Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1322/09
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2010-03-02 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6191 Żołnierze zawodowi
Hasła tematyczne: Żołnierze zawodowi
Skarżony organ: Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 76 ust. 1, art. 75 ust. 3, art. 81
journal: Dz.U. 2008 nr 141 poz 892
law: Ustawa z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Maria Wiśniewska (spr.) Sędziowie sędzia NSA Izabella Kulig- Maciszewska sędzia del. WSA Jolanta Rudnicka Protokolant Katarzyna Myślińska po rozpoznaniu w dniu 2 marca 2010 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Bydgoszczy od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 29 lipca 2009 r. sygn. akt II SA/Bd 419/09 w sprawie ze skargi W. P. na decyzję Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Bydgoszczy z dnia [...] kwietnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie przyznania odsetek ustawowych od uposażenia 1. uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Bydgoszczy do ponownego rozpoznania; 2. zasądza od W. P. na rzecz Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Bydgoszczy kwotę 220 (dwieście dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wyrokiem z dnia 29 lipca 2009 r., sygn. akt II SA/Bd 419/09 - po rozpoznaniu skargi W. P. na decyzję Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Bydgoszczy z dnia [...] kwietnia 2009 r., [...] w przedmiocie przyznania odsetek ustawowych od uposażenia, uchylił zaskarżoną decyzję wraz z poprzedzającą ją decyzję Wojskowego Komendanta Uzupełnień w Inowrocławiu z dnia [...] stycznia 2009 r., [...] oraz stwierdził, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.

W uzasadnieniu powyższego wyroku zawarto następujące ustalenia faktyczne i ocenę prawną:

Wojskowy Komendant Uzupełnień w Inowrocławiu decyzją z dnia [...] stycznia 2009 r., wydaną na podstawie art. 104 § 1 K.p.a., art. 75 ust. 3, art. 76 ust. 1 oraz art. 104 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz.U. z 2008 r. Nr 141, poz. 892 ze zm.), odmówił W. P. przyznania odsetek ustawowych od sumy uposażenia wypłaconego po przywróceniu go do służby za okres od dnia zwolnienia z zawodowej służby wojskowej do dnia przywrócenia do tej służby.

Uzasadniając decyzję, organ wskazał, że Dowódca Pomorskiego Okręgu Wojskowego w Bydgoszczy decyzją z dnia [...] listopada 2002 r., [...], wypowiedział W. P. stosunek służbowy zawodowej służby wojskowej. Zwolnienie nastąpiło, po uwzględnieniu wniosku o skrócenie okresu wypowiedzenia, z dniem 31 marca 2003 r. Następnie Dowódca Wojsk Lądowych decyzją z dnia [...] stycznia 2006 r., [...], stwierdził nieważność powyższej decyzji Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego w Bydgoszczy. W konsekwencji uchylony został także punkt 16 rozkazu personalnego [...] Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego z dnia [...] marca 2003 r. dotyczący zwolnienia z zawodowej służby wojskowej (rozkaz Dowódcy POW [...] z dnia [...] lutego 2006 r.).

Na mocy rozkazu dziennego Wojskowego Komendanta Uzupełnień w Inowrocławiu [...] z dnia [...] kwietnia 2006 r. W. P. został ponownie ujęty w ewidencji oraz we wszelkiego rodzaju zaopatrzeniu Wojskowego Komendanta Uzupełnień w Inowrocławiu. Reaktywowany poza tym został stosunek służbowy zawodowej służby wojskowej.

Wojskowy Komendant Uzupełnień w Inowrocławiu stwierdził, że w okresie od dnia 1 kwietnia 2003 r. do dnia 11 kwietnia 2006 r. W. P. nie pełnił jednak zawodowej służby wojskowej, lecz pozostawał jedynie w stosunku służbowym. Przy czym prawo do uposażenia, zgodnie z art. 76 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, powstaje z dniem rozpoczęcia przez żołnierza zawodowego pełnienia zawodowej służby wojskowej, zaś odsetki ustawowe, stosownie do art. 75 ust. 3 tej ustawy, przysługują w razie zwłoki w wypłacie uposażenia i innych należności od dnia, w którym uposażenie lub inna należność pieniężna stały się wymagalne. Wobec powyższego organ stwierdził, że brak jest podstaw do przyznania prawa do odsetek ustawowych za okres od dnia zwolnienia z zawodowej służby wojskowej do dnia przywrócenia do tej służby.

Wskazana decyzja została utrzymana w mocy decyzją Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Bydgoszczy z dnia [...] kwietnia 2009 r., [...]. Organ odwoławczy także podkreślił, że W. P. w okresie od dnia 1 kwietnia 2003 r. do dnia poprzedzającego stwierdzenie nieważności decyzji o zwolnieniu nie pełnił zawodowej służby wojskowej, w tym bowiem czasie, jako emeryt wojskowy, otrzymywał emeryturę. Z uwagi zatem na treść art. 76 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych przyjąć należało, że uposażenie za ten okres zainteresowanemu w ogóle nie przysługiwało i tym samym nie było podstawy do przyznania odsetek ustawowych od kwoty uposażenia. Otrzymał on wprawdzie w związku z "przywróceniem" do zawodowej służby określone należności pieniężne, jednak ta okoliczność nie ma w ogóle znaczenia i co najwyżej może uzasadniać po stronie organów wojskowych podjęcie działań mających na celu zwrot wypłaconego zainteresowanemu uposażenia jako świadczenia nienależnego w rozumieniu art. 410 § 2 Kodeksu cywilnego. W zaistniałej sytuacji zainteresowanemu przysługuje wyłącznie odszkodowanie, a nie uposażenie (art. 116 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych).

Decyzją Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Bydgoszczy została przez W. P. zaskarżona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy. Skarżący zarzucił naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 75 ust. 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a., wskazując jednocześnie, że wypłacenie uposażenia w formie skumulowanej nastąpiło dopiero po dniu 31 marca 2006 r., a więc zwłoka w wypłaceniu uposażenia była zawiniona przez organy wojskowe. Skoro zaś przez cały sporny okres pełnił zawodową służbę wojskową, to każdego 10-go dnia kolejnego miesiąca organ miał obowiązek płacić mu uposażenie. Oznacza to, że za sporny okres - na podstawie art. 9 ust. 3a ustawy z dnia 17 grudnia 1974 r. o uposażeniu żołnierzy oraz art. 75 ust. 3 obecnej ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych - skarżącemu przysługują odsetki od uposażenia.

W odpowiedzi na skargę Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Bydgoszczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

W powołanym na wstępie wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny

w Bydgoszczy uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej P.p.s.a.) uchylił zaskarżoną decyzję wraz z decyzją ją poprzedzającą, wydaną przez Wojskowego Komendanta Uzupełnień w Inowrocławiu.

W uzasadnieniu wyroku Sąd stwierdził, że nie jest trafne stanowisko organu odwoławczego, wyrażone w zaskarżonej decyzji, iż mimo stwierdzenia nieważności decyzji Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego z dnia [...] listopada 2002 r. o wypowiedzeniu skarżącemu stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej nie było podstawy do przyznania i wypłaty mu odsetek, a to wobec nieprzysługiwania uposażenia za okres od dnia zaskarżenia do dnia "przywrócenia". Sąd zakwestionował też pogląd, że otrzymanie w związku z "przywróceniem" do zawodowej służby wojskowej określonych należności nie ma żadnego znaczenia. Jest wręcz przeciwnie, skoro bowiem nastąpiło stwierdzenie nieważności decyzji, a nie "zwykłe" uchylenie decyzji, to tym samym wyeliminowane zostały skutki prawne wadliwej decyzji. Innymi słowy, powstała sytuacja, jakby decyzja ta w ogóle nie została podjęta.

Odnosząc powyższą argumentacją do stanu faktycznego niniejszej sprawy, Sąd pierwszej instancji przyjął, że stwierdzenie nieważności decyzji wypowiadającej skarżącemu stosunek służbowy zawodowej służby wojskowej oznacza, iż wypowiedzenie było wadliwe, a więc skarżący nie został skutecznie zwolniony, co jest równoznaczne z dalszym istnieniem stosunku służbowego. Aktualne więc było prawo skarżącego do uposażenia zasadniczego z dodatkami i wszelkimi należnościami mu przysługującymi, co znalazło zresztą swoje odbicie w rozkazie dziennym z dnia [...] kwietnia 2006 r., w którym expressis verbis stwierdzono "że od 31 marca 2003 r. wyżej wymienionemu żołnierzowi przysługują należności wynikające z tytułu pełnienia zawodowej służby wojskowej, tj. uposażenie (...)". Dotyczy to także odsetek w wypadku zwłoki z zapłatą uposażenia i dodatków. Zgodnie zaś z art. 81 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, uposażenie zasadnicze i dodatki o charakterze stałym są wypłacane miesięcznie z góry w pierwszym dniu roboczym miesiąca, za który przysługują. W ścisłym związku z powołanym przepisem pozostaje art. 75 ust. 3 tej ustawy, stanowiący, że w razie zwłoki w wypłacie uposażenia i innych należności, o których mowa w art. 73, żołnierzowi zawodowemu przysługują odsetki ustawowe od dnia, w którym uposażenie lub inna należność pieniężna stały się wymagalne.

W ocenie Sądu pierwszej instancji, nie można było zatem, jak to uczynił organ w zaskarżonej decyzji, uznać, że zastosowanie mają przepisy dotyczące odszkodowania, zawarte w art. 116 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. Przepisy te bowiem w wersji wskazanej w zaskarżonej decyzji zostały wprowadzone do wyżej powołanej ustawy dopiero nowelizacją z dnia 24 sierpnia 2007 r. o zmianie ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 176, poz. 1242), która weszła w życie z dniem 1 stycznia 2008 r. Jak zaś stanowi art. 10 tej ustawy, sprawy wszczęte, lecz niezakończone ostateczną decyzją przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy prowadzi się na podstawie przepisów dotychczasowych. Z akt sprawy wynika natomiast, że postępowanie dotyczące stwierdzenia nieważności decyzji z 26 listopada 2002 r. toczyło się przed datą wejścia w życie powyższej nowelizacji, dlatego też z chwilą, w której decyzja stwierdzająca nieważność stała się ostateczna, odsetki uzyskały wymagalność.

Wobec takiego stanu rzeczy, Sąd uchylając zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wojskowego Komendanta Uzupełnień w Inowrocławiu wskazał, że prowadząc ponownie postępowanie organ powinien rozpoznać wniosek skarżącego przy uwzględnieniu przytoczonych powyżej przepisów z uwzględnieniem oceny prawnej przedstawionej w uzasadnieniu wyroku.

Skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego od opisanego wyroku wniósł Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Bydgoszczy. Zaskarżając w całości wyrok Sądu pierwszej instancji, jako podstawę kasacyjną wskazał naruszenia prawa materialnego przez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, a to:

1) naruszenie art. 76 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, polegające na bezpodstawnym przyjęciu, że skarżący w okresie, za który żąda wypłaty odsetek ustawowych od uposażenia, pełnił zawodową służbę wojskową. Skoro bowiem w tym czasie był on emerytem wojskowym w rozumieniu art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin (Dz.U. z 2004 r. Nr 8, poz. 66 ze zm.), otrzymując z tego tytułu świadczenie emerytalne z Wojskowego Biura Emerytalnego w Bydgoszczy, to wykluczyć należy prawo do uposażenia;

2) naruszenie art. 75 ust. 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych przez błędne przyjęcie, że skarżącemu przysługuje także prawo do odsetek ustawowych od "rzekomego uposażenia" za okres od dnia 1 kwietnia 2003 r. do dnia 11 kwietnia 2006 r., a nie odszkodowanie w rozumieniu art. 4171 § 2 Kodeksu cywilnego, aczkolwiek w spornym okresie skarżący nie pełnił zawodowej służby wojskowej, lecz korzystał z zaopatrzenia emerytalnego Wojskowego Biura Emerytalnego w Bydgoszczy;

3) naruszenie art. 32 ust. 1 Konstytucji RP przez bezpodstawne i nieuprawnione z punktu obowiązującego prawa różnicowanie - w zakresie przysługujących świadczeń pieniężnych za ten sam okres - sytuacji prawnej osób zwolnionych z zawodowej służby wojskowej i następnie "przywróconych" do tej służby oraz osób, które nie zostały zwolnione z zawodowej służby wojskowej i pełnią ją nadal.

W konkluzji skargi kasacyjnej wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Bydgoszczy oraz zasądzenie od skarżącego na rzecz organu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym zwrotu kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną W. P. wniósł o jej oddalenie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.

Przede wszystkim należy podkreślić, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 P.p.s.a.), z urzędu zaś bierze pod rozwagę jedynie nieważność postępowania, co oznacza związanie przytoczonymi w skardze kasacyjnej jej podstawami, ogólnie określonymi w art. 174 P.p.s.a. Podstawy te determinują kierunek postępowania Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Wychodząc z tego założenia, należy na wstępie zaznaczyć, że wobec niestwierdzenia z urzędu nieważności postępowania (art. 183 § 2 P.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny ogranicza swoje rozważania do oceny zagadnienia prawidłowości dokonanej przez Sąd pierwszej instancji wykładni wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów prawa.

W skardze kasacyjnej skarżący organ zarzucił przede wszystkim błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 75 ust. 3 i art. 76 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. W związku z tym zarzutem należy zwrócić uwagę, że naruszenia prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie polega na pominięciu obowiązującego przepisu, który powinien być zastosowany w konkretnej sprawie. Wadliwość tej postaci naruszenia prawa sprowadza się więc w istocie do wadliwego wyboru przez sąd orzekający normy prawnej lub mylnej subsumcji. Natomiast naruszenie prawa materialnego będące następstwem błędnej jego wykładni należałoby natomiast określić jako nadanie innego znaczenia treści zastosowanego przepisu, czyli polega ono na mylnym zrozumieniu poszczególnego zwrotu lub treści i tym samym znaczenia danego przepisu lub też tylko terminu występującego w jego treści.

Niewątpliwie istota zagadnienia w rozpoznawanej sprawie sprowadza się do ustalenia, czy żołnierzowi zawodowemu zwolnionemu z zawodowej służby wojskowej, a następnie przywróconemu do służby w wyniku stwierdzenia nieważności decyzji o wypowiedzeniu stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej, przysługują odsetki od uposażenia wypłaconego po przywróceniu do wojskowej służby zawodowej za okres obowiązywania decyzji o zwolnieniu ze służby. Podkreślić przy tym trzeba, że decyzja stwierdzająca nieważność innej decyzji jest aktem o charakterze deklaratoryjnym, działającym z mocą wsteczną (ex tunc). Jednakże należy również uwzględnić, że decyzja stwierdzająca nieważność nie stanowi wyłącznie deklaracji stanu istniejącego wcześniej, lecz tworzy elementy nowego stanu prawnego i wywiera jeszcze inne skutki w obrocie prawnym. Następuje to od dnia wejścia jej do obrotu prawnego, a zatem doręczenia jej stronom postępowania nadzorczego, bowiem dopiero wówczas ustaje domniemanie prawidłowości decyzji dotkniętej wadą nieważności. Moc decyzji stwierdzającej nieważność innej decyzji wywiera skutki nie tylko wstecz, ale również i na przyszłość. Tym samym usunięcie z obrotu prawnego nieważnej decyzji nie powoduje absolutnego przywrócenia stanu prawnego, lecz ma dopiero prowadzić do usunięcia licznych następstw jej obowiązywania (por. wyroki NSA: z dnia 10 XII 2009 r., sygn. akt I OSK 212/09, z dnia 14 XII 2009 r., sygn. akt I OSK 581/09).

Odnosząc tę tezę na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że decyzja Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego w Bydgoszczy z dnia [...] listopada 2002 r., chociaż – jak przyjął to organ nadzoru – dotknięta była ciężką wadą prawną, to jednak do czasu stwierdzenia jej nieważności zachowywała moc erga omnes i korzystała z domniemania ważności, wywołując określone skutki prawne. W jej następstwie doszło bowiem z jednej strony do zwolnienia skarżącego z zawodowej służby wojskowej, z drugiej zaś strony doprowadziła ona również, w związku z wymaganymi latami służby, do nabycia przez niego prawa do emerytury wojskowej.

Jest oczywiste, że w okresie obowiązywania decyzji o wypowiedzeniu stosunku zawodowej służby wojskowej, a więc od dnia 1 kwietnia 2003 r., W. P. nie był czynnym żołnierzem zawodowym, miał zaś status żołnierza przeniesionego do rezerwy i zarazem emeryta wojskowego, a zatem nie przysługiwało mu prawo do uposażenia, gdyż to przysługuje żołnierzowi zawodowemu pełniącemu służbę wojskową (art. 76 ust. 1 o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych). Zgodnie z art. 19 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, za pełniącego służbę wojskową uważa się żołnierza na stanowisku służbowym w jednostce wojskowej, w rezerwie kadrowej oraz w dyspozycji. Do kręgu tych żołnierzy nie należą więc żołnierze zawodowi przeniesieni do rezerwy oraz emeryci wojskowi. Tym samym po stronie skarżącego w okresie, gdy był emerytem wojskowym, nie mogło powstać roszczenie o wypłatę uposażenia za czas do ujęcia go w ewidencji oraz we wszelkiego rodzaju zaopatrzeniu WKU w Inowrocławiu. Decyzja stwierdzająca nieważność decyzji o zwolnieniu skarżącego ze służby nie wywołała też bezpośrednio żadnych skutków prawnych w zakresie przysługującego mu zaopatrzenia emerytalnego, chociaż sama decyzja o zwolnieniu żołnierza zawodowego ze służby stanowi podstawę do jego uzyskania (por. wyrok NSA: z dnia 14 XII 2009 r., sygn. akt I OSK 581/09; wyrok SN z dnia 11 IX 2008 r., sygn. akt III UZP 1/08).

Reasumując tę część rozważań, należy stwierdzić, że skoro roszczenie o wypłatę uposażenia za okres od dnia rozwiązania stosunku zawodowej służby wojskowej do dnia przywrócenia tego stosunku służbowego ze skutkiem ex tunc może co do zasady powstać dopiero po stwierdzeniu nieważności decyzji wypowiadającej ten stosunek służbowy, to nie ma podstawy do przyjęcia, że zostały spełnione przesłanki nabycia prawa do odsetek za każdy miesiąc okresu, w którym żołnierz miał status przeniesionego do rezerwy, a o których to odsetkach mowa w art. 75 ust. 3 omawianej ustawy,

Jeżeli zatem Sąd pierwszej instancji ustalił nieprawidłowo, jakoby zostały spełnione przesłanki z art. 75 ust. 3 tej ustawy do wypłaty skarżącemu odsetek z tytułu zwłoki w wypłacie uposażenia za okres od dnia 1 kwietnia 2003 r. do dnia 11 kwietnia 2006 r., albowiem błędnie zinterpretował art. 75 ust. 3 w związku z art. 81 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych i w konsekwencji przepisy te niewłaściwe zastosował, to - uwzględniając skargę kasacyjną - zaskarżony wyrok należało uchylić. Wychodząc z tych założeń, Naczelny Sąd Administracyjny uznał więc, że podstawy skargi kasacyjnej okazały się usprawiedliwione.

Mając na względzie przytoczoną argumentację, na podstawie art. 185 § 1 P.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji. Orzeczenie o kosztach postępowania kasacyjnego wydano na podstawie art. 203 pkt 2 P.p.s.a.