Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 529/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2011-11-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6343 Świadczenia pieniężne z tytuły pracy przymusowej
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 1 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1269
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych.
article: art. 7,77, 107 par. 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 151,  art. 250
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Gebel (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk - Meder, Sędzia NSA Iwona Tomaszewska, Protokolant Małgorzata Płocharska-Małys, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 3 listopada 2011 r. sprawy ze skargi R. N. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie świadczenia pieniężnego z tytułu pracy przymusowej I. oddala skargę, II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na rzecz radcy prawnego M. S. – D. kwotę [...] ([...]) złotych zawierającą należny podatek od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.


UZASADNIENIE

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją

z dnia [...] Nr [...] odmówił R.N. przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego przewidzianego w ustawie z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395 ze. zm.).

R.N. złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją

z dnia [...], numer [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art.127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks Postępowania Administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) oraz art. 2 pkt 2 lit. a, art. 3 ust. 1 i art. 4 ust. 1, 2 i 4 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395 ze zm.), po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy utrzymał w mocy decyzję własną. W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, iż podstawę materialno-prawną rozpoznania sprawy stanowi przepis art. 2 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich, zwaną dalej "ustawą o świadczeniu pieniężnym". Wskazał w związku z tym, że przepis art. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniu pieniężnym, wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 grudnia 2009 r.(sygn. akt K 49/07) został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim pomija przesłankę deportacji (wywiezienia) do pracy przymusowej w granicach przedwojennego państwa polskiego. Wyrok ten został ogłoszony w Dzienniku Ustaw Nr 220, poz. 1734 z 23 grudnia 2009 r. i tego też dnia treść normatywna art. 2 pkt 2 powołanej ustawy utraciła moc obowiązującą w zakresie określonym przez Trybunał. W przedmiotowej sprawie zachodzi więc konieczność określenia zakresu zastosowania art. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniu pieniężnym oraz przesłanek warunkujących wnioskowane świadczenie z uwzględnieniem orzeczenia Trybunału, zarówno w jego w osnowie jak i uzasadnieniu.

Represją w rozumieniu ustawy, w brzmieniu obowiązującym sprzed wydania ww. wyroku Trybunału Konstytucyjnego, jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed 1 września 1939 r., na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945 (art. 2 pkt 2 lit. a ustawy

o świadczeniu pieniężnym). Trybunał Konstytucyjny w swoim wyroku stwierdził, że art. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniu pieniężnym w zakresie, w jakim pomija przesłankę deportacji (wywiezienia) do pracy przymusowej w granicach przedwojennego państwa polskiego, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. W uzasadnieniu wyroku wskazał, że wyrok ma charakter zakresowy i kwestionuje nieprawidłowy sposób ukształtowania przesłanek dostępu do świadczeń deportacyjnych. Naruszenie w tym zakresie zasady równości jest bezpośrednim wynikiem uzależnienia prawa do analizowanego świadczenia od kryteriów "geograficznych" (tzn. przekroczenia granic państwa polskiego) i wykluczenia możliwości otrzymania świadczeń przez osoby deportowane (wywiezione) do pracy przymusowej w ramach terytorium państwa polskiego. Trybunał Konstytucyjny nie miał zaś zastrzeżeń co do samej zasady, aby świadczenia otrzymywały tylko te osoby, wobec których obowiązek pracy przymusowej podczas II wojny światowej i tuż po jej zakończeniu przybierał szczególnie dotkliwą formę, tzn. był połączony z wysiedleniem (przymusową zmianą miejsca pobytu) i "wyrwaniem" z dotychczasowego środowiska. Osoby bowiem dotknięte taką formą represji znajdowały się w znacznie trudniejszej sytuacji niż osoby wykonujące nawet tego samego typu pracę, ale w dotychczasowym miejscu zamieszkania lub w niewielkim od niego oddaleniu (np. sąsiedniej miejscowości), w znanej okolicy i w otoczeniu rodziny i znajomych.

Spełnienia zatem kryterium deportacji, w obecnym stanie prawym, nie należy uzależniać od aspektu geograficznego lecz, jak wskazuje się w wyroku Trybunału Konstytucyjnego, od szczególnie trudnych warunków świadczenia pracy ("szczególna dolegliwość represji") spowodowanych zerwaniem więzi z dotychczasowym otoczeniem.

Organ badając uprawnienie R.N. do uzyskania uprawnienia do świadczenia pieniężnego ocenił charakter deportacji strony, nie w oparciu o kryterium terytorialne (geograficzne), lecz - uwzględniając treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego, tj. w oparciu o kryterium szczególnej dolegliwości represji. Wykonywanie pracy przymusowej w miejscowości [...], położonej w niewielkiej odległości od miejsca zamieszkania strony ([...]), nie miało charakteru szczególnie dotkliwego. Praca bowiem była wykonywana w znanej okolicy, w niewielkiej odległości od otoczenia rodziny i znajomych. Natomiast strona została wprawdzie zmuszona do opuszczenia rodzinnej miejscowości, jednak skierowano ją do pracy w pobliskiej miejscowości. Ponadto strony nie dotknęły inne utrudnienia charakterystyczne dla deportacji: zmiana warunków klimatycznych czy społecznych, bariera językowa.

Należy także zauważyć, iż z zaświadczenia Archiwum Państwowego w Łodzi Oddział w Sieradzu z dnia 10.11.2010 r. wynika, iż wysiedlenie strony z miejsca zamieszkania miało związek z budową poligonu. Część mieszkańców Ligoty została deportowana do pracy przymusowej do Niemiec, a część przesiedlono do innych powiatów woj. łódzkiego. Należy w tym miejscu zauważyć, iż w czasie okupacji często zdarzały się wysiedlenia całych miejscowości bądź gmin w związku z zajęciem terenu przez III Rzeszę.

W ocenie organu, powyższe okoliczności potwierdza także zgromadzony

w sprawie materiał dowodowy. Wynika z niego, iż R.N. w październiku 1941 r. została wysiedlona wraz z całą rodziną z [...]. Rodzina zamieszkała

w 1 pokoju w m. [...]. Po 6 miesiącach, ojciec oraz dwóch starszych braci, deportowanych zostało do pracy na terytorium III Rzeszy. R.N. pozostała wraz z matką w [...]. Matka pracowała w gospodarstwie Niemca oddalonym o kilka kilometrów od miejsca zamieszkania.

Podnoszona przez stronę okoliczność, jaką była utrata gospodarstwa w m. [...] była niewątpliwie formą represji. Jednakże należy podkreślić, iż uprawnienie

do świadczenia pieniężnego nie przysługuje z tytułu wysiedlenia (a co się z tym wiąże utratą domu czy gospodarstwa i brakiem możliwości korzystania z rzeczy codziennego użytku, sprzętu, mebli, ubrań zgromadzonych w domu), lecz z tytułu deportacji do pracy przymusowej.

Zdaniem organu, badanie przesłanki szczególnej dolegliwości represji, powinno być oparte na kryteriach w jakimś stopniu zobiektywizowanych, a nie wyłącznie na subiektywnych odczuciach wnioskodawcy (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 17.08.2010 r. sygn. akt II SA/Bd 581/10). Skoro więc strona wykonywała pracę w pobliżu swojego miejsca zamieszkania, należało odmówić jej przyznania wnioskowanego świadczenia z uwagi na brak zerwania więzi z dotychczasowym środowiskiem.

W wyroku z dnia 17.08.2010 r. sygn. akt II SA/Bd 573/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wskazał, iż człowiek w warunkach przeniesienia jego centrum życiowego o kilka, czy kilkanaście kilometrów od miejsca pobytu dotychczasowego, nawet w przypadku braku dobrowolności tego przeniesienia, nie doświadcza trudu związanego z adaptacją do nowych warunków, porównywalnego

z sytuacją osoby, która znalazła się w miejscu oddalonym od miejsca zamieszkania

o kilkaset, czy nawet kilka tysięcy kilometrów. Zawarte w wyroku Trybunału Konstytucyjnego tezy nie mogą podlegać dowolnej interpretacji, że każda z osób skierowanych do pracy przymusowej, w granicach państwa polskiego i poza jego granicami, choćby była to niewolnicza praca, lecz wykonywana w tej samej, czy też sąsiedniej miejscowości, podlegała deportacji. "Deportacja", jako "wywiezienie", również musi mieć jakieś rozsądnie przyjęte granice stosowania pojęcia. Mimo, iż Trybunał orzekł o nierównym traktowaniu osób deportowanych w granicach państwa polskiego w stosunku do osób deportowanych poza jego granice, na względzie mieć należy, iż nie każde wywiezienie jest deportacją. (por. wyrok WSA w Łodzi wyroku z dnia 6.08.2010 r. sygn. akt II SA/Łd 590/10 oraz wyrok WSA w Lublinie z dnia 22.06.20lOr. sygn. akt II SA/Lu 276/10).

Na marginesie należy podkreślić, iż ww. wyrok Trybunału Konstytucyjnego ma charakter zakresowy, bowiem mówi się w nim o niekonstytucyjności przepisu jedynie

w "zakresie" w jakim pomija się w pojęciu deportacji osoby wywiezione do pracy przymusowej w granicach przedwojennego państwa polskiego. Przepisy ustawy nie przewidują świadczeń z ustawy dla wszystkich poszkodowanych przez pracę niewolniczą na rzecz III Rzeszy, lecz zawężają krąg podmiotów do tych spośród nich, wobec których okupant stosował represje pracy niewolniczej w zaostrzonej formie (deportacja) w stosunku do obowiązującego powszechnie obowiązku pracy.

Dlatego też, wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie oznacza możliwości automatycznego przyznawania świadczeń wszystkim osobom wykonującym pracę przymusową, w związku z czym nadal należy badać przesłankę deportacji, która

w przypadku osób wykonujących pracę na terytorium państwa polskiego obarczona jest dodatkowym kryterium szczególnej dolegliwości represji (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 17.08.2010 r. sygn. akt II SA/Bd 581/10).

Powyższa decyzja została zaskarżona przez R.N.

do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w [...].

Skarżąca zarzuciła błąd w ustaleniach faktycznych, polegający na mylnym przyjęciu, że wykonywana przez skarżącą praca przymusowa na rzecz III Rzeszy Niemieckiej nie nosiła znamion represji szczególnie dolegliwej, powierzchowne wyjaśnienie sprawy nie uwzględniające kontekstu sytuacyjnego w jakim zaistniały zdarzenia wskazane przez skarżącą i lakoniczne uzasadnienie decyzji, a co za tym idzie obrazę prawa materialnego w postaci art. 2 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniu pieniężnym i wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy

do ponownego rozpoznania.

Powyższa decyzja i jej uzasadnienie, w ocenie skarżącej, narusza treść:

- art. 107 § 3 Kpa -z uwagi na brak w decyzji uzasadnienia faktycznego oraz wskazania faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn z powodu których innym dowodom odmówił mocy dowodowej,

- art. 7 i art. 77 § 1 Kpa - z uwagi na brak ustaleń faktycznych mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy i nieuwzględnienie kontekstu sytuacyjnego, a co za tym idzie naruszenie

- art. 2 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniu pieniężnym i jako taka powinna być wyeliminowana z obrotu prawnego.

Zaskarżona decyzja i jej pozornie obszerne uzasadnienie, w sposób powierzchowny i lakoniczny uzasadnia zajęte przez organ stanowisko. Z uzasadnienia decyzji jednoznacznie wynika, że organ rozpoznający sprawę R.N. nie uwzględnił kontekstu sytuacyjnego w jakim znalazła się w tamtych latach skarżąca, a więc jej wieku, zmuszania do katorżniczej pracy dziecka, zerwania więzi rodzinnych, głodu w jakim się znajdowała skarżąca, strachu, poniżania oraz urągających warunków egzystencji.

Skarżąca w dacie wysiedlenia była dzieckiem niespełna pięcioletnim, a jej jedynymi i zarazem najbliższymi znanymi osobami byli członkowie jej rodziny. Ponadto stan wojny nie pozwalał na normalne nawiązywanie i pielęgnowanie więzi między rówieśnikami. Skarżąca poprzez brutalne wysiedlenie całej rodziny została nagle pozbawiona stabilizacji emocjonalnej, a jej poczucie bezpieczeństwa jako małoletniego dziecka legło w gruzach. Przesiedlenie do miejscowości [...] z miejscowości [...] oddalonej o ok. 15 kilometrów, wbrew twierdzeniom organu spowodowało zupełne i nieoczekiwane wyrwanie skarżącej z dotychczasowego miejsca zamieszkania. Prezentowane przez organ stanowisko odnośnie zbyt małej odległości wysiedlenia, a co za tym idzie zbyt malej dolegliwości, nie może się ostać.

Małoletnie dziecko w wieku niespełna pięciu lat, w okresie wojny nie ma przyjaciół, kolegów i nie zna innych krewnych poza najbliższymi członkami rodziny.

Dla tak małego dziecka każde nagłe wysiedlenie o kilka czy kilkanaście kilometrów niewątpliwie stanowi dotkliwą represję i wyrwanie z dotychczasowego świata. Trudno bowiem wymagać od pięcioletniego dziecka znajomości okolicy w obrębie kilkunastu kilometrów. Skarżąca w tamtym czasie mogła ledwie znać swoją miejscowość nie wspominając już o innych sąsiednich miejscowościach. Ponadto w kilka miesięcy

po przesiedleniu została po raz kolejny poddana szczególnie dolegliwej próbie, albowiem jej ojciec i dwóch starszych braci zostało przeniesionych do pracy przymusowej na teren III Rzeszy Niemieckiej, co również wskazuje, że więzi emocjonalne z rodziną zostały rozerwane. Powyższe zdarzenie dodatkowo potęgowało strach, że skarżąca wkrótce zostanie rozłączona również z matką. R.N. została więc "wyrwana z dotychczasowego środowiska" i ponadto nie miała możliwości porozumiewania się i kontaktowania z nikim innym oprócz matki.

Z kontekstu sytuacyjnego wynika, że praca wykonywana przez skarżącą niewątpliwie miała szczególnie dotkliwą formę. Przesiedlenie rodziny nastąpiło

w [...], a w [...] skarżąca ukończyła pięć lat i już na wiosnę zmuszona była do wykonywania pracy. Początkowo były to prace "lekkie", do których należało pilnowanie gęsi, jednak wykonywanie takiej pracy dla pięcioletniego dziecka przez całodzienne i codzienne pilnowanie stada gęsi, które zaczynało się od wczesnych godzin porannych, a kończyło się w godzinach wieczornych, było dolegliwą formą pracy zwłaszcza, że dla przymusowych pracowników brakowało pożywienia. Codzienna kilkunastogodzinna praca, która przez osoby dorosłe może być postrzegana jako lekka, dla pięcioletniego, głodnego i zmarzniętego dziecka jest wysiłkiem ponad możliwości. Skarżąca wcześniej nie pracowała w gospodarstwie rodziców, bo była na to zbyt mała i z całą pewnością nie byłaby zmuszana do pracy przez rodziców jako pięcioletnie dziecko, co niewątpliwie miało miejsce w gospodarstwie niemieckim.

Ponadto z wiekiem narastały również obowiązki, a pilnowanie stada gęsi zamieniło się w wypasanie bydła i pomoc matce w stajni podczas codziennych obrządków w gospodarstwie. Skarżąca często musiała zamiatać podwórze, sprzątać pomieszczenia gospodarcze. W zimie pomagała karmić matce bydło oraz wyrzucać obornik. R.N. została pozbawiona dzieciństwa, nieustannie żyła

w strachu i obawie przed rozłąką z jedyną bliską jej osobą, którą była dla niej matka. Borykała się z brakiem jedzenia, skrajnie trudnymi warunkami mieszkaniowymi. Zmuszona była do życia w zimnym i brudnym pomieszczeniu. W wyniku przesiedlenia i wykonywania pracy przymusowej zerwane zostały więzi rodzinne z ojcem i braćmi, a skarżąca poddawana był szykanom ze strony niemieckiego gospodarza oraz niemieckich pracowników w gospodarstwie.

Powyższe okoliczności wskazują więc w sposób obiektywny, że pomimo faktu wysiedlenia do miejscowości położnej o kilkanaście kilometrów od miejsca zamieszkania, wysiedlenie i wykonywana praca miała szczególnie dotkliwe skutki dla skarżącej oraz stanowiła wyrwanie z dotychczasowego środowiska.

W piśmie procesowym z dnia [...] pełnomocnik skarżącej podtrzymał skargę i wnioski w niej zawarte. Stwierdził, iż zgodnie z wyrokiem WSA w Poznaniu

z 2011-01-20, SA/Po 563/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając podobną sprawę zauważył, iż Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia grudnia 2009 r. stwierdził, że ustawodawca trafnie uznał, iż wśród wszystkich osób świadczących pracę przymusową na rzecz ZSRR i III Rzeszy, szczególnie dotkliwie poszkodowane były osoby, które pracę tę świadczyły w warunkach przesiedlenia poza dotychczasowe miejsce zamieszkania. Świadectwa osób poddanych tej formie represji skłoniły Trybunał do akceptacji poglądu, że znajdowały się one w znacznie trudniejszej sytuacji niż osoby wykonujące nawet tego samego typu pracę, ale w dotychczasowym miejscu zamieszkania lub w niewielkim od niego oddaleniu. Jednakże, jak słusznie ważono przy ponownym rozpoznawaniu sprawy w przedmiocie przyznania świadczenia pieniężnego przyznawanego osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym

w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich organ (w tym przypadku Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych) winien rozważyć zasadność przyznania lżącemu świadczenia pieniężnego biorąc pod uwagę aspekty, czy wobec pobytu matki skarżącego w samym gospodarstwie, skarżący miał możliwość kontaktowania się z nią, czy może kontakty te 1ograniczone, przez co być może znajdował się on w sytuacji, którą Trybunał określił jako uciążliwą, a przez to uprawniającą do otrzymania świadczenia. Trybunał podkreślił bowiem, iż podstawowe znaczenie ma kwestia "wyrwania" z dotychczasowego środowiska, a wśród czynników, te wskazują na zaostrzony charakter takiej represji, można wymienić m.in.: niedostatek więzi społecznych z nowym otoczeniem (wrogość, nieznajomość języka), ogólnie trudniejsze warunki egzystencji. co najmniej utrudniony kontakt z rodzina i najbliższymi. Okoliczności tych w badanym przypadku nie rozważono, w konsekwencji nie dano temu wyrazu w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Powyższego organ administracji nie rozważył, ograniczając się do oceny, czy nastąpiła deportacja do pracy przymusowej wskazana w art. 2 pkt 2 lit. a ustawy, wyłącznie w oparciu o przesłankę odległości od dotychczasowego miejsca pobytu. Tymczasem przepis art. 2 pkt 2 ustawy nie zawiera żadnych wskazań, co do odległości deportacji ( wywiezienia), a Trybunał określił, że z deportacją mamy do czynienia w przypadku przymusowej zmiany miejsca dotychczasowego pobytu i wyrwaniem z dotychczasowego środowiska. okoliczności powinny być zatem przedmiotem zainteresowania i ustaleń organu. W rozpatrywanym przypadku nie rozważono sytuacji skarżącej w oparciu o powyższa ocenę prawną Trybunału, na co jednoznacznie wskazuje treść uzasadnienia zaskarżonej decyzji, które tym samym nie spełnia wymogów określonych w art. 107 § 3 Kpa.

Z powyższego wynika, iż w niniejszej sprawie przy wydawaniu decyzji odnośnie przyznania świadczenia pieniężnego należało rozważyć ze szczególną starannością w jakiej sytuacji znalazła się skarżąca podczas przesiedlenia jej. Wziąć pod uwagę fakt. przebywania w obcym środowisku, brak możliwości rozpoczęcia i kontynuowania nauki, wrogość otoczenia, barierę językową, zmuszenie do ciężkiej pracy, nieznajomość otoczenia i inne podobne aspekty tworzące obraz sytuacji,, w której się znalazła.

W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację zawartą

w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w [...] z w a ż y ł, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności organów administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, iż zadaniem sądu administracyjnego jest zbadanie zgodności zaskarżonej decyzji z przepisami zarówno prawa materialnego, jak i procesowego, w odniesieniu do stanu faktycznego istniejącego w chwili wydania zaskarżonej decyzji.

Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami

i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia

30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U.

Nr 153, poz.1270 ze zm.).

Rozpoznając sprawę pod kątem kryterium legalności Sąd uznał, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Z uwagi na to, że okoliczność wykonywania pracy przez skarżącą oraz czas trwania przekraczający sześć miesięcy pozostawały poza sporem, to zdaniem Sądu, ustalenie okoliczności czy skarżąca została deportowana (wywieziona) do tejże pracy przymusowej w rozumieniu ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395 ze zm.) , stało się w niniejszej sprawie kluczowe.

Zdaniem sądu, organy prawidłowo wyjaśniły, ustaliły i oceniły okoliczności faktyczne sprawy niezbędne dla rozstrzygnięcia sprawy. Skarżąca wraz z najbliższą rodziną (w tym rodzicami) została wysiedlona z dotychczasowego miejsca zamieszkania w miejscowości [...] do położonej kilka wiosek dalej miejscowości [...] (odległość ok. 15 km). Powodem wysiedlenia była budowa poligonu.

W miejscowości [...], zarówno skarżąca, jak i jej bliscy wykonywali pracę przymusową w gospodarstwie rolnym na rzecz okupanta. Po pewnym czasie ojciec

i bracia skarżącej zostali wywiezieni do pracy przymusowej na teren III Rzeszy Niemieckiej.

Nie kwestionując okoliczności pogorszenia się sytuacji rodziny skarżącej na skutek wysiedlenia, co skarżąca akcentowała w toku postępowania, jak również jej ciężkiej sytuacji podczas wojny, to jednak praca ta, choć przymusowa, wykonywana była w otoczeniu rodziny, a w szczególności matki, co dla małoletniej wówczas skarżącej nie mogło być bez znaczenia. Miejsce wykonywania pracy znajdowało się również w niewielkiej odległości od dotychczasowego miejsca zamieszkania, co wiąże się z tym, że praca ta wykonywana była w istocie w tym samym, zarówno kulturowo, jak i językowo środowisku.

Sąd dostrzegł również i to, że skarżąca niewątpliwie doznała represji, lecz zdarzenia te nie spełniają przesłanek represji szczególnie dotkliwej, która warunkuje otrzymanie świadczenia.

Przechodząc do oceny zarzutu naruszenia przepisów przez błędną wykładnię

art. art. 2 pkt 2 lit.a ustawy o świadczeniu pieniężnym, stwierdzić trzeba, iż za jego pomocą skarżąca starała się wykazać, że obowiązek przymusowej pracy połączony

z wysiedleniem i "wyrwaniem" z dotychczasowego środowiska dotyczy również miejsca zamieszkania w niewielkim oddaleniu, co jak wynika z ustalonego w sprawie stanu faktycznego, miało miejsce w przypadku skarżącej. Tak przedstawionych twierdzeń nie sposób jednak podzielić, szczególnie ze względu na szeroko przedstawione przez organ uzasadnienie do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 grudnia 2009 r. sygn. akt K 49/07, a także poglądy wyrażane we wcześniejszym orzecznictwie sądowoadministracyjnym.

Jak stwierdził w powyższym wyroku Trybunał Konstytucyjny: "szczególnie dotkliwie poszkodowane były osoby, które pracę tę świadczyły w warunkach przesiedlenia poza dotychczasowe miejsce zamieszkania. (...) Znajdowały się one w znaczenie trudniejszej sytuacji niż osoby wykonujące nawet tego samego typu pracę, ale w dotychczasowym miejscu zamieszkania lub w niewielkim od niego oddaleniu (np. sąsiednie miejscowości), w znanej okolicy i w otoczeniu rodziny i znajomych. (...) Poddane dodatkowemu stresowi związanemu z rozłąką z najbliższymi i koniecznością samodzielnej organizacji od podstaw życia codziennego w nowym, z reguły nieprzyjaznym miejscu pobytu". Jak zwracał również uwagę w swym wcześniejszym orzecznictwie Naczelny Sąd Administracyjny, a co w dalszym ciągu zachowało aktualność i na co też zwracał uwagę Trybunał w przedstawionym wyżej wyroku, przepisy ustawy będącej materialnoprawną podstawą orzekania w sprawie, nie przewidują świadczeń dla wszystkich poszkodowanych, lecz tylko dla tych, względem których okupant stosował represję pracy niewolniczej w zaostrzonej formie, osadzenie w obozie pracy bądź deportację. Jest to istotne ze względu na realizowany w praktyce powszechny obowiązek pracy, obejmujący wszystkich mieszkańców Generalnej Guberni bez względu na wiek i stan zdrowia (por. uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 października 1998 r. sygn. akt OPS 5/98, ONSA 1999, nr 1, poz. 1).

W świetle powyższych rozważań uznać należało, że w obowiązującym na czas wydania zaskarżonej decyzji stanie prawnym, za deportację (wywiezienie) do pracy przymusowej w rozumieniu ww. przepisu nie można było uznać wywiezienia z jednej miejscowości do miejscowości sąsiedniej, gdy nie było to połączone z dodatkowymi, szczególnie dotkliwymi elementami, które spotykały osoby świadczące pracę poza dotychczasowym miejscem zamieszkania, o których mowa powyżej. Takie okoliczności prawidłowo eksponował również organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, wskazując na nie przerwanie związków rodzinnych, kulturowych czy językowych w związku ze zmianą miejsca wykonywania przymusowej pracy w niewielkiej odległości. Z tych też przyczyn nie można było zaskarżonej decyzji skutecznie poczynić zarzutu naruszenia art. 2 pkt 2 lit.a ustawy o świadczeniu pieniężnym.

Nie można się zgodzić również z naruszeniem przez organ art.7 i 77 Kpa. Przepisy rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 29 grudnia 1999 r. w sprawie wymaganych dokumentów i dowodów potwierdzających rodzaj represji i okres jej trwania oraz szczegółowego trybu postępowania przy składaniu i rozpatrywaniu wniosków o przyznanie świadczenia pieniężnego przysługującego osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonych w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 111, poz.1300 ) w sposób jednoznaczny wskazują jakie dokumenty mogą stanowić dowody w sprawie. Skarżąca nie przedstawiła na okoliczność pobytu i pracy w miejscowości do której nastąpiło wywiezienie innych dowodów (świadków, dokumentów) niż własne oświadczenia i zeznania. Organ nie miał możliwości przeprowadzenia takich dowodów z własnej inicjatywy.

Jeżeli natomiast chodzi o zarzut naruszenia art.107 § 3 Kpa, to chociaż uzasadnienie zaskarżonej decyzji, w zakresie przedstawienia stanu faktycznego poprzez wskazanie dowodów, na których organ się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, nie jest idealne,

to jednak, w ocenie sądu uchybienie to nie jest na tyle istotne by mogło mieć wpływ

na wynik sprawy.

W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w [...], na podstawie art.151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skargę oddalił.

O przyznaniu radcy prawnemu, ustanowionemu z urzędu, kosztów nieopłaconej pomocy prawnej orzeczono na podstawie art.250 ww. ustawy w związku z § 15 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz.1349 ze zm. ).