Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 154/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2012-04-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność zaskarżonej decyzji
Powołane przepisy: article: art. 156 par. 1 pkt 1 i 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Mieczysław Markowski, Sędziowie sędzia WSA Jacek Pruszyński (spr.), sędzia WSA Wojciech Stachurski, Protokolant Sylwia Tokajuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 18 kwietnia 2012 r. sprawy ze skargi Skarbu Państwa – N. W. w W.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] stycznia 2007 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji i umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie przejęcia gospodarstwa rolnego na rzecz Skarbu Państwa 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku; 3. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. na rzecz strony skarżącej Skarbu Państwa – N. W. w W.S. kwotę 440,00 (słownie: czterysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] czerwca 1961 r., nr [...]Kierownik Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w B. orzekł o przejęciu na rzecz Skarbu Państwa m.in. nieruchomości rolnej stanowiącej własność L. S. o ogólnej powierzchni 23,77 ha oraz nieruchomości rolnej stanowiącej własność A. S. o ogólnej powierzchni 18,12 ha, położonych na terenie wsi P. Ww. decyzja w tej części oraz w odniesieniu do innych osób utrzymana została w mocy decyzją Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. z [...] maja 1962 r., nr [...], z tym, że w jej pkt 1 odwołania L. S. i A. S. "pozostawiono bez rozpoznania z uwagi na ich pisemne wycofanie".

Wnioskiem z [...] maja 2004 r. J. S. (spadkobierca L. i A. S.) wystąpił do Wojewody P. o zwrot ww. nieruchomości. Ostatecznie Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi postanowieniem z [...] lipca 2005 r. przekazał w trybie art. 65 k.p.a., wniosek o stwierdzenie nieważności ww. decyzji SKO w B. jako organowi właściwemu w sprawie.

Decyzją z [...] sierpnia 2006 r. SKO w B. stwierdziło, że: (1) decyzja Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w .B. z [...] czerwca 1961 r. oraz utrzymująca ją w mocy, w tym zakresie, decyzja Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. z [...] maja 1962 r. w części dotyczącej przejęcia na rzecz Skarbu Państwa (a) nieruchomości leśnych oznaczonych numerami geodezyjnymi jako działka: nr [...] o pow. lasu 0,95 ha, nr [...] o pow. 0,09 ha, nr [...] o pow. 1,29 ha, nr [...] o pow. 6,05 ha, udział ¼ w działce nr [...] o pow. 0,19 ha i udział ¼ w działce nr [...] o pow. 0,02 ha wchodzących w skład gospodarstwa rolnego o ogólnej powierzchni 23,77 ha, położonego na terenie wsi P., zapisanego na L. S. oraz (b) nieruchomości leśnych oznaczonych numerami geodezyjnymi jako działka: nr [...] o pow. lasu 1,24 ha, nr [....] o pow. 1,49 ha, nr [...] o pow. 0,56 ha, udział ¼ w działce nr [...] o pow. 0,19 ha i udział ¼ w działce nr [...] o pow. 0,02 ha wchodzących w skład gospodarstwa rolnego o ogólnej pow. 18,12 ha, położonego na terenie wsi P., zapisanego na A. S. wydane zostały z naruszeniem prawa; (2) orzekło, że na przeszkodzie w stwierdzeniu nieważności opisanych decyzji w zakresie ujętym w punkcie 1 stanął upływ 10 lat od daty doręczenia kwestionowanych decyzji stronom oraz (3) odmówiło stwierdzenia nieważności opisanych decyzji w pozostałym zakresie.

Na skutek wniosku skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy, SKO w B. decyzją z [...] listopada 2006 r., nr [...]: (1) uchyliło swoją wcześniejszą decyzję w całości (tj. decyzję z [...] sierpnia 2006 r.); (2) stwierdziło nieważność decyzji Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. z [...] maja 1962 r. w części, w jakiej rozstrzyga o pozostawieniu bez rozpoznania odwołania L. i A. S.; ( 3) stwierdziło, że decyzja Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w B. z [...] czerwca 1961 r., w części dotyczącej przejęcia na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości leśnych oznaczonych numerami geodezyjnymi jako działka: nr [...] o pow. lasu 0,95 ha, nr [...] o pow. 0,09 ha, nr [...] o pow. 1,29 ha, nr [...] o pow. 6,05 ha, udział ¼ w działce nr [...] o pow. 0,19 ha i udział ¼ w działce nr [...] o pow. 0,02 ha wchodzących w skład gospodarstwa rolnego położonego na terenie wsi P., zapisanego na L. S. oraz nieruchomości leśnych oznaczonych numerami geodezyjnymi jako działka: nr [...] o pow. lasu 1,24 ha, nr [...] o pow. 1,49 ha, nr [...] o pow. 0,56 ha, udział ¼ w działce nr [...] o pow. 0,19 ha i udział ¼ w działce nr [...] o pow. 0,02 ha wchodzących w skład gospodarstwa rolnego położonego na terenie wsi P., zapisanego na A. S. wydana została z naruszeniem prawa – art. 9 ust. 3 ustawy z 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego (Dz. U. Nr 17, poz. 71); (4) odmówiło stwierdzenia nieważności w pozostałych częściach decyzji określonych w pkt 2 i 3 (czyli decyzji I instancji z 6 czerwca 1961 r. oraz decyzji II instancji z 5 maja 1962 r.).

Na punkt 4 decyzji SKO w B. z [...] listopada 2006 r. J. S. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku, który to Sąd wyrokiem z 19 kwietnia 2007 r., sygn. akt II SA/ Bk 63/07, skargę oddalił.

Od powyższego wyroku skargę kasacyjną złożył J. S. NSA wyrokiem z 5 września 2008 r., sygn. akt I OSK 1239/07 oddalił skargę kasacyjną.

SKO w B. decyzją z [...] stycznia 2007 r., po rozpoznaniu odwołania L. S. i A.S. od decyzji Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w B. z [...] czerwca 1961 r., uchyliło zaskarżoną decyzję w części dotyczącej przejęcia na rzecz Skarbu Państwa gospodarstwa rolnego o pow. 23,77 ha, położonego we wsi P., zapisanego na L. S. oraz gospodarstwa rolnego o pow. 18,12 ha, położonego we wsi P., zapisanego na A. S. i umorzyło w tym zakresie postępowanie administracyjne przed organem I instancji.

W uzasadnieniu wskazano, że w wyniku ostatecznej decyzji SKO w B. z [...] listopada 2006 r., którą stwierdzono nieważność decyzji z [...] maja 1962 r. w części, w jakiej rozstrzyga o pozostawieniu bez rozpatrzenia odwołania L. i A. S., należało rozpoznać ich odwołanie od decyzji z [...] czerwca 1961 r. oraz zbadać, czy decyzja o przejęciu gruntów na rzecz Skarbu Państwa posiada aktualnie podstawę prawną upoważniającą organ administracji publicznej do orzeczenia o przejęciu prawa własności gospodarstwa rolnego w drodze decyzji.

Kolegium uznając swoją właściwość do rozpoznania odwołania od decyzji z [...] czerwca 1961 r. oceniło, że przepisy art. 9 ust. 1 i 3 ustawy z 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzenie reformy rolnej i osadnictwa rolnego, na podstawie których podjęta została przedmiotowa decyzja WRiLPPRN w B., straciły swoją moc obowiązującą (na mocy art. 58 ust. 2 ustawy z 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa oraz o zmianie niektórych innych ustaw, Dz. U. Nr 107, poz. 464 ze zm.). W ich miejsce nie ustanowiono żadnego nowego przepisu przewidującego przejmowanie na własność Skarbu Państwa nieruchomości rolnych i leśnych w drodze decyzji administracyjnych. Tym samym należy uznać, że sprawa przejęcia nieruchomości wchodzących w skład gospodarstw rolnych na rzecz Skarbu Państwa w drodze decyzji administracyjnej stała się bezprzedmiotowa. W takich okolicznościach decyzję zaskarżoną odwołaniem należało uchylić, a postępowanie przed organem I instancji umorzyć jako bezprzedmiotowe.

Skargę do WSA w Białymstoku na decyzję z [...] stycznia 2007 r. wniosło N. W. zarzucając, że zaskarżona decyzja rozstrzyga o prawach i obowiązkach skarżącego określonych prawomocną decyzją Kolegium z [...] listopada 2006 r. bez jej zmiany, uchylenia bądź wyeliminowania jej z obrotu prawnego. Domagano się uchylenia w całości rozstrzygnięcia Kolegium i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. Wskazano, że organ przesądził o prawach i obowiązkach stron, gdyż nie tylko zniweczył skutek prawny decyzji z [...] czerwca 1961 r., ale również własnej prawomocnej decyzji z [...] listopada 2006 r. bez wcześniejszego wyeliminowania jej z obrotu prawnego.

W odpowiedzi na skargę SKO w B. wniosło o jej oddalenie.

WSA w Białymstoku wyrokiem z 12 lutego 2009 r., sygn. akt II SA/Bk 694/08 działając art. 156 § 1 pkt 3 i art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. stwierdził nieważność decyzji SKO w B. z [...]stycznia 2007 r. Zdaniem Sądu właściwość Kolegium do rozpatrzenia "ożywionego" odwołania od decyzji WRiLPPRN w B. z [...] czerwca 1961 r., jest ściśle związana z przesądzoną prawnie właściwością tegoż Kolegium do prowadzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w B. z [...] czerwca 1961 r. i decyzji Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej (WRiLPWRN) w B. z [...] maja 1962 r. Sąd wskazał, że orzekające w tej sprawie sądy administracyjne nie wytknęły SKO w B. niewłaściwości do uznawania się organem wyższego stopnia nad nieistniejącym obecnie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w B., a tym samym związały swym orzeczeniem wszystkie podmioty wymienione w art. 170 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. (zwanej dalej "p.p.s.a"). Stąd zdaniem Sądu SKO w B., jako organ wyższego stopnia, było również właściwe do rozpatrzenia "ożywionego" odwołania od decyzji tegoż Prezydium z [...] czerwca 1961 r.

Sąd dopatrzył się w zaskarżonym rozstrzygnięciu SKO nieprawidłowości polegającej na naruszeniu zakazu orzekania po raz wtóry o sprawie już rozstrzygniętej decyzją ostateczną, co stanowi kwalifikowaną wadliwość decyzji, skutkującą stwierdzeniem jej nieważności na podstawie art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Uzasadnienie naruszenia zasady res iudicata tkwi, zdaniem Sądu, w fakcie powtórnego merytorycznego załatwienia sprawy przejęcia gruntów A.S. i L. S. w postępowaniu odwoławczym. Sąd przyznał, że na skutek decyzji SKO w B. z [...] listopada 2006 r. "ożyło" odwołanie A. i L. S. i zaistniała potrzeba jego rozpoznania. W ocenie Sądu, zawarte w punkcie trzecim decyzji z [...] maja 1962 r. stwierdzenie o pozostawieniu w mocy decyzji pierwszoinstancyjnej w pozostałym zakresie dotyczyło jednak wszystkich gruntów przejętych w oparciu o decyzję z [...] czerwca 1961 r., w tym i gruntów A. S. i L. S. Brak jednoznacznego wskazania w decyzji z [...] maja 1962 r., że pozostawienie w mocy decyzji pierwszoinstancyjnej w pozostałym zakresie odnosi się jedynie do tych punktów decyzji z [...] czerwca 1961 r., które dotyczyły odwołujących się, których odwołania rozpatrzono, tworzy zdaniem Sądu sytuację, w której teraz rozpatrywane "ożywione" odwołanie już raz zostało rozpatrzone. Sąd stwierdził, że w konsekwencji powyższego w niniejszej sprawie powstała sytuacja, w której raz ostatecznie przesądzono o przejęciu gruntów A.S. i L. S., a obecnie w tym samym trybie uchylono decyzję o przejęciu nieruchomości. Stanowi to naruszenie zasady res iudicata.

Sąd wskazał także, że stwierdzenie nieważności decyzji o pozostawieniu odwołań A. S. i L. S. bez rozpoznania, nie niweczy znajdującego się w aktach administracyjnych oświadczenia tychże osób o wycofaniu środka odwoławczego. Następca prawny A.S. i L. S. "wszedł" bowiem w sytuację prawną poprzedników prawnych, co oznacza, że nie może zmodyfikować ich woli w sposób całkowicie odmienny. Zaskarżona do Sądu decyzja odwoławcza jest zatem decyzją wydaną po rozpoznaniu cofniętego odwołania, czyli de facto bez odwołania, co stanowi rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

Od powyższego wyroku WSA w Białymstoku skargi kasacyjne złożyli Kolegium oraz J. S.

NSA wyrokiem z 1 kwietnia 2010 r., sygn. akt I OSK 740/09 uchylił zaskarżony wyrok WSA w Białymstoku i przekazał temu Sądowi sprawę do ponownego rozpoznania.

W uzasadnieniu wyroku NSA stwierdził, że skargi kasacyjne zasługują na uwzględnienie. Sąd II instancji podkreślił, że decyzja z [...] listopada 2006 r. zawiera w swej treści różnorakie rozstrzygnięcia. Po pierwsze stwierdza nieważność decyzji z [...] maja 1962 r. w części, w jakiej rozstrzyga ona o pozostawieniu bez rozpoznania odwołania L. S. i A.S. Zdaniem NSA w niniejszej sprawie, oznacza to, że odwołania A.S. i L. S. należało rozpoznać, gdyż w stosunku do nich decyzja z[...] czerwca 1961 r. nie ma przymiotu ostateczności. Drugim rozstrzygnięciem decyzji z [...] listopada 2006 r. jest stwierdzenie, że decyzja z [...] czerwca 1961 r. w części dotyczącej nieruchomości leśnych wchodzących w skład gospodarstw rolnych L. S. i A. S. została wydana z naruszeniem prawa. Z uzasadnienia tej decyzji wynika, że organ dopatrzył się kwalifikowanej wadliwości tej decyzji, to jest przesłanki wynikającej z art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a., lecz nie stwierdził nieważności decyzji, gdyż od jej doręczenia stronom minęło dziesięć lat (art. 156 § 2 k.p.a.). W ocenie Sądu oznacza to, że decyzja z 6 czerwca 1961 r. w części dotyczącej działek leśnych pozostaje w obrocie prawnym, oraz że skutki prawne tej decyzji nie zostały naruszone. Trzecim rozstrzygnięciem decyzji z [...] listopada 2006 r. jest odmowa stwierdzenia nieważności decyzji określonych w pkt 2 i 3 (to jest decyzji z [...] maja 1962 r. i z [...] czerwca 1961 r.) w pozostałych częściach. To z kolei zdaniem NSA oznacza, że obie te decyzje, to jest decyzja organu odwoławczego oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji co do gruntów stanowiących byłą własność L. S. i A. S. - poza działkami leśnymi i pozostawieniem bez rozpoznania odwołania tych osób - nie posiadają cech kwalifikowanej wadliwości obligującej do stwierdzenia ich nieważności. NSA podniósł, że Skarżący kasacyjnie zgodził się z takim rozstrzygnięciem, gdyż zaskarżył do WSA w Białymstoku tylko pkt 4 decyzji z [...] listopada 2006 r., który stanowił o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji z [...] maja 1962 r. i [...] czerwca 1961 r. "w pozostałej części", nie skarżył zaś tej części decyzji, która wskazywała, że co do działek leśnych decyzja z [...] czerwca 1961 r. wydana została z naruszeniem prawa. Uznanie, że decyzja została wydana z naruszeniem prawa daje skarżącemu kasacyjnie podstawę do wystąpienia z roszczeniem odszkodowawczym. Sąd II instancji zgodził się więc z WSA w Białymstoku, że należało wyeliminować z obrotu prawnego decyzję odwoławczą Kolegium z [...] stycznia 2007 r. jako wadliwą, lecz z tego względu, że organ za szeroko zakreślił zakres postępowania odwoławczego, chociaż sposób jej wyeliminowania z obrotu prawnego nie był prawidłowy. Sąd II instancji stwierdził, że zaskarżona w niniejszym postępowaniu decyzja mogła dotyczyć decyzji organu pierwszej instancji (z [...] czerwca 1961 r.) tylko co do działek - nie leśnych - których numery i wielkość należy ustalić, a które należały w dniu ich przejęcia do L. S. i A. S. NSA podkreślił, że w części dotyczącej działek leśnych istnieje powaga rzeczy osądzonej (res iudicata), gdyż bez wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji z [...] listopada 2006 r. nie jest możliwe ponowne rozstrzyganie sprawy. Pogląd przeciwny prowadziłby w konsekwencji do tego, że J. S. przysługiwałaby możliwość dochodzenia odszkodowania na podstawie ostatecznej decyzji z [...] listopada 2006 r. oraz możliwość uchylenia decyzji z [...] czerwca 1961 r. w trybie odwoławczym co do tych samych działek leśnych.

Sąd II instancji nie podzielił jednak poglądu wyrażonego w uzasadnieniu wyroku, że zachodzi powaga rzeczy osądzonej z uwagi na fakt "powtórnego merytorycznego załatwienia sprawy przejęcia gruntów A. S. i L. S. w postępowaniu odwoławczym". Kwestia bowiem "otwarcia" postępowania odwoławczego ze skargi odwoławczej A. S. i L. S. od decyzji Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w B. z [...] czerwca 1961 r. została ostatecznie i prawomocnie przesądzona w decyzji z [...] listopada 2006 r. stwierdzającej nieważność decyzji z [...] maja 1962 r. w części w jakiej rozstrzyga o pozostawieniu bez rozpoznania odwołania L. S. i A. S. Zdaniem NSA naruszenia zasady res iudicata należałoby upatrywać właśnie w korelacji decyzji z [...] listopada 2006 r. a orzeczeniem o uchyleniu decyzją z [...] stycznia 2007 r. w postępowaniu odwoławczym decyzji z [...] czerwca 1961 r. co do całych przejętych gospodarstw rolnych L. S. o powierzchni 23,77 ha i A. S. o powierzchni 18,12 ha, bez wyłączenia działek leśnych. NSA za nietrafny uznał też pogląd wyrażony w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, że decyzja organu drugiej instancji z [...] maja 1962 r. w punkcie 3 utrzymująca w mocy decyzję organu pierwszej instancji "w pozostałej części" dotyczyła również gruntów A. S. i L. S., gdyż w zakresie tych gruntów odwołania A. S. i L. S. nie były rozpoznawane, a zatem pkt 3 tej decyzji dotyczył tylko gruntów osób, których odwołania były rozpoznane. Zdaniem NSA w stosunku do gruntów przejętych od A. S. i L. S., po stwierdzeniu, że ich odwołania pozostawia się bez rozpoznania, ich sprawa stała się merytorycznie zakończona decyzją organu pierwszej instancji z [...] czerwca 1961 r. Nie zamykało to jednak drogi spadkobiercom byłych właścicieli do kwestionowania w trybie nadzwyczajnym środków weryfikacji decyzji organu drugiej instancji co do tego rozstrzygnięcia, które stanowiło o pozostawieniu odwołań bez rozpoznania. W ocenie NSA stwierdzenie nieważności tego punktu decyzji z [...] maja 1962 r., który rozstrzygał o pozostawieniu odwołań bez rozpoznania powoduje, że złożone odwołania należy rozpoznać, a nie, że odwołań nie złożono.

Odnośnie oceny prawnej faktu cofnięcia odwołania, NSA podkreślił, że ostateczna decyzja z [...] listopada 2006 r. stwierdzała, że "przepisy art. 110-122 Kodeksu postępowania administracyjnego, w brzmieniu obowiązującym na dzień 5 maja 1962 r., regulujące postępowanie odwoławcze, nie przewidywały podejmowania w nim takich rozstrzygnięć przez organ II instancji. Do czasu wejścia w życie ustawy z 31 stycznia 1980 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym oraz o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. Nr 4, poz. 8) polskiemu ogólnemu postępowaniu administracyjnemu nie była znana instytucja cofnięcia odwołania. W doktrynie przyjmowano zatem, że strony nie mają możliwości dysponowania losem sprawy po wniesieniu odwołania i jego cofnięcie jest z zasady (poza przypadkami przewidzianymi w przepisach szczególnych) niedopuszczalne. Wobec powyższego, zaniechanie rozstrzygnięcia co do istoty sprawy przejęcia przez organ odwoławczy w sentencji podjętej decyzji, że pozostawia bez rozpoznania odwołania tych osób, było działaniem bez podstawy prawnej." Ocena ta stanowiła podstawę do stwierdzenia nieważności decyzji z [...] maja 1962 r. w części w jakiej rozstrzyga o pozostawieniu bez rozpoznania odwołań L. S. i A. S., a decyzja dotycząca stwierdzenia nieważności jest ostateczna i prawomocna. Mając powyższe na uwadze, zdaniem NSA nie można zgodzić się z Sądem pierwszej instancji, że kwestia ta może być przedmiotem ponownej oceny w postępowaniu prowadzonym w trybie odwoławczym. Poza tym NSA stwierdziło, że w decyzji z [...] listopada 2006 r. wydanej w postępowaniu nadzorczym odmówiono stwierdzenia nieważności decyzji z [...] czerwca 1961 r. i z [...] maja 1962 r. w pozostałych częściach. Zdaniem NSA oznacza to, że nie można przyjąć, iż nie jest możliwe prowadzenie postępowania odwoławczego w sytuacji, gdy decyzje obu instancji były przedmiotem postępowania o stwierdzenie nieważności tych decyzji, a zatem nie zachodzi w tym przypadku powaga rzeczy osądzonej (res iudicata).

W związku z powyższym NSA za trafne uznał zarzuty naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 156 § 1 pkt 2 i 3 k.p.a. w zakresie wyżej wskazanym w związku z art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.

Wyrokiem z 4 listopada 2010 r., sygn. akt II SA/Bk 354/10 WSA w Białymstoku oddalił skargę Skarbu Państwa – N. W. w W. S. na decyzję SKO w B. z [...] stycznia 2007 r.

Sąd uznał skargę Skarbu Państwa – N. W. za niezasadną zarówno w zakresie kwestionowania właściwości SKO do rozstrzygnięcia sprawy tj. naruszenia art. 19 i 20 k.p.a., jak też naruszenia zasady res iudicata w części zaskarżonej decyzji dotyczącej nieruchomości leśnych.

Sąd wskazał, że kwestia właściwości Kolegium jako organu wyższego stopnia, do rozpoznania odwołania od decyzji nieistniejącego obecnie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w B., zastała przesądzona przez NSA zarówno wyrokiem z 1 kwietnia 2010 r. w niniejszej sprawie, jak też wyrokiem z 5 września 2008 r. wydanym, w ściśle powiązanej sprawie o sygn. akt II SA/Bk 63/07.

Wskazał, że przedmiotem, ponownego rozstrzygnięcia w decyzji Kolegium z [...] stycznia 2007 r. nie były nieruchomości leśne. Decyzja ta dotyczyła rozstrzygnięcia pozostałej części gospodarstw rolnych L. i A. S. (poza działkami leśnymi) i była następstwem punktu 2 decyzji SKO z [...] listopada 2006 r., w którym organ stwierdził nieważność decyzji Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. z [...] maja 1962 r. w części rozstrzygającej o pozostawieniu bez rozpoznania odwołania L. i A. S. O tym, że SKO, w decyzji z [...] stycznia 2007 r., nie orzekło o całości gospodarstw L. i A. S., świadczy określenie "w części", a ta część nie dotyczy działek leśnych, co wynika z wyroku NSA z 1 kwietnia 2010 r. Z kolei o tym, że nieruchomości leśne wchodzące w skład gospodarstw rolnych L. i A. S., zostały przejęte na rzecz Skarbu Państwa, chociaż decyzja o ich przejęciu została wydana z naruszeniem prawa (punkt 3 decyzji SKO z [...] listopada 2006 r.) prawomocnie rozstrzygała decyzja Kolegium z [...] listopada 2006 r.

Sąd podzielił również argumentację SKO odnośnie rozstrzygnięcia o uchyleniu decyzji z [...] czerwca 1961 r. i umorzeniu postępowania administracyjnego w tym zakresie przed organem I instancji. Podniósł, iż przepisy art. 9 ust. 1 i 3 ustawy z 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego (Dz. U. Nr 17, poz. 71), oznaczone w późniejszej wersji ustawy jako art. 16 ust. 1 – 3 (na podstawie których podjęta została decyzja z [...] czerwca 1961 r. Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Rady Narodowej w B.) straciły moc obowiązującą na mocy art. 58 pkt 2 ustawy z 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa oraz zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 107, poz. 464 ze zm.). W ich miejsce nie ustanowiono żadnego innego przepisu przewidującego przejmowanie na własność Skarbu Państwa, w drodze decyzji administracyjnych, nieruchomości rolnych i leśnych. W tej sytuacji, orzeczenie o przejęciu na własność Skarbu Państwa nieruchomości rolnych z gospodarstw rolnych L. i A. S., nie było możliwe. Słusznie, zatem, Kolegium, po uchyleniu decyzji organu I instancji, umorzyło postępowanie jako bezprzedmiotowe.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył Skarb Państwa reprezentowany przez Nadleśniczego N. W. w W. S.

NSA wyrokiem z 17 stycznia 2012 r. sygn. akt I OSK 158/11 uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania WSA w Białymstoku.

NSA podkreślił, że sąd pierwszej instancji rozpoznając ponownie skargę na decyzję Kolegium z [...] stycznia 2007 r. powinien bezwzględnie zastosować się do oceny prawnej zawartej w wyroku NSA z 1 kwietnia 2010 r. (sygn. akt I OSK 740/09). NSA w uzasadnieniu tego wyroku stanął na stanowisku, że decyzja Kolegium z [...] stycznia 2007 r. nie może dotyczyć działek leśnych, gdyż ich ocenę prawną zawiera prawomocna decyzja z [...] listopada 2006 r. Sąd pierwszej instancji w zaskarżonym wyroku, oddalając skargę, pozostawił zaś w obrocie prawnym decyzję Kolegium z [...] stycznia 2007 r., która uchyla decyzję z 6 czerwca 1961 r. w części dotyczącej przejęcia na rzecz Skarbu Państwa gospodarstwa rolnego o pow. 23,77 ha położonego we wsi P. zapisanego na L. S. oraz gospodarstwa rolnego o pow. 18,12 ha położonego we wsi P. zapisanego na A. S. Takie rozstrzygnięcie dotyczy jednoznacznie, co wynika z wielkości ich powierzchni, całych gospodarstw rolnych, a więc także działek leśnych. Sąd pierwszej instancji, wydając zaskarżony wyrok, nie uwzględnił zatem stanowiska NSA odnośnie do relacji między rozstrzygnięciem dotyczącym działek leśnych, zawartym w decyzji Kolegium z [...] stycznia 2007 r., a decyzją tegoż organu z [...] listopada 2006 r., a także konieczności ustalenia numerów i wielkości działek nie będących działkami leśnymi, które należały w dniu ich przejęcia do L. S. i A. S. Stąd NSA uznał, że zasadny jest zarzut naruszenia art. 190 p.p.s.a. Pozostawienie w obrocie prawnym decyzji z [...] stycznia 2007 r. skutkuje pozostawieniem w tym obrocie decyzji naruszającej zasadę res iudicata w części, w której dotyczy ona działek leśnych. Z tego powodu zaskarżony wyrok wydany został także z naruszeniem art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a.

Odnośnie natomiast do zarzutu naruszenia art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a., NSA zauważył, że Sąd pierwszej instancji w istocie nie wypowiedział się co do właściwości Kolegium. Sąd ten nie mógł powoływać się na ocenę prawną zawartą w wyroku NSA z 5 września 2008 r., sygn. akt I OSK 1239/07, gdyż wydany było on w innej sprawie sądowoadministracyjnej. Z kolei z uzasadnienia wyroku NSA z 1 kwietnia 2010 r. wynika, że sąd ten zagadnieniem tym w ogóle się nie zajął.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku, zważył co następuje:

Skarga jest zasadna.

Stosownie do art. 190 zd. 1 p.p.s.a., sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez NSA. W niniejszej sprawie ocena ta została zawarta w orzeczeniach NSA z 1 kwietnia 2010 r. sygn. akt I OSK 740/09 i 17 stycznia 2012 r., sygn. akt I OSK 158/11. W sprawie tej nie wystąpiły też okoliczności, które mogłyby uchylać wskazane związanie.

W pierwszej kolejności należy wskazać, że w sprawie przesądzona została konieczność rozpoznania odwołania L. S. i A. S. od decyzji Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w B. z [...] czerwca 1961 r., w stosunku do tych osób decyzja ta nie ma bowiem przymiotu ostateczności. Jak wskazał NSA w wyroku z 1 kwietnia 2010 r. SKO w B. prawomocną decyzją z [...] listopada 2006 r. stwierdziło nieważność decyzji Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. z [...] maja 1962 r. w części, w jakiej rozstrzyga ona o pozostawieniu bez rozpoznania odwołania L. S. i A. S. od decyzji z [...] czerwca 1961 r. Odwołanie to winno być zatem rozpoznane. Przeszkody ku temu nie stanowi fakt cofnięcia tego odwołania. Wskazana decyzja z [...] listopada 2006 r., za podstawę stwierdzenia nieważności decyzji z [...] listopada 2006 r. w ww. części uznała fakt, że w świetle przepisów k.p.a. w brzmieniu obowiązującym na dzień [...] maja 1962 r. cofnięcie odwołania było niedopuszczalne, nie było zatem podstaw do pozostawienia go bez rozpoznania. Stąd kwestia ta nie może być przedmiotem ponownej oceny w postępowaniu odwoławczym.

Jak stwierdził NSA w wyroku z 1 kwietnia 2010 r. decyzję SKO w B. z [...] stycznia 2007 r. wydaną w wyniku rozpoznania odwołania od decyzji z [...] czerwca 1961 r., należało wyeliminować z obrotu prawnego jako wadliwą. NSA podniósł, że zaskarżona decyzja nie mogła dotyczyć działek leśnych, gdyż ich ocenę prawną zawiera prawomocna decyzja z [...] listopada 2006 r. W tej ostatniej decyzji w pkt 2) i 3) SKO stwierdziło, że decyzja Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w B. z [...] czerwca 1961 r., w części dotyczącej przejęcia na rzecz Skarbu Państwa określonych nieruchomości leśnych wydana została z naruszeniem prawa – art. 9 ust. 3 ustawy z 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego. W części dotyczącej działek leśnych istnieje więc powaga rzeczy osądzonej (res iudicata), gdyż bez wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji z [...] listopada 2006 r. nie jest możliwe ponowne rozstrzyganie tej sprawy. Jak zauważył NSA, pogląd przeciwny prowadziłby w konsekwencji do tego, że J. S. przysługiwałaby możliwość dochodzenia odszkodowania na podstawie ostatecznej decyzji z [...] listopada 2006 r. oraz możliwość uchylenia decyzji z [...] czerwca 1961 r. w trybie odwoławczym co do tych samych działek leśnych.

Zaskarżona decyzja SKO z [...] stycznia 2007 r. uchyla decyzję z [...] czerwca 1961 r. w części dotyczącej przejęcia na rzecz Skarbu Państwa gospodarstwa rolnego o pow. 23,77 ha, położonego we wsi P., zapisanego na L. S. oraz gospodarstwa rolnego o pow. 18,12 ha, położonego we wsi P., zapisanego na A. S. – na które składały się zarówno działki leśne, jak i nie leśne. Rozstrzygnięcie takie, biorąc pod uwagę wielkość gospodarstw, dotyczy jednoznacznie także działek leśnych. Zaskarżona decyzja narusza zatem zasadę res iudicata w części, w której dotyczy działek leśnych. Stwierdzenie naruszenia art. 153 § 1 pkt 3 k.p.a. musi skutkować stwierdzeniem nieważności decyzji z [...] stycznia 2007 r. Organ, który w konsekwencji będzie rozpoznawał sprawę, winien ustalić numery i wielkość działek "nie leśnych", które należały w dniu ich przejęcia do L. S. i A. S. i ograniczyć rozstrzygnięcie podjęte w wyniku trybu odwoławczego do tychże działek.

W wyroku z 17 stycznia 2012 r. NSA wskazał na konieczność wypowiedzenia się przez sąd I instancji, co do właściwości SKO w B. w sprawie rozpoznania odwołania od decyzji Kierownika Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w B. z [...] czerwca 1961 r. W kwestii tej nie wypowiedział się NSA w wyroku z 1 kwietnia 2010 r. Jednocześnie jak podkreślił NSA w wyroku z 17 stycznia 2012 r., w niniejszej sprawie nie ma podstaw by powoływać się na ocenę prawną zawartą w wyroku z 5 września 2008 r., sygn. akt I OSK 1239/07, gdyż wydany było on w innej sprawie sądowoadministracyjnej (dotyczącej stwierdzenia nieważności). Kwestia właściwości Kolegium została zatem przesądzona wyłącznie w sprawie uruchomionej wnioskiem J. S. o stwierdzenie nieważności decyzji z [...] czerwca 1961 r. i [...] maja 1962 r. W kontrolowanej sprawie należy ocenić właściwość Kolegium do rozpoznania odwołania od decyzji z [...] czerwca 1961 r.

Decyzja Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w B. z [...] czerwca 1961 r. wydana została na podstawie ustawy z 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego (Dz. U. Nr 17, poz. 71). Według art. 9 ust. 3 tej ustawy o przejęciu nieruchomości rolnych na własność Państwa orzekał organ administracji rolnej prezydium powiatowej rady narodowej. W wyniku zmian dokonanych nowelą z 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego (Dz. U. Nr 10, poz. 56), właściwość organu określał przepis art. 16 ust. 3, zgodnie z którym organem właściwym do orzekania o przejęciu nieruchomości rolnych na własność Państwa jest organ administracji państwowej o właściwości szczególnej do spraw gospodarki gruntami stopnia podstawowego.

Następnie, na mocy art. 5 pkt 7 lit. b ustawy z 17 maja 1990 r. o podziale zadań i kompetencji pomiędzy organy gminy a organy administracji rządowej (Dz. U. Nr 34, poz. 198), kompetencja do orzekania w sprawie przejęcia nieruchomości rolnych na własność państwa w trybie ustawy z 12 marca 1958 r. przekazana została do właściwości rejonowych organów rządowej administracji ogólnej. Przepis art. 5 ustawy z 17 maja 1990 r. uchylony został z dniem 1 stycznia 1999 r. przepisem art. 12 pkt 2 ustawy z 29 grudnia 1998 r. o zmianie niektórych ustaw w związku z wdrożeniem reformy ustrojowej państwa (Dz. U. Nr 162, poz. 126 ze zm.).

Jednakże wcześniej, bo z dniem 1 stycznia 1992 r., weszła w życie ustawa z 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 107, poz. 464), która skreśliła m.in. rozdział II ustawy z 12 marca 1958 r. "Przejęcie niektórych nieruchomości rolnych i leśnych na własność Państwa". Po dacie 1 stycznia 1992 r. przestał zatem istnieć w obowiązującym prawie rodzaj spraw, którego dotyczyła decyzja Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w B. z [...] czerwca 1961 r.

Z powyższego wynika, że rejonowy organ rządowej administracji ogólnej utracił kompetencję do orzekania w sprawach określonych w omawianym art. 16 ustawy z 12 marca 1958 r. już z dniem 1 stycznia 1992 r., a nie z dniem 1 stycznia 1999 r. Z tych względów zadania rejonowych organów rządowej administracji ogólnej z art. 16 ustawy z 12 marca 1958 r. nie mogły być objęte regulacją art. 94 ustawy z 13 października 1998 r. przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 133, poz. 872). Przepis ten nie mógł kształtować w tych sprawach właściwości orzeczniczej starosty, a przez to samorządowego kolegium odwoławczego jako organu wyższego stopnia.

Przedmiotowe sprawy nigdy nie były przekazane do właściwości jednostek samorządu terytorialnego, natomiast przed usunięciem z dniem 1 stycznia 1992 r. z porządku prawnego przepisów, na podstawie których były rozstrzygane, pozostawały we właściwości organów administracji rządowej. Skoro wtedy gdy istniały, należały do kategorii spraw z zakresu administracji rządowej, wskazując organ właściwy do rozpatrzenia odwołania od decyzji Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w B. z [...] czerwca 1961 r. należy się odnieść do najnowszej regulacji, a mianowicie do ustawy z 23 stycznia 2009 r. o wojewodzie i administracji rządowej w województwie (Dz. U. Nr 31, poz. 206). Według art. 3 ust. 1 pkt 5 tej ustawy do właściwości wojewody należą wszystkie sprawy niezastrzeżone w odrębnych ustawach na rzecz innych organów administracji rządowej, zaś z art. 3 ust. 1 pkt 7 wynika, że wojewoda jest organem wyższego stopnia w rozumieniu k.p.a. Skoro zatem z odrębnych ustaw nie wynika, jaki organ administracji rządowej jest właściwy w sprawie danego rodzaju, to organem właściwym, także jako organ wyższego stopnia, jest wojewoda.

Przedstawione stanowisko jest jednolicie prezentowane w najnowszym orzecznictwie sadów administracyjnych – por. min.: postanowienie NSA z 21 maja 2009 r., sygn. akt I OW 29/09, postanowienie NSA z 10 lutego 2010 r., sygn. akt 198/09, postanowienie NSA z 6 maja 2011 r., sygn. akt I OW 18/11, wyrok NSA z 21 października 2011 r., sygn. akt I OSK 1809/10, a także orzeczeniach tut. Sądu: wyrok z 2 lipca 2009 r., sygn. akt II SA/Bk 291/09, wyrok z 26 stycznia 2010 r., sygn. akt II SA/Bk 700/09 (orzeczenia dostępne w CBOSA).

W świetle powyższego SKO w B. nie jest właściwe do rozpoznania odwołania L. S. i A. S. od decyzji Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w B. z [...] czerwca 1961 r. Naruszenie przepisów o właściwości stanowi kwalifikowane naruszenie prawa materialnego ujęte w art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. Także to ustalenie musiało skutkować stwierdzeniem nieważności zaskarżonej decyzji.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 156 § 1 pkt 3 i art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a., Sąd stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji. Konsekwencją uwzględnienia skargi było orzeczenie, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana do czasu uprawomocnienia się wyroku (art. 152 p.p.s.a.) oraz orzeczenie o zwrocie przez organ na rzecz strony skarżącej kosztów postępowania sądowego (art. 200 w zw. z art. 210 § 1 p.p.s.a.). Na koszty postępowania sądowego złożył się wpis od skargi uiszczony przez skarżącego oraz koszty zastępstwa procesowego ustalone według stawek określonych w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).