Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 3101/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2017-12-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6559
Hasła tematyczne: Pomoc publiczna
Skarżony organ: Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Marek Krawczak, Sędzia WSA - Andrzej Kania, Sędzia WSA - Michał Sowiński (spr.), Protokolant specjalista - Agnieszka Małyszko, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 listopada 2017 r. sprawy ze skargi T. G. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia (...) września 2016 r. nr (...) w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności finansowych w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" oddala skargę.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi wniesionej przez T.G. (dalej: skarżący/strona) do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie jest decyzja Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: organ/Prezes ARiMR) z [...] września 2016 r., nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR z dnia [...] maja 2016 r., nr [...] ustalająca kwotę nienależnie pobranych płatności finansowych z tytułu "Ułatwiania startu młodym rolnikom".

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym.

W dniu [...] stycznia 2011 r. Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR wydał decyzję nr [...] o przyznaniu skarżącemu pomocy finansowej z tytułu "Ułatwiania startu młodym rolnikom" w wysokości 75.000 zł, z zastrzeżeniem dopełnienia warunków, tj. m.in. ukończenia szkoły oraz uzyskania zawodu technik rolnik.

Następnie, pismem z 19 lipca 2012 r. oraz z 17 grudnia 2013 r. Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR przypomniał stronie o konieczności przedłożenia dokumentów potwierdzających realizację zaciągniętych zobowiązań w tym dokumentu potwierdzającego uzupełnienie wykształcenia - w terminie 60 dni od dnia upływu 3 lat od doręczenia decyzji o przyznaniu pomocy, tj. do 20 marca 2014 r.

17 stycznia 2014 r. skarżący złożył w [...] Oddziale Regionalnym ARiMR zaświadczenie z 22 listopada 2013 r. Zespołu Szkół w G., informujące że jest słuchaczem kursu kwalifikacyjnego w zawodzie rolnik.

Następnie, w dniu 6 czerwca 2014 r. strona złożyła zaświadczenie o ukończeniu w dniu 28 maja 2014 r. kwalifikacyjnego kursu zawodowego uprawniającego do przystąpienia do egzaminu potwierdzającego kwalifikacje w zawodzie.

Decyzją z [...] maja 2016 r., nr [...] Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR ustalił kwotę nienależnie pobranych przez skarżącego płatności finansowych z tytułu "Ułatwiania startu młodym rolnikom", w wysokości 75 000,00 zł.

W wyniku rozpatrzenia odwołania, Prezes ARiMR, decyzją z [...] września 2016 r., nr [...] utrzymał w mocy rozstrzygnięcie ustalające kwotę nienależnie pobranych płatności finansowych.

W uzasadnieniu wydanej decyzji organ w pierwszej kolejności wskazał, że zgodnie z § 2 ust. 1 pkt 1 lit. d rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17 października 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2014 r., poz. 201, z późn. zm.); zwanego dalej: "rozporządzeniem", pomoc finansowa jest przyznawana osobie fizycznej, która posiada odpowiednie kwalifikacje zawodowe.

Jednocześnie Prezes ARiMR wyjaśnił, iż na podstawie § 6 ust. 1 rozporządzenia, warunek dotyczący kwalifikacji zawodowych, o których mowa w § 2 ust. 1 pkt 1 lit. d, uważa się za spełniony, jeżeli osoba fizyczna posiada:

wykształcenie rolnicze zasadnicze zawodowe, średnie lub wyższe lub

tytuł kwalifikacyjny lub tytuł zawodowy, lub tytuł zawodowy mistrza w zawodzie przydatnym do prowadzenia działalności rolniczej i co najmniej 3-letni staż pracy w rolnictwie, lub

wykształcenie wyższe inne niż rolnicze i co najmniej 3-letni staż pracy w rolnictwie albo wykształcenie wyższe inne niż rolnicze i ukończone studia podyplomowe w zakresie związanym z rolnictwem, albo wykształcenie średnie inne niż rolnicze i co najmniej 3-letni staż pracy w rolnictwie, lub

wykształcenie podstawowe, gimnazjalne lub zasadnicze zawodowe inne niż rolnicze i co najmniej 5-letni staż pracy w rolnictwie, lub

kwalifikacje rolnicze wymagane przy udzielaniu pomocy młodym rolnikom w państwie, którego obywatelstwo posiądą w ramach analogicznego działania współfinansowanego przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) - jeżeli nie posiada obywatelstwa polskiego.

Organ wskazał też, że osobie nieposiadającej określonych w rozporządzeniu kwalifikacji zawodowych, o których mowa w ust. 1, może być przyznana pomoc, jeżeli zobowiąże się do uzupełnienia wykształcenia w okresie 3 lat od dnia doręczenia decyzji o przyznaniu pomocy. Ponadto, w § 18 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia wskazano, iż osoba taka powinna uzupełnić wykształcenie w okresie 3 lat od dnia doręczenia decyzji o przyznaniu pomocy i przedłożyć w Agencji dokument potwierdzający uzupełnienie wykształcenia, w terminie 60 dni od dnia upływu 3 lat od dnia doręczenia decyzji o przyznaniu pomocy (§ 19 pkt 6 rozporządzenia), z tym że w przypadku zaistnienia okoliczności, o których mowa w § 22 ust. 1 pkt 2 - w terminie 60 dni od dnia upływu 3 lat i 9 miesięcy od dnia doręczenia decyzji o przyznaniu pomocy.

Mając na uwadze powyższe regulacje Prezes ARiMR wskazał, iż skarżący, posiadający wykształcenie średnie, inne niż rolnicze, zobowiązany był uzupełnić wykształcenie, a zobowiązanie to zostało określone w decyzji o przyznaniu pomocy. Tymczasem strona nie spełniła warunku zawartego w § 18 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia, bowiem w odpowiednim terminie nie złożyła dokumentu potwierdzającego uzupełnienie wykształcenia.

Jednocześnie, oceniając zaświadczenie przedłożone przez skarżącego, organ stwierdził, że potwierdza ono tylko fakt, że ukończył on w dniu 28 maja 2014 r. w Centrum Kształcenia Ustawicznego w Zespole Szkół w G. kwalifikacyjny kurs zawodowy z zakresu kwalifikacji: prowadzenie produkcji rolniczej R03, wyodrębnionej w zawodzie Rolnik 613003, w wymiarze 658 godzin. Tymczasem ostatecznym dokumentem potwierdzającym uzupełnienie wykształcenia przez beneficjentów działania 112 PROW na lata 2007-2013 w trybie kwalifikacyjnych kursów zawodowych prowadzonych od roku szkolnego 2012/2013 jest dyplom potwierdzający kwalifikacje zawodowe w zawodzie wymienionym w ust. 2 lub ust. 3 załącznika do rozporządzenia. Zaś datą uzupełnienia wykształcenia w tym trybie jest data zdania egzaminu zawodowego przed okręgową komisją egzaminacyjną, i tożsama z nią data wydania świadectwa potwierdzającego kwalifikację w zawodzie.

Wobec powyższego, tj. nieuzupełnienia przez skarżącego wykształcenia, zasadnym było ustalenie kwoty nienależnie pobranych płatności. Zgodnie bowiem § 20 ust. 3 pkt 1 rozporządzenia, w przypadku niespełnienia warunku, o którym mowa w § 18 ust. 1 pkt 6 - zwrotowi podlega 100% kwoty pomocy.

Zdaniem organu, w przypadku skarżącego nie wystąpiły także żadne okoliczności wskazane jako kategorie siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności, określone w rozporządzeniu Komisji (WE) nr 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. U. UE L 368 z 23.12.2006, str. 15).

Organ wyjaśnił, iż stan siły wyższej oznacza wszelkie nieprzewidywalne zdarzenia będące poza kontrolą, których nie można przezwyciężyć mimo wszelkich należytych starań, a przedstawione przez stronę argumenty stanowiły okoliczności, które mogły być pewnym utrudnieniem w kontynuowaniu nauki ale nie uniemożliwiały jej całkowicie.

Zdaniem Prezesa ARiMR podawane przez skarżącego okoliczności związane ze stanem zdrowia, tj. choroba kręgosłupa czy jednodniowe leczenie ambulatoryjne nie mają charakteru niedających się przezwyciężyć przeszkód w uzupełnieniu wykształcenia. W ocenie organu jednodniowe wizyty u lekarza, nie mogą tłumaczyć bierności strony jeśli chodzi o wywiązanie się ze zobowiązania umownego w postaci uzyskania kwalifikacji zawodowych.

W skardze na powyższą decyzję wniesioną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżący zarzucił naruszenie:

art. 4 rozporządzenia Komisji (WE) nr 817/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1257/1999 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOGR) (Dz. U. L 153 z 30.4.2004, str. 30) w związku z art. 8 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE) nr 1257/1999 z dnia 17 maja 1999 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOGR) oraz zmieniającego i uchylającego niektóre rozporządzenia (Dz. U. L 160 z 26.6.1999, str. 80) oraz w związku z art. 91 ust. 3 Konstytucji RP, art. 249 TWE i art. 2 Traktatu o przystąpieniu Rzeczypospolitej Polskiej do Unii Europejskiej - przez zastosowanie przepisów prawa polskiego, które są niezgodne z prawem wspólnotowym i przyjęcie, że rolnik mógł spełnić wymagania pomocy (brak obowiązku zwrotu wsparcia w całości) odnoszące się do kwalifikacji zawodowych tylko przez uzupełnienie wykształcenia rolniczego w odnośnym okresie po doręczeniu decyzji o przyznaniu pomocy, a nie przede wszystkim przez uzyskanie stażu pracy w gospodarstwie rolnym w ramach objętej pomocą działalności rolniczej zgodnie z treścią przedłożonego biznesplanu,

§ 20 ust. 3 pkt 1 w zw. z § 22 rozporządzenia z dnia 17 października 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich za lata 2007-2013 w zw. z art. 47 ust. 1 pkt lit. b) rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) - poprzez nieuwzględnienie jako siły wyższej okoliczności długotrwałej niezdolności beneficjenta do wykonywania zawodu, pomimo wykazania przez skarżącego choroby kręgosłupa skutkującej niemożliwością ukończenia w wymaganym terminie kwalifikacyjnego kursu zawodowego w zawodzie rolnik, to jest złożenie egzaminu państwowego i uzyskanie dyplomu.

W motywach skargi podniesiono, iż w prawie krajowym, odmiennie niż w prawie wspólnotowym, wprowadzono warunek utrzymania udzielonego już wsparcia w postaci uzyskania - w trzyletnim okresie dostosowawczym - wykształcenia rolniczego potwierdzonego dyplomem. Powyższe powoduje, że w prawie krajowym (inaczej niż w prawie wspólnotowym) wyłączono możliwość uzupełnienia kwalifikacji zawodowych przez uzyskanie stażu pracy w gospodarstwie rolnym. Przewidziano bowiem, że beneficjent może uzupełnić niedostateczne kwalifikacje zawodowe wyłącznie zdobywając wykształcenie rolnicze w okresie dostosowawczym w formach określonych w załączniku do rozporządzenia z 2007 r. - Załącznik pt. "Szczegółowy wykaz kierunków studiów, zawodów i specjalności oraz tytułu kwalifikacyjnych w zakresie rolnictwa, a także rodzaje dokumentów potwierdzających posiadanie kwalifikacji zawodowych". Obwarowania takiego dla utrzymania już udzielonego wsparcia nie zawierają natomiast ani przepisy rozporządzenia nr 1257/1999, ani rozporządzenia nr 817/2004. Skarżący zauważył jednocześnie, że Państwa Członkowskie mogą wprawdzie ustanowić bardziej restrykcyjne warunki przyznawania wsparcia, jednak muszą one być zgodne z celami i wymaganiami określonymi w rozporządzeniu. Tymczasem podnoszenie poziomu kompetencji zawodowych poprzez zdobywanie wykształcenia rolniczego nie jest celem omawianej pomocy, gdyż nie wskazują na to, między innymi, motywy wyrażone w preambule do rozporządzenia nr 1257/1999.

Następnie, skarżący podniósł, że długotrwała choroba kręgosłupa połączona z hospitalizacją, rehabilitacją i intensywnym leczeniem stanowi wyjątkową okoliczność, która uniemożliwiła udział w zajęciach na zawodowym kursie kwalifikacyjnym bez opóźnień i przerw, a w konsekwencji przystąpienie do egzaminu końcowego. Zaznaczył też, iż przedłożył stosowne zaświadczenia potwierdzające, że podjął naukę, a przerwy w ciągłości kształcenia wynikały najpierw z rozstroju nerwowego, jakiego doznał w związku z rozwodem, a następnie spowodowane były ciężką chorobą kręgosłupa i okresowym paraliżem. Te okoliczności czasowo uniemożliwiły kontynuowanie nauki i zdanie egzaminu państwowego w wymaganym czasie. W konsekwencji, do momentu ustania potrzeby intensywnego leczenia i zażegnania groźby ostrych nawrotów dolegliwości, nie można mówić o możliwości dochowania przyjętych zobowiązań, a to z uwagi na wyjątkowe okoliczności w postaci długotrwałej niezdolności do wykonywania zawodu.

W odpowiedzi na skargę organ utrzymał argumentację przedstawioną w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje.

Skarga jest niezasadna.

Jak wynika z akt sprawy skarżący wnioskiem złożonym 1 grudnia 2010 r. (uzupełnionym w dniu 8 grudnia 2010 r.), wystąpił o przyznanie pomocy w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom". We wniosku w rubryce "Informacje o kwalifikacjach zawodowych wnioskodawcy" zaznaczył wykształcenie średnie. Wnioskodawca nie zadeklarował posiadania kwalifikacji zawodowych oraz stażu pracy w rolnictwie. W załączniku plan rozwoju gospodarstwa w tabeli 1.5 Sposób uzupełnienia wykształcenia wskazano ukończenie szkoły oraz uzyskanie zawodu technik rolnik w Zespole Szkół Rolnicze Centrum Kształcenia Ustawicznego w W. Ponadto, w aktach administracyjnych sprawy znajduje się oświadczenie skarżącego z dnia 30 listopada 2010 r., w którym oświadcza on, że uzupełni wykształcenie podejmując naukę w Zespole Szkół Rolnicze Centrum Kształcenia Ustawicznego w W. w zawodzie technik rolnik i po zakończeniu nauki uzyska zawód "technik rolnik".

Decyzją z [...] stycznia 2011 r. skarżącemu została przyznana pomoc finansowa w wysokości 75.000 zł w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom". W punkcie 4j zawartego w decyzji pouczenia wskazano, że strona jest zobowiązana do uzupełnienia wykształcenia w terminie 3 lat od dnia doręczenia decyzji. W punkcie 5f pouczenia stwierdzono, że strona jest zobowiązana do przedłożenia w Agencji dokumentu potwierdzającego uzupełnienie wykształcenia w terminie 60 dni od dnia upływu 3 lat od dnia doręczenia decyzji o przyznaniu pomocy. Decyzja została doręczona 19 stycznia 2011 r.

Skarżący został wezwany przez Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR do przedstawienia dokumentów świadczących o nabyciu renty chorobowej w KRUS bądź grupy inwalidzkiej lub innych dokumentów potwierdzających brak możliwości kontynuowania nauki oraz wyjaśnienia okoliczności rozpoczęcia nauki dopiero w 2012 r. (pismo z 20 lutego 2015 r.).

Należy w powyższym kontekście wyjaśnić, iż szczegółowe warunki i tryb przyznawania, wypłaty oraz zwracania pomocy finansowej w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich 2007-2013, zostały uregulowane w rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17 października 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013.

Jednym z warunków przyznania pomocy w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" jest posiadanie odpowiednich kwalifikacji zawodowych (§ 2 ust. 1 pkt 1 lit. d rozporządzenia). W § 6 ust. 1 rozporządzenia zawarto zamknięty katalog sytuacji, w których warunek posiadania kwalifikacji zawodowych uważa się za spełniony. Przepis ten stanowi, że warunek ten uważa się za spełniony, jeżeli osoba fizyczna posiada:

1) wykształcenie rolnicze zasadnicze zawodowe, średnie lub wyższe, lub

2) tytuł kwalifikacyjny lub tytuł zawodowy, lub tytuł zawodowy mistrza w zawodzie przydatnym do prowadzenia działalności rolniczej i co najmniej 3-letni staż pracy w rolnictwie, lub

3) wykształcenie wyższe inne niż rolnicze i co najmniej 3-letni staż pracy w rolnictwie albo wykształcenie wyższe inne niż rolnicze i ukończone studia podyplomowe w zakresie związanym z rolnictwem, albo wykształcenie średnie inne niż rolnicze i co najmniej 3-letni staż pracy w rolnictwie, lub

4) wykształcenie podstawowe, gimnazjalne lub zasadnicze zawodowe inne niż rolnicze i co najmniej 5-letni staż pracy w rolnictwie, lub

5) kwalifikacje rolnicze wymagane przy udzielaniu pomocy młodym rolnikom w państwie, którego obywatelstwo posiada, w ramach analogicznego działania współfinansowanego przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) - jeżeli nie posiada obywatelstwa polskiego.

Osobie nieposiadającej określonych w rozporządzeniu kwalifikacji zawodowych, może być przyznana pomoc, jeżeli zobowiąże się do uzupełnienia wykształcenia w okresie 3 lat od dnia doręczenia decyzji o przyznaniu pomocy (§ 6 ust. 3 rozporządzenia). Dodatkowo w § 18 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia zawarto zapis, iż osoba taka powinna uzupełnić wykształcenie w okresie 3 lat od dnia doręczenia decyzji o przyznaniu pomocy i przedłożyć w Agencji dokument potwierdzający uzupełnienie wykształcenia, w terminie 60 dni od dnia upływu 3 lat od dnia doręczenia decyzji o przyznaniu pomocy (§ 19 pkt 6 rozporządzenia).

Nieuzupełnienie wykształcenia powoduje obowiązek zwrotu otrzymanej pomocy w 100% (§ 20 ust. 1 i 3). Nieprzedłożenie w terminie dokumentu potwierdzającego uzupełnienie wykształcenia również powoduje obowiązek zwrotu pomocy.

Jak wynika z przywołanych wyżej przepisów, skarżący posiadając wykształcenie średnie, inne niż rolnicze zobowiązany był uzupełnić wykształcenie. Zobowiązanie takie zostało określone w decyzji o przyznaniu pomocy.

W przedmiotowej sprawie decyzję o przyznaniu pomocy doręczono skarżącemu w dniu 19 stycznia 2011 r., a zatem zgodnie z § 18 ust. 1 pkt 6 oraz § 19 pkt 6 rozporządzenia, termin na uzupełnienie wykształcenia upływał z dniem 19 stycznia 2014 r., natomiast termin na dostarczenie dokumentu, upływał w dniu 20 marca 2014 r.

Skarżący w dniu 6 czerwca 2014 r. złożył zaświadczenie potwierdzające ukończenie w dniu 28 maja 2014 r. w Centrum Kształcenia Ustawicznego w Zespole Szkół w G. , kwalifikacyjnego kursu zawodowego z zakresu kwalifikacji: prowadzenie produkcji rolniczej R03, wyodrębnionej w zawodzie Rolnik 613003, w wymiarze 658 godzin. Należy zauważyć, że świadectwo potwierdzające kwalifikację w zawodzie wydawane jest bezpośrednio na podstawie zdanego egzaminu, natomiast wydanie dyplomu potwierdzającego kwalifikacje zawodowe uwarunkowane jest złożeniem przez osobę zainteresowaną wniosku wraz z udokumentowaniem posiadania odpowiedniego poziomu wykształcenia. Zatem dokumentem potwierdzającym uzupełnienie wykształcenia przez beneficjentów działania 112 PROW na lata 2007-2013 w trybie kwalifikacyjnych kursów zawodowych prowadzonych od roku szkolnego 2012/2013 jest dyplom potwierdzający kwalifikacje zawodowe w zawodzie wymienionym w ust. 2 lub ust. 3 załącznika do rozporządzenia. Jednocześnie przyjmuje się, że datą uzupełnienia wykształcenia w tym trybie jest data zdania egzaminu zawodowego przed okręgową komisją egzaminacyjną i tożsama z nią data wydania świadectwa potwierdzającego kwalifikację w zawodzie.

Organ trafnie uznał zatem, iż skarżacy w odpowiednim terminie nie złożył dokumentu potwierdzającego kwalifikacje w zawodzie, co powoduje, że nie spełnił warunku zawartego w decyzji z [...] stycznia 2011 r. i nie uzupełnił wykształcenia.

Za niezasadny Sąd uznał zarzut naruszenia § 20 ust. 3 pkt 1 w zw. z § 22 rozporządzenia z dnia 17 października 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich za lata 2007-2013 w zw. z art. 47 ust. 1 pkt lit. b) rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006 - poprzez nieuwzględnienie jako siły wyższej okoliczności długotrwałej niezdolności beneficjenta do wykonywania zawodu, pomimo wykazania przez skarżącego choroby kręgosłupa skutkującej niemożliwością ukończenia w wymaganym terminie kwalifikacyjnego kursu zawodowego w zawodzie rolnik, to jest złożenie egzaminu państwowego i uzyskanie dyplomu.

Zgodnie z art. 47 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006 państwa członkowskie mogą uznać w szczególności następujące kategorie siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności, w których nie będą wymagać częściowego lub pełnego zwrotu pomocy otrzymanej przez beneficjenta: a) śmierć beneficjenta; b) długotrwała niezdolność beneficjenta do wykonywania zawodu; c) wywłaszczenie dużej części gospodarstwa, jeśli takiego wywłaszczenia nie można było przewidzieć w dniu podjęcia zobowiązania; d) katastrofa naturalna poważnie dotykająca grunty gospodarstwa; e) wypadek powodujący zniszczenie budynków dla zwierząt gospodarskich; f) choroba epizootyczna dotykająca część lub całość należącego do rolnika żywego inwentarza.

Przy czym zgodnie z art. 47 ust. 2 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006 przypadki siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności są zgłaszane przez beneficjenta lub przez upoważnioną przez niego osobę na piśmie właściwemu organowi, wraz z odpowiednimi dowodami wystarczającymi dla właściwych organów, w ciągu 10 dni roboczych od dnia, w którym beneficjent lub upoważniona przez niego osoba są w stanie dokonać tej czynności.

Z kolei zgodnie z § 22 ust. 1 rozporządzenia, innymi, niż wymienione w przepisach rozporządzenia nr 1974/2006, kategoriami siły wyższej lub wyjątkowymi okolicznościami, w przypadku wystąpienia których zwrot pomocy nie jest wymagany, są:

uniemożliwiające dalsze prowadzenie gospodarstwa zgodnie z założeniami biznesplanu:

a) wywłaszczenie części nieruchomości, jeżeli takiego wywłaszczenia nie można było przewidzieć w dniu zawarcia umowy,

b) katastrofa naturalna powodująca trwałe uszkodzenie nieruchomości lub obiektów,

c) wypadek lub awaria skutkująca zniszczeniem budynków, budowli lub innego mienia,

d) wystąpienie organizmów kwarantannowych roślin,

e) rozwiązanie umowy dzierżawy z przyczyn niezależnych od beneficjenta;

niezależne od beneficjenta okoliczności wynikające z cyklu nauczania w danym typie szkoły lub związane z terminem egzaminu zawodowego skutkujące nieuzupełnieniem wykształcenia w terminie, o którym mowa w § 18 ust. 1 pkt 6, jeżeli beneficjent podjął naukę w wybranej szkole, uczelni, placówce kształcenia ustawicznego, placówce kształcenia praktycznego lub ośrodku dokształcania i doskonalenia zawodowego w możliwie najbliższym terminie od dnia doręczenia decyzji o przyznaniu pomocy i kontynuował naukę bez nieusprawiedliwionych przerw i opóźnień, a uzupełnienie wykształcenia nastąpi nie później niż w terminie 9 miesięcy od dnia upływu terminu, o którym mowa w § 18 ust. 1 pkt 6.

W myśl § 22 ust. 2 rozporządzenia, dokumentami potwierdzającymi zaistnienie okoliczności, o których mowa w ust. 1 pkt 2, są w szczególności:

zaświadczenie wydane przez dyrektora szkoły lub zaświadczenie z uczelni o zakończeniu lub przewidywanym zakończeniu nauki i uzyskaniu świadectwa lub dyplomu;

kopia wniosku o dopuszczenie do egzaminu eksternistycznego zawodowego wraz z potwierdzeniem jego złożenia;

kopia deklaracji dotyczącej przystąpienia do egzaminu zawodowego wraz z potwierdzeniem jej złożenia.

Wskazane przepisy formułują okoliczności egzoneracyjne, których istnienia skarżący w toku postępowania, w prawem przewidzianym trybie, nie wykazał. W niniejszej sprawie bezspornie ustalono, że dokument o uzupełnieniu wykształcenia powinien zostać przedłożony w ARiMR w terminie 60 dni od dnia upływu 3 lat od dnia doręczenia decyzji o przyznaniu pomocy, czyli do dnia 20 marca 2014 r. Tym samym okoliczność niedopełnienia obowiązku, o którym mowa w § 18 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia nie budzi wątpliwości, a skarżący nie zakwestionował tych ustaleń faktycznych. Istota problemu sprowadza się w rozpoznawanej sprawie do tego czy podnoszone przez skarżącego okoliczności związane z przewlekłą chorobą kręgosłupa mogą uzasadniać stwierdzenie wystąpienia siły wyższej, jak również czy skarżący dokonał skutecznego zawiadomienia o okolicznościach egzoneracyjnych w terminie, o którym mowa w art. 47 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006.

W uzasadnieniu skargi skarżący wskazał, iż w piśmie z 14 stycznia 2014 r. dopełnił obowiązku poinformowania organu o zaistnieniu wskazanych okoliczności. Należy w powyższym kontekście zauważyć, iż w przywołanym piśmie skarżący podnosi jedynie fakt wystąpienia choroby pod koniec 2013 r., a także dobrej woli kontynuowania nauki. Dopiero w piśmie z 19 grudnia 2015 r., stanowiącym odpowiedź na wezwanie organu do wyjaśnienia kwestii pojawienia się problemów zdrowotnych uniemożliwiających naukę, skarżący wskazał, że niedowład nóg pojawił się we wrześniu 2013 r., co dodatkowo znajduje potwierdzenie w dokumentacji medycznej przedstawionej w dniu 17 stycznia 2014 r. Należy również zauważyć, iż pomimo wskazania w przywołanym piśmie, iż stan zdrowia od 2012 r. uniemożliwiał skarżącemu naukę, nie był on w stanie dokonać stosownego uzupełnienia dokumentacji medycznej.

W ocenie Sądu, przedłożone w dniu 30 marca 2015 r. zaświadczenie lekarskie stanowiące dokument prywatny, w którym wskazano jedynie, iż od 2012 r. skarżący pozostawał pod opieką lekarską z powodu dolegliwości kręgosłupa, nie może zostać uznane za dowód przemawiający za wystąpieniem siły wyższej w całym spornym okresie tj. od początku 2012 r. do października 2014 r. Ponadto, z zaświadczenia lekarskiego z 25 marca 2015 r., złożonego w dniu 17 lipca 2015 r., wynika, iż większość nawrotów choroby, w trakcie których skarżący miał [...], miało miejsce w 2014 r. Organy zasadnie wywiodły, iż schorzenie z którym zmaga się skarżący nie może uzasadniać uznania go za długotrwale niezdolnego do nauki.

Ponadto, pomimo, iż przedłożona dokumentacja medyczna potwierdza dolegliwości bólowe [...] w dniu [...] września 2013 r. skarżący nie mógłby skutecznie powoływać się na takie okoliczności, skoro w terminie, o którym mowa w art. 47 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006, nie poinformował o nich właściwego organu.

Z punktu widzenia rozpoznawanej sprawy ważne jest również, czy beneficjent wykazał, iż w stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy zaistniały okoliczności, o których mowa w § 22 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia. Zgodnie z przywołaną regulacją innymi, niż wymienione w przepisach rozporządzenia nr 1974/2006, kategoriami siły wyższej lub wyjątkowymi okolicznościami, w przypadku wystąpienia których zwrot pomocy nie jest wymagany, są niezależne od beneficjenta okoliczności wynikające z cyklu nauczania w danym typie szkoły lub związane z terminem egzaminu zawodowego skutkujące nieuzupełnieniem wykształcenia w terminie, o którym mowa w § 18 ust. 1 pkt 6, jeżeli beneficjent podjął naukę w wybranej szkole, uczelni, placówce kształcenia ustawicznego, placówce kształcenia praktycznego lub ośrodku dokształcania i doskonalenia zawodowego w możliwie najbliższym terminie od dnia doręczenia decyzji o przyznaniu pomocy i kontynuował naukę bez nieusprawiedliwionych przerw i opóźnień, a uzupełnienie wykształcenia nastąpi nie później niż w terminie 9 miesięcy od dnia upływu terminu, o którym mowa w § 18 ust. 1 pkt 6.

W związku z tym, że skarżący nie udowodnił, że podjął naukę w możliwie najbliższym terminie od dnia doręczenia decyzji o przyznaniu pomocy oraz, że kontynuował ją bez nieusprawiedliwionych przerw i opóźnień organ II instancji zasadnie wywiódł, że nie spełniono wymogu wynikającego z § 22 ust. 2 rozporządzenia wykonawczego.

Nieuprawniony jest również zarzut naruszenia art. 4 rozporządzenia Komisji (WE) nr 817/2004 w związku z art. 8 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE) nr 1257/1999 oraz w związku z art. 91 ust. 3 Konstytucji, art. 249 TWE i art. 2 Traktatu o przystąpieniu Rzeczypospolitej Polskiej do Unii Europejskiej - przez zastosowanie przepisów prawa polskiego, które są niezgodne z prawem wspólnotowym i przyjęcie, że rolnik mógł spełnić wymagania pomocy (brak obowiązku zwrotu wsparcia w całości) odnoszące się do kwalifikacji zawodowych tylko przez uzupełnienie wykształcenia rolniczego w odnośnym okresie po doręczeniu decyzji o przyznaniu pomocy, a nie przede wszystkim przez uzyskanie stażu pracy w gospodarstwie rolnym w ramach objętej pomocą działalności rolniczej zgodnie z treścią przedłożonego biznesplanu,

Zgodnie z art. 37 ust. 4 rozporządzenia nr 1257/1999 – Państwa Członkowskie mogły ustanowić dalsze lub bardziej restrykcyjne warunki przyznawania wsparcia niż przewidziane w tym rozporządzeniu, pod warunkiem jednak, że warunki te będą zgodne z celami i wymaganiami ustanowionymi w niniejszym rozporządzeniu.

W preambule omawianego rozporządzenia zauważono, że przyznawanie szczególnych korzyści młodym rolnikom może ułatwić nie tylko założenie przez nich gospodarstw, ale także dostosowanie strukturalne ich gospodarstw po ich założeniu (pkt 20). Następnie wskazano, na potrzebę szkoleń i "nowego podejścia do zarządzania, produkcji i wprowadzania do obrotu" (pkt 21) oraz że "szczególny wysiłek jest potrzebny dla kształcenia rolników i informowania ich o metodach prowadzenia gospodarki rolnej przyjaznych dla środowiska" (pkt 22 preambuły). Nie ma zatem wątpliwości, że cele te trudno byłoby osiągnąć jedynie poprzez zwiększenie stażu pracy we własnym gospodarstwie.

Ponadto, skoro w świetle art. 8 ust. 1 tiret 3 rozporządzenia nr 1257/1999 pomoc ma być (co do zasady) kierowana do rolników rozpoczynających prowadzenie gospodarstwa rolnego po raz pierwszy, to nie ma wątpliwości, że nabycie przez rolnika odpowiedniej wiedzy i umiejętności zawodowych z tytułu właściwie udokumentowanego (np. poprzez wykazanie objęcia ubezpieczeniem społecznym rolników jako pracujący wraz z rolnikiem domownik) stażu pracy w gospodarstwie rolnym dotyczy pracy w takim gospodarstwie, w którym inna osoba pełni funkcję kierownika gospodarstwa. Pod jej kierunkiem wnioskodawca nabywa odpowiednią wiedzę i umiejętności zawodowe. Jest to więc forma swoistego przygotowania zawodowego odbywana na zasadzie praktycznej nauki zawodu rolnika w gospodarstwie, w którym inna osoba pełni funkcję kierownika. Taka forma nabycia odpowiedniej wiedzy i umiejętności zawodowych nie jest zatem możliwa, gdy rolnik jest wyłącznym kierownikiem gospodarstwa, co w ujęciu normatywnym należy rozumieć, jako kierowanie lub prowadzenie gospodarstwa rolnego w sposób zależny od woli tego rolnika. W takim przypadku nabycie przez rolnika odpowiedniej wiedzy i umiejętności zawodowych powinno nastąpić poprzez uzupełnienie wykształcenia.

Wykładnia dopuszczająca spełnienie wymagań odnoszących się do umiejętności i kompetencji zawodowych, o których mowa art. 8 ust. 1 tiret 2 rozporządzenia Rady (WE) nr 1257/1999 w zw. z art. 4 rozporządzenia Komisji nr 817/2004 w oparciu o uzyskanie stażu pracy w kierowanym przez siebie gospodarstwie rolnym nie może być zaakceptowana także z tego powodu, że w istocie oznaczałaby powielenie wynikającego z tych przepisów wymogu prowadzenia gospodarstwa rolnego, czyniąc go częściowo zbędnym. Tego rodzaju zabieg interpretacyjny, przy założeniu, że prawodawca działa w sposób racjonalny i w treści przepisów prawnych nie zamieszcza wypowiedzi pozbawionych waloru normatywnego, nie może być uznany za prawidłowy. Jedną z podstawowych zasad przyjmowanych przy dokonywaniu wykładni prawa jest bowiem zasada, wedle której za wadliwą uznaje się taką wykładnię, której rezultat czyni jakąś część przepisu prawnego zbędną (por. wyrok NSA z 4 września 2015 r., sygn. akt II GSK 2685/14, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Zdaniem Sądu, powoduje to, że warunek uzupełnienia wykształcenia przewidziany w § 6 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia nie jest niezgodny z określonymi w art. 8 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE) nr 1257/1999 w zw. z art. 4 rozporządzenia Komisji nr 817/2004 przesłankami dotyczącymi uzupełnienia umiejętności i kompetencji zawodowych.

Na marginesie należy podkreślić, że wykładnia dokonana w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2014 r. (sygn. akt II CSK 188/13, OSNC 2014/12/125), którą skarżący wskazał jako uzasadnienie omawianego zarzutu odnosi się do innego stanu prawnego, albowiem nie dotyczy mającego zastosowanie w niniejszej sprawie rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17 października 2007 r., ale warunku ustanowionego w załączniku nr 1 do rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 8 września 2004 r. w sprawie Uzupełnienia Sektorowego Programu Operacyjnego "Restrukturyzacja i modernizacja sektora żywnościowego oraz rozwój obszarów wiejskich 2004 - 2006" (Dz. U. Nr 207, poz. 2117) (por. wyrok NSA z 18 marca 2016 r., sygn. akt II GSK 2209/14, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Mając powyższe okoliczności na uwadze, Sąd działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił jako niezasadną.