Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 2615/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2008-02-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a , c, art 134
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Zabłocka, Asesor WSA Danuta Dopierała (spr.), Sędzia WSA Jolanta Bożek, , Protokolant Izabela Kucharczyk-Szczerba, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 lutego 2008 r. sprawy ze skargi I.K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności stanowiącej wartość ustalonego inwentarza stanu czynnego spadku uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi z 24 września 2007 r. (data nadania pocztowego), wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie przez panią I.K. jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych reprezentującego Zakład Ubezpieczeń Społecznych z [...] sierpnia 2007 r., nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] czerwca 2007 r., nr [...], o odmowie umorzenia kwoty [...] zł stanowiącej wartość ustalonego inwentarza stanu czynnego spadku.

Skarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym:

W piśmie z 26 września 2006 r., stanowiącym odwołanie do Sądu [...] w Z.- [...] od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. z [...] września 2006 r. znak: [...] w sprawie przeniesienia na panią I.K. - jako spadkobiercę - odpowiedzialności za zaległe składki ubezpieczeniowe po Panu J.K., zmarłym [...] kwietnia 2005 r., pani I.K. zwróciła się jednocześnie o umorzenie należności określonych ww. decyzją w kwocie [...] zł, stanowiącej 3/8 części wartości ustalonego w inwentarzu stanu czynnego spadku. Wyrokiem z 12 lutego 2007 r., sygn. akt IXU.2668/06, Sąd [...] w Z. oddalił ww. odwołanie o zwolnienie z obowiązku zapłaty składek i przekazał wniosek pani I.K. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. celem rozpoznania go w części dotyczącej umorzenia składek. W motywach wniosku pani I.K. wskazała, iż ze względu na swój wiek i stan zdrowia oraz sytuację materialną nie jest w stanie zrealizować przedmiotowego zobowiązania.

W odpowiedzi na wezwanie organu z 22 marca 2007 r. Wnioskodawczyni złożyła do akt sprawy informację w sprawie stanu majątkowego i możliwości płatniczych według stanu na 18 kwietnia 2007 r., informację o dochodach uzyskanych od organu rentowego za lata 2004 - 2006 (PIT-40A/11A), akt notarialny dotyczący ustanowienia odrębnej własności lokalu, umowy sprzedaży i ustanowienia hipoteki z 22 stycznia 2001 r.

Decyzją z [...] czerwca 2007 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 1 - 4 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.) w wyniku rozpatrzenia wniosku z 26 września 2006 r. o umorzenie kwoty [...] zł, stanowiącej wartość ustalonego inwentarza stanu czynnego spadku po zmarłym [...] kwietnia 2005 r. bracie - panu J.K - odmówił umorzenia wyżej wymienionej należności.

Na podstawie zebranego materiału dowodowego organ stwierdził iż, Wnioskodawczyni - osoba samotna - pobiera świadczenie rentowe w wysokości [...] zł miesięcznie. Większą część dochodu przeznacza na bieżące opłaty i lekarstwa, na skromne życie pozostaje niewielka kwota, nieprzekraczająca [...] zł miesięcznie. Ze względu na wiek ([...] lata) i stan zdrowia Wnioskodawczyni oświadczyła, że nie jest w stanie opłacić zobowiązań. Jak wynika z informacji o stanie majątkowym i możliwościach płatniczych majątek osobisty Strony stanowią meble z 1976 r. oraz sprzęt RTV i AGD bez wartości. Majątek nieruchomy stanowi mieszkanie (nr księgi wieczystej [...]) o wartości rynkowej [...] zł. Wnioskodawczyni posiada polisę ubezpieczeniową o wartości [...] zł w [...] S.A. oraz zobowiązania wobec UMiG Z., ZGKiM Z. , PKP P., Gazownia Z. oraz wobec osoby prywatnej za rozliczenie kosztów pogrzebu.

Powołując treść art. 28 ust. 1 - 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych organ wskazał, że w sprawie niniejszej nie zostały spełnione przesłanki całkowitej nieściągalności należności. Podniósł, iż Wnioskodawczyni osiąga dochód z tytułu pobierania świadczenia rentowego. Zaznaczył również, iż z uwagi na toczące się postępowanie odwoławcze od decyzji ZUS z [...] września 2006 r., wobec pani I.K. nie było prowadzone postępowanie egzekucyjne.

Badając całość materiału zgromadzonego w sprawie pod kątem spełnienia przesłanek umorzenia należności wynikających z § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) organ orzekający stwierdził, że w sprawie nie wykazano okoliczności, które pozwalałyby na umorzenie należności pomimo braku całkowitej nieściągalności ze względu na ważny interes osoby zobowiązanej. W ocenie organu analiza stanu faktycznego nie daje podstawy do twierdzenia, że spłata należności przez Wnioskodawczynię pociągnie za sobą zbyt ciężkie skutki i pozbawi zobowiązaną możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Strona osiąga dochód z tytułu świadczenia rentowego, który - zdaniem organu - nie wyklucza przystąpienia do spłaty należności, choćby w ratach miesięcznych.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z 9 lipca 2007 r. (data nadania pocztowego), pani I.K. wskazała, że jej stan zdrowia pozbawia ją możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie zaległych składek po zmarłym synu. Zwróciła uwagę na poniesione koszty pogrzebu syna. Jednocześnie załączyła kserokopie: karty informacyjnej leczenia szpitalnego w okresie 20-21 czerwca 2007 r. wystawionej przez [...] Szpital [...] SP ZOZ w Z. (rozpoznanie: [...]), karty informacyjnej z 10 października 2000 r. wystawionej przez [...] Szpital [...] SP ZOZ z Z., wypisu z treści orzeczenia Lekarza Orzecznika ZUS z [...] marca 2000 r., nr akt [...], rachunku za nagrobek z [...] czerwca 2006 r. wystawionego przez Zakład Kamieniarski - [...] w Z. na kwotę [...] zł, rachunku z [...] kwietnia 2005 r. na kwotę [...] wystawionego przez "F." w B.

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych reprezentujący Zakład Ubezpieczeń Społecznych, decyzją z [...] sierpnia 2007 r., działając na podstawie art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.) w związku z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 ze zm.), utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję z [...] czerwca 2007 r., nr [...], w sprawie odmowy umorzenia należności z tytułu składek ubezpieczeniowych w kwocie określonej w sentencji decyzji z [...] czerwca 2007 r.

Podzielając stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu rozstrzygnięcia wydanego w I instancji organ stwierdził, iż w rozpatrywanej sprawie nie zachodzą okoliczności uzasadniające podjęcie decyzji o umorzeniu należności. Nie zostały bowiem spełnione przesłanki całkowitej nieściągalności wynikające z art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych gdyż nie wykorzystano wszystkich możliwości dochodzenia należności, m.in. w stosunku do zadłużenia z tytułu składek nie było prowadzone postępowanie egzekucyjne. Brak jest zatem rozeznania co do skuteczności tej formy dochodzenia należności.

Jednocześnie organ wskazał, że nie stwierdzono okoliczności uzasadniających umorzenie należności z przyczyn określonych w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Odnosząc się do podniesionej przez Wnioskodawczynię kwestii pobytu w szpitalu, nie kwestionując jej problemów zdrowotnych z powodu udokumentowanego schorzenia stwierdził, iż w przedmiotowej sprawie nie występuje przesłanka, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 3 ww. rozporządzenia, ponieważ Zobowiązana uzyskuje dochód z tytułu renty (wypłata świadczenia za miesiąc lipiec 2007 r. wyniosła [...] zł) umożliwiający, zdaniem organu, przystąpienie do spłaty zadłużenia w ratach miesięcznych. Uwzględniając osiągany przez Wnioskodawczynię stały dochód organ stwierdził, iż brak jest podstaw do uznania, że spłata zadłużenia pozbawi zobowiązaną możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Końcowo organ zauważył, iż oceniając przedmiotową sprawę wzięto pod uwagę nie tylko zebrany materiał dowodowy, ale także ważny interes osoby zobowiązanej oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych i innych funduszy, jak również nałożony na Zakład obowiązek dbałości o stan finansów tych funduszy.

W konkluzji Prezes Zakładu stwierdził, iż dokonana w I instancji ocena materiału dowodowego oraz brak wystąpienia nowych przesłanek przemawiających za umorzeniem należności, w pełni uzasadniają podjęte rozstrzygnięcie.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 24 września 2007 r. (data nadania pocztowego) na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] sierpnia 2007 r., pani I.K. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji jako naruszającej prawo, zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych oraz o zwolnienie od ponoszenia kosztów sądowych.

Kwestionując stanowisko Prezesa Zakładu Skarżąca wskazała, że zaskarżona decyzja narusza przepis § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. W ocenie Skarżącej oczywistym jest bowiem, że spłata należności pozbawi ją możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Podkreśliła, że z uwagi na wiek ([...] lat), wysokość wypłacanego świadczenia rentowego ([...] zł), które jest jej jedynym źródłem utrzymania oraz problemy zdrowotne ([...]) nie jest w stanie spłacić zadłużenia nawet w systemie ratalnym. Zaznaczyła, że po opłaceniu bieżących kosztów utrzymania pozostaje jej ok. [...] zł miesięcznie i kwota ta nie pozwala na godne życie. Do skargi dołączyła kserokopie kart informacyjnych leczenia szpitalnego (k. 5 - 10 akt sądowych).

W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Na wstępie Sąd wyjaśnia, iż uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego.

Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.). Uwzględnienie skargi następuje również w przypadku stwierdzenia, że zaskarżony akt jest dotknięty jedną z wad wymienionych w art. 156 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Sąd, kierując się tymi przesłankami i badając zaskarżoną decyzję w granicach określonych przepisami powołanych wyżej ustaw, tj. badając zaskarżone orzeczenie pod względem jego zgodności tak z przepisami ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071), dalej: k.p.a., jak i z normami prawa materialnego zawartymi w ustawie z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.) dalej: u.s.u.s., uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Podkreślić w tym miejscu należy, iż zgodnie z unormowaniem zawartym w art. 134 p.p.s.a. sąd, dokonując oceny zaskarżonego aktu rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Cytowany przepis pozwala więc na uwzględnienie skargi także wtedy, gdy strona nie podnosi w trakcie toczącego się postępowania sądowoadministracyjnego zarzutów będących podstawą wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego indywidualnego aktu administracyjnego. Sytuacja taka ma miejsce w niniejszej sprawie.

Badając prawidłowość decyzji administracyjnych wydanych w rozpatrywanej sprawie Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżona decyzja z [...] sierpnia 2007 r. wydana została przez organ orzekający z naruszeniem przepisów prawa materialnego oraz reguł postępowania administracyjnego i, w konsekwencji, jest wadliwa w stopniu uzasadniającym jej uchylenie.

Sąd zważył, iż w piśmie z 26 września 2006 r., stanowiącym odwołanie skierowane do Sądu [...] w Z. [...] od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. z [...] września 2006 r. znak: [...], pani I.K. zwróciła się o umorzenie należności określonych ww. decyzją ZUS w kwocie [...] zł. Wyrokiem z 12 lutego 2007 r., sygn. akt IXU.2668/06, Sąd [...], w Z. oddalił ww. odwołanie w sprawie o zwolnienie z obowiązku zapłaty składek i przekazał wniosek pani I.K. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. celem rozpoznania go w części dotyczącej umorzenia składek. W motywach wniosku pani I.K. wskazała, iż ze względu na swój wiek i stan zdrowia oraz sytuację rodzinną i materialną nie jest w stanie zrealizować przedmiotowego zobowiązania. Wobec treści wniosku Skarżącej, wszczynającego kontrolowane przez Sąd postępowanie administracyjne, zastosowanie w sprawie miał przepis art. 28 u.s.u.s., w którym ustawodawca przewidział instytucję umarzania należności z tytułu składek, w związku z art. 32 u.s.u.s.

Zgodnie z ust. 1 art. 28 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Na podstawie ust. 2 powołanego przepisu, należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Natomiast w myśl ust. 3a art. 28 u.s.u.s., należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych, będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w ust. 3a omawianej regulacji prawnej, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, zostały określone w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), wydanym na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 28 ust. 3b u.s.u.s. Zgodnie z § 3 ust. 1 pkt 1 - 3 wymienionego rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, w przypadku poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności, jak również w razie przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Przepisy normujące umarzanie należności z tytułu składek, tj. tak przepis ust. 2 jak i ust. 3a art. 28 u.s.u.s., posługują się sformułowaniem "mogą być umarzane", a to oznacza, iż regulacje te należą do sfery uznania administracyjnego. W takiej sytuacji organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia, przy czym zaznaczyć trzeba, iż wybór taki nie może być dowolny i musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy (v. wyrok NSA z 2 lutego 1996 r., sygn. akt II SA 28754/95, Wokanda 1996, nr 6, s.36). W wyroku z 16 listopada 1999 r. (sygn. akt III SA 7900/98 LEX nr 47243) Naczelny Sąd Administracyjny trafnie stwierdził, iż "w celu wydania prawidłowego orzeczenia w sytuacji uznania administracyjnego organ administracyjny obowiązany jest szczegółowo zbadać stan faktyczny i utrwalić w aktach wyniki badania. Obowiązki organu administracyjnego w zakresie postępowania dowodowego są nawet większe niż przy ustawowym skrępowaniu, gdyż w poszukiwaniu materialnego kryterium do wydania decyzji powinien on najwszechstronniej zbadać stan faktyczny, w wymiarze wychodzącym poza okoliczności typowe w sytuacjach związania, mając na uwadze szczególną rolę w decyzji uznaniowej jej zgodności z interesem społecznym i słusznym interesem obywatela z art. 7 k.p.a.". Z kolei w wyroku z 28 kwietnia 2003 r. (sygn. akt II SA 2486/01 LEX nr 149543) Naczelny Sąd Administracyjny zawarł tezę, iż "podejmując decyzję uznaniową organ administracji stosownie do art. 7 k.p.a. ma obowiązek kierowania się słusznym interesem obywatela, jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny ani nie przekracza to możliwości organu administracji publicznej wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków prawnych".

Podkreślić zatem należy, iż rozstrzyganie w ramach uznania wymaga od organu poczynienia ustaleń dokonanych w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku wydania decyzji o przekonującej treści (art. 11 k.p.a.), a także załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Dalej podnieść należy, iż ocena całokształtu zgromadzonego materiału dowodowego - w kontekście mających zastosowanie w sprawie przesłanek prawa materialnego, z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli - winna znaleźć swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji, stanowiącym - stosownie do treści art. 107 k.p.a. - jej integralną część, które winno zawierać ocenę zebranego materiału dowodowego, dokonaną przez organ wykładnię stosowanych w sprawie przepisów prawa oraz ocenę przyjętego stanu faktycznego w świetle wskazanych w nim norm prawa materialnego. Brak prawidłowego uzasadnienia decyzji, zwłaszcza tych o charakterze uznaniowym, jak trafnie wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z 14 kwietnia 2005 r. (sygn. akt III SA/Wa 180/05, LEX nr 166546), uniemożliwia - w przypadku jej zaskarżenia - ustalenie, "(...). czy organ nie przekroczył granic przyznanego mu uznania administracyjnego (...)". Swobodne uznanie nie może być bowiem tożsame z dowolnością.

Przez właściwe motywowanie decyzji organ realizuje również zasadę przekonywania, wyrażoną w art. 11 k.p.a. W orzecznictwie zaznacza się, iż obowiązkiem każdego organu administracji jest najstaranniejsze wyjaśnianie podstawy faktycznej i prawnej decyzji, czyli wyjaśnianie stronie zasadności przesłanek rozstrzygnięcia. W istocie chodzi o wytłumaczenie stronie, dlaczego organ dany przepis zastosował do konkretnych ustaleń faktycznych lub uznał go za niewłaściwy. Zasada przekonywania nie zostanie zrealizowana, gdy organ pominie milczeniem niektóre dowody zgromadzone w sprawie, czy też twierdzenia lub wyjaśnienia strony, albo nie odniesie się do faktów istotnych dla sprawy - okoliczności podnoszonych przez stronę (v. wyrok z 11 lipca 2001 r., sygn. akt IV SA 703/99, LEX nr 51234).

Oceniając w świetle powyższego zaskarżoną decyzję stwierdzić należy, że decyzja ta, wydana przez Prezesa Zakładu w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, z powodu naruszenia powyżej analizowanych przepisów postępowania administracyjnego, w tym art. 11 i art. 8 oraz art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3, k.p.a., jest wadliwa w stopniu uzasadniającym jej uchylenie.

Jak wskazano powyżej, fakultatywny charakter art. 28 u.s.u.s. nie usprawiedliwia odstąpienia organu od ustosunkowania się do dowodów, wniosków i zarzutów podnoszonych przez stronę postępowania. Natomiast organ w niniejszej sprawie nie uznał za celowe odnieść warunków umorzenia należności określonych w wymienionych przepisach, w szczególności w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r., do stanu faktycznego niniejszej sprawy pozostawiając poza rozważaniami dowody i argumenty podnoszone przez Skarżącą w toku postępowania administracyjnego (odwoławczego). Prezes Zakładu ograniczył się w zasadzie wyłącznie do wymienienia dokumentów złożonych przez Skarżącą w toku postępowania odwoławczego (karta informacyjna leczenia szpitalnego w okresie [...] czerwca 2007 r. wystawiona przez [...] Szpital [...] SP ZOZ w Z., karta informacyjna z [...] października 2000 r. wystawiona przez [...] Szpital [...] SP ZOZ z Z., wypis z treści orzeczenia Lekarza Orzecznika ZUS z [...] marca 2000 r., nr akt [...], rachunek za nagrobek z [...] czerwca 2006 r. wystawiony przez Zakład Kamieniarski - [...] w Z. na kwotę [...] zł, rachunek z [...] kwietnia 2005 r. na kwotę [...] wystawiony przez "F." w B. - str. 2 i 3 zaskarżonej decyzji; k. 36 i 37 verte akt admin.) i - stwierdzając, iż w postępowaniu odwoławczym nie wystąpiły nowe przesłanki przemawiające za uchyleniem decyzji I instancji z [...] czerwca 2007 r. - nie dokonał ich jakiejkolwiek analizy i oceny w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji z perspektywy mających zastosowanie w sprawie przepisów prawa materialnego. Przede wszystkim nie rozważył w sposób należyty sytuacji rodzinnej Skarżącej spowodowanej śmiercią syna i, w konsekwencji, jej sytuacji materialnej w kontekście wysokości otrzymywanej renty, kosztów utrzymania oraz podkreślanej przez Skarżącą kwestii kosztów poniesionych w związku z pogrzebem syna. Organ nie poddał również odpowiedniej analizie argumentów zawartych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy dotyczących aktualnej sytuacji zdrowotnej Skarżącej. Nie wypełnił tym samym obowiązku spoczywającego na organie odwoławczym w zakresie ustosunkowania się w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji do wszystkich żądań, wniosków i zarzutów strony, zwłaszcza zawartych w odwołaniu (wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy). Podkreślenia wymaga, iż brak w motywach decyzji należytego ustosunkowania się do zarzutów odwołania, pozwalających na ocenę prawidłowości decyzji organu I instancji, uzasadnia nie tylko uznanie, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem podstawowych zasad postępowania odwoławczego, ale jednocześnie daje podstawę do stwierdzenia, że przy tego rodzaju postępowaniu pod znakiem zapytania pozostają gwarancje wynikające z zasady dwuinstancyjności postępowania, określone w art. 15 k.p.a. (v. wyrok NSA z 27 maja 1998 r., IV SA 1130/96, LEX nr 43290, wyrok NSA z 22 kwietnia 1998 r., sygn. akt I SA/Lu 21/98).

Ponadto Sąd zauważa, iż - wbrew twierdzeniom zawartym w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia - podejmując decyzję na zasadzie uznania administracyjnego organ nie przeanalizował w sposób należyty kwestii ważnego interesu Skarżącej w kontekście jej sytuacji rodzinnej, wieku, problemów zdrowotnych oraz wysokości otrzymywanego świadczenia. Nie rozważył w tym zakresie okoliczności powstania zobowiązania Skarżącej (śmierć syna i wydanie decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] września 2006 r. znak [...] w sprawie przeniesienia na I.K. jako spadkobiercę, odpowiedzialności za zaległe składki ubezpieczeniowe po panu J.K., zmarłym [...] kwietnia 2005 r.), co - zdaniem Sądu - ma w przedmiotowej sprawie szczególnie istotne znaczenie, tym bardziej, iż - jak podkreśliła Skarżąca we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy - równowartość ustalonego inwentarza stanu czynnego spadku została przeznaczona na pokrycie kosztów pogrzebu syna. W ocenie Sądu kwestia zdarzeń leżących u podstaw powstania zobowiązania Skarżącej przy uwzględnieniu jej sytuacji materialnej i rodzinnej powinna być szczególnie wnikliwie przeanalizowana przez organ orzekający z perspektywy przesłanek określonych w art. 28 ust. 3a i 3b u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. Zauważyć przy tym należy, że przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s., w przeciwieństwie do art. 28 ust. 3 u.s.u.s. określającego w pkt 1 - 6 zamknięty katalog przesłanek całkowitej nieściągalności, nie ogranicza możliwości umorzenia należności do enumeratywnie wymienionych sytuacji, lecz pozwala na zastosowanie przedmiotowej ulgi w spłacie zadłużenia w uzasadnionych przypadkach, które winny być analizowane i poddane ocenie z punktu widzenia indywidualnej sytuacji rodzinnej, zdrowotnej i materialnej osoby zobowiązanej do opłacenia należności przy uwzględnieniu jej ważnego interesu oraz stanu finansów ubezpieczeń społecznych. Jednocześnie podkreślenia wymaga, iż przepis § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. nie wymienia enumeratywnie w pkt 1 - 3 przesłanek uzasadniających umorzenie należności, lecz wskazuje przypadki wyjątkowe, które należy rozważyć w szczególności. Nie oznacza to prawa organu do pominięcia i pozostawienia poza rozważaniami innych okoliczności, które - jak w sprawie niniejszej (powstanie zobowiązania na skutek śmierci syna) - nie zostały wprawdzie wprost wymienione w powołanym wyżej przepisie, niemniej jednak należą do szerokiego spektrum sytuacji o szczególnym stopniu wrażliwości życiowej i mogą zostać uznane za uzasadniony przypadek stanowiący podstawę do rozważenia wydania decyzji pozytywnej w przedmiocie umorzenia należności.

Mając na względzie powyższe Sąd w składzie orzekającym uznał, iż przytoczona argumentacja nie uzasadnia wydanego rozstrzygnięcia w sposób rzetelny i wnikliwy, wskazując tym samym na dokonanie powierzchownej (uproszczonej) oceny stanu faktycznego rozpatrywanej sprawy, bez uwzględnienia wskazanych powyżej okoliczności, dotyczących w szczególności przyczyn powstania zobowiązania i, stanowiącego ich konsekwencję, ważnego interesu osoby zobowiązanej.

Rozpatrując sprawę ponownie Prezes Zakładu jest zatem obowiązany szczegółowo rozważyć całość zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w tym argumentację przedstawioną przez Skarżącą w toku postępowania administracyjnego. Powyższe musi znaleźć swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji, w którym organ ma obowiązek odnieść się do wszystkich okoliczności faktycznych sprawy oraz do wszystkich zarzutów podniesionych przez Zobowiązaną. Uzasadnienie winno bowiem zawierać pełną analizę i ocenę występujących w sprawie faktów, nawet wtedy, gdyby fakty te nie znalazły uznania u organu rozstrzygającego sprawę. Dopiero wszechstronne wyjaśnienie sprawy, przy zachowaniu reguł postępowania administracyjnego, w tym w szczególności przedstawionych powyżej, daje prawo do podjęcia decyzji (nawet odmownej - z uwagi na jej fakultatywny charakter - w sytuacji zaistnienia przesłanek pozwalających na umorzenie należności). Organ, orzekając na podstawie przepisu opartego na uznaniu administracyjnym, tak jak w niniejszej sprawie, ma bowiem prawo wyboru rozstrzygnięcia, a to znaczy, że nawet w sytuacji uznania, iż strona spełnia przesłanki w nim wskazane, może wydać negatywne dla niej orzeczenie, przy czym, przed jego podjęciem winien rozważyć interes społeczny i słuszny interes strony, tj. w odpowiedni, wyczerpujący sposób przedstawić swoje argumenty również w tym zakresie.

Biorąc pod uwagę stan faktyczny i prawny przedmiotowej sprawy, organ - mając na względzie przesłanki umorzenia należności określone w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 cyt. wyżej rozporządzenia - winien poddać wnikliwej analizie, podnoszoną przez Wnioskodawczynię sytuację rodzinną (utratę syna, samotne prowadzenie gospodarstwa domowego) oraz materialną ze szczególnym uwzględnieniem konieczności poniesienia wydatków związanych z pogrzebem syna. Rozważając powyższe organ winien również wziąć pod uwagę wiek skarżącej, fakt pobierania świadczenia rentowego, ponoszone koszty utrzymania (organ winien m.in. uwzględnić okoliczność rozłożenia na roczne raty ceny za udział w gruncie w wysokości [...] zł nieruchomości o nr Kw. [...] w Z., płatnych do [...] marca każdego roku, poczynając od 2002 r. - akt notarialny dotyczący ustanowienia odrębnej własności lokalu, umowy sprzedaży i ustanowienia hipoteki z [...] stycznia 2001 r. - k. 9 verte akt. admin.). Dokonując oceny okoliczności rozpatrywanej sprawy z perspektywy ww. przepisów prawa materialnego organ winien rzetelnie rozważyć ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek w kontekście przyczyn powstania jej zobowiązania wobec ZUS oraz związanej z tym jej sytuacji życiowej, uwzględniając jednocześnie stan finansów ubezpieczeń społecznych.

Niezależnie od powyższego Sąd zauważa, iż przed wydaniem zaskarżonej decyzji, organ orzekający nie umożliwił Skarżącej wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów, przez co nie wywiązał się z obowiązku nałożonego nań przepisem art. 10 § 1 k.p.a. Przepis ten stanowi, że organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Przesłanki odstąpienia od tego obowiązku określone zostały w art. 10 § 2 k.p.a. (załatwienie sprawy nie cierpi zwłoki ze względu na niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia ludzkiego albo ze względu na grożącą niepowetowaną szkodę). W ocenie Sądu, w rozpatrywanej sprawie żadna z tych przesłanek nie wystąpiła. Również organ nie wskazywał żadnej z nich, a pomimo tego nie dochował obowiązku określonego w cyt. regulacji.

Wprawdzie przepisy k.p.a. nie precyzują obowiązków organów administracji publicznej poprzez wskazanie, iż stronie należy wyznaczyć termin, w którym może ona zrealizować swoje prawo, jednakże, zdaniem Sądu, z przepisu art. 10 § 1 k.p.a. wynika obowiązek organu poinformowania strony o zakończeniu postępowania dowodowego i w konsekwencji o możliwości wypowiedzenia się co do okoliczności wskazanych w tym artykule, które przecież będą stanowić podstawę faktyczną decyzji. Zawarte w treści art. 10 § 1 k.p.a. sformułowanie "przed wydaniem decyzji" jednoznacznie wskazuje, że chodzi tu o ten moment postępowania, w którym organ administracji publicznej, po zakończeniu postępowania dowodowego, przechodzi do fazy podjęcia rozstrzygnięcia, dotyczy to zarówno postępowania przed organem I, jak i II instancji. Możliwość wypowiedzenia się przed wydaniem decyzji, jest więc dla strony niejako ostatnią szansą na przedstawienie i uzasadnienie swojego stanowiska. Natomiast wyznaczenie stronie terminu na wypowiedzenie się jest uzasadnione koniecznością określenia czasu, w jakim organ administracji publicznej, oczekiwać powinien na jej stanowisko w sprawie. To, czy strona skorzysta z przysługującego jej prawa pozostawiono wyłącznie jej uznaniu. Rzeczą organu jest jej to umożliwić, czego organ odwoławczy w niniejszej sprawie nie uczynił.

Dostrzegając wskazane powyżej uchybienia Sąd uznał za zasadne uchylenie zaskarżonej decyzji i - nie przesądzając wyniku sprawy niniejszej - ponowne jej rozpatrzenie w oparciu o wskazane powyżej przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz ww. rozporządzenia i dokonanie rzetelnej oceny uwzględniającej obiektywnie trudną sytuację materialną i rodzinną Skarżącej. Uzasadnienie decyzji winno wyjaśniać w sposób wyczerpujący podjęte rozstrzygnięcie tak, aby Strona mogła poznać, zrozumieć i - o ile to możliwe - zaakceptować argumenty i przesłanki, jakimi kierował się organ w myśl ww. podstawowych zasad postępowania administracyjnego.

Końcowo, odnosząc się do wniosku Skarżącej zawartego w skardze dotyczącego zasądzenia kosztów postępowania i zwolnienia od ponoszenia kosztów sądowych Sąd zauważa, iż na podstawie art. 239 pkt. 1 lit e) p.p.s.a., w myśl którego "nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych strona skarżąca działanie lub bezczynność organu w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych", Skarżąca korzysta z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych. Zatem, wobec ustawowego zwolnienia Skarżącej od kosztów sądowych oraz wobec braku poniesienia przez Stronę innych kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw, brak jest podstaw do zasądzenia kosztów postępowania na rzecz Skarżącej od organu w rozpatrywanej sprawie (art. 200 p.p.s.a.).

Z uwagi na powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.