Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt II SA/Ke 251/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2022-12-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6091 Przywrócenie stosunków wodnych na gruncie lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom
Hasła tematyczne: Wodne prawo
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 545 ust. 4
journal: Dz.U. 2020 poz 310
law: Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne - t.j.
article: art. 29 ust. 3
journal: Dz.U. 2017 poz 1121
law: Ustawa z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Banach Sędziowie Sędzia WSA Beata Ziomek Sędzia WSA Jacek Kuza (spr.) Protokolant Starszy inspektor sądowy Sebastian Styczeń po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 grudnia 2022 r. sprawy ze skargi J. M. i T. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2022 r. [...] w przedmiocie odmowy nakazania przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom oddala skargę.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z 9 marca 2022 r., [...], po rozpatrzeniu odwołania J. M. i T. M. od decyzji Burmistrza S. z 30 września 2021 r. w przedmiocie odmowy wydania decyzji zobowiązującej M. i S. małż. R. do przywrócenia poprzedniego stanu na działce nr [...] położonej w obr. ewid. N. M., poprzez likwidację nawiezionej ziemi, jak również wykonania urządzeń zapobiegających szkodom, na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 w związku z art. 127 § 2 kpa, uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i w to miejsce orzekło o odmowie nakazania M. i S. małż. R. przywrócenia poprzedniego stanu na działce nr [...] położonej w obr. ewid. N. M., poprzez likwidację nawiezionej ziemi, jak również wykonania urządzeń zapobiegających szkodom.

W uzasadnieniu Kolegium powołując się na ustalenia organu I instancji podało, że postępowanie jest prowadzone na wniosek K. M. - pełnomocnika J. i T. M.. W 2015 r. na działce nr [...] rozpoczęto budowę budynku mieszkalnego jednorodzinnego ze zbiornikiem na ścieki oraz miejscem postojowym wraz z dojazdem i dojściami do budynku. Inwestorzy M. i S. małż. R. przed budową budynku mieszkalnego nawieźli ziemię na działkę, co zdaniem wnioskodawców, spowodowało zakłócenie stosunków wodnych na gruncie i fakt, że woda opadowa z działki nr ewid.[...] spływa na ich działkę nr [...].

Następnie organ wskazał, że w lipcu 2017 r. została przez firmę A. z K. wykonana opinia hydrologiczna, w której stwierdzono, że podniesienie terenu na działce nr [...] nie wpływa na stosunki wodne w sąsiedztwie oraz że przeprowadzone obserwacje nie wykazały śladów odprowadzania wód opadowych w kierunku działki sąsiedniej nr [...]. Nie zaobserwowano również śladów szkód na działce nr [...]. Natomiast stwierdzono, że zaślepienie rowu na działce nr [...] uniemożliwia odpływ odbieranej wody z przepustu pod drogą, w związku z czym wody opadowe z przepustu oraz z drogi spływają wzdłuż ogrodzenia działki nr [...] od strony drogi powiatowej, a następnie zgodnie ze spadkiem terenu w kierunku działki nr [...].

P. J. G. - biegły sądowy wykonał w styczniu 2018 r. opinię na okoliczność ustalenia stosunków wodnych między działkami stron. Biegły sądowy stwierdził, że nawiezienie ziemi na zachodnią część działki nr [...] doprowadziło do zmiany ukształtowania terenu części działki i tym samym został zmieniony stan wody na gruncie, a zwłaszcza kierunek odpływu znajdującej się na jego gruncie wody opadowej - ze szkodą dla gruntów sąsiednich, tj. działki [...]

W listopadzie 2018 r. Zarząd Dróg Powiatowych w K. wykonał pogłębienie rowu na długości 45 m, na wysokości działek [...] wraz ze zjazdem indywidualnym, w wyniku czego obecnie wody z istniejącego przepustu drogowego są odprowadzane rowem przydrożnym na teren działki [...] Ponadto w decyzji Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K., z 18 października 2017 r. zatwierdzającej projekt budowlany zamienny i udzielającej inwestorom pozwolenia na wznowienie robót budowlanych na terenie działki nr [...], zostały uwzględnione wnioski odnośnie odprowadzenia wód deszczowych z działki nr [...]. W projekcie zamiennym opisano, że odprowadzenie wód opadowych będzie odbywać się przez koryta odwadniające zaprojektowane wzdłuż działki inwestora od strony działki nr [...], co uniemożliwi kierowanie wód opadowych z działki nr [...] na działki sąsiednie.

Burmistrz S. 31 stycznia 2019 r. wydał decyzję odmawiającą wydania decyzji zobowiązującej do przywrócenia poprzedniego stanu na działce nr [...] poprzez likwidację nawiezionej ziemi, jak również wykonania urządzeń zapobiegających szkodom. Z kolei Kolegium postanowieniem z 2 kwietnia 2019 r. odmówiło wyznaczenia innego organu do załatwienia sprawy dotyczącej naruszenia stosunków wodnych na działce nr [...], a decyzją z 11 maja 2019 r. uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.

Dalej organ wskazał, że w czerwcu 2020 r. biegły w zakresie postępowania wodnoprawnego - inż. K. C. sporządziła opinię dotyczącą zakłócenia stosunków wodnych na działkach nr [...] Sporządzona opinia została oparta na materiałach kartograficznych, wizji w terenie przeprowadzonej 23 i 25 czerwca 2020 r. oraz wynikach przeprowadzonych 26 czerwca 2020 r. pomiarów geodezyjnych. Z opracowanej opinii wynikało, że:

- stan obecny w zakresie stosunków wodnych w granicach spornych nieruchomości różni się od stanu z czasu wszczęcia postępowania i ma znaczący wpływ na stan stosunków wodnych w przedmiotowym terenie,

- wykonanie przez zarządcę drogi rowu odwodnieniowego na wysokości działki nr [...] spowodowało, że wody opadowe z części zlewni powierzchniowej i drogi spływają rowem otwartym na działkę nr [...] - za pośrednictwem rowu odprowadzane są wody opadowe z przepustu pod drogą spływające kanałem do rowu, co ogranicza napływ wody opadowej na działkę nr [...], z której nadmiar wody mógł spływać na działkę nr [...],

- wykonany przez ZDP w K. system odwodnienia i odprowadzenie wód opadowych rowem na działkę nr [...] korzystnie wpłynęły na stan stosunków wodnych w przedmiotowym terenie, w wyniku czego przyjęte rozwiązanie ograniczyło szkodliwe oddziaływanie zmiany ukształtowanych stosunków wodnych dokonanych przez właścicieli działek objętych postępowaniem,

- trudno jest ocenić, czy podmurówka ogrodzenia działki nr [...] ulega niszczeniu pod wpływem wód opadowych spływających z działki nr [...], bowiem po opadach deszczu 25 czerwca 2020 r. nie stwierdzono śladów świadczących o dopływie wody od strony działki nr [...], nawet w miejscu, gdzie płyta betonowa ogrodzenia działki nr [...] nie przylega szczelnie do podłoża,

- analiza wyników pomiarów wykonanych dla potrzeb opinii wskazuje, że powierzchnia terenu na działce nr [...] przy ogrodzeniu betonowym sąsiadującym z ogrodzeniem działki nr [...] wykazuje niższe wartości rzędnych niż górna krawędź cokołu ogrodzenia działki nr [...]. W wyniku czego należy stwierdzić, że mimo podwyższenia powierzchni działki nr [...] zachowany jest spadek terenu umożliwiający spływ wód opadowych w kierunku wschodnim,

- zaprojektowany w zatwierdzonym projekcie budowlanym zamiennym system powierzchniowego odprowadzenia wód opadowych z działki nr [...] za pośrednictwem korytek betonowych w głąb działki, w zupełności zabezpieczy grunty sąsiednie przed potencjalnym szkodliwym wpływem antropogenicznej zmiany powierzchni zachodniej części działki nr [...],

- wyniki pomiarów w poprzecznych przekrojach pomiarowych wskazują, że powierzchnia działki nr [...] przy granicy z działką nr [...] posiada niższe rzędne niż powierzchnia działki nr [...], co potwierdza, że zmiana kierunku spływu powierzchniowego na działce nr [...] w obecnym stanie zagospodarowania, nie wpływa szkodliwie na grunty sąsiednie.

W ocenie biegłej zmiana kierunku spływu wód opadowych na działce nr [...] w obecnym stanie tych działek nie wpływa szkodliwie na grunty sąsiednie, w tym na działkę nr [...]. Z kolei w piśmie z 24 sierpnia 2020 r. biegła wyjaśniła, że obecny kanał kryty na odcinku przylegającym do ogrodzenia działki nr [...] powinien być zastąpiony rowem otwartym. Odwodnienie drogi i pasa drogowego jest obowiązkiem zarządcy drogi. Wyniki pomiarów jednoznacznie wskazują kierunki spływu powierzchniowego na działce nr [...] i pozwalają wskazać fragment południowo-zachodni działki z brakiem odpływu poza ogrodzenie posesji. Twierdzenie strony, że woda utrzymuje się na działce nie dziwi, ponieważ nie ma odpływu w ogrodzonej części południowo-wschodniej w kierunku naturalnego obniżenia terenu. Wnoszone przez wnioskodawców przywrócenie stanu poprzedniego na działce nr [...] jest nieracjonalne, bowiem projektowane rozwiązanie w zakresie odprowadzenia wód opadowych pozwala na skuteczne ograniczenie potencjalnego spływu wód poza teren zabudowanej części działki nr [...].

Po analizie zebranego materiału dowodowego organ I instancji wydał 30 września 2020 r. decyzję odmawiającą wydania decyzji zobowiązującej do przywrócenia poprzedniego stanu na działce nr [...]. Decyzja ta została uchylona przez Kolegium 18 stycznia 2021 r. W ponownie prowadzonym przez organ I instancji postępowaniu K. C. podtrzymała swoje stanowisko, że w obecnym stanie zagospodarowania, działka nr [...] nie skutkuje szkodliwym oddziaływaniem na działkę nr [...]. Następnie 27 września 2021 r. na terenie działek nr [...] odbyły się oględziny. Biegli na gruncie zapoznali się z obecnie istniejącym stanem. Udziału w tej czynności nie brał biegły J. G., który przekazał, że nie będzie uczestniczył w oględzinach i konfrontacji. Poinformował także, że nie będzie udzielał odpowiedzi w tej sprawie, gdyż stan na gruncie obecnie jest inny niż ten, kiedy sporządzał opinie i w świetle tego obecnie jego opinia jest nieaktualna. Pozostali biegli stwierdzili, że nie doszło do zakłóceń stosunków wodnych z powodu nawiezienia ziemi. Uważali, że wykonanie rowu otwartego przy drodze zmieni sytuację na gruncie. Część wód opadowych z drogi i pobocza wpływa w otwartą przestrzeń pomiędzy ogrodzeniami. Dlatego właściciele działki nr [...] powinni zablokować tą przestrzeń do czasu wykonania rowu otwartego na wysokości działki nr [...].

Dalej Kolegium zaznaczyło, że w postępowaniu prowadzonym po uchyleniu decyzji z 30 września 2020 r., Burmistrz S. przeprowadził dodatkowe postępowanie stosownie do wytycznych Kolegium, z udziałem stron i biegłych, którzy sporządzili opinie w sprawie. B. K. C. podtrzymała swoje stanowisko, iż w obecnym stanie zagospodarowania działki nr [...] zmiana kierunku spływu wód opadowych w północno-zachodniej części tej działki, wynikająca z podwyższenia terenu wskutek nawiezienia ziemi, przy istnieniu betonowego ogrodzenia na działce nr [...] z pełnych płyt przylegających do ziemnego podłoża, nie skutkuje szkodliwym oddziaływaniem na działkę nr [...]. Ponadto wyjaśniła, że to brak rowu otwartego przy drodze powiatowej na odcinku przylegającym do działki nr [...] powoduje spływ wód opadowych z drogi i pasa drogowego w kierunku ogrodzenia nieruchomości wnioskodawców.

Z kolei [...], wskazało, że opinia wykonywana w 2017 r. była aktualna w stosunku do zastanego stanu na gruncie. Nawiązując do opinii biegłej stwierdzono, że stan stosunków wodnych znacząco się zmienił od czasu wszczęcia postępowania i wykonania opinii w 2017 r. oraz wykonane zostały urządzenia wodne w granicach drogi powiatowej, które mają korzystny wpływ na stan stosunków wodnych.

Następnie 27 lipca 2021 r. organ przeprowadził oględziny działek nr [...] oraz konfrontację biegłych w siedzibie organu, z udziałem stron postępowania. Ze sporządzonego wówczas protokołu wynika, że przedstawiciel [...] wskazał, że opinia z 2017 r. nie jest aktualna, wobec zmian na gruncie. K. C. wyjaśniła zaś, że na podstawie tego, co podczas oględzin zobaczyła na gruncie, nie stwierdza zmian istotnych od daty wykonania jej opinii w 2020 r., w związku z czym ta opinia jest nadal aktualna. Wskazała, że szkodliwym działaniem jest woda, która spływa z dróg, więc stroną postępowania winien być Powiatowy Zarząd Dróg. Dodała, że u R. nie jest widoczne, by woda przelewała się na działkę sąsiadów. W jej ocenie wykonanie rowu otwartego przy drodze na wysokości działki M., zmieni sytuację na gruncie. R. winni wykonać odwodnienie swej nieruchomości zgodnie z projektem zamiennym. Przestrzeń między ogrodzeniami należy do R., którzy powinni zablokować tą przestrzeń.

Kolegium po analizie materiału dowodowego sprawy stwierdziło, że organ pierwszej instancji wyjaśnił w sposób bezsprzeczny wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na podjęte rozstrzygnięcie. Jak wynika z materiału dowodowego sprawy, w niniejszym postępowaniu zostały sporządzone opinie biegłych (2017 r. i 2020 r. rok) oraz opinia biegłego J. G. sporządzona na potrzeby postępowania sądowego z 2018 r. Z opinii [...] wynika, że podniesienie terenu na działce nr [...] nie wpływa na stosunki wodne w sąsiedztwie. Ponadto przeprowadzone obserwacje nie wykazały śladów odprowadzenia wód opadowych w kierunku działki sąsiedniej nr [...]. Nie zaobserwowano również śladów szkód na tej działce. K. C. w swej opinii uznała, że stan obecny w zakresie stosunków wodnych w obszarze spornych nieruchomości różni się zasadniczo od stanu z czasu wszczęcia postępowania. W czasie prowadzonego postępowania administracyjnego nastąpiła zmiana systemu odprowadzania wód opadowych w zlewni, korzystna dla stosunków wodnych. W ocenie biegłej zmiana kierunku spływu wód opadowych na działce nr [...] w obecnym stanie przedmiotowych działek nie wpływa szkodliwie na grunty sąsiednie, w tym na działkę nr [...]. W toku aktualnie prowadzonego dodatkowego postępowania biegła odniosła się do opinii biegłego J. G., wskazując że jego opinia opracowana w styczniu 2018 r. dotyczyła stanu nieruchomości objętych postępowaniem w październiku i listopadzie 2017 r., a więc w znacząco różnym stanie przedmiotowego terenu w granicach zlewni powierzchniowej niż w czerwcu 2020 r.

Powyższe oznacza zdaniem Kolegium, że obecnie aktualna w sprawie pozostaje opinia biegłej K. C.. Z treści tej opinii wynika, że w obecnym stanie zagospodarowania działki nr [...] zmiana kierunku spływu wód opadowych w północno-zachodniej części tej działki, wynikająca z podwyższenia terenu wskutek nawiezienia ziemi, przy istnieniu betonowego ogrodzenia na działce nr [...] z pełnych płyt przylegających do ziemnego podłoża, nie skutkuje szkodliwym oddziaływaniem na działkę nr [...]. Jednocześnie organ stwierdził, że wnioskodawcy nie zakwestionowali skutecznie powyższej opinii.

Organ odwoławczy zwrócił uwagę, że biegła w toku postępowania wyjaśniła, że brak rowu otwartego przy drodze powiatowej na odcinku przylegającym do działki nr [...] powoduje spływ wód opadowych z drogi i pasa drogowego w kierunku ogrodzenia nieruchomości M. , a następnie wody opadowe spływają w przestrzeń między ogrodzeniami działek nr [...], co stwierdzono w czerwcu 2020 r. podczas wizji w terenie. Ponadto podczas oględzin i konfrontacji biegła wskazała, że szkodliwym czynnikiem jest woda, która spływa z dróg, więc stroną postępowania winien być Powiatowy Zarząd Dróg. Kolegium zauważyło, że zakres postępowania wyznacza wniosek strony. Zatem zakres postępowania wyznaczyła treść wniosku, która dotyczyła podwyższenia terenu na działce nr [...], co powoduje zakłócenie stosunków wodnych na gruncie i spływ wody opadowej z działki nr [...] na działkę nr [...]. Organ zobligowany więc był do zweryfikowania, czy na gruncie sąsiednim nastąpiły zmiany, na skutek których doszło do naruszenia stosunków wodnych ze szkodą dla gruntów wnioskodawców.

Odnosząc się do zarzutów odwołania, Kolegium wskazało, że działania związane z odwodnieniem drogi powiatowej, a także z odprowadzeniem wód opadowych z budowanego budynku mieszkalnego wykraczają poza toczące się przed organem postępowanie, którego zakres został wyznaczony wnioskiem stron.

Na zakończenie Kolegium podniosło, że z uwagi na błędnie sformułowaną sentencję zaskarżonej decyzji, konieczne stało się jej zreformowanie.

W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach skardze na powyższą decyzję, domagając się jej uchylenia oraz uchylenia decyzji organu I instancji, J. M. i T. M. zaskarżonej decyzji zarzucili naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, tj. art. 6, art. 7, art. 8, art. 11, art. 77 § 1, art. 78 § 1, art. 79 § 1, art. 80, art. 84 § 1, art. 86, oraz art. 107 § 3 kpa, a także art. 29 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne.

W uzasadnieniu skargi jej autor podniósł, że organy nie wyjaśniły w należyty i wyczerpujący sposób istoty sprawy. Uzasadnienia obu decyzji ograniczają się do zacytowania bezkrytycznie wniosków ze sporządzonych opinii bez dokonania rzetelnej ich oceny. Ponadto pomijają dowody, w tym dokumentację fotograficzną przedstawianą przez skarżących na różnych etapach postępowania. W żadnym miejscu organy nie odnoszą się także do uwag skarżących wniesionych do opinii biegłej, w tym do jej twierdzeń wskazywanych podczas konfrontacji.

Skarżący nie zgodzili się z twierdzeniem o braku szkód na ich terenie. Podnieśli, że biegła kilkakrotnie podczas konfrontacji powtórzyła, że zakłócenie stosunków wodny miało miejsce, niemniej jednak stwierdziła - z czym wnioskodawcy nie zgadzają się, że to zakłócenie nie wywołuje szkody na działce nr [...]. Tymczasem szkody są cały czas te same - uszkodzone ogrodzenie. Pomija się przy tym, że zagrożenie przelewania się zostało zmniejszone przez samych wnioskodawców poprzez podniesienie podmurówki na własny koszt. Pomija się również, że skarżący w każdej chwili mogą rozebrać swoje ogrodzenie i pojawia się wówczas pytanie, gdzie woda - dotychczas blokowana przez podmurówkę - się znajdzie. Stanowisko biegłej i w konsekwencji organów jest nie do zaakceptowania, bo prowadzi do konkluzji, że sprawca szkód jest zwolniony z odpowiedzialności, a ciężar zabezpieczenia przed szkodami spoczywa na poszkodowanych.

Wnoszący skargę podkreślili, że zgodnie z zaleceniem biegłej domagali się nakazania sąsiadom zabezpieczenia przestrzeni pomiędzy ogrodzeniami przed wpływem wody z jezdni. Organ nie wydał takiego nakazu, pomimo że powinien był ocenić kompleksowo sprawę. Skarżący ponownie wskazali na odrębność postępowania w tej sprawie i w postępowaniu naprawczym prowadzonym przez nadzór budowlany. To czy inwestor wykona zalecenia projektu jest zależne wyłącznie od jego woli; inwestor nie może zostać przymuszony do wykonania decyzji - w drodze egzekucji administracyjnej. Zawsze może zrezygnować z budowy, a wtedy decyzja zatwierdzająca projekt i udzielająca pozwolenia na budowę wygaśnie i problem pozostanie nierozwiązany. Planowane koryta dotychczas nie zostały wykonane i nie wiadomo kiedy będą. Jedynym instrumentem przymuszającym właścicieli działki nr [...] do wykonania zaleceń jest wydanie decyzji w przedmiocie przywrócenia stanu poprzedniego bądź wykonania urządzeń zapobiegających szkodom - w trybie przepisów prawa wodnego. Tylko ta decyzja będzie bowiem podlegać wykonaniu w trybie egzekucji. Powyższego nie zmienia fakt, że inwestor ma obowiązek uzyskania pozwolenia na użytkowanie. Jego nieuzyskanie i przystąpienie do nielegalnego użytkowania, może wprawdzie spotkać się z sankcją pieniężną, ale to nic nie zmieni w kwestii dalszego istnienia zakłócenia stosunków wodnych. Wymierzenie kar finansowych, nawet dolegliwych, nie stanowi środka przymuszającego do przywrócenia stanu zgodnego z prawem, a stan powodujący szkody będzie wciąż trwał. Skarżący jeszcze raz podkreślili, że zaprojektowane koryta dotychczas nie zostały zbudowane i nie jest wiadome kiedy to nastąpi, ponieważ w projekcie budowlanym i zatwierdzających go decyzjach nie sprecyzowano terminu wykonania robót. Inwestor aktualnie wykonuje inne prace wykończeniowe dotyczące samego budynku, uchyla się jednak od wykonania zaprojektowanego odwodnienia działki.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem kontroli Sądu była wydana przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 kpa, decyzja uchylająca decyzję organu I instancji odmawiającą wydania decyzji zobowiązującej M. i S. R. do przywrócenia poprzedniego stanu na działce ewid. nr [...] położonej w Obr. Ewid. N. M., gm. S. poprzez likwidację nawiezionej ziemi, jak również do wykonania urządzeń zapobiegających szkodom i w to miejsce orzekająca o odmowie nakazania M. i S. R. przywrócenia poprzedniego stanu na działce nr ewid.[...] położonej w obrębie ewidencyjnym N. M., gm. S. poprzez likwidację nawiezionej ziemi, jak również wykonania urządzeń zapobiegających szkodom.

Pomijając uboczną kwestię zreformowania oczywiście wadliwego sformułowaniem sentencji decyzji pierwszoinstancyjnej ("odmowa wydania decyzji zobowiązującej do przywrócenia poprzedniego stanu..." zamiast mającej oparcie w treści będącego podstawą rozstrzygnięcia art. 29 ust. 3 prawa wodnego z 2001 r., "odmowy nakazania przywrócenia poprzedniego stanu..."), zaskarżone rozstrzygnięcie podyktowane było ustaleniem przez organ odwoławczy, że w związku ze zmianą stanu faktycznego w toku trwającego od 2016 r. postępowania, stwierdzona w sprawie zmiana stanu wody na gruncie polegająca na nawiezieniu przez M. i S. R. ziemi na ich działkę nr [...] sąsiadującą z działką skarżących nr [...], nie skutkuje szkodliwym oddziaływaniem na działkę skarżących J. i T. M.. Jak wynika z opinii hydrologa K. C., biegłej z zakresu postępowań wodnoprawnych, na której to opinii organ oparł swoje rozstrzygnięcie, wspomniana zmiana polegała na wykonaniu przez zarządcę drogi powiatowej, tj. Zarząd Dróg Powiatowych w K., rowu odwodnieniowego po wschodniej stronie drogi na wysokości działki nr [...] i spowodowała, że wody opadowe z części zlewni powierzchniowej i drogi są odprowadzane nie bezpośrednio na działkę nr [...], lecz spływają rowem otwartym na działkę 1019 przylegającą do działki nr [...] od zachodu. Ponadto za pośrednictwem rowu odwodnieniowego odprowadzane są wody opadowe z przepustu pod drogą spływające kanałem o średnicy 400 mm do rowu, co ogranicza napływ wody opadowej na działkę nr [...], z której nadmiar wody mógł wcześniej spływać na działkę skarżących nr [...]. Biegła oceniła również, że zmiany dokonane w obszarze zlewni w związku z wykonanym systemem odwodnienia i odprowadzania wód opadowych rowem na działkę nr [...], korzystnie wpłynęły na stan stosunków wodnych w przedmiotowym terenie i ograniczyło szkodliwe oddziaływanie zmian stosunków wodnych dokonanych przez właścicieli działki nr [...] polegających na podwyższeniu terenu w zachodniej części ich działki i zaślepieniem rowu przejmującego wody z przepustu pod drogą powiatową na wylocie z działki nr [...] i na wlocie dla ochrony działki nr [...] przed wodami dopływającymi z przepustu. Biegła ponadto stwierdziła, że wspomniane ograniczenie szkodliwego oddziaływania jest efektem zmniejszonej ilości wód opadowych spływających z terenu działki nr [...] oraz istnienia podwójnego ogrodzenia pomiędzy działkami nr [...], w tym betonowego ogrodzenia działki nr [...] z pełnych płyt przylegających do podłoża i szczelnej podmurówki ogrodzenia działki nr [...].

Podzielając stanowisko organu odwoławczego oparte na tej opinii, Sąd miał na uwadze następujące okoliczności.

Należy zauważyć, że zasadnie organ II instancji uznał, że w niniejszej sprawie, ze względu na datę wszczęcia postępowania (2 marca 2016 r. k. I – 2 akt administracyjnych – art. 61 § 3 k.p.a.) poprzedzającą datę wejścia w życie ustawy z 20 lipca 2017 r. Prawo wodne – Dz.U. 2020.310 ze zm. Dalej Prawo wodne z 2017 r. (1 stycznia 2018 r.), podstawą prawną wydanej decyzji były przepisy ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. - Prawo wodne (Dz. U. z 2017 r. poz. 1121), dalej Prawo wodne z 2001 r. Wynika to bowiem z intertemporalnego przepisu art. 545 ust. 4 Prawa wodnego z 2017 r., zgodnie którym do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy, niewymienionych w ust. 1-3d (wśród których to przepisów nie są wymienione sprawy zmiany stanu wody na gruncie), stosuje się przepisy dotychczasowe.

Spośród przepisów Prawa wodnego z 2001 r. zastosowanie w niniejszej sprawie, ze względu na jej przedmiot miał art. 29 tej ustawy. Zgodnie z nim, właściciel gruntu, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może zmieniać stanu wody na gruncie, a zwłaszcza kierunku odpływu znajdującej się na jego gruncie wody opadowej, ani kierunku odpływu ze źródeł - ze szkodą dla gruntów sąsiednich (art. 29 ust. 1 pkt 1).

Jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta może, w drodze decyzji, nakazać właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom (art. 29 ust. 3).

Z przytoczonych przepisów wynika, że przesłankami wydania jednego z nakazów, o jakich mowa w art. 29 ust. 3 Prawa wodnego z 2001 r., jest ustalenie, czy właściciel gruntu dokonał zmiany stanu wody na gruncie, czy zmiany te szkodliwie wpływają na grunt sąsiedni oraz czy pomiędzy taką zmianą, a tym szkodliwym wpływem zachodzi związek przyczynowy.

Sprawy z zakresu stosunków wodnych co do zasady wymagają dla stosowania art. 29 Prawa wodnego z 2001 r. wiadomości specjalnych przekraczających wiedzę wynikającą z doświadczenia życiowego organów administracji o właściwości ogólnej. Są to postępowania specyficzne i skomplikowane, wymagające odpowiedniej wiedzy z zakresu hydrologii, gospodarki wodnej, postępowań wodno prawnych i melioracji wodnych, a ewentualnie również przeprowadzenie badań, analiz i obliczeń. Inne dowody takie jak oględziny, czy zeznania świadków nie posiadających fachowej wiedzy, nie zawsze mogą być wystarczające dla obiektywnej oceny okoliczności danej sprawy, tj. dla wyjaśnienia, czy doszło do zmiany stanu wody na gruncie ze szkodą dla gruntów sąsiednich, w tym czy istnieje związek przyczynowo skutkowy między dokonaną zmianą, a wynikłą szkodą. Regułą w sprawach tego rodzaju powinien być dowód z opinii biegłego na okoliczność tego, czy doszło do zmiany stanu wód na gruncie, czy na gruncie sąsiednim nastąpiła szkoda (por. wyrok WSA w Krakowie z 21 maja 2018 r., II SA/Kr 286/18 i przywołane w nim orzecznictwo sądów administracyjnych).

Poziom skomplikowania stosunków wodnych istniejących na obszarze działek stron i w ich otoczeniu determinowany spływem wód opadowych ze zlewni powierzchniowej, a w tym z drogi w stronę tych działek powodują, że w okolicznościach niniejszej sprawy przeprowadzenie dowodu z opinii biegłych było konieczne i zarazem kluczowe dla rozstrzygnięcia. Dowód taki został w sprawie przeprowadzony i wbrew zarzutom skargi, organ odwoławczy zasadnie uznał sporządzoną w sprawie opinię biegłej K. C. za wystarczającą dla jej rozstrzygnięcia. Należy zauważyć, że po uchyleniu decyzji Burmistrza S. z 30 września 2020 r. i wskazaniu przez organ II instancji koniecznych w sprawie uzupełnień postępowania, wszystkie te zalecenia zostały wykonane i doprowadziły do wyjaśnienia wątpliwości wskazanych przez organ II instancji w decyzji z 18 stycznia 2021 r. W szczególności w związku z przedstawieniem w sprawie trzech opinii biegłych, z których jedna różniła się istotnie od pozostałych, w tym od opinii biegłej K. C. uznanej ostatecznie przez organ za miarodajną, organ I instancji wyjaśnił jednoznacznie tę kwestię w sposób, który nie był w sprawie kwestionowany i nie budzi również wątpliwości Sądu.

B. J. G., który sporządził swoją opinię w styczniu 2018 r. i w oparciu o stan faktyczny istniejący w październiku i listopadzie 2017 r., a ponadto nie na potrzeby niniejszego postępowania, ale na zlecenie Sądu Rejonowego w K. w innej, choć powiązanej z niniejszą sprawie - odmówił pisemnego zaktualizowania swej opinii oraz odniesienia się do zmienionego stanu faktycznego sprawy i opinii pozostałych biegłych. Z jego ustnej wypowiedzi z 26 lipca 2021 r. zrelacjonowanej w protokole z oględzin przez pracownika organu I instancji (k. I – 711 akt administracyjnych) wynika jednak, że skoro stan na gruncie jest obecnie inny niż istniejący wtedy, gdy sporządzał opinię, to obecnie jego opinia nie jest aktualna.

Firma A. T. G. B. (która w lipcu 2017 r. sporządziła na potrzeby niniejszego postępowania opinię hydrologiczną dotyczącą zakłócenia stosunków wodnych na działce nr [...]) wyjaśniła, że jej opinia w związku ze zmianą stanu faktycznego na gruncie nie jest aktualna.

Natomiast biegła K. C., która wzięła udział w oględzinach i konfrontacji biegłych w dniu 27 lipca 2021 r., podtrzymała swoją opinię stwierdzając, że nadal jest aktualna. Biegła ta ponadto trzykrotnie, w pismach z dnia 15 marca, 31 marca i 28 kwietnia 2021 r., szczegółowo odniosła się do wątpliwości i zastrzeżeń do jej opinii zgłaszanych w sprawie przez J. i T. M., a także ich pełnomocnika K. M.. Należy zauważyć, że zgłaszając te wątpliwości i zastrzeżenia skarżący, ani w toku postępowania, ani też w skardze nie przedstawili wystarczających dowodów, które podważyłyby złożoną w sprawie opinię. W szczególności nie przedstawili zaktualizowanej opinii, czy ekspertyzy jakichkolwiek biegłych, co biorąc pod uwagę wspomniany wyżej charakter i specyfikę postępowań prowadzonych w trybie art. 29 Prawa wodnego z 2001 r., a zwłaszcza poziom skomplikowania stosunków wodnych w niniejszej sprawie, było konieczne dla skutecznego podważenia ustaleń organu opartych między innymi na opinii biegłej K. C.. Zasadnie więc SKO w K. uznało tę opinię za aktualną i miarodajną dla rozstrzygnięcia sprawy.

Za trafną należy też uznać ocenę Kolegium dotyczącą braku znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy tych wskazań i wniosków biegłej K. C., które wskazują na inne niż spowodowane przez właścicieli działki nr [...] zmiany stanu wody na gruncie mogące szkodliwie wpływać na grunty sąsiednie, oraz na sposoby ich zneutralizowania.

Wskazany przez biegłą brak rowu otwartego przy drodze powiatowej na odcinku przylegającym do działki nr [...] powodujący spływ wód opadowych z drogi i z pasa drogowego w kierunku ogrodzenia nieruchomości skarżących, a następnie w przestrzeń pomiędzy ogrodzeniami działki [...] i związana z tym potrzeba brania udziału w sprawie przez Powiatowy Zarząd Dróg w K., zasadnie nie zostały uznane za mające znaczenie w niniejszej sprawie. Ma bowiem rację organ odwoławczy, że zakres postępowania prowadzonego na podstawie art. 29 ust. 3 prawa wodnego z 2001 r. wyznaczony jest wnioskiem strony. Postępowanie takie jest bowiem wszczynane na wniosek, a nie z urzędu. Jeżeli więc wnioskodawca, tak jak to miało miejsce w niniejszej sprawie twierdzi, że szkodliwie wpływające na jego grunt zmiany stanu wody na gruncie zostały spowodowane przez konkretne działanie konkretnie wskazanego właściciela sąsiedniej nieruchomości, to ewentualne inne naruszenia stanu wody na gruncie popełnione przez właściciela innego gruntu, nie mogą być przedmiotem oceny w takiej sprawie, jak również podmiot taki nie jest stroną postępowania toczącego się na podstawie art. 29 Prawa wodnego z 2001 r.

W ramach konkretnego postępowania w sprawie naruszenia stosunków wodnych na gruncie nie bada się wszelkich zmian, jakie zachodziły na badanym terenie, a postępowanie prowadzone na podstawie prawa wodnego nie służy do kompleksowego regulowania stosunków wodnych całej miejscowości lub jej części. Organ ma obowiązek zweryfikowania okoliczności podniesionych przez wnioskodawcę we wniosku i to w niniejszej sprawie zostało wykonane.

Ubocznie więc tylko można zauważyć, że zgodnie z § 101 ust. 1 rozporządzenia Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 2 marca 1999 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać drogi publiczne i ich usytuowanie (Dz.U. 2016.124) obowiązującego w dacie wydania zaskarżonej decyzji, urządzenia do powierzchniowego odwodnienia pasa drogowego powinny zapewniać sprawne odprowadzenie wody, a zgodnie z § 83 ust. 1 obowiązującego od 21 września 2022 r. rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 24 czerwca 2022 r. w sprawie przepisów techniczno-budowlanych dotyczących dróg publicznych (Dz.U. 2022.1518), wody opadowe lub roztopowe z pasa drogowego albo dopływające do pasa drogowego po powierzchni terenu zagospodarowuje się za pomocą urządzeń do odwodnienia powierzchniowego. Nie zmienia się kierunku lub natężenia odpływu wód opadowych lub roztopowych z pasa drogowego ze szkodą dla gruntów sąsiednich ani nie odprowadza się tych wód na grunty sąsiednie, z wyjątkiem przypadków określonych w przepisach prawa wodnego. Skarżący mogą więc w osobnym postępowaniu powołać się na przytoczone regulacje jeżeli uważają, że szkodliwe oddziaływanie na ich grunt zostało spowodowane zmianą stanu wody wynikłą z działania PZD w K.. Nie będzie to jednak miało wpływu na wynik niniejszej sprawy.

Odnośnie podnoszonego w sprawie, a także w skardze niewykonania przez inwestorów odprowadzenia wód opadowych z budynku mieszkalnego budowanego na działce nr [...] i braku możliwości ich przymuszenia do zrealizowania tego odwodnienia należy wyjaśnić, że okoliczności te nie podlegają badaniu w sprawie dotyczącej zmiany stanu wody na gruncie, ale w sprawie pozwolenia na budowę obejmującego takie roboty budowlane, względnie w sprawach należących do właściwości organów nadzoru budowlanego na podstawie art. 81 i 83 prawa budowlanego. Ma przy tym rację organ I instancji o ile wywodzi, że zgodnie z § 28 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz.U. 2022.1225 t.j.), działka budowlana, na której sytuowane są budynki powinna być wyposażona w kanalizację umożliwiającą odprowadzenie wód opadowych do sieci kanalizacji deszczowej lub ogólnospławnej. W przypadku budynków niskich lub budynków, dla których nie ma możliwości przyłączenia do sieci kanalizacji deszczowej lub ogólnospławnej, dopuszcza się odprowadzenie wód opadowych na własny teren nieutwardzony, do dołów chłonnych lub do zbiorników retencyjnych.

Odnosząc się do pozostałych zarzutów skarżących należy zauważyć, że również nie mogły wpłynąć na wynik sprawy.

Wskazywane w skardze hipotetyczne niebezpieczeństwo zalewania nieruchomości skarżących w razie rozebrania przez nich własnego ogrodzenia, nie ma dla sprawy znaczenia. Organy administracji rozstrzygają bowiem sprawę administracyjną w oparciu o stan faktyczny ustalony w dacie wydawania końcowego rozstrzygnięcia, a nie w oparciu o stan przyszły i hipotetyczny. Ubocznie więc tylko można dodać, że jeżeli do takiej hipotetycznej rozbiórki ogrodzenia nieruchomości skarżących rzeczywiście dojdzie, to będzie to nowe zdarzenie, które może spowodować zmianę stanu wody na gruncie i jako takie będzie mogło być oceniane na podstawie obecnie obowiązujących przepisów ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (Dz.U. 2022.2625 ze zm.).

Odnosząc się do twierdzeń skarżących dotyczących szkód, jakich w wyniku zarzucanej w sprawie zmiany stanu wody na gruncie polegającej na nawiezieniu ziemi na działkę nr [...], miało doznać ogrodzenie ich działki, należy zauważyć, że przy uwzględnieniu ustalonych przez biegłą kierunków odpływu wód opadowych ze zlewni jeszcze przed przedmiotową antropogeniczną zmianą na działce nr [...], nie może być wątpliwości, że również wtedy ogrodzenie działki skarżących było narażone na negatywne oddziaływanie napływających wód, zwłaszcza przy intensywnych opadach. Skarżący nie mogą więc oczekiwać, że ich ogrodzenie z podmurówką, którego rolą jest również powstrzymywanie napływu wód opadowych spoza ich nieruchomości, nie może być w żaden sposób narażone na negatywne oddziaływanie wód opadowych, czy wilgoci. Przede wszystkim jednak kwestia braku zarzucanego, szkodliwego oddziaływania na grunt skarżących wynika z fachowej, obszernej, spójnej i logicznej opinii biegłej, której skarżący skutecznie nie podważyli.

Nie zasługuje na uwzględnienie zarzut skargi dotyczący braku odniesienia się przez organ do uwag wniesionych przez skarżących wobec opinii biegłej. Do uwag tych odniosła się obszernie sama biegła w pismach z 15 marca, 31 marca i 28 kwietnia 2021 r., które należy traktować jako uzupełnienie jej opinii. Podzielenie przez organ tej opinii z wyjaśnieniem, dlaczego organ ją podziela, jest w sprawie wystarczające. Wbrew twierdzeniom skarżących przy tym, w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji na jej 11, 12 i 13 stronie znalazła się dokonana przez organ ocena przesłanek, na jakich biegła oparła swoją opinię. Ocenę tę podziela również Sąd.

Odnośnie zarzutu dotyczącego pisma K. M. z 29 lipca 2021 r. skierowanego do ZDP w K. oraz odpowiedzi na to pismo z 25 sierpnia 2021 r., które to dokumenty miała przesłać do organu I instancji drogą elektroniczną w dniu 3 września 2021 r. i które nie zostały dołączone do akt sprawy, należy zauważyć, że pism tych skarżący nie dołączyli również do skargi. Ponadto nie wyjaśnili, jakie znaczenie dla sprawy miałyby one mieć. Z pisma skarżących z 9 września 2021 r. (k I - 749 – 751), do którego również te pisma nie zostały dołączone, wynika natomiast, że pismo z 29 lipca 2021 r. zawierało wniosek o wykonanie rowu otwartego na wysokości ogrodzenia działki skarżących, a 25 sierpnia 2021 r. ZDP w K. wydał decyzję odmowną umotywowaną brakiem funduszy na wykonanie tego zadania, ponieważ wiąże się ono m.in. z przebudową drogi na tym odcinku. Taka treść tych pism świadczy o tym, że nie mogły mieć one wpływu na wynik sprawy, gdyż nie dowodziły spornej w sprawie kwestii szkód, jakie miały powstać na działce skarżących w wyniku zmiany stanu wody na gruncie wynikłej z nawiezienia ziemi na działkę M. i S. R. i istnienia związku przyczynowego pomiędzy tą zmianą, a podnoszonymi szkodami, a tylko tego, że skarżący podejmowali zalecane przez biegłą działania mogące poprawić stosunki wodne w rejonie działki skarżących, które to działania okazały się nieskuteczne. W związku z tym domniemane, bo niewykazane przez skarżących, niedołączenie do akt sprawy dwóch dokumentów, i tak nie miałoby wpływu na wynik sprawy.

Uwzględniając powyższe rozważania należy stwierdzić, że podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku. Ponieważ również Sąd, działając z urzędu nie stwierdził naruszeń prawa, które pozwalałyby na uwzględnienie skargi, skarga podlegała oddaleniu, o czym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach orzekł na podstawie art. 151 p.p.s.a.