Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt SA/Rz 2691/01
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2004-05-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 634  Sprawy kombatantów, świadczenia z tytułu pracy przymusowej
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Marian Ekiert /spr/ Sędzia WSA Zbigniew Czarnik AWSA Jolanta Ewa Wojtyna Protokolant st. ref. Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu w dniu 7 maja 2004 r. na rozprawie sprawy ze skargi B. P. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...].11.2001 r. Nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich Oddala skargę


UZASADNIENIE

Działając na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24.01.1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /t.jedn. z 1997 r. Dz. U. Nr 142 poz. 950 z późn. zm./ Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...].10.2001 r. nr [...] pozbawił B. P. s. J. zam. [...] uprawnień kombatanckich przyznanych mu przez Zarząd Wojewódzki Związku Bojowników o Wolność i Demokrację w R. decyzją z dnia 24.02.1977 r. z tytułu utrwalania władzy ludowej w okresie od dnia 17.09.1951 r. do dnia 5.11.1952 r.

W uzasadnieniu swojej decyzji bazując na aktach byłego ZBoWiD-u organ na podstawie zaświadczenia WKU w R. z dnia 31.01.1977 r. ustalił, że wyżej wymieniony uzyskał uprawnienia kombatanckie z tytułu udziału w walkach z bandami i reakcyjnym podziemiem podczas służby w Wojsku Polskim po dniu 30.06.1947 r. przy braku danych o udziale w walkach z UPA lub Wehrwolfem. Oznacza to, że B. P. uzyskał uprawnienia kombatanckie na mocy dotychczasowych przepisów wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w "charakterze uczestnika walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej". Taki osoby zgodnie z art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy kombatanckiej pozbawia się uprawnień kombatanckich. Zgodnie z treścią powołanego przepisu prawa Kierownik Urzędu nie jest obowiązany do wyjaśnienia czy istnieją inne przesłanki uzasadniające przyznanie uprawnień kombatanckich z tytułu działalności określonej w art. 1 ust. 2, art. 2 i 4 cyt. ustawy.

W związku z tą decyzją B. P. wystąpił do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, wnosząc o jej uchylenie i potwierdzenie jego uprawnień.

W motywach wniosku zarzucił on organowi, iż zakwestionowana decyzja jedynie w sposób fragmentaryczny i pobieżny odnosi się do stanu faktycznego sprawy, zaś decydent posłużył się wytartym sloganem przypisującym mu udział w walce "o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej". On zaś był żołnierzem służby czynnej i wbrew przyjętym ustaleniom brał udział w walce z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii w rejonach południowo - wschodniej Polski. W czasie bowiem gdy odbywał on służbę wojskową pojawiały się jeszcze pojedyncze grupy UPA, przechodzące przez tereny przygraniczne, usiłując przedostać się na zachód i rabując i okradając przy okazji ludność polską. W walkach tych uczestniczył on wspólnie z żołnierzami Wojsk Ochrony Pogranicza na zasadzie doraźnego oddelegowania, czego nie odnotowano w raportach dziennych jednostki. W owym czasie nie zgodnie bowiem z prawdą rozpowszechniano informację, że walki z UPA i Wehrwolfem zostały już zakończone. Okoliczności te wyjaśnił on i udokumentował w czasie ubiegania się o uprawnienia kombatanckie, ale wówczas posługiwano się powszechnie przyjętym szablonem o "utrwalaniu władzy ludowej". Nie wyjaśniając dostatecznie sprawy organ naruszył art. 6 - 9 i 77 § 1 kpa, a także art. 1 ust. 1 i 2 pkt 6 ustawy kombatanckiej.

Po rozpatrzeniu tegoż wniosku Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 kpa oraz art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24.01.1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego decyzją z dnia [...].11.2001 r. nr [...] utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...].10.2001 r.

Uzasadniając tę decyzję Kierownik Urzędu ponownie stwierdził, że B. P. uzyskał uprawnienia kombatanckie z tytułu "walki zbrojnej o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej". W okresie bowiem zaliczonym do działalności kombatanckiej pełnił on służbę w 1 Brygadzie KBW po dniu 30.06.1947 r. i w trakcie jej wykonywania nie uczestniczył w walkach z oddziałami wymienionymi w art. 1 ust. 2 pkt 6 cyt. ustawy. Ustaleń powyższych dokonano na podstawie akt byłego ZBoWiD-u i wykazu Centralnego Archiwum Wojskowego nr [...] z dnia 22.08.1995 r. - "Oddziały Wojska Polskiego walczące ze zbrojnym podziemiem w latach 1945-1954". Powyższe ustalenia uprawniają w pełni zastosowanie art. 25 ust. 2 pkt 2 w rozpoznawanej sprawie. Przepis ten zaś zwalnia organ od dokonania ustaleń czy w okolicznościach sprawy występują przesłanki do przyznania uprawnień z innych wymienionych w ustawie tytułów, co znalazło potwierdzenie w orzecznictwie Sądu Najwyższego.

Także i tę decyzję tym razem skargą skierowaną do Naczelnego Sądu Administracyjnego zaskarżył B. P. wnosząc o jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia Kierownikowi Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych. Wniosek ten skarżący opiera na zarzutach dotyczących naruszenia art. 6 - 9 i 77 § 1 kpa i art. 1 ust. 1 i 2 ustawy kombatanckiej oraz art. 30 - 32 Konstytucji RP.

W motywach skargi skarżący wywodzi, iż zaskarżona decyzja narusza prawo, skoro pozbawia go i to z mocą wsteczną jako byłego żołnierza służby czynnej posiadanych uprawnień. Zarzuca on organowi, iż zupełnie bezpodstawnie przyjęto, iż I Brygada KBW Góra Kalwaria nie uczestniczyła w walkach z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii, jeżeli on jako żołnierz brał bezpośredni udział w tych walkach, czemu dał wyraz w uzasadnieniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy i co zostało zupełnie pominięte przy rozpoznaniu sprawy, a przecież ma to charakter oświadczenia dowodowego. Nie można bowiem dokonując ustaleń w tym przedmiocie opierać się na ogólnikowym piśmie Centralnego Archiwum Wojskowego z dnia 22.08.1995 r., w którym nie odnotowano oddelegowania oddziałów I Brygady KBW do walki z UPA.

W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie z przyczyn wywiedzionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji dodając, że zebrany w sprawie materiał potwierdza, iż jednostka w której skarżący odbywał służbę wojskową uczestniczyła w walkach z bandami reakcyjnego podziemia, brak jest natomiast wszelkich dowodów potwierdzających jego udział w walkach z oddziałami UPA czy grupami Wehrwolfu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, a podniesione zarzuty wbrew zawartej w niej sugestii nie podważają legalności zakwestionowanej nią decyzji.

W ocenie Sądu rozpoznając sprawę organ zebrał wystarczający materiał dowodowy, należycie go ocenił i wyciągnął z powyższego zgodne z zasadami logiki formalnej i odpowiadające prawu wnioski, których efektem jest zaskarżona decyzja.

Konkretyzując tę tezę na wstępie zauważyć należy, iż w okolicznościach sprawy poza sporem pozostaje, że skarżący pełnił służbę wojskową od dnia 27.06.1950 r. do dnia 16.09.1951 r. w 1 Brygadzie KBW /w tym od dnia 27.08.1950 r. do dnia 9.11.1950 r. - szkoła podoficerska/ i od dnia 17.09.1951 r. do dnia 5.11.1952 r. w 4 p. KBW.

Natomiast kontrowersja dotyczy istotnego dla wyniku sprawy problemu, a mianowicie, czy brał on bezpośredni udział w walkach z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii.

Odnosząc się do tej kwestii, w oparciu o akta byłego Związku Bojowników o Wolność i Demokrację oraz wykaz Centralnego Archiwum Wojskowego nr [...] z dnia 22.08.1995 r. organ ustalił, iż jednostka wojskowa w której pełnił służbę skarżący, a to I Brygada KBW, w okresie odbywania w niej służby wojskowej przez skarżącego, nie uczestniczyła w walkach z oddziałami UPA.

Wbrew tym ustaleniom B. P. już w toku postępowania weryfikacyjnego, a w szczególności w uzasadnieniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy twierdził, iż w czasie odbywania służby wojskowej brał udział w walkach z pojedynczymi "grupami" UPA na terenach przygranicznych południowo - wschodniej Polski, które to grupy wówczas usiłowały przedostać się na zachód i takie też stanowisko prezentuje on w uzasadnieniu skargi bez wskazania tym razem terenów, na których walki te toczyły się. Uzupełniając skargę w piśmie procesowym opatrzonym datą 6.04.2004 r. skierowanym do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżący raz jeszcze prezentuje tezę, iż jako żołnierz plutonu operacyjnego 1 Brygady KBW Góra Kalwaria brał udział "tylko i wyłącznie w walkach z UPA na terenach przygranicznych woj. białostockiego i częściowo olsztyńskiego". Uzasadniając zaś skargę formułuje on zarzuty dotyczące dopuszczenia się przez organ uchybień natury formalnej, a w szczególności naruszenia art. 6 - 9 i 77 § 1 kpa, oraz naruszenia przepisów prawa materialnego a to art. 1 ust. 1 i 2 pkt ustawy kombatanckiej, a także naruszenia art. 30 - 32 Konstytucji RP, która to problematyka oscyluje wokół scharakteryzowanego wyżej sporu.

Dokonując oceny zaskarżonego aktu z punktu widzenia wspomnianej wyżej zasady legalności statuuowanej w art. 1 § 2 ustawy z dnia 25.07.2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz. U. Nr 153 poz. 1269/, a tym samym odnosząc się do opisanej kontrowersji, której rozstrzygnięcie ma kapitalne znaczenie dla wyniku sprawy, nie sposób nie zauważyć, iż postępowanie weryfikacyjne, aczkolwiek mieści się w reżimie zasad obowiązujących w postępowaniu administracyjnym, charakteryzuje się również pewną specyfikę, wynikającą z regulacji szczególnych. Zgodnie bowiem z § 4 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 22.09.1997 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach dotyczących pozbawiania i przywracania uprawnień kombatanckich oraz zasad przeprowadzania weryfikacji tych uprawnień /Dz. U. Nr 116 poz. 745/ ciężar dowodu w zakresie tyczącym się zachowania uprawnień kombatanckich, a więc m.innymi udziału w walkach z oddziałami UPA w ramach w ustawie wymienionych jednostek obciąża zainteresowanego. Tak również Sąd Najwyższy /vide: wyrok z dnia 22.02.2001 r. sygn.akt III RN 77/00 - OSNAP 2001/15/475/. Oznacza to, że po jego wezwaniu o przedstawienie wiarygodnych wyjaśnień, dokumentów i innych dowodów w nakreślonym terminie /co miało miejsce w badanej sprawie/ winien on takie dowody przedłożyć. W rozstrzyganej sprawie skarżący ograniczył się jedynie do przedstawienie zaświadczenia Inspektoratu Obrony Terytorialnej z dnia 2.11.2000 r. potwierdzającego okres pełnienia przez niego służby wojskowej i do stwierdzenia w uzasadnieniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, że walczył on z pojedynczymi grupami UPA, utożsamiając to stwierdzenie z "oświadczeniem dowodowym".

Tak zebrany materiał dowodowy organ ocenił właściwie opierając się w tym względzie na dowodzie z dokumentu w postaci informacji z Centralnego Archiwum Wojskowego, z której nie tylko nie wynikało, że I Brygada KBW nie walczyła w okresie w którym skarżący odbywał w niej służbę wojskową z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii, ale walczyła z organizacjami niepodległościowymi takimi jak AK, NSZ, WiN i NZW. Dane te korespondują zresztą z informacją zawartą w życiorysie skarżącego, w relacji z przebiegu jego pracy zawodowej i społecznej oraz deklaracji członkowskiej, pochodzących z okresu kiedy ubiegał się on o przyznanie uprawnień kombatanckich, w których to dokumentach nie wspomina o walce UPA, ale podkreśla swój bezpośredni udział w walkach z bandami reakcyjnego podziemia, indywidualizując je jako bandy "Żelaznego" i "Roja". Znamiennym zresztą dla oceny wiarygodności oświadczenia skarżącego pozostaje również to, iż wspominając o tych walkach skarżący nie wskazuje danych personalnych swoich dowódców czy współtowarzyszy broni, a lokalizując je w terenie raz twierdzi, że miały one miejsce na terenie południowo - wschodniej Polski /wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy/ drugi raz, że wyłącznie uczestniczył on w walkach z UPA, które toczyły się na terenie województwa białostockiego i częściowo olsztyńskiego /pismo procesowe z dnia 6.04.2004 r./. Nie sposób również nie zauważyć, iż okres odbywania przez skarżącego służby nastąpił wówczas gdy w zasadzie Ukraińska Powstańcza Armia na terenach polskich została już zlikwidowana /vide : Encyklopedia PWN - Warszawa 1987 T. 4 str. 583/ - czas jej funkcjonowania to lata 1943 - 1948, Popularna Encyklopedia Powszechna - Kraków 1997 T.18 str. 295 - 5 marca 1950 został zastrzelony pod Lwowem przez NKWD Szychewycz, nastąpił kres działalności UPA, Edward Prus - Atamania UPA - Warszawa 1988 r. - 2 marca 1948 roku został zastrzelony we Wrocławiu Onyszkewycz "Orest". To był już naprawdę koniec UPA w Polsce, Grzegorz Motyka - Tak było w Bieszczadach -Warszawa 1999 r. - Rano 17 września /1948 r./ .... wraz ze "Stiahem zginęło w kryjówce czterech członków jego sztabu. Śmierć Jarosława Stachura oznaczała w praktyce koniec istnienia w Polsce zorganizowanego podziemia ukraińskiego". Wskazane źródła uprawniają zatem tezę, iż po marcu 1950 r. w Polsce ustały walki z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii, a to czyni wątpliwym oświadczenie skarżącego o jego udziale w walkach z UPA i potwierdza stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji.

Wreszcie nawet zresztą gdyby przyjąć za wiarygodne twierdzenia skarżącego dotyczącego jego udziału w walkach z UPA, to w tym kontekście wspomina on jedynie o pojedynczych grupach UPA, podczas gdy art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy kombatanckiej stanowi o walkach z "oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii". Nie są to bynajmniej pojęcia tożsame, trudno bowiem przyjąć, że pojedyncza grupa /niedobitków np. z określonej sotni/ stanowi oddział w rozumieniu ustawy. Jeżeli zaś tak, to także i w tym przypadku nie zostały wypełnione przesłanki normatywne uprawniające skarżącego do zachowania uprawnień kombatanckich.

Chybionym jest zatem zawarty w skardze zarzut dotyczący naruszenia przez organ zarówno przepisów prawa formalnego jak i materialnego. Zebrany bowiem w sprawie materiał dowodowy z przyczyn wyżej opisanych uprawniał organ do wydania zakwestionowanego rozstrzygnięcia. W tym kontekście nie są trafne zarzuty dotyczące rzekomo mało wnikliwego, nie opartego na pełnym materiale dowodowym i tendencyjnego rozstrzygnięcia sprawy, tym bardziej że odmienne w tym przedmiocie twierdzenia skarżącego nie poparte dowodowo w toku postępowania weryfikacyjnego na wiarę w ocenie organu nie zasługują i ocenie tej trudno zarzucić dowolność czy brak logiki, skoro właśnie te twierdzenia cechuje rozbieżność, niekonsekwencja oraz subiektywizm ukierunkowany w zależności od istniejących w danym czasie regulacji raz na uzyskanie uprawnień kombatanckich, drugi raz na ich zachowanie. Wykazany zaś dowodowo brak udziału skarżącego w walkach z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii eliminuje zarzut naruszenia art. 1 ust. 2 pkt 6 kombatanckiej.

Nie można wreszcie skutecznie twierdzić, iż w tym przypadku naruszone zostały wyrażone w art. 30 do 32 Konstytucji RP zasady, skoro Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu swojego orzeczenia z dnia 15.02.1994 r. sygn.akt K 15/93 podkreślił, że ustawodawca ma prawo do przyznawania szczególnych uprawnień obywatelom za szczególne zasługi poniesione dla dobra wspólnego lub celem rekompensat za doznane krzywdy czy prześladowania i do niego należy specyfikacja owych zasług czy krzywd. To zaś, wbrew stanowisku skarżącego, nie godzi w konstytucyjnie gwarantowaną w art. 32 zasadę równości obywateli wobec prawa, albowiem jak podniesiono w preambule ustawy jej celem jest uznanie właśnie szczególnych zasług, a owa specyfikacja z racji materii którą reguluje, z natury rzeczy zakłada pewną hierarchizację zasług także w aspekcie podmiotowym. Co więcej dodać należy, że stanowisko to w pewnym sensie zaaprobował Europejski Trybunał Praw Człowieka który w uzasadnieniu decyzji z dnia 15.06.1999 r., rozstrzygającej skargę nr 34610/97 podkreślił, iż ustawowe środki podjęte przez państwo polskie miały przede wszystkim na celu wynikającą z polskich doświadczeń historycznych obiektywną weryfikację osób którym przysługują szczególne przywileje oraz czy osoby te spełniają obowiązujące dzisiaj prawne warunki do uzyskania specjalnego honorowego statusu, dodając przy tym, że zachowały one prawo do zwykłych świadczeń emerytalnych na podstawie ogólnego systemu ubezpieczeń społecznych. Utraciły więc jedynie specjalny uprzywilejowany status /decyzja z dnia 1.06.1999 r. w związku ze skargą nr 39860/98/.

W tym stanie rzeczy działając na zasadzie art. 151 ustawy z dnia 30.08.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153 poz. 1270/ w zw. z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153 poz. 1271 z późn. zm./ należało orzec jak w sentencji.