Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 166/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2020-09-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6037 Transport drogowy i przewozy
Hasła tematyczne: Transport
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art. 135
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 121 § 1, art. 187 § 1 i art. 191
journal: Dz.U. 2019 poz 900
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - tekst jedn.
article: art. 24 ust. 1 pkt 2 i art. 24 ust. 3
journal: Dz.U. 2018 poz 2332
law: Ustawa z dnia 9 marca 2017 r. o systemie monitorowania drogowego i kolejowego przewozu towarów - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Elżbieta Mazur - Selwa Sędziowie WSA Piotr Godlewski WSA Joanna Zdrzałka /spr./ po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 17 września 2020 r. sprawy ze skargi A. I. prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą "[....]" A. I. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] grudnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za naruszenie obowiązków wynikających z ustawy o systemie monitorowania drogowego przewozu towarów I. uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Naczelnika Urzędu Celno – Skarbowego z dnia [...] kwietnia 2019 r. nr [...]; II. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej na rzecz skarżącego A. I. prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą "[....]" A. I. kwotę 2817 zł /słownie: dwa tysiące osiemset siedemnaście złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

W dniu 2 czerwca 2018 r. funkcjonariusze [...] Urzędu Celno – Skarbowego w [...] zatrzymali do kontroli samochód ciężarowy Volvo o nr rejestracyjnym [...] Kontrolę przeprowadzono pod kątem zgodności danych zawartych w zgłoszeniu [...] z danymi zawartymi w dokumentach okazanych przez kierującego. Ustalono, że przedmiotem przewozu były produkty paliwowe o kodzie CN2710 w ilości 17 000 l. Nadawcą towaru była firma L sp. z o.o. z/s w [...], natomiast odbiorcą, a zarazem przewoźnikiem – AI.

W wyniku kontroli stwierdzono, że w zgłoszeniu [...] przewoźnik wprowadził dane niezgodne ze stanem faktycznym:

– w polu "środek transportu" – "numer zezwolenia drogowego" wpisano: TU-019553, podczas gdy kierowca przedstawił kontrolującym wypis nr 2 z licencji nr 0142924;

– w polu "miejsce dostarczenia towaru" wpisano: ul. [...], podczas gdy docelowo towar przeważono do: ul. [...];

– w polu "informacje o towarze" – "rodzaj dokumentu przewozowego" i "numer dokumentu przewozowego" wpisano: List 0324639254, natomiast kierowca przedstawił do kontroli Dowód wydania nr 30060995A/A.

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2019 r. nr [...] Naczelnik [...] Urzędu Celno – Skarbowego w [...] nałożył na AI karę pieniężną w wysokości 10 000 zł.

W podstawie prawnej decyzji organ wskazał art. 207 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r. poz. 900 z późn. zm.) oraz art. 5 ust. 4 pkt 6, art. 24 ust. 1 pkt 2 i art. 26 ust. 1, 2 i 5 ustawy z dnia 9 marca 2017 r. o systemie monitorowania drogowego i kolejowego przewozu towarów oraz obrotu paliwami opałowymi (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r. poz. 2332 z późn. zm.).

Organ wskazał, ze zgodnie z art. 5 ust. 1 w zw. z art. 5 ust. 4 pkt 6 i 8 ustawy o systemie monitorowania drogowego i kolejowego przewozu towarów oraz obrotu paliwami opałowymi, w przypadku przewozu towaru, o którym mowa w ust. 1, przewoźnik jest obowiązany przed rozpoczęciem przewozu towaru uzupełnić zgłoszenie o numer zezwolenia, zaświadczenia lub licencji w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz.U. z 2016 r. poz. 1907, 1935 i 1948), o ile są wymagane, a nadto numer dokumentu przewozowego towarzyszącego przewożonemu towarowi. W zgłoszeniu [...] skarżący wpisał niepoprawne dane, co zostało wykazane w toku przeprowadzonej kontroli. To zaś obligowało do nałożenia na niego kary pieniężnej w wysokości 10 000 zł. Jednocześnie organ podał, że skarżący nie nadesłał żadnych dokumentów uzasadniających możliwość odstąpienia od nałożenia kary pieniężnej, a okoliczności tego rodzaju nie stwierdził sam organ z urzędu. Nie stwierdzono bowiem istnienia "ważnego interesu przewoźnika" lub "interesu publicznego" warunkujących – stosownie do treści art. 24 ust. 3 ustawy o systemie monitorowania drogowego i kolejowego przewozu towarów oraz obrotu paliwami opałowymi – możliwość wydania uznaniowej decyzji o odstąpieniem od wymierzenia kary. Ponadto w ocenie organu w sprawie brak było podstaw do odstąpienia od wymierzenia kary pieniężnej, również w oparciu o art. 24 ust. 1a i art. 26 ust. 3 ustawy.

AI wniósł odwołanie od tej decyzji, zarzucając wadliwe ustalenie stanu faktycznego sprawy, skutkujące błędnym przyjęciem, że po stronie odwołującego nie zachodził ważny interes przewoźnika w rozumieniu art. 24 ust. 3 ustawy. W dniu kontroli kierowca dysponował wszelkimi dokumentami odzwierciedlającymi w swej treści dane zawarte w zgłoszeniu, a jedynie omyłkowo okazał do kontroli dokumenty inne. Wobec zaś braku reakcji ze strony funkcjonariuszy nie był świadomy pomyłki, za którą obecne organ nałożył na skarżącego kare pieniężną w wysokości 10 000 zł.

Decyzją z dnia [...] grudnia 2019 r. nr [...] Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w [...] utrzymał w mocy opisaną wyżej decyzję Naczelnika [...] Urzędu Celno – Skarbowego w [...] z dnia [...] kwietnia 2019 r.

Zdaniem organu odwoławczego, decyzja organu I instancji została wydana po zgromadzeniu niezbędnego zakresu materiału dowodowego oraz po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego zgodnie z uregulowaniami procesowymi. Nałożenie na odwołującego się kary pieniężnej było słuszne, gdyż w toku prowadzonego postępowania wykazano w sposób nie budzący wątpliwości, że wadliwie uzupełniła zgłoszenia w systemie SENT o dane wymagane przepisami ustawy.

Odnosząc się do zarzutów odwołania organ podał, że obowiązkiem przewoźnika było wyposażenia kierowcy w dokumenty odzwierciedlające poprawność danych zawartych w zgłoszeniu. Wobec czego nawet późniejsze okazanie dokumentów potwierdzających poprawność zgłoszenia nie może stanowić okoliczności przemawiającej za odstąpieniem do wymierzenia kary pieniężnej. Odstąpienie od wymierzenia kary pieniężnej nie leży w interesie publicznym, ponieważ stanowi złamanie zasady obowiązku zapłaty i zmniejsza dochody publiczne. Tym bardziej, że należności wynikające z kar mają charakter szczególny, gdyż obok funkcji dochodowej Skarbu Państwa pełnią przede wszystkim funkcję sankcyjną. Mając na uwadze okazaną dokumentację nie stwierdzono również, aby w sprawie zaistniał "ważny interes przewoźnika". Sytuacja finansowa i przedsiębiorstwa skarżącego jest bowiem stabilna, natomiast dolegliwość wynikająca z konieczności zapłaty kary pieniężnej jest oczywista i nie stanowi sama w sobie o ważnym interesie odwołującej się, uzasadniającym odstąpienie od wymierzenia kary.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, AIwniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, a ponadto o zasądzenie kosztów postępowania.

Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucił naruszenie:

1) art. 121, art. 122 i art. 187 § 1 Ordynacji podatkowej, poprzez wadliwe ustalenie stanu faktycznego sprawy, w tym błędną ocenę okoliczności faktycznych, skutkujących nieuprawnionym uznaniem, że w sprawie nie zachodzą okoliczności uzasadniające odstąpienie od wymierzenia kary pieniężnej, a co za tym idzie – naruszenie zasady zaufania obywateli do organów administracji publicznej;

2) art. 210 § 1 pkt 6 Ordynacji podatkowej poprzez nieuwzględnienie ważnego interesu publicznego jako przesłanki do odstąpienia od wymierzenia kary pieniężnej;

3) art. 181 w zw. z art. 191 Ordynacji podatkowej, poprzez dokonanie oceny dowodów przez pryzmat represyjności ustawy, a w skutek tego oparcie rozstrzygnięcia na zasadzie odpowiedzialności absolutnej przewoźnika;

4) art. 5 ust. 4 w zw. z art. 24 ust 1 pkt 2 ustawy w zw. z art. 2 i art. 31 ust. 2 Konstytucji RP poprzez niewłaściwe zastosowanie normy prawnej oraz nałożenie kary pieniężnej na skarżącego, podczas gdy nie było przesłanek do nałożenia kary pieniężnej, natomiast jej wysokość jest nieproporcjonalna do stopnia naruszenia prawa, a co za tym idzie, jest sprzeczna z zasadą demokratycznego państwa prawnego oraz zasadą proporcjonalności;

5) art. 24 ust. 3 ustawy poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, w sytuacji, gdy ważny interes przewoźnika uzasadniał odstąpienie od wymierzenia kary pieniężnej, jako że stwierdzone uchybienia mogły zostać usunięte już podczas kontroli, gdyż wobec braku reakcji ze strony funkcjonariuszy kierowca – działając w przekonaniu, że okazał właściwą dokumentację – nie sprostował dostrzeżonych błędów.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w [...] wniósł o jej oddalenie, podtrzymując wyrażone stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r. poz. 2167). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm.) – zwanej dalej w skrócie: P.p.s.a. Stosownie do tego przepisu Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Uwzględnienie skargi skutkujące wyeliminowaniem zaskarżonej decyzji lub postanowienia z obrotu prawnego w ramach sądowej kontroli może nastąpić wyłącznie przy spełnieniu warunków określonych w art. 145 § 1 P.p.s.a. Przepis ten obliguje Sąd do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli miało ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub gdy zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności wymienione w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach.

Dokonując takiej kontroli w niniejszej sprawie, Sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnenie.

Sąd stwierdza, że stan faktyczny ustalony przez organy i udokumentowany w nadesłanych aktach administracyjnych nie budzi zastrzeżeń i może stanowić podstawę do poddania zaskarżonej decyzji kontroli legalności. Strona skarżąca kwestionuje zasadność i legalność kary pieniężnej w sytuacji, gdy podstawą wymierzenia kary było nieokazanie przez kierowcę w trakcie kontroli dokumentów wskazanych w zgłoszeniu SENT, natomiast obiektywnie dokumenty te posiadał, a ich nieokazanie było wynikiem błędnego przekonania, że dokumenty okazane w trakcie kontroli były prawidłowe w kontekście kontroli przewozu realizowanego pod rządami ustawy o systemie monitorowania drogowego i kolejowego przewozu towarów oraz obrotu paliwami opałowymi.

Zgodnie z art. 1 pkt 1a i 2 ustawy o systemie monitorowania drogowego i kolejowego przewozu towarów oraz obrotu paliwami opałowymi, ustawa określa obowiązki podmiotów uczestniczących w drogowym i kolejowym przewozie towarów oraz podmiotów dokonujących obrotu paliwami opałowymi oraz odpowiedzialność za naruszenie obowiązków związanych z drogowym i kolejowym przewozem towarów oraz z obrotem paliwami opałowymi.

Stosownie do art. 3 ust. 1 ustawy, system monitorowania przewozu i obrotu obejmuje gromadzenie i przetwarzanie danych o przewozie towarów i obrocie paliwami opałowymi, w szczególności z zastosowaniem środków technicznych służących do tego monitorowania, oraz kontrolę realizacji obowiązków wynikających z ustawy. Zgodnie zaś z art. 5 ust. 1 ustawy, w przypadku przewozu towaru rozpoczynającego się na terytorium kraju podmiot wysyłający jest obowiązany, przed rozpoczęciem przewozu towaru, przesłać do rejestru zgłoszenie, uzyskać numer referencyjny dla tego zgłoszenia i przekazać ten numer przewoźnikowi.

Z nadesłanych akt sprawy wynika, że w dniu 2 czerwca 2018 r. skarżący dokonał zgłoszenia przewozu oleju napędowego w ilości 17 000 l, o kodzie CN: 2710 na terytorium Polski. Jako środek transportu wskazał ciągnik o nr rejestracyjnym [...], a jako numer zezwolenia drogowego wpisano "TU-019553". W rubryce odnoszącej się do miejsca dostarczenia towaru wpisano "ul. [...]", a w rubryce dotyczącej informacji o towarze, jako numer dokumentu przewozowego wpisano "0324639254".

Mając na uwadze powyższe oraz wyjaśnienia skarżącego złożone w toku prowadzonego postępowania Sąd stwierdza, że już samo stanowisko organów obydwu instancji w zakresie stwierdzenia naruszenia przepisów ustawy uznać należy za co najmniej przedwczesne.

Zgodnie z art. 24 ust. 1 pkt 2 ustawy o systemie monitorowania drogowego i kolejowego przewozu towarów oraz obrotu paliwami opałowymi, w przypadku gdy podmiot wysyłający, podmiot odbierający albo przewoźnik zgłosi dane niezgodne ze stanem faktycznym, inne niż dotyczące towaru, odpowiednio na podmiot wysyłający, podmiot odbierający albo przewoźnika nakłada się karę pieniężną w wysokości 10 000 zł. Użyte przez ustawodawcę w art. 24 ust. 1 pkt 2 ustawy z 2017 r. o systemie monitorowania drogowego przewozu towarów (ustawa o SENT) sformułowanie "zgłosi dane niezgodne ze stanem faktycznym" - należy rozumieć jako podanie przez przewoźnika danych nie odzwierciedlających rzeczywistości, tj. danych które są nieprawdziwe, nie odpowiadają rzeczywistemu stanowi rzeczy. Nie jest dopuszczalne stosowanie wykładni rozszerzającej przepisów normujących odpowiedzialność administracyjną, będących materialnoprawną podstawą nakładania kar pieniężnych. Niedopuszczalna jest bowiem, w demokratycznym państwie prawnym, o którym stanowi art. 2 Konstytucji RP sytuacja, w której dany podmiot będzie ponosił odpowiedzialność administracyjną za okoliczności nie wynikające wprost z powszechnie obowiązujących przepisów prawa (zob. wyroki NSA z dnia 12 października 2017 r. II GSK 3692/15, z dnia 1 lutego 2019 r. II GSK 3289/17 i z 21 listopada 2019 r. II GSK 1133/19; dostępny na stronie: orzezcenia.nsa.gov.pl). Innymi słowy, przesłanką wymierzenia kary pieniężnej na podstawie art. 24 ust. 1 pkt 2 ustawy jest obiektywne ustalenie, że dane zawarte w zgłoszeniu SENT nie odpowiadają stanowi faktycznemu, a nie samo w sobie nieokazanie dokumentów na okoliczność weryfikacji zgłoszenia w trakcie kontroli drogowej. Zwłaszcza w sytuacji, w której – czego organ nie neguje – kierowca dysponował właściwymi dokumentami, a jedynie w wyniku błędnego przekonania okazał dokumenty inne niż wskazane w zgłoszeniu SENT.

Należy przy tym mieć na uwadze, że z uzasadnienia projektu ustawy SENT wynika, że ma ona za zadanie chronić legalny handel towarami uznanymi w wyniku przeprowadzonych analiz przez krajowego prawodawcę za "wrażliwe", ułatwić walkę z "szarą strefą" oraz ograniczyć poziom uszczupleń w kluczowych dla budżetu państwa podatkach, tj. podatku od towarów i usług oraz podatku akcyzowego, a także zwiększyć skuteczność kontroli w obszarach obarczonych istotnym ryzykiem naruszenia obowiązujących przepisów. Celem tym nie jest zaś zwiększanie dochodów budżetu państwa z tytułu kar nakładanych na podmioty działające w sposób legalny, dopuszczających się uchybień formalnych czy też oczywistych omyłek, związanych między innymi z wątpliwościami dotyczącymi wykładni i stosowania przepisów ustawy o SENT.

W opisywanej sprawie już w piśmie z dnia 14 grudnia 2018 r. skarżący podniósł, że zgłoszenie SENT dokonane 2 czerwca 2018 r. zostało wypełnione poprawnie. Do pisma dołączył wypis z licencji nr TU-019553 uprawniającej skarżącego do wykonywania międzynarodowego zarobkowego przewozu drogowego rzeczy. Ponadto przedstawił kopię zamówienia – zlecenia sprzedaży 17 000 l oleju napędowego z dnia 1 czerwca 2018 r. o nr 324639254. We wskazanym dokumencie datę realizacji zamówienia określono na 2 czerwca 2018 r., a jako adres dostawy podano ul. [...]. Adres: ul. [...] stanowi zaś ujęte w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej RP dodatkowe miejsce wykonywania działalności gospodarczej.

Zgodnie z art. 5 ustawy, jak już Sąd wskazał, przed rozpoczęciem przewozu towaru, podmiot wysyłający obowiązany jest przesłać do rejestru zgłoszenie, uzyskać numer referencyjny (unikatowy identyfikator nadawany zgłoszeniu) dla tego zgłoszenia, a następnie przekazać ten numer przewoźnikowi. Zgodnie z art. 5 ust. 4 pkt 6 ustawy, w brzmieniu obowiązującym do dnia 14 czerwca 2018 r. (art. 21 ustawy z dnia 10 maja 2018 r. o zmianie ustawy o systemie monitorowania drogowego przewozu towarów oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1039 z późn. zm.), w przypadku przewozu towaru, o którym mowa w ust. 1, przewoźnik jest obowiązany przed rozpoczęciem przewozu towaru uzupełnić zgłoszenie o numer zezwolenia, zaświadczenia lub licencji w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz. U. z 2016 r. poz. 1907, 1935 i 1948), o ile są wymagane. Ponadto zgodnie z art. 5 ust. 4 pkt 7 i 8, zgłoszenie takie należało uzupełnić o dane obejmujące dane adresowe miejsca dostarczenia towaru albo miejsce zakończenia przewozu na terytorium kraju oraz numer dokumentu przewozowego towarzyszącego przewożonemu towarowi. W ocenie organów obydwu instancji, wpisanie w ww. zgłoszeniu numeru licencji TU-019553 oraz okazanie w toku kontroli wypisu nr 2 z licencji nr 0142924 stanowiło zgłoszenie danych niezgodnych ze stanem faktycznym w rozumieniu art. 24 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 5 ust. 4 pkt 6, zaś wpisanie w zgłoszeniu numeru dokumentu przewozowego "List 0324639254", oraz przedstawienie do kontroli Dowódu wydania nr 30060995A/A – zgłoszenie danych niezgodnych ze stanem faktycznym w rozumieniu art. 24 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 5 ust. 4 pkt 8 ustawy.

W realiach opisywanej sprawy, przy uwzględnieniu wszystkich jej aspektów należy w pierwszej kolejności poddać analizie, czy przedstawienie dokumentów przez skarżącego wskazujących na poprawność dokonanego zgłoszenia SENT, pozwala w ogóle przyjąć, że doszło do naruszenia przepisów ustawy, dopiero później – w przypadku odpowiedzi twierdzącej – rzeczą organów jest ocena, czy w sprawie zachodzą okoliczności przemawiające za odstąpieniem od nałożenia na skarżącego kary pieniężnej.

W ocenie Sądu dokonana przez organy ocena materiału dowodowego jest wadliwa, przeprowadzona z naruszeniem art. 187 § 1 O.p. i art. 191 O.p., nie uwzględnia wszystkich okoliczności sprawy, które mają znaczenie dla zastosowania art. 24 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 5 ust. 4 ustawy o SENT.

Niezależnie od tego Sąd nie podziela też stanowiska organów co do braku możliwości odstąpienia od nałożenia kary w rozpoznawanej sprawie.

Stosownie do art. 24 ust. 3 ustawy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podmiotu wysyłającego, podmiotu odbierającego, podmiotu nabywającego albo przewoźnika lub interesem publicznym, na wniosek odpowiednio podmiotu wysyłającego, podmiotu odbierającego, podmiotu nabywającego albo przewoźnika lub z urzędu, organ może odstąpić od nałożenia kary pieniężnej, o której mowa w ust. 1-1b, z uwzględnieniem art. 26 ust. 3.

Wymaga podkreślenia, że skoro ustawa przewiduje możliwość odstąpienia od nałożenia kary pieniężnej z uwagi na przesłankę wystąpienia interesu publicznego, to niedopuszczalnym jest ogólne stwierdzenie, że nie można odstąpić od nałożenia kary, gdyż nie leży w interesie publicznym takie działanie, bez wskazania przy tym konkretnych argumentów, odnoszących się do realiów rozpatrywanej sprawy. Prawidłowo stosując przepis art. 24 ust. 3 ustawy SENT, organ powinien, przykładowo, wskazać sytuacje, w których jego zdaniem dopuszczalne byłoby odstąpienie od nałożenia na przewoźnika kary pieniężnej z uwagi na interes publiczny, a następnie ocenić, czy w niniejszej sprawie zachodzi taka możliwość, czy też w konkretnej sytuacji zastosowanie tej przesłanki nie jest możliwe Tym bardziej, że badanie przesłanki interesu publicznego nie powinno być ograniczane do konfrontacji z zasadami równości oraz powszechności opodatkowania, bowiem takie podejście sprawiłoby, że w zasadzie każda ulga w zapłacie należności publicznoprawnych powstałych wskutek naruszenia przepisów, mimo iż przewidziana przez ustawodawcę, byłaby udzielona w sprzeczności z ww. zasadami konstytucyjnymi (por. wyrok WSA w Gliwicach z 22 października 2019 r. III SA/Gl 478/19 wyrok WSA w Szczecinie z 28 lutego 2019 r. II SA/Sz 1324/18; wyrok NSA z 21 maja 2020 r. II GSK 307/20; dostępne na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl).

W realiach opisywanej sprawy Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w [...] oraz Naczelnik [...] Urzędu Celno – Skarbowego w [...] uznali, że brak jest podstaw do odstąpienia od nałożenia na skarżącą kary pieniężnej. Zdaniem organów, analizując sytuację finansową Spółki brak jest podstaw do przyjęcia, że w sprawie zachodzi "ważny interes przewoźnika", natomiast potencjalne uszczuplenie należności Skarbu Państwa z uwagi na odstąpienie od wymierzenia kary, nie stanowi "interesu publicznego" w rozumieniu art. 24 ust. 3 ustawy.

Po pierwsze, ustawa nie zawiera definicji legalnej "ważnego interesu przewoźnika". Brak jest zatem podstaw prawnych do utożsamienia ważnego interesu przewoźnika, o którym mowa w art. 24 ust. 3 ustawy jedynie z relatywnie złą sytuacją finansową przedsiębiorcy. Dobra sytuacja finansowa przedsiębiorcy nie może sama w sobie wykluczać odstąpienia od nałożenia kary pieniężnej, także przy ocenie przesłanki "ważnego interesu przewoźnika". Rozważając zaistnienie tej przesłanki organ powinien ważyć wysokość potencjalnej kary przede wszystkim w stosunku do konkretnego przewozu, będącego jednym z przejawów prowadzonej działalności gospodarczej, a nie do przychodu/dochodu przedsiębiorcy, bowiem takie działanie w istocie zniekształca obraz faktycznej dolegliwości nakładanej kary (por. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 30 czerwca 2020 r. II SA/Ol 166/20; dostępny na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl). Sytuacja finansowa przewoźnika, która uniemożliwia zapłacenie potencjalnej kary pieniężnej bez zaistnienia ryzyka utraty środków finansowych na funkcjonowanie może stanowić "ważny interes przewoźnika", niemniej oceny zaistnienia hipotezy art. 24 ust. 3 ustawy nie można dokonywać wyłącznie przez pryzmat aspektu finansowego.

Po drugie, złamanie zasady obowiązku zapłaty i zmniejszenie dochodów publicznych nie wyklucza przyjęcia, że odstąpienie od wymierzenia kary pieniężnej leży w interesie publicznym. Przyjęcie za właściwą zastosowanej przez organy wykładni art. 24 ust. 3 prowadziłoby do sytuacji, w której organ nie mógłby przyjąć, że zaistniał interes publiczny w odstąpieniu od wymierzenia kary. W każdej ze spraw prowadzonych w przedmiocie kary pieniężnej organ winien w takim wypadku automatycznie przyjąć, że zastosowanie art. 24 ust. 3 ustawy nie leży w interesie publicznym, gdyż spowoduje uszczuplenie dochodów Państwa. To zaś prowadziłoby do konstatacji, że wprowadzenie w art. 24 ust. 3 ustawy przesłanki "interesu publicznego" było zbędne, skoro tego rodzaju sytuacja nigdy nie miałaby miejsca, mając na uwadze wyłącznie aspekt potencjalnego uszczuplenia należności Skarbu Państwa. Przepis ten jednak funkcjonuje i jeżeli organ uważa, że w sprawie nie zachodzi "interes publiczny", winien tę okoliczność należycie uzasadnić, stosując argumentację, z której strona postępowania będzie mogła wywnioskować jakie okoliczności musiałyby zaistnieć, aby zastosowanie ulgi z art. 24 ust 3 ustawy w oparciu o "interes publiczny" organ uznał za zasadne.

Po trzecie, analizując zaistnienie "interesu publicznego" w odstąpieniu do wymierzenia kary pieniężnej organ winien mieć na uwadze naczelne zasady postępowania administracyjnego. Jedną z takich zasad jest zaś wyrażona w art. 121 § 1 O.p. zasada prowadzenia postępowania podatkowego w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych. Zasad ta nakłada na organy obowiązek rozróżnienia i innego potraktowania sytuacji, w której podmiot nie okazał w trakcie kontroli dokumentów potwierdzających poprawność dokonanego zgłoszenia SENT, jednakże był w ich posiadaniu i obiektywnie dokumenty te istniały, a ich nieokazanie wynikało z błędnego przekonania kierowcy o okazaniu właściwych – w jego ocenie – dokumentów, od sytuacji podmiotu, który nie dokonuje zgłoszenia w ogóle lub celowo wypełnia je błędnie. Tym bardziej, że podstawą do wymierzenia kary pieniężnej nie jest stwierdzenie nieokazania dokumentów podczas kontroli, a stosownie do art. 24 ust. 1 pkt 2 ustawy, zgłoszenie danych niezgodnych ze stanem faktycznym, innych niż dotyczących towaru.

W sytuacji, gdy stwierdzone naruszenie nie doprowadziło do uszczuplenia należności fiskalnych Skarbu Państwa oraz nie wstrzymało kontynuowania kontrolowanego przewozu, to właśnie w interesie publicznym może leżeć odstąpienie od wymierzenia kary pieniężnej. Skoro ustawodawca nie wprowadził gradacji naruszeń przepisów ustawy i nie uzależnił w jakikolwiek sposób wysokości kary pieniężnej od okoliczności, które legły u podstaw dopuszczenia się przez podmiot do stwierdzonego naruszenia, to powinnością organów jest analiza okoliczności danej sprawy w kontekście ewentualnego zaistnienia przesłanek, o których mowa w art. 21 ust. 3 ustawy. Istotne są bowiem w tej sytuacji charakter i waga naruszenia, w tym okoliczność, czy nie miało ono wpływu na wysokość dochodów Skarbu Państwa i czy nie utrudniło prowadzenia czynności kontrolnych oraz dalszego postępowania.

Z powyższych przyczyn Sąd stwierdził, że organy dopuściły się naruszenia art. 121 § 1, art. 187 § 1 i art. 191 O.p. w zw. z art. 24 ust. 1 pkt 2 i art. 24 ust. 3 ustawy z dnia 9 marca 2017 r. o systemie monitorowania drogowego i kolejowego przewozu towarów oraz obrotu paliwami opałowymi w stopniu, który mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Błędna wykładnia art. 24 ust. 1 pkt 2 ustawy oraz wadliwa ocena okoliczności faktycznych sprawy doprowadziła bowiem co najmniej do przedwczesnego stwierdzenia naruszenia przepisów ustawy oraz odmowy odstąpienia od wymierzenia kary pieniężnej z uwagi na ważny interes strony lub interes publiczny.

Mając na uwadze powyższe, Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art. 135 P.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.

Wskazania co do dalszego postępowania wynikają z treści niniejszego uzasadnienia.