Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 531/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2015-05-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.

SENTENCJA

|Sygn. akt I SA/Kr 531/15 | [pic] W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 19 maja 2015 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Piotr Głowacki, Sędzia: WSA Stanisław Grzeszek (spr.), Sędzia: WSA Ewa Michna, Protokolant: sekr. sąd. Anna Boczkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 maja 2015 r., sprawy ze skargi P.K., na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z dnia 30 stycznia 2015 r. Nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz, Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, , - skargę oddala -,


UZASADNIENIE

W dniu 8 maja 2014 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wpłynął wniosek P.K. o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Podanie o umorzenie zostało umotywowane trudną sytuacją materialną i rodzinną.

Decyzją z dnia 29 października 2014 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił wnioskodawcy umorzenia należności na:

- ubezpieczenia społeczne - za okres od listopada 2009 r. do marca 2014 r. w łącznej kwocie 27.299,82 zł,

- ubezpieczenie zdrowotne - za okres od listopada 2009 r. do marca 2014 r. w łącznej kwocie 15.865,00 zł,

- Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za miesiąc grudzień 2009 r., oraz za okres od czerwca 2011 r. do marca 2014 r. w łącznej kwocie 1.911,77 zł,

- należności z tytułu odsetek za zwłokę od składek finansowanych przez ubezpieczonych liczonych na dzień 8 maja 2014 r. w kwocie 64,00 zł.

Organ stwierdził, że w przedmiotowej sprawie nie istnieją okoliczności uzasadniające umorzenie należności. Przede wszystkim wobec wnioskodawcy nie było prowadzone postępowanie egzekucyjne, dotyczące należności z tytułu nieopłaconych składek za okres od 1 stycznia 1999 r. W konsekwencji, organy egzekucyjne wymienione w ustawie, jako właściwe do stwierdzenia nieściągalności wymaganego obowiązku, rozstrzygnięcia takiego nie wydały. Nie uczynił tego ani Naczelnik Urzędu Skarbowego, ani też komornik sądowy. Nie zostały więc spełnione przesłanki do ewentualnego umorzenia zadłużenia określone w art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2013 r., poz. 1442 ze zm., powoływanej dalej jako "u.s.u.s."). Jednocześnie zdaniem organu, w sprawie nie jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przekraczającej wydatki egzekucyjne. Ponadto, w kontekście przymusowego dochodzenia roszczeń, istnieje prawo majątkowe mogące być przedmiotem egzekucji (wynagrodzenie z tytułu zawartej umowy cywilnoprawnej).

W kontekście przesłanek umorzenia określonych w rozporządzeniu Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) zwrócono uwagę, że skierowane do strony wezwania do dostarczenia dokumentów obrazujących aktualną sytuację materialną oraz rodzinną, pozostały bez odpowiedzi. Okoliczności te spowodowały, że niemożliwym stało się dokonanie rzetelnej oceny całokształtu sytuacji materialnej i rodzinnej wnioskodawcy.

Zdaniem organu rentowego za mogący stanowić podstawę umorzenia należności nie może być uznany złożony przez wnioskodawcę wraz z wnioskiem o umorzenie należności wykaz majątku. Stanowi on bowiem jedynie spis posiadanego przezeń majątku ruchomego, nie zawiera jednakże jakichkolwiek informacji na temat wielkości osiąganego przez rodzinę dochodu w miesiącu, wielkości ponoszonych przez rodzinę wydatków w miesiącu. Nie złożono także, innych dokumentów uzasadniających trudną sytuację materialną.

Do wniosku o ponowne odpoznanie sprawy wnioskodawca dołączył oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej, a także kserokopie licznych innych dokumentów.

W związku z wpływem przedmiotowego podania do wnioskodawcy skierowano pismo wzywające do dostarczenia oryginałów (lub kopii potwierdzonych urzędowo za zgodność z oryginałem) dokumentów, które były załączone do wniosku z dnia 8 maja 2014 r. o umorzenie należności (niedostarczonych pomimo prawidłowego wezwania w tym zakresie) oraz do wniosku z dnia 1 grudnia 2014 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy umorzenia.

Do ZUS wpłynęła jednak tylko część oryginałów dokumentów, które dołączono do wniosku z dnia 1 grudnia 2014 r.:

- informacja o odliczeniach od dochodu (przychodu) i od podatku w roku podatkowym 2013-PIT/O,

- potwierdzenia wpłat z dnia 4 listopada 2014 r., 23 października 2014r., 20 września 2014 r.- 5 szt.,

- dowody wpłat na rzecz Spółdzielni Mieszkaniowej z dnia 8 sierpnia 2014 r., 22 września 2014 r., 25 październik 2014 r., 11 lipca 2014 r., 1 grudnia 2014 r.-5 szt.,

- bankowy dowód wpłaty z dnia 10 grudnia 2014 r. 2 szt.- alimenty na rzecz trójki dzieci,

- potwierdzenia wpłat na rzecz I. z dnia 20 września 2014 r. na kwotę 300 zł oraz 4 zł, z dnia 1 grudnia 2014 r. na kwotę 270,38 zł, z dnia 7 listopada 2014 r. na kwotę 305 zł,

- wyciąg z rachunku z dnia 20 sierpnia 2014 r. prowadzonego przez ING bank Śląski S.A. dla P.K.

Decyzją z dnia 30 stycznia 2015 r. nr 34/2014 Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy zakwestionowane rozstrzygnięcie.

W kontekście przesłanek umorzenia zaległości unormowanych we wspomnianym rozporządzeniu wykonawczym wskazano, że w toku prowadzonego postępowania dostarczono dokumenty, dotyczące schorzeń syna P.K. – K.K. Z przedłożonych dokumentów wynika także, że K.K. jest zaliczony do osób niepełnoprawnych na okres do 31 października 2015 r. Mimo zrozumienia dla opisanej kondycji zdrowotnej, zdaniem organu sytuacja ta nie pozbawia możliwości uzyskiwania przez P.K. dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Ponadto wskazano, że w świetle materiałów postępowania obecnie P.K. pozostaje w zatrudnieniu na umowę zlecenie z wynagrodzeniem 3.964,65 zł netto. Konkubina otrzymuje zasiłek dla bezrobotnych w wysokości 664,90 zł miesięcznie. Na utrzymaniu pozostaje jedno dziecko. P.K. reguluje alimenty w wysokości 1.200,00 zł miesięcznie na rzecz trójki dzieci. Według oświadczenia wydatki z tytułu opłat wynoszą 1.417,00 zł miesięcznie. Ponadto P.K. posiada liczne zobowiązania. W świetle materiałów postępowania stwierdzono, że sytuacja materialna może być uznana za trudną, ze względu na okoliczność ponoszenia bardzo dużych wydatków związanych ze spłatą zaciągniętych zobowiązań oraz wykonywaniem obowiązku alimentacyjnego. Okoliczności te jednakże żadną miarą nie mogą być uznane za wystarczające, do podjęcia pozytywnej decyzji w przedmiocie umorzenia.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżący zarzucił organowi naruszenie:

1) art. 156 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego w zw. z art. 83 ust. 4 u.s.u.s. wobec faktu, że zaskarżoną decyzję wydał organ niewłaściwy, a to Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, podczas gdy organem właściwym był Dyrektor Oddziału zgodnie ze statutem ZUS;

2) art. 28 ust. 3a u.s.u.s. poprzez błędne przyjęcie przy ponownym rozpoznaniu sprawy, że brak było podstaw do umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne pomimo istnienia ważnego interesu osoby zobowiązanej;

3) § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. poprzez błędną subsumpcję i nieprzyjęcie, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby skarżącego jako zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

4) zasad postępowania administracyjnego określonych w art. 7, art. 11, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 1 i 3 Kodeksu postępowania administracyjnego, a to wskutek:

a) zaniechania przestrzegania zasady dochodzenia do prawdy obiektywnej, a więc podejmowania wszelkich niezbędnych kroków zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy,

b) braku przekonującej i jasno uzasadnionej decyzji o charakterze uznaniowym, i to zarówno co do faktów jak i co do prawa, tak aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały wszechstronnie rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją,

c) pozostawienia poza sferą zainteresowania argumentów podnoszone przez stronę, pominięcia istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy materiałów dowodowych, a także dokonania oceny materiału dowodowego wbrew zasadom logiki i doświadczenia życiowego,

d) niezrozumiałego uzasadnienia zaskarżonej decyzji,

e) dokonania niepełnych ustaleń stanu faktycznego i prawnego, i w konsekwencji niewyczerpującego rozpatrzenia sprawy, co doprowadziło do wydania nieprzekonujących rozstrzygnięć, zawierających niewłaściwe uzasadnienia dla decyzji o charakterze uznaniowym, w szczególności:

- nie określono dokładnie rodzaju zaległości wobec ZUS,

- nie wskazano z jakiego tytułu powstały zaległości wobec ZUS,

- nie podano od jakiego dnia i w jakiej wysokości stały się one wymagalne,

- bezpodstawnie przyjęto, że wnioskodawca uzyskuje wynagrodzenie w kwocie 3.964,65 zł, podczas gdy jego faktyczne wynagrodzenie za miesiąc październik 2014 r. wyniosło 2.660,70 zł netto i nie było to wynagrodzenie stałe, jak sugeruje to organ w swoim rozstrzygnięciu, lecz wynagrodzenie prowizyjne, uzależnione od szeregu niezależnych od wnioskodawcy czynników,

- pominięto dokonanie rzeczowej i merytorycznej oceny wysokości aktualnego dochodu przypadającego na członka mojej rodziny, który w październiku 2014 r. 2.660,70 zł netto (wynagrodzenie prowizyjne za miesiąc październik 2014 r.) + 583,11 zł netto (zasiłek konkubiny) – 1.200,00 zł (alimenty na rzecz innych osób), co dawało dochód rodziny w łącznej wysokości 2.043,81 zł netto, co dawało dochód na osobę w rodzinie w wysokości netto 681,27 zł, a zatem niewiele wyższe od kryterium dochodowego przyznania pomocy społecznej,

- nie odniesiono się do okoliczności faktycznych wynikających ze składników majątkowych ruchomych (samochodów marki: Honda Civic z 1996 r. i Opel Vectra z 2004 r.) i ich faktycznego zajęcia na poczet egzekucji prowadzonej przez Naczelnika Urzędu Skarbowego,

- nie poddano jakimkolwiek rozważaniom i uwzględnieniu okoliczności faktycznej wynikającej z dotychczasowego postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w toku którego nie dokonano zajęcia innych ruchomości wskazanych w wykazie mienia P.K. z dnia 23 kwietnia 2014 r.,

- nie odniesiono się do okoliczności faktycznych związanych z obowiązkiem comiesięcznego alimentowania czworga dzieci oraz posiadania na utrzymaniu dwojga z nich,

- nie odniesiono się do okoliczności faktycznych związanych z faktycznym pozostawaniem na utrzymaniu skarżącego bezrobotnej konkubiny M.C.,

- nie dokonano ustaleń co do wydatków związanych z kosztami utrzymania oraz ewentualnych innych obciążeń finansowych,

5) art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego w zw. z art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. przez jego błędną wykładnię i nieprzeprowadzenie postępowania wyjaśniającego w celu ustalenia czy majątek skarżącego jest majątkiem, z którego można egzekwować należności, co stanowi naruszenie art. 77 § 1 oraz art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego;

- art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 w zw. z w zw. z art. 77 § 1 oraz art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego w zw. z art. 28 ust. 3b u.s.u.s. i § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. poprzez niepełne zebranie materiału dowodowego i dokonanie błędnej jego oceny w zakresie, w jakim należało ustalić okoliczności potwierdzające, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną zobowiązany nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, gdyż opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

- art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 w zw. z w zw. z art. 77 § 1 oraz art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego w zw. z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. poprzez niepełne zebranie materiału dowodowego i dokonanie błędnej oceny zebranego materiału dowodowego w zakresie, w jakim należało ustalić okoliczności potwierdzające, że zobowiązany P.K. nie jest w stanie opłacić należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną zobowiązanego, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, gdyż opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

- art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego w zw. z w zw. z art. 28 ust. 3a i ust. 3b u.s.u.s. poprzez jego błędną wykładnię skutkującą przekroczeniem granic uznania administracyjnego oraz związane z tym naruszenie przepisów regulujących postępowanie administracyjne, a mianowicie art. 7, art. 8, art. 11, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego w szczególności skutkujące niewzięciem pod uwagę prowizyjnego charakteru wynagrodzenia skarżącego, jak również preferencyjnym potraktowaniem interesu organu w porównaniu z interesem skarżącego.

W konsekwencji tak sformułowanych zarzutów zażądano stwierdzenia nieważności decyzji z dnia 30 stycznia 2015 r., względnie uchylenie decyzji organów obu instancji.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych podtrzymując w całości dotychczasowe stanowisko w sprawie wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie przypomnieć należy, iż uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., powoływanej dalej jako "p.p.s.a."), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.). Uwzględnienie skargi następuje również w przypadku stwierdzenia, że zaskarżony akt jest dotknięty jedną z wad wymienionych w art. 156 k.p.a. (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Jak wynika akt sprawy, skarżący wystąpił do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie zobowiązań z tytułu należności składkowych za okres prowadzonej przezeń działalności gospodarczej. W związku z treścią jego wniosku zastosowanie w sprawie miały przepisy art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity - Dz. U. z 2013 r., poz. 1442 ze zm., powoływanej dalej jako "u.s.u.s.").

Niemniej jednak w pierwszej kolejności należy odnieść się do postawionego przez skarżącego zarzutu nieważności postępowania, która miałaby zostać spowodowana wydaniem zaskarżonej decyzji przez niewłaściwy organ.

Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych działał w niniejszej sprawi na podstawie upoważnienia wydanego przez Prezesa ZUS w oparciu o § 2 ust. 2 pkt 2 statutu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych stanowiącego załącznik do rozporządzenia Ministra Pracy i polityki Społecznej z dnia 13 stycznia 2011r. w sprawie nadania statutu Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 18, poz. 93). Powyższy rozporządzenie zostało wydane na podstawie ustawowego upoważnienia zawartego w art. 74 ust. 5 u.s.u.s, zatem nie budzi wątpliwości, że statut ZUS został wydany na podstawie i w granicach upoważnienia zawartego w ustawie. Stanowi więc właściwą podstawę prawną do udzielania, w sposób w tym przepisie określony, pracownikom ZUS upoważnienia do wydawania decyzji administracyjnych w imieniu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Podkreślić przy tym należy, że przepis art. 74 ust. 5 u.s.u.s. spełnia wymagania określone w art. 92 ust. 2 Konstytucji RP. Dodać trzeba, że Prezes ZUS udzielając Dyrektorowi Oddziału upoważnienia, o którym mowa w § 2 ust. 2 pkt 2 statutu nie upoważnia go działania w swoim imieniu, lecz w imieniu Zakładu jako organu (por. wyroki; NSA z dnia 24 maja 2007 r., sygn. akt II GSK 16/07, z dnia 13 kwietnia 2007 r., sygn. akt II GSK 388/06). Dodatkowo należy zauważyć, że prezes ZUS jako jeden z organów ZUS nie może występować w roli samodzielnego organu administracyjnego, uprawnionego do wydawania decyzji. Użyty w art. 83 ust. 4 u.s.u.s. zwrot "stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy" wskazuje jedynie podmiot, do którego należy skierować wniosek, a nie organ właściwy do wydania rozstrzygnięcia w sprawie tego wniosku (por. wyrok NSA z dnia 31 sierpnia 2011r., sygn. akt II GSK 796/10). Tym samym Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych był uprawniony do wydania decyzji w postępowaniu z wniosku skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie należności składkowych (odsetek za zwłokę). W świetle powyższego zarzut nieważności należy uznać za bezzasadny.

Zgodnie z art. 28 ust. 1 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Na podstawie art. 28 ust. 2 u.s.u.s. powołanego przepisu należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a, w myśl którego to należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Oznacza to, iż w przypadku stwierdzenia przez organ rentowy, iż w sprawie nie występuje przesłanka całkowitej nieściągalności organ może w uzasadnionych przypadkach umorzyć należności. Szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w ust. 3a omawianej regulacji prawnej, zostały określone w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365, powoływanym dalej jako "rozporządzenie wykonawcze"), wydanym na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 28 ust. 3b u.s.u.s. W świetle § 3 ust. 1 tego rozporządzenia wykonawczego zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Użyte przez ustawodawcę na gruncie wspomnianych przepisów sformułowania (odpowiednio: "mogą być umarzane", "może umorzyć") oznaczają, że umorzenie składek na ubezpieczenie opiera się na tzw. uznaniu administracyjnym. Przy wydawaniu decyzji o charakterze uznaniowym organ administracji obowiązany jest natomiast do rzetelnej i wnikliwej analizy wszystkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Dopiero wnikliwa analiza stanu faktycznego stanowi materiał będący podstawą do wydania decyzji o charakterze uznaniowym. Decyzja odmowna musi być więc należycie uzasadniona tak aby nie można jej było postawić zarzutu dowolności. W szczególności winna ona zawierać dokładne wyjaśnienie sytuacji materialnej strony skarżącej, wysokości zaległych należności oraz dokładne wyjaśnienie przesłanek, którymi kierował się organ wydając takie a nie inne rozstrzygnięcie.

Decyzja uznaniowa może być przez sąd uchylona w wypadkach stwierdzenia, że została wydana z takim naruszeniem przepisów prawa o postępowaniu lub prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. O tego rodzaju naruszeniach można mówić, gdyby organ pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał jego oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego, a także gdyby dokonał wykładni występujących w przepisach określających przesłanki umorzenia należności składkowych pojęć niezgodnie z ogólnymi zasadami prawa.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, dokonując oceny zaskarżonej decyzji w omówionym wyżej zakresie, nie stwierdził aby naruszała ona prawo w stopniu uzasadniającym jej wzruszenie.

W pierwszym rzędzie należy wyjaśnić, że wbrew sugestiom skargi w decyzji z dnia 29 października 2014 r. szczegółowo określono przedmiot obciążających wnioskodawcę zaległości, powołując się na tytuły w oparciu o które powstały, a nadto precyzyjnie oznaczono ich kwotę wraz z należnymi odsetkami. Natomiast rozstrzygnięcie z dnia 30 stycznia 2015 r. bezpośrednio odnosi się do tych ustaleń.

W dalszej kolejności trzeba przyznać rację organowi rentowemu, że w stosunku do skarżącego nie można mówić o spełnieniu przesłanki całkowitej nieściągalności. Analiza przepisu art. 28 ust. 3 u.s.u.s. prowadzi do wniosku, że żadna z wymienionych przesłanek nie ma zastosowania względem skarżącego. Wskazać bowiem należy, że płatnik odpowiada za zobowiązania całym swoim majątkiem, zarówno teraźniejszym, jak i przyszłym. Ponadto obowiązkiem wierzyciela jest przede wszystkim poszukiwanie możliwości odzyskania zaległych należności, możliwość ich umarzania przewidziana jest bowiem dla przypadków szczególnie drastycznych. Dlatego też jeśli organ dostrzega jakiekolwiek możliwości wyegzekwowania długu, czy z obecnego majątku dłużnika, czy też w dalszej perspektywie czasowej, to podjęte w ramach uznania administracyjnego negatywne dla wnioskodawcy rozstrzygnięcie, nie może być uważane za dowolne. Przede wszystkim wobec wnioskodawcy nie było prowadzone postępowanie egzekucyjne, dotyczące należności z tytułu nieopłaconych składek za okres od 1 stycznia 1999 r. W konsekwencji, organy egzekucyjne wymienione w ustawie, jako właściwe do stwierdzenia nieściągalności wymaganego obowiązku, rozstrzygnięcia takiego nie wydały. Nie uczynił tego ani właściwy naczelnik urzędu skarbowego, ani też komornik sądowy.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych słusznie wskazał (także w kontekście przesłanek z rozporządzenia wykonawczego), że sytuacja życiowa i materialna skarżącego, jakkolwiek obiektywnie trudna i skomplikowana, to jednak nie daje podstaw do umorzenia zaległych należności, gdyż nie można jej nadać przymiotu trwałości i rokuje widoki na poprawę. P.K. pozostaje w zatrudnieniu na umowę zlecenie z wynagrodzeniem 3.964,65 zł netto. Wbrew zarzutom skarżącego dokonanym w ten sposób ustaleniom nie można przypisać cechy dowolności. Oto bowiem zgodnie z zaświadczeniem o wynagrodzeniu skarżącego za okres od 1 kwietnia 2014 r. do 30 listopada 2014 r. taki właśnie dochód netto miał on uzyskać w miesiącu listopadzie 2014 r., przy czym dochody z tego tytułu w przedmiotowym okresie były znacznie zróżnicowane. Prawdą jest, że w październiku 2014 r. była to kwota zaledwie 2.660,70 zł, jednakże dochód taki z oczywistych względów nie mógł stanowić dla organu podstawy do wnioskowania przeciętnych o możliwościach płatniczych strony, skoro tylko dwukrotnie wynagrodzenie nie osiągnęło pułapu 3.000,00 zł. Skarżący przedstawiając własne wyliczenia co do wysokości aktualnego dochodu przypadającego na członka rodziny przyjmuje za punkt wyjścia wynagrodzenie otrzymane w październiku i grudniu 2014 r., gdy było ona najniższe, co w oczywisty sposób obniża wysokość ustalonego dochodu na osobę w rodzinie. Natomiast pomija milczeniem, że w innych miesiącach wynagrodzenie to było znacznie wyższe, a np. w lipcu i sierpniu 2014 r. uzyskał wynagrodzenie netto odpowiednio 6.201,36 zł, 4.299,04 zł.

W toku postępowania skarżący powoływał się wprawdzie niejednokrotnie na fakt zajęcia egzekucyjnego należącego doń samochodu Opel Vectra z 2004 r. Niemniej jednak Sądowi z urzędu wiadomo (z akt innych prowadzonych ze skargi P.K. spraw), że skarżącemu przekazano sporny samochód pod dozór już w czerwcu 2014 r. a nadto we wrześniu 2014 r. umorzono prowadzone przeciwko zobowiązanemu postępowania egzekucyjne.

Dokonując natomiast analizy stanowiska organu rentowego dotyczącego odmowy umorzenia wskazanych należności w oparciu o § 3 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego należy podkreślić, że organ podjął wszelkie możliwe kroki w kierunku ustalenia aktualnej sytuacji rodzinnej, majątkowej i zdrowotnej skarżącego i jego rodziny. Zebrał informacje odnośnie do uzyskiwanych przez skarżącego dochodów, by następnie odnieść je do struktury deklarowanych wydatków, w szczególności uwzględniając konieczności płatności na poczet alimentów w wysokości 1.200,00 zł miesięcznie na rzecz trójki dzieci. Według oświadczenia wydatki z tytułu opłat wynoszą 1.417,00 zł miesięcznie. Ponadto P.K. posiada liczne zobowiązania w tym głównie o charakterze cywilnoprawnym. Niemniej organ jednak doszedł do uprawnionego przekonania, że skarżący nie znajduje się w sytuacji, w której rodzina zostanie pozbawiona środków do życia. W tym miejscu należy zauważyć, że małoletnie dzieci skarżącego mieszkają razem z matką w K. (wyrok rozwodowy z dnia 29 stycznia 2013 r.), a obecne centrum życiowe skarżącego to Z.

W kontekście § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia wykonawczego organ w sposób prawidłowy przyjął, że stan zdrowia jego syna nie stanowił wystarczającej przesłanki do umorzenia zaległości składkowych skarżącego. Z przedłożonych dokumentów wynika także, że K.K. jest zaliczony do osób niepełnoprawnych na okres do 31 października 2015 r. Jednocześnie w świetle jednoznacznej treści wspomnianego przepisu przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny może stanowić przesłankę umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne tylko wtedy, gdy pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacanie należności. W realiach sprawy taka sytuacja nie występuje.

Mając na uwadze wyrażane w skardze wątpliwości skarżącego co do sposobu prowadzenia postępowania dowodowego w sprawie należy stwierdzić, że w rozpoznawanej sprawie ZUS podjął działania zmierzające do dokładnego wyjaśnienia okoliczności sprawy w oparciu o dokumenty uzyskane z urzędu oraz przedłożone przez skarżącego. ZUS szczegółowo wyjaśnił dochody i wydatki strony, jej możliwości zarobkowe, sytuację zdrowotną, rodzinną i majątkową. W oparciu o zgromadzony materiał dowodowy rozważał możliwości uiszczenia zaległych składek. Organ rentowy wziął pod uwagę cały zebrany materiał dowodowy zaś w uzasadnieniach swoich decyzji wskazano podstawę faktyczna i prawną rozstrzygnięcia. W szczególności odniósł się do poszczególnych dowodów i po analizie całego materiału dowodowego doszedł do przekonania, że nie istnieją przesłanki do stwierdzenia, że skarżący nie jest lub nie będzie stanie w przyszłości spłacić zaległości składkowych.

Należy z całą mocą podkreślić, że w toku postępowania, w szczególności w piśmie z dnia 26 sierpnia 2014 r. organ szczegółowo wskazał skarżącemu, jakie dokumenty będą miarodajne dla poczynienia ustaleń w kontekście przesłanek umorzenia zaległości. Jakkolwiek podnosi się w orzecznictwie, że z przepisów art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., wynika niewątpliwie, że postępowanie dowodowe jest oparte na zasadzie oficjalności, co oznacza, że organ administracyjny jest obowiązany z urzędu przeprowadzić dowody służące ustaleniu stanu faktycznego sprawy, to jednakże przyjmuje się, że zasada ta nie zwalnia strony postępowania od współudziału w realizacji tego obowiązku, zwłaszcza w sytuacji, gdy nieudowodnienie określonej czynności faktycznej może prowadzić do rezultatów niekorzystnych dla strony. Ustalenia, czy uregulowanie zaległych należności z tytułu składek może pociągnąć dla skarżącego i jego rodziny zbyt ciężkie skutki, czynione są w oparciu o materiał dowodowy oferowany przez wnioskodawcę. Skoro przepis stanowi wprost, że to zobowiązany ma wykazać spełnienie przesłanek do umorzenia, to znaczy, że w tym zakresie ciężar dowodu spoczywa na wnioskodawcy. W niniejszej sprawie organ prowadzący postępowanie w przedmiocie umorzenia należności składkowych wezwał skarżącego do przedstawienia stosownych dowodów na potwierdzenie zasadności wniosku, które skarżący całkowicie zignorował, dołączając dopiero na etapie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, dokumenty uzasadniające, zdaniem skarżącego, umorzenie zaległych składek. W tym kontekście nie można zatem skutecznie zarzucić organowi niezadośćuczynienia owym dyrektywom.

Według Sądu, ustalenia i wnioski, jakie przy wydawaniu decyzji poczyniono mieszczą się w ramach prawem przewidzianych, tak z punktu widzenia prawa procesowego, szczególnie zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.), jak i prawa materialnego. ZUS prawidłowo wywiązał się z nałożonego nań obowiązku poszanowania art. 11 k.p.a., tj. zasady przekonywania. W szczególności ZUS wyjaśnił stronie zasadność przesłanek, którymi kierował się przy załatwianiu sprawy, co znalazło wyraz w rzeczowym uzasadnieniu decyzji. ZUS, stosownie do treści art. 77 § 1 k.p.a., podjął wszelkie niezbędne kroki do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy przy uwzględnieniu interesu społecznego i słusznego interesu obywatela. Nie ulega też wątpliwości, że w sprawie został w sposób wyczerpujący zebrany i rozpatrzony cały materiał dowodowy, co znalazło odzwierciedlenie w obszernych i rzeczowych motywach rozstrzygnięcia.

Nie doszło zatem do naruszenia zasad ogólnych postępowania administracyjnego, w tym wyrażonej w art. 7 i art. 10 § 1 k.p.a. Skarżący był bowiem pouczony o swoich uprawnieniach w tym postępowaniu administracyjnym, tak o możliwości złożenia wszelkich dokumentów świadczących o jego szczególnie trudnej sytuacji finansowej i zdrowotnej, jak i o możliwości złożenia końcowego oświadczenia w sprawie.

Końcowo wyjaśnić należy, że umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Dotyczy to również, podejmowanych w warunkach uznania administracyjnego, decyzji w przedmiocie umorzenia tych należności, a podejmując rozstrzygnięcie w tym zakresie organ jest zobowiązany do konfrontowania interesu dłużnika z interesem ogólnospołecznym. Uzasadnia to również wyjątkowy charakter instytucji umorzenia należności z tytułu składek. Jeżeli zatem, tak jak w rozpatrywanej sprawie, właściwy organ dostrzega jeszcze jakiekolwiek możliwości wyegzekwowania zaległości, to podjęte w ramach uznania administracyjnego, negatywne dla wnioskodawcy rozstrzygnięcie, nie może być uważane za dowolne.

Niezależnie od powyższego Sąd zauważa, że każda zmiana okoliczności faktycznych, w szczególności sytuacji majątkowej, rodzinnej lub zdrowotnej osoby zobowiązanej, może być zawsze podstawą do wystąpienia z ponownym wnioskiem o umorzenie zaległości, bowiem odmowa ich umorzenia nie stwarza sytuacji powagi rzeczy osądzonej i - jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18 lutego 2000 r. w sprawie o sygn. akt III SA 398-399/99 - zobowiązany do uiszczenia zaległości może występować o jej umorzenie tak długo, jak długo zaległość ta istnieje zwłaszcza, jeśli jego sytuacja ulegnie zmianie. Jakkolwiek pogląd ten wypowiedziano w oparciu o przepisy ustawy - Ordynacja podatkowa, to jednak jest on w pełni aktualny także na gruncie ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na zasadzie art. 151 p.p.s.a., orzekł o oddaleniu skargi.