Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 1276/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2015-03-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art.  137 i art. 136 ust. 3
journal: Dz.U. 2014 poz 518
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Łucja Franiczek (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Piotr Broda,, Sędzia WSA Artur Żurawik, Protokolant sekretarz sądowy Joanna Drożdżał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 marca 2015 r. sprawy ze skargi W. L. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę.


UZASADNIENIE

Aktem notarialnym Rep. A. Nr [...] sporządzonym w dniu [...] r., w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, M. L. sprzedał działającemu w imieniu Państwa Wojewódzkiemu Zarządowi Dróg Publicznych w K., nieruchomość oznaczoną jako działka [...], k.m. 2 obrębu [...], o pow. [...] ha.

W dniu [...] r. H. L., W. L. oraz P. L., jako spadkobiercy poprzedniego właściciela, ustaleni postanowieniem Sądu Rejonowego w W. z dnia [...] r. sygn. akt [...], wystąpili o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Po rozpatrzeniu sprawy Starosta [...] wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej decyzją z dnia [...] r. nr [...], orzekł o odmowie zwrotu przedmiotowej nieruchomości, stanowiącej obecnie własność Gminy G.. W motywach organ I instancji podał, że w wyniku oględzin w dniu [...] r. stwierdzono, iż część przedmiotowej nieruchomości ewidentnie została wykorzystana zgodnie z celem wywłaszczenia, tj. na eksploatację żwiru i stanowi grunt pod wodą, pozostała część stanowi łąkę, a brzegi porośnięte są drzewami i krzewami. Biorąc pod uwagę powyższe, należałoby uznać, iż zwrotowi podlegałaby jedynie część, ok. [...] ha nieruchomości.

Pismem z dnia [...] r. wnioskodawcy zwrócili się o zawieszenie postępowania, uzasadniając to brakiem środków finansowych na zwrot odszkodowania.

Postanowieniem z dnia[...] r. Starosta [...] wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej zawiesił postępowanie, które podjęto postanowieniem organu z dnia [...] r., a następnie na dzień [...] r. wyznaczono oględziny na działce, celem ustalenia, czy zmienił się stan jej zagospodarowania. Na oględziny przybył jedynie przedstawiciel Gminy G., przy czym ustalono, iż stan zagospodarowania nieruchomości nie uległ zmianie.

W toku postępowania zmarł P. L..

Postanowieniem z dnia [...] r., sygn.. akt [...], Sąd Rejonowy w W. stwierdził, iż spadek po P. L. zmarłym w dniu [...] r., na mocy ustawy nabyli: jego żona B. L. oraz jego dzieci: A. L., K. L., M. L. każdy po 1/4 spadku, którzy podtrzymali wniosek.

W dniu [...] r. została przeprowadzona rozprawa administracyjna, w trakcie której wynikła kwestia, czy część nieruchomości stanowiąca łąkę jest efektem niewykorzystania jej na cel wywłaszczenia, czy przeprowadzonej rekultywacji. W tej sytuacji organ zlecił Firmie "[...]" Sp. j. z siedzibą w R. wykonanie ekspertyzy geologicznej, określającej rodzaj gruntów występujących na części działki nr [...], nie pokrytego wodą. Ekspertyzę przeprowadzono w miesiącu sierpniu i jej wyniki dostarczono w dniu [...] r. W celu jej opracowania uprawniony geolog P. M. wykonał [...] otworów badawczych na głębokość [...] m ppt. W ich wyniku ustalono, iż grunty zalegające działkę stanowią prawdopodobnie część złoża, która nie została wyeksploatowana z uwagi na zbyt małą zasobność lub zbyt duży nakład do ich usunięcia.

Mając na uwadze wnioski wypływające z wykonanej ekspertyzy geologicznej organ I instancji uznał, iż część nieruchomości, wobec jej niewykorzystania na cel wywłaszczenia, będzie podlegać zwrotowi. Wszczęte zatem zostało postępowanie mające na celu wyłonienie rzeczoznawcy majątkowego w celu oszacowania aktualnej wartości rynkowej przedmiotowej nieruchomości. Wycenę nieruchomości sporządziła rzeczoznawca majątkowy B.S.. która w operacie szacunkowym z dnia [...] r., uwzględniając uwarunkowania prawne, merytoryczne i formalne oraz stan nieruchomości na dzień [...] r., określiła wartość rynkową 1 m nieruchomości na kwotę [...] zł, co łącznie daje [...].

Jednakże po zapoznaniu się w dniu [...] r. z ekspertyzą geologiczną, Wójt Gminy G., pismem Nr [...] z dnia [...] r. negatywnie odniósł się do wyników ekspertyzy geologicznej sporządzonej przez "[...]" Sp. j., oświadczając jednocześnie, iż Gmina we własnym zakresie zleci kontrekspertyzę.

Następnie pismem z dnia [...] r. Wójt Gminy G. przesłał zleconą przez Gminę opinię geologiczną, wnosząc o dołączenie jej do materiału dowodowego.

Opinia geologiczna dotycząca określenia charakteru gruntu w obrębie działki nr [...] położonej przy ul. [...] została sporządzona przez PUH "[...]" s.c. M.H, T.G., z siedzibą w O. W celu jej opracowania wykonano 3 odwierty o głębokości [...] metra. Wnioski sformułowane po dokonaniu odwiertów były odmienne od wniosków wynikających z ekspertyzy wykonanej przez "[...]" Sp. j. i stanowiły, iż grunty występujące na działce mają charakter nasypowy.

W tej sytuacji organ I instancji zwrócił się do Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad Oddziału w K., Archiwum Państwowego w K., Archiwum [...] Urzędu Wojewódzkiego w K., [...] Sp. z o.o. z siedzibą w G. (następcy prawnego [...] w K., które było podmiotem prowadzącym wydobycie w większości żwirowni działających na terenie Gminy G.), z prośbą o odnalezienie wszelkich dokumentów archiwalnych dotyczących ewentualnej eksploatacji i rekultywacji nieruchomości objętych postępowaniami wywłaszczeniowymi.

Negatywną odpowiedź uzyskano z w/w archiwów, natomiast po wymianie korespondencji z [...] Sp. z o.o. z siedzibą w G., uzyskano kopię protokołu przekazania terenu [...] spisanego w dniu [...] r., sporządzonego na podstawie .decyzji Wojewody [...] Nr [...] oraz decyzji Ministra Komunikacji [...] z dnia [...] r. (załącznik do protokołu).

Na podstawie tych dokumentów organ ustalił, że stroną przekazującą jest [...] w K. (zakład [...] w K.), a stroną przejmującą [...] w K.. Opisanym wyżej protokołem strona przekazująca przekazała nieruchomość o łącznej powierzchni [...] ha, a wśród wymienionych działek figuruje działka nr [...] o pow. [...] ha, będąca przedmiotem niniejszego postępowania. Jak wynika z treści dokumentu, przekazywane nieruchomości zostały wyeksploatowane i stanowiły wyrobisko zalane wodą, a strona przejmująca zobowiązała się do rekultywacji terenu na własny koszt, po zakończeniu eksploatacji (chodzi o działki [...] wskazane w protokole jako nie wyeksploatowane, chociaż w chwili obecnej stanowią część zbiornika wodnego w sąsiedztwie działki [...]). Pismem Nr [...] z dnia [...] r. Gmina G. również przekazała kopię tego protokołu odnalezionego w księdze wieczystej [...].

[...] Sp. z o.o. z siedzibą w G. przekazało również kopię decyzji Nr [...] Naczelnika Gminy G. z dnia[...] r. Decyzją tą, wydaną na wniosek Przedsiębiorstwa [...] w K., orzeczono o wygaśnięciu zarządu terenem położonym w G. O., O., Z. i U., o ogólnej powierzchni [...] ha, zgodnie z załącznikiem Nr 1 stanowiącym wykaz działek.

W uzasadnieniu decyzji podano, że w związku z zakończeniem,eksploatacji kruszywa i po przeprowadzeniu rekultywacji, [...] zwróciło się pismem Nr [...] z dnia [...] r. o wydanie decyzji na wygaśnięcie użytkowania przez nich w/w parcel. Teren ten stanowi grunt zrekultywowany w kierunku rolnym, wodnym oraz tereny rekreacyjne. W załączonym wykazie figurowała działka nr [...] o pow. [...] ha, k.m. 2 obrębu [...].

W dniu [...] r. dokonano komisyjnego odbioru wskazanych w załączniku do decyzji, wyeksploatowanych i zrekultywowanych gruntów z terenu Gminy G.. Ze strony przekazującej, [...] występowali: [...] oraz [...] Ze strony przejmującej, Urzędu Gminy w G. występowali: Naczelnik Gminy w G. oraz Inspektor ds. Gospodarki Ziemią. Z przeprowadzenia tej czynności został sporządzony protokół zdawczo-odbiorczy.

Zdaniem organu, pozyskane dokumenty rzucają zatem nowe światło do oceny dotychczasowego materiału dowodowego w postaci ekspertyzy i opinii geologicznych. Potwierdzają one bowiem ustalenia dokonane przez autorów ekspertyzy zleconej przez Wójta Gminy G.. Rekultywacja terenu,(bez względu na kierunek), potwierdza bowiem wykorzystanie nieruchomości na cel wywłaszczenia, czyli eksploatację żwiru, wykluczając jednocześnie możliwość jej zwrotu.

W ocenie organu, dokumenty te wskazują też na prawidłową realizację celu wywłaszczenia w kontekście przepisu art. 137 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia

1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651 ze zm.). W myśl cyt. wyżej przepisu nieruchomość uznaje się za zbędną, jeżeli pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo pomimo upływu [...] lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany. Jeżeli zatem, w rozpatrywanym przypadku, wywłaszczenia dokonano aktem notarialnym spisanym w dniu [...] r., a przekazania wyeksploatowanej nieruchomości, zgodnie z opisanym wyżej protokołem zdawczo- odbiorczym dokonano [...] r., to nie ulega wątpliwości iż dyspozycje art. 137 ust. 1 zostały wypełnione.

W dniu [...] r. została przeprowadzona rozprawa administracyjna z udziałem autorów opracowań geologicznych, "[...]" s.c T.G. oraz "[...]" Sp. j. - P. M.. Wszyscy uczestniczący w rozprawie zostali pouczeni o treści art. 83 § 1, § 2, § 3 kpa oraz o odpowiedzialności karnej wynikającej z przepisu art. 233 kk.

Rzeczoznawca T. G. podtrzymał stanowisko wyrażone w sporządzonej przez siebie opinii, iż na badanym terenie prowadzona była eksploatacja, gdyż wskazują na to leżące na różnej głębokości stropy utworów żwirowych, występujące w obrębie glin pojedyncze żwiry, co w naturze nie ma miejsca oraz brak gleby. Rosnące na działce trawa i drzewa nie wymagają gleby w rozumieniu klasyfikacji gruntów. Ponadto, na podstawie wykonanych odwiertów ustalił, iż obecnie lustro wody jest znacznie wyżej niż poziom nawierconych stropów żwirów, a gliny i piaski gliniaste są ze sobą wzajemnie poprzerastane pod różnymi kątami, bez poziomego następstwa, ponadto brak podobieństwa litologicznego pomiędzy profilami geotechnicznymi otworów pomimo niewielkiego oddalenia od siebie, natomiast napotkane osady cechują się słabym zagęszczeniem. Wszystkie te argumenty świadczą o przeprowadzonej eksploatacji żwiru.

Z kolei P. M. stwierdził, iż. zróżnicowanie poziomów lustra wody może wynikać z faktu, że odwiertów dokonywano w okresie związanym z dużymi opadami. Ponadto, jego zdaniem w tym miejscu prawdopodobnie wydobycie złoża było nieopłacalne, natomiast brak warstwy gleby może wynikać z jej zniszczenia przez ciężki sprzęt.

Natomiast W. L. oraz H. L. w trakcie rozprawy zgodnie oświadczyły, że nie posiadają wiedzy na temat prowadzonej, czy też nie, eksploatacji żwiru na przedmiotowym terenie.

W ocenie organu I instancji, opinia geologiczna i wyjaśnienia udzielane w trakcie rozprawy administracyjnej przez T. G. dokumentującego opinię geologiczną Spółki P.U.H. "[...]" s.c. są spójne, konkretne i szczegółowe. Z kolei ekspertyza Spółki "[...] sp. j. i wyjaśnienia P. M. zawierają zbyt wiele uogólnień i domysłów. Organ zwrócił też uwagę, iż w wyżej wymienionych dokumentach potwierdzających przekazywanie kolejnym podmiotom wyeksploatowanych nieruchomości, pojawił się termin rekultywacja (w kierunku rolnym, wodnym i rekreacyjnym). Rekultywacja gleby to działalność mająca na celu przywrócenie wartości użytkowej gleby zniszczonej przez np. eksploatację kruszywa (kopalnia odkrywkowa). Polega ona na właściwym ukształtowaniu terenu, poprawieniu właściwości fizycznych i chemicznych, uregulowaniu stosunków wodnych, wzmacnianiu skarp poprzez zadrzewienie. W ocenie organu, w przedmiotowym postępowaniu zagadnienie to w zasadzie jest drugorzędne. Podstawowym jest wykazanie wykorzystania nieruchomości na cel wywłaszczenia. Obojętne jest zatem, czy teren został zrekultywowany, czy stanowi grunt nasypowy pochodzący z usuniętego wcześniej nadkładu (tak w opinii T. G.), tak czy inaczej, fakt ten stanowi bowiem przesłankę odmowy zwrotu.

Pragnąc jednakże pozyskać wszelkie możliwe dowody pozwalające na obiektywne rozstrzygnięcie sprawy, Starosta [...] wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej zwrócił się pismami z dnia [...] r. do [...] Sp. z o.o. z siedzibą w G. oraz [...] z siedzibą w K. z zapytaniem, czy podmioty te zatrudniają osoby pracujące uprzednio w przedsiębiorstwach zajmujących się eksploatacją kruszyw na terenie sołectwa [...], które mogłyby być przesłuchane w charakterze świadka. Faktu takiego jednak nie potwierdzono.

Zatem zawiadomieniem z dnia 2[...] r. strony zostały poinformowane o zakończeniu postępowania dowodowego, możliwości zapoznania się z zebranymi materiałami oraz wypowiedzenia się co do nich. W zakreślonym zawiadomieniem terminie, z prawa tego skorzystał przedstawiciel Gminy G. nie wnosząc uwag.

W tym stanie rzeczy organ I instancji dopatrzył się podstawy do orzeczenia o odmowie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości na podstawie art. 136 ust. 3 i art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Odwołanie od decyzji odmownej wniosła W. L.. Odwołująca wyraziła swoje uwagi do przeprowadzonej przez organ I instancji rozprawy administracyjnej, a w szczególności do faktu przesłuchania obecnych na niej geologów - autorów opinii geologicznych, przez urzędników nie posiadających wiedzy w tej dziedzinie. Wniosła o uwierzytelnienie przez archiwa znajdującego się w aktach sprawy protokołu z [...] r., dotyczącego przekazania terenu żwirowni [...], jak również o wyjaśnienie okoliczności, w jakich dokument ten został odnaleziony. Po zapoznaniu się z materiałem dowodowym sprawy, w pismach z [...] r. oraz z [...] r. wniosła dodatkowo o ponowne, szczegółowe badania geologiczne z użyciem najnowszego sprzętu, które w jej ocenie mogą rozstrzygnąć przedmiotową sprawę. Wskazała, że można ponownie przesłuchać przedstawicieli firm geologicznych, zarówno tej wybranej przez Starostę, tj. firmy "[...]", jak i tej, którą wybrała Gmina G., czyli firmy "[...]". Zdaniem odwołującej, na świadków można również powołać K.T., poprzednio nosząca nazwisko Z., która w imieniu Skarbu Państwa nabyła przedmiotową nieruchomość od M. L. oraz K.D., która jako przedstawiciel gminy G. przejęła w [...] roku sporny grunt od [...] w K.. W ocenie odwołującej, osoby te posiadają wiedzę na temat przedmiotowego gruntu, w tym na temat wszelkich czynności jakie były na nim podejmowane, po jego przejęciu przez Skarb Państwa. Wniosła również o wyjaśnienie, skąd wzięły się archiwalne dokumenty dotyczące działki nr [...], skoro wszystkie archiwa, do których występowała odpowiadały, że żadnych dokumentów dotyczących ww. działki nie posiadają. W jej ocenie, wydobycie żwiru z przedmiotowej działki było nieekonomiczne, ze względu na małą zasobność i zbyt wysokie nakłady, dlatego też żwirownia i Zarząd Dróg szybko się z tej działki wycofały.

Jednakże zaskarżoną decyzją odwołania nie uwzględniono. Utrzymując w mocy decyzję organu I instancji, Wojewoda [...] po omówieniu przebiegu dotychczasowego postępowania oraz zgromadzeniu dodatkowych dokumentów, stwierdził że rozpoznanie sprawy sprowadza się do udzielenia odpowiedzi na pytanie, jaki był cel wywłaszczenia (nabycia) spornej nieruchomości i czy cel ten został zrealizowany. Jak wskazano w wyroku Trybunału Konstytucyjnego P 38/11 z 13 marca 2014 r. oceny wykorzystania nieruchomości wywłaszczonych (nabytych) przed [...] r. (a z taką mamy do czynienia) i zrealizowania celu wywłaszczenia (nabycia) przed [...] r. należy dokonywać na dzień złożenia wniosku o zwrot nieruchomości, czyli w tym przypadku na dzień [...] r.

Aktem notarialnym z [...] r. Rep. Nr [...] Skarb Państwa, na podstawie art. 6 ustawy z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, nabył od M. L. nieruchomość położoną w [...] , w gminie G., oznaczoną jako działka nr [...] o pow[...] ha. Z treści § 1 ww. dokumentu wynika, że działka ta została zajęta przez Wojewódzki Zarząd Dróg Publicznych w K., natomiast z operatu szacunkowego, w oparciu o który ustalono cenę jej nabycia wynika, że nabywany grunt przeznaczony został pod żwirownię.

Z odpisu księgi wieczystej nr [...] wynika, że przedmiotowa działka stanowi własność Gminy G.. Natomiast z umowy dzierżawy z [...] r. nr [...] oraz kolejnych sporządzonych do niej aneksów, w tym aneksu nr 2 z [...] r. wynika, że ww. działka została wydzierżawiona, do [...] roku, Polskiemu Związkowi Wędkarskiemu – Okręg w K. — Koło nr [...] [...].

Nie budziło wątpliwości organu nadzoru, że działka nr [...] o pow. [...] ha położona w [...] w gminie G. została nabyta od poprzednika prawnego wnioskujących o jej zwrot pod żwirownię, a materiał dowodowy sprawy jednoznacznie wskazuje, że żwirownia istniała na tej działce - eksploatacja kruszywa z ww. działki miała bowiem miejsce do roku [...]. W protokole z [...] r. z przekazania przez Rejon Eksploatacji Kamienia w K., [...] w K., terenu żwirowni [...], wśród przekazywanych działek wymienia się bowiem działkę nr [...], jako wyeksploatowaną i stanowiącą wyrobisko zalane wodą. Dalsza treść tego dokumentu wskazuje, że, złoże na przekazanej nieruchomości posiadało na dzień [...] r. około [...] ton zasobów, w związku z czym strona przejmująca, tj.: [...] w K. zostało zobowiązane do sprzedaży stronie przekazującej, czyli [...] w K. [...] ton kruszywa rocznie, przez okres ośmiu lat oraz do wykonania, na własny koszt, rekultywacji terenu po zakończeniu eksploatacji. Na przekazanie m. in. przedmiotowej nieruchomości między ww. jednostkami zgodę wyraził Minister Komunikacji, co wynika z pisma z [...] r. [...]. Ze znajdującej się w aktach sprawy decyzji Naczelnika Gminy G. z [...] r. nr [...] o wygaśnięciu zarządu terenem położonym w G., O., [...] , Z. i U. o ogólnej pow. [...] ha wynika z kolei, że [...]w K. o wydanie tej decyzji zwróciło się, pismem z [...] r. nr [...], w związku z zakończeniem eksploatacji kruszywa i po przeprowadzeniu rekultywacji ww. terenu. Załącznik nr 1, stanowiący integralną cześć ww. decyzji, w którym wymieniono m.in. działkę nr [...] o pow. [...] ha. W ocenie Wojewody również stanowi dowód, że na działce tej eksploatowano kruszywo, jak i, że została ona zrekultywowana.

Odnosząc się natomiast do opracowanych opinii geologicznych Wojewoda stwierdził, że w żadnej z nich nie wspomniano, iż znaczącą, bo ok. 50 % powierzchnię działki nr [...], stanowi zwierciadło wody powstałe w wyniku zalania wyrobisk wodą, o czym jest mowa w ww. protokole z [...] r. Znaczącą część pozostałej niezalanej części przedmiotowej działki stanowią natomiast skarpy schodzące do wyrobisk. Przy różnicy poziomów rzędnych podnóży i koron skarp, oscylującej w pobliżu 3 m, biorąc pod uwagę najczęściej stosowaną technologię pozyskiwania (kopania) i załadunku żwiru na środki transportu, z dużym prawdopodobieństwem stwierdzić można, że niezalana powierzchnia część przedmiotowej działki stanowiła stanowisko pracy koparki podsiębiernej oraz komunikację dla środków transportu. Wobec powyższego w ocenie organu zasadnym jest twierdzenie, iż przedmiotowa działka jako całość wykorzystana została zgodnie z celem jej nabycia na rzecz Skarbu Państwa, tj. jako żwirownia. Oczywistym jest, iż wydobycie żwiru nie mogło być dokonywane od granicy do granicy wywłaszczonego gruntu, bowiem inwestycja polegająca na eksploatacji złóż znajdujących się w ziemi wymaga również terenu wokół wyrobiska dla zapewnienia przede wszystkim filaru ochronnego wyrobiska, a także realizacji niezbędnej infrastruktury: posadowienia maszyn, urządzeń, budowli, składu wyeksploatowanych materiałów.

W ocenie organu odwoławczego zgromadzona w sprawie dokumentacja jednoznacznie wykazała, że na nabytej w [...] roku działce nr [...] cel nabycia, jakim była żwirownia został zrealizowany, co sprawia, że przesłanka zbędności, w rozumieniu art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2014 r., poz. 518 ze zm.), nie została spełniona. Zbędnym jest zatem w ocenie Wojewody ponowne, szczegółowe badanie geologiczne spornej działki, jak również dopuszczenie dowodu z zeznań wskazanych przez odwołującą świadków. W konsekwencji, Wojewoda uznał, że kontrolowane postępowanie nie zawiera uchybień, a rozstrzygnięcie organu I instancji w przedmiocie odmowy zwrotu nabytej na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości jest prawidłowe. Brak jest bowiem podstaw do podważania ustaleń organu I instancji, któremu zgodnie z treścią art. 80 kpa przysługuje prawo swobodnej oceny zebranego materiału dowodowego.

W skardze do sądu administracyjnego W. L. zarzuciła arbitralne ustalenie sposobu wykorzystania części wywłaszczonej działki, która obecnie nie znajduje się pod wodą, a mianowicie bez przeprowadzenia jakichkolwiek dowodów na tą okoliczność oraz błędne ustalenie celu wywłaszczenia nieruchomości, który jej zdaniem nie może wynikać z innego dokumentu niż decyzja administracyjna lub umowa. Na tej podstawie skarżąca domagała się uchylenia zaskarżonej decyzji. Jej zdaniem, skoro z treści zawartej umowy nie wynikało wprost, jaki był cel wywłaszczenia, to należało to ustalić poprzez zakres zadań realizowanych przez podmiot dokonujący wywłaszczenia w imieniu Skarbu Państwa. Zatem w niniejszej sprawie należy wnosić, że celem wywłaszczenia była budowa drogi, a nie stworzenie żwirowiska. Skoro zaś nieruchomość nie została przeznaczona na cel wynikający z wywłaszczenia, podlegała zwrotowi w całości. Skarżąca podniosła, że decyzja organu odwoławczego oparta jest na fikcyjnym tworzeniu procesu technologicznego wydobycia żwiru i posługuje się zwrotami "najczęściej używane" oraz z "dużym prawdopodobieństwem". Jej zdaniem, również dobrze można założyć, że żwir był wydobywany metodą odkrywkową, jaką stosują współczesne kopalnie węgla kamiennego, gdzie kombajny stoją na dnie wyrobiska i skrawają kolejne warstwy ziemi. Zatem teren nietknięty nie został w żaden sposób wykorzystany jako stanowisko pracy koparki i teren przeznaczony na komunikację dla środków transportu.

Skarżąca podniosła też, że gdyby teorie organu odwoławczego były prawdziwe, wiele sąsiadów nie odzyskałoby swoich nieruchomości. Wskazała też, że w uzasadnieniu orzeczenia w sprawie II SAB/Gl 433/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał, jakie czynności należy w tej sprawie wykonać.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie jako nieuzasadnionej, podtrzymując dotychczasowe stanowisko i argumentację.

Podniósł, że bezpodstawny jest zarzut skarżącej, że przedmiotowa nieruchomość została wywłaszczone pod budowę drogi, a nie – pod żwirownię.

W toku rozprawy sądowej pełnomocnik organu dodatkowo wskazała, że w sytuacji, gdy żwir podlegał sortowaniu, niezbędny był teren towarzyszący.

Pełnomocnik Gminy G. wniósł o oddalenie skargi, przychylając się do stanowiska organów.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie jest uzasadniona.

Zaskarżona decyzja o odmowie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, nie narusza bowiem prawa materialnego, ani też w toku postępowania organy administracji nie naruszyły reguł procedury administracyjnej w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bądź skutkującym wznowieniem tego postępowania. Tymczasem z mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dopiero stwierdzenie tego rodzaju naruszenia prawa uzasadnia uwzględnienie skargi.

Zdaniem sądu administracyjnego, brak też podstaw do ferowania zarzutu naruszenia art. 153 tej ustawy, z powodu naruszenia wytycznych co do dalszego biegu postępowania, zawartych w wyroku tut. Sądu z dnia 11 października 2013 r. sygn. akt II SAB/Gl 33/13, wydanym wskutek skargi na bezczynność organu I instancji. Zresztą, skarżąca nie sprecyzowała, jakiego rodzaju czynności nakazane przez Sąd, nie zostały wykonane, mimo obiektywnej możliwości ich przeprowadzenia. Stwierdzić też należy, że w toku postępowania administracyjnego skarżąca nie kwestionowała ustaleń organów administracji co do celu nabycia przedmiotowej działki od poprzednika prawnego. W odwołaniu od decyzji organu I instancji skarżąca nie podnosiła, że celem wywłaszczenia nie była eksploatacja żwiru. Wręcz przeciwnie, domagała się przeprowadzenia dalszych badań geologicznych celem ustalenia, czy na całej działce nr [...], prowadzona była eksploatacja żwiru. Tymczasem z obszernych i wnikliwych motywów decyzji organów obydwu instancji wynika, że ustalenia co do celu nabycia nieruchomości poczyniono w oparciu o operat szacunkowy z dnia [...] r., określający wartość nieruchomości nabytych w imieniu Państwa przez Wojewódzki Zarząd Dróg Publicznych w K., która to jednostka organizacyjna została wskazana w treści aktu notarialnego jako podmiot, który zajął przedmiotową nieruchomość.

Zdaniem sądu administracyjnego, ustalenie celu nabycia nieruchomości w trybie art. 6 ustawy z 1958 r., wyżej powołanej, nie może być uznane za dowolne. Oczywiste jest, że Wojewódzki Zarząd Dróg Publicznych w K. był jednostką, powołaną do budowy dróg, zaś żwir stanowi materiał budowlany. Nie jest więc istotne, jaki podmiot reprezentował Państwo przy zawarciu umowy notarialnej w dniu [...] r., skoro przedsiębiorstwa państwowe nie mogły nabyć wówczas własności na własną rzecz, a jedynie na rzecz Państwa, któremu wyłącznie przysługiwało prawo własności nieruchomości (mienia ogólnonarodowego, czyli państwowego). Zatem nawet uwzględnienie zakresu zadań, realizowanych przez jednostkę, zawierającą umowę w imieniu Państwa, nie podważa prawidłowości ustaleń organów administracji, że celem wywłaszczenia była eksploatacja żwiru.

Co więcej, stwierdzić należy, że wielkość i kształt wywłaszczonej działki potwierdza że nie była przeznaczona pod budowę drogi, lecz wydobycie zalegających na tym terenie pokładów żwiru jako materiału służącego do budowy m. in. dróg. Faktem jest, że w treści aktu notarialnego z dnia [...] r. przywołano też plan realizacyjny, zatwierdzony decyzją Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia [...] r. nr [...], na podstawie której działka ta została zajęta przez Wojewódzki Zarząd Dróg Publicznych w K..

Organ I instancji podjął też działania celem uzyskania tego dokumentu (vide: pisma z dnia [...] r. skierowane do [...] Urzędu Wojewódzkiego w K., [...] w K.).

Podjęte działania okazały się jednak bezskuteczne (vide: odpowiedzi Dyrektora [...] r., [...] Urzędu Wojewódzkiego w K. z dnia [...] r. i Archiwum Państwowego w K. z dnia [...] r.). W takim przypadku ustalenie celu wywłaszczenia winno nastąpić w oparciu o wszelkie dostępne dokumenty, którym w niniejszej sprawie był operat szacunkowy z dnia [...] r., przywołany w treści umowy notarialnej jako podstawa ustalenia ceny nabycia działki nr [...], zajętej pod żwirownię. Skoro skarżąca miała możliwość zapoznania się z tym dokumentem i w toku postępowania administracyjnego nie podnosiła żadnych okoliczności, wskazujących na inny cel wywłaszczenia (pod budowę drogi), nieuzasadniony jest zarzut błędnego ustalenia celu wywłaszczenia. Poczynione przez organy obydwu instancji ustalenia faktyczne, że nabycie nieruchomości nastąpiło pod żwirownię, nie może być uznane za dowolne wobec dochowania wymogów z art. 76 § 2, art. 80 i art. 81 kpa.

Zdaniem sądu administracyjnego, nie mógł też odnieść skutku zarzut arbitralnego ustalenia przez organy administracji sposobu wykorzystania tej części wywłaszczonej działki, która nie stanowi obecnie zbiornika wodnego (wyrobiska zalanego wodą). Z niekwestionowanych ustaleń organu odwoławczego wynika, że ponad 50 % wywłaszczonej działki nr [...], stanowi zwierciadło wody, co koreluje z motywami decyzji organu I instancji, iż grunt o pow. ok. 0,6000 ha, stanowi obecnie łąkę oraz brzegi wyrobiska, porośnięte drzewami i krzewami. Ustalenia w tym względzie poczyniono w toku oględzin nieruchomości, z której to czynności sporządzono protokół oraz zgromadzono materiał w postaci zdjęć lotniczych i podkładów mapowych, dołączonych do akt sprawy, obrazujący w obiektywny sposób wygląd nieruchomości oraz jej otoczenia. Z dokumentacji tej wynika jednoznacznie, że niezalana część działki nr [...], bezpośrednio sąsiaduje z zalanymi terenami, a to działkami nr [...], które zostały wymienione w protokole przekazania terenu [...] [...] z dnia [...] r. jako tereny niewyeksploatowane, a obecnie stanowią część zbiornika wodnego. Zatem ta część działki nr [...], która nie jest zalana wodą, położona jest pomiędzy dwoma zbiornikami wodnymi, z których jeden stanowi ponad 50 % powierzchni przedmiotowej działki.

Zdaniem sądu administracyjnego, taki stan rzeczy potwierdza zaś pogląd organów obydwu instancji, że wywłaszczona nieruchomość została w całości wykorzystana zgodnie z celem wywłaszczenia. W świetle obydwu autorów przywołanych wyżej opracowań geologicznych, na badanym terenie, porośniętym trawą i drzewami, brak jest gleby. Biegli inaczej jedynie tłumaczyli taki stan rzeczy. Zdaniem biegłego T. G., brak gleby - obok innych faktów, ustalonych w wyniku odwiertów, jest wynikiem przeprowadzonej eksploatacji żwiru. Natomiast zdaniem biegłego P. M., brak warstwy gleby może wynikać z jej zniszczenia przez ciężki sprzęt. Zasadnie zatem organ odwoławczy uznał za zbędne ponowne badanie geologiczne spornej działki i przesłuchanie w charakterze świadków osób, które zawierały umowę nabycia nieruchomości i przyjmowały w imieniu Gminy G. sporny grunt w [...] r. po zakończeniu eksploatacji żwiru. Nie ma bowiem prawnego znaczenia fakt, czy na tej części działki prowadzono eksploatację żwiru, a następnie zrekultywowano, czy też jedynie stanowił on stanowisko pracy maszyn, sprzętu, bądź komunikacji dla środków transportu. W świetle obydwu opinii, na tym terenie brak warstwy gleby jest wynikiem prowadzenia działań, niezbędnych do eksploatacji żwiru. Zasadnie zatem stwierdził Wojewoda, że celu wywłaszczenia, określonego jako żwirownia, nie można utożsamiać i ograniczać jedynie do terenu eksploatacji złóż, znajdujących się w ziemi. Tereny komunikacji i posadowienia niezbędnej infrastruktury, służące wydobyciu żwiru, niezależnie od stosownej technologii, mieszczą się bowiem w pojęciu "żwirownia", a skoro niezalana część działki nr [...], położna jest pomiędzy dwoma zbiornikami wodnymi jako zalanymi wyrobiskami, zasady logiki i doświadczenia życiowego pozwalają na poparcie poglądu Wojewody, że w każdym przypadku był to teren niezbędny dla eksploatacji żwiru. Zatem zasadnie stwierdził organ odwoławczy, że całość zebranego materiału dowodowego, omówionego i należycie ocenionego w motywach zaskarżonej decyzji, jednoznacznie wykazała, że na przedmiotowej nieruchomości zrealizowano cel wywłaszczenia. Nie zachodzi zatem przesłanka zbędności nieruchomości, a nawet jej części w rozumieniu art. 137 w zw. z art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2014 r., poz. 518 ze m.), który to przepis został zacytowany przez organy obydwu instancji.

Zdaniem sądu administracyjnego, przebieg postępowania dowodzi też, że organy administracji zgodnie z wymogami z art. 7 kpa, podjęły próbę ustalenia wszelkich istotnych faktów i pozyskania dokumentów, lecz z uwagi na upływ czasu i okres archiwizacji akt, nie było to w pełni możliwe. W toku postępowania dochowano też wszelkich gwarancji procesowych. Nie można też w takiej sytuacji czynić organowi odwoławczemu zarzutu, że posługuje się zwrotami "najczęściej używane" oraz "z dużym prawdopodobieństwem", skoro nie zdołano ustalić danych osobowych pracowników, zatrudnionych przy wydobyciu żwiru na tym terenie, a chodzi o fakty sprzed ponad 40-tu lat. Wreszcie, w toku postępowania administracyjnego, ani nawet w skardze, skarżąca nie wskazała konkretnych nieruchomości, które zostały zwrócone poprzednim właścicielom. Niewątpliwie jednak nie dotyczy to terenu bezpośrednio sąsiadującego z działką nr [...], która położona jest wśród zbiorników wodnych, będących zalanymi wyrobiskami.

Z tych wszystkich względów nie stwierdzając naruszenia prawa, wymienionego w art. 145 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Wojewódzki Sąd Administracyjny skargę oddalił jako nieuzasadnioną na podstawie art. 151 tej ustawy.

sw