Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 1991/12
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2014-03-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6176 Syndycy upadłości
Hasła tematyczne: Uprawnienia do wykonywania zawodu
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c)
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 7, art. 8, art. 11, art. 28, art. 61, art. 61a § 1, art. 77 § 1, art. 80
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 18 ust. 1 pkt 3
journal: Dz.U. 2007 nr 123 poz 850
law: Ustawa z dnia 15 czerwca 2007 r. o licencji syndyka

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Jagielska Sędzia NSA Ludmiła Jajkiewicz (spr.) Sędzia del. WSA Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz Protokolant Michał Stępkowski po rozpoznaniu w dniu 7 marca 2014 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej M.G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 9 sierpnia 2012 r. sygn. akt VI SA/Wa 909/12 w sprawie ze skargi M.G. na postanowienie Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lutego 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie cofnięcia licencji syndyka 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od M.G. na rzecz Ministra Sprawiedliwości kwotę 180 (sto osiemdziesiąt) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wyrokiem z dnia 9 sierpnia 2012 roku, sygn. akt VI SA/Wa 909/12, oddalił skargę M. G. na postanowienie Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lutego 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie cofnięcia licencji syndyka.

Sąd I instancji za podstawę rozstrzygnięcia przyjął następujące ustalenia:

W dniu [...] grudnia 2011 r. M. G. złożył do Ministerstwa Sprawiedliwości wniosek, w którym na podstawie art. 18 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 15 czerwca 2007 r. o licencji syndyka (Dz. U. Nr 123, poz. 850, z późn. zm. – dalej: ustawa o licencji syndyka), domagał się cofnięcia licencji syndyka M. Sz. Jako podstawę faktyczną wniosku skarżący wskazał zarzut nienależytego wykonywania przez pana M. Sz. obowiązków zarządcy, a później syndyka w postępowaniu upadłościowym dotyczącym należącego do wnioskodawcy przedsiębiorstwa "[...]".

Postanowieniem z dnia [...] stycznia 2012 r. Minister Sprawiedliwości, na podstawie art. 61 a § 1 w zw. z art. 28 k.p.a. oraz art. 18 ust. 1 pkt 3 ustawy o licencji syndyka, odmówił wszczęcia postępowania administracyjnego w przedmiocie cofnięcia licencji syndyka M. Sz. W ocenie Ministra Sprawiedliwości w ustawie o licencji syndyka brak jest przepisów szczególnych, wskazujących strony postępowania w przedmiocie cofnięcia licencji syndyka bądź zawieszenia praw wynikających z licencji syndyka, należy się więc w tym zakresie posłużyć treścią art. 28 k.p.a. Zdaniem organu, przyjmując nawet najszerszą, prezentowaną w doktrynie i orzecznictwie definicję interesu prawnego, jako interesu opartego na prawie lub chronionego przez prawo, który winien znajdować uzasadnienie w konkretnym przepisie prawa materialnego - trudno doszukać się go, w sytuacji wnioskodawcy w uzyskaniu określonego rozstrzygnięcia dotyczącego cofnięcia licencji M. Sz. Organ podkreślił, że decyzja taka, skutkująca koniecznością odwołania syndyka z prowadzonych postępowań upadłościowych, nie będzie miała skonkretyzowanego, realnego wpływu na sytuację prawną skarżącego.

Minister Sprawiedliwości wskazał jednocześnie, że wniosek złożony przez M. G. został potraktowany jako informacja uzasadniająca rozważenie wszczęcia z urzędu postępowania w przedmiocie cofnięcia M. Sz. licencji syndyka. W ocenie organu, wiadomości uzyskane z Sądu Rejonowego dla W. oraz Prokuratury Rejonowej W. nie stanowią jednak wystarczającej podstawy do wszczęcia takiego postępowania z urzędu. Minister sprawiedliwości wskazał, że wniosek M. G. o odwołanie syndyka z postępowania upadłościowego prowadzonego pod sygnaturą IX GUp 4/08 został oddalony przez sędziego - komisarza, zaś postępowanie karne o sygn. akt 3 Ds 797/11, wszczęte na skutek zawiadomienia złożonego przez wnioskodawcę, jest obecnie prowadzone" w sprawie" i nikomu nie postawiono zarzutów. Ponadto, Minister Sprawiedliwości stwierdził, że M. Sz. nadal pełni funkcję syndyka w postępowaniu upadłościowym dotyczącym "[...]", co uniemożliwia zastosowanie wobec niego art. 18 ust. 1 pkt 3 ustawy o licencji syndyka. Z uwagi na fakt, że postępowanie karne jest prowadzone "w sprawie", brak jest też podstaw do zawieszenia praw wynikających z licencji syndyka na podstawie art. 20 ust. 1 pkt 2 powołanej ustawy.

W wyniku rozpoznania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Minister Sprawiedliwości postanowieniem z dnia [...] lutego 2012 r. utrzymał w mocy własne postanowienie z dnia [...] stycznia 2012 r., odmawiające wszczęcia postępowania administracyjnego w przedmiocie cofnięcia licencji syndyka M. Sz.

Organ ponownie stanął na stanowisku, że M. G. nie miał interesu prawnego w uzyskaniu rozstrzygnięcia dotyczącego cofnięcia licencjonowanemu syndykowi M. Sz. posiadanej licencji. Organ zaznaczył, że wnioskodawca nie ma możliwości wywiedzenia z takiej decyzji jakichkolwiek uprawnień dla siebie i nie budzi wątpliwości, iż postępowanie administracyjne, o którego wszczęcie wnosi skarżący nie dotyczy jego obowiązków i pozostaje bez wpływu na sytuację prawną wnioskodawcy jako właściciela przedsiębiorstwa, którego dotyczy postępowanie upadłościowe. Cofnięcie licencji bądź zawieszenie praw wynikających z licencji syndyka pociąga wprawdzie za sobą konieczność odwołania syndyka z prowadzonych postępowań upadłościowych, nie implikuje jednak skutków w sferze praw i obowiązków upadłego przedsiębiorcy.

Minister Sprawiedliwości uznał, że interesy majątkowe wnioskodawcy, wynikające z faktu bycia przedsiębiorcą, w stosunku do którego prowadzone jest postępowanie upadłościowe, czynią z niego osobę zainteresowaną rozstrzygnięciem postępowania administracyjnego w przedmiocie uprawnień osoby pełniącej funkcję syndyka w tym postępowaniu upadłościowym. Nie stanowi to jednak, jak wskazał organ, o istnieniu po stronie skarżącego interesu prawnego, o którym mowa w art. 28 k.p.a. Skarżący, zdaniem organu, może się w niniejszym postępowaniu legitymować jedynie interesem faktycznym.

Z uwagi na fakt, że żądanie wszczęcia postępowania zostało wniesione przez osobę, która nie posiada przymiotu strony, organ uznał za uzasadnione zastosowanie przez Ministra Sprawiedliwości art. 61 a § 1 k.p.a. i wydanie postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania.

Jednocześnie w ocenie Ministra Sprawiedliwości, brak było w niniejszej sprawie podstaw do wszczęcia z urzędu postępowania w przedmiocie cofnięcia licencji syndyka M. Sz., bowiem nie zostały spełnione przesłanki określone w art. 18 ust. 1 i 2 ustawy o licencji syndyka.

Organ wskazał również, że wobec dalszego sprawowania przez M. Sz. funkcji syndyka w postępowaniu upadłościowym dotyczącym "[...]" brak jest możliwości cofnięcia licencji syndyka na podstawie art. 18 ust. 1 pkt 3 ustawy. Przesłanką zastosowania wskazanej normy jest ujawnienie rażącego naruszenia obowiązków, jakiego dopuścił się syndyk (zarządca, nadzorca sądowy), po zakończeniu pełnienia przez niego funkcji w danym postępowaniu upadłościowym, a zatem aktualizacja dyspozycji art. 18 ust. 1 pkt 3 następuje dopiero w sytuacji, gdy osoba posiadająca licencję syndyka nie pełni już w tym postępowaniu żadnej z wymienionych wyżej funkcji. Natomiast w rozpoznawanej sprawie, M. Sz., wskutek zmiany postanowienia o ogłoszeniu upadłości z możliwością zawarcia układu na postanowienie o ogłoszeniu upadłości obejmującej likwidację majątku upadłego, odwołany został z funkcji zarządcy, a następnie powołany do pełnienia funkcji syndyka. Oznacza to zatem dalsze sprawowanie przez niego jednej ze wskazanych funkcji w postępowaniu upadłościowym. Zdaniem organu za powyższą wykładnią przemawia fakt, że do czasu pełnienia przez osobę posiadającą licencję syndyka którejkolwiek z wymienionych wyżej funkcji, jej działania podlegają nadzorowi sądu upadłościowego (bądź sędziego komisarza). Zgodnie z treścią art. 170 ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze w przypadku stwierdzenia nienależytego pełnienia obowiązków, Sąd odwołuje syndyka, nadzorcę sądowego lub zarządcę. Organ nie zgodził się jednocześnie z poglądem, że brak jest podstaw do twierdzenia, że przyczyn odwołania osoby sprawującej obecnie funkcję syndyka nie mogą stanowić jej działania jako zarządcy, podejmowane w postępowaniu upadłościowym przed zmianą postanowienia o ogłoszeniu upadłości. Zaznaczył, że odmienna wykładnia powołanej normy prowadziłaby, zdaniem Ministra Sprawiedliwości, do możliwości podważania przez organ administracji orzeczeń wydawanych przez niezawisły sąd w postępowaniu upadłościowym. Organ podkreślił ponadto, że w stanie faktycznym będącym podstawą wniosku M. G., sąd prowadzący postępowanie upadłościowe dotyczące "[...]" odmówił odwołania M. Sz. z funkcji syndyka, aprobując sposób pełnienia przez niego obowiązków w tym postępowaniu. W ocenie organu, analiza zebranego w sprawie materiału dowodowego wskazała, że w niniejszej sprawie nie zachodzą także pozostałe przesłanki uzasadniające wszczęcie z urzędu postępowania w przedmiocie cofnięcia licencji syndyka bądź zawieszenia praw wynikających z licencji M. Sz., wymienione w art. 18 ust. 1 i 2 oraz 20 ust. 1 i 2 ustawy o licencji syndyka. W związku z powyższym Minister Sprawiedliwości za nieuzasadniony uznał zarzut naruszenia art. 61 § 1 k.p.a. poprzez nie wszczęcie z urzędu postępowania w przedmiocie cofnięcia licencji syndyka.

Ponadto, za nietrafny organ uznał również zarzut naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. W ocenie organu, wydając postanowienie z dnia [...] stycznia 2012 r., uczynił on zadość wskazanym obowiązkom, a w szczególności, z urzędu zwrócił się do Sądu Rejonowego dla W. o informacje dotyczące postępowania upadłościowego, w którym funkcję syndyka pełni M. Sz. i zasięgnął informacji z Prokuratury Rejonowej W. odnoszących się do postępowania prowadzonego w związku z zawiadomieniem złożonym przez M. G. Ponadto, zdaniem organu w sposób wyczerpujący zebrał on i rozpatrzył materiał dowodowy, w zakresie niezbędnym do rozstrzygnięcia w przedmiocie cofnięcia licencji syndyka oraz zawieszenia praw wynikających z licencji syndyka M. Sz., zaś dokonana przez organ ocena dowodów nie nosiła znamion dowolności.

M. G. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. skargę na powyższe postanowienie Ministra Sprawiedliwości, domagając się uchylenia zaskarżonego postanowienia w całości.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wyrokiem z dnia 9 sierpnia 2012 r. oddalił skargę.

Sąd wskazał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżone postanowienie Ministra Sprawiedliwości nie narusza prawa. Odnosząc się do treści art. 18 ustawy o licencji syndyka Sąd wskazał na podstawowe przesłanki cofnięcia licencji syndyka i podkreślił, że z powyższego przepisu wynika wprost, że podmiotem inicjującym postępowanie w nawiązaniu do przedmiotu sprawy jest osoba posiadająca licencję syndyka (art. 18 ust. 1 pkt 4 ustawy), zaś w pozostałych przypadkach, wymienionych w art. 18 ust. 1 i 2 ww. ustawy decyzje w sprawie cofnięcia licencji syndyka są podejmowane przez Ministra Sprawiedliwości z urzędu. W związku z powyższym Sąd zaznaczył, że w sytuacji, gdy przepisy szczególne wyraźnie stanowią w jakich przypadkach wszczyna się postępowanie z urzędu lub na wniosek strony organ jest związany tymi przepisami nie tylko, co do sposobu wszczęcia postępowania, ale także innych wymagań określonych w tych przepisach. W przypadkach wskazanych w art. 18 ust. 1 ustawy o licencji syndyka, Minister Sprawiedliwości jest obowiązany cofnąć syndykowi licencję, a w przypadku podanym w ust. 2 licencja może zostać cofnięta. Natomiast, zgodnie z art. 20 ust. 1 tej ustawy Minister Sprawiedliwości zawiesza osobie posiadającej licencję syndyka prawa wynikające z tej licencji, a według ust. 2 może takie zawieszenie orzec.

Ponadto, Sąd podkreślił, że oczywistym jest, iż nie każde pismo skierowane do organu administracyjnego wszczyna jurysdykcyjne postępowanie administracyjne, mimo to każde takie pismo musi zostać przez organ załatwione formalnie. W ocenie Sądu taka sytuacja zachodziła w niniejszej sprawie. Sąd zaznaczył, że zgodnie z art. 61 a § 1 k.p.a. (obowiązującym od dnia 11 kwietnia 2011 r.; Dz. U. z 2011 r. Nr 6 poz. 18), gdy żądanie wszczęcia postępowania zostało wniesione przez osobę nie będącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Jak wskazał Sąd, przepisy szczególne tj. ustawy o licencji syndyka nie przewidują wydania aktu o wszczęciu, jak i odmowie wszczęcia postępowania zatem w tej materii zastosowanie ma wymieniony przepis art. 61 a § 1 k.p.a..

Zdaniem Sądu prawidłowe jest stanowisko Ministra Sprawiedliwości, które doprowadziło do odmowy wszczęcia postępowania ze względu na uznanie przez organ, że skarżący nie jest stroną postępowania i nie ma interesu prawnego we wszczęciu tego postępowania. Sąd zaznaczył, że M. G. nie ma legitymacji procesowej, która dawałaby mu prawo do skutecznego złożenia wniosku o wszczęcie postępowania administracyjnego w sprawie cofnięcia/zawieszenia M. Sz. licencji syndyka.

Ponadto, Wojewódzki Sąd Administracyjny w W., odnosząc się do treści art. 51 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze (j-t. Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1361 ze zm. – ustawa Prawo upadłościowe i naprawcze) wskazał, że sąd uwzględniając wniosek o ogłoszenie upadłości, wydaje postanowienie o ogłoszeniu upadłości, w którym wyznacza sędziego-komisarza oraz syndyka lub nadzorcę sądowego, albo zarządcę. Przy czym, zgodnie z art. 156 ust. 1 wymienionej ustawy, syndyka powołuje w razie ogłoszenia upadłości obejmującej likwidacje majątku upadłego. W związku z powyższym Sąd podkreślił, że syndyk rozpoczyna swoją działalność w postępowaniu upadłościowym na podstawie nakazu, jakim jest orzeczenie sądu. Jak zaznaczył Sąd, odwołać syndyka może sąd, który go wyznaczył w postępowaniu upadłościowym (art. 170 ust. 1 Prawo upadłościowe i naprawcze), przy czym odwołania tego może dokonać w postępowaniu upadłościowym także na wniosek rady wierzycieli lub członka rady wierzycieli (ust. 2). Odwołanie syndyka w postępowaniu upadłościowym może nastąpić również z urzędu w przypadku cofnięcia lub zawieszenia praw wynikających z licencji syndyka przez Ministra Sprawiedliwości (art. 170 ust. 4 wymienionej ustawy).

W oparciu o powyższe regulacje Sąd wskazał, że czym innym jest postępowanie w sprawie udzielenia/cofnięcia licencji syndyka, a czym innym odwołanie syndyka w konkretnym postępowaniu upadłościowym. W pierwszej sytuacji następuje pozbawienie syndyka uprawnień zawodowych (licencji), w drugim natomiast syndyk przestaje jedynie działać w konkretnym postępowaniu upadłościowym. Zaznaczając zatem wyraźny rozdział pomiędzy uprawnieniami sądu co do osoby syndyka w postępowaniu upadłościowym i uprawnieniami Ministra Sprawiedliwości co do samej licencji praw wynikających z licencji syndyka, Sąd uznał za trafne stanowisko organu administracji w przedmiocie braku interesu prawnego skarżącego w żądaniu pozbawienia/zawieszenia licencji przyznanej M. Sz. W ocenie Sądu skarżący nie posiada własnego, aktualnego, bezpośredniego, konkretnego i realnego interesu opartego na przepisie prawa materialnego, z którego mógłby wywieść swoje żądanie. Jak podkreślił Sąd, pozbawienie/zawieszenie licencji syndyka nie ma wpływu na prawa lub/i obowiązki skarżącego i w niczym nie kształtuje sytuacji prawnej skarżącego. W ocenie Sądu I instancji skarżący nie mógł wykazać i nie wykazał swojego interesu lub obowiązku prawnego w powiązaniu z konkretną normą prawa materialnego, co uzasadniało stwierdzenie organu administracji o tym, że nie mógł stać się stroną postępowania w rozumieniu art. 28 k.p.a. Sąd wskazał również, że interesy majątkowe wnioskodawcy wynikające z faktu bycia przedsiębiorcą, w stosunku do którego prowadzone jest postępowanie upadłościowe nie kreują dla skarżącego interesu prawnego w rozumieniu art. 28 k.p.a. w żądaniu pozbawienia/zawieszenia licencji przyznanej M. Sz. W ocenie Sądu, skarżący ma w sprawie co najwyżej interes faktyczny.

Ponadto Sąd zaznaczył, że M. Sz. nadal pełni funkcję syndyka w postępowaniu upadłościowym dotyczącym "[...]". W tym stanie rzeczy, w ocenie Sądu, nie zaistniała przesłanka materialnoprawną z art. 18 ust. 1 pkt 3 ustawy o licencji syndyka warunkująca możliwość cofnięcia licencji M. Sz., gdyż aktualizacja dyspozycji powołanego przepisu następuje dopiero w sytuacji, gdy osoba posiadająca licencję syndyka nie pełni już w tym postępowaniu żadnej z wymienionych w tym przepisie funkcji, co wynika wprost z treści powyższego uregulowania. Tymczasem, jak wskazał Sąd, postępowanie upadłościowe nadal się toczy, a zmienił się wyłącznie sposób jego prowadzenia (z upadłościowego z układowego na likwidacyjne, w którym licencji M. Sz. pełni funkcję syndyka).

Sąd wskazał ponadto, że działania M. Sz. w przedmiotowym postępowaniu podlegają nadzorowi sądu upadłościowego (bądź sędziego komisarza) i niedopuszczalne byłoby podważenie, w trybie postępowania administracyjnego, orzeczeń dotyczących ocen pracy syndyka wydawanych w postępowaniu upadłościowym, a do takiej możliwości prowadziłoby dokonanie merytorycznego badania akt postępowania o sygn. IX GUp 4/08 Sądu Rejonowego dla W.

Za nietrafne Sąd uznał również zarzuty naruszenia art. 7, art. 77, art. 80, art. 8 i art. 11 k.p.a., wskazując, że w jego ocenie organ wyczerpująco zebrał i rozpatrzył materiał dowodowy, a uzasadnienie zaskarżonego postanowienia zawiera wskazanie faktów uznanych za udowodnione, jak również przytoczenie przepisów prawa wraz z ich wyjaśnieniem, stanowiących podstawę jego wydania. Sąd zaznaczył również, że organ wyjaśnił skarżącemu dlaczego nie dostrzega podstaw do wszczęcia przedmiotowego postępowania z urzędu, ani też do wszczęcia z urzędu postępowania o zawieszenie praw wynikających z licencji, zaś subiektywne oczekiwanie strony załatwienia sprawy w korzystny dla niej sposób nie może stanowić podstawy do wydania decyzji zgodnie z jej wnioskiem.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł pełnomocnik M. G. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił:

I. naruszenie prawa procesowego, mające istotny wpływ na wynik sprawy, w szczególności:

1. naruszenie art. 145 § 1 punkt 1) litera c) p.p.s.a. w związku art. 28 k.p.a. i art. 61a § 1 k.p.a., polegające na nieuchyleniu zaskarżonego postanowienia Ministra Sprawiedliwości wobec błędnego stanowiska, że M. G. nie ma interesu prawnego w złożeniu wniosku o wszczęcie postępowania administracyjnego a przez to żądanie wszczęcia postępowania w przedmiocie cofnięcia licencji syndyka pochodzi od osoby nieuprawnionej, podczas gdy o istnieniu interesu prawnego M. G. (a tym samym o istnieniu prawa upadłego do żądania wszczęcia postępowania administracyjnego) przesądza szereg przepisów prawa materialnego, a w szczególności fakt, że:

-M. Sz. sprawuje zarząd własnością M. G., którego cały majątek

wszedł do masy upadłości,

-M. Sz. posiada wyłączną legitymację procesową we wszystkich

sprawach dotyczących masy upadłości i prowadzi postępowania sądowe w imieniu

własnym, lecz na rzecz upadłego,

- niewłaściwe wykonywanie przez M. Sz. obowiązków spowodowało i nadal powoduje bezpośredni uszczerbek w mieniu M. G;

2. naruszenie art. 145 § 1 punkt 1) litera c) p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a i art. 80 k.p.a., polegające na nieuchyleniu zaskarżonego postanowienia pomimo, że organ w sposób rażący naruszył powyższe przepisy kodeksu postępowania administracyjnego, w szczególności poprzez niepodjęcie z urzędu – a tym bardziej pomimo wniosków dowodowych strony - wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz zaniechanie omówienia materiału dowodowego, w szczególności dokumentów załączonych przez M. G.,

3. naruszenie art. 145 § 1 punkt 1) litera c) p.p.s.a. w zw. z art 8 k.p.a. i art. 11 k.p.a. w ten sposób, że zatwierdzając postanowienie organu, mocą którego Minister Sprawiedliwości odmówił wszczęcia postępowania w przedmiocie cofnięcia licencji syndyka M. Sz. - który to prowadzi postępowanie upadłościowe z ewidentnym i rażącym naruszeniem przepisów prawa, na szkodę wierzycieli oraz upadłego - Wojewódzki Sąd Administracyjny pozostawił w mocy postanowienie niezrozumiałe, sprzeczne z powszechnym poczuciem sprawiedliwości, przez co wadliwe orzeczenie nie spełnia wymogu pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa;

4. naruszenie art. 145 § 1 punkt 1) litera c) p.p.s.a. w zw. z art. 61 § 1 k.p.a., polegające na uznaniu, że nie zachodzą przesłanki do wszczęcia z urzędu postępowania administracyjnego w przedmiocie pozbawienia M. Sz. licencji syndyka, podczas gdy rażące uchybienia M. Sz. przy pełnieniu funkcji zarządcy, jak i syndyka masy upadłości M. G., skutkują koniecznością pozbawienia takiej osoby licencji syndyka oraz uzasadniają uchylenie postanowienia organu administracji, błędnie odmawiającego wszczęcia postępowania administracyjnego w tym kierunku.

II. naruszenie prawa materialnego poprzez jego błędną wykładnię, a mianowicie:

5. naruszenie art. 18 ust. 1 pkt. 3) ustawy z dnia 15 czerwca 2007 r. o licencji syndyka, polegające na stwierdzeniu, że niezakończenie postępowania upadłościowego w sprawie IX GUp 4/08, obejmującego likwidację majątku upadłego M. G., stanowi przeszkodę do wszczęcia postępowania w przedmiocie cofnięcia licencji syndyka, podczas gdy większość bezprawnych działań M. Sz. została podjęta w czasie pełnienia przez niego funkcji zarządcy masy upadłości w postępowaniu upadłościowym z możliwością zawarcia układu, które to postępowanie zakończyło się, a M. Sz. został odwołany z funkcji zarządcy "[...]".

W oparciu o powyższe zarzuty strona wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W. oraz o zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania, z uwzględnieniem kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Minister Sprawiedliwości wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej w całości oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do art. 183 § 1 zd. pierwsze p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, która w niniejszej sprawie nie występuje.

W podstawach zaskarżenia kasator podniósł naruszenie przepisów postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 28 i art. 61a § 1, w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80, w zw. z art. 8 i art. 11 oraz w zw. z art. 61 § 1 k.p.a.) oraz prawa materialnego (art. 18 ust. 1 pkt 3 ustawy o licencji syndyka).

Przystępując do ich rozpoznania należy w pierwszej kolejności odnieść się do zarzutów natury procesowej. Z ich treści wynika, że wnoszący skargę kasacyjną nie zgadza się z odmową wszczęcia postępowania w sprawie cofnięcia licencji syndyka. Uważa bowiem, że miał interes prawny w tym, aby z takim wnioskiem wystąpić. W jego ocenie syndyk (wcześniej pełniący funkcję zarządcy masy upadłości w postępowaniu upadłościowym z możliwością zawarcia układu) w sposób nienależyty wywiązuje się ze swoich obowiązków, co ma bezpośredni wpływ na jego sytuację majątkową i sferę jego praw.

Zgodnie z art. 61 § 1 k.p.a. postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu, co oznacza, że w każdym z tych przypadków czynności powinny być podjęte przez podmioty uprawnione i powinny odpowiadać określonym w przepisach wymogom.

W procedurze administracyjnej do uznania określonej osoby za stronę postępowania jest niezbędne wykazanie interesu prawnego.

Zgodnie z art. 28 k.p.a. stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek.

W jednym z wyroków Naczelny Sąd Administracyjny wyraził pogląd, że: "Interes prawny to interes indywidualny, konkretny i sprawdzalny obiektywnie, a jego istnienie znajduje potwierdzenie w okolicznościach faktycznych, będących przesłankami zastosowania przepisu prawa materialnego. Interes prawny to zatem interes, którego podstawą mogą być wyłącznie przepisy materialnego prawa administracyjnego, a to z tego względu, że decyzja administracyjna jest władczą konkretyzacją prawa administracyjnego" (wyrok z dnia 17 kwietnia 2007 r., sygn. akt I OSK 755/06; LEX nr 337023).

W praktyczne oznacza to, że należy znaleźć taki przepis materialnego prawa administracyjnego, dzięki któremu postępowanie będzie dotyczyło danego interesu prawnego albo, na podstawie którego będzie można żądać czynności organu ze względu na swój interes.

Strona swój wniosek oparła na przepisach ustawy o licencji syndyka.

W myśl art. 18 ustawy o licencji syndyka, w brzmieniu obowiązującym w czasie rozpatrywania wniosku, Minister Sprawiedliwości cofa licencję syndyka, w przypadku gdy osoba posiadająca licencję syndyka:

1) przestała spełniać którykolwiek z wymogów określonych w art. 3 ust. 1 pkt 1, 3, 9;

2) dwukrotnie została odwołana prawomocnym postanowieniem z powodu nienależytego pełnienia obowiązków;

3) dopuściła się rażącego naruszenia obowiązków syndyka, nadzorcy sądowego lub zarządcy, a zostało to ujawnione po zakończeniu pełnienia przez nią funkcji w danym postępowaniu;

4) wystąpiła z takim wnioskiem;

5) została skazana prawomocnym wyrokiem za umyślne przestępstwo lub umyślne przestępstwo skarbowe (ust. 1).

Minister Sprawiedliwości może cofnąć licencję syndyka, w przypadku gdy osoba posiadająca licencję syndyka została skazana prawomocnym wyrokiem za nieumyślne przestępstwo lub nieumyślne przestępstwo skarbowe (ust. 2).

Analiza zacytowanego przepisu prowadzi do wniosku, że tylko w jednym przypadku cofnięcie licencji następuje na wniosek zainteresowanego, tj. osoby posiadającej licencję syndyka (pkt 4), natomiast w pozostałych przypadkach - z urzędu przez Ministra Sprawiedliwości.

W realiach sprawy oznacza to, że z wnioskiem o cofnięcie licencji syndyka wystąpił podmiot, w stosunku do którego prowadzone było postępowanie upadłościowe, a więc w rozumieniu powołanego przepisu osoba nie uprawniona, nie posiadająca legitymacji procesowej. Wskazane przez ten podmiot okoliczności nie potwierdziły bowiem, aby między powołaną we wniosku normą prawną (art. 18 ust. 1 pkt 3 ustawy o licencji syndyka), a sytuacją prawną upadłego zachodził tego rodzaju związek, który pozwalałby ukształtować (w drodze decyzji) jego sytuację materialnoprawną. Sam fakt niezadowolenia ze sposobu prowadzenia przez syndyka czynności nie daje bowiem podstaw upadłemu do wystąpienia z wnioskiem o cofnięcie licencji syndyka. Na skutek wydania decyzji o cofnięciu licencji syndyka zmianie uległaby jedynie sytuacja prawna i faktyczna syndyka, a nie upadłego. W takim wypadku postępowanie upadłościowe nadal jest prowadzone, lecz z udziałem innego syndyka. Innymi słowy organ słusznie uznał, co następnie zostało zaakceptowane przez Sąd I instancji, że w tym wypadku można jedynie mówić o istnieniu interesu faktycznego, a nie prawnego. Interesu prawnego bycia stroną postępowania administracyjnego nie należy też, wbrew oczekiwaniom kasatora, poszukiwać w normach prawa cywilnego i upadłościowego.

W konsekwencji, złożenie wniosku przez osobę, która w sprawie nie była stroną ani nie działała jako pełnomocnik lub przedstawiciel strony, powinno doprowadzić do odmowy wszczęcia postępowania. W myśl art. 61a § 1 k.p.a., gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania.

Na marginesie wypada jedynie zauważyć, iż organ prowadził postępowanie wyjaśniające na okoliczność czy wskazane przez kasatora fakty pozwalają na wszczęcie postępowania z urzędu w sprawie cofnięcia licencji syndyka. Dokonane przez organ ustalenia nie dały jednak podstaw do wszczęcia postępowania.

Mając powyższe na uwadze za niezasadne należało uznać zarzut naruszenia przepisów postępowania, a w konsekwencji również zarzut naruszenia prawa materialnego.

Wobec odmowy wszczęcia postępowania w sprawie cofnięcia licencji syndyka nie jest bowiem możliwe prowadzenie merytorycznych rozważań. Jedynie strona postępowania ma bowiem prawo oczekiwać od organu administracji lub sądu merytorycznego rozpatrzenia swojej sprawy.

Podsumowując, skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a.