Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 744/15
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2017-03-01 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 645  Sprawy nieobjęte symbolami podstawowymi 601644 oraz od 646-652
Hasła tematyczne: Osoby niepełnosprawne
Skarżony organ: Komisja Orzekająca
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i stwierdzono nieważność decyzji I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 2, 183 par. 2 pkt 5 i art. 188
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk sędzia NSA Małgorzata Pocztarek sędzia del. WSA Arkadiusz Blewązka (spr.) Protokolant asystent sędziego Inesa Wyrębkowska po rozpoznaniu w dniu 1 marca 2017 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej M. D. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 4 grudnia 2014 r. sygn. akt IV SA/Wr 362/14 w sprawie ze skargi M. D. na decyzję Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności w Województwie Dolnośląskim z dnia [...] marca 2014 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności uchyla zaskarżony wyrok oraz stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji, a także poprzedzającej ją decyzji Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w W. z dnia [...] marca 2013 r. nr [...]


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 4 grudnia 2014r. sygn. akt IV SA/Wr 362/14 Wojewódzki Sad Administracyjny we Wrocławiu oddalił skargę M. D. na decyzję Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności w Województwie D. z dnia [...] marca 2014r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności.

Wspomniany wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym:

M. D. złożył w dniu [...] października 2012r. w Powiatowym Zespole do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w W. wniosek o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności wydał w dniu [...] marca 2013r. decyzję nr [...] o umorzeniu postępowania z uwagi na jego bezprzedmiotowość, mając na względzie toczące się postępowanie w sprawie skarżącego rozpoczęte w dniu [...] września 2009r., które w momencie złożenia kolejnego wniosku kontynuowane było w trybie sądowym.

Na skutek odwołania skarżącego od ww. decyzji organu I instancji z dnia [...] marca 2013r. Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie D. decyzją z dnia [...] kwietnia 2013r. uchylił zaskarżoną decyzję organu I instancji i przekazał sprawę temu organowi do ponownego rozpatrzenia.

M. D. zaskarżył ww. decyzję organu II instancji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, który wyrokiem z dnia 29 listopada 2013r. sygn. akt IV SA/Wr 394/13 uchylił decyzję organu II instancji. Sąd administracyjny stwierdził, że zasadniczą czynnością mającą znaczenie odnośnie przedmiotowości postępowania, jaką winien był podjąć Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności, było porównanie wniosków skarżącego wszczynających postępowanie przed Powiatowym Zespołem w 2009r. oraz w 2012r. Ewentualne stwierdzenie tożsamości przedmiotu postępowań wskazywałoby na konieczność rozważenia, czy późniejsze postępowanie jest przedmiotowe.

Decyzją z dnia [...] marca 2014r. nr [...], na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. z 2011r. Nr 127, poz. 721), dalej powoływanej jako "u.r.z.s.", oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000r. Nr 98 poz. 1071 ze zm.), dalej powoływanej jako "K.p.a.", Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie D., po rozpatrzeniu odwołania M. D. od decyzji Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w W. z dnia [...] marca 2013r. nr [...], utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ ustalił, że w momencie złożenia przez skarżącego wniosku o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, tj. w dniu [...] października 2012r. toczyło się równolegle postępowanie tożsame przedmiotowo. W związku bowiem z orzeczeniem Powiatowego Zespołu w W. z dnia [...] listopada 2009r. uchylonym następnie przez Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności we W. w dniu [...] marca 2010r. skarżący odwołał się do Sądu Rejonowego – Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Ś. Następnie na skutek apelacji sprawa trafiła na wokandę Sądu Okręgowego w Ś. Tożsamość postępowań rozpoczętych w 2009r. oraz 2012r. wynika – w ocenie organu – ze zbieżności wniosków strony, których przedmiotem było wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Organ odwoławczy wskazał, że art. 156 § 3 K.p.a. nakazuje organowi administracji publicznej stwierdzenie nieważności decyzji rozstrzygniętej już inną decyzją ostateczną właśnie z uwagi na eliminowanie z obrotu prawnego rozstrzygnięć w tożsamej sprawie. Tym samym w zaistniałym stanie faktycznym Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w W. nie miał możliwości wydania rozstrzygnięcia, gdyż byłoby ono obarczone wadliwością prowadzącą do stwierdzenia jego nieważności. Brak możliwości rozstrzygnięcia skutkował więc bezprzedmiotowością postępowania.

Skarżący złożył skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, w której podniósł zarzut naruszenia:

1) § 15 ust. 2 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (Dz.U. Nr 139, poz. 1328), dalej powoływanego jako "rozporządzenie";

2) art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r. poz. 270 ze zm.), dalej powoływanej jako "P.p.s.a."

W uzasadnieniu skarżący podniósł, że rozpatrując ponownie sprawę organ odwoławczy nie wykonał wytycznych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu zawartych w wyroku z dnia 29 listopada 2013r. sygn. akt IV SA/Wr 394/13 przez to, że nie wykazał, iż okoliczności faktyczne spraw skarżącego z 2009r. i 2012r. nie budzą wątpliwości. Z powyższych względów wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz stwierdzenie wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa.

W odpowiedzi na skargę Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie D. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Powołanym na wstępie wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił skargę M. D. W motywach rozstrzygnięcia Sąd przypomniał, że w wyroku z dnia 29 listopada 2013r. wskazano, iż zasadniczą czynnością jaką należało podjąć, mającą znaczenie z punktu widzenia przedmiotowości tego postępowania, było porównanie wniosków skarżącego wszczynających postępowanie przed organem I instancji w 2009r. i w 2012r. W wyroku tym podkreślono, że gdyby przedmiot postępowania w obu tych sprawach był tożsamy i okoliczności faktyczne obu spraw nie budziły wątpliwości za wskazane należałoby uznać rozważenie, czy późniejsze postępowanie jest przedmiotowe. Dotyczyłoby ono bowiem tej samej kwestii, w której postępowanie toczyło się już przed sądem powszechnym – organem mającym autorytatywnie przesądzić o stanie zdrowia skarżącego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wskazał następnie, że rozpoznając ponownie sprawę organ odwoławczy w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazał, iż w momencie złożenia przez skarżącego w dniu [...] października 2012r. wniosku o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności toczyło się równolegle postępowanie tożsame przedmiotowo, a tożsamość postępowań rozpoczętych w 2009r. oraz 2012r. wynika ze zbieżności wniosków strony, których przedmiotem było wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. W ocenie Sądu I instancji rozpoznając ponownie sprawę organ odwoławczy wykonał wytyczne zawarte w ww. wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 29 listopada 2013r. sygn. akt IV SA/Wr 394/13. Porównał bowiem wnioski skarżącego wszczynające postępowanie przed organem I instancji z 2009r. i 2012r., i mając na względzie treść ww. wniosków, w okolicznościach faktycznych sprawy uznał, że dotyczą one tej samej sprawy mającej za przedmiot wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. W rezultacie – zdaniem Sądu I instancji – organ odwoławczy nie naruszył art. 153 P.p.s.a., gdyż wykonał wytyczne zawarte w uzasadnieniu wyroku wydanego w ww. sprawie.

Jak dalej wyjaśnił Sąd I instancji dokonana w zaskarżonej decyzji ocena przedmiotu spraw wszczętych wnioskami skarżącego z dnia [...] września 2009r. i z dnia [...] października 2012r. nie narusza prawa. Trafnie zauważył bowiem w zaskarżonej decyzji organ odwoławczy – mając na względzie okoliczności faktyczne sprawy wynikające z materiału zgromadzonego w aktach administracyjnych, w szczególności ze znajdujących się w nich dokumentów – że przedmiot obydwu spraw wszczętych ww. wnioskami jest tożsamy. W tym miejscu Sąd przypomniał, że wnioskiem z dnia [...] września 2009r. skarżący wystąpił o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Po rozpatrzeniu tego wniosku, organ I instancji wydał w dniu [...] listopada 2009r. orzeczenie o zaliczeniu skarżącego do lekkiego stopnia niepełnosprawności do dnia [...] listopada 2012r. Na skutek odwołania się przez skarżącego od powyższego orzeczenia organ odwoławczy orzeczeniem z dnia [...] marca 2010r. uchylił zaskarżone orzeczenie w całości i orzekł, że nie zalicza skarżącego do stopnia niepełnosprawności. Skarżący odwołał się od powyższego orzeczenia do Sądu Rejonowego – Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Ś., który wyrokiem z dnia [...] maja 2012r. sygn. akt [...] oddalił odwołanie. Skarżący złożył apelację od powyższego wyroku do Sądu Okręgowego w Ś. – Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, który wyrokiem z dnia [...] lutego 2013r. wydanym w sprawie sygn. akt [...] oddalił ww. apelację. W dniu [...] października 2012r., to jest w czasie toczącego się przed sądem powszechnym postępowania w sprawie ustalenia stopnia niepełnosprawności zainicjowanego wnioskiem z dnia [...] września 2009r. skarżący wystąpił z ponownym wnioskiem o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Zdaniem Sądu I instancji trafnie w tej sytuacji organ odwoławczy uznał, że oba postępowania wszczęte ww. wnioskami są tożsame przedmiotowo, co dawało asumpt do umorzenia postępowania, na podstawie art. 105 § 1 K.p.a., sprawy wszczętej wnioskiem skarżącego z dnia [...] października 2012r. Ponadto Sąd zauważył, że w odwołaniu od powyższej decyzji organu I instancji skarżący podnosił, iż wnioskiem z dnia [...] października 2012r. żądał ustalenia stopnia niepełnosprawności, m.in. z powodu pogorszenia stanu zdrowia w sytuacji, gdy postępowanie o ustalenie stopnia niepełnosprawności było w toku, co – w ocenie Sądu – także potwierdza trafność stanowiska przyjętego przez organy w wydanych w sprawie decyzjach.

Następnie Sąd wskazał, że wbrew zarzutom skarżącego, wydając decyzję zaskarżonej treści, organ administracji nie naruszył przepisu § 15 ust. 2 rozporządzenia, który stanowi, że w przypadku zmiany stanu zdrowia osoba niepełnosprawna posiadająca orzeczenie o niepełnosprawności lub o stopniu niepełnosprawności może wystąpić z wnioskiem, o którym mowa w § 6 ust. 1, tj. z wnioskiem m.in. o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, o wydanie orzeczenia o ponowne wydanie orzeczenia uwzględniającego zmianę stanu zdrowia. Jak wynika bowiem z akt sprawy administracyjnej i poczynionych w oparciu o nie ustaleń organu, w dniu złożenia przez skarżącego wniosku wszczynającego postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie, to jest w dniu [...] października 2012r. skarżący nie posiadał orzeczenia o niepełnosprawności lub o stopniu niepełnosprawności, albowiem posiadane przez niego orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w W. z dnia [...] listopada 2010r. o zaliczeniu skarżącego do lekkiego stopnia niepełnosprawności do dnia [...] listopada 2012r. zostało uchylone orzeczeniem Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie D. z dnia [...] marca 2010r. i orzeczeniem tym nie zaliczono skarżącego do stopnia niepełnosprawności. W dniu [...] października 2012r., tj. w dniu składania przez skarżącego wniosku wszczynającego postępowanie w niniejszej sprawie istniał już także w obrocie prawnym wyrok Sądu Rejonowego w Ś. z dnia [...] maja 2012r. sygn. akt [...], którym oddalono odwołanie skarżącego od ww. decyzji Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie D. z dnia [...] marca 2010r. W dniu składania przez skarżącego wniosku z dnia [...] października 2012r. toczyło się przed Sądem Okręgowym w Ś. postępowanie odwoławcze wskutek apelacji złożonej przez skarżącego od ww. wyroku Sądu Rejonowego w Ś. z dnia [...] maja 2012r. W tych okolicznościach sprawy – zdaniem Sądu I instancji – brak było podstaw do przyjęcia, że wniosek skarżącego z dnia [...] października 2012r. został złożony w trybie § 15 ust. 2 ww. rozporządzenia, to jest w sytuacji posiadania przez skarżącego orzeczenia o niepełnosprawności lub o stopniu niepełnosprawności.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiódł M. D., zarzucając zaskarżonemu orzeczeniu:

I. nieważność postępowania, albowiem skarżący został pozbawiony możności obrony swoich praw (art. 183 § 2 pkt 5 P.p.s.a.), co polegało na przeprowadzeniu oraz zamknięciu rozprawy, jak również wydaniu niekorzystnego dla skarżącego wyroku w dniu 4 grudnia 2014r. – pomimo złożenia przez skarżącego wniosku o przyznanie prawa pomocy co do ustanowienia adwokata, który to wniosek wpłynął w dniu [...] grudnia 2014r. do IV Wydziału Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, a został rozpoznany dopiero w dniu [...] grudnia 2014r.;

II. naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik spraw, tj.:

art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950r., zmienionej następnie Protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełnionej Protokołem nr 2 (Dz.U. z 1993r. Nr 61, poz.284 ze zm.), jak również art. 47 zd. drugie Karty praw podstawowych Unii Europejskiej (Dz.U.UE z dnia 14 grudnia 2007r. Nr C 303, str.1), polegające na naruszeniu prawa skarżącego do rzetelnego procesu, a to przeprowadzeniu oraz zamknięciu rozprawy, jak również wydaniu niekorzystnego dla skarżącego wyroku w dniu 4 grudnia 2014r. – pomimo złożenia przez skarżącego wniosku o przyznanie prawa pomocy co do ustanowienia adwokata, który to wniosek wpłynął w dniu [...] grudnia 2014r. do IV Wydziału Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, a który został rozpoznany dopiero w dniu [...] grudnia 2014r.;

art. 109 P.p.s.a., polegające na nieodroczeniu rozprawy, pomimo wystąpienia przesłanki uzasadniającej jej odroczenie w postaci zaistnienia znanej sądowi przeszkody, tj. złożeniem przez skarżącego wniosku o przyznanie prawa pomocy co do ustanowienia adwokata;

art. 151 P.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1c i pkt 2 P.p.s.a. przez oddalenie skargi pomimo naruszenia przez Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności, a poprzednio przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności, przepisów postępowania, które miały istotny wpływ na wynik sprawy, a to:

a) art. 107 § 1 K.p.a. w związku z art. 6 ust. 1 pkt 1) i 2), art. 6b ust. 1 oraz art. 66 u.r.z.s., jak również w związku z § 11 ust. 1 i 2, § 12 pkt 1) i 2) oraz § 17 rozporządzenia – przez podpisanie decyzji z dnia [...] marca 2014r. oraz decyzji z dnia [...] marca 2013r. wyłącznie przez Przewodniczących ww. Zespołów do Spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności, pomimo, że decyzje w takim przedmiocie wydaje organ kolegialny, a więc decyzje te powinny zawierać podpisy wszystkich członków tego organu;

art. 107 § 1 i 3 K.p.a. w związku z art. 66 u.r.z.s. – przez to, że zarówno decyzja z dnia [...] marca 2014r., jak i decyzja z dnia [...] marca 2013r. nie zawierają uzasadnienia prawnego, a więc wyjaśnienia podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa, w szczególności w zakresie art. 105 § 1 K.p.a. oraz § 15 ust. 2 rozporządzenia, na które to przepisy z kolei powołuje się Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku;

art. 105 § 1 K.p.a. w związku z art. 66 u.r.z.s. oraz § 12 pkt 1) i 2) rozporządzenia – przez wydanie decyzji co do umorzenia postępowania, a następnie utrzymanie w mocy tej decyzji, pomimo braku podstaw w niniejszej sprawie do wydania takich orzeczeń, zwłaszcza przy uwzględnieniu, że właściwy Zespół do Spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności może wydać decyzję o umorzeniu postępowania tylko w przypadku bądź zgonu osoby zainteresowanej lub dziecka, bądź w przypadku wycofania wniosku;

art. art. 7, art. 8, art. 9, art. 50 § 1, art. 63 § 1 i 2, art. 64 § 2 oraz art. 154 § 1 i 2 K.p.a. w związku z art. 66 u.r.z.s. – przez niepoczynienie przez ww. Zespoły do Spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności czynności, zmierzających do wyjaśnienia faktycznej treści i intencji żądania skarżącego zawartego we wniosku z dnia [...] października 2012r., co z kolei doprowadziło do niezakwalifikowania wniosku skarżącego, jako wniosku żądającego wszczęcie postępowania, o którym mowa w art. 154 § 1 K.p.a., w ramach którego organ wydaje decyzję w sprawie uchylenia lub zmiany dotychczasowej decyzji;

4. art. 1, art. 3 § 1 oraz art. 141 § 4 P.p.s.a. – przez przeprowadzenie kontroli zgodności z prawem decyzji z dnia [...] marca 2014r. Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności bez jednoznacznie ustalonego stanu faktycznego istotnego dla oceny możliwości zastosowania przez organy administracji publicznej art. 105 § 1 K.p.a. oraz § 15 ust. 2 rozporządzenia w zakresie:

bezprzedmiotowości postępowania, a więc przede wszystkim co do tożsamości spraw;

charakteru wniosku skarżącego z dnia [...] października 2012r., w szczególności w świetle art. 154 § 1 K.p.a.

Z powyższych względów M. D. na podstawie art. 185 § 1 P.p.s.a. oraz art. 176 P.p.s.a. wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu. Z kolei podstawie art. 250 P.p.s.a. w zw. z § 2 ust. 1 i ust. 3 oraz § 18 ust. 1 pkt 1) lit. c oraz pkt 2b w zw. z § 19 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. (Dz.U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.) wniósł o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu w wysokości 150% stawki minimalnej oświadczając, że koszty te nie zostały zapłacone w całości.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu jedynie pod rozwagę nieważność postępowania. W rozpatrywanej skardze kasacyjnej postawiono zarzut nieważności postępowania oparty o przepis art. 185 § 2 pkt 5 P.p.s.a., a zatem do tej kwestii wypada rozpocząć ocenę kontrolowanego postępowania.

Z akt sprawy jasno wynika, że wniosek skarżącego o przyznanie w niniejszej sprawie prawa pomocy poprzez ustanowienie adwokata został złożony w Sądzie I instancji w dniu [...] grudnia 2014r. Jego rozpoznanie nastąpiło w dniu [...] grudnia 2014r, zaś w dniu [...] grudnia 2014r. Sąd zamknął rozprawę i wydał wyrok. Niewątpliwa jest zatem konstatacja, iż ww. wniosek został rozpoznany już po wydaniu zaskarżonego wyroku, a tym samym skarżący nie był reprezentowany przed sądem przez pełnomocnika. Oczywiste jest, że pozbawienie strony możliwości obrony należy oceniać przez pryzmat konkretnych okoliczności sprawy (vide: wyrok NSA z dnia 15 listopada 2005r. sygn. akt II OSK 187/05; wyrok NSA z dnia 15 lipca 2009r. sygn. akt II OSK 619/09, http://orzeczenia.nsa.gov.pl ). Przy czym uznaje się, że zachodzi ono w sytuacji nierozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie pełnomocnika z urzędu, w konsekwencji czego strona nie jest przez niego reprezentowana na rozprawie. Sytuacja ta jest szczególnie jaskrawa gdy w powyższych warunkach dochodzi do zamknięcia przez sąd rozprawy i wydania wyroku (vide: wyrok NSA z dnia 24 stycznia 2007r. sygn. akt I OSK 821/06; wyrok NSA z dnia 12 marca 2010r. sygn. akt II OSK 394/10, http://orzeczenia.nsa.gov.pl ). Zasadnie w takiej sytuacji skarżący kasacyjnie stawia Sądowi I instancji zarzut nieważności postępowania wynikający z pozbawienia możności obrony swych praw (art. 183 § 2 pkt 5 P.p.s.a.), co samodzielnie uzasadnia uchylenie zaskarżonego wyroku (art. 186 P.p.s.a.).

Stwierdzona nieważność postępowania powoduje brak możliwości odniesienia się do pozostałych zarzutów skargi kasacyjnej, ponieważ ocena wydanego wyroku w nieważnym postępowaniu staje się bezprzedmiotowa, jeżeli niezależnie od jej wyniku orzeczenie podlega uchyleniu. (B. Dauter, A. Kabat, M Miezgódka – Medek Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, WP 2016r. uwaga 6 do art. 186). Pomimo uchylenia wyroku z powodu nieważności postępowania, w okolicznościach niniejszej sprawy zachodzi sytuacja opisana w art. 188 P.p.s.a., bowiem istota sprawy została dostatecznie wyjaśniona i tym samym zachodzi możliwość rozpoznania skargi. Przepis art. 188 P.p.s.a., podobnie jak art. 185 § 1 P.p.p.a., odwołuje się do przesłanki "uwzględnienia skargi kasacyjnej", a zatem wypada uznać, iż istnieje możliwość rozpoznania skargi w trybie art. 188 P.p.s.a. także w razie stwierdzenia nieważność postępowania przed sądem I instancji, o ile istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona.

Odnosząc się do powyższej kwestii należy wskazać, iż przepis art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. nakłada na sąd obowiązek uwzględnienia skargi i stwierdzenia nieważności decyzji w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 K.p.a. lub w innych przepisach. Z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Zgodnie bowiem z art. 6 ust. 1 u.r.z.s. zespoły powiatowe (jako organy I instancji) i wojewódzkie (jako organy II instancji) powołane są do orzekania o niepełnosprawności. Szczegółowy tryb ich działania i zasady orzekania o stopniu niepełnosprawności uregulowane zostały w rozporządzeniu. Zgodnie z § 7 rozporządzenia, powiatowe i wojewódzkie zespoły wydają orzeczenia o niepełnosprawności w co najmniej dwuosobowych zespołach orzekających, a wniosek o wydanie orzeczenia o wskazaniach do ulg i uprawnień rozpatruje jednoosobowo lekarz – członek powiatowego zespołu. Do postępowania odwoławczego przed zespołem wojewódzkim stosuje się odpowiednio tryb postępowania przez zespołem powiatowym (§ 17 rozporządzenia). Wydane orzeczenia o niepełnosprawności i o stopniu niepełnosprawności winny zawierać podpis z podaniem imienia i nazwiska przewodniczącego składu orzekającego oraz pozostałych członków tego składu (§ 13 ust. 1 pkt 14 i ust 2 pkt 16 rozporządzenia), zaś orzeczenie o wskazaniach do ulg i uprawnień podpis z podaniem imienia i nazwiska lekarza – członka zespołu orzekającego (§ 13 ust. 3 pkt 15 rozporządzenia). Przepisy rozporządzenia zawierają także odrębne regulacje dotyczące składu orzekającego zespołów przy wydawaniu orzeczenia o umorzeniu postępowania i innych orzeczeń o charakterze procesowym (uchybienia terminowi do wniesienia odwołania, odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania, przywrócenia terminu do wniesienia odwołania oraz niedopuszczalności wniesienia odwołania), które wydaje zespół w składzie: przewodniczący zespołu oraz sekretarz lub wyznaczony przez przewodniczącego zespołu członek zespołu (§ 19 ust. 3 pkt 1 i 2 rozporządzenia). Natomiast przewodniczący zespołu reprezentuje zespół na zewnątrz i organizuje jego obsługę administracyjno – biurową. Uprawniony jest także do upoważnienia członka zespołu do załatwiania spraw w jego imieniu w zakresie określonym przepisami niniejszego rozporządzenia (§ 19 ust. 3 pkt 4 i 5 rozporządzenia).

Powyższe uregulowania jasno wskazują, iż zespoły powiatowe i wojewódzkie są organami kolegialnymi, natomiast przewodniczący tych zespołów mają własne zadania – reprezentują zespoły na zewnątrz i organizują ich obsługę administracyjno – biurową. Nie posiadają oni w szczególności kompetencji do orzekania w charakterze organu czy też samodzielnego podpisywania orzeczeń zespołów. W okolicznościach niniejszej sprawy zarówno decyzja Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w W. umarzająca postępowania, jak i utrzymująca ją w mocy decyzja Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie D. podpisane zostały wyłącznie przez przewodniczącego zespołu pomimo tego, iż zespoły te winny orzekać kolegialnie.

Mając na uwadze, iż w zakresie nie uregulowanym przepisami u.r.z.s. znajdują zastosowanie przepisy K.p.a. (art. 66 u.r.z.s.), to wypada jasno wskazać, iż podpis osoby występującej jako organ lub w imieniu organu administracji jest koniecznym elementem aktu administracyjnego (art. 107 § 1 K.p.a.), zaś rozstrzygnięcia wydawane przez organ kolegialny powinny być wydawane i podpisywane przez wszystkich członków organu (vide: uchwała 7 sędziów SN z dnia 30 września 1992r. sygn. akt III AZP 17/92, OSNCP 1993, nr 3, poz. 25; wyrok NSA z dnia 11 lipca 2007r. sygn. akt I OSK 1292/06; wyrok NSA z dnia 5 maja 2006r. sygn. akt I OSK 646/06, http://orzeczenia.nsa.gov.pl ). Jeżeli zatem w okolicznościach niniejszej sprawy organy kolegialne obu instancji działały jednoosobowo, a wydane przez nie decyzje zostały podpisane wyłącznie przez przewodniczących zespołów, to konieczne jest stwierdzenie ich nieważności z powodu rażącego naruszenia przepisu art. 107 § 1 K.p.a. określającego istotne elementy decyzji (art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a.) (vide: wyrok NSA z dnia 31 stycznia 1991r. sygn. akt SA/Kr 1304/90, ONSA 1991, nr 1, poz. 18; wyrok WSA w Gdańsku z dnia 15 grudnia 2005r. sygn. akt II SA/Gd 1372/03, wyrok oraz WSA w Łodzi II SA/Łd 777/04; wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 20 listopada 2014r, sygn. akt II SA/Go 760/14, http://orzeczenia.nsa.gov.pl ). Zaskarżone decyzje podlegały zatem usunięciu z obrotu prawnego poprzez stwierdzenie ich nieważności na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a.

Dodatkowo wypada jeszcze wskazać na wadliwość poglądów organów obu instancji w kwestii tożsamości postępowania w niniejszej sprawie i w sprawie zainicjowanej wnioskiem z dnia [...] września 2009r. Tożsamość sprawy zachodzi bowiem w przypadku, gdy w prowadzonym postępowaniu występują te same podmioty, ten sam przedmiot i ten sam stan prawny w niezmienionym stanie faktycznym, co w innym postępowaniu administracyjnym, zakończonym już decyzją ostateczną lub będącym w toku. Przy czym tożsamość przedmiotową należy rozumieć szerzej niż tylko jako przedmiot sprawy rozumiany jako interesy prawne lub obowiązki, które następnie po wydaniu decyzji stają się prawem nabytym lub obowiązkami prawnymi określonych podmiotów (vide: wyrok NSA z dnia 17 czerwca 2016r. sygn. akt I OSK 2197/14, http://orzeczenia.nsa.gov.pl ).

Nie ulega wątpliwości, iż w okolicznościach niniejszej sprawy zachowana jest tożsamość podmiotowa obu postępowań. Natomiast w odniesieniu do ich zakresu przedmiotowego godzi się wskazać, iż jest on wyznaczany nie tylko przez petitum żądania i podstawę prawną przywołaną w żądaniu ale także przez podstawę faktyczną przywołaną dla usprawiedliwienia zgłoszonego żądania. Nie budzi wątpliwości tożsamość zgłoszonego żądania, którym jest uzyskanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, jak i niezmieniony stan prawny. Nie można natomiast zgodzić z tożsamością stanu faktycznego oby spraw, skoro do wniosku z dnia [...] września 2009r. skarżący załączył określone zaświadczenia i orzeczenia lekarskie a także karty informacyjne z leczenia szpitalnego. Inicjując z kolei niniejsze postępowanie nie powoływał się już na te okoliczności, lecz wskazał na zaświadczenie lekarskie z dnia [...] października 2012r. o stanie zdrowie wydane dla potrzeb Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności. Nie można zatem uznać, iż niniejsze postępowanie toczy się w niezmienionych okolicznościach faktycznych, tożsamych do tych w sprawie zainicjowanej wnioskiem z dnia [...] września 2009r.

Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 183 § 2 pkt 5 w zw. z art. 188 i art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy ocena prawna i wskazania zawarte w niniejszym uzasadnieniu wyroku są wiążące (art. 153 w zw. z art. 193 P.p.s.a.).

Wniosek o przyznanie wynagrodzenia pełnomocnikowi skarżącego z tytułu pomocy prawnej udzielanej z urzędu podlega rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu (art. 258 – 261 P.p.s.a.).