Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2242/13
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2015-01-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 9 ust. 6, 7 i 8
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.
article: art. 184
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 3
journal: Dz.U. 2010 nr 50 poz 301
law: Ustawa z dnia 5 marca 2010 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze  środków publicznych

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Joanna Banasiewicz (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek Sędzia del. WSA Dariusz Chaciński Protokolant st. inspektor sądowy Tomasz Zieliński po rozpoznaniu w dniu 19 stycznia 2015 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 27 czerwca 2013 r. sygn. akt III SA/Gd 383/13 w sprawie ze skargi Rzecznika Praw Obywatelskich na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia [...] grudnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia dziecka oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 27 czerwca 2013 r., sygn. akt III SA/Gd 383/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, po rozpoznaniu skargi Rzecznika Praw Obywatelskich, uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia [...] grudnia 2012 r., nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Pruszcza Gdańskiego z dnia [...] czerwca 2012 r., nr [...] w przedmiocie jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia dziecka.

Wyrok został wydany w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy.

Burmistrz Pruszcza Gdańskiego decyzją z dnia [...] czerwca 2012 r., nr [...], na podstawie art. 15b ust. 5-6 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.), odmówił przyznania M. W. jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się dziecka. Organ wskazał, że zapomoga przysługuje, jeżeli kobieta pozostawała pod opieką medyczną nie później niż od 10 tygodnia ciąży do porodu. Przedstawione zaświadczenie lekarskie stwierdza, że M. W. pozostawała pod opieką medyczną od 11 tygodnia ciąży, tym samym nie zostały spełnione przesłanki przyznania świadczenia.

Od powyższej decyzji M. W. wniosła odwołanie wskazując, że pozostawała pod opieką lekarską od 11 tygodnia ciąży z przyczyn niezależnych od niej, bowiem czas oczekiwania na wizytę lekarską w sierpniu 2011 r., gdy dokonała rejestracji wizyty, wynosił ok. 4 tygodnie. Fakt ten potwierdza informacja z ośrodka zdrowia, uzyskana przez organ pierwszej instancji.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku decyzją z dnia [...] grudnia 2012 r., nr [...], utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Pruszcza Gdańskiego z dnia [...] czerwca 2012 r.

Organ odwoławczy wskazał, że wnioskodawczyni urodziła syna M. w dniu 11 kwietnia 2012 r., wniosek o przyznanie jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się dziecka złożyła w dniu 24 maja 2012 r. Z zaświadczenia lekarskiego, wystawionego w dniu 23 kwietnia 2012 r. wynika, że pozostawała ona pod opieką medyczną od 11 tygodnia ciąży, pierwsza wizyta odbyła się w dniu 21 września 2011 r. Organ wskazał, że zgodnie z art. 15b ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych zapomoga przysługuje, jeżeli kobieta pozostawała pod opieką medyczną nie później niż od 10 tygodnia ciąży do porodu, ustawa nie przewiduje wyjątków od tej zasady. Zdaniem organu, jeżeli kobieta pozostawała pod opieką medyczną po 10 tygodniu ciąży, niezależnie od przyczyn, które stały na przeszkodzie zachowania tego terminu, zapomoga nie przysługuje.

Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wniósł Rzecznik Praw Obywatelskich, domagając się jej uchylenia w całości. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie art. 15b ust. 5 w związku z art. 15b ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych oraz naruszenie art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.

Skarżący wskazał, że stosownie do art. 3 ustawy z dnia 5 marca 2010 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz.U. z 2010 r. Nr 50, poz. 301) obowiązkiem lekarzy jest wydawanie zaświadczeń w stosunku do kobiet, które z dniem 1 stycznia 2012 r. znajdą się w 10 tygodniu ciąży, zaś obowiązkiem kobiety jest zabieganie o stosowną dokumentację medyczną, która z dniem porodu może stanowić podstawę do wykazania pozostawania pod opieką od 10 tygodnia ciąży. Obowiązek ten dotyczy kobiet znajdujących się od dnia 1 stycznia 2012 r. w dziesiątym tygodniu ciąży, bowiem do dnia 31 grudnia 2011 r. stosowanie art. 15b ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych było zawieszone. Tym samym w stosunku do kobiet, które urodziły żywe dzieci, ale nie mogły ubiegać się o założenie medycznej dokumentacji ciążowej od 10 tygodnia ciąży, gdyż w dniu 1 stycznia 2012 r. upłynął już względem nich ostatni dzień dziesiątego tygodnia ciąży, nie można wymagać przedstawienia zaświadczenia określonego w art. 15b ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Skarżący podkreślił, że dla prawidłowego zastosowania przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych dotyczących przedmiotowego świadczenia istotna jest data, w której miało miejsce zdarzenie, od którego przepisy te uzależniają otrzymanie danego świadczenia, nie zaś data złożenia wniosku o jego wypłatę.

Skarżący wskazał, że w dniu 1 stycznia 2012 r. upłynął już wobec uczestniczki ostatni dzień dziesiątego tygodnia ciąży. W tej sytuacji, będąc nie później niż w 10 tygodniu ciąży, nie mogła ubiegać się o założenie medycznej dokumentacji ciążowej od 10 tygodnia ciąży, albowiem zastosowanie przepisu art. 15b ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych było wówczas zawieszone, zatem obowiązek przedstawienia zaświadczenia jej nie dotyczył. Odmienna interpretacja treści art. 15b ust. 5 o świadczeniach rodzinnych oraz art. 3 ustawy z dnia 5 marca 2010 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych prowadziłaby do naruszenia zasady lex retro non agit.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku wniosło o wystąpienie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym, co do zgodności art. 15b ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych z art. 31 ust. 3 i art. 71 w zw. z art. 2 Konstytucji RP i wydanie wyroku stosownie do orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego. W przypadku nieuwzględnienia wniosku wniosło o oddalenie skargi.

Zdaniem organu, jeżeli kobieta pozostawała pod opieką lekarską po 10 tygodniu ciąży, z przyczyn od siebie niezależnych, jakich nie mogła pokonać przy zachowaniu największej staranności, świadczenia z tytułu urodzenia dziecka nie będą przysługiwały. Takie rozwiązanie ustawowe, które nie wzięło pod uwagę, że kobiety podlegające powszechnemu ubezpieczeniu zdrowotnemu nie mają gwarancji otrzymania świadczeń z zakresu podstawowej opieki lekarskiej w okresie ciąży, bez zbędnej zwłoki i uzależniające nabycie prawa do świadczenia pieniężnego stanowiącego pomoc rodzinie znajdującej się w trudnej sytuacji materialnej od spełnienia warunku, którego obywatel nie może spełnić z przyczyn od siebie niezależnych narusza art. 2, art. 31 ust. 3 i art. 71 Konstytucji RP.

Organ odwoławczy uznał za błędną dokonaną w skardze wykładnię art. 3 ustawy z dnia 5 marca 2010 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Zdaniem organu z wykładni językowej tego przepisu wynika, że dotyczy on jedynie momentu przyznania świadczenia (złożenia wniosku o świadczenie), a nie momentu upływu 10 tygodnia ciąży. Obowiązek potwierdzenia opieki medycznej nad kobietą w ciąży od najpóźniej 10 tygodnia ciąży stosuje się od dnia 1 listopada 2009 r. (art. 18 ustawy z dnia 6 grudnia 2008 r. o zmianie ustawy – Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw). Zawieszenie do dnia 31 grudnia 2011 r. dotyczyło obowiązku legitymowania się zaświadczeniem o treści wymienionej w art. 15 b ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych w chwili złożenia wniosku o świadczenie. Zdaniem organu niezasadne jest twierdzenie, że strona nie mogła ubiegać się o założenie medycznej dokumentacji ciążowej od 10 tygodnia ciąży. Podkreślono, że o odmowie świadczenia zadecydował niekonstytucyjny zapis art. 15b ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Wyrokiem z dnia 27 czerwca 2013 r., sygn. akt III SA/Gd 383/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm. – dalej: p.p.s.a.) uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia [...] grudnia 2012 r. oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Pruszcza Gdańskiego z dnia [...] czerwca 2012 r.

Uwzględniając skargę Sąd na wstępie przytoczył regulację zawartą w art. 15b ust. 1, 5 i 6 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Sąd stwierdził, że celem wprowadzenia przez ustawodawcę omawianego unormowania była chęć zmotywowania kobiet ciężarnych do jak najwcześniejszego zgłaszania się do lekarza lub położnej oraz systematycznego zgłaszania się na badania kontrolne.

Z chwilą zgłoszenia się w zakładzie opieki zdrowotnej kobieta ciężarna powinna znaleźć się pod opieką medyczną.

Sąd I instancji uznał, że w okolicznościach niniejszej sprawy wystawione zaświadczenie lekarskie o pozostawaniu uczestniczki postępowania pod opieką medyczną od 11 tygodnia ciąży do porodu, czyli od 21 września 2011 r. nie oddawało rzeczywistego stanu faktycznego. W sprawie niekwestionowane jest, że uczestniczka postępowania zarejestrowała się do lekarza miesiąc przed pierwszą wizytą – czas oczekiwania na tę wizytę wynosił około cztery tygodnie. W takiej sytuacji należało wnosić, że uczestniczka postępowania pozostawała pod opieką medyczną wcześniej niż od 11 tygodnia ciąży – co najmniej od 10 tygodnia ciąży. W ocenie Sądu, niedoskonałość funkcjonowania służby zdrowia, w tym długotrwały czas oczekiwania na wizytę lekarską w ramach bezpłatnej opieki zdrowotnej , na którą kobieta ciężarna nie ma żadnego wpływu, nie może stać na przeszkodzie do uzyskania prawa do świadczeń zdrowotnych. Zatem właściwa, zgodna z celem ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz z art. 68 ust. 3 Konstytucji RP ocena zaistniałego w sprawie stanu faktycznego pozwalała na przyjęcie, że uczestniczka postępowania spełniła warunki, określone w art. 15b ust. 5 ustawy, ponieważ już z chwilą zarejestrowania się w placówce medycznej pozostawała pod opieką medyczną, co w rozpoznawanej sprawie miało miejsce przed upływem 10 tygodnia ciąży.

Dodatkowo Sąd zwrócił uwagę, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym ukształtował się pogląd, iż wymóg legitymowania się zaświadczeniem o pozostawaniu kobiety ciężarnej pod opieką medyczną nie później niż od 10 tygodnia ciąży dotyczy tylko tych kobiet, w stosunku do których 10 tydzień ciąży upłynął po dniu 1 stycznia 2012 r., tj. po dniu wejścia w życie na mocy art. 3 ustawy z dnia 5 marca 2010 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz.U. Nr 50, poz. 301) przepisów art. 15b ust. 1 i 5 ustawy, gdyż odmienna interpretacja prowadziłaby do sytuacji naruszenia zasady lex retro non agit. Sąd powołał liczne orzeczenia sądów administracyjnych, w których przyjęto takie stanowisko. Chociaż w większości dotyczyły one świadczeń określonych w art. 9 ustawy (dodatku z tytułu urodzenia się dziecka), jednak z uwagi na podobny sposób unormowania warunku przyznania obu tych świadczeń, Sąd uznał, że argumentacja w nich przedstawiona odnosi się także do świadczenia, o jakim mowa w art. 15b ustawy. Skoro w dniu 1 stycznia 2012 r. dla uczestniczki upłynął już ostatni dzień 10 tygodnia ciąży, to tym samym obowiązek wykazania stosownym zaświadczeniem pozostawania pod opieką medyczną nie później niż od 10 tygodnia ciąży do porodu jej nie dotyczył.

Sąd stwierdził ponadto, że z uwagi na przyjęte stanowisko nie było podstaw do wystąpienia do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym.

Od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 27 czerwca 2013 r. skargę kasacyjną wniosło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku, wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. naruszenie:

1) przepisów prawa materialnego, tj. art. 15b ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.), poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że użyte w tym przepisie pojęcie "pozostawania pod opieką medyczną" obejmuje czynność zarejestrowania się w przychodni w sytuacji, gdy rejestracja wizyty lekarskiej nie jest świadczeniem opieki zdrowotnej i nie stanowi opieki medycznej, o której mowa w powołanym przepisie,

2) przepisów prawa materialnego, tj. art. 3 ustawy z dnia 5 marca 2010 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz.U. Nr 50, poz. 301), poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że na mocy tego przepisu z dniem 1 stycznia 2012 r. weszły w życie przepisy art. 15b ust. 1 i 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, w sytuacji, gdy przepis art. 15b ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych wszedł w życie w dniu 9 lutego 2006 r. na mocy art. 2 ustawy z dnia 29 grudnia 2005 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006 r. Nr 12, poz. 67), przepis art. 15b ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych wszedł w życie z dniem 1 stycznia 2009 r. na mocy art. 19 ustawy z dnia 6 grudnia 2008 r. o zmianie ustawy – Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 237, poz. 1654), zaś art. 3 ustawy z dnia 5 marca 2010 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych nie stanowi o wejściu w życie przepisów art. 15b ust. 1 i 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych,

3) przepisów prawa materialnego, tj. art. 3 ustawy z dnia 5 marca 2010 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz.U. Nr 50, poz. 301) w zw. z art. 15b ust. 6 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.), poprzez ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że wymóg legitymowania się zaświadczeniem o pozostawaniu kobiety ciężarnej pod opieką medyczną nie później niż od 10 tygodnia ciąży dotyczy tylko tych kobiet, w stosunku do których 10 tydzień ciąży upłynął po dniu 1 stycznia 2012 r., w sytuacji gdy z treści art. 3 ustawy z dnia 5 marca 2010 r. w zw. z art. 15b ust. 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika wprost, że graniczna data 31 grudnia 2011 r. odnosi się nie do chwili upływu 10 tygodnia ciąży, lecz do dnia złożenia wniosku o przyznanie świadczenia rodzinnego, bowiem przepis ten jedynie zawiesza do dnia 31 grudnia 2011 r. wymóg legitymowania się zaświadczeniem o pozostawaniu kobiety ciężarnej pod opieką medyczną nie później niż od 10 tygodnia ciąży przy składaniu wniosku o zapomogę,

4) przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 141 § 4 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez niewyjaśnienie w sposób dokładny podstawy prawnej rozstrzygnięcia, w tym ogólnikowe odwołanie się do orzecznictwa bez gruntownego odniesienia się do stanowiska strony przeciwnej, zawierającego argumenty podważające poprawność wykładni prawa zawartej w przywołanych wyrokach sądowych.

W obszernym uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano m.in., że rejestracja wizyty lekarskiej w przychodni (ośrodku zdrowia) nie stanowi formy opieki medycznej, bowiem nie polega ona na udzielaniu świadczeń zdrowotnych. Tym samym data rejestracji nie może być uznana za datę, w której kobieta ciężarna zostaje objęta realną opieką medyczną poprzez udzielenie jej świadczeń zdrowotnych. Przedstawione zaświadczenie lekarskie stwierdza, że M. W. pozostawała pod opieką lekarską od 11 tygodnia ciąży, tym samym nie zostały spełnione przesłanki do nabycia prawa do świadczenia zawarte w art. 15b ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zdaniem skarżącego kasacyjnie Sąd dokonał wykładni pojęcia "pozostawania pod opieką medyczną", użytego w art. 15b ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych z naruszeniem zasad wykładni celowościowej i systemowej, przyjęta przez Sąd wykładnia tego pojęcia może w rezultacie prowadzić do ominięcia celu art. 15b ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Zdaniem skarżącego organu, uzasadnienie zaskarżonego wyroku ogólnikowo powołuje się na poglądy judykatury, nie przedstawia samodzielnych rozważań Sądu, także w zakresie motywów, dla których Sąd nie podzielił stanowiska wyrażonego w skardze, uchybienia art. 141 § 4 p.p.s.a. maja wpływ na wynik sprawy. WSA w Gdańsku przyjmując, że strony nie obejmował obowiązek, o którym mowa w art. 15b ust. 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych naruszył art. 3 ustawy z dnia 5 marca 2010 r. Z treści tego przepisu w zw. z art. 15b ust. 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika wprost, że data graniczna zawieszenia obowiązku legitymowania się stosownym zaświadczeniem – 31 grudnia 2011 r. odnosi się nie do chwili upływu 10 tygodnia ciąży, lecz do dnia złożenia wniosku o przyznanie świadczenia.

Wskazano, że przepisy art. 15b ust. 5 i 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych weszły w życie w dniu 1 stycznia 2009 r., przy czym obowiązek potwierdzenia opieki medycznej nad kobietą w ciąży, o którym mowa w art. 15b ust. 6 ustawy stosuje się od dnia 1 listopada 2009 r. Dalej podano, że w dniu 5 marca 2010 r. uchwalono ustawę o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz.U. Nr 50, poz. 301). Zgodnie z art. 3 tej ustawy dodatek z tytułu urodzenia dziecka lub jednorazowa zapomoga z tytułu urodzenia dziecka, o których mowa w art. 9 ust. 1 i art. 15b ust. 1 ustawy, o której mowa w art. 1, do dnia 31 grudnia 2011 r. przysługują po przedstawieniu zaświadczenia lekarskiego lub zaświadczenia wystawionego przez położną, potwierdzającego co najmniej jedno badanie kobiety w okresie ciąży przez lekarza ginekologa lub położną. Zatem z treści art. 3 ustawy z dnia 5 marca 2010 r. wynika, że dzień 31 grudnia 2011 r. to data graniczna, do której świadczenia przysługują po przedstawieniu zaświadczenia o treści odmiennej niż zaświadczenie wymienione w art. 15b ust. 6 w zw. z art. 15b ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zdaniem skarżącego kasacyjnie Sąd dokonał wykładni treści art. 3 ustawy nowelizującej z dnia 5 marca 2010 r. z naruszeniem zasad wykładni gramatycznej, jak również wykładni celowościowej. Sąd błędnie założył, że art. 3 ustawy nowelizującej z 5 marca 2010 r. stanowi o wejściu w życie przepisów art. 15b ust. 1 i 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych z dniem 1 stycznia 2012 r. z naruszeniem zasady lex retro non agit. Tymczasem przepis ten nie stanowi o wejściu w życie przepisów art. 15b ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Reasumując, podkreślono, że składając wniosek w dniu 24 maja 2012 r. strona była objęta obowiązkiem przedłożenia stosownego zaświadczenia, o odmowie przyznania świadczenia zadecydował niekonstytucyjny zapis art. 15b ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, wprowadzający instytucję granicy czasowej dla uzyskania przez kobietę pierwszego świadczenia zdrowotnego w okresie ciąży: "nie później niż od 10 tygodnia ciąży".

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Wobec tego, że w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiła żadna z przesłanek nieważności postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należało, zgodnie z art. 183 § 1 tej ustawy, rozważyć zarzuty kasacyjne, które okazały się nieusprawiedliwione.

Jedyny zarzut o charakterze procesowym, dotyczący naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a., nie jest zasadny. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku sporządzone zostało prawidłowo, zawiera wszystkie elementy wskazane w powołanej normie, nie pozostawia wątpliwości co do stanowiska Sądu pierwszej instancji, w pełni umożliwia przeprowadzenie kontroli instancyjnej zaskarżonego orzeczenia. Brak szczegółowego odniesienia się do przedstawionej skardze argumentacji prawnej, przy jednoczesnym omówieniu przeciwnego stanowiska dotyczącego wykładni zastosowanych w sprawie przepisów materialnoprawnych, z powołaniem orzecznictwa w tym względzie, które to stanowisko Sąd pierwszej instancji w całości podzielił, nie pozwalało na skuteczne podniesienie zarzutu,naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a.

Stan faktyczny sprawy, który został przyjęty za podstawę wyrokowania jest niesporny. Ubiegająca się o świadczenie M. W. w dniu 11 kwietnia 2012 r. urodziła syna M. B. Z zaświadczenia lekarskiego wystawionego w dniu 23 kwietnia 2012 r. wynika, że w okresie ciąży pozostawała pod opieką medyczną od 11 tygodnia ciąży do porodu, pierwsza wizyta odbyła się 21 września 2011 r. Jednocześnie poza sporem jest, że M. W. oczekiwała na termin pierwszej wizyty lekarskiej około cztery tygodnie od zarejestrowania w przychodni.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku nie naruszył art. 9 ust. 6 ustawy z dnia 29 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych poprzez błędną wykładnię użytego w tym przepisie pojęcia "pozostawania pod opieką medyczną".

Zgodnie z art. 9 ust. 6 powołanej ustawy dodatek do zasiłku rodzinnego przysługuje z tytułu urodzenia dziecka, jeżeli kobieta pozostawała pod opieką medyczną nie później niż od 10 tygodnia ciąży do porodu. Jednocześnie, zgodnie z art. 9 ust. 7 pozostawanie pod opieką medyczną potwierdza się zaświadczeniem lekarskim lub zaświadczeniem wystawionym przez położną. Wniosek M. W. rozpatrywany był w czasie obowiązywania rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 14 września 2010 r. w sprawie formy opieki medycznej nad kobietą w ciąży, uprawniającej do dodatku z tytułu urodzenia dziecka oraz wzoru zaświadczenia potwierdzającego pozostawanie pod tą opieką (Dz.U. Nr 183, poz. 1234), wydanego na podstawie art. 9 ust. 8 ustawy. Rozporządzenie to, które weszło w życie z dniem 1 stycznia 2012 r., określa formę opieki medycznej sprawowanej nad kobietą nie później niż od 10 tygodni ciąży do porodu (§ 2 ust. 1 i 2) oraz wzór stosownego zaświadczenia.

Mając na uwadze, że pojęcie "pozostawała pod opieką medyczną" nie zostało w ustawie zdefiniowane oraz określoną w § 2 ust. 1 rozporządzenia z dnia 14 września 2010 r. formę opieki medycznej, o której mowa w § 1 pkt 1 tego rozporządzenia, nie można podzielić stanowiska organu, że Sąd pierwszej instancji naruszył art. 9 ust. 6 ustawy uznając, że w pojęciu pozostawania pod opieką medyczną mieściło się zarejestrowanie pacjentki w przychodni podstawowej opieki zdrowotnej.

Sąd odwołał się do celu wprowadzonego przez ustawodawcę unormowania polegającego na uzyskaniu przez rodziców czy też opiekunów dziecka dodatkowego wsparcia finansowego związanego z urodzeniem się dziecka, jakim była chęć zmotywowania kobiet do jak najwcześniejszego zgłaszania się do lekarza lub położnej oraz do systematycznego zgłaszania się w czasie ciąży na badania kontrolne. Sąd stwierdził, że realizacja tego celu następuje wówczas, gdy kobieta ciężarna udaje się do lekarza lub położnej w celu przeprowadzenia pierwszego badania kontrolnego i wskazał, powołując się na obowiązki władz publicznych wynikające z art. 68 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, że z chwilą zgłoszenia się w zakładzie opieki zdrowotnej ciężarna powinna znaleźć się pod opieką medyczną. Skoro w placówce medycznej udzielającej świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, do której zgłosiła się M. W. przed upływem 10 tygodnia ciąży w celu uzyskania opieki medycznej w formie, o której mowa w rozporządzeniu z dnia 14 września 2010 r., zarejestrowano zgłoszenie się pacjentki i z przyczyn leżących po stronie placówki, wyznaczono termin pierwszej wizyty po upływie 10 tygodnia ciąży, to zasadnie Sąd przyjął, że w takim przypadku osoba uprawniona nie może być pozbawiona świadczeń przewidzianych w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. W dniu zgłoszenia się we właściwym zakładzie opieki zdrowotnej kobieta ciężarna powinna znaleźć się pod opieką medyczną. Jeżeli z przyczyn leżących po stronie tej placówki nie udzielono świadczeń w dniu zgłoszenia, lecz w terminie późniejszym, który nastąpił po upływie 10 tygodnia ciąży, to termin od którego kobieta ciężarna znajduje się pod opieką medyczną winien być liczony od daty zgłoszenia się w placówce. Osoba uprawniona do świadczeń rodzinnych nie może być obciążona negatywnymi konsekwencjami polegającymi na odmowie udzielenia świadczenia jedynie z tego względu, że kobieta ciężarna, która w odpowiednim terminie zgłosiła się do placówki medycznej, oczekiwała na wyznaczony jej przez tę placówkę termin udzielenia bezpłatnego świadczenia zdrowotnego.

Nie są również usprawiedliwione oba zarzuty dotyczące błędnej wykładni art. 3 ustawy z dnia 5 marca 2010 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych.

Jak podniesiono w skardze kasacyjnej przepisy art. 9 ust. 6 i 7 ustawy o świadczeniach rodzinnych weszły w życie w dniu 1 stycznia 2009 r. na mocy art. 19 ustawy z dnia 6 grudnia 2008 r. o zmianie ustawy – Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw.

Dodatkowo podnieść można, że w myśl art. 18 ustawy z dnia 6 grudnia 2008 r.: "Obowiązek potwierdzenia opieki medycznej nad kobietą w ciąży, o którym mowa w art. 9 i 15b ustawy zmienianej w art. 7 (ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych – przyp. Sądu) stosuje się od dnia 1 listopada 2009 r."

Jednocześnie przypomnieć należy, że zgodnie z art. 3 ustawy z dnia 5 marca 2010 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, która weszła w życie z dniem ogłoszenia (31 marca 2010 r.): "Dodatek z tytułu urodzenia dziecka lub jednorazowa zapomoga z tytułu urodzenia dziecka, o których mowa w art. 9 ust. 1 i art. 15b ust. 1 ustawy, o której mowa w art. 1, do dnia 31 grudnia 2011 r. przysługują po przedstawieniu zaświadczenia lekarskiego lub zaświadczenia wystawionego przez położną, potwierdzającego co najmniej jedno badanie kobiety w okresie ciąży przez lekarza ginekologa lub położną. Natomiast w art. 1 omawianej ustawy wprowadzone zostały zmiany dotyczące art. 9 i art. 15b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, m.in. poprzez prowadzenie nowego brzmienia art. 9 ust. 7 i art. 15b ust. 6 zd. pierwsze: "Pozostawanie pod opieka medyczną potwierdza się zaświadczeniem lekarskim lub zaświadczeniem wystawionym przez położną".

W świetle zasygnalizowanego wyżej stanu prawnego oczywiste jest, że Sąd pierwszej instancji prawidłowo przyjął, podzielając stanowisko wyrażone wcześniej w licznych orzeczeniach Wojewódzkich Sądów Administracyjnych, że dla oceny w zakresie spełnienia przez uczestniczkę postępowania warunków niezbędnych do uzyskania świadczenia ma znaczenie regulacja zawarta w art. 3 ustawy zmieniającej z dnia 5 marca 2010 r.

Istotnie, jak podniesiono w skardze kasacyjnej, Sąd pierwszej instancji użył niefortunnego sformułowania "tj. po dniu wejścia w życie na mocy art. 3 ustawy z dnia 5 marca 2010 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych przepisów art. 15b ust. 1 i 5 ustawy", jednak uchybienie to nie ma w sprawie istotnego znaczenia. Czasowa regulacja zawarta w art. 3, dotycząca sposobu potwierdzania pozostawania pod opieką medyczną w okresie ciąży (do dnia 31 grudnia 2011 r.) spowodowała bowiem ten skutek, że od dnia 1 stycznia 2012 r. zaczęły obowiązywać w tym względzie nowe zasady określone w zmienionych przepisach ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych.

Odroczenie na mocy art. 3 ustawy zmieniającej z dnia 5 marca 2010 r. obowiązku stosowania przepisu art. 9 ust. 7 ustawy o świadczeniach rodzinnych rozumiane w ten sposób, że w stosunku do kobiet, które urodziły żywe dzieci, ale nie mogły ubiegać się o założenie medycznej dokumentacji ciążowej od 10 tygodnia ciąży, gdyż w dniu 10 stycznia 2012 r. upłynął już względem nich ostatni dzień dziesiątego tygodnia ciąży, nie można wymagać przedstawienia zaświadczenia określonego w art. 9 ust. 7 ustawy o świadczeniach rodzinnych, jest zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego orzekającego w sprawie prawidłowe. Skoro możliwość zastosowania art. 9 ust. 7 ustawy powstała dopiero z dniem 1 stycznia 2012 r., to żądanie przedstawienia zaświadczenia o pozostawaniu pod opieką medyczną nie później niż od 10 tygodnia ciąży do porodu dotyczyć może tylko tych kobiet, które z dniem 1 stycznia 2012 r. znajdą się w 10 tygodniu ciąży (por. wyrok NSA z 14 czerwca 2013 r., I OSK 2354/12). Zasadnie więc uznano w zaskarżonym wyroku, że skoro dla uczestniczki postępowania w dniu 1 stycznia 2012 r. upłynął już ostatni dzień 10 tygodnia ciąży, to tym samym obowiązek wykazania stosownym zaświadczeniem pozostawania pod opieką medyczną nie później niż od 10 tygodnia ciąży do porodu jej nie dotyczył.

Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną na podstawie art. 184 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.