Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt I SA/Go 56/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2019-03-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 20 ust. 4
journal: Dz.U. 2018 poz 627
law: Ustawa z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz  Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Skupień Sędziowie Sędzia WSA Alina Rzepecka (spr.) Asesor WSA Zbigniew Kruszewski Protokolant sekretarz sądowy Marta Andrzejewska po rozpoznaniu w dniu 20 marca 2019 r. na rozprawie sprawy ze skargi T sp. z o.o. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW) na rok 2017 oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

T. Sp. z o. o. (dalej: Spółka, skarżący, strona) wniosłą skargę na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: Dyrektor OR ARiMR, organ) z [...] listopada 2018 r. utrzymującą w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: Kierownik BP, organ I instancji) z [...] czerwca 2018 r. w sprawie przyznania płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW) rok 2017.

Stan faktyczny sprawy przedstawiał się następująco:

Spółka w dniu 31 maja 2017 r. złożyła w Biurze Powiatowym ARiMR (dalej: Biuro Powiatowe) wniosek z [...] maja 2017 r. wraz z załącznikami graficznymi o przyznanie płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (dalej: płatność ONW) na rok 2017. Zadeklarowała łączną powierzchnię działek rolnych - 608,31 ha,: działka nr [...] (działka rolna "O") o powierzchni 114,41 ha; - działka nr [...] (część działki rolnej "N") o powierzchni 98,0 ha, nr [...] (część działki rolnej "N") o powierzchni 20,15 ha, nr [...] (działka rolna "R") o powierzchni 6,44 ha, nr [...] (część działki rolnej "AA") o powierzchni 1,89 ha, nr [...] (część działki rolnej "AA")

o powierzchni 6,62 ha, nr [...] część działki rolnej "AA" o powierzchni 0,92 ha, nr [...] (część działki rolnej "AB", część działki rolnej "AC" oraz działka rolna "AD")

o łącznej powierzchni 27,40 ha, nr [...] (część działki rolnej "AA") o powierzchni 2,45 ha oraz nr [...] (część działki rolnej "AA", działka rolna "U", działka rolna "W" o łącznej powierzchni 128,00 ha,: nr [...] (działka rolna "T") o powierzchni 28,49 ha, nr [...] (część działki rolnej "AB") o powierzchni 30,00 ha, nr [...] (działka rolna "P") o powierzchni 7,20 ha, nr [...] (działka rolna "AE", działka rolna "AF" oraz działka rolna "AG" o łącznej o powierzchni 132,30 ha, nr [...] (powierzchni działka rolna "M") o powierzchni 1,10 ha oraz nr [...] (działka rolna "Ł") o powierzchni 2,94 ha). Wszystkie w/w działki zlokalizowane są na gruntach należących do Skarbu Państwa i znajdujących się w tzw. Zasobie Własności Rolnej Skarbu Państwa (dalej: ZWRSP).

Strona 13 czerwca 2017 r. przekazała do Biura Powiatowego postanowienie Sądu Rejonowego sygn. akt [...] z [...] czerwca 2017 r. wydane

w przedmiocie udzielenia zabezpieczenia roszczenia poprzez zakaz zbycia i obciążania umowami dzierżawy działek gruntu rolnego stanowiących własność Skarbu Państwa.

W związku ze złożonym wnioskiem z [...] maja 2017 r. Kierownik BP pismem z [...] października 2017 r. wezwał stronę do złożenia wyjaśnień lub dokumentów potwierdzających stan posiadania(np. wypis z ewidencji gruntów i budynków, akt notarialny, umowy dzierżawy, umowa użyczenia, decyzja administracyjna, akt własności ziemi, wyjaśnienia z urzędu gminy lub inne). W piśmie wskazano – odnośnie - każdej wyszczególnionej działki, że znajduje się w ZWRSP, lecz według stanu na dzień [...] maja 2017 r. nie została zawarta umowa dzierżawy i producent nie zgłosił jej na załączniku "Oświadczenie ANR".

W odpowiedzi na w/w wezwanie Spółka wnosząc o włączenie do materiałów dowodowych przedłożonych odpisów: postanowienia Sądu Okręgowego z [...] czerwca 2017 r. (sygn. akt [...]) w przedmiocie zabezpieczenia oraz postanowienia Sądu Okręgowego z [...] kwietnia 2017 r. sygn. Akt [...] wydanego w przedmiocie o nakazanie złożenia oświadczenia woli ewentualnie o ustalenie, poinformowała, że w związku z faktem posiadania natychmiast wykonalnego Postanowienia SO sygn. akt [...] wykazała prawo do władania nieruchomościami na dzień składania wniosku i posiadała tytuł prawny na nieruchomości stanowiące własność Skarbu Państwa. Wskazała, że w związku z nieprzedstawieniem Spółce dalszych warunków dzierżawy, umowa uległa przedłużeniu na okres 1 roku na podstawie art. 39 ust. 4a Ustawy o gospodarce nieruchomościami Skarbu Państwa.

Kierownik BP pismem z [...] marca 2018 r. wystąpił do Dyrektora Oddziału Terenowego Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa (dalej: Dyrektor KOWR) z prośbą o udzielenie informacji na temat stanu prawnego działek nr: [...] – dalej też jako: deklarowane działki.

W odpowiedzi Dyrektor KOWR poinformował, że w/w działki do dnia [...] marca 2017 r. były przedmiotem dzierżawy przez Spółkę. Pomimo wygaśnięcia umowy dzierżawy zawartej w dniu [...] kwietnia 1994 r. Spółka nie wydała na wezwanie KOWR w/w nieruchomości i użytkuje je bezumownie.

Kierownik BP mając na względzie zgromadzony w sprawie materiał dowodowy poddał wniosek Spółki o przyznanie płatności ONW na rok 2017 kontroli administracyjnej - zgodnie z art. 28, art. 29 Rozporządzenia Wykonawczego Komisji (UE) nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. ustanawiającego zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz. U. UE z dnia 31.07.2014 r. L 2014.227.69 – dalej: Rozporządzenie 809/2014). Uwzględniając w/w przepisy prawa oraz posiadaną dokumentację ustalił, że Spółka nie dysponuje tytułem prawnym do deklarowanych działek - wchodzących w skład ZWRSP. Wobec powyższego działki rolne o łącznej powierzchni 608,31 ha, zlokalizowane na w/w działkach ewidencyjnych zostały wykluczone z płatności ONW. Stwierdził, uwzględniając art. 20 ust. 4 Ustawy

z dnia 20 luty 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014 - 2020 (Dz. U. z 2018, poz. 627- dalej: Ustawa PROW) że w przypadku Spółki brak jest obszaru, który można zakwalifikować do płatności ONW albowiem wszystkie zgłoszone działki rolne zlokalizowane są na działkach ewidencyjnych, do których Spółka nie posiadała tytułu prawnego na dzień [...] maj 2017 r. Tym samym, w zakresie płatności ONW nie został spełniony warunek określony w § 2 ust. 1 pkt 2 Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014 - 2020 (Dz. U.

z 2015 r., poz. 364 ze zm.- dalej: Rozporządzenie ONW) zgodnie z którym płatność ONW przysługuje rolnikowi (...) którego gospodarstwo rolne jest położone na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jeżeli łączna powierzchnia użytków rolnych (...) położonych na obszarach górskich lub na innych obszarach charakteryzujących się szczególnymi ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami, na których jest prowadzona działalność rolnicza (...), posiadanych w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności, wynosi co najmniej 1 ha. Jednocześnie - nie dołączając do wniosku o przyznanie płatności ONW - oświadczenia o tym, że Spółka ma tytuł prawny do użytków rolnych wchodzących w skład ZWRSP, do których ubiega się o przyznanie tej płatności, Spółka nie spełniła wymogu prawnego wynikającego z § 5 ust. 1a Rozporządzenia ONW, zgodnie z którym w przypadku,

o którym mowa w art. 20 ust. 4 Ustawy PROW, we wniosku o przyznanie płatności ONW rolnik składa oświadczenie, że ma tytuł prawny do użytków rolnych wchodzących w skład ZWRSP, do których ubiega się o przyznanie tej płatności, w którym wskazuje,

z czego wywodzi ten tytuł prawny.

Powyższe ustalenia znalazły odzwierciedlenie w decyzji z [...] czerwca 2018 r. którą odmówiono stronie przyznania płatności ONW na rok 2017. W uzasadnieniu Kierownik BP wskazał, że odmowa przyznania płatności ONW spowodowana jest niespełnieniem wymagań określonych w § 2 ust. 1 pkt 2 oraz cytowanego wyżej § 5 ust. 1 a Rozporządzenia ONW w zw. z art. 20 ust. 4 Ustawy PROW.

W odwołaniu złożonym na w/w orzeczenie Spółka zarzuciła naruszenie:

art. 7 i 77, art. 8, art. 107 § 3, art. 12 § 1 i art. 35 Kpa, art. 18 ust. 4 Ustawy PROW.

W motywach strona wskazała, że posiadając natychmiast wykonalne Postanowienie SO z [...] czerwca 2017 r. (sygn. [...]) wykazała prawo do władania nieruchomościami zadeklarowanymi we wniosku o przyznanie płatności ONW na rok 2017. Z Ustawy PROW wynika, że istotne jest to kto faktycznie włada gruntem, a beneficjent nie musi wykazywać, iż ma prawo do gruntu, a jedynie, że posiada wnioskowane grunty

i utrzymuje je zgodnie z normami. Fakt bezumownego użytkowania działek zgłoszonych do płatności ONW nie jest podstawą do uznania, że strona nie uprawia i nie posiada tytułu prawnego do deklarowanych gruntów - w ocenie reprezentanta spółki cyt. "żadna z tych okoliczności nie występuje, że beneficjent jak najbardziej wykazał tytuł prawny

do deklarowanych działek podparty postanowieniem SO sygn. akt [...].

Wobec powyższego, według strony zaskarżona decyzja narusza art. 18 ust. 1 i 2 Rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011". Ponadto wskazała, że organ I instancji nieprawidłowo zakwalifikował beneficjenta jako dzierżawcę gruntu rolnego albowiem umowa pomiędzy stronami obejmuje przedsiębiorstwo rolne jako zorganizowaną całość gospodarczą i strony umówiły się na 30-letni okres użytkowania przedsiębiorstwa. Stąd nie podlegają pod wymóg przedstawienia umowy dzierżawy na poszczególne działki,

a są użytkownikiem całego przedsiębiorstwa, w skład którego wchodzą deklarowane do płatności grunty.

Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, ewentualnie uchylenie

i przekazanie do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.

Dyrektor OR ARiMR, rozstrzygnięciem wymienionym na wstępie, po przeanalizowaniu całości materiału zgromadzonego w aktach sprawy utrzymał w mocy uznając, że orzeczenie Kierownika BP było prawidłowe. Organ stwierdził, że stan prawny właściwy dla tej sprawy zawarty został w przepisach prawa krajowego oraz unijnego tj. w: Ustawie PROW, Rozporządzeniu ONW, Rozporządzeniu nr 809/2014.

Następnie omówił poszczególne przepisy: art. 1, art. 4, art. 27 ust. 1, ust. 2, art. 20

ust. 4 Ustawy PROW, § 2 ust. 1, § 2 ust. 2, § 5 ust. 1a Rozporządzenia ONW, art. 28 ust. 1 lit. a, b, c, d, art. 29 ust. 1, art. 14 ust. 1 lit. a, b, c, d, e, f, g Rozporządzenia 809/2014.

Organ zaznaczył, że spór dotyczy zasadności wykluczenia z płatności ONW gruntów rolnych zlokalizowanych na działkach ewidencyjnych, o wymienionych w decyzji numerach, znajdujących się w obręb [...]. Powodem wykluczenia przez Kierownika BP z płatności ONW przedmiotowych działek jest fakt, że Spółka na dzień [...] maja 2017 r. nie posiadała tytułu prawnego do ich użytkowania, a prowadzona przez Stronę działalność rolnicza na w/w działkach ma charakter użytkowania bezumownego. W tym miejscu wyjaśnić należy, iż w/w działki stanowią część ZWRSP, a co za tym idzie producent rolny wnioskujący w roku 2017 o płatności ONW na przedmiotowe grunty rolne musi dysponować do nich tytułem prawnym. Okoliczność ta wynika z regulacji wyrażonej w art. 20 ust. 4 Ustawy PROW, który stanowi, jeżeli warunkiem przyznania pomocy jest posiadanie gospodarstwa rolnego lub gruntu i pomoc jest przyznawana do powierzchni gruntu, to taka pomoc do gruntu wchodzącego w skład ZWRSP przysługuje podmiotowi, który ma do tego gruntu tytuł prawny, z tym że w przypadku działań,

o których mowa w art. 3 ust. 1 pkt 10 – 12 podmiotowi, który, na dzień 31 maja

danego roku, ma do tego gruntu tytuł prawny. Organ wyjaśnił, że we wniosku z [...] maja 2017 r. Spółka zadeklarowała do płatności ONW na rok 2017 obszar łączny 608,31 ha gruntów rolnych zlokalizowanych na działkach należących do ZWRSP.

Dyrektor OR ARiMR wskazał, że dane przedstawione we wniosku z [...] maja 2017 r.

o przyznanie płatności ONW tj. fakt posiadania przez Spółkę tytułu prawnego do deklarowanych działek, podlegały weryfikacji w związku z koniecznością ustalenia spełnienia warunku posiadania tytułu prawnego do gruntów wchodzących w skład ZWRSP. Prawny aspekt przedmiotowych okoliczności wynika z § 3a ust. 1 i 2 Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 21 stycznia 2004 r. w sprawie warunków oraz trybu udostępniania danych przechowywanych w rejestrach

i ewidencjach prowadzonych na podstawie odrębnych przepisów (Dz. U. z 2016 r., poz. 1003 – dalej: Rozporządzenie z 21 stycznia 2004 r.).

Organ podkreślił, że z danych pozyskanych z KOWR nie wynika by Spółka dysponowała tytułem prawnym na dzień [...] maja 2017 r. do wskazanych wyżej działek gruntu rolnego. Zwrócił uwagę na informacje pozyskane od Dyrektora KOWR, z których wynika, że przedmiotowe działki wchodzą w skład ZWRSP i do dnia [...] marca 2017 r. były przedmiotem dzierżawy przez Spółkę. Pomimo wygaśnięcia we wskazanym terminie umowy dzierżawy zwartej w kwietniu 1994 r. Spółka nie wydała na wezwanie KOWR w/w nieruchomości gruntowych i użytkuje je bezumownie wobec czego

z powództwa KOWR toczy się proces sądowy o wydanie nieruchomości użytkowanych bezumownie. Nadto, w piśmie z [...] września 2018 r. Dyrektora KOWR wskazał, że Spółka nie wydała nieruchomości po zakończonej dzierżawie i użytkuje grunty bezumownie (od kwietnia 2017 r.), na co KOWR nie wyraża zgody. Wobec tego faktu wciąż toczy się postępowanie przed sądem o wydanie nieruchomości oraz zapłatę odszkodowania z tytułu bezumownego użytkowania nieruchomości rolnych.

Organ uznał za zasadne wykluczenie z płatności ONW na rok 2017 w/w działek albowiem wypłata pomocy finansowej Spółce do gruntów rolnych użytkowanych bez tytułu prawnego stałaby w oczywistej sprzeczności z przepisem prawa określonym

w art. 20 ust. 4 Ustawy PROW. Podkreślił, że Spółka nie dopełniła również zobowiązania wynikającego z § 5 ust. 1a Rozporządzenia ONW, tj. nie złożyła oświadczenia wskazującego działki będące w ZWRSP, do których posiada tytuł prawny i nie wskazała z czego tenże tytuł wywodzi.

Dyrektor OR ARiMR zaznaczył, że organy nie kwestionują faktu użytkowania przez Spółkę w/w działek gruntu rolnego w roku 2017 jednakże w świetle zgromadzonego

w sprawie materiału dowodowego strona czyniła to na gruntach, do których nie posiadała tytułu prawnego, co w świetle obowiązujących przepisów prawa uniemożliwia przyznanie płatności ONW. W roku 2017 należało bowiem nie tylko być posiadaczem deklarowanych działek (§ 2 ust. 1 pkt 2 Rozporządzenia ONW), ale też - w przypadku deklarowania działek z ZWRSP - mieć do nich tytuł prawny. O ile w przypadku Spółki spełniona została pierwsza z przesłanek, to brak tytułu prawnego do gruntów należących do ZWRSP spowodował wykluczenie z płatności ONW na rok 2017 deklarowanych działek.

Odnosząc się natomiast do argumentów odwołania, organ wskazał, że w aktach sprawy znajduje się złożone przez Spółkę postanowienie SO z [...] czerwca 2017 r. (sygn. akt

[...]) w przedmiocie udzielenia zabezpieczenia, niemniej jednak, jak wynika wprost z urzędowego dokumentu Dyrektora KOWR z [...] września 2018 r. postanowienie to zostało w dniu [...] sierpnia 2017 r. uchylone wyrokiem Sądu Apelacyjnego, a następnie Sąd Okręgowy postanowieniem z [...] października 2017 r. oddalił wniosek Spółki o udzielenie zabezpieczenia stwierdzając, że brak jest podstaw do udzielenia tymczasowej ochrony prawnej Spółce w trybie udzielenia zabezpieczenia z uwagi na fakt, że Spółka nie uprawdopodobniła roszczenia wobec KOWR.

W świetle powyższego organ uznał, że powoływanie się przez Spółkę na kwestie wskazane w wyeliminowanym z obrotu prawnego postanowieniu sądu i wywodzenie na tej podstawie prawa do otrzymania płatności ONW, przy jednoczesnym posiadaniu wiedzy w zakresie tego, że przedmiotowe postanowienie zostało uchylone, jest co najmniej deformacją obowiązujących zasad procedury administracyjnej i próbą wprowadzenia w błąd organu administracji.

W zakresie twierdzenia strony, że z Ustawy PROW wynika, że istotne jest to kto faktycznie włada gruntem, a beneficjent nie musi wykazywać, że ma prawo do gruntu,

a jedynie, że posiada wnioskowane grunty i utrzymuje je zgodnie z normami, oraz że strona ona tytuł prawny do deklarowanych działek podparty postanowieniem SO sygn. akt [...], - organ wyjaśnił, że z przepisu art. 20 ust. 4 Ustawy PROW oraz art. 20 ust. 4 Ustawy PROW oraz § 5 ust. 1a Rozporządzenia ONW wynika jednoznacznie, że w przypadku deklaracji do płatności ONW gruntów należących do Zasobu WRSP niezbędnym jest wykazanie tytułu prawnego do deklarowanych działek na dzień 31 maja danego roku. Tytuł prawny, o jakim mowa w powołanym art. 20 ust. 4 Ustawy PROW, jest pojęciem szerokim, obejmującym różne podstawy prawne,

z których posiadacz gruntu może wywodzić swoje uprawnienia do korzystania z niego

i z którego będą wynikać jego obowiązki. Zauważył jednocześnie, że Spółka

w prowadzonym postępowaniu nie wykazała się jakimkolwiek tytułem prawnym użytkując od dnia [...] kwietnia 2017 r. grunty należące do ZWRSP w sposób bezumowny. Natomiast nie może zostać uznane za tytuł prawny postanowienie SO (sygn. akt [...]) gdyż - jak już wskazano - zostało ono uchylone postanowieniem z [...] sierpnia 2017 r. Sądu Apelacyjnego.

Jednocześnie Dyrektor OR ARiMR zaznaczył, że organy nie kwestionują faktu, że Spółka na dzień [...] maja 2017 r. była posiadaczem [w rozumieniu § 2 ust. 1 pkt 2 Rozporządzenia ONW oraz art. 336 K.c. działek deklarowanych do płatności ONW. Jednakże w świetle przepisów prawa (art. 20 ust. 4 Ustawy PROW, § 5 ust. 1 Rozporządzenia ONW) celem uzyskania płatności ONW do zgłaszanych działek będących w ZWRSP nie wystarczy być ich posiadaczem lecz należy mieć również do nich tytuł prawny, a takowego Spółka nie przedstawiła. W konsekwencji, wątpliwości podnoszone przez stronę w zakresie interpretacji regulacji określonej w art. 20 ust. 4 Ustawy PROW organ uznał za nie mające wpływu na podjęte rozstrzygnięcie.

Odpowiadając natomiast na argumenty strony podniesione w zakresie naruszenia

art. 18 ust. 1 i 2 Rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011, jak również związane z konstytucyjnym prawem do równego traktowania podmiotów, Dyrektor OR ARiMR wskazał, że akt prawny, na który powołuje się strona został uchylony z dniem [...] stycznia 2015 r. przez Rozporządzenie Delegowane Komisji (UE) nr 640/2014 z dnia 11 marca 2014 r. uzupełniające rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli oraz warunków odmowy lub wycofania płatności oraz do kar administracyjnych mających zastosowanie do płatności bezpośrednich, wsparcia rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz.U.UE.L.2014.181.48). Konkretne artykuły jakie wymienia Spółka odnoszą się do kwestii stosowanych potrąceń finansowych udzielanej pomocy finansowej, a takowa w przypadku Spółki za rok 2017 nie została udzielona,

a tym bardziej nie zostały nałożone pomniejszenia płatności. Odnosząc się z kolei do podnoszonych kwestii konstytucyjnych organ podkreślił, że w świetle zapisów art. 8

ust. 1 i ust. 2 Rozporządzenia Rady (WE, Euroatom) nr 2988/95 z 18 grudnia 1995 r.

w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz. U.L.312.1)

i art. 72 ust. 1 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013

z 17 grudnia 2013 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej zarządzania

nią i monitorowania jej ( Dz. U. UE.L.2013.347.549 ), uznać należy, że państwom członkowskim został pozostawiony pewien zakres swobodnego uznania w odniesieniu do dokumentów i dowodów wymaganych od beneficjentów płatności. Korzystając

z zakresu swobodnego uznania, państwa członkowskie (w tym Polska) powinny uwzględnić cele przepisów unijnych dotyczących pomocy, przestrzegać ogólnych zasad prawa unijnego, w szczególności zasady proporcjonalności. W Polsce koniecznym stało się przyjęcie rozwiązań uniemożliwiających przyznawanie dopłat do użytkowanej państwowej ziemi bez tytułu prawnego. Wymóg przedstawienia ważnego tytułu prawnego potwierdzającego oświadczenie wnioskodawcy o użytkowaniu gruntów rolnych, na których prowadzi działalność rolniczą, w celu zapobiegania bezprawnego korzystania z terenów innych podmiotów, został uznany przez TSUE za odpowiadający wymogom zasady proporcjonalności (zob. wyrok TSUE z 24 czerwca 2010 w sprawie C-375/08 - Luigi Pontini o in.).

Mając na względzie przytoczone okoliczności organ stwierdził, że argumentacja strony w omawianej materii nie może stanowić przesłanki umożliwiającej uchylenie zaskarżonej decyzji.

Podobnie ocenił jej twierdzenia o nieprawidłowym zakwalifikowaniu beneficjenta jako dzierżawcy gruntu rolnego albowiem umowa pomiędzy stronami obejmuje przedsiębiorstwo rolne jako zorganizowaną całość gospodarczą i strony umówiły się

na 30-letni okres użytkowania przedsiębiorstwa. Stąd, nie podlegają pod wymóg przedstawienia umowy dzierżawy na poszczególne działki, a są użytkownikiem całego przedsiębiorstwa, w skład którego wchodzą deklarowane do płatności grunty.

Organ ustosunkowując się do powyższego podkreślił, że stan faktyczny sprawy wywiedziony został na podstawie dokumentacji pochodzącej z urzędowych dokumentów pozyskanych przez ARiMR od KOWR. Dokument urzędowy (w niniejszym przypadku - wykaz danych, o których mowa w § 3a ust. 1 i 2 Rozporządzenia z 21 stycznia 2004 r. oraz pisma Dyrektora KOWR), w myśl art. 76 § 1 Kpa stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowo stwierdzone. Domniemanie zgodności z prawdą dokumentu urzędowego spółka mógł obalić wszelkimi środkami dowodowymi jednakże zaprzeczając prawdziwości danych pozyskanych przez ARiMR od KOWR Strona winna była okoliczność tą udowodnić. Tymczasem, strona nie wniosła w trakcie prowadzonego postępowania dowodów pozwalających uznać, że na dzień [...] maja 2017 r. posiadała jakikolwiek tytuł prawny do dysponowania gruntami rolnymi zlokalizowanymi na deklarowanych działkach.

Jako bezzasadne organ ocenił powoływanie się przez pełnomocnika na kwestię obowiązywania 30-letniej umowy zawartej pomiędzy Spółką a Skarbem Państwa albowiem jak wynika ze zgromadzonej dokumentacji działki zgłaszane do płatności przez Spółkę od [...] kwietnia 2017 r. nie są objęte jakimkolwiek tytułem prawnym, a spółka użytkuje je bezumownie. Dyrektor OR ARiMR wskazując na art. 27 ust. 2 Ustawy PROW stwierdził, że strona w odwołaniu nie wskazała przesłanek, które mogłyby stanowić podstawę do uchylenia zaskarżonej decyzji. W jego ocenie, zaskarżona decyzja nie została wydana z naruszeniem przepisów postępowania. Analiza akt sprawy dowodzi, że Kierownik BP właściwie rozpatrzył oraz ocenił zebrany materiał dowodowy, jak również ustalił stan faktyczny sprawy na podstawie oceny całokształtu materiału dowodowego. Ocena ta jest prawidłowa i mieści się w granicach swobodnej oceny dozwolonej obowiązującymi przepisami.

W skardze na powyższe orzeczenie Spółka zarzuciła naruszenie: 1) art. 3 ust.2 pkt 2 ustawy o płatnościach oraz art. 3 ust. 1 tej ustawy w zw. z art. 107 § 3 kpa poprzez niepełne ustalenie stanu faktycznego co skutkuje brakiem możliwości stwierdzenia prawidłowej podstawy prawnej w związku z nie ustaleniem czy strona realizuje zobowiązanie czy też zaistniały okoliczności od niej niezależne, siła wyższa na jaką nie miała wpływu i organ odrzucił złożony przez stronę wniosek o płatności na 2017 rok, pomimo jego złożenia i braku innych wniosków na te nieruchomości. 2) art. 77 kpa poprzez nie zebranie w sposób wyczerpujący materiału dowodowego i nie wyjaśnienie istoty sprawy, pomimo poinformowania organu, że w skutek zmiany ustawy z dnia 16 września 2011 roku, strona nie otrzymała aneksu na przedłużenie umowy dzierżawy, pomimo promesy Agencji Nieruchomości Rolnych o przedłużeniu umowy na kolejny okres do 30 lat i zawarciu przez strony pisemnego porozumienia w tym zakresie; 3) art. 78 kpa poprzez nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, a w szczególności pominięcie wyjaśnień strony i treści Postanowienia o zabezpieczeniu, zgodnie z którym KOWR nie ma prawa dysponować nieruchomościami objętymi wnioskiem o płatności z pominięciem skarżącej, co uzasadnia posiadania tytułu prawnego do tych działek rolnych. 4) art. 20 ust. 2 pkt 1

i art. 18 ust. 4 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich

z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (tj. Dz.U. z 2013 r. poz. 173) - poprzez niewłaściwe zastosowanie tych przepisów i błędne ustalenie ciężaru dowodowego; 5) art. 76 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. w z w. z art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (tj. Dz.U. z 2013 r. poz. 173) - poprzez wadliwą ocenę dokumentów urzędowych, nie rozpatrzenie całokształtu materiału dowodowego i wadliwe, niepełne uzasadnienie zaskarżonej decyzji. 6) § 2, § 3, § 11, § 20, § 26, § 10 pkt 1, § 12 ust. 1, § 15 ust. 2,

§ 18 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego PROW 2007-2013 poprzez ich niewłaściwą interpretację; 7) art. 18 ust. 4 ustawy z dnia 7 marca o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (tj. Dz.U. z 2013 r. poz. 173) poprzez niewłaściwą interpretację, podczas gdy beneficjent nadal włada gruntami i na dzień [...] maja 2017 r. posiadał tytuł prawny na podstawie umowy i oświadczenia ANR oraz art. 39 ust. 4a ustawy

o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa o uzgodnieniu nowego przedmiotu umowy; 8) art. 2 ust. 2, art. 9; art. 10, art. 21 i art. 24 (równe traktowanie) ROZPORZĄDZENIE DELEGOWANE KOMISJI (UE) NR 639/2014, z dnia 11 marca 2014 r. w sprawie uzupełnienia rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 ustanawiającego przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz zmiany załącznika X do tego rozporządzenia, poprzez ich pominięcie; 9) art. 18 ust. 1 i 2 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 poprzez ich niewłaściwą wykładnię i nałożenie sankcji za okres w którym spółka użytkowała grunty objęte wnioskiem o płatności bezpośrednie.

Strona wniosła alternatywnie o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, ewentualnie

o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie jej organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia; w obu przypadkach wniosła o zasądzenie od organu na jej rzecz kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga okazała się bezzasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2107 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 cytowanego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z brzmienia zaś art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 - dalej p.p.s.a.), wynika, że sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla zaskarżoną decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ponadto, stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub

części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach, albo stwierdza ich wydanie z naruszeniem prawa. Zgodnie natomiast z art. 151 p.p.s.a. w razie nieuwzględnienia skargi sąd ją oddala. Przy tym z mocy art. 134 § 1 p.p.s.a. tejże kontroli legalności dokonuje także

z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Dla porządku, w pierwszej kolejności należy zauważyć, że skarga wskazuje na naruszenie przepisów prawa, które w niniejszej sprawie nie były podstawą orzekania (wydanych decyzji). Tak - w przypadku powoływania się przez stronę na przepisy ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich

w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013. Tymczasem zważyć należy, że sprawa dotyczy dopłat za 2017 r. Na gruncie prawa krajowego podstawowym aktem normatywnym w omawianym zakresie była ustawa z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014 – 2020. Stosownie do brzmienia art. 73 weszła ona w życie z dniem 15 marca 2015 r.

Warto również zauważyć, że organy orzekały w sprawie przyznania płatności ONW i na podstawie przepisów Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014 - 2020, nie zaś, jak sugeruje się w skardze, na podstawie przepisów rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r.

w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej

w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego PROW 2007-2013.

Niezrozumiałe są również zarzuty skargi dotyczące naruszenia przepisów art. 2 ust. 2, art. 9 i art. 10 oraz art. 21 i art. 24 Rozporządzenia Delegowanego Komisji (UE) nr 639/2014 oraz art. 18 ust. 1 i 2 Rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 - normy te bowiem nie mają bezpośredniego zastosowania w sprawie będącej przedmiotem niniejszego postępowania. Nadto, jak trafnie organ zauważył w odpowiedzi na skargę -Rozporządzenie Komisji (UE) nr 65/2011 zostało uchylony z dniem 1 stycznia 2015 r. przez Rozporządzenie Delegowane Komisji (UE) nr 640/2014 z dnia 11 marca 2014 r. uzupełniające rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013

w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli oraz warunków odmowy lub wycofania płatności oraz do kar administracyjnych mających zastosowanie do płatności bezpośrednich, wsparcia rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz.U.UE.L.2014.181.48).

Mimo powyższych uwag, Sąd mając na względzie treść art. 134 § 1 p.p.s.a., stwierdza, że - na podstawie argumentów stron podnoszonych w toku postępowania, oraz w samej skardze, jak też zgromadzonego materiału i na jego podstawie ustalonego stanu faktycznego - należy uznać, że zasadniczy spór w sprawie oscyluje wokół odpowiedzi na pytanie, czy do spornych zadeklarowanych działek przysługiwało skarżącej prawo do przyznania płatności ONW na rok 2017.

Dla porządku więc, mimo że zaskarżoną decyzję cechuje staranne uzasadnienie prawne, w pierwszej kolejności koniecznym jest przypomnienie podstaw prawnych, które z punktu widzenia analizowanej problematyki mają istotne znaczenie.

Wskazać zatem należy, że zgodnie z art. 1 Ustawy PROW określa zadania oraz właściwość organów i jednostek organizacyjnych w zakresie dotyczącym wspierania rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014 - 2020, wskazuje stosowne rozporządzenia komisji i parlamentu (UE)

i powołuje się na przepisy Unii Europejskiej wydane w trybie tego rozporządzenia oraz stanowi, o warunkach i trybie przyznawania, wypłaty i zwrotu pomocy finansowej

w ramach działań i poddziałań objętych programem - w zakresie nieokreślonym

w przepisach Unii Europejskiej, o których mowa w pkt 1, lub przewidzianym w tych przepisach do określenia przez państwo członkowskie Unii Europejskiej. Według art. 4 Ustawy PROW z zastrzeżeniem zasad i warunków określonych w przepisach, o których mowa w art. 1 pkt 1, do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych

w drodze decyzji administracyjnej stosuje się przepisy Kpa chyba że ustawa stanowi inaczej. Stosownie zaś do brzmienia art. 27 Ustawy PROW organ administracji publicznej: 1) stoi na straży praworządności; 2) jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy; 3) udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń, co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania; 4) zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania i na ich żądanie, przed wydaniem decyzji, umożliwia im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań; przepisu art. 81 Kpa nie stosuje się (ust. 1). Strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniu, o którym mowa

w ust. 1, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne

(ust. 2). W świetle z kolei brzmienia § 2 ust. 1 Rozporządzenia ONW, płatność ONW przysługuje rolnikowi w rozumieniu art. 4 ust. 1 lit. a Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013, którego gospodarstwo rolne jest położone na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli: 1/ spełnia warunki określone w art. 31

ust. 2 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1305/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) i uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 1698/2005 (Dz. Urz. UE L 347 z 20.12.2013, str. 487,

z późn. zm.); 2/ łączna powierzchnia użytków rolnych w rozumieniu art. 2 ust. 1 akapit drugi lit. f rozporządzenia nr 1305/2013, położonych na obszarach górskich lub na innych obszarach charakteryzujących się szczególnymi ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami, na których jest prowadzona działalność rolnicza

w rozumieniu art. 4 ust. 1 lit. c rozporządzenia nr 1307/2013, posiadanych w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności, wynosi co najmniej 1 ha; 3/ został mu nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów

o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności. Natomiast § 2 ust. 2 Rozporządzenia ONW stanowi, że płatność ONW jest przyznawana do użytków rolnych: 1/ na których jest:

a/ położona działka rolna w rozumieniu art. 67 ust. 4 lit. a rozporządzenia o powierzchni co najmniej 0,1 ha, b/ prowadzona działalność rolnicza w rozumieniu art. 4 ust. 1 lit. c Rozporządzenia nr 1307/2013; 4/ położonych na obszarach ONW. Z § 5 ust. 1a Rozporządzenia ONW zaś wynika, że w przypadku, o którym mowa w art. 20 ust. 4 Ustawy PROW, we wniosku o przyznanie płatności ONW rolnik składa oświadczenie, że ma tytuł prawny do użytków rolnych wchodzących w skład ZWRSP, do których ubiega się o przyznanie tej płatności, w którym wskazuje, z czego wywodzi ten tytuł prawny. Według art. 28 ust. 1 lit. a, b, c, d Rozporządzenia nr 809/2014 - kontrole administracyjne, o których mowa w art. 74 rozporządzenia (UE) nr 1306/2013, łącznie

z kontrolami krzyżowymi, pozwalają na wykrycie niezgodności, a w szczególności na ich automatyczne wykrycie za pomocą narzędzi informatycznych. Kontrole te obejmują wszystkie elementy, których kontrola jest możliwa i stosowna za pomocą kontroli administracyjnych. Kontrole te gwarantują, że: a/ spełnione są kryteria kwalifikowalności, zobowiązania i inne obowiązki w odniesieniu do systemu pomocy lub środka wsparcia; b/ występuje brak podwójnego finansowania z innych systemów unijnych; c/ wniosek o przyznanie pomocy lub wniosek o płatność jest kompletny

i został złożony w odpowiednim terminie oraz, w stosownych przypadkach, złożone zostały dokumenty uzupełniające i świadczą o kwalifikowalności; d/ w stosownych przypadkach, istnieje zgodność ze zobowiązaniami długoterminowymi.

W treści art. 29 ust. 1 Rozporządzenia nr 809/2014 wskazano natomiast, że

w stosownych przypadkach, kontrole administracyjne obejmują kontrole krzyżowe:

a/ odpowiednio - zgłoszonych uprawnień do płatności i zgłoszonych działek rolnych

w celu uniknięcia wielokrotnego przyznawania tej samej pomocy lub tego samego wsparcia w odniesieniu do tego samego roku kalendarzowego lub roku składania wniosków oraz w celu zapobiegania przypadkom jakiejkolwiek kumulacji pomocy przyznawanej w ramach systemów pomocy obszarowej wymienionych w załączniku

I do rozporządzenia (UE) nr 1307/2013 i w załączniku VI do rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009(16) oraz środków wsparcia obszarowego zdefiniowanych w art. 2 akapit drugi pkt 21 rozporządzenia delegowanego (UE) nr 640/2014; b/ uprawnień do płatności w celu sprawdzenia ich istnienia i kwalifikowalności do pomocy; c/ zgodności między działkami rolnymi zgłoszonymi w pojedynczym wniosku lub wniosku o płatność

a informacjami zawartymi w systemie identyfikacji działek rolnych w odniesieniu do działki referencyjnej zgodnie z art. 5 ust. 2 rozporządzenia delegowanego (UE) nr 640/2014, w celu sprawdzenia kwalifikowalności określonych obszarów do systemu płatności bezpośrednich lub środków rozwoju obszarów wiejskich; d/ zgodności

między uprawnieniami do płatności a zatwierdzonym obszarem w celu sprawdzenia, czy danym uprawnieniom odpowiada co najmniej równa liczba kwalifikujących się hektarów, zdefiniowanych w art. 32 ust. 2-6 rozporządzenia (UE) nr 1307/2013; Do celów akapitu pierwszego lit. c), w przypadku gdy system zintegrowany przewiduje formularze geoprzestrzennego wniosku o przyznanie pomocy, kontrole krzyżowe są przeprowadzane na podstawie przecięcia przestrzennego zdigitalizowanej powierzchni deklarowanej z danymi w systemie identyfikacji działek rolnych. Ponadto kontrole krzyżowe przeprowadza się w celu zapobiegania podwójnemu ubieganiu się o pomoc dla tego samego obszaru.

Jak prawidłowo wyjaśniono stronie w treści zaskarżonej decyzji, na podstawie w/w przepisów prawa wszystkie wnioski o przyznanie płatności ONW złożone przez rolników poddawane są kontroli administracyjnej, o której mowa w art. 28 ust. 1 lit. a, b, c oraz art. 29 ust. 1 Rozporządzenia nr 809/2014. Kontrole te mają na celu zweryfikowanie odpowiednio, zadeklarowanych uprawnień do płatności i zadeklarowanych działek, pozwalają uniknąć nienależnego wielokrotnego przyznania tej samej pomocy odnośnie

do tego samego roku kalendarzowego lub gospodarczego do jednej działki oraz nienależnej kumulacji pomocy przyznawanej w ramach systemów pomocy obszarowej, dotyczą zgodności między zadeklarowanymi w pojedynczym wniosku działkami rolnymi,

a działkami referencyjnymi w systemie identyfikacji działek rolnych, w celu sprawdzenia kwalifikowalności obszarów do pomocy. Przedmiotowa weryfikacja przeprowadzana

jest na podstawie danych zadeklarowanych we wniosku, który zgodnie z art. 14 ust. 1 lit. a, b, c, d, e, f, g Rozporządzenia 809/2014 zawiera wszystkie informacje niezbędne do ustalenia kwalifikowalności do pomocy lub wsparcia, w szczególności: tożsamość beneficjenta, szczegóły dotyczące przedmiotowych systemów płatności bezpośrednich lub środków rozwoju obszarów wiejskich, identyfikację uprawnień do płatności

zgodnie z systemem identyfikacji i rejestracji przewidzianym w art. 7 Rozporządzenia

nr 640/2014 do celów systemu płatności podstawowej, szczegóły pozwalające

na jednoznaczną identyfikację wszystkich działek rolnych w gospodarstwie, ich powierzchnię wyrażoną w hektarach z dokładnością do dwóch miejsc po przecinku, ich położenie i, jeśli to konieczne, dalsze specyfikacje dotyczące ich użytkowania,

w stosownych przypadkach, szczegółowe dane umożliwiające jednoznaczną identyfikację gruntów nierolniczych, w odniesieniu do których składany jest wniosek

o wsparcie w ramach środków rozwoju obszarów wiejskich, w razie potrzeby,

wszelkie dokumenty uzupełniające potrzebne do wykazania kwalifikowalności do przedmiotowego systemu lub środka, oświadczenie beneficjenta, że jest świadomy warunków przedmiotowych systemów płatności bezpośrednich lub środków rozwoju obszarów wiejskich. Warto też zauważyć, że z treści § 3a ust. 1 i 2 Rozporządzenia

z 21 stycznia 2004 r. wynika, że Agencja Nieruchomości Rolnych, w terminie do dnia 30 czerwca danego roku, udostępnia z urzędu Agencji, według stanu na dzień 31 maja danego roku, dane dotyczące gruntów wchodzących w skład Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa, zawarte w rejestrach lub ewidencjach prowadzonych przez Agencję Nieruchomości Rolnych, obejmujące: 1) identyfikator działki ewidencyjnej zawarty

w ewidencji gruntów i budynków prowadzonej na podstawie przepisów Prawa geodezyjnego i kartograficznego; 2) dane podmiotu, który ma tytuł prawny do gruntu położonego na działce ewidencyjnej, o której mowa w pkt 1, na podstawie stosunku prawnego łączącego ten podmiot z Agencją Nieruchomości Rolnych: a) imię, nazwisko, miejsce zamieszkania, adres oraz: - numer ewidencyjny powszechnego elektronicznego systemu ewidencji ludności - w przypadku osoby fizycznej posiadającej obywatelstwo polskie, - kod kraju, numer paszportu lub innego dokumentu tożsamości- w przypadku osoby fizycznej nieposiadającej obywatelstwa polskiego, b) nazwę, siedzibę, adres

i numer identyfikacji podatkowej (NIP)- w przypadku osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, c) numer identyfikacyjny

w krajowym rejestrze urzędowym podmiotów gospodarki narodowej (REGON), d) rodzaj stosunku prawnego łączącego podmiot z Agencją Nieruchomości Rolnych, stanowiącego, e) datę nawiązania stosunku prawnego, o którym mowa w lit. d, i okres, na jaki został nawiązany, f) oznaczenie identyfikujące dokument stwierdzający nawiązanie stosunku prawnego, o którym mowa w lit. d. [ust.1]. Dane, o których mowa w ust. 1, są udostępniane w postaci elektronicznej na informatycznym nośniku danych lub za pomocą środków komunikacji elektronicznej. [ust. 2].

Skład orzekający w sprawie, mając na względzie całokształt okoliczności sprawy oceniany w świetle przytoczonych powyżej przepisów prawa stwierdza, że rację w tym sporze należy przyznać organom. Zdaniem Sądu, nie powinno być wątpliwości, że

w niniejszej sprawie znajduje zastosowanie przepis art. 20 ust. 4 ustawy PROW. Normę tę organy odczytały w sposób prawidłowy.

W sprawie bezspornym jest, że zadeklarowane działki, które strona objęła wnioskiem

o przyznanie dopłat wchodziły na dzień [...] maja 2017 r. w skład ZWRSP.

Powodem zaś wykluczenia przez Kierownika BP z płatności ONW tych działek było przyjęcie, że Spółka na dzień [...] maja 2017 r. nie posiadała tytułu prawnego do ich użytkowania, a prowadzona na nich przez stronę działalność rolnicza ma charakter użytkowania bezumownego. Poglądu tego skarżąca nie podzieliła i polemizując ze stanowiskiem organów przekonywała, że postanowienie SO z [...] czerwca 2017 r. (sygn. akt [...]) wydane w przedmiocie udzielenia zabezpieczenia roszczenia poprzez zakaz zbycia i obciążania umowami dzierżawy działek gruntu rolnego stanowiących własność Skarbu Państwa może zostać uznane za tytuł prawny do deklarowanych działek. W toku postępowania przed organami jak i w skardze nadmieniała też

o promesie Agencji Nieruchomości Rolnych o przedłożeniu umowy na kolejny okres do 30 lat.

Zdaniem Sądu, twierdzenia skarżącej nie zasługują na akceptację, z przyczyn podanych poniżej.

Przede wszystkim wskazać należy, że w aktach sprawy znajdują się dokumenty,

z których wynikają informację pozyskane od Dyrektora KOWR, że zadeklarowane we wniosku działki wchodzą w skład ZWRSP i do dnia [...] marca 2017 r. były przedmiotem dzierżawy przez Spółkę (umowa zawarta w kwietniu 1994 r.). Pomimo wygaśnięcia (w dniu [...] marca 2017 r.) umowy dzierżawy Spółka nie wydała na wezwanie KOWR tych nieruchomości gruntowych i użytkuje je bezumownie - na co organ ten nie wyraził zgody. Wobec tego faktu, z powództwa KOWR toczy się (wciąż) postępowanie przed sądem o wydanie nieruchomości oraz zapłatę odszkodowania z tytułu bezumownego użytkowania nieruchomości rolnych. Również z informacji udzielonych przez Dyrektora KOWR, a dotyczących powoływanego przez stronę postanowienia SO z [...] czerwca 2017 r. wynika nadto, że orzeczenie to zostało w dniu [...] sierpnia 2017 r. uchylone postanowieniem Sądu Apelacyjnego, a następnie Sąd Okręgowy postanowieniem z [...] października 2017 r. oddalił wniosek Spółki o udzielenie zabezpieczenia stwierdzając, że brak jest podstaw do udzielenia tymczasowej ochrony prawnej Spółce w trybie udzielenia zabezpieczenia z uwagi na fakt, że Spółka nie uprawdopodobniła roszczenia wobec KOWR. Co istotne, skarżąca w żaden sposób informacji tych nie zakwestionowała, w skardze zaś się do nich nie ustosunkowała.

W tym stanie rzeczy nie sposób przyznać racji Spółce, że dysponowała tytułem prawnym na dzień [...] maja 2017 r. do wskazanych wyżej działek gruntu rolnego.

W ocenie Sądu, słusznie organy, z jednej strony nie kwestionując faktu, że Spółka na dzień [...] maja 2017 r. była posiadaczem działek deklarowanych do płatności ONW

(w rozumieniu § 2 ust. 1 pkt 2 Rozporządzenia ONW oraz art. 336 K.c.), z drugiej jednakże strony przyjęły, że w świetle przepisów prawa (art. 20 ust. 4 Ustawy PROW,

§ 5 ust. 1 Rozporządzenia ONW) celem uzyskania płatności ONW do zgłaszanych działek będących w ZWRSP nie wystarczy być ich posiadaczem, lecz należy mieć również do nich tytuł prawny, a takowego Spółka nie przedstawiła.

Przywołany powyżej art. 20 ust. 4 ustawy PROW został dodany ustawą z dnia 9 marca 2016 r. o zmianie ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2016 r., poz. 337) i wszedł w życie dnia 15 marca 2016 r. następnie zaś został zmieniony z dniem 18 stycznia 2017 r. ustawą z dnia 15 grudnia 2016 r. o zmianie ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2017 r. poz. 5).

W dniu składania przez Stronę wniosku o płatność (31 maja 2017 r.) przepis ten stanowił, że jeżeli warunkiem przyznania pomocy jest posiadanie gospodarstwa rolnego lub gruntu i pomoc jest przyznawana do powierzchni gruntu, to taka pomoc do gruntu wchodzącego w skład ZWRSP przysługuje podmiotowi, który ma do tego gruntu tytuł prawny, z tym że w przypadku działań, o których mowa w art. 3 ust. 1 pkt 10-12 - podmiotowi, który, na dzień 31 maja danego roku, ma do tego gruntu tytuł prawny.

Zauważyć należy, że wprowadzenie wymogu legitymowania się przez użytkownika gruntu wchodzącego w skład ZWRSP tytułem prawnym do tego gruntu nie może być uznane za warunek naruszający przepisy unijne, regulujące systemy wsparcia dla rolników.

Jak bowiem wywiedziono m.in. w wyrokach WSA we Wrocławiu z 24 maja 2018 r., sygn. akt 23/18 oraz z 18 lipca 2018 r. sygn. akt III SA/Wr 64/18, które to poglądy Sąd rozpoznający sprawę podziela, uznać należy, że państwom członkowskim został pozostawiony pewien zakres swobodnego uznania w odniesieniu do dokumentów

i dowodów wymaganych od beneficjentów płatności. Korzystając z zakresu swobodnego uznania, państwa członkowskie (w tym Polska) powinny uwzględnić cele przepisów unijnych dotyczących pomocy, przestrzegać ogólnych zasad prawa unijnego, w szczególności zasady proporcjonalności. W Polsce koniecznym stało się przyjęcie rozwiązań uniemożliwiających przyznawanie dopłat do użytkowanej państwowej ziemi bez tytułu prawnego. Wymóg przedstawienia ważnego tytułu prawnego potwierdzającego oświadczenie wnioskodawcy o użytkowaniu gruntów rolnych, na których prowadzi działalność rolniczą, w celu zapobiegania bezprawnego korzystania z terenów innych podmiotów, został uznany przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej za odpowiadający wymogom zasady proporcjonalności (zob. wyrok TSUE z 24 czerwca 2010 w sprawie C-375/08 – Luigi Pontini i in.).

Za skuteczne ograniczenie wynikające z art. 20 ust. 4 ustawy PROW zostało również uznane w szeregu innych wyroków sądów administracyjnych. Warto tu przywołać choćby wyroki WSA w Warszawie z 22 sierpnia 2018 r. sygn. akt V SA/Wa 249/18

oraz V SA/Wa 251/18. Zaakceptował ten pogląd również WSA we Wrocławiu

w prawomocnym wyroku III SA/Wr 286/17 (skargę kasacyjną na ten wyrok NSA oddalił wyrokiem z 16 kwietnia 2018 r. sygn. akt I GSK 571/18).

Według orzecznictwa sądów administracyjnych istotny jest też bowiem cel wprowadzonej w art. 20 ust. 4 ustawy PROW regulacji. Jak wskazał WSA w Warszawie w przywołanym wyroku V SA/Wa 251/18, ważne dla tej oceny jest bowiem uzasadnienie wprowadzonej regulacji. Sąd wskazał m. in. że w uzasadnieniu rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego oraz niektórych innych ustaw zwraca się uwagę, że "brak wymogu wykazywania tytułu prawnego stwarza pole do nadużyć (tworzenia sztucznych warunków) polegających na tym, że o płatności (...) do określonych gruntów ubiegają się podmioty, które bezprawnie weszły w ich posiadanie lub posiadają je bez tytułu prawnego wbrew woli podmiotu, do którego te grunty należą (...). Zasób Własności Rolnej Skarbu Państwa tworzy mienie o charakterze publicznym, które zgodnie z regulacjami ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa (Dz. U. z 2015 r., poz. 1014) służy wspieraniu poprawy struktury obszarowej gospodarstw rodzinnych, będących zgodnie z art. 23 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej podstawą ustroju rolnego w Polsce. Przepisy prawa powinny uwzględniać specyfikę Zasobu, tym bardziej, że grunty te są szczególnie narażone na ryzyko ich zajmowania bez tytułu prawnego (...). Zajęcie gruntów przez bezumownego użytkownika i złożenie przez niego wniosku o płatności bezpośrednie uniemożliwia ich zagospodarowanie w trybie przewidzianym przepisami ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa. Taki stan rzeczy prowadzi do istotnego ograniczenia możliwości kształtowania ustroju rolnego zgodnie z kierunkiem wyznaczonym w art. 23 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Ponadto, należy zauważyć, że przepisy prawa chronią posiadanie, nawet jeśli do posiadania takiego doszło w złej wierze. Z drugiej strony, Agencja Nieruchomości Rolnych jako posiadacz znajduje się w sytuacji gorszej niż podmioty prywatne funkcjonujące na rynku. Co prawda, zgodnie z art. 343 Kodeksu cywilnego, Agencja Nieruchomości Rolnych, jak każdy posiadacz, może po samowolnym naruszeniu posiadania przywrócić własnym działaniem stan poprzedni, jednakże działania takie mogą być podejmowane jedynie jako niezwłoczna odpowiedź na bezprawne działanie, co ze względów, wykazanych wcześniej (skala zjawiska

i struktura Zasobu), nie jest możliwe do zastosowania na szeroką skalę. Wobec tego taki instrument jest jedynie odpowiedzią na skutki bezprawnego zajęcia gruntów. Projektowane rozwiązanie ma natomiast na celu wyeliminowanie przyczyny takiego stanu rzeczy".

Jak wskazał WSA w Warszawie w wyroku V SA/Wa 251/18 uzasadnienie projektu ustawy w sposób pełny wyjaśnia istotne społecznie przyczyny, dla których wymóg posiadania tytułu prawnego został wprowadzony. Agencja Nieruchomości Rolnych (obecnie Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa) nie ma bowiem realnych możliwości przeciwdziałania praktykom samowolnego zajmowania gruntów rolnych i zgłaszania ich do płatności przez osoby nieuprawnione. Samowolne naruszenie posiadania nie może prowadzić do uzyskania jakichkolwiek korzyści. Zgodnie z art. 345 K.c. posiadanie przywrócone poczytuje się za nieprzerwane, co oznacza że w przypadku gdy właściciel wytoczy przeciwko takiemu samowolnemu posiadaczowi powództwo o ochronę posiadania, to wówczas to właściciel ma prawo do płatności za dany rok, chociażby

w dniu 31 maja faktycznie nie posiadał gruntów. Wytoczenie powództwa i przywrócenie stanu zgodnego z prawem zależy od woli prywatnych właścicieli i Państwo – słusznie – nie ingeruje w obrotu prywatnego. W przypadku jednak gruntów rolnych wchodzących

w skład Zasobu Państwo może chronić swoją własność wprowadzając przepisy określonej treści. I znów odwołując się do przepisów kodeksu cywilnego o ochronie własności (art. 224 i nast. Kc) należy wskazać, że samoistny posiadacz w złej wierze nie ma prawa do zatrzymania pożytków rzeczy.

Stąd również w ocenie Sądu orzekającego, także i z tego powodu nie można mówić, aby zaskarżona decyzja naruszała wymieniony w skardze akt prawa unijnego.

Skoro zatem w badanej sprawie nie ma wątpliwości, iż posiadanie przez Stronę gruntów wchodzących w skład ZWRSP, objętych wnioskiem o płatność było bez tytułu prawnego, to wobec powyższej treści przepisu art. 20 ust. 4 nie może ulegać wątpliwości, że Stronie płatność taka nie przysługiwała.

W tym stanie rzeczy, prawidłowo organy (I i II instancji) przyjęły, że strona

w odniesieniu do wszystkich deklarowanych działek, nie spełniła przesłanek określonych w art. 20 ust. 4 Ustawy PROW oraz § 5 ust. 1a Rozporządzenia ONW albowiem nie posiadała tytułu prawnego do dysponowania w/w działkami. Brzmienie bowiem obowiązujących przepisów prawa uniemożliwia przyznanie płatności ONW, gdyż w roku 2017 należało nie tylko być posiadaczem deklarowanych działek (§ 2 ust. 1 pkt 2 Rozporządzenia ONW), ale też - w przypadku deklarowania działek z ZWRSP - mieć do nich tytuł prawny.

Jak prawidłowo stwierdzono w decyzji, o ile w przypadku Spółki spełniona została pierwsza z przesłanek, to brak tytułu prawnego do gruntów należących do ZWRSP spowodował wykluczenie z płatności ONW na rok 2017 przedmiotowych działek. Sąd podziela stanowisko organu, że ze zgromadzonej dokumentacji wynika, że działki zgłaszane do płatności przez Spółkę od 1 kwietnia 2017 r. nie są objęte jakimkolwiek tytułem prawnym, a ona użytkuje je bezumownie. Nie można w szczególności uznać za tytuł prawny ani wzmiankowaną promesę, ani postanowienie Sądu Okręgowego

(sygn. akt [...]), gdyż nie zaświadcza ono o tytule prawnym do danej nieruchomości. W tle należy mieć na uwadze, że zostało ono uchylone postanowieniem Sądu Apelacyjnego z [...] sierpnia 2017 r. Skoro zatem

w badanej sprawie wykazano, że posiadanie przez Spółkę gruntów wchodzących

w skład ZWRSP, objętych wnioskiem o płatność było bez tytułu prawnego, to wobec brzmienia przepisu art. 20 ust. 4 ustawy PROW, nie może ulegać wątpliwości, że skarżącej płatność taka nie przysługiwała.

Na zakończenie należy dodać, że podniesiona przez pełnomocnika strony na rozprawie informacja o toczącym się przed Sądem Okręgowym postępowaniu z powództwa skarżącej o ustalenie istnienia umowy dzierżawy (sygn. akt IC 108/18), nie mogła mieć obecnie wpływu na wynik zapadłego przed tut. Sądem rozstrzygnięcia. Powoływana w sposób bardzo ogólnikowy okoliczność, może – ewentualnie - być w przyszłości rozważana przez stronę pod kątem zainicjowania któregoś z trybów nadzwyczajnych, i to przy założeniu że zapadnie korzystne dla niej orzeczenie kończące ten proces.

Mając całokształt przedstawionych powyżej uwag, uznając że żaden

z podniesionych zarzutów nie zasługuje na uwzględnienie, Sąd na podstawie

art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił.

Wszystkie przywołane orzeczenia sądów administracyjnych opublikowane

są w internetowej bazie orzeczeń NSA - http://orzeczenia.nsa.gov.pl.

Organ uznał wykluczenie z płatności ONW na rok 2017 w/w działek albowiem wypłata pomocy finansowej Spółce do gruntów rolnych użytkowanych bez tytułu prawnego stałaby w oczywistej sprzeczności z przepisem prawa określonym w art. 20 ust. 4 Ustawy PROW. Podkreślił, że Spółka nie dopełniła również zobowiązania wynikającego z § 5 ust. 1a Rozporządzenia ONW, tj. nie złożyła oświadczenia wskazującego działki będące w ZWRSP, do których posiada tytuł prawny i nie wskazała z czego tenże tytuł wywodzi.

Dyrektor OR ARiMR wskazał, że strona w odniesieniu do wszystkich deklarowanych działek, nie spełniła przesłanek określonych w art. 20 ust. 4 Ustawy PROW oraz § 5

ust. 1a Rozporządzenia ONW albowiem nie posiadała tytułu prawnego do dysponowania w/w działkami. Zaznaczył, że organy ARiMR nie kwestionują faktu użytkowania przez Spółkę w/w działek gruntu rolnego w roku 2017 jednakże w świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego Strona czyniła to na gruntach, do których nie posiadała tytułu prawnego, co w świetle obowiązujących przepisów prawa uniemożliwia przyznanie płatności ONW. W roku 2017 należało bowiem nie tylko być posiadaczem deklarowanych działek (§ 2 ust. 1 pkt 2 Rozporządzenia ONW), ale też - w przypadku deklarowania działek z Zasobu WRSP - mieć do nich tytuł prawny. O ile

w przypadku Spółki spełniona została pierwsza z przesłanek, to brak tytułu prawnego do gruntów należących do ZWRSP spowodował wykluczenie z płatności ONW na rok 2017 w/w działek.

W konsekwencji powyższego – przy uwzględnieniu regulacji, o której mowa w art. 20 ust. 4 Ustawy PROW oraz § 5 ust. 1a Rozporządzenia ONW organ stwierdził, że brak jest obszaru jaki można by zakwalifikować do płatności ONW, a tym samym nie są spełnione wymagania określone w § 2 ust. 1 pkt 2 Rozporządzenia ONW, zgodnie z którym płatność ONW przysługuje rolnikowi (...) którego gospodarstwo rolne jest położone na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jeżeli łączna powierzchnia użytków rolnych (...) położonych na obszarach górskich lub na innych obszarach charakteryzujących się szczególnymi ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami, na których jest prowadzona działalność rolnicza (...), posiadanych w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności, wynosi co najmniej 1 ha.

Reasumując, uznał, że Spółce należy odmówić przyznania płatności ONW na rok 2017.

Odnosząc się natomiast do argumentów odwołania, organ wskazał, że w aktach sprawy znajduje się złożone przez Spółkę postanowienie SO z [...] czerwca 2017 r. (sygn. [...]) w przedmiocie udzielenia zabezpieczenia, niemniej jednak, jak wynika wprost z urzędowego dokumentu Dyrektora KOWR z [...] września 2018 r. postanowienie to zostało w dniu [...] sierpnia 2017 r. uchylone wyrokiem Sądu Apelacyjnego, a następnie Sąd Okręgowy postanowieniem z [...] października 2017 r. oddalił wniosek Spółki o udzielenie zabezpieczenia stwierdzając, że brak jest podstaw do udzielenia tymczasowej ochrony prawnej Spółce w trybie udzielenia zabezpieczenia z uwagi na fakt, że Spółka nie uprawdopodobniła roszczenia wobec KOWR.

W świetle powyższego organ wskazał, że powoływanie się przez reprezentanta Spółki na kwestie wskazane w wyeliminowanym z obrotu prawnego postanowieniu sądu i wywodzenie na tej podstawie prawa do otrzymania płatności ONW, przy jednoczesnym posiadaniu wiedzy w zakresie tego, że przedmiotowe postanowienie zostało uchylone, jest co najmniej deformacją obowiązujących zasad procedury administracyjnej i próbą wprowadzenia w błąd organu administracji.

W zakresie twierdzenia strony, że z Ustawy PROW wynika, że istotne jest to kto faktycznie włada gruntem, a beneficjent nie musi wykazywać, że ma prawo do gruntu,

a jedynie, że posiada wnioskowane grunty i utrzymuje je zgodnie z normami, oraz że strona wykazała tytuł prawny do deklarowanych działek podparty postanowieniem SO sygn. akt [...], - organ wyjaśnił, że z przepisu art. 20 ust. 4 Ustawy PROW oraz art. 20 ust. 4 Ustawy PROW oraz § 5 ust. 1a Rozporządzenia ONW wynika jednoznacznie, że w przypadku deklaracji do płatności ONW gruntów należących do Zasobu WRSP niezbędnym jest wykazanie tytułu prawnego do deklarowanych działek na dzień 31 maja danego roku. Tytuł prawny, o jakim mowa w powołanym art. 20 ust. 4 Ustawy PROW, jest pojęciem szerokim, obejmującym różne podstawy prawne,

z których posiadacz gruntu może wywodzić swoje uprawnienia do korzystania z niego i z którego będą wynikać jego obowiązki. Zauważył jednocześnie, że Spółka

w prowadzonym postępowaniu nie wykazała się jakimkolwiek tytułem prawnym użytkując od dnia [...] kwietnia 2017 r. grunty należące do Zasobu WRSP w sposób bezumowny. Natomiast nie może zostać uznane za tytuł prawny postanowienie SO (sygn. akt [...]) gdyż - jak już wskazano - zostało ono uchylone przez wyrok z [...] sierpnia 2017 r. Sądu Apelacyjnego.

Jednocześnie Dyrektor OR ARiMR zaznaczył, że organy nie kwestionują faktu, że Spółka na dzień [...] maja 2017 r. była posiadaczem [w rozumieniu § 2 ust. 1 pkt 2 Rozporządzenia ONW oraz art. 336 Ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks Cywilny (Dz. U. z 2018 poz. 1025)] działek deklarowanych do płatności ONW. Jednakże w świetle przepisów prawa (art. 20 ust. 4 Ustawy PROW, § 5 ust. 1 Rozporządzenia ONW) celem uzyskania płatności ONW do zgłaszanych działek będących w Zasobie WRSP nie wystarczy być ich posiadaczem lecz należy mieć również do nich tytuł prawny, a takowego Spółka nie przedstawiła. W świetle powyższego wątpliwości podnoszone przez stronę w zakresie interpretacji regulacji określonej w art. 20 ust. 4 Ustawy PROW uznał za nie mające wpływu na podjęte rozstrzygnięcie.

Tymczasem jak wynika ze zgromadzonej dokumentacji, działki zgłaszane do płatności przez Spółkę od [...] kwietnia 2017 r. nie są objęte jakimkolwiek tytułem prawnym, a spółka użytkuje je bezumownie. Nie można w szczególności uznać za tytuł prawny postanowienia Sądu Okręgowego (sygn. akt) gdyż nie zaświadcza ono o tytule prawnym do danej nieruchomości, a poza tym zostało ono uchylone przez wyrok Sądu Apelacyjnego z dnia [...].08.2017 r.

Skoro zatem w badanej sprawie nie ma wątpliwości, iż posiadanie przez Skarżącą spółkę gruntów wchodzących w skład Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa, objętych wnioskiem o płatność było bez tytułu prawnego, to wobec brzmienia przepisu art. 20 ust. 4 ustawy PROW 2014-2020, nie może ulegać wątpliwości, iż Skarżącej płatność taka nie przysługiwała.

Sporne natomiast jest to, czy sam fakt posiadania bez tytułu prawnego

i uprawiania gruntów wchodzących w skład Zasobu Własności Skarbu Państwa uprawniał Stronę do uzyskania płatności.

Wskazany art. 20 ust. 4 ustawy PROW 2014-2020 został dodany ustawą z dnia 9 marca 2016 r. o zmianie ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2016 r., poz. 337) i wszedł w życie dnia 15 marca 2016 r. następnie zaś został zmieniony z dniem 18 stycznia 2017 r. ustawą z dnia 15 grudnia 2016 r. o zmianie ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2017 r. poz. 5).

W dniu składania przez Stronę wniosku o płatność ([...] maja 2017 r.) przepis ten stanowił, że jeżeli warunkiem przyznania pomocy jest posiadanie gospodarstwa rolnego lub gruntu i pomoc jest przyznawana do powierzchni gruntu, to taka pomoc do gruntu wchodzącego w skład Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa przysługuje podmiotowi, który ma do tego gruntu tytuł prawny, z tym że w przypadku działań, o których mowa w art. 3 ust. 1 pkt 10-12 - podmiotowi, który, na dzień 31 maja danego roku, ma do tego gruntu tytuł prawny.

Zauważyć należy, że wprowadzenie wymogu legitymowania się przez użytkownika gruntu wchodzącego w skład ZWRSP tytułem prawnym do tego gruntu nie może być uznane za warunek naruszający przepisy unijne, regulujące systemy wsparcia dla rolników, w tym wskazywane w skardze rozporządzenie nr 1305/2013.

Jak bowiem wywiedziono m.in. w wyrokach WSA we Wrocławiu z dnia 24 maja 2018 r., sygn. akt 23/18 oraz z dnia 18 lipca 2018 r. sygn. akt III SA/Wr 64/18 (dostępne w internetowej bazie orzeczeń CBOSA), które to poglądy Sąd rozpoznający sprawę podziela, uznać należy, że państwom członkowskim został pozostawiony pewien zakres swobodnego uznania w odniesieniu do dokumentów i dowodów wymaganych od beneficjentów płatności. Korzystając z zakresu swobodnego uznania, państwa członkowskie (w tym Polska) powinny uwzględnić cele przepisów unijnych dotyczących pomocy, przestrzegać ogólnych zasad prawa unijnego, w szczególności zasady proporcjonalności. W Polsce koniecznym stało się przyjęcie rozwiązań uniemożliwiających przyznawanie dopłat do użytkowanej państwowej ziemi bez tytułu prawnego. Wymóg przedstawienia ważnego tytułu prawnego potwierdzającego oświadczenie wnioskodawcy o użytkowaniu gruntów rolnych, na których prowadzi działalność rolniczą, w celu zapobiegania bezprawnego korzystania z terenów innych podmiotów, został uznany przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej za odpowiadający wymogom zasady proporcjonalności (zob. wyrok TSUE z 24 czerwca 2010 w sprawie C-375/08 – Luigi Pontini i in.).

Za skuteczne ograniczenie wynikające z art. 20 ust. 4 ustawy PROW 2014-2020 zostało również uznane w szeregu innych wyroków sądów administracyjnych. Warto tu przywołać choćby wyroki WSA w Warszawie z dnia 22 sierpnia 2018 r. sygn. akt V SA/Wa 249/18 oraz V SA/Wa 251/18. Zaakceptował ten pogląd również WSA we Wrocławiu w prawomocnym wyroku III SA/Wr 286/17 (skargę kasacyjną na ten wyrok NSA oddalił wyrokiem z dnia 16 kwietnia 2018 r. sygn. akt I GSK 571/18).

Według orzecznictwa sądów administracyjnych istotny jest też bowiem cel wprowadzonej w art. 20 ust. 4 ustawy PROW 2014-2020 regulacji. Jak wskazał WSA w Warszawie w przywołanym wyroku V SA/Wa 251/18, ważne dla tej oceny jest bowiem uzasadnienie wprowadzonej regulacji. Sąd wskazał m. in. że w uzasadnieniu rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego oraz niektórych innych ustaw zwraca się uwagę, że "brak wymogu wykazywania tytułu prawnego stwarza pole do nadużyć (tworzenia sztucznych warunków) polegających na tym, że o płatności (...) do określonych gruntów ubiegają się podmioty, które bezprawnie weszły w ich posiadanie lub posiadają je bez tytułu prawnego wbrew woli podmiotu, do którego te grunty należą (...). Zasób Własności Rolnej Skarbu Państwa tworzy mienie o charakterze publicznym, które zgodnie z regulacjami ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa (Dz. U. z 2015 r., poz. 1014) służy wspieraniu poprawy struktury obszarowej gospodarstw rodzinnych, będących zgodnie z art. 23 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej podstawą ustroju rolnego w Polsce. Przepisy prawa powinny uwzględniać specyfikę Zasobu, tym bardziej, że grunty te są szczególnie narażone na ryzyko ich zajmowania bez tytułu prawnego (...). Zajęcie gruntów przez bezumownego użytkownika i złożenie przez niego wniosku o płatności bezpośrednie uniemożliwia ich zagospodarowanie w trybie przewidzianym przepisami ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa. Taki stan rzeczy prowadzi do istotnego ograniczenia możliwości kształtowania ustroju rolnego zgodnie z kierunkiem wyznaczonym w art. 23 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Ponadto, należy zauważyć, że przepisy prawa chronią posiadanie, nawet jeśli do posiadania takiego doszło w złej wierze. Z drugiej strony, Agencja Nieruchomości Rolnych jako posiadacz znajduje się w sytuacji gorszej niż podmioty prywatne funkcjonujące na rynku. Co prawda, zgodnie z art. 343 Kodeksu cywilnego, Agencja Nieruchomości Rolnych, jak każdy posiadacz, może po samowolnym naruszeniu posiadania przywrócić własnym działaniem stan poprzedni, jednakże działania takie mogą być podejmowane jedynie jako niezwłoczna odpowiedź na bezprawne działanie, co ze względów, wykazanych wcześniej (skala zjawiska i struktura Zasobu), nie jest możliwe do zastosowania na szeroką skalę. Wobec tego taki instrument jest jedynie odpowiedzią na skutki bezprawnego zajęcia gruntów. Projektowane rozwiązanie ma natomiast na celu wyeliminowanie przyczyny takiego stanu rzeczy".

Jak wskazał WSA w Warszawie w wyroku V SA/Wa 251/18 uzasadnienie projektu ustawy w sposób pełny wyjaśnia istotne społecznie przyczyny, dla których wymóg posiadania tytułu prawnego został wprowadzony. Agencja Nieruchomości Rolnych (obecnie Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa) nie ma bowiem realnych możliwości przeciwdziałania praktykom samowolnego zajmowania gruntów rolnych i zgłaszania ich do płatności przez osoby nieuprawnione. Samowolne naruszenie posiadania nie może prowadzić do uzyskania jakichkolwiek korzyści. Zgodnie z art.345 k.c. posiadanie przywrócone poczytuje się za nieprzerwane, co oznacza że w przypadku gdy właściciel wytoczy przeciwko takiemu samowolnemu posiadaczowi powództwo o ochronę posiadania, to wówczas to właściciel ma prawo do płatności za dany rok, chociażby w dniu 31 maja faktycznie nie posiadał gruntów. Wytoczenie powództwa i przywrócenie stanu zgodnego z prawem zależy od woli prywatnych właścicieli i Państwo – słusznie – nie ingeruje w obrotu prywatnego. W przypadku jednak gruntów rolnych wchodzących w skład Zasobu Państwo może chronić swoją własność wprowadzając przepisy określonej treści. I znów odwołując się do przepisów kodeksu cywilnego o ochronie własności (art. 224 i nast. Kc) należy wskazać, że samoistny posiadacz w złej wierze nie ma prawa do zatrzymania pożytków rzeczy.

Stąd również w ocenie Sądu orzekającego, także i z tego powodu nie można mówić, aby zaskarżona decyzja naruszała wymieniony w skardze akt prawa unijnego.

Skoro zatem w badanej sprawie nie ma wątpliwości, iż posiadanie przez Stronę gruntów wchodzących w skład Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa, objętych wnioskiem o płatność było bez tytułu prawnego, to wobec powyższej treści przepisu

art. 20 ust. 4 nie może ulegać wątpliwości, iż Stronie płatność taka nie przysługiwała.