Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 897/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2020-10-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 102 ust. 5 pkt 24 w zw. z art. 109 ust. 5 i 6 oraz art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e
journal: Dz.U. 2019 poz 1373
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Pawłowska Sędziowie Sędzia WSA Barbara Kołodziejczak-Osetek (spr.) Sędzia WSA Sławomir Kozik po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 23 października 2020 r. sprawy ze skargi W. z siedzibą w [...] na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] stycznia 2020 r. nr [...] w przedmiocie obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] grudnia 2015 r.; 2. zasądza od Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia na rzecz W. z siedzibą w [...] kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej "Prezes NFZ", "organ II instancji" lub "organ") decyzją nr [...] z dnia [...] stycznia 2020 r., na podstawie art. 102 ust. 5 pkt 24 w zw. z art. 109 ust. 5 i 6 oraz art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 1373 z późn. zm.), dalej "u.ś.o.z." lub "ustawa o świadczeniach", art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 2096 z późn. zm.), dalej "k.p.a.", w zw. z art. 16 ustawy z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2017 r. poz. 935), po rozpatrzeniu odwołania W. w W. (dalej "płatnik składek" lub "skarżący") od decyzji nr [...] z dnia [...] grudnia 2015 r. dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej "organ I instancji") w sprawie ustalenia, że M. M. (dalej "zainteresowany") podlegał obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu wykonywania pracy na podstawie umów o świadczenie usług, do których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks Cywilny (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 1145 z późn. zm.), dalej "k.c.", mają zastosowanie przepisy dotyczące zlecenia na rzecz płatnika składek w okresach od 4 lipca 2005 r. do 30 grudnia 2005 r., od 4 lipca 2005 r. do 30 stycznia 2006 r. oraz od 17 marca 2006 r. do 30 czerwca 2006 r., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Do wydania decyzji doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Zakład Ubezpieczeń Społecznych zwrócił się do organu I instancji z wnioskiem o rozpatrzenie sprawy w zakresie objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym zainteresowanego z tytułu wykonywania pracy na podstawie umowy o świadczenie usług do której mają zastosowanie przepisy Kodeksu cywilnego na rzecz płatnika.

Organ I instancji ustalił, że zainteresowany podlegał obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu.

W wyniku wniesionego przez płatnika składek odwołania, Prezes NFZ utrzymał decyzję organu I instancji w mocy. W uzasadnieniu wskazał, że w zawartych przez strony umowach:

- od dnia [...] marca 2006 r. do [...] czerwca 2006 r. - przedmiot umowy ustalono jako "Opracowanie autorskich programów, treści dydaktycznych i prezentacji multimedialnych w zakresie: algorytmy i struktury danych".

- od [...] lipca 2005 r. do [...] stycznia 2006 r. - przedmiot umowy ustalono jako "Przygotowanie autorskiego projektu i wdrożenie modułu automatycznego tłumaczenia zawartości portalu informacyjnego";

- od [...] lipca 2005 r. do [...] grudnia 2005 r. - przedmiot umowy ustalono jako "Zaprojektowanie i wdrożenie portalu studiów podyplomowych W. z wykorzystaniem technologii HTML";

W umowach strony określiły wynagrodzenie w wysokości brutto (§ 4 umowy), a zainteresowany zobowiązał się wykonać powierzone dzieło terminowo i bez usterek. W przypadku stwierdzenia wad w wykonaniu dzieła, zainteresowany zobowiązał się do ich nieodpłatnego usunięcia w terminie do 1 tygodnia od daty zgłoszenia (§ 5 umowy). Strony również ustaliły, że świadczenia określone w umowie wyczerpują całkowicie zobowiązania płatnika składek na rzecz zainteresowanego z tytułu wykonania przez niego czynności objętych umowami.

Zdaniem Prezesa NFZ po analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, zainteresowany realizując umowy zawarte z płatnikiem składek, których przedmiotem było zaprojektowanie i wdrożenie portalu studiów podyplomowych W. z wykorzystaniem technologii HTML, przygotowanie autorskiego projektu i wdrożenie modułu automatycznego tłumaczenia zawartości portalu informacyjnego, opracowanie autorskich programów, treści dydaktycznych i prezentacji multimedialnych w zakresie algorytmy i struktury danych, wykonywał obowiązki, które mieszczą się w ramach typowych prac akademickich.

Dokonując szczegółowej analizy umowy, której przedmiotem było przygotowanie autorskiego projektu i wdrożenie modułu automatycznego tłumaczenia zawartości portalu informacyjnego, organ wskazał, że w przypadku jej realizacji żadne konkretne dzieło nie zostało oznaczone. Przedmiot umowy, jak również pozostałe postanowienia regulujące jej treść były ujęte lakonicznie i de facto można stwierdzić, że jej przedmiotem było dokonanie określonych czynności faktycznych bądź zespołu czynności faktycznych, które nie muszą prowadzić do osiągnięcia indywidualnie oznaczonego rezultatu. Organ II instancji wskazał, że przy tego rodzaju wykonywanych czynnościach, tzn. zmierzających najpierw do opracowania, a następnie do wykonania portalu studiów trudno uznać, że umowa polegała na dostarczeniu określonych wyników pracy w postaci dzieła. Tymczasem stworzenie portalu przeznaczonego do wykorzystania wyłącznie przez płatnika składek nie wypełnia wskazanych przesłanek, tym bardziej, że portal ma działać w ramach już istniejącej witryny internetowej i jest zintegrowany z już działającym na uczelni systemem CMS Joomla. Celem rozwiązania wykonanego przez zainteresowanego było jedynie zaspokojenie dostępu do treści portalu w postaci aplikacji opracowanej w istniejącym języku C++. Prezes NFZ podkreślił, wszystkie czynności wykonywane przez zainteresowanego w ramach realizacji umowy sprowadzały się de facto do zaadoptowania do potrzeb uczelni już istniejących i stosowanych rozwiązań informatycznych.

Odnosząc się do umowy zawartej w dniu [...] marca 2006 r., której przedmiotem było opracowanie autorskich programów, treści dydaktycznych i prezentacji multimedialnych, organ wskazał, że dziełem nie może być świadczenie usług dydaktycznych. W ocenie Prezesa NFZ mając na względzie zadania szkoły, nie ma wątpliwości, iż celem zawartych umów było przekazanie uczestnikom zajęć wiedzy i umiejętności w zakresie tematu prowadzonego wykładu. Jak wynika ze sprawozdania do przedmiotowej umowy, treści programowe przedmiotu obejmowały m.in. programowanie dynamiczne, algorytmy zachłanne, przeszukiwanie z nawrotami, modele grafowe struktur danych (proste i złożone), określenie porządku struktur i reprezentacji, drzewiaste struktury danych, grafowe struktury danych. W ramach nauczania przedmiotu wykorzystywane pomoce dydaktyczne to środki audiowizualne, laboratoria z wykorzystaniem komputerów i oprogramowania komputerowego. Zdaniem organu z przekazanych materiałów wynika, iż umowa miała charakter techniczny, przygotowawczy i funkcjonowała jako pomoc naukowo-dydaktyczna dla wykładowcy bądź studenta.

Prezes NFZ, analizując wypracowane materiały dydaktyczne, koncepcje przeprowadzenia autorskiego cyklu zajęć oraz ich dobór, stwierdził, że nie spełniały kryterium uznania ich za samoistny i niezależny wynik w postaci dzieła. W załączonym do akt administracyjnych sprawozdaniu do umowy stanowiącego sylabus wskazano m. in. następujące treści programowe przedmiotu: programowanie dynamiczne, algorytmy zachłanne, przeszukiwanie z nawrotami, modele grafowe struktur danych, analiza algorytmów wyszukiwania i sortowania dla rożnego rodzaju wykazów liniowych. Załączony materiał w postaci sprawozdania mógł stanowić jedynie środek przekazu pozwalający "lepiej", "efektywniej" urzeczywistnić cel zawartej umowy poprzez przeprowadzenie zajęć i trudno byłoby go uznać za samoistny rezultat (dzieło). Organ podkreślił, że nie można sobie również wyobrazić aby dydaktyk, nauczyciel prowadził zajęcia nie posiadając wcześniej stworzonego programu czy przygotowanych pomocy naukowych, choćby w postaci autorskiego programu nauczania, realizowanego dla studentów w zakresie zajęć z danych przedmiotów. Natomiast zdobytą przez uczniów wiedzę, umiejętności czy informacje pozyskane przez studentów, nie można uznać za rezultaty niematerialne, ponieważ nie są określone i pewne w momencie zawierania umowy.

Na decyzję Prezesa NFZ płatnik składek wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zarzucając zaskarżonej decyzji:

1. naruszenie przepisów postępowania, tj.:

- art. 109 ust. 3 u.ś.o.z. (w brzmieniu sprzed 29 września 2007 roku) w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., co oznacza brak podstaw prawnych wydanej decyzji w stosunku do wszystkich zakwestionowanych umów, tj. umów zawartych na okresy przypadające przed dniem 29 września 2007 r., ponieważ do dnia wejścia w życie ustawy z dnia 24 sierpnia 2007 r. o zmianie ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2007 r. Nr 166, poz.1172), dalej "ustawa o zmianie ustawy o świadczeniach", tj. do dnia 29 września 2007 r., zgodnie z art. 109 ust. 3 u.ś.o.z., wniosek o objęcie ubezpieczeniem zdrowotnym bądź rozstrzygniecie sprawy podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu zgłosić mógł jedynie ubezpieczony, a ustawa o zmianie ustawy o świadczeniach nie przewidziała jej obowiązywania ze skutkiem wstecznym, zatem ZUS mógł zgłosić wniosek o rozstrzygnięcie sprawy dopiero po dniu wejścia w życie ustawy o zmianie ustawy o świadczeniach;

- art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez dowolne i niewyczerpujące ustalenie stanu faktycznego sprawy, w tym nieprzeprowadzenie wnioskowanego dowodu z przesłuchania zainteresowanego, co było konieczne dla dokonania wykładni oświadczeń woli stron, szczególnie w celu dokonania wykładni innej niż literalne brzmienie umowy, jak również nieprawidłową ocenę dowodów świadczących o właściwej kwalifikacji prawnej umów przez płatnika składek i twórczym charakterze przedmiotu zakwestionowanych umów, w szczególności dowodów z umów i ze sprawozdań z wykonania umów, co doprowadziło organ do nieprawidłowego ustalenia przedmiotu zakwestionowanych umów;

2. błąd w ustaleniach faktycznych polegający na nieprawidłowym ustaleniu, że zainteresowany realizując umowy zawarte z płatnikiem składek wykonywał obowiązki, które mieszczą się w ramach typowych prac akademickich, wykonywanie przez zainteresowanego umów było ciągiem czynności starannego działania zmierzającego do osiągnięcia nauczenia/wytłumaczenia/zaprezentowania zagadnień związanych z wykładaną materią, przedmiotem każdej umowy było świadczenie usług edukacyjnych dla studentów w ramach programu studiów lub w ramach istniejących na uczelni programów informatycznych, podczas gdy zainteresowany w ogóle nie prowadził na uczelni zajęć dydaktycznych, a celem zawartych z nim umów było wykonanie dzieła w postaci opracowania autorskich programów, treści dydaktycznych i prezentacji multimedialnych w zakresie: Algorytmy i struktury danych (bez prowadzenia wykładów) oraz przygotowanie autorskiego projektu i wdrożenie automatycznego tłumaczenia zawartości portalu informacyjnego;

3. naruszenie przepisów prawa materialnego, w szczególności:

- art. 627 k.c. i art. 1 ust. 1 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych poprzez ich niezastosowanie oraz naruszenie art. 750 w zw. z art. 734 § 1 k.c. polegające na ich błędnym zastosowaniu do zakwestionowanych umów o dzieło przez co błędnie zastosowano przepisy art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e u.ś.o.z, w tym naruszenie art. 636 § 1 k.c. poprzez błędną jego wykładnię polegającą na przyjęciu, że zamawiający nie może nadzorować sposobu wykonywania dzieła;

- art. 65 § 1 i 2 k.c. poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie tj. niedokonanie wykładni oświadczenia woli zawartego w kwestionowanych umowach z uwzględnieniem zgodnego zamiaru stron umowy i celu umowy, a w szczególności błędne przyjęcie, że celem zawartej umowy było przekazanie uczestnikom zajęć wiedzy i umiejętności w zakresie tematu prowadzonego wykładu - w przypadku umowy na opracowanie autorskich programów, treści dydaktycznych i prezentacji multimedialnych oraz że wszystkie czynności wykonane przez zainteresowanego sprowadzały się de facto do zaadoptowania do potrzeb uczelni już istniejących i stosowanych rozwiązań informatycznych - w przypadku umowy dotyczącej przygotowania autorskiego projektu i wdrożenia automatycznego tłumaczenia zawartości portalu informacyjnego.

Mając na uwadze podniesione zarzuty, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz decyzji ją poprzedzającej oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Ponadto, skarżący wniósł również o przeprowadzenie dowodu ze znajdujących się w aktach sprawy zakwestionowanych umów o dzieło i sprawozdań z wykonanych umów na okoliczność: sposobu wykonywania zakwestionowanych umów, spełniania przez zakwestionowane umowy cech umów o dzieło i skonkretyzowania przedmiotu umowy o dzieło, autorskiego charakteru opracowań i projektów stworzonych przez zainteresowanego.

W odpowiedzi na skargę Prezes NFZ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swojego stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz. U. z 2018, poz. 2107 ze zm.) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów lub czynności wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, dalej "p.p.s.a.") sprawowana jest na zasadzie kryterium zgodności z prawem.

W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) – c) p.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte są wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Rozpoznając sprawę według powyższych kryteriów, Sąd stwierdził, iż zaskarżone w sprawie decyzje, zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa procesowego oraz prawa materialnego w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. i dlatego skargę należało uwzględnić.

Podstawowy problem prawny w rozpatrywanej sprawie sprowadza się do oceny charakteru prawnego spornych umów i rozstrzygnięcia, czy umowy te są - jak twierdzi skarżąca - umowami o dzieło, która nie daje podstaw do objęcia zainteresowanego obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego, czy też jest ona - zgodnie z poglądami organów, umową o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy k.c. dotyczące zlecenia, a której zawarcie i wykonywanie daje podstawę do objęcia ubezpieczonego obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego.

Przystępując do rozpoznania niniejszej sprawy podkreślić należy, że obowiązkiem organów NFZ, rozstrzygających sprawę z zakresu objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym, jest ustalenie charakteru prawnego umów łączących strony, a zatem organy te zobowiązane są zbadać, czy właściwym zamiarem stron i celem zawartych umów nie było aby uniknięcie dopełnienia ustawowych obowiązków ubezpieczonego oraz płatnika składek, tj. uniknięcia w drodze czynności cywilnoprawnych (zawarcia umowy) obowiązków publicznoprawnych, wynikających z ustawy o świadczeniach oraz ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Rolą Sądu jest zweryfikowanie stanowisk stron i udzielenie odpowiedzi na pytanie, czy w ustalonym stanie faktycznym zainteresowany podlegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu zawarcia ze skarżącą spornych umów.

Odnosząc się w pierwszej kolejności do podniesionego przez skarżącą zarzutu naruszenia art. 109 ust 3 ustawy o świadczeniach (w brzmieniu obowiązującym przed 29 września 2007 r.) w związku z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Sąd wyjaśnia, że wniosek ZUS datowany jest na dzień [...] października 2014 r., co oznacza, że został skierowany zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa (na podstawie art. 109 ust. 1 i 2 ustawy o świadczeniach) do Dyrektora NFZ. Nie ma znaczenia okoliczność, że okresem wskazanym we wniosku jest czas sprzed 29 września 2007 r., (kiedy to znowelizowano ustawę o świadczeniach w ten sposób, że dodano ZUS, jako stronę inicjującą postępowanie w zakresie objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym). Jak wynika z akt sprawy, kontrola została przeprowadzona w zakresie wskazanym w upoważnieniu do jej przeprowadzenia a ustalenie, co do objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym nie podlega przedawnieniu. Podstawą kompetencyjną dla podejmowania przez organy Funduszu rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie są przepisy art. 102 ust. 5 pkt 24, art. 107 ust. 5 pkt 16 oraz art. 109 ustawy o świadczeniach, według których organy Narodowego Funduszu Zdrowia - dyrektorzy oddziałów wojewódzkich Funduszu i Prezes Funduszu - wydają indywidualne decyzje w sprawach ubezpieczenia zdrowotnego. Przepisy art. 102 ust. 5 pkt 24 i art. 107 ust. 5 pkt 16 ustawy o świadczeniach wskazują, które spośród organów Funduszu wykonują tego rodzaju zadania o charakterze indywidualnym. Według zaś przepisów art. 109 ust. 1 i 2 ustawy do indywidualnych spraw z zakresu ubezpieczenia zdrowotnego zalicza się sprawy dotyczące objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym i ustalenia prawa do świadczeń. Ponadto, zgodnie z art. 109 ust. 3 ustawy o świadczeniach, wniosek w zakresie objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym może zgłosić w szczególności Zakład Ubezpieczeń Społecznych, Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego lub członek rodziny ubezpieczonego, także w zakresie dotyczącym objęcia ubezpieczeniem w okresie poprzedzającym złożenie wniosku. Powyższe uprawnienie dla Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nadane zostało art. 1 pkt 56 lit. a) ustawy z dnia 24 sierpnia 2007 r. (Dz.U. Nr 166, poz.1172) zmieniającej ustawę o świadczeniach z dniem 29 września 2007 r. Zatem w dniu wystąpienia przez ZUS w niniejszej sprawie z wnioskiem do Dyrektora Oddziału NFZ dotyczącym zainteresowanego, tj. w dniu [...] października 2014 roku, ZUS był jak najbardziej upoważniony do dokonania takiej czynności. Co więcej, skoro wniosek w zakresie objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym może dotyczyć także objęcia ubezpieczeniem w okresie poprzedzającym jego złożenie, niezasadne są zarzuty skargi kwestionujące możliwość wystąpienia przez ZUS o rozstrzygnięcie sprawy dotyczącej również okresu sprzed 29 września 2007 roku.

Przechodząc do zasadniczej w sprawie kwestii, Sąd chciałby wskazać, iż nie podziela stanowiska organów orzekających w sprawie, że umowy zawarte przez skarżącą których przedmiotem było: "Opracowanie autorskich programów, treści dydaktycznych i prezentacji multimedialnych w zakresie: Algorytmy i struktury danych" (bez prowadzenia wykładów) oraz "Przygotowanie autorskiego projektu i wdrożenie automatycznego tłumaczenia zawartości portalu informacyjnego" oraz "Zaprojektowanie i wdrożenie portalu studiów podyplomowych W. z wykorzystaniem technologii HTML"; nie spełniają przesłanek umowy o dzieło w rozumieniu przepisów Kodeksu cywilnego.

Zgodnie z art. 627 k.c. przez umowę o dzieło przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła, a zamawiający do zapłaty wynagrodzenia. Elementami przedmiotowo istotnymi umowy o dzieło jest określenie dzieła, do którego wykonania zobowiązany jest przyjmujący zamówienie, a także, z uwzględnieniem regulacji art. 628 w zw. z art. 627 k.c., wynagrodzenia, do którego zapłaty zobowiązany jest zamawiający. Umowa o dzieło jest umową o "rezultat usługi". Rezultat, o który umawiają się strony, musi być obiektywnie osiągalny i w konkretnych warunkach pewny. Celem umowy o dzieło nie jest, bowiem czynność (samo działanie) lub zaniechanie, które przy zachowaniu określonej staranności prowadzić ma do określonego w umowie rezultatu. Przy umowie o dzieło chodzi o osiągnięcie określonego rezultatu, niezależnie od rodzaju i intensywności świadczonej w tym celu pracy i staranności. Odpowiedzialność przyjmującego zamówienie, w wypadku nieosiągnięcia celu umowy, jest więc odpowiedzialnością za nieosiągnięcie określonego rezultatu, a nie za brak należytej staranności. Przedmiotem umowy o dzieło, w ujęciu Kodeksu cywilnego, jest, więc przyszły, z góry określony, samoistny, materialny lub niematerialny, lecz obiektywnie osiągalny i w danych warunkach pewny rezultat pracy i umiejętności przyjmującego zamówienie, którego charakter nie wyklucza możliwości zastosowania przepisów o rękojmi za wady (por. A. Brzozowski /w:/ System prawa prywatnego, Prawo zobowiązań – część szczegółowa, Tom 7, wydanie 3, pod red. J. Rajskiego, Wydawnictwo C.H. Beck - Instytut Nauk Prawnych PAN, Warszawa 2011, s. 390-391).

Z kolei, jak stanowi przepis art. 750 k.c., do umów o świadczenie usług, które nie są uregulowane innymi przepisami, stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu. W tej sytuacji ustalenie, że jakaś konkretna umowa i stosunek zobowiązaniowy jest "umową o świadczenie usług, która nie jest regulowana innymi przepisami", pociąga za sobą obowiązek wykonania nakazu z art. 750 k.c., a więc obowiązek odpowiedniego zastosowania przepisów o zleceniu. Przy czym należy wskazać, że subsumpcja zawartej umowy pod przepis art. 750 k.c. nie czyni takiej umowy umową zlecenia w rozumieniu art. 734 k.c. (tak L. Ogiegło /w:/ System prawa prywatnego, Prawo zobowiązań – część szczegółowa, Tom 7, s. 573 i nast.). Przesłanka zastosowania art. 750 k.c. wyraża się w tym, że umowa o świadczenie usług nie może być umową, której celem byłoby osiągnięcie rezultatu, pozwalającego na jej zakwalifikowanie, jako umowy o dzieło.

Istotą umowy zlecenia, w świetle art. 734 k.c. i nast., jest natomiast to, że przyjmujący zlecenie zobowiązuje się do dokonania określonej czynności prawnej dla dającego zlecenie. Umowę zlecenia zalicza się przy tym do zobowiązań tzw. starannego działania, a nie zobowiązań rezultatu. Chociaż sama definicja umowy zakłada dążenie do osiągnięcia określonego rezultatu – dokonania czynności prawnej, jednakże w razie jego nieosiągnięcia, ale jednoczesnego dołożenia wszelkich starań w tym kierunku, przy zachowaniu należytej staranności, zleceniobiorca nie ponosi odpowiedzialności za niewykonanie zobowiązania (tak m.in. K. Kołakowski /w:/ G. Bieniek (red.), Kodeks cywilny. Komentarz, t. II, 2006, s. 387). Zatem odpowiedzialność kontraktowa przyjmującego zlecenie powstanie wówczas, gdy przy wykonaniu zlecenia nie zachował wymaganej staranności, niezależnie od tego, czy oczekiwany przez dającego zlecenie rezultat nastąpił, czy nie nastąpił.

Obszerną analizę cech umowy o dzieło i umowy o świadczenie usług, do której stosuje się odpowiednio przepisy umowy zlecenia przeprowadził Sąd Najwyższy w wyroku z 4 lipca 2013 r., sygn. akt II UK 402/12 (opubl. www.sn/sites/orzecznictwo). Zgodnie z uzasadnieniem tego wyroku: "Umowę o dzieło zdefiniowano w art. 627 k.c. jako zobowiązanie do wykonania oznaczonego dzieła za wynagrodzeniem. Starania przyjmującego zamówienie w umowie o dzieło mają doprowadzić w przyszłości do konkretnego, indywidualnie oznaczonego rezultatu za wynagrodzeniem zależnym od wartości dzieła (art. 628 § 1, art. 629, art. 632 k.c.). Umowa o dzieło zakłada swobodę i samodzielność w wykonywaniu dzieła, a jednocześnie nietrwałość stosunku prawnego, gdyż wykonanie dzieła ma charakter jednorazowy i jest zamknięte terminem wykonania. Przyjmuje się przy tym, że rezultat, o który umawiają się strony, musi być z góry określony, mieć samoistny byt oraz być obiektywnie osiągalny i pewny. Wykonanie dzieła najczęściej przybiera postać wytworzenia rzeczy, czy też dokonania zmian w rzeczy już istniejącej (naprawienie, przerobienie, uzupełnienie)".

W ocenie Sądu, sporne między stronami umowy spełniały przesłanki z art. 627 k.c., ich istotą było bowiem następujące zobowiązania:

Dla przyjmującego zamówienie zobowiązaniem było osiągnięcie oznaczonego rezultatu w postaci : w przypadku pierwszej z umów : autorskie programy, treści dydaktyczne i prezentacje multimedialne w zakresie: Algorytmy i struktury danych (bez prowadzenia wykładów), natomiast w przypadku drugiej z umów: produkt informatyczny, który tworzył system automatycznego tłumaczenia zawartości portalu informacyjnego uczelni z języka polskiego, spełniających oznaczone w umowach warunki (§ 1 umów); Natomiast dla zamawiającego – zobowiązaniem była zapłata wynagrodzenia (§ 4 umów). To właśnie osiągnięcie rezultatu w postaci opracowania programu nauczania przedmiotu – Algorytmy i struktury danych oraz wyżej wymienionego programu komputerowego służącego do tłumaczenia zawartości portalu informacyjnego uczelni z języka polskiego, stanowiło przedmiot spornej umowy, a nie czynności prowadzące do ich osiągnięcia.

W umowach strony postanowiły również, że zainteresowany wykona powierzone dzieło terminowo i bez usterek. W przypadku stwierdzenia wad w wykonaniu dzieła, zainteresowany zobowiązał się do ich nieodpłatnego usunięcia w terminie do 1 tygodnia od daty zgłoszenia (§ 5 umów).

Trzecia umowa której przedmiotem było "Zaprojektowanie i wdrożenie portalu studiów podyplomowych W. z wykorzystaniem technologii HTML" zawiera analogiczne przepisy co do zobowiązań stron, wynagrodzenia i odpowiedzialności za wady dzieła. Nie została jednak oceniona przez organ, z uwagi na to, że nie załączono do niej sprawozdania z wykonania umowy. Organ arbitralnie stwierdził, iż nie jest to umowa o dzieło. W ocenie Sądu analiza przedmiotu umowy oraz wymienionych wyżej postanowień, w żaden sposób stanowiska organu nie uzasadniają. W ocenie Sądu, przedmiot umowy wskazuje, iż chodzi również o określony program komputerowy, tak jak w wymienionych wcześniej umowach i spełnia cechy umowy o dzieło, w szczególności w sposób wystarczający określa rezultat tej umowy. Podzielić należy stanowisko skargi, iż w sytuacji, gdy organ chce poczynić odmienne ustalenia, nie może ograniczać się wyłącznie do tekstu umów. W konsekwencji organ nie przedstawił żadnych dowodów, iż umowę powyższą jak i wcześniej wymienione należy zakwalifikować jako umowy o świadczenie usług. Organ wbrew wnioskom dowodowym strony, których przeprowadzenia odmówił, nie prowadził postępowania dowodowego i w tym zakresie naruszył art.77 § 1 k.p.a. i art.80 k.p.a., przez co rozstrzygnięcie w sprawie jest dowolne, nie poparte ustaleniami faktycznymi w sprawie. Trafnie również wskazano w skardze na błędy w ustaleniach faktycznych, polegające na nieprawidłowym ustaleniu, że zainteresowany realizując umowy zawarte z płatnikiem składek wykonywał obowiązki, które mieszczą się w ramach typowych prac akademickich, podczas gdy zainteresowany w ogóle nie prowadził na uczelni zajęć dydaktycznych. W trakcie postępowania strona wyjaśniała konsekwentnie, że sporne umowy nie obejmują wykładów i zajęć dydaktycznych, co zostało też jednoznacznie określone w umowie. Organ i te okoliczności pominął w rozstrzygnięciu.

Reasumując zdaniem Sądu, w rozpoznawanej sprawie, nie można uznać, że określony w sprawie przedmiot umów, nie może stanowić rezultatu umowy w rozumieniu art. 627 k.c., który też nie poddawałby się sprawdzianowi na istnienie wad fizycznych, według kryteriów obiektywnych i powszechnie sprawdzalnych. Nie można również uznać, że tak określony przedmiot umów, nie jest samoistnym, a więc pozostającym po jego wytworzeniu niezależnie od dalszego działania twórcy rezultatem, materialnym, obiektywnie osiągalnym i w konkretnych warunkach pewnym. Reasumując wszystkie powyżej wymienione cechy, są właściwe, zgodnie z przytoczonym powyżej orzecznictwem, dla umowy o dzieło i cechy te, w ocenie Sądu, charakteryzują sporne umowy. Sąd nie zgadza się zatem z przeciwnym stanowiskiem organu, nie popartym materiałem dowodowym zgromadzonym w sprawie oraz przekonującą argumentacją. Natomiast orzecznictwo sądowe powoływane przez organy orzekające w sprawie, dotyczy wyroków wydanych w innych stanach faktycznych w szczególności umów o dzieło, których przedmiotem było przeprowadzenie wykładów, a taka sytuacja nie zachodzi w rozpoznawanej sprawie.

Z tych względów Sąd uznał za zasadne zarzuty skargi dotyczące naruszenia przez organy art. 734 § 1 w zw. z art. 750 k.c., poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że łączące strony umowy o dzieło były umowami o świadczeniu usług, a nie umowami o dzieło w myśl art. 627 k.c., pomimo że specyfika umowy zawartej z zainteresowanym wskazuje na wszelkie cechy umowy o dzieło. Doprowadziło to w konsekwencji do naruszenia art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e) ustawy o świadczeniach, polegające na uznaniu, że zainteresowany podlegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, w związku ze świadczeniem pracy na podstawie spornych umów.

Organ ponownie rozpatrując sprawę uwzględni stanowisko Sądu, iż sformułowany w spornych umowach przedmiot umowy, w sposób wystarczający określa rezultat tej umowy, który może stanowić dzieło w rozumieniu art. 627 k.c.

Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. oraz art.135 p.p.s.a. orzekł jak w punkcie pierwszym wyroku. O kosztach zastępstwa procesowego Sąd orzekł w oparciu o art. 200, art. 205 § 2, art. 209 p.p.s.a. oraz zgodnie z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U.poz.1804), zasądzając na rzecz strony skarżącej kwotę 480 zł wynagrodzenia z tytułu zastępstwa procesowego.

Wpis sądowy nie został w sprawie uiszczony, z uwagi na zwolnienie ustawowe przewidziane w art. 239 § 1 pkt 1 lit. e p.p.s.a, zgodnie z którym strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Natomiast w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 maja 2016 r. sygn. akt II GPS 2/15 wskazano, że przez sprawę z zakresu ubezpieczeń społecznych należy rozumieć także sprawę z zakresu ubezpieczeń zdrowotnych.