet przez krótki czas (por. wyrok NSA z dnia 24 listopada 2020 r., sygn. akt I OSK 1416/20 oraz wyrok NSA z dnia 15 grudnia 2020 r., sygn. akt. I OSK 1983/20; dostępne w CBOSA).

Ubocznie należy wskazać, że skarżąca w postępowaniu administracyjnym wprawdzie była reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, ale kwestia ta nie ma istotnego znaczenia na powyższe okoliczności. Pełnomocnik ten nie mógł wiedzieć, że jedyną przeszkodą do przyznania świadczenia, w ocenie organu, jest pobieranie świadczenia emerytalnego przez skarżącą. Dopiero taka informacja mogłaby skutkować podjęciem przez pełnomocnika dalszych kroków. Nie ulega wątpliwości, że do obowiązków administracji nie należy wyjaśnianie pełnomocnikowi, będącemu radcą prawnym, samej treści przepisów. W stosunku do tego rodzaju pełnomocników zasada informowania stron, o której mowa w art. 9 k.p.a. ulega pewnemu ograniczeniu.

Końcowo należy wskazać, że organ I instancji odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wskazując na wypełnienie dyspozycji trzech przepisów, zawierających przesłanki negatywne. Natomiast organ odwoławczy oparł swoją decyzję wyłącznie na podstawie przysługującego skarżącej prawa do świadczenia emerytalnego. Należy stwierdzić, iż to na organie odwoławczym spoczywał obowiązek wezwania skarżącej do przedstawienia decyzji dotyczącej zawieszenia prawa do świadczenia emerytalnego oraz pouczeniu o możliwości wyboru świadczenia pielęgnacyjnego i warunków, w jakich może to nastąpić.

Należy podkreślić, że z wniosku skarżącej wprost wynika wola wyboru świadczenia korzystniejszego, co organy powinny mieć w polu widzenia w toku postępowania.

Mając powyższe na uwadze, a także uznając, iż organy dokonały niewłaściwej wykładni wskazanego przepisu prawa materialnego, stanowiącego podstawę zaskarżonej decyzji, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.

Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z powyższych rozważań oraz oceny prawnej i wiążą organy w niniejszej sprawie stosownie do art. 153 p.p.s.a.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. (Dz. U. 2018, poz. 265) w sprawie opłat za czynności radców prawnych. W postępowaniu sądowym skarżąca była reprezentowana przez radcę prawnego. Skarga została uwzględniona. Na mocy powołanych przepisów w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność albo dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Na zwrot kosztów w niniejszej sprawie składają się: stawka minimalna wynagrodzenia dla radcy prawnego w postępowaniu przed sądem administracyjnym, która wynosi 480 złotych.