Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt I SA/Ol 142/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2017-03-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Zabezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: § 3 ust. 1 pkt 1  3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 28 ust. 2 i 3
journal: Dz.U. 2016 poz 963
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Wojciech Czajkowski (sprawozdawca), Sędziowie sędzia WSA Renata Kantecka,, sędzia WSA Jolanta Strumiłło, Protokolant specjalista Paweł Guziur, po rozpoznaniu w Olsztynie na rozprawie w dniu 29 marca 2017r. sprawy ze skargi E. P. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia 1 sierpnia 2016r. E.P. (dalej jako: skarżąca, wnioskodawczyni, zobowiązana) zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy.

Wskazując na trudną sytuację finansową, podała, że jedynym źródłem jej utrzymania jest renta rodzinna w wysokości 882,56 zł, z której co miesiąc Urząd Skarbowy potrąca 220,64 zł. Pozostała kwota 538,49 zł nie wystarcza na zaspokojenie podstawowych potrzeb osoby starszej i schorowanej. Skarżąca podała, iż skończyła 60 lat, przeszła dwie operacje, ma problemy z kręgosłupem, ciśnieniem oraz cierpi na depresję. Nie posiada żadnego majątku. Kwota należności głównej wynosi 1030,61 zł, natomiast odsetki 2.494,05 zł. Spłacanie tak wysokiej sumy należności przekracza jej możliwości finansowe. Dodała, że umorzenie zaległości znacznie polepszyłoby jej sytuację finansową.

Do wniosku zobowiązana dołączyła sporządzony przez poborcę skarbowego Urzędu Skarbowego, wydruk księgowy w zakresie stanu zaległości zobowiązanego na dzień 20.07.2016r. potwierdzający wskazywane zadłużenie z tytułu składek.

Decyzją z dnia "[...]" Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił wnioskodawczyni umorzenia należności z tytułu: 1) składek na ubezpieczenia społeczne za okres 08.2001r. na łączną kwotę 2.146,49 zł, 2) składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres 08.2001r. w łącznej wysokości 186,33 zł.

W motywach organ podniósł, że w sprawie nie zachodzą przesłanki z art. 28 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2016 r., poz. 963, ze zm.), dalej jako: "u.s.u.s.". W toku postępowania egzekucyjnego ustalono bowiem, że skarżąca osiąga dochód ze świadczenia rentowego, które może być przedmiotem egzekucji. Odmowę umorzenia składek argumentował też tym, że ocena sytuacji majątkowej, rodzinnej i zdrowotnej strony nie wykazała, aby zostały spełnione przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 – 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365 ze zm.), dalej jako: "rozporządzenie".

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżąca zwróciła uwagę na jej bardzo trudną sytuację materialną i wysokość dochodu na granicy ubóstwa. Podniosła, iż ZUS dokonał dowolnej oceny jej sytuacji materialnej, uznając, że skoro posiada dochód to brak jest podstaw do uznania całkowitej nieściągalności zadłużenia. Jak podała, pomimo, że nie została uznana za osobę niepełnosprawną ma kłopoty ze zdrowiem. Znalezienie zaś zatrudnienia w wieku 60 lat i pozyskanie dodatkowego dochodu, nie jest łatwe. Reasumując stwierdziła, że decyzja organu jest dla niej krzywdząca, a podnoszone w niej argumenty są sprzeczne ze sobą.

Decyzją z dnia "[...]" Zakład Ubezpieczeń Społecznych wymienione wyżej rozstrzygnięcie z dnia "[...]" utrzymał w mocy. W uzasadnieniu zwrócił m.in. uwagę, że skarżąca zaprzestała prowadzenia pozarolniczej działalności, jednak posiada majątek w postaci otrzymywanego świadczenia rentowego. Uznając w dalszej kolejności, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki umorzenia należności z tytułu składek określone w art. 28 ust. 2 i 3 pkt 3 i 5 u.s.u.s., Zakład powołał się na poczynione w sprawie ustalenia, w świetle których skarżąca nie figuruje jako właściciel nieruchomości, jak również w ewidencji właścicieli pojazdów. Posiada jednak rentę rodzinną przyznaną na stałe w wysokości 759,13 zł, z której dokonywane są potrącenia na rzecz Urzędu Skarbowego w kwocie 220,64 zł miesięcznie. Zakład zauważył, iż właściwy organ egzekucyjny nie stwierdził całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Tym samym brak jest podstaw do ich umorzenia. Dla podjęcia decyzji o umorzeniu musi zostać udowodnione wystąpienie co najmniej jednej z przesłanek wymienionych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., potwierdzających w sposób jednoznaczny i nie budzący żadnych wątpliwości, że w danej sytuacji zachodzi całkowita nieściągalność, która oznacza nie tylko brak możliwości egzekwowania zadłużenia w obecnym stanie, ale również nie rokuje szans na wyegzekwowanie należności w przyszłości.

Odnosząc się do przesłanek umorzenia określonych w § 3 rozporządzenia, organ wskazał, że możliwość umorzenia przedmiotowych należności, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, następuje w sytuacji, gdy osoba zobowiązana wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie spłacić ciążących na niej należności, ponieważ pociągałoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego. Zwrócił też uwagę, iż to na zobowiązanym ciąży obowiązek przedstawienia dowodów świadczących o trudnej sytuacji materialnej i rodzinnej uniemożliwiającej uregulowanie zadłużenia. Mając powyższe na uwadze, wskazano w uzasadnieniu decyzji, że skarżąca samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe i utrzymuje się z renty po zmarłym mężu w wysokości 538 zł. Wskazała wprawdzie na ponoszenie kosztów związanych z leczeniem w wysokości 150 zł miesięcznie, jednak wydatków tych nie udokumentowała. Nie przedstawiła zarówno żadnych dokumentów potwierdzających koszty leczenia, czy też związanych z innymi, nadzwyczajnymi wydatkami. Dlatego też niemożliwym było przeprowadzenie analizy sytuacji finansowej skarżącej, w celu jednoznacznego potwierdzenia, iż zasadnym jest umorzenie zaległości, z uwagi na ubóstwo i zagrożenie egzystencji.

Mając to na uwadze Zakład stwierdził, że nie kwestionuje trudności z jakimi boryka się zobowiązana, jednakże trudna sytuacja materialna oraz brak środków na pokrycie zadłużenia nie przesądza o pozytywnym rozstrzygnięciu wniosku w zakresie umorzenia należności. Opłacenie należnych składek ma bowiem charakter obligatoryjny i wszelkie odstępstwa od tej zasady muszą być uzasadnione wystąpieniem szczególnych okoliczności, z których wynika, że ZUS nie ma możliwości odzyskania swoich należności w chwili obecnej, jak również w przyszłości. Przy czym zobowiązana nie wykazała, że trudności finansowe mają charakter stały i pogłębiający się.

Zakład stwierdził, iż w stosunku do zobowiązanej nie zaistniała przesłanka określona w § 3 ust. 1 pkt 2, z oczywistych przyczyn zaprzestania prowadzenia przez niego działalności gospodarczej.

Jak podniesiono w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, w sprawie nie wystąpiła też przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, a więc przewlekła choroba zobowiązanej lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiająca możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Skarżąca nie przedstawiła żadnych dokumentów dotyczących jej aktualnego stanu zdrowia, nie udowodniła również, że została uznana przez organy uprawnione do wydawania takich rozstrzygnięć, za osobę niepełnosprawną bądź niezdolną do pracy w stopniu uniemożliwiającym osiąganie dochodów. Organ zauważył jednocześnie, że skarżąca niezależnie od stanu zdrowia pobiera rentę rodzinną. Tym samym stan zdrowia nie pozbawia jej możliwości uzyskiwania dodatkowego dochodu.

Uzasadniając zaskarżone rozstrzygnięcie organ podniósł, że decyzje w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek rozpatrywane są indywidualnie, w oparciu o zgromadzony materiał w sprawie, dołączone przez stronę dokumenty i wyjaśnienia, które obrazują aktualną sytuację płatnika. Dopiero tak zgromadzony materiał w sprawie oraz zaistnienie przesłanek warunkujących podjęcie decyzji o umorzeniu zadłużenia, daje taką możliwość, nie stanowiąc jednak obligatoryjnego przymusu zastosowania takiej ulgi. Składki na ubezpieczenie społeczne służą gromadzeniu środków na wypłaty różnego rodzaju świadczeń w tym rent i emerytur. Interes społeczny, jakim jest zapewnienie środków na wypłaty rent i emerytur będących źródłem utrzymania dużej grupy społeczeństwa przemawia za odmową umorzenia zaległych składek, pomimo trudnej sytuacji w jakiej się zobowiązana znajduje. Zakład wskazał ponadto na możliwość spłaty zadłużenia w układzie ratalnym.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie strona wskazała, iż nie zgadza się z decyzją ZUS. Wniosła o jej zmianę i umorzenie należnych składek oraz odsetek wobec ZUS, ewentualnie o uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Jak podała w uzasadnieniu, przepisy rozporządzenia skierowane są do osób najuboższych, których dochody nie wystarczają na zaspokojenie podstawowych potrzeb, a do takich zobowiązana należy. Kwota którą dysponuje po potrąceniu, tj. 538,49 zł skazuje ją na życie w skrajnym ubóstwie. We wniosku o umorzenie należności przedstawiła jak rozdysponowuje wymienioną kwotę na żywność i inne należności. Dlatego niegodne jest jej zdaniem, żądanie ze strony ZUS dokumentowania ponoszonych wydatków, czy też paragonów na każdy zakup robiony w sklepie spożywczym. Wskazała, iż każdy musi kupować żywność, leki, czasami buty, szampon, czy środki czystości. Minimalne wydatki na żywność wynoszą zaś 12-14 zł dziennie. Skarżąca zgodziła się, że decyzje ZUS mają charakter uznaniowy. Nie mogą być jednak dowolne. W jej ocenie, organ podszedł do jej sprawy bezdusznie, błędnie interpretując § 3 pkt 1 rozporządzenia. Decyzja nosi tym samym znamiona dowolności. Zakład nie rozważył, czy zobowiązana w ogóle zaspokaja swoje potrzeby życiowe.

Odnosząc się do możliwości podjęcia pracy i osiągania dodatkowych dochodów, skarżąca podała, że jest to po prostu niemożliwe. Jest osobą schorowaną i ma 61 lat i utrudnione możliwości wydostania się z miejsca, w którym mieszka, z uwagi na brak samochodu oraz odległość jej miejscowości (5 km) od szosy asfaltowej.

Do skargi załączyła kserokopię informacji o wysokości minimum socjalnego we wrześniu 2016r. wydaną przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych, w świetle której, w 1- osobowym gospodarstwie emeryckim wynosiło ono 1.082,59 zł.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz. U. z 2016r., poz. 1066, ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Kontrola ta obejmuje kwestie związane z procesem stosowania prawa w postępowaniu podatkowym, a więc to, czy organ dokonał prawidłowych ustaleń co do obowiązywania zaskarżonej normy prawnej, czy normę tę właściwe interpretował i czy nie naruszył zasad ustalenia określonych faktów

Uchylenie decyzji lub postanowienia, może nastąpić w sytuacji, gdy ich wydanie nastąpiło w wyniku naruszenia prawa materialnego lub procesowego, które to naruszenie miało lub mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co wynika z treści art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. 2016, poz. 718 ze zm., zwanej dalej "p.p.s.a.").

W zakresie tak określonej kognicji, Sąd po dokonaniu analizy całokształtu okoliczności faktycznych rozpatrywanej sprawy, doszedł do przekonania, że zaskarżoną decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych należało uchylić. W związku z odmową umorzenia należności E.P. z tytułu składek, doszło bowiem do naruszenia przepisów prawa.

Podstawę prawną rozstrzygnięcia organu stanowił art. 28 ust. 1-4 u.s.u.s.. Zgodnie z ust. 1 tego artykułu, należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Ustęp 2 stanowi, że należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. W ust. 3 określono katalog zamknięty przypadków całkowitej nieściągalności. Natomiast w ust. 3a postanowiono, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Oznacza to, iż

w przypadku stwierdzenia, że w sprawie nie występuje wymieniona przesłanka organ rentowy może pomimo tego, w uzasadnionych przypadkach umorzyć należności. Szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w ust. 3a omawianej regulacji prawnej, zostały określone w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r., wydanym na podstawie delegacji ustawowej zawartej

w art. 28 ust. 3b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Zgodnie z dyspozycją § 3 ust. 1 tego rozporządzenia, ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest

w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku gdy:

- opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych ,

- poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności,

- przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Jak wynika z treści powołanego przepisu, wystąpienie sytuacji faktycznej, mieszczącej się w kategorii przypadków w nim przewidzianych, daje ZUS jedynie możliwość umorzenia zaległości w opłacaniu składek, skorzystanie z której pozostawione zostało z woli ustawodawcy, uznaniu administracyjnemu organu. Problematyka uznania administracyjnego została szeroko omówiona w dotychczasowym orzecznictwie. Powszechnie przyjmuje się, że nie powinno i nie może ono oznaczać dowolności. Ograniczeniami swobody uznania są określone przez ustawodawcę dyrektywy wyboru. Organ przy wydawaniu decyzji o charakterze uznaniowym obowiązany jest do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Dopiero w ten sposób przeprowadzona, gruntowna analiza stanu faktycznego sprawy, stanowi materiał będący podstawą do wydania decyzji o charakterze uznaniowym (p. wyrok NSA z dnia 20 marca 2007 r., sygn. akt II GSK 345/06, (publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Kontrola sądu administracyjnego dotyczy w istocie przestrzegania przez organ podejmujący decyzję dyrektyw wyboru między możliwościami zawartymi w powołanej w decyzji normy uznaniowej, w szczególności w zakresie norm zawartych w art. 28 ust. 1 – 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, jak i w przepisie § 3 ust.1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. W wyroku z dnia 28 kwietnia 2003 r., o sygn. akt II SA 2486/01, LEX nr 149543, Naczelny Sąd Administracyjny zawarł tezę, iż: "Podejmując decyzję uznaniową organ administracji stosownie do art. 7 k.p.a. ma obowiązek kierowania się słusznym interesem obywatela, jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny ani nie przekracza to możliwości organu administracji publicznej wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków prawnych".

Dodać jednakże należy, że uznaniowość decyzji o umorzeniu należności z tytułu składek nie wyklucza szeroko rozumianej kontroli prawidłowości jej podjęcia. Kontrola ta musi przebiegać z uwzględnieniem prawnych przesłanek określających granice luzu administracyjnego dopuszczalnego przy podjęciu decyzji uznaniowej. Sąd ma obowiązek skontrolować zarówno prawidłowość przeprowadzonego postępowania dowodowego, jak i ocenę zgromadzonych dowodów oraz ustaleń poczynionych na ich podstawie.

Dokonując na tle powyższych uwag oceny zgodności zaskarżonej decyzji

z przepisami prawa, stwierdzić należy, że została ona wydana zarówno z naruszeniem prawa materialnego - w szczególności art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, jak i prawa procesowego, tj. cyt. wyżej art. 7 k.p.a., co uzasadniało jej uchylenie.

Niewątpliwie zgodzić należy się z przyjętą przez organ oceną, że w stanie faktycznym sprawy nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3 i 5 u.s.u.s., skoro z dochodów skarżącej z tytułu z tytułu renty w wysokości 882,56 zł brutto, prowadzona jest skuteczna egzekucja.

Dokonując oceny poczynionych ustaleń Zakład uznał jednakże, iż wobec skarżącej nie zachodzą również przesłanki zawarte § 3 ust. 1 pkt 1 - 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r.. Pomimo stwierdzenia, że sytuacja finansowa skarżącej jest niewątpliwie trudna, odmowę umorzenia tych zaległości organ uznał za uzasadnioną, co wynika z ustalenia, że otrzymuje ona świadczenie rentowe i nie udokumentowała kosztów utrzymania, leczenia, czy nie wykazała innych nadzwyczajnych i ponadprzeciętnych wydatków. Zdaniem organu zasadniczy dla oceny okoliczności sprawy jest obowiązek przedstawienia dowodów świadczących o trudnej sytuacji materialnej i rodzinnej uniemożliwiającej uregulowanie zadłużenia. Przy czym "ciężar dowodu" spoczywa na wnioskującej o przyznanie ulgi. Istotnym jest również interes społeczny i konieczność zapewnienia wpływów na rzecz Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Proponując spłatę zadłużenia z tytułu nieopłaconych należności wobec ZUS w dogodnych ratach organ nie wskazał jednakże, jak w tak ustalonej, trudnej sytuacji finansowej i życiowej, zobowiązanie wnioskodawczyni, miałoby być zrealizowane.

Dokonana przez Prezesa ZUS w oparciu o powyższe kryteria, ocena stanu faktycznego pod kątem zaistnienia przesłanek umorzenia należności z tytułu składek, narusza w ocenie Sądu opisaną wyżej zasadę uznania administracyjnego, jak

i wykracza poza reguły swobodnej oceny dowodów. Jest też sprzeczna z treścią wskazanego wyżej pkt 1 § 3 ust. 1 rozporządzenia, zgodnie z którym to przepisem, właśnie niemożność opłacenia należności ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną - powodującą zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego w zakresie zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, jest przesłanką umorzenia zaległości.

Za spełnienie przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, należy uznać taką sytuację, gdy warunki bytowe osoby zobowiązanej powodują trwałe zagrożenie dalszej egzystencji. W ocenie Sądu samo ustalenie wysokości pobieranego przez stronę świadczenia rentowego, braku innego majątku oraz wiek zobowiązanej wskazuje, iż nie jest ona w stanie zaspokajać niezbędnych potrzeb życiowych oraz spłacać zadłużenia wobec ZUS. Jako zasługującą na uwzględnienie Sąd uznał argumentację skargi, że przy wysokości niekwestionowanego dochodu strony z renty rodzinnej - 538,49 zł, żądanie potwierdzenia ponoszonych wydatków na wyżywienie, środki czystości, czy nawet leczenie, które z racji chociażby wieku są uzasadnione nie było konieczne, zaś wysnute na tle braku tego potwierdzenia wnioski, zbyt daleko idące.

Przy tej kwocie dochodu, dla oceny możliwości finansowych zobowiązanej i zdolności spłaty zadłużenia wystarczającym było jego wysokości z kwotą zaległej należności z tytułu składek na ubezpieczenie, czy zestawienie wysokości tego dochodu z niezbędnymi dla zachowania podstaw egzystencji, kosztami utrzymania.

W okolicznościach sprawy, nie są zdaniem Sądu przekonywujące, wywody uzasadnienia decyzji, o nie wykorzystaniu w pełni przez skarżącą zdolności do pracy. To, że skarżąca nie przedstawiła stosownych dokumentów potwierdzających niemożność uzyskiwania dodatkowego dochodu, nie jest wystarczające do stwierdzenia, że uzyskiwanie przez nią takiego dochodu jest właśnie możliwe, skorą jest osobą w wieku 61 lat, zamieszkuje w małej miejscowości oddalonej od większych ośrodków i nie posiada samochodu umożliwiającego swobodne przemieszczanie się. Sam brak stwierdzonych przez właściwy organ przeciwwskazań zdrowotnych do podjęcia zatrudnienia oraz gotowość podjęcia pracy nie przekłada się zaś automatycznie na realne szanse i możliwości podjęcia zatrudnienia, które winny być oceniane z uwzględnieniem indywidualnych uwarunkowań osobistych osoby zobowiązanej.

W ocenie Składu orzekającego, obecna sytuacja materialna i osobista skarżącej jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. Wbrew twierdzeniom Zakładu, można zaliczyć ją właśnie do przypadków wyjątkowych, a nawet drastycznych. Uzyskiwany przez skarżącą dochód jest tak niski, że z trudem wystarcza na zaspokojenie podstawowych potrzeb egzystencjalnych. Wysokość tego dochodu wskazuje na konieczność ograniczenia rodzaju i wysokości kosztów utrzymania, do niezbędnego minimum.

Jeżeli zatem z ustaleń w sprawie wynika, iż ze względu na sytuację finansową, opłacenie wnioskowanej do umorzenia należności z tytułu składek jest w istocie niemożliwe, to powoływane przez zobowiązaną dotkliwe skutki materialne spłaty zadłużenia, wymagały szczególnie wnikliwego przeanalizowania.

Zdaniem Sądu, powyższe kwestie nie zostały przez organ dostatecznie rozważone. Organ II instancji sformułował wnioski sprzeczne z treścią stanowiących podstawę decyzji, cytowanych wyżej przepisów ustawy i rozporządzenia. Nieprzekonywujący, wobec stwierdzenia niewątpliwie trudnej sytuacji materialnej i osobistej strony, jest w szczególności argument, iż umorzenie należności z tytułu składek może mieć negatywny wpływ na realizację przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych jego obowiązków w zakresie gromadzenia środków na wypłaty różnego rodzaju świadczeń. Z punktu widzenia interesu społecznego nie jest zasadne pozbawienie zobowiązanej wszelkiej możliwości wyjścia z trudnej sytuacji życiowej poprzez egzekucję zapłaty całej zaległej należności, czego konsekwencją może być wypłata na jej rzecz świadczeń w ramach systemu pomocy społecznej.

Wyrażonej przez ZUS oceny w powyższym zakresie nie sposób podzielić również z tego względu, iż zaprezentowane stanowisko w zasadzie ograniczałoby, a nawet wręcz eliminowałoby potrzebę i sens regulacji ustanowionej przepisami art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz § 3 ust. 1 cyt. wyżej rozporządzenia -

w takich, jak m.in. przedmiotowej sprawie sytuacjach, gdzie nie sposób nie przyjąć, że zaistniała jedna z przesłanek umorzenia zaległych składek wymieniona w tych przepisach. Jak trafnie wskazał NSA w wyroku o sygn. akt II GSK 1807/14 z dnia 8 września 2015r. LEX nr 2091899, oceniając istnienie "uzasadnionych przyczyn umorzenia", o których mowa w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz wykładając § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia należy mieć na względzie, że wolą ustawodawcy było niedopuszczenie do popadania dłużników w coraz większą biedę i niemożność wyjścia z zadłużeń.

W ocenie Sądu, uzasadnienie decyzji wydanej przez Zakład w rozpatrywanym zakresie nie spełnia wymogów, o których mowa w art. 107 § 3 k.p.a.. Ogranicza się ono bowiem do przytoczenia przepisów warunkujących umorzenie należności i stwierdzenia, że skarżąca nie wykazała spełnienia określonych przepisami przesłanek. Trudno zatem kwestionować odczucie skarżącej, iż decyzja odmowna w sprawie umorzenia należności jest dla niej niezrozumiała i krzywdząca. Podkreślić zaś należy, na co trafnie zwracano uwagę w dotychczasowym orzecznictwie, (p. wyrok NSA dnia 10 października 2007 r., II GSK 176/07, LEX nr 399183), iż okoliczności uzasadniające odmowę umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne powinny być przeanalizowane i omówione w sposób nie budzący żadnych wątpliwości, szczególnie gdy decyzja dotyczy sfery elementarnych potrzeb skarżącej - posiadania środków niezbędnych do przeżycia. Konieczne jest zatem skonfrontowanie sytuacji materialnej zobowiązanej z wysokością zaległości i wskazanie dochodów, które byłyby wystarczające do pokrycia zadłużenia. Przytoczona przez organ argumentacja nie uzasadnia zdaniem Sądu, wydanego rozstrzygnięcia w sposób rzetelny i dokładny. Ustalone okoliczności sprawy powinny być więc przeanalizowane i omówione ponownie, w sposób nie budzący żadnych wątpliwości

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, organ uwzględniając powyższe uwagi

i wskazania Sądu, powinien też dokonać prawidłowej analizy przesłanek będących ograniczeniami swobody uznania administracyjnego, sformułowanych w art. 28 u.s.u.s. oraz wskazanym wyżej rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a..