Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 903/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2017-01-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6112 Podatek dochodowy od osób fizycznych, w tym zryczałtowane formy opodatkowania
Hasła tematyczne: Podatek dochodowy od osób fizycznych
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 162  par. 1,  par. 2
journal: Dz.U. 2015 poz 613
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Randak, Sędzia NSA Przemysław Dumana, Sędzia WSA Wojciech Gapiński (spr.), , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 23 stycznia 2017 r. sprawy ze skargi M. D. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z dnia (...) r. nr (...) , Dyrektor Izby Skarbowej w K. (dalej - organ odwoławczy), działając na podstawie art. 163 § 2 w związku z art. 162 § 1, § 2, § 4 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2015 r. poz. 613 z późn. zm. - dalej o.p.) oraz na mocy uprawnień określonych w art. 5 ust. 7 pkt 2 ustawy z dnia 21 czerwca 1996 r. o urzędach i izbach skarbowych (t.j. Dz.U. z 2015 r. poz. 578) – odmówił przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. (dalej - organ I instancji) z dnia (...) r. nr (...) orzekającej o odpowiedzialności podatkowej M. D. (dalej – skarżący lub strona) jako członka zarządu będącego zarazem osobą trzecią w stosunku do A. Sp. z o.o. solidarnie ze Spółką, za zaległości podatkowe z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za grudzień 2009 r. w wysokości (...) zł wraz z odsetkami za zwłokę w wysokości (...) zł oraz kosztami egzekucyjnymi w wysokości (...) zł.

Wspomniana decyzja organu I instancji z dnia (...) r. została wysłana w dniu (...) r. za pośrednictwem Poczty Polskiej na adres skarżącego, tj. ul. (...), (...) T. Z powodu niemożności jej doręczenia w dniu (...) r., przesyłkę zawierającą w/w decyzję pozostawiono na okres 14 dni do dyspozycji adresata w Urzędzie Pocztowym T. Zawiadomienie o pozostawieniu pisma w/w placówce pocztowej umieszczono w oddawczej skrzynce pocztowej adresata. Z uwagi na niepodjęcie przesyłki w terminie 7 dni, w dniu 8 października 2015 r. przesyłkę awizowano powtórnie. Następnie w związku z jej niepodjęciem w terminie, w dniu 15 października 2015 r. została ona zwrócona do nadawcy, tj. do organu I instancji.

Pismem nadanym w Urzędzie Pocztowym w dniu 20 listopada 2015 r. pełnomocnik skarżącego zwrócił się z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od decyzji organu I instancji z dnia (...)r., składając równocześnie odwołanie od powyższego rozstrzygnięcia.

Uzasadniając wniosek pełnomocnik skarżącego podniósł, że decyzja nie została prawidłowo doręczona jego mocodawcy, gdyż doręczenie per aviso nie było skuteczne. Tym samym strona nie miała realnej możliwości zapoznania się z treścią decyzji i wniesienia od niej odwołania. Wyjaśnił następnie, że strona po odebraniu postanowienia z dnia (...) r. o wszczęciu postępowania podatkowego, (...) r. ustanowiła pełnomocnika w osobie P. L. do kompleksowego prowadzenia przedmiotowej sprawy. Tymczasem, po przejrzeniu akt w dniu 27 listopada 2015 r. przez obecnego pełnomocnika skarżącego, okazało się że korespondencja po dniu 7 czerwca 2015 r. kierowana była na adres strony, pomimo że nie powiadamiała ona organu o wypowiedzeniu pełnomocnictwa, a w związku z tym nie informowała o zmianie adresu do doręczeń. Pełnomocnik skarżącego podniósł również, iż o wypowiedzeniu stosunku pełnomocnictwa przez P. L. jego mocodawca nie został poinformowany przez samego pełnomocnika, jak również przez organ. Dodał ponadto, iż skarżący nie przebywa w mieszkaniu znajdującym się przy ul. (...) w T. Bywa tam sporadycznie w charakterze gościa (co potwierdza wybiórczy odbiór korespondencji). Natomiast żadna z osób zamieszkujących w tym mieszkaniu nie jest upoważniona do odbioru przesyłek w imieniu skarżącego. Podniesiono także, że ustanawiając pełnomocnika w osobie P. L., strona działała w subiektywnym słusznym przekonaniu, że wystarczającym sposobem zabezpieczenia jego interesu w toku postępowania jest ustanowienie pełnomocnika. Dodatkowo wskazano, że w dacie awizowania decyzji organu I instancji, skarżący przebywał poza krajem, tj. na Słowacji, gdzie prowadzi spółkę prawa handlowego, a zatem nie miał możliwości odbioru decyzji i zapoznania się z jej treścią. Pełnomocnik skarżącego wyjaśnił, że jego mocodawca o decyzji dowiedział się w chwili otrzymania upomnienia nr (...) z dnia (...) r. Wówczas też skarżący powziął wątpliwości co do działań podejmowanych przez ustanowionego dotychczas pełnomocnika. Celem weryfikacji stanu sprawy skarżący w dniu (...) r. ustanowił nowego pełnomocnika, który dnia następnego zapoznając się z aktami sprawy powziął informację o wypowiedzeniu pełnomocnictwa oraz o samym fakcie wydania decyzji organu I instancji z dnia(...) r.

Po rozpatrzeniu wniosku skarżącego, organ odwoławczy postanowieniami z dnia (...) r.:

– nr (...) stwierdził uchybienie terminu do wniesienia odwołania od decyzji organu I instancji z dnia (...) r.;

– nr (...) odmówił przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji organu I instancji z dnia (...) r.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach na w/w postanowienia pełnomocnik skarżącego zarzucił:

1) naruszenie przepisów postępowania - art. 162 § 1 o.p. poprzez jego niezastosowanie pomimo, że skarżący wykazał, iż niezachowanie terminu do odwołania od decyzji nastąpiło bez winy skarżącego, a to wobec jego nieobecności skutkującej przyjęciem doręczenia zastępczego per aviso;

2) rażące naruszenie norm prawa podatkowego zawierających zasadę prawdy obiektywnej (art. 122 o.p.), poprzez przeprowadzenie postępowania w sprawie w sposób niebudzący zaufania do organów podatkowych (art. 121 § 1 o.p.) oraz nieuwzględnienie całokształtu okoliczności sprawy przy wydawaniu rozstrzygnięcia;

3) złamanie zasady słuszności i sprawiedliwości podatkowej oraz zasady nakazującej orzekanie w razie wątpliwości na korzyść podatnika (art. 120, art. 121 § 1 oraz art. 124 o.p.).

Mając na względzie powyższe pełnomocnik strony wniósł o uchylenie zaskarżonych postanowień w całości, przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od decyzji organu I instancji z dnia (...) r. oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko oraz argumentację zawartą w zaskarżonych postanowieniach.

Odnosząc się do pierwszego zarzutu skargi organ odwoławczy podniósł, że w postanowieniu odmawiającym przywrócenia terminu do wniesienia odwołania wyjaśniono, iż złożenie wniosku "o przywrócenie terminu" wraz z dopełnieniem czynności, dla której był zakreślony termin, z jednoczesnym dochowaniem 7 dniowego terminu od dnia ustania przyczyny uchybienia powoduje, że właściwy organ ma podstawę prawną do rozpatrzenia złożonego wniosku w sprawie przywrócenia terminu. Natomiast sam fakt dokonania wyżej opisanych czynności nie jest wystarczającą przesłanką pozytywną przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Z przepisów ustawy Ordynacja podatkowa wynika bowiem, iż organ podatkowy ma obowiązek przywrócić termin procesowy (w tym termin przewidziany do wniesienia odwołania), gdy zostaną spełnione łącznie ustawowe przesłanki, tj. gdy:

1) akt administracyjny został doręczony według zasad zawartych w Rozdziale 5 Działu IV Ordynacji podatkowej - "Doręczenia",

2) zainteresowany uchybił terminowi,

3) zainteresowany złożył wniosek o jego przywrócenie,

4) jednocześnie z wniesieniem podania dopełnił czynności, dla której termin został określony (w niniejszym przypadku - złożył odwołanie),

5) wniosek został wniesiony w nieprzywracalnym terminie 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi,

6) zainteresowany uprawdopodobnił, że uchybienie nastąpiło bez jego winy.

W zaskarżonym postanowieniu wskazano, iż w okolicznościach niniejszej sprawy bezsprzeczne jest, iż strona złożyła wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, a wraz z nim dopełniła czynności, dla której termin ten został przez ustawę określony, tj. złożyła odwołanie. Spełniono więc przesłanki przedstawione powyżej w punktach 3 i 4.

Odnośnie elementu określonego w punkcie 1 organ odwoławczy wyjaśnił, że na tle tej przesłanki dokonuje się oceny, czy wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania jest przedmiotowy, a dalej - czy zaistniał w istocie fakt uchybienia terminowi (element zawarty w punkcie 2). W razie bowiem niedoręczenia decyzji termin do dokonania czynności procesowej w ogóle się nie rozpoczyna, a tym samym strona nie musi składać wniosku o jego przywrócenie. Stąd też w rozpoznawanej sprawie ustalenia wymagało czy i kiedy termin ten rozpoczął się i kiedy upłynął, a więc należało w pierwszej kolejności określić w jakiej dacie doręczono decyzję organu I instancji,.

Wyjaśniając to zagadnienie organ odwoławczy podniósł, że akta sprawy dowodzą, że w dniu (...) r. skarżący udzielił pełnomocnictwa P. L. do reprezentacji go przed organem I instancji. Od dnia (...) r. tj. od daty wpływu do organu I instancji tego pełnomocnictwa, dalsza korespondencja dotycząca prowadzonego postępowania była doręczana w/w pełnomocnikowi. Pismem z dnia 20 kwietnia 2015 r. (wpływ do wspomnianego organu - 22 kwietnia 2015 r.) zatytułowanym "Wypowiedzenie pełnomocnictwa", pełnomocnik poinformował, iż z dniem 20 kwietnia 2015 r. w związku z utratą zaufania wypowiada skarżącemu pełnomocnictwo. W kolejnym piśmie z dnia 7 czerwca 2015 r. (wpływ do organu I instancji - 11 czerwca 2015 r.) pełnomocnik oświadczył, iż wypowiada pełnomocnictwo skarżącemu, cyt.: "który nie uregulował należnego "honorarium" i na wszystkie możliwe sposoby kombinował. Wskazany klient jest niewiarygodny. Proszę nie przesyłać żadnej korespondencji na adres Kliniki Prawnej". Dalszą korespondencję organ I instancji przesyłał na adres zamieszkania strony, tj. (...) T., ul. (...). Z akt sprawy wynika, że w dniu (...) r. organ I instancji wydał postanowienie nr (...) ((...)), w którym wyznaczył nowy termin załatwienia sprawy. Ze zwrotnego potwierdzenia odbioru wynika, iż przedmiotowe postanowienie odebrał osobiście skarżący w dniu 6 sierpnia 2015 r. Następnie w dniu (...) r. organ I instancji wydał postanowienie znak (...) ((...)), w którym wyznaczono stronie siedmiodniowy termin do wypowiedzenia się w sprawie materiału dowodowego. Ze zwrotnego potwierdzenia odbioru wynika, że postanowienie to zostało doręczone dorosłemu domownikowi - synowi skarżącego w dniu 18 sierpnia 2015 r. Z kolei w dniu (...) r. organ I instancji wydał postanowienie nr (...) ((...)), w którym wyznaczył nowy termin załatwienia sprawy. Z materiału dowodowego wynika, że przedmiotowe postanowienie skarżący odebrał osobiście w dniu 8 września 2015 r.

Postępowanie zostało zakończone wydaniem przez organ I instancji decyzji z dnia (...) r., która również skierowana została na adres skarżącego, gdyż jak wyjaśniono wcześniej pełnomocnik skarżącego wypowiedział udzielone mu pełnomocnictwo.

Dalej organ odwoławczy wskazuje, że z akt sprawy nie wynika natomiast, by skarżący w toku prowadzonego postępowania podatkowego zawiadomił organ I instancji o zmianie swojego adresu pomimo, iż taki obowiązek wynikający z art. 146 o.p., został wskazany w postanowieniu z dnia (...) r. o wszczęciu postępowania w sprawie orzeczenia odpowiedzialności.

Skoro skarżący nie wykazał żadnych zmian w zakresie adresu zamieszkania od dnia 1 grudnia 2014 r. (wszczęcie postępowania w sprawie orzeczenia odpowiedzialności) do dnia (...) r. (data wydania decyzji orzekającej o odpowiedzialności), to organ podatkowy kierując przesyłkę zawierającą zaskarżoną decyzję na adres strony działał w zaufaniu do danych adresowych ujawnionych przez stronę w dokumentach urzędowych, a także w kierowanych przez pełnomocnika – P. L. do organu I instancji pismach i nie miał podstaw do powzięcia w tym zakresie jakichkolwiek wątpliwości. Skierowanie zatem przesyłki zawierającej decyzję z dnia (...) r. do skarżącego na dotychczasowy jego adres było więc uzasadnione. Nie zmienia tej oceny informacja skarżącego, iż w dacie awizowania zaskarżonej decyzji przybywał na Słowacji oraz, że żadna z osób zamieszkujących pod w/w adresem nie jest upoważniona do odbioru przesyłek, albowiem powyższe nastąpiło dopiero po dacie wydania decyzji, tj. w piśmie zatytułowanym odwołanie wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do złożenia odwołania.

Odnośnie twierdzenia strony, iż żadna z osób zamieszkujących pod adresem, gdzie skierowana została decyzja, nie jest upoważniona do odbioru przesyłek, organ odwoławczy wskazał, iż należy wyraźnie podkreślić, że powyższe nie ma żadnego wpływu na skuteczność doręczenia. Zgodnie bowiem z ugruntowanymi poglądami zarówno doktryny, jak i orzecznictwa, status "domowników" adresata pisma mają zamieszkujący z nim w jednym mieszkaniu lub domu jego dorośli krewni i powinowaci, niezależnie od tego, czy równocześnie prowadzą z nim wspólne gospodarstwo domowe (zob. wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 2 października 2014r. sygn. akt I SA/Bd 764/14). Dorosły domownik nie musi więc dysponować dodatkowym pełnomocnictwem do odbioru przesyłki.

Organ odwoławczy wyjaśnił dalej, że w myśl art. 136 o.p., strona może działać przez pełnomocnika, chyba że charakter czynności wymaga jej osobistego działania (w brzmieniu obowiązującym w badanym okresie). Następnie przytoczyła treść art. 137 § 1 i § 2 o.p. Wskazał również, że w myśl art. 137 § 4 o.p., w zakresie nieuregulowanym w § 1-3a tegoż artykułu, stosuje się przepisy prawa cywilnego. Stosownie do postanowień art. 101 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 121 ze zm.), pełnomocnictwo może być w każdym czasie odwołane, chyba że mocodawca zrzekł się odwołania pełnomocnictwa z przyczyn uzasadnionych treścią stosunku prawnego będącego podstawą pełnomocnictwa.

Powołując się na orzecznictwo sądów, organ odwoławczy wywiódł, iż za cofnięcie pełnomocnictwa należy przyjąć datę złożenia pisma o cofnięciu pełnomocnictwa do akt sprawy. Ponadto przepisy art. 94 § 1 i § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 101 z późn. zm. – dalej k.p.c.) dotyczą zewnętrznego stosunku prawnego, który zachodzi pomiędzy pełnomocnikiem a sądem (organem podatkowym) i innymi stronami postępowania. Regulują bowiem skutki prawne, które wynikają z cofnięcia pełnomocnictwa "stosunku do sądu (organu podatkowego)" lub innych stron biorących udział w postępowaniu. Poza zakresem regulacji z art. 94 k.p.c. pozostają natomiast zagadnienia dotyczące stosunku wewnętrznego obowiązującego mocodawcę i pełnomocnika, w tym dotyczące obowiązków, które ciąża na pełnomocniku w stosunku do mocodawcy w przypadku wypowiedzenia dokonanego zarówno przez mocodawcę, jak i przez pełnomocnika.

Organ odwoławczy zbadał następnie, czy czynność doręczenia decyzji organu I instancji nastąpiła w myśl przepisów Ordynacji podatkowej. Zajmując się tą kwestią wskazał, że decyzja ta została w dniu 28 września 2015 r. wysłana na adres skarżącego za pośrednictwem Poczty Polskiej. Z powodu niemożności jej doręczenia w dniu 30 września 2015 r. przesyłkę zawierającą decyzję - jak wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru - pozostawiono na okres 14 dni do dyspozycji adresata w Urzędzie Pocztowym T. Zawiadomienie o pozostawieniu pisma w placówce pocztowej umieszczono w oddawczej skrzynce pocztowej adresata. Z uwagi na niepodjęcie przesyłki w terminie 7 dni, w dniu 8 października 2015 r. przesyłkę awizowano powtórnie. Następnie w związku z niepodjęciem w terminie przesyłki, w dniu 15 października 2015 r. została ona zwrócona do nadawcy, tj. do organu I instancji. Doręczenie decyzji nastąpiło więc zgodnie z art. 150 o.p. Brak jest zatem podstaw do kwestionowania, że skuteczne doręczenie decyzji w trybie art. 150 o.p. nastąpiło w dniu 14 października 2015 r. Od tej daty należy zatem liczyć czternastodniowy termin, o którym mowa w art. 223 § 2 pkt 1 o.p. tj. termin, w którym strona winna była złożyć odwołanie. Termin ten upłynął z dniem 28 października 2015 r. Odwołanie nie zostało złożone przez skarżącego w tym terminie. A zatem przesłanka uzasadniająca rozpatrzenie złożonego wniosku o przywrócenie terminu, określona w punkcie 2 wyliczenia została spełniona.

Przechodząc do oceny, czy podanie o przywrócenie terminie zostało wniesione w terminie 7 dni dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi, organ odwoławczy stwierdził w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy, że przedmiotowe upomnienie zostało przesłane na adres skarżącego i odebrane przez niego osobiście w dniu 24 listopada 2015 r. Podkreślić tu należy, że upomnienie to wzywało do uregulowania należności z tytułu podatku PIT za okres 12/2009, a więc podatek i okres objęty postępowaniem o odpowiedzialności podatkowej skarżącego za zaległości A. Sp. z o.o., którego to postępowania, jak i jego prawdopodobnego zakończenia do (...) r. - w związku z doręczeniem stronie postanowienia z dnia (...) r. o przedłużeniu terminu załatwienia sprawy – skarżący miał pełną świadomość. Z kolei wniosek o przywrócenie terminu do złożenia odwołania został nadany w Urzędzie Pocztowym B. w dniu 30 listopada 2015 r. Zatem jak wynika z powyższego, strona złożyła wniosek o przywrócenie terminu do złożenia odwołania w terminie 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi.

Ostatnia z ustawowych przesłanek odnosi się do kwestii czy uchybienie terminu było zawinione przez stronę. W tej kwestii organ odwoławczy stwierdził, że strona nie uprawdopodobniła braku winy. Z wniosku pełnomocnika skarżącego wynika natomiast, że wina uchybienia terminowi obciąża m.in. organ I instancji, który nie poinformował strony o fakcie wypowiedzenia pełnomocnictwa. Organ odwoławczy dokonując oceny doręczenia decyzji wskazał, że na stronie spoczywał obowiązek aktualizacji danych dotyczących miejsca zamieszkania. W tym miejscu organ odwoławczy również zauważył, że po wypowiedzeniu skarżącemu pełnomocnictwa przez P. L. osobiście odbierał on korespondencję kierowaną na jego adres zamieszkania. Miał on również wiedzę o przewidywanym terminie zakończenia postępowania podatkowego, albowiem w dniu 8 września 2015 r. osobiście odebrał postanowienie organu I instancji z dnia (...) r. Organ odwoławczy zauważył, iż nawet gdyby przyjąć, że skarżący nie miał wiedzy o wypowiedzeniu dotychczasowego pełnomocnictwa, to podejmując pisma adresowane do niego bezpośrednio, a nie za pośrednictwem pełnomocnika i dbając należycie o własne interesy winien był co najmniej powziąć wątpliwości co do wywiązywania się przez pełnomocnika ze zlecenia i podjąć działania w celu ich wyjaśnienia. Strona dopuściła się więc w tym zakresie niedbalstwa, rozumianego właśnie jako niedołożenie należytej staranności, jakiej można wymagać od każdej osoby dbającej o swoje interesy.

Mając na uwadze przytoczone wyżej przepisy Ordynacji podatkowej oraz ustalone okoliczności faktyczne, zdaniem organu odwoławczego, stwierdzić należało, że skoro skarżący nie wypełnił łącznie wszystkich obligatoryjnych przesłanek koniecznych dla przywrócenia terminu do wniesienia odwołania, wynikających z art. 162 o.p., a przede wszystkim, nie uprawdopodobnił, że uchybienie terminu nastąpiło bez jego winy - to brak jest podstaw do przywrócenia terminu do wniesienia odwołania.

Odnosząc się do zarzutów zawartych w pkt 2 i 3 skargi organ odwoławczy uznał, że w niniejszej sprawie zostały zachowane zasady prowadzenia postępowania dowodowego, które określone zostały w art. 120, art. 121, art. 122 i art. 124 o.p. W aktach sprawy zgromadzony był materiał odzwierciedlający stan faktyczny, pozwalający na załatwienie sprawy. Następnie dokonano oceny tego materiału i wyprowadzono wnioski w sposób spójny, logiczny oraz wsparty poglądami judykatury i doktryny. Zarzuty skarżącego sprowadzają się w istocie do odmiennej od dokonanej przez organ oceny materiału dowodowego zgromadzonego w postępowaniu podatkowym.

W końcowej części odpowiedzi na skargę organ odwoławczy zauważył, że w postanowieniu stwierdzającym uchybienie terminowi do wniesienia odwołania wskazano, iż z informacji uzyskanych od organu I instancji wynika, że (pismo z dnia (...) r. znak: (...)) na dzień (...) r. M. D. nie posiada zaległości podatkowych wynikających z decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. nr (...) z dnia (...) r. Zaległość ta z uwagi na przedawnienie zaległości podmiotu głównego A. Sp. z o.o. z tytułu PIT-4 za 12/2009 r. w kwocie (...) zł została odpisana.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 1066 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 cyt. ustawy).

Stosownie do art. 3 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 718 z późn. zm. – dalej p.p.s.a.) kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty.

Stwierdzenie, że zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, obliguje Sąd do uchylenia zaskarżonego postanowienia (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi sąd skargę oddala (art. 151 p.p.s.a.).

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Nie budzi wątpliwości, że w sprawie skarżący, działający przez swojego pełnomocnika, złożył wniosek o przywrócenie terminu procesowego do wniesienia odwołania. Wniosek ten złożył w terminie i spełniał on wymogi formalne.

Natomiast przedmiotem sporu jest, czy decyzja organu I instancji z dnia (...) r. została skutecznie doręczona, a także czy skarżący uchybił terminowi bez swej winy i czy uprawdopodobnił brak winy.

Nie ulega wątpliwości, że w dniu 5 grudnia 2014 r. skarżący udzielił pełnomocnictwa P. L. do jego reprezentowania w sprawach prowadzonych przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. dotyczących podatku od towarów i usług oraz podatku dochodowego. W pełnomocnictwie tym zakreślony został jednocześnie termin ważności owego umocowania, tj. do dnia 31 stycznia 2015 r. Dokument ten został dostarczony do organu podatkowego w dniu 23 grudnia 2014 r.

Wszelka korespondencja w postępowaniu kierowana była aż do 7 czerwca 2015 r. na adres ówczesnego pełnomocnika skarżącego, tj. P. L. Po wspomnianej dacie, tj. po 7 czerwca 2015 r., pisma w sprawie przekazywane były na adres strony. Zmiana ta spowodowana była wypowiedzeniem stosunku pełnomocnictwa przez P. L., co nastąpiło dwukrotnie:

– pismem z dnia 20 kwietnia 2015 r. (data wpływu do organu podatkowego - 22 kwietnia 2015 r.), gdzie jako przyczynę wypowiedzenia pełnomocnictwa wskazano "utratę zaufania";

– pismem z dnia 7 czerwca 2015 r. (data wpływu do organu podatkowego – 11 czerwca 2015 r.), w którym uzasadniono powyższy fakt nieuregulowaniem należnego honorarium oraz "kombinowaniem na wszystkie możliwe sposoby".

Wobec udzielenia P. L. umocowania czasowego do reprezentowania skarżącego, oraz wobec upływu terminu określającego jego ważność, bez znaczenie pozostaje późniejsze jego wypowiedzenie. Stosunek prawny łączący P. L. (jako pełnomocnika) ze skarżącym wygasł bowiem z ostatnim dniem określonym w pełnomocnictwie, tj. z końcem (...) r. Oznacza to, że od 1 lutego 2015 r. strona nie była reprezentowana przez pełnomocnika. Nie miał więc od tej daty zastosowania art. 145 § 2 o.p., który stanowi, iż jeżeli ustanowiono pełnomocnika, pisma doręcza się pełnomocnikowi pod adresem wskazanym w pełnomocnictwie.

Decyzja z dnia (...) r. została wysłana na znany organowi podatkowemu i nieaktualizowany przez podatnika adres zamieszkania: T., ul. (...). Jak wynika z treści formularza potwierdzenia odbioru przesyłki poleconej, zawierającej powyższą decyzję, przesyłkę w dniu 30 września 2015 r. pozostawiono na okres 14 dni do dyspozycji adresata w Urzędzie Pocztowym T. (z powodu niemożności doręczenia decyzji adresatowi, pełnoletniemu domownikowi, sąsiadowi lub dozorcy domu), a zawiadomienia o pozostawieniu tam pisma umieszczono w oddawczej skrzynce pocztowej adresata. Z powodu jej nie podjęcia w terminie 7 dni, przesyłkę awizowano powtórnie w dniu 8 października 2015 r. Wobec jej niepodjęcia w okresie 14 dni, została ona zwrócona adresatowi w dniu 15 października 2015 r. Wobec dopełnienia wymagań wynikających z art. 150 o.p. zasadnie organ odwoławczy przyjął, że zaistniał skutek doręczenia w/w decyzji. Zatem w myśl art. 150 § 4 o.p. doręczenie nastąpiło z upływem 14 października 2015 r. Natomiast 14-dniowy termin do wniesienia odwołania liczony od tej daty zakończył się w dniu 28 października 2015 r. Wynika stąd, że organy prawidłowo przyjęły, że zaistniał skutek doręczenia w/w decyzji.

Ocena legalności postanowienia w przedmiocie przywrócenia terminu opiera się przede wszystkim na zbadaniu, czy organ prawidłowo uznał, iż w sprawie nie wystąpiły przesłanki przywrócenia terminu, określone w art. 162 § 1 i § 2 o.p. Zgodnie z wymienionymi przepisami, w razie uchybienia terminu należy go przywrócić na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Wniosek o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi. Jednocześnie z wniesieniem wniosku należy dopełnić czynności, dla której był określony termin.

Jak podkreśla się w literaturze (zob. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Wyd. C.H. Beck, Warszawa 2004, s. 328-329) oraz w orzecznictwie (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 14 stycznia 2000 r. sygn. akt I SA/Gd 794/99; z dnia 2 lutego 2000 r. sygn. akt SA/Sz 2125/98; z dnia 19 września 2000 r. sygn. akt I SA 1072/00) o braku winy można mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie obowiązku było niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia, tj. że strona nie mogła tej przeszkody usunąć nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku, a przy tym powstała ona w czasie biegu terminu do dokonania czynności procesowej. Kryterium braku winy wiąże się z obowiązkiem strony do szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Przywrócenie terminu nie jest więc możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa w tym zakresie. Przy ocenie winy w uchybieniu terminu przyjmuje się obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony należycie dbającej o swoje interesy. Powyższe poglądy, aczkolwiek wyrażane na tle przepisów regulujących postępowanie administracyjne, wobec analogicznego unormowania przesłanek przywrócenia terminu w postępowaniu podatkowym, zachowują tu swoją aktualność.

Podobnie wypowiedział się także Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 26 czerwca 2014 r. o sygn. akt II FSK 1779/12, iż: "Przywrócenie terminu wyklucza każdy rodzaj winy. Usprawiedliwiają je okoliczności nagłe, nieprzewidywalne takie, których człowiek dbający należycie o swoje interesy nie mógł przewidzieć i im zapobiec."

Mocodawca udzielając pełnomocnictwa na określony czas, ma świadomość tego, że po jego upływie jest zdany wyłącznie na siebie. Z chwilą bowiem utraty ważności pełnomocnictwa w postępowaniu nie znajduje już zastosowania art. 145 § 2 o.p., który stanowi, iż jeżeli ustanowiono pełnomocnika, pisma doręcza się pełnomocnikowi pod adresem wskazanym w pełnomocnictwie. Analiza pełnomocnictwa z dnia 5 grudnia 2014 r. wskazuje, że umocowanie dla P. L. do reprezentowania skarżącego zostało zakreślone czasowo do dnia 31 stycznia 2015 r. Zatem nie można przyjąć, że udzielając pełnomocnictwa na określony czas skarżący właściwie zadbał o swe interesy. Przewidując w takiej sytuacji swą nieobecność pod adresem wskazywanym organom podatkowym do korespondencji winien upewnić się, że pisma tam przekazywane będą odbierane przez zamieszkujących tam dorosłych domowników, ewentualnie poinformować organ o innym adresie do korespondencji, bądź ustanowić kolejnego pełnomocnika w sprawie. Skarżący zaniechał owej staranności, a więc nie można przyjąć, iż uchybienie terminu do wniesienia środka zaskarżenia nastąpiło bez jego winy.

Jak wyjaśniono wyżej, pełnomocnictwo wygasło z dniem upływu określonej w nim daty, a konkretnie z upływem 31 stycznia 2015 r. Kodeks postępowania cywilnego expressis verbis w art. 92 k.p.c. przewiduje wygaśnięcie pełnomocnictwa procesowego z powodu upływu czasu, na jaki pełnomocnictwo zostało udzielone (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 stycznia 2015 r. sygn. akt I UK 180/14, Lex 1652378). Późniejsze więc jego wypowiedzenie pozostaje bez znaczenia dla istnienia owego stosunku pełnomocnictwa. Nie mniej jednak odnosząc się do tego zagadnienia stwierdzić należy, że w myśl art. 138o o.p. w związku z art. 94 § 1 k.p.c. wypowiedzenie pełnomocnictwa procesowego odnosi skutek prawny w stosunku do organu z chwilą zawiadomienia go o tym, w stosunku zaś do przeciwnika i innych uczestników - z chwilą doręczenia im tego zawiadomienia przez organ. Od chwili powzięcia wiadomości o wypowiedzeniu pełnomocnictwa przez mocodawcę lub wygaśnięciu obowiązku działania pełnomocnika, który był stroną wypowiadającą, organ ma obowiązek traktowania strony jako działającej bez pełnomocnika. Od tego dnia na organie ciąży obowiązek wysyłania wszelkiej korespondencji do strony działającej już bez pełnomocnika (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 grudnia 2015 r. sygn. akt II OSK 963/14, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych - dalej CBOSA). Sąd podziela pogląd, że: "Wzajemne relacje pomiędzy stroną a jej pełnomocnikiem, o których organ nie ma wiedzy, nie mogą bowiem wpływać na prawidłowość wykonywanych przezeń czynności. Ewentualne uchybienia pełnomocnika skarżącego w tym zakresie nie mogą być przedmiotem oceny w tym postępowaniu i nie mogą wywierać wpływu na ocenę zgodności zaskarżonej decyzji z prawem" (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 października 2015 r. sygn. akt I FSK 891/14, CBOSA). Zatem organ prawidłowo skierował decyzję bezpośrednio na adres podatnika. Skarżący po dacie 7 czerwca 2015 r. odbierał osobiście kierowaną do niego korespondencję w sprawie, a tym samym miał wiedzę o tym, że w jego imieniu nie działa już pełnomocnik. Fakt ten potwierdza również to, że dla zbadania stanu sprawy nie zwraca się do poprzedniego pełnomocnika – P. L., lecz ustanawia kolejnego pełnomocnika. Skarżący miał również wiedzę o przewidywanym terminie zakończenia postępowania, co wynikało z odebranego przez niego osobiście postanowienia z dnia (...) r. (wyznaczono nim termin załatwienia sprawy do 30 września 2015 r.). Z tego też względu Sąd podziela stanowisko organu odwoławczego, że skarżący nie uprawdopodobnił braku winy w niedochowaniu terminu do wniesienia odwołania.

Winy również nie wyłącza okoliczność przebywania podatnika poza granicami kraju. Sąd podziela stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu, iż pisma kierowane do strony może odebrać każdy dorosły domownik, o którym mowa w art. 149 o.p., jeśli podjął się oddania pisma adresatowi. Oprócz wymogu pełnoletności nie musi spełniać innych warunków, w szczególności warunków wymaganych dla pełnomocników w postepowaniu (np. nie musi dysponować upoważnieniem adresata do odbioru jego korespondencji).

Reasumując okoliczności podnoszone przez pełnomocnika skarżącego nie można uznać za nagłe, nieprzewidywalne, takie, których człowiek dbający należycie o swoje interesy nie mógł przewidzieć i im zapobiec.

W ocenie Sądu, zaskarżone postanowienie nie zapadło więc z naruszeniem art. 162 § 1 o.p. Ponadto postępowanie w sprawie zostało przeprowadzone z poszanowaniem art. 121 § 1 i art. 122 o.p.

Mając powyższe na uwadze Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.