Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 913/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2015-02-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151; art. 250
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 11 ust. 2
journal: Dz.U. 2013 poz 182
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity
article: art. 7art. 15; art. 77 § 1; art. 138 § 2
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Kowalik-Grzanka (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Alina Dominiak, Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Hanna Tarnawska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 lutego 2015 r. spraw ze skarg I. T. oraz K. T. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia 15 września 2014 r. nr [...]; z dnia 15 września 2014 r. nr [...]; z dnia 15 września 2014 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego 1. oddala skargi; 2. przyznaje adwokatowi A. K. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) zawierającą należny podatek od towarów i usług – tytułem wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną skarżącym z urzędu.


UZASADNIENIE

Decyzjami z dnia 4 września 2013 r. nr [...], z dnia 4 października 2013 r. nr [...] oraz dnia 12 grudnia 2013 r. nr [...] Prezydent Miasta odmówił I. i K.T. przyznania pomocy społecznej w postaci zasiłku okresowego.

W podstawach prawnych wydanych rozstrzygnięć organ pierwszej instancji wskazał art. 104 ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego oraz art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 4, art. 8 ust. 1, art. 11 ust. 2, art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 2 pkt 1, art. 38 i art. 106 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej.

Uzasadniając decyzję wydaną w dniu 4 września 2013 r. organ pierwszej instancji wskazał, że w trakcie aktualizacji rodzinnego wywiadu środowiskowego ustalono, że dochód rodziny wynosi 1.028,50 zł (na osobę 257,12 zł). Kryterium dochodowe na osobę w rodzinie wynosi z kolei 456 zł. Co istotne, obowiązkiem organu poza dokładnym ustaleniem sytuacji dochodowej i materialnej osoby ubiegającej się o świadczenia z pomocy społecznej jest również obiektywna ocena zachowania się wnioskodawcy. Pomoc społeczna nie może bowiem stanowić stałego źródła utrzymania danej rodziny. Innymi słowy, zadaniem pomocy społecznej jest wspieranie osób i rodzin a nie ich utrzymywanie.

Z zebranej przez organ dokumentacji wynika, że od dłuższego czasu K. T. nie wykorzystuje własnych możliwości i uprawnień.

Do dnia wydania decyzji ww. nie podjął bowiem kroków związanych z przyznaniem świadczenia pielęgnacyjnego na córkę A., a córka z przyznaniem zasiłku pielęgnacyjnego. Wniosek w tej sprawie został złożony w dniu 10 października 2011 r. i byłby rozpatrzony po dostarczeniu orzeczenia o niepełnosprawności lub wyroku sądu. Z posiadanych informacji wynika, że orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności, w którym córka A. została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności do dnia 30 września 2016 r. jest prawomocne. Po złożeniu odwołania w dniu 7 listopada 2011 r. córka nie stawiła się bowiem na wezwanie zespołu wojewódzkiego. W związku z tym Wojewódzki Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w dniu 15 lutego 2012 r. wydał zawiadomienie o pozostawieniu złożonego odwołania bez rozpatrzenia.

Ponadto córka M. T. jako osoba w wieku produkcyjnym winna podjąć kroki w celu znalezienia zatrudnienia. Braku działań w tym kierunku nie może tłumaczyć oczekiwanie na finalne rozstrzygnięcie sprawy dotyczącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad matką I. T. Z aktualizacji wywiadu środowiskowego wynika, że M. nie odbyła umówionej rozmowy kwalifikacyjnej w sprawie zatrudnienia ze względu na konieczność sprawowania opieki nad matką. W ocenie organu opieka ze strony jednego członka rodziny nad dwiema osobami niepełnosprawnymi jest z kolei wystarczająca szczególnie, że w czteroosobowej rodzinie nikt nie podejmuje pracy zawodowej. W ocenie organu działania M.T.są więc umotywowane niechęcią do znalezienia zatrudnienia.

Rodzina nie otrzymuje również dodatku mieszkaniowego, co spowodowane jest brakiem zgody K. T. na udostępnienie danych osobowych.

Uzasadniając decyzję wydaną w dniu 4 października 2013 r. organ pierwszej instancji wskazał, że w trakcie aktualizacji rodzinnego wywiadu środowiskowego ustalono, że dochód rodziny wynosi 1.028,50 zł (na osobę 257,13 zł). W pozostałym zakresie organ powtórzył zasadniczo argumentację zawartą w uzasadnieniu decyzji z dnia 4 września 2013 r.

Uzasadniając decyzję wydaną w dniu 12 grudnia 2013 r. organ pierwszej instancji wskazał, że w trakcie aktualizacji rodzinnego wywiadu środowiskowego ustalono, że dochód rodziny wynosi 1.028,50 zł (na osobę 257,13 zł).

W pozostałym zakresie organ powtórzył argumentację zawartą w uzasadnieniu ww. decyzji wydanych w dniu 4 września i 4 października 2013 r. wskazując dodatkowo, że w czteroosobowej rodzinie wnioskodawców nikt nie podejmuje pracy zawodowej. W uzasadnieniu decyzji z dnia 12 grudnia 2013 r. pominięto wskazywany wcześniej brak załatwienia sprawy dotyczącej przyznania dodatku mieszkaniowego.

W następstwie odwołań od ww. decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzjami z dnia 15 września 2014 r. (nr [...], nr [...] i nr [...]) uchyliło zakwestionowane rozstrzygnięcia Prezydenta Miasta w całości i przekazało sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.

W podstawach prawnych wydanych decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało art. 138 § 2 ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego w zw. z art. 8 ust. 1 pkt 2, art. 11 ust. 2, art. 38 ust. 1 pkt 2 oraz art. 106 ustawy o pomocy społecznej.

Uzasadniając wydane decyzje Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, że organowi odwoławczemu jest wiadome z urzędu, że K. i M. T. są bierni zawodowo. Z kolei I. i A. T. są osobami niepełnosprawnymi. Cała rodzina utrzymuje się wyłącznie z różnorakich świadczeń socjalnych. M. T. twierdzi, że nie może pracować bowiem opiekuje się niepełnosprawną matką. Ta zatem okoliczność ma usprawiedliwiać niepodejmowanie przez nią pracy jak i służyć uzyskaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, a obecnie specjalnego zasiłku opiekuńczego. Kolegium powzięło wątpliwość czy słowa M. T. jak również twierdzenia K.T. zawarte w rozlicznych pismach co do sprawowania opieki w sposób uniemożliwiający aktywność zawodową przynajmniej jednej osoby w rodzinie zdolnej do pracy, są prawdziwe. Zaniepokojenie budzi bowiem w ocenie Kolegium wieloletnia bierna zawodowo a jednocześnie roszczeniowa względem ośrodka pomocy społecznej postawa członków rodziny. Z treści licznych wywiadów środowiskowych sporządzanych na przestrzeni lat 2011 – 2013 nie wynika aby w istocie I. T. lub A. T. wymagały stałej, całodobowej opieki nad nimi i wiążącej się z tym obecności i aktywności aż dwóch osób. Najprawdopodobniej członkowie rodziny, w tym także niepełnosprawna matka są w stanie opiekować się sobą wzajemnie, co oznacza, że stała obecność M. T. w domu przy matce lub siostrze nie jest konieczna. Skarżący jak dotąd nie wykazali również, że nie są w stanie tak zorganizować codziennych czynności życiowych rodziny aby umożliwić podjęcie zatrudnienia jedynej w rodzinie osobie, która otrzymała propozycję zatrudnienia. Niezrozumiała jest postawa członków rodziny, którzy mając szansę zatrudnienia córki mającej wyższe wykształcenie (tak aby zatrudnienie to mogło poprawić sytuację finansową rodziny jak i szanse zawodowe i przyszłość M.) zasłaniają się koniecznością sprawowania opieki w dość enigmatycznie określonych granicach. Może to w ocenie Kolegium oznaczać, że w istocie rodzina nie jest zainteresowana niczym innym jak tym by utrzymywać się z pomocy społecznej i innych świadczeń socjalnych. Taka postawa stanowiłaby o braku współdziałania w rozwiazywaniu trudnej sytuacji życiowej i byłaby podstawą do zastosowania art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej i odmowy przyznania pomocy.

W związku z tym w ocenie Kolegium istotnym dla rozstrzygnięcia spraw przyznania zasiłków okresowych jak i świadczenia pielęgnacyjnego oraz specjalnego zasiłku opiekuńczego jest ustalenie jak rzeczywiście wygląda opieka sprawowana przez członków rodziny nad I. i A. T.. Istotne jest ustalenie, kto i jakie czynności wykonuje oraz jaki jest zakres samoobsługi osób niepełnosprawnych. Ponadto należy ustalić, ile czasu zajmują czynności opiekuńcze oraz jak rodzina te czynności organizuje. Materiał zawarty w wywiadach środowiskowych jest w tej materii niewystarczający. Konieczne jest w ocenie Kolegium sporządzenie wywiadu środowiskowego, w którym pracownicy socjalni szczegółowo zbadają zakres opieki jak i wzajemne relacje pomiędzy członkami rodziny w zakresie organizowania życia codziennego i czynności opiekuńczych. Organ pierwszej instancji winien nadto ustalić jak przebiega przeciętny dzień rodziny oraz czy osoby niepełnosprawne zdolne są do czynności samoobsługowych. W tym zakresie należy ustalić czy osoby te mogą się same umyć, załatwić potrzeby fizjologiczne, ubrać oraz samodzielnie jeść i pić. Jeżeli nie są w stanie wykonywać ww. czynności należy ustalić kto pomaga im w obsłudze i na czym konkretnie pomoc ta polega. Organ winien zatem ustalić kto robi zakupy, kto sprząta mieszkanie, pierze, kto przygotowuje posiłki. Ponadto należy ustalić czy osoby niepełnosprawne korzystają z rehabilitacji, czy osoby te są w stanie wyjść z domu bez opieki a jeżeli tak to czy wychodzą z domu i na jaki czas. Jeżeli zaś K. T. twierdzi, że nie może sprawować opieki z powodu schorzeń na które cierpi (nadciśnienia i łuszczycy) należy wyjaśnić, jakie konkretnie czynności są niemożliwe do wykonania z powodu tych schorzeń i czy takie czynności w rzeczywistości są wykonywane przez inne osoby. Konieczne jest także w ocenie Kolegium zasięgnięcie informacji w środowisku wśród sąsiadów rodziny co do sprawowania realnej, stałej opieki wymagającej osobistego zaangażowania członków rodziny przez cały dzień. Dopiero ustalenie ww. okoliczności pozwoli na pełny obraz życia rodziny tak by możliwe stało się wyjaśnienie okoliczności sprawowania opieki w sposób uniemożliwiający podjęcie aktywności zawodowej.

Kolegium wskazało ponadto, że chybiona jest argumentacja organu pierwszej instancji odnośnie braku współdziałania rodziny w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, przejawiająca się brakiem działań w kierunku uzyskania świadczeń pielęgnacyjnych i zasiłku pielęgnacyjnego. Mieć bowiem trzeba na uwadze, że K. T. wyjaśnił, że sprawa stopnia niepełnosprawności A. T. i sprawa zasiłku pielęgnacyjnego dla tej osoby niepełnosprawnej są w toku. Ponadto ww. wyjaśnił, że podjął odpowiednie kroki zmierzające do polemiki ze stanowiskiem Urzędu Miasta G. w sprawie pozostawienia wniosku o dodatek mieszkaniowy bez rozpoznania. Natomiast co do świadczenia pielęgnacyjnego Kolegium wskazuje, że świadczenie to nie jest świadczeniem należnym za samo sprawowanie opieki. W istocie bowiem wiąże się z rezygnacją z aktywności zawodowej wymuszoną koniecznością sprawowania opieki nad osobą najbliższą. Uzasadnienia zaskarżonych decyzji są zatem w tej materii wewnętrznie sprzeczne. Z jednej bowiem strony organ pierwszej instancji uważa, że rodzina powinna starać się o to świadczenie. Z drugiej zaś organ uważa, że rodzina winna wykazywać aktywność zawodową.

Kolegium wskazało finalnie, że po zgromadzeniu materiału dowodowego, który w sposób pełny i wyczerpujący zilustruje sytuację rodzinną wnioskodawców, w szczególności w zakresie opieki nad chorymi członkami rodziny, organ pierwszej instancji dokona oceny tego materiału, w tym oceni wiarygodność wyjaśnień stron i zeznań świadków. Ponadto organ pierwszej instancji oceni czy członkowie rodziny, w tym także niepełnosprawna matka, są w stanie opiekować się sobą wzajemnie, czy w istocie stała obecność M. T. w domu przy matce lub siostrze jest konieczna. Ponadto organ pierwszej instancji ustali czy K. T. może wykonywać czynności opiekuńcze, a także te związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego. Równocześnie organ pierwszej instancji ustali czy rodzina jest w stanie zorganizować codzienne czynności życiowe aby umożliwić podjęcie zatrudnienia jedynej osobie, która z grona rodziny otrzymała propozycję zatrudnienia.

W skargach na decyzje organu odwoławczego nr [...] i nr [...] wniesionych do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku I. i K. T. zakwestionowali stanowisko organu odwoławczego co do konieczności przekazania spraw organowi pierwszej instancji do ponownego rozpatrzenia.

W ocenie skarżących organ odwoławczy bezprawnie obwinił K. T. za brak starań w otrzymaniu świadczenia pielęgnacyjnego oraz zasiłku pielęgnacyjnego na córkę A. Ponadto bezprawnie obwiniono córkę M. za niepodejmowanie współpracy w rozwiązaniu trudnej sytuacji pomimo tego, że M. ubiega się o świadczenie w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką. Skarżący wskazali ponadto, że decyzje odmawiające M. świadczenia pielęgnacyjnego zostały uchylone prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku. Tym samym uznać należy, że wszystkie podnoszone przez Kolegium kwestie zostały już wyjaśnione. Kolegium nie powinno zatem przekazywać spraw do ponownego rozpatrzenia a orzec o przyznaniu skarżącym zasiłków okresowych.

W obszernej skardze na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławcze nr [...] skarżący wskazali dodatkowo m.in, że materiał dowodowy dający podstawę do przyznania zasiłków okresowych został zebrany i rozpatrzony. Wywiady środowiskowe zostały z kolei przeprowadzone bez żadnych braków. Nie ma zatem konieczności aby przeprowadzać je ponownie w tych samych sprawach.

Niezależnie od powyższego skarżący wskazali, że organ odwoławczy w sposób nieuzasadniony zobligował ich do precyzyjnych relacji z każdej minuty sprawowanej opieki podczas gdy zakres czynności opiekuńczych jak i czas potrzebny na wykonywanie czynności opieki był organom znany. Takie relacje nie mogą mieć jednakże wpływu na kwestie przyznania zasiłku okresowego. Ponadto wbrew stanowisku organu odwoławczego skarżący wielokrotnie wskazywali, że rodzina nie jest w stanie tak zorganizować codziennych czynności życiowych aby umożliwić pracę zarobkową jedynej zdrowej osobie z grona rodziny.

W odpowiedziach na skargi Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o ich oddalenie nie znajdując podstaw do zmiany swojego wcześniejszego stanowiska.

Na rozprawie w dniu 12 lutego 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku połączył do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy o sygnaturach III SA/Gd 913/14 (sprawa ze skargi na decyzję organu odwoławczego nr [...]), III SA/Gd 915/14 (sprawa ze skargi na decyzję organu odwoławczego nr [...]) i III SA/Gd 917/14 (sprawa ze skargi na decyzję organu odwoławczego nr [...]).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2014 r., poz. 1647) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. W sprawowaniu tej kontroli sąd administracyjny nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną rozstrzygając w granicach danej sprawy (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.).

Co istotne, usunięcie z obrotu prawnego zaskarżonej do sądu decyzji może nastąpić tylko wtedy, gdy postępowanie sądowe dostarczy podstaw do uznania, że przy wydawaniu zaskarżonej decyzji organy administracji publicznej naruszyły prawo w zakresie wskazanym w art. 145 § 1 ww. ustawy.

Kontroli sądu administracyjnego poddane zostały trzy decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego wydane w przedmiocie zasiłku okresowego w oparciu o art. 138 § 2 ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego (dalej w skrócie "k.p.a.").

Dokonana w oparciu o ww. kryterium kontrola zaskarżonych rozstrzygnięć prowadzi do uznania, że skargi nie zasługują na uwzględnienie.

Zauważyć trzeba, że zastosowany przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze przepis art. 138 § 2 k.p.a. pozwalający na uchylenie decyzji organu pierwszej instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia może znaleźć zastosowanie tylko wówczas, gdy decyzja organu pierwszej instancji została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a dla podjęcia rozstrzygnięcia zachodzi konieczność przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w zakresie przekraczającym postępowanie mające na celu jedynie uzupełnienie dowodów. Przepis art. 138 k.p.a. realizując zasadę dwuinstancyjności postępowania kształtuje bowiem postępowanie przed organem odwoławczym jako postępowanie merytoryczne. Przyjąć w związku z tym należy, że organ odwoławczy może wydać decyzję kasacyjną jedynie wówczas, gdy organ pierwszej instancji z powodu naruszenia przepisów postępowania w ogóle nie przeprowadził postępowania wyjaśniającego albo przeprowadził je w taki sposób, że konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie (zob. w tej materii m.in.: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 5 grudnia 2012 r., sygn. akt IV SA/Po 1062/12; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl)

Z kolei prowadzenie przez organ odwoławczy dodatkowego postępowania dowodowego (na co zezwala art. 136 k.p.a.) nie może oznaczać prowadzenia istotnych czynności w tym postępowaniu niejako od początku, tzn. gdy nie zostały one w ogóle ustalone i wyjaśnione w toku postępowania przed organem pierwszej instancji, a postępowanie dowodowe, także w kontekście oceny dowodów, do pewnych z nich się nie odnosi w ogóle. Uzupełnianie oznacza bowiem swoiste "dodanie" pewnych działań do działań, które na wcześniejszym etapie postępowania zostały już przeprowadzone. Brak jest tym samym upoważnienia do przeprowadzania nowych czynności lub odwoływania się do nieuwzględnionych przez organ pierwszej instancji dowodów w ramach postępowania administracyjnego. Zasadą wynikającą z regulacji zawartych w k.p.a. jest bowiem obowiązek gromadzenia materiału dowodowego w toku postępowania wyjaśniającego przez organ pierwszej instancji (w realiach sprawy przez Prezydenta Miasta). Postępowanie dowodowe przed organem wyższego stopnia powinno mieć w związku z tym ograniczony zakres i być postępowaniem uzupełniającym.

Dopuszczalność podjęcia przez organ odwoławczy dodatkowego postępowania dowodowego wymaga łącznego zaistnienia dwóch przesłanek. Pierwsza – o charakterze negatywnym - to brak konieczności przeprowadzenia tego postępowania w całości lub w znacznej części. Druga - pozytywna - to istniejące po dokonanej ocenie materiału dowodowego zebranego w pierwszej instancji wątpliwości co do istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych.

Należy mieć również na uwadze, że zasadniczo organ odwoławczy obowiązany jest do wydania decyzji na podstawie całokształtu materiału dowodowego i jego prawidłowej oceny (art. 80 k.p.a.). Konieczność przeprowadzenia określonego dowodu (w niektórych wypadkach nawet kilku dowodów) czy też uzupełnienia w niewielkim zakresie postępowania dowodowego mieści się w kompetencjach organu odwoławczego do uzupełnienia postępowania, wyłączając dopuszczalność decyzji kasacyjnej. Ta ostatnia zasada podlega jednak wyłączeniu w tym przypadku, gdy postępowanie dowodowe dotyczyłoby ustalenia kluczowych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktycznych, warunkujących przedmiot i zakres dalszego postępowania wyjaśniającego (zob.: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 stycznia 2009 r., sygn. akt I OSK 678/08; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl.).

Przenosząc powyższe rozważania w realia rozpatrywanej sprawy wskazać należy, że prowadzenie przez organ odwoławczy uzupełniających postępowań dowodowych w trybie art.136 k.p.a. nie było w rozpatrywanych przypadkach możliwe, gdyż postępowania te z uwagi na szereg zasadnych zastrzeżeń co do działań poczynionych przez organ pierwszej nie miałyby charakteru postępowań dodatkowych (uzupełniających) lecz zasadniczych postępowań dowodowych.

Należy mieć w ocenie Sądu na uwadze, że w niekorzystnych dla skarżących decyzjach wydanych przez organ pierwszej instancji w dniu 4 września i 4 października 2013 r. jako podstawę odmowy przyznania zasiłków okresowych podano brak współdziałania rodziny w rozwiązaniu trudnej sytuacji życiowej. Organ pierwszej instancji akcentując nieskuteczność bądź brak określonych działań odniósł się do trzech odrębnych kwestii:

- nieskutecznych starań w przedmiocie przyznania dodatku mieszkaniowego;

- braku starań związanych z przyznaniem świadczeń rodzinnych;

- braku starań M. T. związanych z podjęciem zatrudnienia.

Pamiętać również należy, że organ pierwszej instancji wydając decyzje w przedmiocie zasiłku okresowego w dniu 4 września i 4 października 2013 r. nie mógł mieć wiedzy w zakresie oceny zasadności decyzji odmawiających M.T. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Wyrok w tej sprawie (sygn. akt III SA/Gd 452/13) został bowiem wydany przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w dniu 19 września 2013 r.

W uzasadnieniu wydanego wyroku Sąd wskazał zaś, że organy administracji orzekające w przedmiocie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego winny rozważyć czy okoliczność sprawowania opieki nad ciężko chorą córką może pozwolić również na sprawowanie K. T. opieki nad poważnie chorą żoną. W ocenie Sądu w rozpatrywanej sprawie zaistniała uzasadniona wątpliwość, czy K. T. jest w stanie opiekować się ("na raz") dwiema, jak wynika z akt sprawy, poważnie chorymi osobami. Sąd wskazał przy tym, że organy winny poczynić wyjaśnienia odnośnie opieki sprawowanej przez ojca skarżącej nad A. T. i jednoznacznie ustalić czy sprawowanie tej opieki pozwala na sprawowanie przez niego opieki także nad jego żoną I. T., czy też nie. Przeprowadzając postępowanie wyjaśniające organ winien był rozważyć m. in. potrzebę przeprowadzenia wywiadu środowiskowego.

Z oczywistych względów przedmiotowe zapatrywania Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku winien był wziąć pod uwagę organ pierwszej instancji wydając decyzję w przedmiocie zasiłku okresowego w dniu 12 grudnia 2013 r.

Z kolei w uzasadnieniu wyroku wydanego w dniu 2 kwietnia 2014 r. w sprawach dotyczących odmowy przyznania skarżącym zasiłku okresowego (sygn. akt III SA/Gd 30/14) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wskazał, że błędne było podzielenie przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze stanowiska organu rozpoznającego sprawę w pierwszej instancji o braku starań o polepszenie sytuacji bytowej rodziny, powołując się m.in. na nieuzupełnienie braków wniosku o przyznanie dodatku mieszkaniowego oraz niechęć do podjęcia zatrudnienia przez córkę skarżących M. T. Sąd wskazał przy tym, że błędne było ponadto podzielenie przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze stanowiska organu rozpoznającego sprawę w pierwszej instancji co do braku starań K. T. o świadczenie pielęgnacyjne na córkę A. i jej samej o zasiłek pielęgnacyjny.

Zestawiając ww. rozważania zawarte w uzasadnieniach dwóch odrębnych orzeczeń Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z treścią rozstrzygnięć wydanych przez Prezydenta Miasta za w pełni prawidłowe poczytać należy zakwestionowane decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego wydane w dniu 15 września 2014r. Decyzje te wbrew zarzutom skarg jak i subiektywnym odczuciom skarżących stanowią bowiem wyraz dążenia do racjonalnego "uporządkowania" działań organu Prezydenta Miasta w zakresie prowadzonego postępowania wyjaśniającego stanowiącego podstawę do orzekania w przedmiocie zasiłku okresowego.

Istotnym jest w związku z tym wskazanie, że organ pierwszej instancji wydając decyzje o odmowie przyznania skarżącym zasiłków okresowych nie ustalił w sposób nie budzący wątpliwości stanu faktycznego spraw, czym naruszył dyspozycję art. 7 i art. 77 § 1 ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego. Jest to o tyle istotne, że organ odmawiając skarżącym przyznania zasiłków okresowych oparł się na regulacji zawartej w art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. W świetle tego przepisu brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej jak i nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia.

Sąd wskazuje, że szereg okoliczności faktycznych mających wpływ na rozstrzygnięcie zainicjowanych spraw potraktowano w postępowaniu pierwszoinstancyjnym w sposób bezrefleksyjny. Przejawem powyższych nieprawidłowości jest niejako automatyczne powielenie argumentacji ukierunkowanej na zarzut braku współdziałania w rozwiązaniu trudnej sytuacji życiowej. Trudno zaś uznać, że wydane decyzje oparto na pełnym, obiektywnie ocenionym materiale dowodowym. Trudno ponadto uznać, że decyzje te zawierają należyte i przekonywujące uzasadnienia. Wskazanie to jest istotne, gdyż organ pierwszej instancji odmawiając skarżącym zasiłków okresowych podnosi nieskuteczność starań w przedmiocie przyznania dodatku mieszkaniowego, brak starań związanych z przyznaniem świadczeń rodzinnych oraz brak starań M. T. związanych z podjęciem zatrudnienia. Uzasadnienia ww. decyzji są jednakże wewnętrznie sprzeczne. Z jednej bowiem strony organ pierwszej instancji uważa, że rodzina powinna starać się o określone świadczenia. Z drugiej zaś strony organ wskazuje, że rodzina winna wykazywać aktywność zawodową, która - co Sąd pragnie podkreślić - wyklucza możliwość uzyskania świadczeń opiekuńczych.

W ocenie Sądu w pełni zasadne było w związku tym nakazanie organowi pierwszej instancji - w oparciu o instytucję wywiadu środowiskowego - przeprowadzenie szeregu czynności mających na celu w pełni prawidłowe i definitywne ustalenie szczegółowego zakresu opieki sprawowanej przez członków rodziny nad I. i A. T. Zasadne było również wskazanie, że organ pierwszej instancji winien ustalić, jakie konkretnie czynności opieki są niemożliwe do wykonania przez K. T. z powodu sygnalizowanych przez niego schorzeń i czy takie czynności w rzeczywistości są wykonywane przez inne osoby. Prawidłowe było również wskazanie ze strony organu odwoławczego, że w realiach rozpatrywanych spraw koniecznym jest zasięgnięcie obiektywnych informacji od sąsiadów rodziny co do sprawowania realnej, stałej opieki wymagającej osobistego zaangażowania członków rodziny przez cały dzień.

Odnosząc się z kolei do argumentacji zawartych w skargach wskazać należy, że organ odwoławczy nie mógł wydać w rozpatrywanych sprawach decyzji merytorycznych w oparciu o art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. Uchybienia w zakresie postępowania wyjaśniającego, których dopuścił się organ pierwszej instancji nie mogły być bowiem konwalidowane w postępowaniu odwoławczym. Sąd podzielił tym samym pogląd organu odwoławczego, że w rozpoznawanych sprawach organ pierwszej instancji nie przeprowadził postępowania wyjaśniającego w kierunku ustalenia czy postawa członków rodziny rzeczywiście przemawia za uznaniem braku współdziałania w rozwiązaniu trudnej sytuacji życiowej. To ustalenie było z kolei absolutnie niezbędne dla prawidłowego rozstrzygnięcia zainicjowanych spraw, tym bardziej że skarżący kwestionowali i nadal kwestionują wszelkie ustalenia organu pierwszej instancji w tym zakresie.

Na marginesie Sąd wskazuje, że skarżący zdają się nie dostrzegać, że w rozpatrywanych sprawach wydane przez organ odwoławczy rozstrzygnięcia służą tak naprawdę zapewnieniu możliwości obrony ich praw w imię zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego wyrażonej w art. 15 k.p.a.

Ponadto skarżący nie dostrzegają, że kwestią sporną nie jest w rozpatrywanych sprawach ocena należycie zgromadzonego materiału dowodowego a stwierdzone braki w zakresie wyjaśnienia stanu faktycznego rozpatrywanych spraw uniemożliwiające wydanie w pełni prawidłowych rozstrzygnięć. W sytuacji sporu co do oceny materiału dowodowego, który zostałby przez organ pierwszej instancji w pełni zgromadzony organ odwoławczy nie mógłby zastosować instytucji, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a. W takiej sytuacji rację należałoby przyznać skarżącym, że niezasadne jest uchylanie zakwestionowanych decyzji organu pierwszej instancji i przekazywanie spraw do ponownego rozpatrzenia.

W rozpatrywanych sprawach spór co do oceny należycie zgromadzonego materiału dowodowego - z uwagi na wskazane wyżej okoliczności - nie miał jednakże miejsca. To stwierdzone braki w zakresie wyjaśnienia wszelkich okoliczności związanych ze sprawowaniem opieki nad członkami rodziny przez organ pierwszej instancji upoważniały organ odwoławczy do zastosowania instytucji określonej w art. 138 § 2 k.p.a.

Uchylając decyzję organu pierwszej instancji organ odwoławczy zobowiązany był do określenia swego stanowiska w sprawie oraz koniecznego do przeprowadzenia zakresu postępowania. Jednocześnie Kolegium zobowiązane było wykazać, że konieczny do wyjaśnienia zakres spraw ma istotny wpływ na rozstrzygnięcia.

W realiach rozpatrywanych spraw ww. obowiązki zostały przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze zrealizowane.

W uzasadnieniach wydanych decyzji Kolegium wskazało bowiem w sposób jasny konieczny do wyjaśnienia zakres spraw jak i orzekło, że po zgromadzeniu materiału dowodowego, który w sposób pełny i wyczerpujący zilustruje sytuację rodzinną wnioskodawców, w szczególności w zakresie opieki nad chorymi członkami rodziny organ pierwszej instancji winien dokonać oceny tego materiału, w tym oceny wiarygodności wyjaśnień stron i zeznań świadków. Ponadto Kolegium wskazało, że organ pierwszej instancji winien ocenić czy członkowie rodziny, w tym także niepełnosprawna matka, są w stanie opiekować się sobą wzajemnie, czy w istocie stała obecność M. T. w domu przy matce lub siostrze jest konieczna. Ponadto Kolegium zobligowało organ pierwszej instancji do ustalenia czy K. T. może wykonywać czynności opiekuńcze, a także te związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego.

W świetle powyższych okoliczności Sąd w składzie orzekającym uznał, że organ odwoławczy zasadnie uchylił decyzje organu pierwszej instancji wyjaśniając przy tym dlaczego na gruncie badanych spraw zaszły przesłanki określone w powołanym wyżej art. 138 § 2 k.p.a.

Mając na względzie powyższe jak i wskazaną regulację normatywną, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił wniesione skargi, o czym orzeczono jak w punkcie pierwszym wyroku na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Należy w tym miejscu wskazać, że Sąd oceniając zaskarżone decyzje w zakresie o którym mowa w art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (a więc niezależnie od zarzutów podniesionych w skargach) nie stwierdził innych uchybień, których istnienie powinien uwzględnić z urzędu.

Odnosząc się do orzeczenia w przedmiocie wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną skarżącym na zasadzie prawa pomocy (punkt drugi wydanego wyroku) należy wskazać na następujące kwestie.

Zgodnie z treścią art. 250 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wyznaczony adwokat otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Szczegółowe zasady ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata ustanowionego z urzędu reguluje rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (tekst jednolity: Dz. U. z 2013 r., poz. 461).

Stosownie do treści § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c) tego rozporządzenia stawka minimalna za pomoc prawną w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji wynosi 240 zł.

W ww. przypadku wynagrodzenie winno wynosić 295,20 zł z uwagi na wymagane treścią § 2 ust. 3 ww. rozporządzenia podwyższenie stawki o 23 % stawkę podatku od towarów i usług.

Na rozprawie w dniu 12 lutego 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku połączył do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy o sygnaturach III SA/Gd 913/14 (sprawa ze skargi na decyzję organu odwoławczego nr [...]), III SA/Gd 915/14 (sprawa ze skargi na decyzję organu odwoławczego nr [...]) i III SA/Gd 917/14 (sprawa ze skargi na decyzję organu odwoławczego nr [...]).

Powyższe oznacza, że zasadniczo Sąd winien przyznać wynagrodzenie za każdą z połączonych spraw.

W realiach rozpoznanych spraw Sąd uznał jednakże, że przyznanie odrębnego wynagrodzenia za każdą z połączonych spraw będących sprawami jednorodzajowymi jest nieuzasadnione.

Należy bowiem zwrócić uwagę, że ustalając opłatę za czynności adwokata z tytułu zastępstwa prawnego, należy brać pod uwagę niezbędny nakład pracy pełnomocnika, a także charakter sprawy i wkład pracy pełnomocnika w przyczynienie się do jej wyjaśnienia i rozstrzygnięcia (zob.: B. Dauter, Orzekanie w przedmiocie wynagradzania pełnomocników procesowych. Faktyczne udzielenie pomocy prawnej [w:] S. Babiarz, B. Dauter, M. Niezgódka – Medek, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, Warszawa 2007, s. 317).

W niniejszych sprawach aktywność pełnomocnika ustanowionego przed wydaniem wyroku przez sąd pierwszej instancji ograniczyła się w istocie do udzielenia pełnomocnictwa substytucyjnego radcy prawnemu. W jego następstwie upoważniony aplikant radcowski wykonał z kolei fotokopie z akt trzech spraw oraz wziął udział w rozprawie.

Złożony na rozprawie wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej nie zawierał zaś jakichkolwiek argumentów mających świadczyć o takim nakładzie pracy pełnomocnika oraz charakterze spraw, który usprawiedliwiałby podwyższenie wynagrodzenia. W niniejszym postępowaniu aktywność ustanowionego adwokata (korzystającego - jak wskazano powyżej - z pomocy pełnomocnika substytucyjnego) w wypełnianiu przypisanych obowiązków mieściła się w ocenie Sądu w granicach zwykłej staranności wymaganej w tym zakresie.

Z tych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku na podstawie art. 250 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz cytowanych powyżej przepisów orzekł jak w punkcie drugim sentencji wyroku.