Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1815/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2017-01-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Skarbu Państwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 145  par. 1  pkt 3,  art. 145a,  art. 146  par. 2,  art. 147-152,  art. 154  par. 2,  art. 155-159,  art. 161,  art. 163
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Kosińska (spr.) Sędziowie WSA Jolanta Dargas WSA Marta Kołtun – Kulik Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 stycznia 2017 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] października 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji oddala skargę


UZASADNIENIE

Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] października 2016 r., nr [...] , po rozpatrzeniu odwołania A. K. , utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2016 r., nr [...] odmawiającą, po wznowieniu postępowania, uchylenia decyzji Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2014 r. nr [...] oraz decyzji Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2015 r., nr [...] , dotyczących przyznania prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji oraz akt sprawy wynika, że A. K. w dniu [...] października 2006 r. złożył wniosek w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty za pozostawiony na Kresach Wschodnich majątek [...] wraz z przyległością [...], w skład którego wchodziły: [...] zamek, park o powierzchni około [...] ha okalający zamek wraz z dużym stawem oraz kaplica rodzinna, wolnostojąca baszta, dom, w którym zamieszkiwała rodzina kierowcy, młyn, grunt o powierzchni [...] ha, w tym około [...] ha lasów liściastych i iglastych, reszta grunty orne, a także grunty orne we wsi [...] o powierzchni [...] ha.

Po rozpatrzeniu tego wniosku ostatecznie Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] listopada 2014 r., nr [...] potwierdził A.K. prawo do rekompensaty w związku z pozostawieniem przez jego matkę I. K. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w miejscowości [....] i miejscowości [....] powiat [...], województwo [...], w części dotyczącej [..] zamku [...] o powierzchni [....] m2, kaplicy rodzinnej o powierzchni [....] m2 oraz [...] ha ziemi stanowiącej park zamkowy. Równocześnie Wojewoda odmówił potwierdzenia prawa do rekompensaty za drzewostan i nasadzenia kompleksu parkowego w zamku [....]. Następnie Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] czerwca 2015 r., nr [...] potwierdził A. K. prawo do rekompensaty w związku z pozostawieniem przez I.K. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w miejscowości [...] i miejscowości [...], w części pozostawionych gruntów majątku [...] wraz z przyległością [...], na które składały się grunt o łącznej powierzchni [...] ha, w tym: [...] ha lasów liściastych i iglastych i [...] ha gruntów ornych, położony w powiecie [...], w województwie [...]. Obie te decyzje stały się ostateczne, bowiem strona wnioskująca nie skorzystała w ustawowym terminie z możliwości złożenia odwołania.

Następnie pismem z dnia [....] lutego 2016 r. A.K. złożył wniosek o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej ostatecznymi decyzjami Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2014 r., nr [...] oraz z dnia [...] czerwca 2015 r., nr [...] , z uwagi na wyjście na jaw nowych informacji i dowodów istniejących w dniu wydania decyzji, a nieznanych organowi, który wydał powołane decyzję, ani wnioskodawcy, tj. informacji, że w skład majętności [...] wchodził dodatkowo grunt o powierzchni [...] ha ([....]) nieuwzględniony w decyzjach o przyznaniu prawa do rekompensaty. W związku z powyższym strona wniosła o wydanie przez Wojewodę [...] postanowienia potwierdzającego nabycie prawa do rekompensaty przez A.K. dodatkowo w odniesieniu do powierzchni [...] ha gruntów rolnych pozostawionych przez matkę wnioskodawcy w ramach majętności [...] ([...]), znajdujących się poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że A.K. otrzymał w dniu [....] lutego 2016 r. z Archiwum [...] list wraz z załączonymi pięcioma stronami dokumentów, który to list został niezwłocznie ([...] lutego 2016 r.) przetłumaczony na język polski. W opinii strony wnioskującej, z treści tego listu wynika, że załączone dokumenty poświadczają stan własności I.K. we "wsi [...]", w skład którego to majątku wchodziła dodatkowo [....] o powierzchni [...] ha, w tym [...] ha użytków rolnych. Obszar ten nie został uwzględniony przez Wojewodę [...] we wcześniejszych postępowaniach zakończonych powołanymi decyzjami. W tej sytuacji, w ocenie wnioskodawcy zaistniała konieczność wznowienia tych postępowań.

Wojewoda [...] po wznowieniu postanowieniem z dnia [...] maja 2016 r. postępowania zakończonego ostatecznymi decyzjami tego organu z dnia [...] listopada 2014 r., nr [...] oraz z dnia [...] czerwca 2015 r., nr [...] (w postanowieniu błędnie podano nr [...] ), decyzją z dnia [...] czerwca 2016 r., nr [...] odmówił uchylenia powołanych decyzji Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2014 r. i z dnia [...] czerwca 2015 r. W ocenie Wojewody wniosek o wznowienie postępowania i potwierdzenie prawa do rekompensaty dotyczący [...] ha gruntów pozostawionych w majątku [...] jest w swej istocie nowym wnioskiem o zupełnie inne nieruchomości niż te, na które wskazywała strona we wniosku z dnia [...] października 2006 r. W opinii organu wojewódzkiego twierdzenie strony, że w skład majętności [...] wchodził dodatkowy grunt o powierzchni [...] ha ([...]), nieuwzględniony w decyzjach o przyznaniu rekompensaty, nie znajduje potwierdzenia w aktach sprawy, albowiem w toku gromadzenia materiału dowodowego zarówno strona postępowania, jak i organ prowadzący postępowanie występowały do archiwów zagranicznych o dokumenty potwierdzające tytuł prawny I.K. do nieruchomości w miejscowościach [...]. W żadnym z dokumentów archiwalnych znajdujących się w aktach sprawy nie ma dowodów, że miejscowość [...] była "przyległością" miejscowości [...] oraz że w ramach owej "przyległości" w skład majątku [...] wchodził "dodatkowy" grunt o powierzchni [...] ha. Ponadto miejscowość [...] znajdowała się w powiecie [...], zaś [...] był położony na terenie byłego powiatu [...]. Były to więc dwa odrębne majątki, położone w różnych jednostkach administracyjnych i terytorialnych. W ocenie Wojewody wywód wnioskodawcy mający na celu wykazanie, że istnieją podstawy do uwzględnienia majątku [...] w ramach pierwotnego wniosku, poprzez nazwanie go "przyległością" majątku [...] nie znajduje potwierdzenia w faktach. Przy czym Wojewoda wskazał, że wnioskiem z dnia [...] października 2006 r. A.K. wnosił o rekompensatę jedynie za nieruchomości pozostawione w miejscowościach [...], powiat [...], województwo [...], a tym samym należy uznać, że pierwotny wniosek został ograniczony do tych nieruchomości.

Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem, A.K. wniósł odwołanie.

Po jego rozpatrzeniu Minister Skarbu Państwa stwierdził, że nie może ono zostać uwzględnione. W uzasadnieniu zajętego stanowiska organ odwoławczy wyjaśnił, że kwestie rekompensat za "[...] " reguluje obecnie ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (t.j. z 2014 r. Dz. U. poz. 1090, ze zm.). Z akt sprawy wynika, że A.K. złożył wniosek o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty za nieruchomości pozostawione przez I.K. poza obecnymi granicami państwa polskiego w miejscowościach [...]. Dodatkowych wniosków o nowe nieruchomości, znajdujące się w innych miejscowościach niż wymienione, pozostawione przez I.K. poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w ustawowym terminie do dnia 31 grudnia 2008 r. strona nie składała. Natomiast we wniosku z dnia [...] października 2006 r. strona, oprócz dokładnego umiejscowienia pozostawianych nieruchomości, tj. że znajdowały się one w miejscowościach [...], szczegółowo wymieniła składniki pozostawionego mienia w postaci m.in. [...] zamku, kaplicy rodzinnej, gruntów ornych i leśnych, kompleksu parkowego i innych. Po rozpatrzeniu przedmiotowego wniosku postępowanie zostało zakończone wydaniem ostatecznych decyzji przez Wojewodę [...] z dnia [...] listopada 2014 r. i z dnia [...] czerwca 2015 r. potwierdzających prawo A.K. do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez I.K. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w miejscowościach [...]. Minister Skarbu Państwa podkreślił, że o zakresie postępowania w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty decyduje strona postępowania. Natomiast w postępowaniu zakończonym ostatecznymi decyzjami Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2014 r. oraz z dnia [...] czerwca 2015 r. zakres postępowania wyznaczyła strona w opisanym wniosku z dnia [...] października 2006 r., w którym szczegółowo wymieniła nieruchomości gruntowe oraz zabudowania, za które występowała o potwierdzenie prawa do rekompensaty. Przy czym z treści tego wniosku wynika, że nie dotyczył on [...] ha ziemi położonych w majątku [...]. Wojewoda [...], związany wnioskiem strony, w rozstrzygnięciu z dnia [...] listopada 2014 r. oraz z dnia [...] czerwca 2015 r. nie orzekał zatem o potwierdzeniu prawa do rekompensaty za ten majątek. W opinii Ministra postępowanie przed Wojewodą [...], którego zakres wyznaczyła sama strona, nie dotyczyło zatem nieruchomości znajdujących się w majątku [...]. Tym samym dokumenty uzyskane przez A.K. z Archiwum w [...], w ocenie Ministra Skarbu Państwa, nie są związane ze sprawą zakończoną powołanymi wyżej ostatecznymi decyzjami Wojewody [...]. Powyższy majątek stanowił bowiem odrębną nieruchomość, za który strona w pierwotnym wniosku nie wystąpiła o potwierdzenie prawa do rekompensaty. Ponadto wniosek strony został załatwiony pozytywnie co do całości żądania, a wnioskodawca nie złożył odwołania od decyzji Wojewody [...] potwierdzających prawo do rekompensaty i tym samym zaakceptował ich treść.

Mając powyższe na uwadze, Minister uznał, że w przedmiotowej sprawie nie wyszyły na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję. Dokumenty uzyskane przez A.K. dotyczące majątku [...] nie dotyczą bowiem sprawy zainicjowanej przez stronę w 2006 r. Brak jest natomiast w przekazanych przez stronę dokumentach nowych dowodów dotyczących nieruchomości, za które Wojewoda [...] potwierdził już prawo do rekompensaty.

Ponadto organ odwoławczy wskazał, że wznowienie postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 kpa, w sytuacji powzięcia przez wnioskodawcę po 2008 r. informacji o istnieniu dowodów potwierdzających własność innych nieruchomości niż wskazanych w pierwotnym wniosku, wiązałoby się z ominięciem art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. wyznaczającego termin składania wniosków w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty do dnia 31 grudnia 2008 r.

Na decyzję Ministra Skarbu Państwa skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył A.K.

Skarżący zarzucił zaskarżonej decyzji:

I - naruszenie przepisów prawa procesowego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.:

- art. 145 § 1 pkt 5 kpa w związku z art. 5 ust. 1 ustawy [...]poprzez błędne jego niezastosowanie i uznanie, że w niniejszej sprawie nie zachodzą podstawy do wznowienia postępowania z uwagi na to, że przedłożone przez skarżącego nowe dowody nie dotyczą sprawy zainicjowanej w 2006 r., podczas gdy:

a) istotą "uprawnień [...]" jest "rekompensata za wszystkie nieruchomości pozostawione poza granicami państwa polskiego i należy to rozumieć jako prawo do kompensacji za wszystkie nieruchomości pozostawione poza granicami państwa polskiego" - tak m.in. w wyroku NSA z dnia 19 kwietnia 2012 r. (sygn. akt: I OSK 604/11),

b) sprawę o realizację prawa do rekompensaty należy traktować jako jedną sprawę w znaczeniu materialnoprawnym, choćby nieruchomości było kilka - skarżący A.K. we wniosku złożonym w terminie ustawowym domagał się załatwienia sprawy, której przedmiotem jest "realizacja prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP". Jak zaakcentował to Naczelny Sąd Administracyjny we wspomnianym wyżej wyroku I OSK 604/11: "Sprawa ta jest jedną sprawą niezależnie od liczby nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa."

c) przedmiotem orzekania w sprawie o tzw. "rekompensatę zabużańską" jest przyznanie prawa do rekompensaty, samo ustalenie ilości nieruchomości i ich wartości mieści się w podstawie faktycznej sprawy, przedstawienie nowego dowodu nie zmienia tego, że ciągle w znaczeniu materialnoprawnym mamy do czynienia z jedną i tą samą sprawą,

d) treść zaświadczenia (tłumaczonego przysięgle) wydanego przez Państwowe Archiwum Obwodu [...] w dniu [...] stycznia 2016 r. ([...]) wskazuje jednoznacznie, że przesłane dokumenty "potwierdzają prawa majątkowe I.K. we wsi [...]" (tożsamość majątku należącego do matki skarżącego),

e) analiza treści i systematyki dokumentów archiwalnych znajdujących się w aktach sprawy pozwala twierdzić, że majątek [...] przez urzędników uznawany był formalnie za część majątku [...].

- art. 6, art. 7, art. 8 i 80 kpa, to jest naruszenie zasady legalności, zasady podjęcia przez organ wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy z uwzględnieniem słusznego interesu obywatela, przeprowadzenie postępowania w sposób niebudzący zaufania jego uczestników do władzy publicznej,

- art. 7 w związku z art. 77 oraz art. 80 kpa poprzez niewyczerpujące i fragmentaryczne rozpatrzenie materiału dowodowego skutkujące błędnym ustaleniem, że majątku [...] nie można potraktować jako części posiadłości, "przyległości" majątku [...],

- art. 6, art. 7, art. 8 kpa oraz art. 77 kpa poprzez wydanie decyzji administracyjnej niezgodnie z zasadami praworządności, naruszając słuszny interes obywatela oraz wbrew zasadzie pogłębienia zaufania obywateli do organów Państwa tj. przede wszystkim nie uwzględnienie faktu, że:

a) poprzednicy prawni byłych właścicieli nawet przy zachowaniu należytej staranności ze względu na znaczny upływ czasu, jaki upłynął od zakończenia II Wojny Światowej, nie dysponują wyczerpującą wiedzą na temat majątków opuszczonych ze względu na obiektywne problemy w uzyskiwaniu dokumentów m.in. z archiwów [...],

b) celem ustawy [...] było umożliwienie [...] realizacji ich uprawnień, a nie wyeliminowanie możliwości ich dochodzenia przy wykorzystaniu ich niewiedzy co do wszystkich składników majątkowych wchodzących w skład "mienia [...]" pozostawionego przez ich poprzedników prawnych poza granicami dzisiejszej Rzeczypospolitej Polskiej.

II - naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.:

- art. 5 ust. 1-4 oraz art. 6 ust. 1-5 ustawy [...] poprzez ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że rekompensata przysługuje tylko za konkretne, wskazane przez wnioskodawcę enumeratywnie nieruchomości, co do których wnioski zostały zgłoszone nie później niż do dnia 31 grudnia 2008 r., podczas gdy:

a) zgodnie z art. 5 ust.1 ustawy [...]– "potwierdzenie prawa do rekompensaty następuje na wniosek osoby ubiegającej się o potwierdzenie tego prawa, złożony nie później niż do dnia 31 grudnia 2008 r.",

b) zgodnie z art. 6. ust. 1 ustawy [...]- "Do wniosku, o którym mowa w art. 5 ust. 1, należy dołączyć dowody, które świadczą o pozostawieniu nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn, o których mowa w art. 1, oraz o rodzaju i powierzchni tych nieruchomości"

- co pozwala stwierdzić, że prawo do rekompensaty przysługuje za wszystkie pozostawione poza granicami państwa polskiego nieruchomości, a osoba, która uzyskała już potwierdzenie "prawa do rekompensaty" i następnie wskazuje inną nieruchomość po dniu 31 grudnia 2008 r., działa w warunkach "ochrony nabytego już wcześniej prawa majątkowego" - por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 kwietnia 2012 r. (sygn. akt I OSK 604/11) i jest uprawniona do wznowienia postępowania, w sytuacji gdy po dacie 31 grudnia 2008 r. dowiaduje się, że jedna z pozostawionych poza granicami państwa polskiego nieruchomości nie była objęta pierwotnym wnioskiem.

- art. 5 ust. 1-4 oraz art. 6 ust. 1-5 ustawy [...] poprzez dokonanie błędnej wykładni określenia "sprawa potwierdzenia prawa do rekompensaty", zgodnie z którą to wykładnią (nie znajdującą żadnego potwierdzenia w treści ustawy [...]) "rekompensata przysługuje tylko za konkretne nieruchomości, w sprawie których wnioski zostały zgłoszone nie później niż do dnia 31 grudnia 2008 r.", podczas gdy zawarte w art. 6 ustawy [...] wymagania odnośnie dokumentów, które należy przedłożyć wraz z wnioskiem [...] mają charakter jedynie dyscyplinujący i nie mogą powodować zawężenia [...] możliwości realizowanie ich nabytego już prawa majątkowego do rekompensaty [...].

- art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w związku z art. 1 Protokołu nr 1 do "Europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności" poprzez pominięcie faktu, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 19 grudnia 2002 r. (sygn. akt: K 33/02) potwierdził, że prawo zaliczenia (obecnie prawo do rekompensaty) powinno być traktowane jako rodzaj prawa własności, któremu należy się specjalna ochrona - "Prawo zaliczenia przewidujące możliwość zaliczenia wartości mienia utraconego przez obywateli Polski pozostawionego pozą jej obecnym terytorium na poczet ceny kupna nieruchomości lub opłat z tytułu użytkowania wieczystego, stanowi swoisty surogat utraconego prawa własności, nie będąc jedynie ekspektatywą prawa do rekompensaty, ale uznanym w porządku prawnym Rzeczypospolitej prawem majątkowym o charakterze publicznoprawnym. Prawo to korzysta z gwarantowanej konstytucyjnie ochrony praw majątkowych (art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji)",

- art. 2, art. 7, art. 31 oraz art. 64 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz Konwencji o ochronie praw i podstawowych wolności oraz art. 1 Protokołu nr 1 do ww. Konwencji poprzez naruszenie podstawowych zasad ustrojowych Rzeczypospolitej Polskiej, tj. zasady państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej, zasady działania na podstawie i w granicach prawa, zapewnienia praw człowieka i skutkującego w przedmiotowej sprawie brakiem rekompensaty za część majątku (nieruchomości) rzeczywiście pozostawionego na Kresach Wschodnich przez poprzednika prawnego (matkę) skarżącego.

Wobec przedstawionych zarzutów skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o uchylenie w całości poprzedzającej ją decyzji Wojewody [...] nr [...] i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji na podstawie art. 138 § 2 kpa, a także o zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm prawem przepisanych.

W uzasadnieniu skargi skarżący przedstawił dotychczasowy stan faktyczny sprawy oraz argumenty na poparcie zasadności postawionych zarzutów.

W odpowiedzi na skargę Minister Skarbu Państwa wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Przede wszystkim wyjaśnić należy, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji, orzekając w sprawie, nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2016 r. Dz. U. poz. 718, ze zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Analiza zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego wskazuje na niezasadność skargi.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (t.j. z 2016 r. Dz. U. poz. 2042).

Jak wynika z akt sprawy, skarżący złożył wniosek o przyznanie rekompensaty za nieruchomości pozostawione przez matkę I.K. poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w miejscowości [...] wraz w miejscowości o nazwie [...], oddalonej o około [...] km od głównego majątku. Obie te miejscowości, co podkreśliły organy orzekające, położone były w tym samym powiecie [...], w Województwie [...]. Po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] listopada 2014 r., nr [...] oraz decyzją z dnia [...] czerwca 2015 r., nr [...] potwierdził skarżącemu prawo do wnioskowanej rekompensaty. Decyzje te w całości wyczerpywały zakres przedmiotowy złożonego wniosku. Strona się od nich nie odwoływała, a zatem stały sie one ostateczne. Podkreślić należy, że nieruchomości wymienione we wniosku o wznowienie postępowania administracyjnego z 2016 r. położone są w miejskości [...] znajdującej się w innym powiecie niż majątek [...], czyli w powiecie [...], mniej więcej w odległości około [...] km w linii prostej od majątku [...].

Przedmiotem sporu w niniejszej sprawie jest ustalenie, czy w przypadku ujawnienia po dniu 31 grudnia 2008 r. dokumentów, z których wynika, że poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej poprzedniczka prawna wnioskodawcy posiadała jeszcze inne nieruchomości, które nie zostały objęte złożonym w ustawowym terminie wnioskiem, można w trybie art. 20 powołanej ustawy, na mocy art. 145 § 1 pkt 5 kpa, wznowić postępowanie administracyjne zakończone ostateczną decyzją administracyjną i dodatkowo orzec na podstawie odnalezionych dokumentów o prawie do rekompensaty wnioskodawcy za dodatkowe nieruchomości, które nie były objęte pierwotnym wnioskiem.

Rozstrzygają ten problem Sąd orzekający stanął na stanowisku, że takie działanie, jakiego żąda skarżący, nie znajduje oparcia w obowiązujących przepisach prawa, a przede wszystkim w przepisach ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Zgodnie bowiem z treścią art. 5 ust. 1 oraz art. 6 ust. 1 tej ustawy potwierdzenie prawa do rekompensaty następuje na wniosek osoby ubiegającej się o potwierdzenie tego prawa, złożony nie później niż do dnia 31 grudnia 2008 r. Do wniosku należy dołączyć m.in. dowody, które świadczą o pozostawieniu nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn w ustawie określonych oraz o rodzaju i powierzchni tych nieruchomości. Zgodnie natomiast z treścią art. 20 tej ustawy, do postępowań zakończonych wydaniem decyzji lub zaświadczeń potwierdzających prawo do rekompensaty stosuje się art. 145, art. 145a, art. 146 § 2, art. 147-152, art. 154 § 2, art. 155-159 oraz art. 161-163 Kodeksu postępowania administracyjnego, z tym że w przypadku zaświadczeń przepisy te stosuje się odpowiednio.

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 24 maja 2013 r., sygn. akt I OSK 594/12 wyjaśnił, że prawo do rekompensaty, tak jak każde prawo majątkowe o charakterze publicznym, nie ma charakteru absolutnego. Może być ono zatem zrealizowane tylko w granicach wyznaczonych przepisami prawa pozytywnego. Realizacja tego uprawnienia zależy nie tylko od pozostawienia mienia nieruchomego poza obecnymi granicami Polski (co stanowczo podkreśla w złożonej skardze skarżący), lecz także od zaistnienia pozostałych warunków określonych w ustawie z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Sąd orzekający w pełni zgadza się z tym stanowiskiem. Z treści powołanego wyżej art. 5 ust. 1 tej ustawy jednoznacznie wynika, że postępowanie w tej kategorii spraw może być wszczęte wyłącznie na wniosek uprawnionej osoby ubiegającej się o potwierdzenie prawa do rekompensaty. Ponadto wniosek ten musi być złożony w określonym ustawą terminie, czyli do dnia 31 grudnia 2008 r. Podkreślić przy tym należy, że omawiana ustawa w istocie nie precyzuje, jak miałby być sformułowany wniosek i jakie elementy winien zawierać, ale jej art. 6 wskazuje, co należy do wniosku dołączyć, w tym m.in. "dowody, które świadczą o pozostawieniu nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (...) oraz o rodzaju i powierzchni tych nieruchomości" (art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy).

Przywołane przepisy omawianej ustawy, zdaniem Sądu orzekającego świadczą o tym, że składany przez stronę wniosek nie mógł być sformułowany zupełnie abstrakcyjnie, lecz winien określać nieruchomość choćby przez jej rodzaj i powierzchnię. Tożsame stanowisko zajął w tej kwestii Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 7 grudnia 2016 r., sygn. akt I OSK 91/15, w którym uznał, że "W istocie przepisy ustawy wyraźnie nie precyzują, czy we wniosku należy podać wszystkie nieruchomości, za pozostawienie których strona domaga się rekompensaty, jak je należy określić, jaki skutek ma brak podania składników mienia, czy możliwe jest jego późniejsze uzupełnienie. Jednakowoż czyni to pośrednio, zastrzegając w art. 6 ust. 1 pkt 1 obowiązek dołączenia doń dowodów, które świadczą o pozostawieniu mienia za granicami RP oraz o rodzaju i powierzchni tych nieruchomości. Naczelny Sąd Administracyjny w tym składzie podziela pogląd Sądu I instancji, wedle którego wynika z niego konieczność sprecyzowania nieruchomości, za które strona domaga się przyznania rekompensaty. Wszak wymóg sprecyzowania środków dowodowych implikuje konieczność określenia nieruchomości (...). Trzeba też mieć na uwadze fakt, że postępowanie w tej materii jest postępowaniem wnioskowym, co oznacza, że to strona nim dysponuje przede wszystkim w zakresie inicjacji i toku, w tym precyzując treść żądania.".

Oznacza to, że zgodnie z przepisami powołanej ustawy konieczne jest precyzyjne określenie przez wnioskodawcę zakresu prawa do rekompensaty, z którego zamierza on skorzystać. O tym zatem, co stanowi przedmiot wniosku i jaki jest jego zakres, decyduje wyłącznie wnioskodawca. Podkreślić przy tym należy, że zarówno z tytułu ustawy z 8 lipca 2005 r., jak i z treści art. 1 ust. 1 tej ustawy wynika, że prawo do rekompensaty przysługuje za nieruchomości pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, a nie za całe pozostawione mienie. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 27 września 2016 r., sygn. akt I OSK 2877/14 wyjaśnił, że "jeżeli przepis wskazuje datę, do której osoby uprawnione mogły złożyć wniosek o przyznanie im rekompensaty, a świadczenie to przysługuje za konkretne nieruchomości pozostawione poza obecnymi granicami Polski, to w ocenie składu orzekającego w niniejszej sprawie - oczywistym jest, że zainteresowani w zakreślonym terminie muszą wyrazić nie tylko wolę skorzystania z przywilejów przyznanych im ustawą, lecz najpóźniej do dnia 31 grudnia 2008 r. zobowiązani są wskazać, za jakie konkretnie nieruchomości żądają przyznania im rekompensaty" oraz że "Jest to rekompensata za konkretną nieruchomość (por. wyrok NSA z 7 II 2014 r. I OSK 2216/12). Dlatego też wniosek o wznowienie postępowania zakończonego decyzją w przedmiocie rekompensaty, aby był skuteczny (przy spełnieniu wszystkich przesłanek) powinien mieścić się w granicach sprawy zakończonej wydaną w trybie zwykłym decyzją, a więc dotyczyć tego samego przedmiotu."

Dodatkowo należy podkreślić, że ustawodawca określił, jako jedną z przesłanek uzyskania prawa do rekompensaty, termin do złożenia wniosku (art. 5 ust. 1 ustawy). W terminie tym (tj. do 31 grudnia 2008 r.) strona zobowiązana była precyzyjnie określić zakres żądania, poprzez wskazanie konkretnych nieruchomości wraz z podaniem ich rodzaju i powierzchni. Oznacza to, że wniosek, niezależnie od trybu jego złożenia, złożony po 31 grudnia 2008 r. obejmujący dodatkowo nieruchomości niewymienione w pierwotnym wniosku uznać należy był spóźniony, a w konsekwencji nie mogący skutkować merytoryczną jego oceną. Wynika to z faktu, że po dniu 31 grudnia 2008 r. przewidziane ustawą z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej prawo do uzyskania rekompensaty wygasło, co oznacza, że po tym terminie prawo to osobom uprawnionym już nie przysługuje. Podkreślić należy, że określony w ustawie termin składania wniosków ma charakter materialny, prekluzyjnym, co jest przesądzone w judykaturze, nie podlega zatem przywróceniu. Oznacza to, że określenie w ustawowym terminie zakresu prawa do rekompensaty poprzez wskazanie konkretnych nieruchomości wraz z określeniem ich rodzaju i powierzchni powoduje, że w pozostałym zakresie, tj. co do ewentualnych innych nieruchomości prawo to wygasa. Nie ma przy tym znaczenia, czy strona miała, czy też nie miała wiedzy co do innych pozostawionych przez jej przodków nieruchomości. Gdyby wolą ustawodawcy było dochodzenie w prawa do rekompensaty bez ograniczeń czasowych, to nie ustanawiałby terminu granicznego do składania wniosków. Z kolei stanowisko zawarte w skardze, że złożenie wniosku o rekompensatę za konkretną nieruchomość obejmuje także żądanie rekompensaty za całe pozostawione mienie, a wobec tego skuteczny powinien być wniosek o wznowienie postępowania bez względu na to, za jaką nieruchomość co do tego prawa orzekano, stanowiłoby obejście przepisu zakreślającego materialnoprawny termin do składania wniosków o potwierdzenie prawa. Przyjęcie takiego rozumienia powołanych przepisów ustawy doprowadziłoby, w ocenie Sądu orzekającego, do wypaczenia intencji ustawodawcy chcącego zamknąć tę kwestię poprzez zakreślenie czasowej granicy składania wniosków. W powoływanym już wyroku z dnia 27 września 2016 r., sygn. akt I OSK 2877/14 Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, że "Takie pojmowanie art. 5 ust. 1 ustawy wynika nie tylko z wykładni gramatycznej, także wykładnia systemowa oraz wykładnia funkcjonalna potwierdzają przedstawione powyżej stanowisko. Gdyby intencją ustawodawcy było dopuszczenie, by żądania co do przysługującej rekompensaty mogły być kształtowane w każdym czasie, to dałby temu wyraz w jednoznacznym przepisie prawa. W ustawie brak jest jakichkolwiek przepisów, które pozwalałyby przyjąć, że wnioski, które należało złożyć w nieprzekraczalnym terminie, mogły być uzupełniane w dowolnym czasie, w tym po dniu 31 grudnia 2008 r. Omawiana ustawa wprowadza rozwiązania o charakterze szczególnym. Jej przepisy muszą być więc interpretowane i stosowane w sposób ścisły. Nie jest zatem dopuszczalne rozszerzenie zgłoszonego żądania w każdym czasie o kolejne nieruchomości nieujawnione przed wskazaną datą. Wnioski, o jakich mowa w art. 5 ust. 1 ustawy, są wnioskami o ukształtowanie prawa do rekompensaty. Granice tego prawa muszą być zatem w pełni ukształtowane w zakreślonych przez ustawodawcę ramach czasowych. Oznacza to, że rekompensata przysługuje tylko za nieruchomości, w sprawie których wnioski zostały zgłoszone nie później niż do dnia 31 grudnia 2008 r. Rozszerzenie wniosku o kolejne nieruchomości mogło mieć miejsce do dnia 31 grudnia 2008 r. Żądania dotyczące przyznania rekompensaty za kolejne nieruchomości, nieujawnione przed wskazaną datą, traktować zatem trzeba jako nowe wnioski zgłoszone po upływie wyznaczonego przez ustawodawcę terminu o charakterze prekluzyjnym."

Dodatkowo wyjaśnić należy, ze względu na podnoszone w trakcie rozprawy argumenty, że przepis art. 20 (poprzednio art. 19) powołanej ustawy w wersji pierwotnej stanowił, że do postępowań zakończonych wydaniem decyzji lub zaświadczeń potwierdzających prawo do rekompensaty stosuje się przepisy działu II rozdziału 12 i 13 Kodeksu postępowania administracyjnego, z wyłączeniem art. 146 § 1. Z uzasadnienia projektu dotyczącego tego przepisu (druk sejmowy Nr 3793) wynika, że "W art. 19 zaproponowano, że do postępowań zakończonych wydaniem zaświadczeń i decyzji potwierdzających prawa do rekompensaty stosuje się przepisy działu II rozdziału 12 i 13 Kodeksu postępowania administracyjnego, z wyłączeniem art. 146 § 1 K.p.a. Przepisy te mają na celu ujednolicenie procedury postępowania z zaświadczeniami, wydawanymi [...] w latach poprzednich, nie mają one wpływu na treść i zakres uprawnień zabużan." Również w uzasadnieniu (druk sejmowy Nr 788) do projektu ustawy uchwalonej dnia 3 października 2008 r. o zmianie ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 197, poz.1223), która wprowadziła obecne brzmienie art. 20 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, wyjaśniono, że "W celu maksymalnej ochrony praw nabytych przez osoby uprawnione do rekompensaty, występuje potrzeba natychmiastowej nowelizacji ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 oraz z 2006 r. Nr 195, poz. 1437) polegająca na zmianie art. 7 i 20 ww. ustawy w zakresie określenia instytucji wynikających z przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, służących do podważania zaświadczeń i decyzji wydanych na podstawie przepisów odrębnych. Przepis odsyłający do przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego regulujących instytucje: wznowienia postępowania, stwierdzenia nieważności, zmiany lub uchylenia decyzji administracyjnych, na podstawie których strona nabyła prawo do rekompensaty, jest potrzebny z uwagi na to, że rozciąga zastosowanie powyższych instytucji również na zaświadczenia oraz pozwala na zmianę decyzji i zaświadczeń wydanych na podstawie przepisów odrębnych." Z tych wyjaśnień jasno wynika, że wprowadzenie do omawianej ustawy m.in. możliwości skorzystania z instytucji wznowienia postępowania administracyjnego miało na celu przede wszystkim umożliwienie zmiany wydawanych wcześniej i na podstawie odrębnych przepisów prawa zaświadczeń oraz decyzji w sprawach dotyczących mienia [...], a nie wzruszanie ostatecznych decyzji administracyjnych wydanych w trybie obowiązującej ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Dlatego też, zdaniem Sądu orzekającego, korzystanie z tej instytucji, jeśli ma spełniać cel ustawodawcy, nie może niweczyć innych zawartych w tej ustawie rozwiązań prawnych.

Odnosząc się zaś do powołanego w skardze wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 kwietnia 2012 r., sygn. akt I OSK 604/11, wyjaśnić należy, że zapadł on w zupełnie innym stanie faktycznym i prawnym. Dotyczył on bowiem wznowienia postępowania zakończonego zaświadczeniem wydanym w 1998 r., potwierdzającym uprawnienie do zaliczenia wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej na pokrycie ceny sprzedaży nieruchomości lub opłat za użytkowanie wieczyste; przy czym instytucję tę wprowadzono w celu naprawy wadliwości poprzednich regulacji prawnych w tym zakresie. Wyrok ten nie jest zatem adekwatnym rozstrzygnięciem w rozpatrywanej sprawie i nie ma mocy wiążącej.

W tej sytuacji Sąd stwierdził, że postępowanie w przedstawionej sprawie zostało należycie przeprowadzone. Nie naruszało ono ani przepisów postępowania administracyjnego (w tym powołanych w skardze), ani prawa materialnego, czyli art. 5 i 6 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Wydane rozstrzygnięcia oparte zostały zatem o prawidłowo zinterpretowane przepisy prawa oraz właściwą analizę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, co znalazło odzwierciedlenie w uzasadnieniu wydanych przez organ I i II instancji decyzji. Nie mogły również w tej sytuacji odnieść zamierzonego skutku zawarte w skardze zarzuty dotyczące określonych w skardze przepisów Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 1 Protokołu nr 1 do "Europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności".

Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2016 r. Dz. U. poz. 718, ze zm.) orzekł jak w sentencji.