Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt II SA/Ke 784/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2021-11-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 135, art. 200 w zw. z art. 205 § 2
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 7, art. 77 § 1, art. 80
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 23, art. 27, art. 135 § 1
journal: Dz.U. 1964 nr 9 poz 59
law: Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy.
article: art. 17 ust.1a w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sylwester Miziołek (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Beata Ziomek, Sędzia WSA Dorota Pędziwilk-Moskal, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 10 listopada 2021 r. sprawy ze skargi K. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz K. M. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (zwane dalej SKO) utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Burmistrza Gminy [...] z dnia [...] o odmowie przyznania K. M. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawną matką E. G. legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, ze w odwołaniu od ww. decyzji organu I instancji K. M. podniosła zarzuty naruszenia art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego niezastosowanie oraz dokonanie błędnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a tej ustawy, zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że fakt pozostawania w związku z małżeńskim i brak legitymowania się przez małżonka osoby niepełnosprawnej orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Strona wskazała również na błędne zastosowanie art. 17 ust. 1b pkt 1 i 2 ustawy, brak uwzględnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21.10.2014 r. o sygn. akt K 38/13, naruszenie art. 7, art. 190 ust. 1 Konstytucji RP oraz naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 6, 8, 9, 77 § 1, 7 w zw. z art. 80 K.p.a.

Organ odwoławczy, utrzymując w mocy zakwestionowaną decyzję odniósł się do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21.10.2014 r. o sygn. K 38/13 i powołał się na orzecznictwo sądów administracyjnych, zgodnie z którym w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później, niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia, przepis art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. W rezultacie nie jest więc dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP (zob. np. wyroki NSA: 10.11.2016 r. sygn. akt I OSK 1512/16; z dnia 2.03.2017 r. sygn. akt I OSK 2407/16; z dnia 26.04.2019 r. sygn. akt I OSK 8/19). W tym zakresie SKO stwierdziło, że organ I instancji, odmawiając przyznania stronie prawa do wnioskowanego świadczenia ze względu na fakt, iż niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała po ukończeniu 25 roku życia, dopuścił się uchybienia prawa materialnego, gdyż nie wziął pod uwagę treści ww. wyroku Trybunału Konstytucyjnego i wydał decyzję w oparciu o niekonstytucyjną normę prawną. Okoliczność powstania niepełnosprawności po ukończeniu 25 roku życia nie wyklucza bowiem możliwości uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż nie ma znaczenia wiek, w którym ta niepełnosprawność powstała, istotne zaś jest, że występuje ona w stopniu znacznym. Niezależnie jednak od ww. okoliczności organ odwoławczy zauważył, że:

- niepełnosprawna matka wnioskodawczyni – E. G. – ma męża, na którym ciąży obowiązek alimentacyjny w pierwszej kolejności,

- zaś art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy odsyła do Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, zwanego dalej K.r.o.;

- z kolei zgodnie z art. 27 K.r.o. oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli, ponadto z art. 23 K.r.o. wynika, że są oni obowiązani do wspólnego pożycia, wzajemnej pomocy i wierności oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli,

- przy czym obowiązki alimentacyjne małżonków wyprzedzają obowiązki alimentacyjne krewnych (zob. art. 130 K.r.o.),

- a w myśl art. 132 K.r.o. obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami.

Analizując w powyższym kontekście prawnym zebrany w sprawie materiał dowodowy SKO wskazało, że małżonek E. G. - S. G. legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, choruje kardiologicznie, niedomaga z powodu nadciśnienia tętniczego i cukrzycy, ma problemy ze wzrokiem. Natomiast wśród przesłanek wyłączających przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego określonych w art. 17 ust. 5 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych wskazano m.in. pozostawanie w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ustawodawca wyszedł bowiem z założenia, że w sytuacji zawarcia związku małżeńskiego tworzy się nowa rodzina, która nakłada na małżonków obowiązek wzajemnego wsparcia i pomocy, wyprzedzający obowiązek alimentacyjny krewnych. W rezultacie określonych w art. 23 K.r.o. obowiązków ciążących na małżonku E. G. nie znosi okoliczność zaistnienia rzeczywistej, całodobowej i stale sprawowanej przez jej córkę opieki. Z kolei okoliczności, że mąż osoby niepełnosprawnej jest osobą schorowaną, posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności i dokumentację lekarską potwierdzającą schorzenia, nie mogą zastąpić wskazywanego przez ustawodawcę dokumentu jakim jest orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wykładnia językowa art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych pozwala stwierdzić, że ustawodawca uznał za konieczne, aby ocena czy osoba uprawniona w pierwszej kolejności nie jest w stanie wypełnić we właściwy sposób obowiązku alimentacyjnego z uwagi na stan zdrowia rozstrzygana była orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności. Natomiast organy administracji nie mają wiadomości specjalnych, które pozwoliłyby w pełni wyważyć, czy stan zdrowia danej osoby zobowiązanej do alimentacji rzeczywiście uniemożliwia sprawowanie opieki. W tak ustalonym stanie prawnym brak zatem podstaw do rozszerzenia ustawowego prawa do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych ze względu na sprawowanie opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim o sytuację, w której współmałżonek takiej osoby nie musi legitymować się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a ustalenia w zakresie zdolności małżonka do sprawowania opieki nad niepełnosprawną osobą ma czynić samodzielnie organ, który wydaje decyzję w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego. Przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 ustawy stanowi bowiem wyjątek, którego nie można poddawać rozszerzającej wykładni. Inna interpretacja powołanych przepisów nie znajduje uzasadnienia prawnego, a prezentowany pogląd, dotyczący wykładni art. 17 ust. 1, ust. 1a, i ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy, został wyrażony m.in. w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23.01.2020 r. sygn. akt I OSK 2462/19, z 14.12.2018 r., sygn. akt I OSK 3539/18, z 20.01.2016 r. sygn. akt I OSK 3283/14, z 27.11.2014 r. sygn. akt I OSK 1219/13, z 6.11.2014 r., sygn. akt I OSK 251/14, z 20.09.2013 r., sygn. akt I OSK 2623/12.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach K. M., reprezentowana przez radcę prawnego, podniosła zarzuty:

1. naruszenie prawa materialnego mające istotny wpływ na wynik sprawy poprzez:

a) naruszenie przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, w której przepis ten stanowi podstawę prawną przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej – jako osobie należącej do kręgu osób obciążonych obowiązkiem alimentacji wobec matki;

b) dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit a ustawy, zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że fakt pozostawania w związku małżeńskim i brak legitymowania się przez małżonka orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, co doprowadziło do niekorzystnego dla strony rozstrzygnięcia.

2. naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 K.p.a. poprzez nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, przyjęcie że sam fakt zwrócenia się z przedmiotowym wnioskiem przez skarżącą, w sytuacji w której osoba wymagająca opieki posiada męża nielegitymującego się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do ustalenia, czy wymieniona osoba może sprawować opiekę nad żoną – co pozwoliłoby na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony.

Mając na uwadze powyższe skarżąca wniosła o uchylenie decyzji organu I i II instancji oraz o zobowiązanie organów do przyjęcia oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w orzeczeniu Sądu wydanym w niniejszej sprawie, jak również o zasądzenie na swoją rzecz zwrotu kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał dotychczasową argumentację.

Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., wobec złożonego w tym przedmiocie wniosku skarżącej, o którym zawiadomiono organ.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 p.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania w sposób, który odpowiednio miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Kontrolą sądowoadministracyjną w niniejszej sprawie została objęta decyzja SKO w przedmiocie odmowy przyznania K. M. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawną matką E. G., legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Materialnoprawną podstawę orzekania w niniejszej sprawie przez organy administracji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28.11.2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.), zwanej dalej ustawą. Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Stosownie do art. 17 ust. 1a ustawy osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem

o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Uzasadniając podjętą decyzję organ odwoławczy:

- wskazał, że małżonek E. G. - S. G. nie legitymuje się, wymaganym przez art. 17 ust. 5 pkt 2 ustawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności,

- przytaczając cyt. wyżej art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy, art. 27, art. 23 K.r.o. (obowiązki małżonków), podkreślił że obowiązki alimentacyjne małżonków wyprzedzają obowiązki alimentacyjne krewnych i powołał w tym zakresie art. 130 i art. 132 K.r.o.,

- stwierdzając, że skoro na małżonku E. G. ciąży w pierwszej kolejności obowiązek alimentacyjny w rozumieniu K.r.o., a jednocześnie brak okoliczności uzasadniających niemożność sprawowania opieki nad E. G. (S. G. nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności), to w realiach niniejszej sprawy nie było podstaw do przyznania K. M. (córka) wnioskowanego świadczenia.

Formułując wniosek co do normatywnych przeszkód przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego SKO poprzestało na literalnej wykładni art. 17 ust. 1a ustawy.

Z powołaną w tym zakresie argumentacją nie sposób się zgodzić.

Odnosząc się do argumentacji prawnej organu odwoławczego wskazać trzeba, że w judykaturze i doktrynie nie budzi wątpliwości pogląd co do prymatu wykładni językowej przepisów prawa. Granice wykładni językowej nie mają jednak charakteru bezwzględnego. Jeżeli więc wyniku wykładni językowej nie da się zaakceptować ze względu na konsekwencje o charakterze systemowym i sprzeczność z wartościami konstytucyjnymi, należy się posiłkować innymi metodami wykładni, np. wykładnią funkcjonalną i celowościową. W orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego wskazuje się, że do przekroczenia granicy wykładni językowej niezbędne jest silne uzasadnienie aksjologiczne, odwołujące się przede wszystkim do wartości konstytucyjnych (por. wyrok TK z dnia 28.06.2000 r., K 25/99, OTK 2000, nr 5, poz. 141), a także i to, że w sytuacji, w której wykładnia ustawy nie daje jednoznacznego rezultatu, należy wybrać taką wykładnię, która w sposób najpełniejszy umożliwia realizację norm i wartości konstytucyjnych (por. postanowienie TK z dnia 5.11.2001 r., T 33/01, OTK - B 2002/1/47). Akceptacja dla takiego stanowiska prezentowana jest także w orzecznictwie sądów administracyjnych (patrz wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 27.02.2008 r. sygn. akt I OSK 194/07, z dnia 7.12.2009 r. sygn. akt I OSK 722/09, dostępne na stronie https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podziela pogląd, że wykładnia językowa art. 17 ust.1a w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy narusza konstytucyjną zasadę równości (art. 32 Konstytucji), sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP), a także godzi w konstytucyjne nakazy ochrony i opieki nad rodziną (art. 18 Konstytucji RP). Formalistyczna wykładnia omawianych przepisów mogłaby bowiem doprowadzić do pozbawienia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jedynej osoby mogącej faktycznie sprawować opiekę nad niepełnosprawnym. Byłoby to sprzeczne z wynikającą z art. 71 ust. 1 Konstytucji RP zasadą szczególnej pomocy władz publicznych rodzinom w trudnej sytuacji materialnej i społecznej. Dlatego też ograniczenia wynikającego z art. 17 ust. 1a ustawy nie można stosować w sytuacji, gdy preferowany przez ustawodawcę opiekun z obiektywnych względów nie może realizować swych obowiązków, a obowiązki te realizuje inny bliski krewny (por. wyroki NSA: z dnia 14.12.2018 r., sygn. akt I OSK 1939/18; z dnia 21.06.2017 r., sygn. akt I OSK 829/16 i z dnia 16.04. 2020 r., sygn. akt I OSK 1115/19; WSA w Gorzowie Wlkp. z dnia 6.05.2021 r., sygn. akt II SA/Go 218/21; z dnia 25.02.2021 r., sygn. akt II SA/Go 855/20; z dnia 9.12.2020 r., sygn. akt II SA/Go 644/20; dostępne jak wyżej).

Wykładnia art.17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art.17 ust.1a, uwzględniająca wskazane zasady konstytucyjne, ma także oparcie w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego. Wypada jedynie przypomnieć, że w wyroku z dnia 15.11.2006 r., sygn. P 23/05 (pub. OTK ZU nr 10/A/2006, poz. 151) Trybunał stwierdził, że: "Choć zasiłek stały nominalnie przysługiwał opiekunowi, to korzyść czerpał z niego podopieczny, który dzięki zasiłkowi miał zapewnioną opiekę osoby bliskiej. Takie rozwiązanie było też korzystne dla państwa, które zapewniając osobie potrzebującej pomocy opiekę członka rodziny, nie musiało organizować tejże opieki w innych formach. Skoro członek najbliższej rodziny wywiązuje się ze swych obowiązków wobec chorego krewnego, a wymaga to od niego rezygnacji z zarobkowania, to powinien w tych działaniach otrzymać odpowiednie wsparcie państwa. Przyznanie tylko rodzicom naturalnym prawa do zasiłku stałego narusza konstytucyjną zasadę równości, a także zasadę sprawiedliwości społecznej (pojmowaną nie w aspekcie socjalno-ekonomicznym), lecz odnoszoną również do społecznego poczucia sprawiedliwości, które w demokratycznym państwie prawnym nie powinno być przez ustawodawcę ignorowane (art. 2 Konstytucji)". Trzeba mieć przy tym na uwadze, że świadczenie pielęgnacyjne zastąpiło zasiłek stały przewidziany w ustawie o pomocy społecznej z 1990 r. (por. wyroki Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18.07.2008 r., sygn. P 27/2007, pub. OTK-A 2008/6/107 oraz z dnia 22.07.2008 r., sygn. P 41/2007, pub. OTK-A 2008/6/109).

Kierując się zarówno dyrektywami wykładni celowościowej, jak i – w równym stopniu – systemowej Sąd zwraca uwagę, że w kontekście brzmienia art. 17 ust. 1 ustawy, nie można pomijać treści art. 132 K.r.o. Zgodnie z tym przepisem, obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami. Przyjęta przez organ orzekający w sprawie wykładnia literalna art. 17 ust. 1a ustawy, bazująca na językowym brzmieniu tego przepisu, koresponduje jednak tylko cząstkowo z treścią art. 132 K.r.o. (do którego nawiązuje wprost art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy), albowiem sprowadza się ona w istocie do wnioskowania, że skoro zostało ustalone, iż istnieje osoba zobowiązana względem osoby niepełnosprawnej w stopniu znacznym (E. G.) w bliższej kolejności (jej mąż - S. G.), ta ostatnia osoba nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, to skarżącej K. M. (córka E. G.) nie należy się świadczenie pielęgnacyjne z tytułu opieki nad matką. Zastosowana przez organ wykładnia językowa art. 17 ust 1a ustawy nie uwzględnia bowiem treści przepisu art. 132 K.r.o. w jego całościowym brzmieniu – gdzie jest mowa o tym, że obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje także wówczas, gdy osoba zobowiązana w bliższej kolejności nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami.

W aktach administracyjnych sprawy (k. 18) znajduje się skierowane do K. M. wezwanie organu I instancji do uzupełnienia dokumentacji poprzez złożenie:

- zaświadczenia lekarskiego, potwierdzającego że S. G. ze względu na swój stan zdrowia nie jest w stanie sprawować stałej opieki nad niepełnosprawną małżonką,

- lub innego dokumentu potwierdzającego powyższy fakt.

W odpowiedzi skarżąca złożyła "Wynik konsultacji okulistycznej" S. G. z dnia 25.05.2021 r. (k. 21), w którym uprawniony lekarz okulista stwierdził, że cyt. "Nie może opiekować się całodobowo małżonką E. G. z powodu odwarstwienia siatkówki oka lewego". Powyższe okoliczności skarżąca potwierdziła w oświadczeniu z dnia 25.05.2021 r. (k. 20), dodając że jej ojciec sam potrzebuje pomocy i nie pomaga żonie, gdyż sam niedowidzi, choruje na cukrzycę i nadciśnienie, ma założone stenty na sercu – co powoduje częste zmęczenie. Ponadto, z orzeczenia o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności z dnia 16.04.2013 r. (k. 1 akt administracyjnych), wydanego na stałe wynika, że S. G., urodzony 29.09.1937 r., wymaga częściowej pomocy innych osób w celu pełnienia ról społecznych.

W tym kontekście nie sposób zgodzić się ze stanowiskiem SKO, że "organy administracji nie mają wiadomości specjalnych, które pozwoliłyby w pełni wyważyć, czy stan zdrowia danej osoby zobowiązanej do alimentacji rzeczywiście uniemożliwia sprawowanie opieki".

Wskazane powyżej okoliczności, udokumentowane w aktach administracyjnych, powinny wzbudzić w organach obu instancji refleksję co do konieczności poczynienia niezbędnych ustaleń, koniecznych do rozstrzygnięcia sprawy. Sygnalizowany zły stan zdrowia męża osoby niepełnosprawnej i jego podeszły wiek nakazywał wyjaśnienie w sposób jednoznaczny, czy jako osoba zobowiązana w bliższej, w stosunku do skarżącej córki, kolejności, jest w stanie uczynić zadość swym obowiązkom, przewidzianym w art. 23 i art. 27 K.r.o., oraz czy uzyskanie od niego na czas potrzebnych uprawnionej środków utrzymania jest możliwe, nie będąc zarazem połączone z nadmiernymi trudnościami.

Tymczasem w wydanych w sprawie decyzjach organów obu instancji ustaleń takich zabrakło.

Należy przy tym zwrócić uwagę na obszerny zakres czynności wykonywanych podczas faktycznej opieki sprawowanej nad matką przez skarżącą córkę – która w tym zakresie deklaruje podawanie leków, wożenie na wizyty lekarskie, przygotowywanie posiłków, zakupy, sprzątanie, pomoc przy toalecie, wykonywanie zaleconych ćwiczeń i masaży (k. 10). Bez wyjaśnienia aktualnego stanu zdrowia męża E. G. w zestawieniu z zakresem czynności koniecznych do wykonania w związku z opieką nad jego żoną, nie sposób więc podzielić stanowiska SKO, że S. G. może sprawować opiekę nad żoną, legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W tym ostatnim orzeczeniu stwierdzono, że E. G. "wymaga w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji" (k. 2).

Nawet gdyby przyjąć, że S. G. może realizować względem żony swoje obowiązki z K.r.o. nie poprzez osobistą opiekę, ale poprzez łożenie środków finansowych na jej zapewnienie, to w aktach sprawy brak jest również ustaleń co do jego sytuacji majątkowej i dochodowej w tym zakresie. Nie można bowiem abstrahować od treści art. 135 § 1 K.r.o., który rozmiar świadczeń alimentacyjnych uzależnia nie tylko od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego, ale także od zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego. W orzecznictwie podkreśla się, że konieczne jest rozważanie całokształtu sytuacji rodzinnej, bytowej i zdrowotnej osób zobowiązanych w pierwszym stopniu do alimentacji, aby można było rozstrzygnąć, czy po ich stronie występują obiektywne przeszkody do sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną (por. wyrok NSA z dnia 25.01.2021r., I OSK 2616/20 i wyrok WSA w Olsztynie z dnia 23.07.2020 r. II SA/Ol 343/20; dostępne jak wyżej). Pomimo treści cyt. przepisu K.r.o. ustaleń takich organy orzekające w sprawie nie poczyniły.

Należy również zwrócić uwagę na to, że S. G. ma więcej niż 75 lat (rocznik 1937 r.). Osobom w tym wieku przyznaje się zasiłek pielęgnacyjny (art. 16 ust. 1 i ust. 2 pkt 3 ustawy) oraz dodatek pielęgnacyjny (art. 75 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - Dz. U. z 2021 r., poz. 291 ze zm.). Skoro zatem ustawodawca przyjmuje domniemanie, że osoba po osiągnięciu 75 lat sama - co do zasady - wymaga opieki ze strony osób trzecich i w tym celu udziela jej wsparcia finansowego, to w sytuacji, gdy mamy do czynienia z osobą w wieku 84 lat, z szeregiem rozmaitych schorzeń, nie można czynić automatycznego założenia, że jedynie orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności zwalnia ją od przewidzianych w K.r.o. obowiązków względem małżonki i co za tym idzie nie ma podstaw do przyjęcia, aby obowiązek ten przeszedł na dalszych krewnych, w tym przypadku na córkę.

Reasumując stwierdzić należy, że organy prowadzące niniejsze postępowanie co najmniej przedwcześnie przyjęły, że skarżąca nie spełnia przesłanki z art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a ustawy. Z kolei brak pogłębionej analizy faktycznej możliwości sprawowania opieki nad E. G. przez jej męża doprowadził do naruszenia przez organy art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy należy uwzględnić stanowisko Sądu dotyczące wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 oraz ust. 1a ustawy w obowiązków małżonków przewidzianych w art. 27 K.r.o. W tym zakresie konieczne będzie ustalenie w sposób jednoznaczny istotnych dla sprawy okoliczności, odnoszących się do faktycznych możliwości realizacji tych obowiązków przez osobę zobowiązaną w pierwszej kolejności, a konkretnie przez S. G.. W przypadku uznania, że z uwagi na stan zdrowia, wiek, ewentualnie również warunki dochodowe, osoba ta nie jest w stanie zapewnić opieki nad żoną, rzeczą organu będzie ocena zasadności złożonego przez stronę wniosku przez pryzmat przesłanek z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy.

Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., orzekł jak w pkt I sentencji wyroku, uchylając na podstawie art. 135 również i decyzję organu I instancji – z uwagi na charakter stwierdzonych naruszeń i tło sprawy.

Orzeczenie zawarte w pkt II wyroku znajduje oparcie w treści art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. Na zasądzone koszty składa się wynagrodzenie pełnomocnika skarżącej, obliczone na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22.10.2015 r. w sprawie opłat za czynności radcy prawnego (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 265).