Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 458/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2016-09-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art.151
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Kowalik-Grzanka (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Jacek Hyla, Sędzia WSA Paweł Mierzejewski, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Agnieszka Januszewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 września 2016 r. spraw ze skarg I.T. i K. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 9 marca 2016 r. nr [...]i nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego oddala skargi.


UZASADNIENIE

Decyzjami z dnia 8 kwietnia 2014 r. nr [...] oraz z dnia 9 czerwca 2014 r. nr [...] Prezydent Miasta G. odmówił przyznania I. i K. T. pomocy społecznej w postaci zasiłku okresowego. Postępowania w przedmiocie przyznania ww. świadczenia zostały wszczęte w następstwie wniosków złożonych w dniu 13 marca 2014 r. oraz w dniu 15 maja 2014r.

W następstwie odwołań od ww. decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzjami z dnia 12 listopada 2014 r. i 16 lutego 2016 r [...] działając na podstawie art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (dalej w skrócie "k.p.a.") oraz art. 8 ust. 1 pkt 2, art. 11 ust. 2, art. 38 ust. 1 pkt 2 i art. 106 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej uchyliło zakwestionowane rozstrzygnięcia Prezydenta Miasta G. w całości i przekazało sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.

W uzasadnieniach wydanych decyzji Kolegium kwestionując poczynione przez organ pierwszej instancji ustalenia odnoszące się do sytuacji rodzinnej wnioskodawców wskazało, że w rozpatrywanych sprawach zachodzi konieczność ustalenia jak rzeczywiście wygląda opieka sprawowana przez członków rodziny nad niepełnosprawnymi I. i A. T. oraz zbadanie zakresu opieki pomiędzy członkami rodziny, jak i wzajemne relacje członków rodziny w zakresie organizowania życia codziennego i czynności opiekuńczych. Jednocześnie Kolegium wskazało, że jeżeli zostanie ustalone, iż osoby niepełnosprawne nie są zdolne do samoobsługi, należy ustalić, czy osoby niepełnosprawne korzystają z rehabilitacji, czy są w stanie wyjść z domu bez opieki a jeżeli tak, to czy wychodzą z domu i na jaki czas. Ponadto zdaniem Kolegium należało wyjaśnić, jakich czynności nie może z powodu swoich schorzeń wykonać K. T. i czy takie czynności są wykonywane przez inne osoby. Konieczne jest także zasięgnięcie informacji w środowisku wśród sąsiadów rodziny, co do sprawowania realnej, stałej opieki wymagającej osobistego zaangażowania członków rodziny przez cały dzień.

K. i I. T. zaskarżyli ww. decyzje do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, podnosząc, że zebrany w sprawach materiał dowodowy nie wymaga uzupełniania w zakresie wskazanym przez organ odwoławczy.

Wyrokami z dnia 16 kwietnia 2015 r. o sygn. akt III SA/Gd 7/15 (dot. wniosku stron z dnia 13 marca 2014 r.) i o sygn. akt III SA/Gd 218/15 (dot. wniosku stron z dnia 15 maja 2014 r.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargi I. i K. T. na ww. decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 12 listopada 2014 r. i 16 lutego 2016 r. [...].

Ponieważ wyrok stał się prawomocny, Prezydent Miasta G. ponownie przeprowadził postępowanie w sprawach zainicjowanych wnioskami K. i I. T. z dnia 13 marca 2014 r. oraz z dnia 15 maja 2014 r.

Po ponownym przeprowadzeniu postępowań, Prezydent Miasta G. decyzjami z dnia 11 stycznia 2016 r. odpowiednio o nr [...] oraz nr [...] ponownie odmówił przyznania wnioskodawcom zasiłku okresowego.

W podstawie prawnej wydanych decyzji organ pierwszej instancji wskazał m.in. art. 8 ust. 1, ust. 3 i ust. 12, art. 11 ust. 2, art. 38 ust. 1 pkt 2 i art. 107 ust. 4a ustawy o pomocy społecznej oraz rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. z 2015 r., poz. 1058).

W uzasadnieniach wydanych decyzji organ pierwszej instancji wskazał, że we wrześniu i listopadzie 2015 r. pracownik socjalny informował strony o konieczności przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w celu ustalenia wszystkich okoliczności związanych z sytuacją rodzinną wnioskodawców. K. T. za każdym razem składał pisemną odmowę wyrażenia zgody na przeprowadzenie wywiadu ze względu na czynione przez niego starania o wniesienie skargi kasacyjnej od w/w wyroku WSA w Gdańsku. Mimo wyjaśnień kierowanych do stron o tym, że wyrok jest prawomocny i podlega wykonaniu wnioskodawcy nie wyrazili zgody na wywiad środowiskowy. Zgodnie z art. 107 ust. 4a ustawy o pomocy społecznej niewyrażenie zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego przez osoby lub rodziny ubiegające się o świadczenia z pomocy społecznej lub na jego aktualizację przez osoby lub rodziny korzystające ze świadczeń z pomocy społecznej stanowi podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Organ pierwszej instancji wskazał ponadto, że w świetle art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej stanowi podstawę odmowy przyznania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej.

Niezależnie od powyższego organ pierwszej instancji wskazał, że z dowodów którymi dysponuje wynika, że dochód rodziny przekracza kryterium dochodowe wskazane w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej, co obliguje organ do odmowy przyznania żądanego świadczenia.

K. i I. T. odwołali się od powyższych decyzji podnosząc, że ustalenia co do dochodu rodziny są nieprawdziwe, bowiem dochód ten w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku był niższy od kryterium dochodowego, a w ocenie Kolegium i Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego dochód nie był przeszkodą w przyznaniu zasiłku. Nie można dokonywać zmiany w ustaleniach co do dochodu kierując się dochodem późniejszym. Zaległego dochodu rodzina nie otrzymywała w miesiącach, za które ten dochód przysługiwał i nie mogła nim dysponować w czasie złożenia wniosku o zasiłek. W ocenie skarżących przepis art. 8 ust. 12 ustawy o pomocy społecznych nie dotyczy takiej sytuacji, w której znalazła się rodzina wnioskodawców, a spowodowanej długim oczekiwaniem na świadczenia pieniężne.

Decyzjami z dnia 9 marca 2016 r. nr [...] oraz nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy ww. decyzje Prezydenta Miasta G. z dnia 11 stycznia 2016 r. odmawiające przyznania odwołującym zasiłku okresowego.

W uzasadnieniach wydanych decyzji organ odwoławczy podkreślił, że w rozpatrywanych sprawach podstawową przyczyną odmowy przyznania żądanego świadczenia była odmowa zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. W ocenie organu brak podjęcia jakichkolwiek działań w celu umożliwienia przeprowadzenia tego wywiadu jest równoznaczny z odmową jego przeprowadzenia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało ponadto, że zgodnie z art. 107 ust. 4a ustawy o pomocy społecznej niewyrażenie zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego przez osoby lub rodziny ubiegające się o świadczenia z pomocy społecznej lub na jego aktualizację przez osoby lub rodziny korzystające ze świadczeń z pomocy społecznej stanowi podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Przepis ten stanowi wprost, że jeżeli wnioskodawca nie wyraził zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, to okoliczność ta obliguje organ pomocy do wydania decyzji o odmowie przyznania wnioskowanego świadczenia. Nie mają przy tym znaczenia powody, dla których dana osoba odmawia zgody na wywiad środowiskowy. Ponadto wniesienie skargi kasacyjnej nie wstrzymuje wykonania decyzji ostatecznej, która jest przedmiotem wyroku oddalającego skargę na tę decyzję.

Organ odwoławczy zauważył również, że pomoc w formie zasiłku okresowego nie mogła być wnioskodawcom przyznana z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego określonego w art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej (456 zł na osobę w rodzinie w okresie złożenia wniosków, a od 1 października 2015 r. kwoty 514 zł). Kolegium wskazało, że z materiału dowodowego znajdującego się w aktach szeregu spraw odwołujących wynika, że decyzjami Prezydenta Miasta G.:

- z dnia 27 listopada 2014 r. przyznano A. T. zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 153 zł miesięcznie na okres od 1 października 2011 r. bezterminowo;

- z dnia 3 grudnia 2014 r. r. przyznano K. T. pomoc w formie świadczenie pielęgnacyjnego na A. T.: w kwocie 620 zł miesięcznie (na okres od 1 lipca 2013 r. do 30 kwietnia 2014 r.), w kwocie 800 zł miesięcznie (na okres od 1 maja 2014 r. do 31 grudnia 2014 r.), w kwocie 1.200 zł miesięcznie (na okres od 1 stycznia 2015 r. do 31 grudnia 2015 r.), w kwocie 1.300 zł miesięcznie (na okres od 1 stycznia 2016 r. bezterminowo;

- z dnia 4 grudnia 2014 r. przyznano K. T. na A. T. pomoc dla osób mających ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na A. T. w kwocie 200 zł miesięcznie na okres od 1 stycznia 2014 r. do 31 grudnia 2014 r.

- z dnia 8 grudnia 2014 r. przyznano K. T. na A. T. pomoc dla osób mających ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na A. T. w kwocie 200 zł miesięcznie na okres od 1 kwietnia 2013 r. do 31 grudnia 2013 r.

Ponadto z pisma Prezydenta Miasta G. z dnia 16 lipca 2014 r. wynika, że K. T. nabył prawo do dodatku mieszkaniowego w następujących okresach:

- od 1 maja 2013 r. do dnia 31 października 2013 r. w wysokości 425,54 zł; wypłata za wskazane 6 miesięcy nastąpiła w lipcu 2014 r.;

- od 1 listopada 2013 r. do dnia 30 kwietnia 2014 r. w wysokości 437,13 zł wypłata za wskazane 6 miesięcy nastąpiła w lipcu 2014 r.;

- od dnia 1 maja 2014 r. do dnia 31 października 2014 r. w wysokości 436,65 zł.; wypłata za okres maj – lipiec 2014 r. nastąpiła w lipcu 2014 r.

Stosownie zaś do art. 8 ust. 12 ustawy o pomocy społecznej powyższe kwoty przyznanych świadczeń należało uwzględnić w dochodzie rodziny w okresach, za który je uzyskano.

Organ odwoławczy wskazał, że na dochód rodziny składały się ponadto następujące świadczenia: 1) renta socjalna A. T.: od 1 maja 2013 r. w kwocie 610,33 zł miesięcznie, od 1 marca 2014 r. w kwocie 619,50 zł miesięcznie, od 1 marca 2014 r. w kwocie 643,02 zł miesięcznie; 2) zasiłek stały I. T. w kwocie 265,17 zł miesięcznie od 1 maja 2013 r. do 31 grudnia 2014 r.; 3) dodatek mieszkaniowy: od 1 listopada 2014 r. do 30 kwietnia 2015 r. w kwocie 435,87 zł miesięcznie; od 1 maja 2015 r. do 31 października 2015 r. w kwocie 387,78 zł miesięcznie; od 1 listopada 2015 r. do 30 kwietnia 2014 r. w kwocie 394,86 zł; 4) dodatek energetyczny od 1 maja 2015 r. do 30 kwietnia 2016 r. w kwocie 15,40 zł miesięcznie; 4) zasiłek pielęgnacyjny I. T. w wysokości 153 zł miesięcznie.

W reasumpcji, organ odwoławczy wskazał, że organ I instancji dokonał zestawienia tabelarycznego dochodów rodziny w okresie osiągniętych od 1 lutego 2014 r. (miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku z dnia 13 marca 2014 r.) do grudnia 2015 r. oraz od 1 kwietnia 2014 r. (miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku z dnia 15 maja 2014 r.) do 31 grudnia 2015 r.

Dochód rodziny ustalony zgodnie z art. 8 ust. 3 i 4 ustawy o pomocy społecznej, z uwzględnieniem zasady rozliczenia zaległego dochodu wyrażonej w art. 8 ust. 12 ww. ustawy przekraczał zatem kwotę kryterium dochodowego dla czteroosobowej rodziny, obowiązującego w dniu złożenia wniosków (1.824 zł), jak i kryterium obowiązującego od dnia 1 października 2015 (2.056 zł). W lutym 2014 r. dochód rodziny wyniósł 2438,63 zł a w kwietniu 2014 r. dochód rodziny wyniósł 2447,80 zł. W związku z powyższym w następstwie wniosków złożonych w dniu 13 marca 2014 r. oraz 15 maja 2014 r. wnioskowany zasiłek okresowy nie mógł być odwołującym przyznany.

Co do kwestii ewentualnego przyznania zwrotnego zasiłku okresowego, o którym mowa w art. 41 pkt 2 ustawy, organ odwoławczy wyjaśnił, że zgodnie z tym przepisem w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany zasiłek okresowy pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku. W ocenie Kolegium, organ I instancji słusznie uznał, że w tej sprawie nie występuje szczególnie uzasadniony przypadek, warunkujący przyznanie zwrotnego zasiłku okresowego rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe. Sytuacja rodziny nie odbiega od przeciętnej sytuacji rodzin otrzymujących pomoc społeczną, córka wnioskodawców M. T. może podjąć zatrudnienie przynajmniej na część etatu, sprawowana przez nią opieka nad matką nie wymaga stałej obecności w domu przy matce, która nie jest osobą leżącą na stałe, jest zdrowa psychicznie, porusza się samodzielnie. Do niesienia pomocy żonie jest zobowiązany K. T., zakres jego opieki nad córką A. T. nie wyklucza pomocy żonie. Niezależnie jednak od spełnienia przesłanki wymienionej w art. 41 ustawy, świadczenie nie mogłoby zostać przyznane z uwagi na niewyrażenie zgody wnioskodawców na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego.

W skargach na ww. decyzje skierowanych do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku I. i K. Tyszkowie wskazali, że wywiady były już u nich przeprowadzone w czasie składania przedmiotowych wniosków o przyznanie zasiłku okresowego. Nielogicznym jest zatem przeprowadzenie kolejnego wywiadu.

Pismem z dnia 25 kwietnia 2016 r. pełnomocnik skarżących uzupełnił skargę w sprawie o sygn. akt III SA/Gd 460/16 o następujące zarzuty:

1) naruszenie przepisów postępowania tj. art. 107 ust. 4a ustawy o pomocy społecznej, poprzez uznanie, że w niniejszej sprawie skarżący nie wyrazili zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego oraz jego aktualizację, co skutkować miało brakiem możliwości zebrania niezbędnych danych do merytorycznej oceny sytuacji panującej w rodzinie skarżących, podczas gdy organ posiadał szereg informacji niezbędnych do ustalenia niezbędnych danych do wydania decyzji o przyznaniu zasiłku okresowego uzyskanych w toku innych analogicznych spraw, a ponadto w dniu 20.11.2013 r. przeprowadzony został wywiad środowiskowy (podczas gdy wniosek w niniejszej sprawie został złożony 15.05.2014 r.), co skutkowało wydaniem decyzji odmownej o przyznaniu zasiłku okresowego,

2) naruszenie prawa materialnego tj. art. 8 ust. 3 oraz ust. 12 ustawy o pomocy społecznej poprzez jego błędną wykładnie i uznanie, że na poczet dochodu, o którym mowa w art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, zalicza się również świadczenia przyznane stronie decyzjami nie istniejącymi w chwili złożenia wniosku o przyznanie zasiłku okresowego, a wydanymi w późniejszym czasie, a obejmującymi miesiąc poprzedzający złożenie wniosku o przyznanie zasiłku okresowego, co skutkowało odmową przyznania stronie pomocy w formie zasiłku okresowego;

3) naruszenie przepisów postępowania tj. art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez dokonanie dowolnej oceny przez organ materiału dowodowego, skutkującego błędem w ustaleniach faktycznych polegającym na przyjęciu, że w stosunku do rodziny skarżących nie zachodzą szczególnie uzasadnione przesłanki określone w art. 41 pkt 2 ustawy o pomoc społecznej, co skutkowało nie przyznaniem skarżącym zasiłku określonego w art. 41 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej.

Mając powyższe na uwadze, pełnomocnik wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 9 marca 2016 r., nr [...] w całości oraz decyzji ją poprzedzającej tj. decyzji z dnia 11 stycznia 2016 r., nr [...] oraz zwrot kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

W odpowiedziach na skargi organ wniósł o ich oddalenie nie znajdując podstaw do zmiany swojego wcześniejszego stanowiska.

Na rozprawie w dniu 22 września 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku postanowił o połączeniu do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia spraw o sygnaturach III SA/Gd 458/16 (sprawa ze skargi na decyzję organu odwoławczego nr [...]) oraz III SA/Gd 460/16 (sprawa ze skargi na decyzję organu odwoławczego nr[...]).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r., poz. 1066), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z kolei zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; dalej w skrócie "p.p.s.a."), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Dokonana w oparciu o wskazane wyżej kryteria kontrola zaskarżonych decyzji organu odwoławczego prowadzi do uznania, że skargi nie mogły być uwzględnione.

Kontroli sądu administracyjnego w rozpoznawanych i rozstrzygniętych łącznie sprawach poddane zostały decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego, utrzymujące w mocy decyzje Prezydenta Miasta G. o odmowie przyznania skarżącym zasiłku okresowego.

Wśród podstaw zakwestionowanych decyzji organy orzekające wskazały odmowę zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego oraz przekroczenie ustawowego kryterium dochodowego.

Skarżący zgłosili zarzuty do każdej z tych podstaw. W tej sytuacji Sąd odniesie się do tych zarzutów oddzielnie.

Odnosząc się do stwierdzonego przez organy orzekające braku umożliwienia przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego wskazać należy, że zgodnie z art. 107 ust. 4a ustawy o pomocy społecznej niewyrażenie zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego przez osoby lub rodziny ubiegające się o świadczenia z pomocy społecznej lub na jego aktualizację przez osoby lub rodziny korzystające ze świadczeń z pomocy społecznej stanowi podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Przepis ten stanowi wprost, że jeżeli wnioskodawca nie wyraził zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, to okoliczność ta obliguje organ pomocy do wydania decyzji o odmowie przyznania wnioskowanego świadczenia. Nie mają przy tym znaczenia powody, dla których dana osoba odmawia zgody na wywiad środowiskowy.

Zestawiając powyższe stanowisko z podniesionymi w skargach zarzutami wskazać w pierwszej kolejności należy, że postępowania zakończone decyzjami organu pierwszej instancji z dnia 11 stycznia 2016 r. stanowiły kontynuację postępowań, w których wydane zostały kasacyjne decyzje organu odwoławczego odpowiednio z dnia 12 listopada 2014 r. i 16 lutego 2015 r. W związku z tym skarżący powinni mieć świadomość, że postępowania z ich wniosków z dnia 13 marca 2014 r. oraz 15 maja 2014 r. nie zostały definitywnie zakończone. 16 kwietnia 2015 r. (sygn. akt III SA/Gd 7/15 i 218/15) Sąd uznając ww. decyzje kasacyjne za zgodne z prawem wskazał wprost, że organ pierwszej instancji wydając decyzje o odmowie przyznania skarżącym zasiłków okresowych nie ustalił w sposób nie budzący wątpliwości stanu faktycznego spraw, czym naruszył dyspozycję art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. Było to o tyle istotne, że organ ten, odmawiając skarżącym przyznania zasiłków okresowych, oparł się na regulacji zawartej w art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. W świetle tego przepisu brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej jak i nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia. W ocenie Sądu jak najbardziej zasadne było nakazanie organowi pierwszej instancji - w oparciu o instytucję wywiadu środowiskowego - przeprowadzenie szeregu czynności mających na celu prawidłowe i definitywne ustalenie szczegółowego zakresu opieki sprawowanej przez członków rodziny nad I. T. i A. T. Zasadne było również wskazanie, że organ pierwszej instancji winien ustalić, jakie konkretnie czynności opieki są niemożliwe do wykonania przez K. T. z powodu sygnalizowanych przez niego schorzeń i czy takie czynności w rzeczywistości są wykonywane przez inne osoby. Sąd podniósł ponadto, że wbrew twierdzeniom zawartym w skargach, w aktach obu spraw brak jest wywiadu środowiskowego, który wyjaśniałby wskazane przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze kwestie dotyczące zakresu opieki sprawowanej przez poszczególnych członków rodziny nad I. T. i A. T.. Jednocześnie Sąd wskazał, że przeprowadzone przez organ pierwszej instancji aktualizacje wywiadu środowiskowego są niewystarczające w zakresie sygnalizowanych powyżej ustaleń faktycznych, koniecznych dla rozstrzygnięcia przyznania skarżącym wnioskowanej pomocy.

Mając na uwadze powyższe zapatrywania uznać należy, że organ pierwszej instancji procedując w następstwie uprawomocnienia się ww. wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku w sposób prawidłowy podjął próbę realizacji wytycznych ukierunkowanych na dokładne wyjaśnienie sytuacji rodziny. Z akt administracyjnych wynika, że pracownik socjalny wysłał do wnioskodawcy wezwanie z prośbą o umożliwienie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, określając jego termin bądź w przypadku zastrzeżeń skontaktowania się z pracownikiem. Skarżący z pracownikiem socjalnym się nie skontaktował a bierność tę organy potraktowały jako jedną z przyczyn (obok przekroczenia kryterium dochodowego – o czym dalej) odmowy przyznania żądanego świadczenia w świetle art. 11 ust. 2 i art. 107 ust. 4a ustawy o pomocy społecznej.

W ocenie Sądu organ administracji publicznej realizując ww. wytyczne miał prawo uznać, że uporczywa postawa członków rodziny przejawiająca się brakiem wyrażenia zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego stanowi przyczynę odmowy przyznania żądanych świadczeń. Należy mieć bowiem na uwadze, że specyfika postępowania w sprawie świadczeń z pomocy społecznej wymaga aktywności ze strony wnioskodawców, którzy obowiązani są do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej (art. 4 ustawy o pomocy społecznej), zaś przyjęcie biernej postawy stanowić może podstawę do odmowy świadczeń z pomocy społecznej (art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej). Obowiązek współdziałania osoby z organem (art. 4 ustawy o pomocy społecznej) dotyczy również sporządzania wywiadu środowiskowego, co przejawia się w udzieleniu organowi niezbędnych informacji (jak w rozpatrywanych sprawach), wskazaniu czy też sprecyzowaniu potrzeb.

Skarżący nie dostrzegają przy tym, że w pierwotnie prowadzonych postępowaniach kwestią sporną nie była ocena należycie zgromadzonego materiału dowodowego a stwierdzone braki w zakresie wyjaśnienia stanu faktycznego rozpatrywanych spraw uniemożliwiające wydanie prawidłowych rozstrzygnięć. W sytuacji sporu co do oceny materiału dowodowego, który zostałby przez organ pierwszej instancji zgromadzony w sposób kompletny organ odwoławczy wydając decyzje nie mógłby zastosować instytucji, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a. W takiej sytuacji niezasadnym byłoby bowiem uchylanie zakwestionowanych decyzji organu pierwszej instancji i przekazywanie spraw do ponownego rozpatrzenia. W rozpatrywanych pierwotnie sprawach spór co do oceny należycie zgromadzonego materiału dowodowego - z uwagi na wskazane wyżej okoliczności - nie miał jednakże miejsca. To stwierdzone braki w zakresie wyjaśnienia wszelkich okoliczności związanych ze sprawowaniem opieki nad członkami rodziny przez organ pierwszej instancji upoważniały organ odwoławczy do zastosowania instytucji określonej w art. 138 § 2 k.p.a. Wydając ww. decyzje kasacyjne organ odwoławczy wskazał zaś w sposób jasny jakie okoliczności przy ponownym rozpatrzeniu spraw o przyznanie zasiłku okresowego Prezydent Miasta G. musi wziąć pod uwagę. Rozstrzygnięcia organu odwoławczego zostały następnie uznane przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku za zgodne z prawem. Potwierdza to treść prawomocnego wyroku z dnia 16 kwietnia 2015 r., którego z oczywistych względów nie można podważyć w niniejszym postępowaniu.

W tym miejscu należy również wskazać, że Sąd nie podziela poglądu skarżących o irracjonalności przeprowadzania wywiadu środowiskowego po upływie kilkunastu miesięcy od daty złożenia wniosków o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej. Zaaprobowanie głoszonego poglądu oznaczałoby w istocie usankcjonowanie braku możliwości dokonania skutecznej weryfikacji (np. w następstwie wniesienia środka odwoławczego) stwierdzonych istotnych naruszeń przepisów postępowania przejawiających się brakiem przeprowadzenia wymaganego w danej sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego. Nie ma ponadto przeszkód, aby w przypadku kontynuacji prowadzonego postępowania (jak w rozpatrywanych sprawach) pewne kwestie natury faktycznej były ustalane także po upływie znacznego okresu od momentu wszczęcia danego postępowania. Oceniając sprawę organ administracji publicznej zobowiązany jest bowiem ustalić te okoliczności faktyczne, które od momentu wszczęcia postępowania ponad wszelką wątpliwość nie zmieniły się i które jako niezmienne są podstawą ustalenia stanu faktycznego jak i te, które właśnie z uwagi na upływ czasu musiały ulec zmianie i nie mają już w sprawie jakiegokolwiek znaczenia.

Odnosząc się z kolei do drugiej z podstaw odmowy przyznania skarżącym zasiłku okresowego - przekroczenia kryterium dochodowego - wskazać należy, że w świetle art. 38 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej zasiłek okresowy przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczenia z innych systemów zabezpieczenia społecznego rodzinie, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego.

Przyznanie ww. świadczenia nie zależy więc od uznania organu administracji, publicznej jeżeli zostanie potwierdzone, że ubiegająca się o tego rodzaju pomoc rodzina spełnia przesłanki określone w art. 38 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej.

Zasadnym jest wskazanie, że sąd administracyjny, ani też organy administracji publicznej nie kwestionują, że sytuacja rodziny T. jest trudna oraz że w rodzinie występuje bezrobocie i niepełnosprawność. Niemniej, skarżący muszą mieć świadomość, że warunkiem koniecznym dla przyznania zasiłku okresowego na podstawie art. 38 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej jest spełnienie kryterium dochodowego, o którym mowa w art. 8 cyt. ustawy.

W ocenie Sądu organy orzekające w ww. sprawach prawidłowo przyjęły, że dochód rodziny w miesiącach poprzedzających złożenie wniosków o zasiłek okresowy przekroczył ustawowo określone kryterium dochodowe.

Mając na uwadze zarzuty skargi podkreślić należy, że wbrew przekonaniu skarżących organy dokonały prawidłowej interpretacji art. 8 ust. 12 ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z art. 8 ust. 1 cyt. ustawy w zw. z treścią mającego w rozpatrywanych sprawach zastosowanie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2012 r., poz. 823) prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, przysługuje:

1) osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 542 zł;

2) osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 456 zł;

3) rodzinie, której dochód nie przekracza sumy kwot kryterium dochodowego na osobę w rodzinie.

Za dochód uważa się z kolei sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej (art. 8 ust. 3 cyt. ustawy). W przypadku uzyskania jednorazowo dochodu należnego za dany okres, kwotę tego dochodu uwzględnia się w dochodzie osoby lub rodziny przez okres, za który uzyskano ten dochód (art. 8 ust. 12 cyt. ustawy).

Postępowania w rozpatrywanych sprawach zostały zainicjowane wnioskami z dnia 13 marca 2014 r. i 15 maja 2014 r. W celu rozpoznania wniosków organy miały tym samym za zadanie wyliczyć dochód na osobę w rodzinie za miesiące luty 2014 r. i kwiecień 2014 r. (odpowiednio z miesięcy poprzedzających złożenie każdego z wniosków).

W sprawach przyjęto, że dochód rodziny w miesiącach lutym 2014 r. wynosił 2.438,63 zł. i kwietniu 2014r. 2.447,80 zł. Organy ustalając wysokość dochodu rodziny dokonały zsumowania wszystkich świadczeń, w kwotach i okresach za które przysługiwały (wymieniając je precyzyjnie w uzasadnieniach decyzji). Dochód rodziny przekraczał zatem kwotę kryterium dochodowego dla czteroosobowej rodziny, obowiązującego w datach składania ww. wniosków (1.824 zł), jak i kryterium obowiązującego od dnia 1 października 2015 r. (2.056 zł).

Istota sporu w przedmiotowych sprawach sprowadza się do kwestii doliczenia przez organy do dochodu z lutego 2014 r. i kwietnia 2014 r. kwoty miesięcznego zasiłku pielęgnacyjnego A. T. i świadczenia pielęgnacyjnego przyznanego K. T. na A. T., wraz z dodatkiem. Świadczenia te przyznano na mocy decyzji wydanych wobec K. T. oraz A. T. w 2014 r.

Skarżący podnosili, że organy wliczając ww. świadczenia do dochodu z lutego 2014r. i kwietnia 2014 r. dokonały błędnej interpretacji art. 8 ust. 12 cyt. ustawy. W ocenie strony skarżącej świadczenia powinny bowiem zostać wliczone do dochodu z miesiąca, w którym zostały faktycznie wypłacone i rodzina mogła nimi realnie dysponować.

W ocenie Sądu stanowisko to uznać należy za nieprawidłowe.

Ustawa o pomocy społecznej w art. 8 precyzyjnie wskazuje zasady obliczenia dochodu podmiotów wnoszących o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej. Zasady te są przejrzyste i nie mogą być w żadnej części pomijane. Dochód rodziny ubiegającej się o świadczenia z pomocy społecznej musi być ustalony w sposób obiektywny. W okolicznościach przedmiotowych spraw, dla obliczenia dochodu rodziny za luty 2014 r. i kwiecień 2014 r. konieczne jest zastosowanie art. 8 ust. 12 cyt. ustawy. Przepis ten stanowi, że "w przypadku uzyskania jednorazowo dochodu należnego za dany okres, kwotę tego dochodu uwzględnia się w dochodzie osoby lub rodziny przez okres, za który uzyskano ten dochód".

Proponowana przez skarżących wykładnia wskazanej regulacji jest nie do pogodzenia z jej treścią. Gdyby bowiem ustawodawca chciał aby dochód należny za dłuższy okres, a uzyskany jednorazowo (np. na skutek wypłaty zaległych świadczeń) był jednorazowo doliczany do dochodu, to dałby temu wyraz w regulacji ustawowej.

W cytowanym przepisie wprowadzono natomiast zasadę przeciwną, to jest wskazano, że "dochód uwzględniany jest za okres, za który uzyskano dochód". Jeżeli zatem danej osobie zostały jednorazowo wypłacone zaległe, a należne jej świadczenia np. za kolejne, ubiegłe dwanaście miesięcy, ta jednorazowa wypłata powiększy w odpowiedniej części dochód za każdy z tych miesięcy z osobna (zgodnie z wysokością danego świadczenia przypadającą w danych okresach miesięcznych). Ustawodawca przewidział tym samym, iż w pewnych sytuacjach możliwym jest uzyskanie dochodu z zaległych świadczeń (których wypłata następuje później jednak za okres za który je przyznano). Mając to na uwadze ustawodawca wskazał zatem precyzyjnie w jaki sposób uzyskanie dochodu z zaległych świadczeń (za okres, za który przyznano zaległe świadczenie) wpływa na ustalenie wysokości całkowitego dochodu wnioskodawcy (rodziny) w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej.

W świetle powyższych rozważań dokonane przez organy administracji publicznej wyliczenie dochodu rodziny skarżących za luty 2014 r. i kwiecień 2014 r. uznać należy za prawidłowe. Wydając zaskarżone decyzje organy administracji publicznej nie mogły pominąć treści art. 8 ust. 12 ustawy o pomocy społecznej ponieważ w świetle art. 6 ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego określającego zasadę legalizmu miały obowiązek działać na podstawie obowiązujących przepisów prawa. Fakt, że obecnie skarżący czują się pokrzywdzeni zastosowaniem regulacji art. 8 ust. 12 ustawy o pomocy społecznej przy wyliczaniu dochodu rodziny w sposób wskazany powyżej nie może mieć z kolei znaczenia dla oceny prawidłowości wydanych w ich sprawach decyzji.

Bez znaczenia dla oceny prawidłowości wydanych w ich sprawach decyzji pozostają również podniesione w skargach zarzuty braku informacji w przedmiocie skutków jakie wiążą się z wniesieniem skargi do sądu administracyjnego jak i informacji co do treści orzeczeń sądowych wydanych w sprawie o sygnaturze III SA/Gd 7/15 oraz 218/15. Należy mieć bowiem na uwadze, że w sprawie zakończonej wyrokiem z dnia 16 kwietnia 2015 r. skarżący byli reprezentowani przez profesjonalnego pełnomocnika ustanowionego z urzędu.

W związku z powyższym Sąd uznał zarzuty podniesione w skargach za nieuzasadnione.

Wobec tego, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku nie znalazł również podstaw do uwzględnienia okoliczności, które winien wziąć pod uwagę z urzędu rozstrzygając w granicach danej sprawy (vide: art. 134 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi) wniesione skargi podlegały oddaleniu, o czym orzeczono jak w sentencji wyroku na podstawie art. 151 ww. ustawy.