Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 80/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-10-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Iwona Kosińska (spr.) sędzia WSA Monika Sawa asesor WSA Iwona Ścieszka po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 5 października 2021 r. sprawy ze skargi R. W. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] listopada 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę.


UZASADNIENIE

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] listopada 2020 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku R. W. o ponowne rozpoznanie sprawy, utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] stycznia 2020 r. nr [...] odmawiającą stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...] czerwca 1948 r. i utrzymanej nim w mocy decyzji Wojewody [...] z dnia [...] lutego 1948 r. Nr.[...], w zakresie nieruchomości ziemskich wymienionych w decyzji Wojewody [...] z dnia [...] lutego 1948 r. w punktach b i c.

Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] lutego 1948 r. orzekł o podpadaniu szeregu wymienionych w tej decyzji nieruchomości ziemskich pod działanie art. 2 ust. 1 lit e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13 ze zm.). Między innymi w punktach b i c Wojewoda orzekł o podpadaniu pod działanie powołanego dekretu nieruchomości ziemskich położonych w miejscowości [...] o obszarze [...] ha [...] ar [...] m2 oraz w miejscowości [...] obszarze [...] ha [...] ar [...] m2, czyli nie uwzględnił wniosku L. L. o uznanie, że te nieruchomości ziemskie o łącznym obszarze [...] ha [...] m2 nie podlegały przejęciu na cele reformy rolnej. Minister Rolnictwa i Reform Rolnych decyzją z dnia [...] czerwca 1948 r. (brak numeru sprawy) utrzymał w mocy orzeczenie Wojewody z dnia [...] lutego 1948 r.

Wnioskiem z dnia [...] stycznia 2016 r. R. W. wystąpił o stwierdzenie nieważności orzeczenia Wojewody z dnia [...] lutego 1948 r., w części dotyczącej punktów b i c, odmawiającej uwzględnienia wniosku o wyłączenie spod reformy rolnej opisanych powyżej nieruchomości ziemskich i stwierdzenie, że nieruchomości te nie podlegały pod działanie przepisów dekretu art. 2 ust. 1 lit e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Po jego rozpatrzeniu Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] stycznia 2020 r. odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...] czerwca 1948 r. i utrzymanej nim w mocy decyzji Wojewody z dnia [...] lutego 1948 r., w punktach b i c. W uzasadnieniu tejże decyzji Minister uznał, że sporna nieruchomość powinna być oceniana jako wyłączna własność L. L., niezależnie od pozostałych nieruchomości wymienionych w decyzji Wojewody. Ponadto podniósł, że materiał dowodowy wskazuje, że na badaną nieruchomość składały się grunty rolne o powierzchni ok. [...] ha i zadrzewienia (młodnik), o powierzchni ok. [...] ha, które spełniały przesłankę powierzchniową, określoną w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, a nadto charakter tych nieruchomości pozwalał na ich rolnicze lub okołorolnicze wykorzystanie.

Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem, R. W. wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy. W uzasadnieniu zarzucił on organowi naruszenie art. 156 § 2 kpa przez bezzasadne przyjęcie, że decyzje nacjonalizacyjne w zakresie spornych nieruchomości nie zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa, w sytuacji gdy zostały oparte na stanie prawnym i faktycznym, który prawomocnym wyrokiem sądu cywilnego został obalony, co doprowadziło do błędnych obliczeń gruntów podlegających parcelacji i stwierdzenia, że wszystkie nieruchomości podlegały przejęciu na cele reformy rolnej. Odwołujący się zarzucił również naruszenie art. 7, art. 8 oraz art. 80 kpa przez błędną ocenę dowodów i przyjęcie, że sporne nieruchomości spełniały przesłankę obszarową, wymienioną w art. 2 ust. 1 lit. e powołanego dekretu oraz że ich charakter pozwalał na wykorzystanie rolnicze lub okołorolnicze, w sytuacji gdy grunty te bezpodstawnie zostały zaliczone w poczet nieruchomości należących do J. K..

Po rozpatrzeniu złożonego wniosku organ stwierdził, że nie może on zostać uwzględniony. W uzasadnieniu zajętego stanowiska organ przywołał treść art. 2 ust. 1 lit e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej i odwołując się do orzecznictwa sądowego, wyjaśnił sposób jego rozumienia. Minister odwołał się do treści art. 21 omawianego dekretu, który wszedł w życie z dniem ogłoszenia, co nastąpiło w Dzienniku Ustaw Nr 4 pod datą 13 września 1944 r. W efekcie, zdaniem Ministra, jest to data, na którą należało ustalić status prawny przejmowanych nieruchomości (ustalić ich właścicieli). Należało zatem ustalić, kto był właścicielem nieruchomości objętych [...] ([...]) oraz l[...] ([...]) w dniu [...] września 1944 r. Z analizy akt sprawy wynika, że nieruchomości będące przedmiotem niniejszego postępowania administracyjnego w chwili przejęcia na cele reformy rolnej zlokalizowane były na terenach, na których w zakresie prawa rzeczowego obowiązywały przepisy kodeksu cywilnego austriackiego z dnia 1 czerwca 1811 r., które zostały zastąpione dopiero dekretem z dnia 11 października 1946 r. Prawo rzeczowe (Dz. U. Nr 57, poz. 319), co nastąpiło z dniem 1 stycznia 1947 r. Ponieważ do przejścia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa doszło z mocy prawa w dniu 13 września 1944 r., oznacza to, że ustalenie właściciela nieruchomości powinno być dokonane w oparciu o obowiązujące w tej dacie przepisy kodeksy cywilnego austriackiego, nawet jeżeli decyzja administracyjna w tej sprawie wydana została później, w nowym reżimie prawnym dotyczącym prawa rzeczowego. Stanowił o tym dekret z dnia 11 października 1946 r. Przepisy wprowadzające prawo rzeczowe i prawo o księgach wieczystych (Dz. U. Nr 57, poz. 321), który w art. XXX statuował, że "dokonane przed dniem wejścia w życie prawa rzeczowego czynności prawne, mające za przedmiot przeniesienie, obciążenie, zmianę treści lub pierwszeństwa albo zniesienie praw rzeczowych, są skuteczne, jeżeli odpowiadają przepisom dotychczasowym". Minister przywołał treść § 431 kodeksu cywilnego austriackiego, zgodnie z którym "celem przeniesienia własności rzeczy nieruchomej, musi nastąpić wpis aktu nabycia do przeznaczonych ksiąg publicznych. Wpis ten nazywa się wpisem hipotecznym (intabulacją)". W przepisie tym znalazła wyraz zasada wpisu, która została powtórzona w Powszechnej ustawie o księgach gruntowych z dnia 25 lipca 1871 r. Zgodnie z § 26 przywołanej ustawy, wpisu dokonywano na podstawie dokumentów zawierających ważny tytuł i wystawionych w formie przepisanej do ich ważności. Natomiast zgodnie z § 82 obowiązującej od dnia 1 stycznia 1934 r. ustawy Prawo o notariacie z dnia 27 października 1933 r. "umowy o przejście, ograniczenie lub obciążenie prawa własności do nieruchomości powinny być pod nieważnością samej umowy sporządzone w formie aktu notarialnego. Przepis § 2 tego artykułu stanowił, że w postępowaniu sądowym formę aktu notarialnego zastępowała ugoda, układ lub orzeczenie sądowe. Oznacza to, że za właściciela przedmiotowych nieruchomości w dniu 13 września 1944 r. należało uznać wyłącznie osobę, która dokonała intabulacji we właściwej księdze gruntowej (intabulacja miała charakter konstytutywny), w oparciu o dokumenty sporządzone w odpowiedniej formie i zawierające tytuł prawny. Wojewoda oraz Minister Rolnictwa i Reform Rolnych wydający decyzje uznali, że hipotecznym właścicielem wszystkich nieruchomości wyszczególnionych w sentencji decyzji Wojewody był J. K.. Jednocześnie nie uznali za wystarczające wyjaśnienia i złożonego przez L. L. dowodu z wyroku zaocznego Sądu Okręgowego z dnia [...] października 1947 r. na okoliczność, że był on właścicielem spornych nieruchomości w chwili ich przejęcia na cele reformy rolnej (tj. w dniu 13 września 1944 r.). Z treści tego wyroku jasno wynika, że przynajmniej do momentu jego wydania, tj. do dnia [...] października 1947 r., ujawnionym w księgach wieczystych właścicielem spornych nieruchomości był J. K.. To samo wywnioskować można z pozwu L. L., w wyniku którego zapadło przytoczone rozstrzygnięcie Sądu Okręgowego. W jego uzasadnieniu autor napisał, że J. K. nabył sporne realności za pieniądze L. L. w toku licytacji w 1936 r., dokonując przybicia targu z dnia [...] grudnia 1936 r. a także uchwały działowej z dnia [...] lutego 1937 r. na swoje nazwisko oraz dokonując intabulacji prawa własności. Powyższe fakty potwierdza również L. L. w korespondencji do Ministerstwa Rolnictwa i Reform Rolnych, datowanej na dzień [...] września 1947 r. Ponadto w aktach sprawy znajduje się pismo Sądu Rejonowego Wydziału Ksiąg Wieczystych z dnia [...] maja 2019 r., w którym zawarto informację, że "prawo własności na rzecz J. K. syna S. w [...] gm. kat. [...] (wykaz zamknięty) wpisane zostało w dniu [...] listopada 1938 roku na podstawie uchwały przybicia targu z [...] grudnia 1936 roku sygn. [...] oraz uchwały działowej z [...] lutego 1937 roku [...]". Z datowanego na dzień [...] listopada 1947 r. poświadczenia Sądu Grodzkiego wynika, że L. L. wniósł podanie o przeniesienie prawa własności przedmiotowych nieruchomości na jego rzecz, w miejsce dotychczasowego właściciela J. K., na podstawie wyroku Sądu Okręgowego z dnia [...] października 1947 r. Zatem w dacie sporządzenia tego pisma nie był on jeszcze ujawnionym właścicielem w księgach wieczystych. Zdaniem organu z przytoczonych dokumentów jednoznacznie wynika, że zgodnie z obowiązującym w dniu [...] września 1944 r. prawem, właścicielem spornych nieruchomości był J. K.. Oznacza to, że wydający orzeczenie z dnia [...] lutego 1948 r. Wojewoda oraz wydający orzeczenie z dnia [...] czerwca 1948 r. Minister Rolnictwa i Reform Rolnych prawidłowo ustalili właściciela nieruchomości (w osobie J. K.).

Równocześnie Minister wyjaśnił, że orzekając w tej sprawie w pierwszej instancji, błędnie ustalił, że sporne nieruchomości powinny być oceniane jako wyłączna własność L. L.. Organ administracji uzasadnił to powołując się na art. 381 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Kodeks postępowania cywilnego z dnia 29 listopada 1930 r. (Dz. U. z 1932 r. Nr 112, poz. 934), który stanowił, że prawomocne orzeczenie obowiązuje "nie tylko strony i sąd, który je wydał, ale również inne sądy oraz urzędy Rzeczypospolitej". Pominął jednak obowiązujące w dacie przejęcia na cele reformy rolnej przepisy prawa rzeczowego, tj. kodeksu cywilnego austriackiego, który zgodnie z § 431 wymagał "wpis aktu nabycia do przeznaczonych ksiąg publicznych" (intabulacji). Wyrok Sądu Okręgowego nie zastępował wpisu w księdze wieczystej właściciela, ale dopiero dawał taką możliwość L. L.. Niemniej wpis taki nie mógł mieć mocy wstecznej (tj. zmieniać właściciela z datą wsteczną). W dniu wydania tego wyroku, tj. 17 października 1947 r., obowiązywały przepisy dekretu z dnia 11 października 1946 r. Prawo o księgach wieczystych (Dz. U. Nr 57, poz. 320), który w art. 38 § 1 stanowił wprost, że wpis ma moc wsteczną jedynie "od chwili złożenia wniosku o jego dokonanie", a zatem wpis nie mógł się pojawić we właściwych księgach gruntowych przed dniem 13 września 1944 r. Uchybienie to jednak w ocenie Ministra ostatecznie nie miało wpływu na treść rozstrzygnięcia. Jak wskazano w uzasadnieniu decyzji, poprzednicy prawni wnioskodawcy nie byli właścicielami nieruchomości [...] i [...] w dniu ich przejęcia na cele reformy rolnej, a tylko byłym właścicielom i ich spadkobiercom przysługuje prawo do zbadania legalności przejęcia nieruchomości w oparciu o przepisy wspomnianego dekretu z dnia 6 września 1944 r. Z tego samego powodu zdaniem organu nie można było odnieść się do zarzutu naruszenie art. 7, art. 8 i art. 80 kpa polegającego na błędnej ocenie dowodów i przyjęciu, że sporne nieruchomości spełniały przesłankę obszarową, wymienioną w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej oraz że ich charakter pozwalał na wykorzystanie rolnicze lub okołorolnicze.

Na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył R. W.. W uzasadnieniu skarżący zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów:

I - prawa materialnego, czyli

- § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN (Dz. U. Nr 10, poz. 51) w zw. z art. 2 ust. 1 lit. e i art. 2 ust. 2 dekretu PKWN poprzez niewłaściwe zastosowanie do sytuacji prawnej i faktycznej skarżącego jako następcy prawnego L. L., prawnego właściciela nieruchomości utraconych na skutek bezprawnych działań władzy publicznej, w sytuacji gdy nieruchomości ziemskie objęte [...] zaginionej ks. gr. gm. kat [...] przy Sądzie Grodzkim w [...] o obszarze [...] ha oraz nieruchomości ziemskie objęte [...] ks. gm. kat. [...] o obszarze [...] ha, nie podlegały pod działanie przepisów dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. z uwagi na charakter użytkowania i zajmowany obszar,

- art. 156 § 1 pkt 2 kpa poprzez jego niezastosowanie i nieuznanie, że przy wydawaniu zaskarżonej decyzji doszło do rażącego naruszenia prawa, pomimo że w skarżonym orzeczeniu błędnie uznano za właściciela J. K., co spowodowało, że błędnie oznaczono powierzchnie przejętych nieruchomości oraz błędnie przyjęto, że ich całość podlega pod przepis dekretu,

II - prawa procesowego, czyli art. 6, 7, 77 § 1 w zw. z art. 80 kpa poprzez błędną ocenę zgromadzonego w postępowaniu materiału dowodowego, niepoczynienie ustaleń, czy cała nieruchomość miała charakter rolniczy.

W uzasadnieniu skargi skarżący przedstawił argumenty na poparcie zasadności postawionych zarzutów i wniósł o stwierdzenie nieważności decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] listopada 2020 r. oraz z dnia [...] stycznia 2020 r. a także zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wedle norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Przede wszystkim wyjaśnić należy, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji, orzekając w sprawie, nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2019 r. Dz. U. poz. 2325 ze zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Analiza zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego wskazuje na niezasadność skargi.

Przede wszystkim wyjaśnić należy, że postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej jest postępowaniem nadzwyczajnym i stanowi formę nadzoru. Stwierdzenie nieważności decyzji jest wyjątkiem od generalnej zasady trwałości ostatecznych decyzji administracyjnych wyrażonej w art. 16 § 1 kpa, zgodnie z którym decyzje, od których nie służy odwołanie w administracyjnym toku instancji, są ostateczne, wzruszenie tych decyzji może zaś nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w kodeksie lub ustawach szczególnych. Przedmiotem postępowania nadzorczego jest ustalenie, czy ostateczna decyzja administracyjna poddana nadzorowi w nadzwyczajnym trybie jest dotknięta którąkolwiek z wad wymienionych w art. 156 § 1 kpa oraz czy nie zachodzą przesłanki negatywne do stwierdzenia nieważności, o których mowa w tym przepisie. Oznacza to, że obowiązkiem organu administracji publicznej jest rozpatrywanie sprawy wyłącznie w granicach określonych przez przepis art. 156 § 1 kpa. W tym postępowaniu organ administracji publicznej nie jest natomiast władny rozpatrywać sprawy co do jej istoty, jak to może czynić w postępowaniu zwykłym (w tym odwoławczym). Skoro zaś stwierdzenie nieważności decyzji jest wyjątkiem od ogólnej zasady trwałości decyzji ostatecznych zawartej w art. 16 § 1 kpa, dlatego też może mieć ono miejsce tylko wtedy, gdy decyzja w sposób niewątpliwy dotknięta jest przynajmniej jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 kpa. Taka zaś sytuacja nie wystąpiła w rozpatrywanej sprawie.

Zdaniem skarżącego rażące naruszenie prawa w rozpatrywanej sprawie polega na tym, że zarówno w 1948 r. jak i obecnie organy rozpatrujące sprawę nie uznają argumentacji skarżącego opartej na orzeczeniu Sądu Okręgowego z dnia [...] października 1947 r. sygn. akt [...]. Jak wynika z akt sprawy, wyrok ten był wyrokiem zaocznym. Zgodnie z jego treścią Sąd Okręgowy orzekł, że zasądza od pozwanego J. K. zeznanie na rzecz powoda deklaracji do wpisu do ksiąg wieczystych zdatnej, uznającej powoda za właściciela realności [...] gm. [...] i realności [...] gm. kat. [...] i zezwalającej na wpisanie prawa własności tych realności w miejsce pozwanego na rzecz powoda oraz zezwalającej na utworzenie dla tych realności ksiąg wieczystych i wpisanie w nich powoda za właściciela nieruchomości odpowiadających tym realnościom. Zdaniem skarżącego wyrok ten stanowi podstawę do uznania, że J. K. nie był właścicielem przedmiotowych nieruchomości i dlatego objęcie ich orzeczeniem Wojewody z dnia [...] lutego 1948 r. w punktach b i c stanowi rażące naruszenie prawa.

Z takim stanowiskiem nie sposób się zgodzić. Jak prawidłowo wyjaśnił to organ nadzoru, przesądzające w rozpatrywanej sprawie jest dokonanie ustalenia, kto był prawnie właścicielem spornych nieruchomości na dzień wejścia w życie art. 2 ust. 1 lit e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (t.j. z 1945 r. Dz. U. Nr 3, poz. 13 ze zm.).

Zgodnie z treścią tego przepisu na cele reformy rolnej przeznaczone będą nieruchomości ziemskie stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekracza bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeśli ich rozmiar łączny przekracza 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. Wszystkie nieruchomości ziemskie, wymienione w punktach b, c, d i e, części pierwszej artykułu 2 dekretu przechodziły na własność Państwa bezzwłocznie, bez żadnego wynagrodzenia w całości. Jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 10 stycznia 2010 r. sygn. akt I OPS 3/10, dekret był "aktem "jednorazowym", gdyż jego zastosowanie wyczerpało się na rewizji stosunków własnościowych istniejących w momencie jego wydania (wejścia w życie, co zgodnie z art. 19 dekretu miało miejsce z dniem jego ogłoszenia, tj. 13 września 1944 r.). Dekret PKWN nie znajdował zastosowania do sytuacji formujących się w okresie późniejszym, a więc już po jego wejściu w życie. Skutkiem prawnorzeczowym dekretu było przejście z mocy prawa na rzecz Skarbu Państwa prawa własności wszystkich nieruchomości ziemskich, które w dniu wejścia w życie dekretu, czyli 13 września 1944 r., spełniały przesłanki określone w jego art. 2. Dlatego też w rozpatrywanej sprawie decydujące znaczenie ma ustalenie, kto był właścicielem spornych nieruchomości w dniu 13 września 1944 r. i kogo zatem dekret pozbawił tego prawa. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika natomiast, że w tej dacie bezspornie jako właściciel nieruchomości wpisany był J. K., a nie L. L.. Dekret pozbawił więc prawa własności J. K., a nie L. L.. Wyrok Sądu Okręgowego, na który powołuje się skarżący, zapadł dopiero trzy lata po przejęciu spornych nieruchomości na własność Państwa, czyli w dniu [...] października 1947 r. sygn. akt [...].

Wyjaśnić należy, że w rozpatrywanej sprawie będą miały zastosowanie przepisy kodeksu cywilnego austriackiego z dnia 1 czerwca 1811 r., które dopiero z dniem 1 stycznia 1947 r. zostały zastąpione dekretem z dnia 11 października 1946 r. Prawo rzeczowe (Dz. U. Nr 57, poz. 319). Zgodnie z treścią art. XXX, dekret z dnia 11 października 1946 r. Przepisy wprowadzające prawo rzeczowe i prawo o księgach wieczystych (Dz. U. Nr 57, poz. 321) statuował, że "dokonane przed dniem wejścia w życie prawa rzeczowego czynności prawne, mające za przedmiot przeniesienie, obciążenie, zmianę treści lub pierwszeństwa albo zniesienie praw rzeczowych, są skuteczne, jeżeli odpowiadają przepisom dotychczasowym". Nie powtarzając po raz wtóry zawartych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji prawidłowych wyjaśnień organu nadzoru, podkreślić należy, że na terenie, na którym znajdowały się przedmiotowe nieruchomości, do dnia 1 stycznia 1947 r. obowiązywał kodeks cywilny austriacki, w którego § 431 stwierdzono, że do przeniesienia własności nieruchomości potrzeba, aby tytuł nabycia wniesionym był do ksiąg publicznych na to przeznaczonych. Powołany przepis określał tzw. intabulację, czyli wpis do księgi wieczystej prawa własności nieruchomości nabytego w drodze umowy, od dokonania którego zależało skuteczne przeniesienie prawa własności nieruchomości na nabywcę. Oznacza to, że z uwagi na niedokonanie stosownego wpisu w księdze wieczystej do dnia [...] września 1944 r. prawnym właścicielem spornej nieruchomości był J. K. i to niezależnie od tego, dlaczego i w jaki sposób nabył on prawo własności tych nieruchomości. Szerokie, pogłębione rozważania tej kwestii zawiera wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 stycznia 2010 r. sygn. akt I OSK 435/09. Za właściciela hipotecznego nieruchomości objętych [...] ([...]) oraz [...] ([...]) w dniu [...] września 1944 r. można było zatem uznać wyłącznie osobę, która wcześniej dokonała intabulacji (która miała charakter konstytutywny) we właściwej księdze gruntowej, w oparciu o dokumenty sporządzone w odpowiedniej formie i zawierające tytuł prawny. Te warunki w dniu [...] września 1944 r. spełniał jedynie J. K.i ustaleń tych nie może zmienić fakt wydania przez Sąd Okręgowy w trzy lata później wyroku korzystnego dla poprzednika prawnego skarżącego. Z treści poświadczenia Sądu Grodzkiego z dnia [...] listopada 1947 r. bezspornie wynika, że dopiero w 1947 r. L. L. wniósł podanie o przeniesienie prawa własności nieruchomości [...] na jego rzecz, w miejsce dotychczasowego właściciela J. K., na podstawie wyroku Sądu Okręgowego w [...] z dnia [...] października 1947 r.

Złożenie wniosku o stwierdzenie niepodpadania nieruchomości pod działanie przepisów dekretu o reformie rolnej przysługuje jedynie właścicielom przejętej w dniu 13 września 1944 r. nieruchomości bądź ich następcom prawnym. Konsekwencją tego jest fakt, że skarżący jako następca prawny L. L. nie jest uprawniony do złożenia wniosku o stwierdzenie nieważności kwestionowanych orzeczeń i to bez względu na to, w jaki sposób J. K. nabył prawo własności do przedmiotowych nieruchomości. Co do zasady w takim przypadku Minister winien był odmówić wszczęcia postępowania nadzorczego, a w przypadku jego wszczęcia, w momencie kiedy ustalił, że wniosek pochodzi od nieuprawnionego, winien był wszczęte postępowanie umorzyć. Jednak w ocenie Sądu fakt ten, biorąc pod uwagę stan faktyczny sprawy oraz fakt, że przejęte kwestionowanymi orzeczeniami Wojewody z dnia [...] lutego 1948 r. oraz Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...] czerwca 1948 r. niewątpliwie miały charakter nieruchomości rolnych (składały się one z gruntów rolnych o powierzchni ok. [...] ha i zadrzewienia (młodnik), o powierzchni ok. [...] ha) i spełniały normy obszarowe do ich przejęcia na własność Państwa, stwierdzone przez Sąd naruszenie przepisów postępowania nie mogło mieć istotnego wpływ na wynik rozpatrywanej sprawy. Zasadnie zatem w rozpatrywanej sprawie Minister odmówił stwierdzenia nieważności kwestionowanych orzeczeń wydanych w 1948 r.

Dodatkowo zwrócić należy uwagę, że art. 156 § 2 kpa został zmieniony przez art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. (Dz. U. poz. 1491) zmieniający tę ustawę z dniem 16 września 2021 r. Zgodnie z obecną treścią art. 156 § 2 kpa organ nie stwierdza nieważności decyzji z przyczyn wymienionych w § 1 tego artykułu (w tym i z przyczyn określonych w pkt 2), jeżeli od dnia jej doręczenia lub ogłoszenia upłynęło dziesięć lat, a także gdy decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne. Zgodnie zaś z treścią art. 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy Kodeks postępowania administracyjnego do postępowań administracyjnych w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia, wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy ostateczną decyzją lub postanowieniem, stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu nadanym powołaną ustawą. Natomiast postępowania administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia, wszczęte po upływie trzydziestu lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji lub postanowienia i niezakończone przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy ostateczną decyzją lub postanowieniem, umarza się z mocy prawa.

Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2019 r. Dz. U. poz. 2325, ze zm.) orzekł jak w sentencji.

Dodatkowo wyjaśnić należy, że na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374) i zarządzenia Przewodniczącej Wydziału I Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 sierpnia 2021 r., w związku z ogłoszeniem stanu epidemii i związanymi z tym ograniczeniami i wymogami w zakresie podejmowania działań zmierzających do eliminowania nadmiernego stanu zagrożenia dla stanu zdrowia osób uczestniczących w czynnościach sądowych, niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym, o czym zawiadomiono strony, umożliwiając im przedstawienie dodatkowych argumentów. Poza brakiem udziału stron w samym posiedzeniu, na którym zapada wyrok, sądowa kontrola nie różni się od kontroli sprawowanej przy rozpoznawaniu spraw na rozprawie.