Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 795/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2022-06-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Oddalono skargę w całości
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ireneusz Dukiel, Sędziowie: Sędzia NSA Mirosława Rozbicka-Ostrowska, Sędzia WSA Katarzyna Radom (sprawozdawca), po rozpoznaniu w Wydziale IV w trybie uproszczonym w dniu 15 czerwca 2022 r. sprawy ze skargi B. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...]nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia p. oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. utrzymało w mocy orzeczenie wydane z upoważnienia Burmistrza Miasta i Gminy Ś. przez Dyrektora Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ś. z dnia 31 maja 2021 r. odmawiające B. F. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienie lub innej pracy zarobkowej.

Jak wynikało z akt sprawy Skarżąca w dniu 26 kwietnia 2021 r. wystąpiła z wnioskiem o ustalenie prawa do ww. świadczenia w związku z opieką nad mężem A. F., ur. 27 listopada 1973 r.

Powołaną na wstępie decyzją organ I instancji wniosek Strony rozpoznał odmownie. W podstawie prawnej wskazał na art. 17 ust. 1, ust. 1b i ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r., poz. 111 ze zm., dalej u.ś.r.). W zakresie ustaleń faktycznych powołał się na przeprowadzony w dniu 21 maja 2021 r. wywiad środowiskowy, ujawniający, że Skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z mężem i pełnoletnim synem, będącym osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Skarżąca ma także córkę R. F., zamieszkałą w Ś. w wynajmowanym mieszkaniu, która także jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy w Z. jako bezrobotna, bez prawa do zasiłku, a która utrzymuje regularny kontakt z rodzicami. Strona wraz z rodziną mieszka w domu stanowiącym własność brata, na pierwszym piętrze mieszka brat wraz z matką (83 lata), która wykazuje oznaki demencji starczej. Mąż Strony uległ wypadkowi w dniu 1 kwietnia 2014 r., co było powodem rezygnacji Skarżącej z pracy. W dniu 7 maja 2015 r. Skarżąca nabyła prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego i została wyrejestrowana z urzędu pracy. Zasiłek pobiera nadal, obecny okres zasiłkowy kończy się z dniem 31 października 2021 r. Mąż Strony legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym na stałe. Przyczyną niepełnosprawności męża Skarżącej są upośledzenia narządu ruchu i choroby neurologiczne, nie jest on osobą leżącą, porusza się przy pomocy kul łokciowych, na dworze używa ortez, nie wymaga pomocy podczas siadania i wstawania, samodzielnie spożywa posiłki, jest cewnikowany, używa pieluchomajtek, samodzielnie robi zakupy, odbywa wizyty lekarskie, jeździ samochodem i załatwia sprawy urzędowe. Przyjmuje on leki przeciwbólowe tylko w przypadku silnego bólu oraz tabletki [...], które dozuje i przyjmuje samodzielnie. Czynności związane z codzienną toaletą wykonuje również samodzielnie, wymaga jedynie pomocy podczas wychodzenia z kabiny prysznicowej. Skarżąca zajmuje się gospodarstwem domowym (pranie sprzątanie, zakupy, gotowanie, palenie w piecu), w czym dopomaga jej syn. W decyzji organ opisał przebieg zatrudnienia Strony. Odnosząc się do wskazanych ustaleń faktycznych organ wywiódł, że sprawowana przez Stronę opieka nad mężem (jej zakres) nie koliduje z podjęciem przez Stronę zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Podkreślił również, że poza Stroną są inne osoby obowiązane do alimentacji, dorosły syn i córka, którzy nie pracują. Jako odrębną podstawę odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia organ wskazał na moment powstania niepełnosprawności (art. 17 ust. 1b u.ś.r.).

Rozpoznając sprawę w trybie odwoławczym Samorządowe Kolegium Odwoławcze przywołało art. 17 ust. 1, ust. 1b, ust. 3 i ust. 5 u.ś.r. oraz orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 dotyczące wykładni art. 17 ust. 1b u.ś.r. Wywodziło konieczność jego zastosowania w tej sprawie. Przyjmując interpretację spornego przepisu zgodną z wzorcem konstytucyjnym organ odwoławczy zanegował pogląd wykluczający możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na moment powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. W tym zakresie w decyzji zawarto szerokie odwołanie do orzecznictwa sądów administracyjnych potwierdzającego przyjętą wykładnię ww. przepisu.

Odnosząc się do kolejnej przyjętej przez organ I instancji podstawy odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia organ odwoławczy wskazał na art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. podając przesłanki warunkujące ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, tj. obowiązek alimentacyjny wnioskodawcy wobec osoby wymagającej opieki, sprawowanie nad nią stałej opieki oraz niepodejmowanie lub rezygnacja z pracy zarobkowej lub zatrudnienia w związku z ww. opieką. Za uzasadniony uznał pogląd wskazujący na obowiązek alimentacyjny małżonków, co znajduje uzasadnienie w art. 17 ust. 1 i ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. w powiązaniu z art. 23, art. 27 i art. 130 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (Dz.U. z 2020 r., poz. 1359 ze zm., dalej k.r.o.). Odnosząc się do dalszych okoliczności sprawy, tj. sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną organ wskazał, że jej podstawowym wymogiem jest stałość i ciągłość wykluczająca pojęcie zatrudnienia lub powodująca konieczność rezygnacji z pracy. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest bowiem częściowe zrekompensowanie opiekunowi osoby niepełnosprawnej strat spowodowanych niemożnością podjęcia pracy. Świadczenie nie może być traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Pomiędzy obowiązkiem sprawowania opieki, jej zakresem a rezygnacją z pracy (zatrudnienia) musi istnieć ścisły związek przyczynowy. Dalej organ wskazał na brak legalnej definicji opieki w ustawie o świadczeniach rodzinnych, z treści art. 17 ust. 1 ww. ustawy wynika jednak, że opieka musi być stała lub długoterminowa, sprawowana w takim zakresie, który wyklucza możliwość podjęcia zatrudnienia.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji (na stronach 12 -13) organ odwoławczy przedstawił okoliczności faktyczne sprawy, w tym podane przez Skarżącą informacje dotyczące szczegółów sprawowanej opieki, podejmowanych czynności opiekuńczych i wykonywanych w domu prac, stanu zdrowia osoby wymagającej opieki (męża Strony), wskazując na posiadanie orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organ odwoławczy zwrócił także uwagę, że pismem z dnia 23 lipca 2021 r. zlecił organowi I instancji przeprowadzenie dodatkowego postępowania wyjaśniającego w zakresie dokumentacji odnoszącej się do stanu zdrowia męża Skarżącej, rodzaju wypadku jakiemu uległ oraz jego następstw. W wyniku tych ustaleń ujawniono, że mąż Skarżącej uległ wypadkowi w dniu 1 kwietnia 2014 r., na skutek upadku z wysokości 8 m doznał złamania kręgu odcinka lędźwiowego kręgosłupa, złamania obu kości piętowych oraz innej nerwowo- mięśniowej dysfunkcji pęcherza moczowego. Po wypadku mąż Skarżącej przechodził rehabilitację, w wyniku czego uzyskano poprawę jego stanu zdrowia oraz ruchomości kończyn dolnych i chodu. Z wyjaśnień zaś męża Skarżącej wynikało, że obecnie porusza się on przy pomocy kul, w butach ma ortezy przytrzymujące opadające stopy, na dalszych odcinkach porusza się na wózku inwalidzkim. W następstwie wypadku ma neurogenny pęcherz i cewnikuje się kilka razy dziennie w pozycji leżącej. Potrzebuje rehabilitacji, w domu ma stworzoną siłownię, w ćwiczeniach pomaga mu żona. Ból pleców często wyłącza go z życia i wtedy nie ma siły wstać z łóżka.

Oceniając zebrane w sprawie dowody organ odwoławczy wskazał, że nie zachodzi związek przyczynowo-skutkowy między niepodejmowaniem przez Stronę zatrudnienia a wykonywaną przez nią opieka nad mężem. Nie negując trudności związanych z codziennym funkcjonowaniem męża Strony organ stwierdził, że zakres sprawowanej przez nią opieki nie stoi na przeszkodzie podjęciu zatrudnienia. Mąż Strony podejmuje bowiem szereg podstawowych czynności samodzielnie, nie jest osobą leżącą, nie wymaga pomocy przy wstawaniu z łózka, siadaniu, samodzielnie korzysta z toalety, porusza się przy pomocy kul bez asysty żony, nie wymaga pomocy przy spożywaniu posiłków, przyjmowaniu leków, cewnikowaniu, ubieraniu się, nadto może samodzielnie robić drobne zakupy i poruszać się autem dostosowanym do jego potrzeb. Pomoc Strony jest potrzebna przy przygotowaniu i podaniu posiłków, przenoszeniu gorących potraw, sprzątaniu, praniu, zakupach, wyjściu z kabiny prysznicowej, przy cewnikowaniu w sytuacji nasilonego bólu i w stanie zapalnym układu moczowego. Skarżąca zmywa także naczynia, przygotowuje drewno na opał, kosi trawę, pali w piecu i załatwia sprawy urzędowe.

Zdaniem organu sprawowana przez Stronę opieka może być realizowana w różnych porach dnia, nie obejmuje ona w zasadzie czynności pielęgnacyjnych wymagających stałej obecności i pomocy. Wyjątek dotyczy cewnikowania ale to jedynie w sytuacji nasilonego bólu. Zatem zakres ww. czynności nie stanowi przeszkody w podjęciu pracy zarobkowej, obejmuje on zwykłe czynności wykonywane codziennie w każdym gospodarstwie domowym, nie wszystkie też muszą być realizowane codziennie (np. zakupy). Powołując się na definicję zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej (art. 3 pkt 22 u.ś.r.) organ wskazał, że nie każda praca wymaga ciągłego jej świadczenia, przyznanie zaś wnioskowanego świadczenia wymaga całkowitej rezygnacji z zatrudnienia w związku ze sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną.

Końcowo organ wskazał na fakt wspólnego zamieszkiwania syna Strony, który ma 20 lat, jest zdrowy i jest zarejestrowany jako bezrobotny. Mając na uwadze obowiązek alimentacyjny wynikający z art. 87 k.r.o. organ wskazał, że syn Strony jest obowiązany do pomocy rodzicom, w tym do wspomagania w opiece nad mężem Strony. Odnosząc się natomiast do zarzutów odwołania za niezrozumiałą organ uznał pretensję wyłączenia Skarżącej z kręgu osób uprawnionych do świadczeń na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., gdyż okoliczność ta nie była negowana. Nie dokonywano także wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 u.ś.r. Nadto organ wskazał, że decyzją z dnia 6 lipca 2021 r. uchylono orzeczenie przyznające Skarżącej specjalny zasiłek opiekuńczy, powołując się na zakres sprawowanej przez nią opieki nad mężem.

W skardze Strona zaskarżając decyzję w całości zarzucała naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy, tj. dokonanie błędnej wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. – zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej, w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że zakres opieki sprawowanej przez Stronę nad mężem nie wypełnia ww. dyspozycji, podczas gdy osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga – w zależności od rodzaju schorzenia oraz aktualnego stanu zdrowia opieki stałej lub długotrwałej, niekoniecznie całodobowej oraz niewłaściwe przyjęcie, że "brak związku pomiędzy niepodejmowaniem podczas gdy w przedmiotowej sprawie taki związek przyczynowo-skutkowy istniał". W zakresie prawa procesowego Strona zarzucała naruszenie art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., dalej k.p.a.), poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. faktycznego zakresu opieki Skarżącej nad mężem, co skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony.

Skarżąca wnioskowała o uchylenie orzeczeń organów obu instancji, zobowiązanie do przyjęcia oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w orzeczeniu Sądu wydanym w sprawie oraz o zasądzenie kosztów postępowania.

W uzasadnieniu Skarżąca zarzucała pobieżną i oderwaną od okoliczności faktycznych sprawy ocenę materiału dowodowego w zakresie opieki nad mężem. Pominięto stałą gotowość do świadczenia takiej opieki całodobowo, wyjaśnienia organu są lakoniczne. Zdaniem Strony istnieje związek pomiędzy opieką a niemożnością podjęcia pracy, z uwagi na "zły stan zdrowia matki" nie mogła podjęć aktywności zawodowej. Pominięto fakt przyznania jej zasiłku opiekuńczego, wspartego na tych samych przesłankach. Strona wyjaśniała, że warunek stałej i ciągłej opieki nie może być rozumiany jako wykonywany bez przerwy i przez 24 godziny na dobę, ale winien się cechować trwałością, a jej zakres jest uwarunkowany potrzebami osoby niepełnosprawnej i zapewnieniem jej warunków godnej egzystencji. Zarzucała pomijanie celu regulacji wyrażanego w orzecznictwie sądów administracyjnych, akcentującym konieczność stałości opieki, zapewnienie normalnych codziennych potrzeb zapewniających godziwa egzystencję, co nie oznacza całodobowej opieki. Strona zarzucała także sprzeczność ustaleń organów obu instancji, z jednej strony wskazują one na szeroki zakres opieki, aby uznać pomocniczy jej charakter. Końcowo Strona zarzucała ograniczenie się wyłącznie do wykładni językowej, pomijając cel ustawy.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Na wstępie trzeba wskazać, że zakres kontroli sprawowanej przez wojewódzkie sądy administracyjne określa ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. 2021 r. poz. 137 ze zm.), stanowiąc w art. 1 § 1 i § 2, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd stosuje środki przewidziane w art. 145 -150 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 poz. 329 ze zm. dalej: p.p.s.a.). Sąd uchyla zaskarżoną decyzję, jeśli stwierdzi, że wydano ją z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub z naruszeniem prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy - art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a.

Z przywołanych przepisów wynika że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej.

Skarga nie ma usprawiedliwionych podstaw, co nakazywało jej oddalenie. Istota sporu w tej sprawie sprowadza się do oceny prawidłowości stanowiska przyjętego przez organ administracji, a odmawiającego Skarżącej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem.

W opinii Sądu organy administracji zasadnie, w realiach rozpoznawanej sprawy, przyjęły, że Skarżącej nie służy uprawnienie do korzystania ze świadczenia pielęgnacyjnego. Poza zakresem rozważań należy pozostawić spór dotyczący wykładni i stosowania art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 23 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r., poz. 111 ze zm., dalej. u.ś.r.). Sąd podziela korzystne dla Skarżącej stanowisko organu odwoławczego wywodzone z orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt I K 38/13 OTK-A 2014/9/104) oraz orzecznictwa sądów administracyjnych, że moment powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki nie ma znaczenia z punktu widzenia przesłanek uprawniających przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Ta zatem okoliczność, wbrew poglądom wyrażanym przez organ I instancji, nie ma istotnego znaczenia w rozpoznawanej sprawie.

W zakresie pozostałych uwarunkowań przyznania wnioskowanego świadczenia trzeba stwierdzić, że zebrany w sprawie materiał dowodowy wskazuje, że Strona nie spełnia przesłanek do jego uzyskania, w szczególności zakres wykonywanej przez nią opieki nad niepełnosprawnym mężem nie uchyla możliwości podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Dla przejrzystości wywodu niezbędne jest przywołanie brzmienia istotnych w sprawie przepisów, tu art. 17 ust. 1 i ust. 1b u.ś.r., zgodnie z jego brzmieniem świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Zgodnie z ust. 1a ww. ustawy osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie (podkreślenie Sądu) następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Dokonując analizy przywołanych przepisów trzeba wskazać, że krąg i kolejność osób uprawnionych do świadczeń w związku ze sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną jest przez ustawodawcę ściśle określony. Zasadniczo wstępni i opiekunowie wyprzedzają osoby wskazane w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Ich krąg z kolei wyznacza ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Zasadnie i zgodnie z poglądem Skarżącej organy obu instancji, z powołaniem się na przepisy art. 23, art. 27 i art. 130 k.r.o., uznały, że małżonkowie są zobowiązani alimentacyjnie, co uzasadnia przyjęcie, że są oni również uprawnieni do ubiegania się o prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z niepełnosprawnością drugiego z małżonków.

W tej sytuacji istota sporu sprowadza się do oceny, czy w okolicznościach faktycznych sprawy zakres sprawowanej przez Stronę opieki nad mężem, posiadającym orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, wyklucza możliwość podjęcia przez nią pracy zarobkowej lub uzasadnia rezygnację z zatrudnienia. Słusznie, na tak postawione pytanie, organy obu instancji odpowiedziały negatywnie. Zgodnie z przywołanymi przepisami (w szczególności końcowym fragmentem regulacji art. 17 ust. 1 u.ś.r.) pomiędzy sprawowaniem opieki nad osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności (przypadek tej sprawy), a niepodjęciem lub rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej musi istnieć związek przyczynowy polegający na tym, że zakres faktycznie sprawowanej opieki, jej natężenie wyłącza możliwość podjęcia pracy lub powoduje konieczność rezygnacji z jakiegokolwiek zatrudnienia.

Zasadnie organy wskazują, że w ustawie brak definicji pojęcia "sprawowanie opieki". Zgodnie z wykładnią językową tego zwrotu "sprawowanie" to "sposób zachowania się", zaś "opieka" to "troszczenie się, dbanie o kogoś, doglądanie, pilnowanie kogoś, czegoś." (E. Sobol, Popularny słownik języka polskiego PWN, Warszawa 2003). Zatem chodzi tu o działania, czynności podejmowane względem kogoś, dbałość o kogoś (coś). Przy czym ustawodawca czynnościom tym nadaje dodatkowe cechy odwołując się w przepisie bądź do stopnia niepełnosprawności lub poprzez bezpośrednie wskazanie, że chodzi tu o opiekę stałą lub długotrwałą. Musi być ona zatem systematyczna, świadczona w długim przedziale czasowym, a wskazany w dalszej części zapisu związek przyczynowy dowodzi, że jej zakres winien być tak absorbujący aby angażował czas opiekuna w stopniu wyłączającym możliwość podjęcia pracy zarobkowej lub rezygnacji z niej.

Chodzi tu zatem o sprawowanie opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2729/16, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, dalej: CBOSA). Świadczenie jest bowiem powiązane z tą właśnie okolicznością, rezygnacją z pracy (niepodejmowaniem pracy), nie zaś z samą opieką nad osobą niepełnosprawną. Nie budzi zatem wątpliwości, że przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest formą wynagrodzenia przez Państwo osoby, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby niepełnosprawnej, w zamian za rezygnację albo niepodejmowanie zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad tą osobą niepełnosprawną.

Z powyższego wynika, że jedną z podstawowych przesłanek uprawniających do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest stała i osobista opieka ubiegającego się o przyznanie świadczenia nad osobą niepełnosprawną. Opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły.

Tym samym analiza istnienia związku przyczynowego pomiędzy sprawowaniem opieki a rezygnacją (niepodejmowaniem zatrudnienia) wymaga oceny i zbadania kilku obszarów. Po pierwsze istotny jest stopień niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, w tym zakres czynności, które jest w stanie wykonać samodzielnie, a w jakim wymaga stałej i długotrwałej opieki. Opieka, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie dotyczy bowiem tylko i wyłącznie niezdolnej do samodzielnej egzystencji osoby leżącej. Za niezdolne do samodzielnej egzystencji z mocy ustawy uznano także osoby cierpiące na schorzenia nieskutkujące brakiem możliwości poruszania się, a konieczność sprawowania nad nimi stałej lub długotrwałej opieki oceniać należy w świetle rodzaju schorzeń oraz sprawności psychofizycznej danej osoby. wyroki Wojewódzkich Sądów Administracyjnych: w Gdańsku z dnia 10 lutego 2022 r., sygn. akt III SA/Gd 996/21; w Lublinie z dnia 22 czerwca 2021 r., sygn. akt II SA/Lu 795/20, dostępne w CBOSA). Przy czym ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza kwestionowania stanu jej zdrowia. Legitymowanie się przez osobę wymagającą opieki określonym w stosownych przepisach orzeczeniem o niepełnosprawności nie może wykluczać możliwości wywodzenia braku związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub niepodejmowaniem zatrudnienia a stopniem faktycznie sprawowanej opieki nad taką osobą (wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 kwietnia 2021 r., sygn. akt I OSK 2859/20 i z dnia 18 maja 2021 r., sygn. akt I OSK 275/21, orzeczenia dostępne w Centralnej bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, dalej CBOSA).

Kolejnym niezbędnym elementem na tle wykładni i stosowania art. 17 ust. 1 u.ś.r. jest ocena sytuacji zawodowej opiekuna, możliwości podjęcia ewentualnego zatrudnienia i dotychczasowe okoliczności z tym związane.

Najistotniejszym wreszcie i najbardziej ważącym elementem podlegającym ocenie na gruncie ww. przepisu jest zakres czynności faktycznie realizowanych przez opiekuna. Dla ustalenia przesłanki związku przyczynowo-skutkowego w każdym przypadku konieczne jest bowiem ustalenie czy rodzaj bądź ilość czynności z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej.

Przeprowadzone w sprawie postępowanie administracyjne, wbrew zgłaszanym w skardze zarzutom, nie budzi zastrzeżeń tak co do zebrania jak i oceny materiału dowodowego, a wyprowadzone wnioski są spójne, kompletne i mają uzasadnienie w faktach.

Organy poprawnie ustaliły, że mąż Skarżącej posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, jak też zakres czynności, które jest w stanie wykonać samodzielnie. Wynika z nich, że mąż Strony jest osobą ze schorzeniami narządu ruchu i neurologicznymi. Nie jest osobą leżącą, porusza się przy pomocy kul łokciowych, w ortezach, na dłuższych dystansach na wózku inwalidzkim. Korzysta z samochodu, samodzielnie robi drobne zakupy, odbywa wizyty lekarskie i sam załatwia sprawy urzędowe. Nie wymaga pomocy przy wstaniu, siadaniu, posiłkach i dawkowaniu i przyjmowaniu leków, toalecie. Jest cewnikowany i korzysta z pieluchomajtek, przy czym w zakresie pierwszej czynności pomocy wymaga w okresie nasilonych dolegliwości bólowych. Pomocy wymaga również przy przygotowaniu posiłków w pozycji stojącej, ich przenoszeniu (w szczególności gorących potraw) oraz wychodzeniu z kabiny prysznicowej.

Zakres czynności opiekuńczych Strony, w znaczącej mierze skorelowany w wymaganiami osoby niepełnosprawnej, obejmuje pomoc we wskazanych już sferach. Nadto, jak wynika z akt sprawy, w tym wyjaśnień Skarżącej, wykonuje ona w domu czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, w szczególności pranie, gotowanie, sprzątanie, zakupy, palenie w piecu. Przy czym w cięższych czynnościach wspomaga ją zamieszały wspólnie dorosły i niepracujący syn (bezrobotny). Szczegółowy zakres wykonywanych przez Stronę czynności zawiera wywiad środowiskowy z dnia 21 maja 2021 r., w którym w sekwencjach godzinowych opisano rozkład czynności Skarżącej, jak wywodzi Strona – związany z opieką nad mężem. Analiza tej aktywności dowodzi, że gros spraw dotyczy prowadzenia gospodarstwa domowego, w powszechnym znaczeniu tego słowa. Obejmują one przygotowanie posiłków, sprzątanie, pranie, zakupy, prace związane z obejściem w gospodarstwie domowym, przygotowanie drewna na opał, koszenie trawy itp., palenie w piecu. Poza tym zakresem (czynności związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego) leżą czynności stricte związane z pomocą osobie niepełnosprawnej. Sprowadzają się one do pomocy przy cewnikowaniu, przy czym jak zgodnie wskazali małżonkowie, ma to miejsce wyłącznie w sytuacji nasilonego bólu i zapalenia dróg moczowych, nadto przenoszenie gorących posiłków i pomoc przy wyjściu z kabiny prysznicowej.

Oceniając zakres ww. czynności należy podzielić pogląd organów obu instancji, że nie powodują one takiego zaabsorbowania Strony, które wykluczałoby możliwość podjęcia zatrudnienia. Czynności życiowe każdej osoby wymagają prowadzenia domu, tj. zakupów, gotowania, sprzątania w domu, czasem w gospodarstwie. Są one wkalkulowane i niezbędne w życiu niemalże każdego człowieka, trudno zatem dostrzec związek pomiędzy koniecznością ich wykonywania a brakiem możliwości podjęcia zatrudnienia czy rezygnacji z niego. Oceny tej nie może zmieniać fakt wykonywania dodatkowych aktywności w zakresie wspomagania męża w opisanych już obszarach, w których nie jest samodzielny. Przekonuje o tym ich zakres, ale przede wszystkim natężenie i czas jaki absorbują.

W opinii Sądu w realiach rozpoznawanej sprawy nie można wytyczyć linii związku przyczynowego między zakresem opisanych czynności opiekuńczych podejmowanych przez Stronę a brakiem możliwości aktywności zawodowej. Ustawodawca nie wymaga wszak aby ta aktywność miała charakter określonej formy zatrudnienia. Definicja zawarta w art. 3 pkt 22 u.ś.r. (obejmująca zatrudnienie i inna prace zarobkową) jest szeroka - oznacza to wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. Nie musi być to także zatrudnienie w pełnym wymiarze czasu pracy. W tym zakresie istnieje możliwość dostosowania warunków i czasu pracy do potrzeb własnych i rodziny.

Jak wskazano zakres obarczających Stronę obowiązków nie wyklucza możliwości podjęcia aktywności zawodowej.

Organy dokonały także analizy dotychczasowego zatrudnienia Skarżącej (lat 43), w zakażonej decyzji opisując przebieg jej pracy. Z analizy tej wynika, że Strona podejmowała różne formy aktywności zawodowej, w bardzo różnym natężeniu czasowym, istotnie kończąc aktywność w maju 2014 r. Wobec braku omawianego związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy zakresem sprawowanych obowiązków związanych z opieką nad osoba niepełnosprawną a niepodejmowaniem, lub tak jak w tej sprawie, rezygnacją z pracy zarobkowej fakt ten nie ma istotnego znaczenia.

W tych okolicznościach podnoszone w skardze zarzuty trzeba ocenić jako niezasadne, w szczególności odnoszące się do braku przeprowadzenia wykładni celowościowej spornego przepisu. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji dowodzi bowiem, że właściwie przeprowadzono interpretację istotnych dla sprawy norm prawnych, wychodząc z literalnego ich znaczenia. Nie oznacza to braku odwołania się do celu wskazanej regulacji, co zostało w decyzji zaakcentowane, także poprzez odwołanie się do tez orzeczeń sądów administracyjnych, co wybrzmiało również w rozważaniach Sądu. Fakt, że Skarżąca oceny tej nie podziela nie oznacza, że jest ona błędna. Sąd nie neguje zaangażowania Strony i troski o osobę jej najbliższą, jednakże prawo do świadczenia pielęgnacyjnego wymaga tak istotnego zaangażowania w opiekę nad osobą niepełnosprawną, że zakres czynności, które winny być wykonywane angażuje cały czas opiekuna wykluczając podjęcie pracy zawodowej. Przedstawiony (w ujęciu godzinowym) rozkład dnia Strony takich okoliczności nie dowodzi, a przeważający zakres obowiązków – jak wskazano – charakteryzuje niemalże każde gospodarstwo domowe.

Uznając, że zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego i prawa procesowego Sąd, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę jako niezasadną oddalił w całości.