Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 1003/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2018-02-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: par. 39
journal: Dz.U. 2013 poz 361
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy  finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego programem Rozwoju obszarów wiejskich na lata 2007-2013.
article: art. 29
journal: Dz.U. 2016 poz 1512
law: Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa - tekst jedn.
article: par. 2 ust. 1 par. 3 par. 4 par. 28
journal: Dz.U. 2009 nr 33 poz 262
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy  finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013.
journal: Dz.U.UE.L 2011 nr 25 poz 8  art. 18 ust. 1 i 2
law: Rozporządzenie Komisji (UE) Nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiające szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr  1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju  obszarów wiejskich.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Wojciechowska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Bolesław Stachura, Sędzia WSA Elżbieta Woźniak, Protokolant starszy sekretarz sądowy Beata Radomska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 7 lutego 2018 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] r. nr [....] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych za lata 2010-2013 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Dyrektora [....] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na rzecz J. K. kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

W dniu 8 kwietnia 2010 r. wpłynął do Biura Powiatu S. Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR) w S. wniosek J. K. o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej w ramach PROW 2007 - 2013 na rok 2010 do upraw w pakiecie 2 "rolnictwo ekologiczne" w wariantach:

- 2.2 "uprawy rolnicze w okresie przestawiania" na areale [...] ha,

- 2.4 "trwałe użytki zielone w okresie przestawiania" na areale [...] ha,

- 2.10 "uprawy sadownicze i jagodowe w okresie przestawiania" na areale

[...] ha (działki ewidencyjne nr [...], [...], [...], [...] [...] obręb Ż. gmina S. - działki rolne [...] z jabłonią domową oraz działki ewidencyjne nr [...], [...] obręb Ż. gmina S. - działki rolne [...]

z czereśnią), oraz w pakiecie "ekstensywne trwałe użytki zielone" w wariancie:

-3.1 "ekstensywna gospodarka na łąkach i pastwiskach" na areale [...] ha.

Kierownik Biura Powiatu S. ARiMR w dniu 16 grudnia 2010 r. wydał decyzję o przyznaniu rolnikowi płatności rolnośrodowiskowej na rok 2010

w wysokości łącznej [...] zł, którą przekazano na rachunek bankowy rolnika w dniu 7 stycznia 2011 r.

W dniu 13 maja 2011 r. rolnik złożył wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na rok 2011 rok, w którym zadeklarował uprawy w wariantach:

- 2.4 na obszarze [...] ha,

- 2.10 na obszarze [...] ha (działki ewidencyjne nr [...], [...], [...], [...], [...]

z jabłonią domową

- działki rolne [...] oraz działki ewidencyjne nr [...], [...] - działki rolne [...] z czereśnią),

- 3.1.1 "ekstensywna gospodarka na łąkach i pastwiskach" na obszarze [...] ha.

Organ I instancji w dniu 30 grudnia 2011 r. wydał decyzję o przyznaniu rolnikowi płatności rolnośrodowiskowej na rok 2011 w wysokości łącznej [...] zł, którą przekazano na rachunek bankowy rolnika w dniu 23 stycznia 2012 r.

W dniu 8 maja 2012 r. rolnik złożył wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na rok 2012, w którym zadeklarował uprawy w wariantach:

- 2.3 "trwałe użytki zielone z certyfikatem zgodności" na powierzchni [...] ha,

- 2.10 na powierzchni [...] ha (działki ewidencyjne nr [...], [...], [...], [...], [...] z jabłonią domową - działki rolne [...] oraz działki ewidencyjne nr [...], [...] - działki rolne [...] z czereśnią),

- 3.1.1 na powierzchni [...] ha.

Organ I instancji w dniu 14 grudnia 2012 r. wydał decyzję o przyznaniu rolnikowi płatności rolnośrodowiskowej na rok 2012 w wysokości łącznej [...] zł, którą przekazano na rachunek bankowy rolnika w dniu 25 stycznia 2013 r.

W dniu 26 marca 2013 r. rolnik złożył wniosek y o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na rok 2013, w którym zadeklarował uprawy w wariantach:

- 2.4 na areale [...] ha,

- 2.9 "uprawy sadownicze i jagodowe z certyfikatem zgodności" na areale [...] ha (działki ewidencyjne nr [...], [...], [...], [...], [...] z jabłonią domową - działki rolne [...] oraz działki ewidencyjne nr [...] [...] - działki rolne

C, J, K i L z czereśnią),

- 3.1.1 na areale [...] ha.

Przeprowadzona w dniach od 29 października 2013 r. do 7 listopada 2013 r.

w gospodarstwie kontrola na miejscu stwierdziła mniejszą powierzchnię upraw drzewek owocowych :

- czereśnie uprawiane były na areale [...] ha,

- jabłonie uprawiane były na areale [...] ha.

W oparciu o przeprowadzoną kontrolę w gospodarstwie rolnika organ I instancji wydał w dniu 28 stycznia 2014 r. decyzję nr [...] o przyznaniu rolnikowi płatności rolnośrodowiskowej za rok 2013 w pomniejszonej wysokości w łącznej kwocie [...]zł, którą przekazano na rachunek bankowy rolnika w dniu 19 lutego 2014 r.

Z uwagi na wyniki ww. kontroli w dniu 13 sierpnia 2014 r. organ I instancji wszczął wobec rolnika postępowanie w sprawie ustalenia nienależnie pobranych środków finansowych przyznanych na podstawie decyzji o przyznaniu płatności rolnośrodowiskowych za lata 2010-2012.

Organ I instancji wydał w dniu 19 września 2014 r. decyzję nr [...] o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji programu rolnośrodowiskowego

i nałożył na rolnika obowiązek zwrotu kwoty [...]zł. Obowiązek zwrotu powstał

z uwagi na fakt, że podczas kontroli powierzchnia stwierdzona była mniejsza o [...] ha ([...] ha w ramach uprawy jabłoni domowej i [...] ha w ramach uprawy czereśni) od powierzchni deklarowanej i objętej zobowiązaniem rolnośrodowiskowym w ramach pakietu 2.9-uprawy sadownicze i jagodowe z certyfikatem zgodności. Rolnik wpłacił ww. kwotę wraz z odsetkami na rachunek ARiMR w dniu 30 grudnia 2014 r.

W dniu 7 maja 2014 r. rolnik złożył wniosek kontynuacyjny o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na rok 2014, w którym zadeklarował uprawy

w wariantach:

- 2.4 na areale [...] ha,

- 2.9 na areale [...] ha (działki ewidencyjne nr [...], [...], [...], [...], [...] obręb Ż. gmina S. - działki rolne [...] z jabłonią domową),

- 3.1.1 na areale [...] ha.

Na podstawie przeprowadzonej kontroli administracyjnej wniosku organ I instancji decyzją nr [...] z dnia 5 lutego 2015 r. przyznał rolnikowi płatność rolnośrodowiskową na rok 2014 w pomniejszonej wysokości łącznie

[...] zł do upraw w wariantach:

- 2.3 do powierzchni zatwierdzonej [...] ha w kwocie [...]zł (stawka płatności

[...] zł/ha),

- 2.9 do powierzchni zatwierdzonej [...] ha w kwocie [...]zł (stawka płatności [...] zł/ha), -3.1.1 do powierzchni zatwierdzonej [...] ha w kwocie [...]zł (stawka płatności [...] zł/ha).

W decyzji tej organ odmówił przyznania płatności w wariancie 2.9 do powierzchni [...] ha z deklaracją uprawy jabłoni domowej z uwagi na to, że w poprzednich latach 2010 - 2013 na gruntach tych uprawiana była czereśnia.

Od powyższej decyzji rolnik nie złożył odwołania. Przyznane środki finansowe zostały przekazane na rachunek bankowy rolnika w dniu 9 marca 2015 r.

Organ I instancji wszczął w dniu 18 marca 2015 r. wobec rolnika postępowanie w sprawie ustalenia nienależnie pobranych płatności z tytułu programu rolnośrodowiskowego przyznanych na podstawie decyzji za lata 2010-2013. Przedmiotowe zawiadomienie zawierało pouczenie o przysługującym stronie na podstawie art. 10 § 1 Kpa prawie czynnego udziału w każdym stadium postępowania, wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań

i doręczono je rolnikowi w dniu 19 marca 2015 r.

W odpowiedzi, dnia 27 marca 2015 r. do organu I instancji wpłynęło pismo strony, w którym wyjaśniono, że faktycznie w roku 2014 rolnik prowadził uprawę czereśni jak i jabłoni na gruntach objętych zobowiązaniem rolnośrodowiskowym bez zmiany rośliny uprawnej. Wyjaśniono również, że omyłkowo we wniosku podano na całej powierzchni upraw sadowniczych [...] ha jabłoń domową.

Organ I instancji w dniu 1 kwietnia 2015 r. wezwał rolnika do przedłożenia :

- rejestru działalności rolnośrodowiskowej, w szczególności działań agrotechnicznych prowadzonych w 2014 r.,

- planu rolnośrodowiskowego wraz ze zmianami,

- dowodów potwierdzających zakup sadzonek czereśni w 2014 r.,

- wyjaśnień dotyczących rozbieżności pomiędzy potwierdzeniem upraw przez Jednostkę Certyfikującą w wykazie producentów za rok 2014 a wyjaśnieniami zawartymi w piśmie z dnia 25 marca 2015 r. o uprawie czereśni i jabłoni domowej.

Dnia 9 kwietnia 2015 r. do organu I instancji wpłynęły wymagane dokumenty oraz wyjaśnienia rolnika, który potwierdził, że wiosną 2014 r. doszło do wymarznięcia drzewek czereśniowych, które zostały zastąpione w dniach 16 – 20 marca 2014 r. jabłonkami. Z tego powodu we wniosku podana została deklaracja jabłoni na całej powierzchni upraw sadowniczych. Następnie, Jednostka Certyfikująca przeprowadziła w dniu 11 lipca 2014 r. kontrolę gospodarstwa i wskazała nieprawidłową obsadę drzewek owocowych. Z tego powodu w dniach 30 lipca - 1 sierpnia 2014 r. rolnik dokonał ponownej wymiany drzewek owocowych, tym razem zakupił czereśnie

i nasadził nimi obszar objęty zobowiązaniem, co zostało udokumentowane w rejestrze działań rolnośrodowiskowych. Rolnik potwierdził, że dopiero Jednostka Certyfikująca zwróciła mu uwagę na niezgodności z podjętym zobowiązaniem rolnośrodowiskowym odnośnie nasadzenia jabłonek zamiast czereśni. Rolnik wyjaśnił, że wcześniej nie miał wiedzy odnośnie zobowiązania rolnośrodowiskowego dotyczącego rośliny uprawnej, której nie można wymienić.

Według rolnika, nie zachodziły żadne przesłanki do zwrotu wypłaconej kwoty wsparcia rolnośrodowiskowego za wymianę rośliny uprawianej na inną - w myśl § 39 ust. 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r.

w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej

w ramach działania "Program Rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz.U. 2013 r. poz. 361 ze zm.), zwanego dalej "rozporządzeniem rolnośrodowiskowym z 2013 r.".

Organ I instancji w dniu 10 kwietnia 2015 r. ponownie wezwał stronę do przedłożenia :

- dowodów potwierdzających zakup jabłonek w 2014 roku,

- wskazania ile drzewek czereśniowych wymieniono na jabłonki wiosną 2014 roku oraz ile jabłonek wymieniono na czereśnie latem 2014r. i jakiej dotyczyło to powierzchni,

- wyjaśnień dlaczego nie został o tym poinformowany Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w S. i czy został poinformowany o tym doradca rolnośrodowiskowy i Jednostka Certyfikująca.

W odpowiedzi w dniu 20 kwietnia 2015 r. rolnik przedłożył dowód zakupu jabłonek w roku 2014 oraz wyjaśnił, że zarówno organ I instancji, jak i doradca rolnośrodowiskowy nie zostali o zmianie czereśni na jabłonki powiadomieni z uwagi na to, iż rolnik nie miał świadomości, że w ten sposób naruszył warunki Programu Rolnośrodowiskowego, natomiast Jednostka Certyfikująca sama stwierdziła dokonaną zmianę podczas kontroli dnia 11 lipca 2014 r.

Kolejne wezwanie do wyjaśnień organ wystosował dnia 21 kwietnia 2015 r. odnośnie wskazania ile dokładnie drzewek czereśniowych zostało wymienionych latem 2014 r. Rolnik wyjaśnił, że nasadzonych zostało [...] sztuk drzewek czereśniowych,

z których zakupił [...] sztuk w 2014 r., zaś [...] sztuk pochodziło z własnych zapasów zakupionych w 2010 r.

W dniu 6 maja 2015 r. organ wystosował do strony kolejne wezwanie o dostarczenie następujących dokumentów:

- zakupu czereśni w 2010 r.,

- rejestru działań agrotechnicznych w 2010 r.,

oraz wyjaśnień ile sztuk czereśni zostało posadzonych w roku 2010 i czy w latach 2010 - 2014 były wymieniane czereśnie i w jakiej ilości (poza latem 2014 roku).

W piśmie z dnia 13 maja 2015 r. (data wpływu do ARiMR 15 maja 2015 r.) rolnik wyjaśnił, że w 2010 r. nasadzono [...] sztuk czereśni, których nie wymieniano poza latem 2014 r. Do pisma pełnomocnik dołączył fakturę na zakup czereśni w 2010 r.

i rejestr działań agrotechnicznych w 2010 r.

Organ I instancji wydał w dniu 5 sierpnia 2015 r. decyzję nr [...] o ustaleniu rolnikowi kwoty [...]zł nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji Programu Rolnośrodowiskowego.

Rolnik złożył zażalenie na ww. decyzję.

Dyrektor Z. Oddziału Regionalnego ARiMR w S. postanowieniem nr [...] [...] z dnia 3 września 2015 r. stwierdził o niedopuszczalności odwołania od decyzji nr [...] z dnia 5 sierpnia 2015 r. z uwagi na brak podpisu osoby upoważnionej pod zaskarżoną decyzją, co uchybiło przepisom zawartym w art. 107 § 1 Kpa.

Organ I instancji wydał w dniu 28 lutego 2017 r. decyzję nr [...], którą ustalił rolnikowi kwotę nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych w wysokości [...] zł.

Rolnik złożył odwołanie od powyższej decyzji.

Organ odwoławczy wydał w dniu 20 września 2017 r. decyzję

nr [...], w której utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

Organ odwoławczy podał, że wypłacone rolnikowi nienależnie środki publiczne

w wariancie [...] za lata 2010 - 2013 z tytułu realizacji Programu Rolnośrodowiskowego pochodziły ze środków z funduszy Unii Europejskiej oraz ze środków krajowych, przeznaczonych na współfinansowanie tj. z funduszy, o których mowa w art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 2008r. o Agencji Restrukturyzacji

i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2016 r. poz. 1512 ze zm.), dalej "ustawa o ARiMR". Rolnik rozpoczął swoje 5 letnie zobowiązanie rolnośrodowiskowe w 2010r. w pakiecie rolnictwo ekologiczne.

Organ odwoławczy podał, że na podstawie § 2 ust.1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009 r. w sprawie przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program Rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007 - 2013 (Dz.U. Nr 33, poz. 262 ze zm.), zwanego dalej "rozporządzeniem rolnośrodowiskowym z 2009 r.", "płatność rolnośrodowiskową przyznaje się rolnikowi w rozumieniu art. 2 lit.a rozporządzenia

nr 73/2009, zwanemu dalej "rolnikiem", jeżeli:

1) został mu nadany numer identyfikacyjny (...);

2) łączna powierzchnia posiadanych przez niego działek rolnych (...) wynosi co najmniej 1 ha;

3) realizuje 5-letnie zobowiązanie rolnośrodowiskowe, o którym mowa w art. 39 rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20.09.2005r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. Urz. UE L 277 z 21.10.2005r., str. 1, z późn. zm.), zwane dalej "zobowiązaniem rolnośrodowiskowym", obejmujące wymogi wykraczające ponadpodstawowe wymagania, w ramach określonych pakietów i ich wariantów, zgodnie z planem działalności rolnośrodowiskowej, na gruntach, na których rolnik zadeklarował realizację tego zobowiązania we wniosku o przyznanie pierwszej i kolejnych płatności rolnośrodowiskowych;

4) spełnia warunki przyznania płatności rolnośrodowiskowej w ramach określonych pakietów lub ich wariantów określone w rozporządzeniu".

W myśl § 3 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2009 r., podstawowymi wymaganiami, o których mowa w § 2 ust. 1 pkt 3, są:

1) wymogi i normy określone w przepisach o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego;

2) minimalne wymogi dotyczące stosowania nawozów i środków ochrony roślin,

o których mowa w art. 39 ust. 3 akapit pierwszy rozporządzenia wymienionego

w § 2 ust. 1 pkt 3, zwanego dalej "rozporządzeniem nr 1698/2005", wymienione

w załączniku nr 2 do rozporządzenia;

3) inne odpowiednie wymogi obowiązkowe, o których mowa w art. 39 ust. 3 akapit pierwszy rozporządzenia nr 1698/2005, wymienione w załączniku nr 2 do rozporządzenia.

Zgodnie zaś z § 4 ust. 2 i 3 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2009 r., rolnik realizujący zobowiązanie rolnośrodowiskowe zobowiązany jest do przestrzegania wymogów określonych dla danego pakietu i wariantu zapisanych w załączniku nr 3 do rozporządzenia, tj. wykonywanie co roku zabiegów uprawowych lub pielęgnacyjnych na plantacji oraz utrzymanie minimalnej obsady drzewek. Ponadto w oparciu o § 9 ust. 2 pkt 3 lit. a) i b) rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2009 r., wszystkie uprawiane drzewa są ukorzenione i spełniają wymagania dotyczące wysokości i grubości oraz średnicy elitarnego i kwalifikowanego materiału szkółkarskiego w każdym roku prowadzenia plantacji, określone dla drzewek owocowych w przepisach w sprawie szczegółowych wymagań dotyczących wytwarzania oraz jakości materiału siewnego zapisanych w rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 1 lutego 2007 r. (Dz.U. z 2007 r. Nr 29, poz. 189 ze zm.).

W myśl art. 39 ust. 2 rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia

20 września 2005 r., płatności rolnośrodowiskowych udziela się rolnikom, którzy dobrowolnie podejmą zobowiązania rolnośrodowiskowe. Zaś ust. 3 tego artykułu stanowi, że "płatności rolnośrodowiskowe obejmują jedynie te zobowiązania, które wykraczają poza odpowiednie normy obowiązkowe ustanowione zgodnie z art. 4 i 5 oraz załącznikami 111 i IV rozporządzenia Rady (WE) nr 1782/2003, jak również minimalne wymogi dotyczące stosowania nawozów i środków ochrony roślin oraz inne odpowiednie wymogi obowiązkowe ustanowione ustawodawstwem krajowym

i określone w programie.

Zgodnie z § 50 ust. 1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r. rolnik, który podjął zobowiązanie rolnośrodowiskowe w wariancie [...] na podstawie rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2009 r., o którym mowa w § 58 może kontynuować realizację tego zobowiązania zgodnie z wymogami określonymi dla tego wariantu w przepisach rozporządzenia, o którym mowa w § 58 czyli rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2009 r.

Organ odwoławczy podał, że w kolejnych latach 2011 - 2014 rolnik, składając wnioski o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej potwierdził, że kontynuuje podjęte zobowiązanie rolnośrodowiskowe. Jednakże kontrola administracyjna wniosku złożonego w roku 2014 wykazała, że rolnik zmienił roślinę uprawną w wariancie 2.9

i zamiast czereśni zadeklarował uprawę jabłoni domowej na działkach, na których

w latach poprzednich uprawiane były czereśnie. Z tego powodu organ I instancji decyzją nr [...] z dnia 5 lutego 2015 r. przyznał stronie płatność rolnośrodowiskową na rok 2014 do wariantu 2.3 i 3.1.1 oraz w pomniejszonej wysokości do wariantu 2.9. Płatność w wariancie 2.9 została przyznana tylko do uprawy jabłoni domowej na działkach rolnych/ewidencyjnych obejmujących tą uprawę zobowiązaniem podjętym w roku 2010. Rolnik nie odwołał się od powyższej decyzji, która uprawomocniła się, zaś zawarte w niej ustalenia i rozstrzygnięcia stały się podstawą do przeprowadzenia niniejszego postępowania.

Organ odwoławczy podał, że w myśl art. 28 ustawy z dnia 7 marca 2007 r.

o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz.U. z 2016 r. poz. 1387 ze zm.), dalej "ustawa PROW", pomoc i pomoc techniczna, pobrane nienależnie lub w nadmiernej wysokości, podlegają zwrotowi wraz z odsetkami określonymi jak dla zaległości podatkowych (...). Pomocą i pomocą techniczną, pobranymi nienależnie, jest

w szczególności pomoc wypłacona beneficjentowi, który nie wykonuje operacji

w całości lub w części lub obowiązków związanych z jej wykonaniem. (...) Właściwość

i tryb ustalania kwot pomocy i pomocy technicznej, pobranych nienależnie lub

w nadmiernej wysokości, są określone w przepisach o Agencji Restrukturyzacji

i Modernizacji Rolnictwa.

Organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z § 28 ust. 1 i 2 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2009 r., płatność rolnośrodowiskową podlega zwrotowi, jeżeli rolnik nie realizuje całego zobowiązania rolnośrodowiskowego (...) lub nie spełnia innych warunków przyznania płatności rolnośrodowiskowej określonych

w rozporządzeniu.

Płatność rolnośrodowiskową podlega zwrotowi również w przypadku, gdy:

1) rolnik:

a) nie przestrzega żadnych wymogów w ramach wariantu określonego pakietu (...),

b) zmniejszył powierzchnie użytków rolnych, na których powinien realizować zobowiązanie rolnośrodowiskowe, przy czym zwrotowi podlega ta część płatności, która została przyznana do działki rolnej objętej zmniejszeniem".

W oparciu o ust. 3 wyżej przytoczonego paragrafu, płatność rolnośrodowiskowa podlega zwrotowi w trybie i na zasadach określonych w przepisach o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.

Zgodnie z § 39 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r., płatność rolnośrodowiskowa podlega zwrotowi, jeżeli rolnik nie realizuje całego zobowiązania rolnośrodowiskowego lub nie spełnia innych warunków przyznania płatności rolnośrodowiskowej określonych w rozporządzeniu. Płatność rolnośrodowiskowa podlega zwrotowi również w przypadku, gdy rolnik:

- nie przestrzega żadnych wymogów w ramach wariantu określonego pakietu (...), przy czym zwrotowi podlega ta część płatności, która została przyznana do działek rolnych, objętych danym wariantem

- zmniejszył obszar, na którym powinien realizować zobowiązanie rolnośrodowiskowe (...).

Organ odwoławczy podał, że na podstawie § 5 ust. 1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2009 r., zobowiązanie rolnośrodowiskowe nie podlega zmianie w trakcie jego realizacji, chyba że zmiana ta polega na:

1) jednorazowym zwiększeniu w drugim albo trzecim roku realizacji tego zobowiązania powierzchni użytków rolnych, na których to zobowiązanie jest realizowane, w zakresie pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 4, 5 lub 6;

2) jednorazowym dodaniu w drugim albo trzecim roku realizacji tego zobowiązania poszczególnych wariantów pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 4, 5, 6 lub 7;

3) zmniejszeniu albo zwiększeniu powierzchni użytków rolnych, na której to zobowiązanie jest realizowane, na gruntach będących w posiadaniu rolnika w dniu rozpoczęcia realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego, ze względu na:

a) zmianę miejsca uprawy roślin w ramach:

- wariantu pierwszego, drugiego lub trzeciego pakietu wymienionego w § 4

ust. 1 pkt 6,

- pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 2,

b) przemienne stosowanie wsiewek poplonowych lub międzyplonów na różnych działkach rolnych w ramach pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 8;

4) zwiększeniu liczby zwierząt danej rasy objętych tym zobowiązaniem w ramach pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 7;

5) zmianie wariantów pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 2 lub 8 na gruntach będących w posiadaniu rolnika w dniu rozpoczęcia realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego, z wyłączeniem zmiany wariantu trzeciego lub czwartego pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 2.

2. W przypadku zmiany zobowiązania rolnośrodowiskowego zmianę wprowadza się w planie działalności rolnośrodowiskowej. (...)

3. Zmianę zobowiązania rolnośrodowiskowego zgłasza się kierownikowi biura powiatowego Agencji we wniosku o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na rok,

w którym rolnik realizuje zmienione zobowiązanie rolnośrodowiskowe.

Organ odwoławczy podał, że w związku z powyższym w przypadku stwierdzenia w roku 2014 zmiany rośliny uprawnej objętej zobowiązaniem rolnośrodowiskowym,

w oparciu o ww. przepisy rolnik zobowiązany jest do zwrotu uzyskanych wcześniej płatności rolnośrodowiskowych w wariancie [...] w kwotach opisanych w decyzji za poszczególne lata. Organ odwoławczy wskazał, że w niniejszej sprawie rolnik otrzymał płatności nienależne czyli płatności przyznane niezgodnie z przepisami unijnymi

i wbrew warunkom przewidzianym dla danej płatności w przepisach krajowych. Uchybienie któregokolwiek z warunków lub wymogów przyznania płatności rolnośrodowiskowej w kolejnym roku prowadzenia działalności rolnośrodowiskowej

i niedotrzymanie zobowiązania rolnośrodowiskowego, o którym mowa w § 28 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2009 r. (oraz w § 39 rozporządzenia rolnośrodowiskowego) oznacza nieprawidłowe wypłacenie kwot pomocy, których zwrotu jako płatności nienależnej należy dochodzić w oparciu o przyjęte przez dane państwo procedury.

Organ odwoławczy podkreślił, że rolnik w swoim wniosku o przyznanie płatności na rok 2014 zadeklarował na całej powierzchni [...] ha uprawę jabłonek, czym potwierdził, że w 2014 r. w miejsce czereśni uprawianych od 2010 r. na areale [...] ha posadził jabłonie. Dowiodły tego również wyjaśnienia i dokumenty złożone w trakcie prowadzonego postępowania o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych składane przez rolnika. W swoim odwołaniu rolnik także potwierdził, że na początku 2014 r. czereśnie zostały wymienione na jabłonie. W ocenie organ odwoławczego, nie miało znaczenia czy obumarła tylko część drzewek czereśniowych czy wszystkie, lecz fakt, że rolnik wymienił 100% drzewek czereśniowych na areale [...] ha objętych zobowiązaniem rolnośrodowiskowym na drzewka jabłoniowe. Rolnik nie zgłosił tego faktu ani swojemu doradcy rolnośrodowiskowemu ani organowi I instancji. Organ wskazał, że konsultacja

z doradcą rolnośrodowiskowym w zakresie wymiany drzewek przed ich dokonaniem, uchroniłaby rolnika przed niedotrzymaniem warunków podjętego zobowiązania rolnośrodowiskowego. Rolnik podjął własną decyzję wymiany drzewek czereśniowych, co skutkowało koniecznością przeprowadzenia niniejszego postępowania.

Organ odwoławczy podał, że Jednostka Certyfikującą, kontrolując dane gospodarstwo, bada czy rolnik spełnia wymogi określone w przepisach dotyczących produkcji ekologicznej. Zakres kontroli, przeprowadzanej przez Jednostkę Certyfikującą nie pokrywa się z zakresem kontroli przeprowadzanej przez ARiMR. Jednostka Certyfikująca nie weryfikuje prowadzonej ekologicznie działalności rolniczej pod kątem spełnienia warunków i wymogów Programu Rolnośrodowiskowego określonych

w rozporządzeniu rolnośrodowiskowym z 2009 r. lub w rozporządzeniu rolnośrodowiskowym z 2013 r., może jedynie wskazać na niedociągnięcia w produkcji, które należy poprawić lub wyeliminować. Natomiast organy ARiMR sprawdzają jeszcze inne warunki i wymogi jakie musi spełnić producent rolny realizujący swoje zobowiązanie aby otrzymać wsparcie finansowe w kolejnym roku działalności rolnośrodowiskowej. Organ odwoławczy podał, że Jednostka Certyfikująca w swoim wykazie z dnia 11 grudnia 2014 r. producentów rolnych prowadzących uprawy rolnicze w 2014 r. metodami ekologicznymi, potwierdziła, że rolnik uprawiał na całej powierzchni jabłonie.

Organ odwoławczy podał, że w decyzji organu I instancji art. 18 ust. 1 i 2 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich, dalej "rozporządzenie nr 65/2011"

(Dz. Urz. WE nr L 25 str. 8 z 28 stycznia 2011 r. ze zm.), został jedynie przytoczony. Natomiast ustalenie kwoty do zwrotu nastąpiło w oparciu o § 28 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2009 r. i § 39 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r. Oba przytoczone przepisy wskazują, że płatność rolnośrodowiskowa podlega zwrotowi, jeżeli rolnik nie realizuje całego zobowiązania rolnośrodowiskowego oraz zmniejszył obszar, na którym powinien realizować zobowiązanie rolnośrodowiskowe. W ocenie organu odwoławczego, w niniejszej sprawie doszło do takiej właśnie sytuacji, gdyż rolnik w roku 2014 nie realizował całego zobowiązania rolnośrodowiskowego - w części dotyczącej uprawy czereśni na areale [...] ha.

Organ odwoławczy podkreślił, że płatności rolnośrodowiskowe nie są przyznawane z urzędu, ale na wniosek rolnika, złożony w Biurze Powiatowym ARiMR na urzędowym formularzu, w którym rolnik deklaruje posiadanie określonych gruntów rolnych, uprawnionych do płatności, natomiast integralną częścią wniosku stanowią oświadczenia i zobowiązania zawarte na stronie 4/4, w tym oświadczenie, że rolnik zna zasady oraz tryb realizacji Programu Rolnośrodowiskowego i jest świadomy konsekwencji i sankcji jeśli nie wykona zobowiązań wynikających z realizacji Programu Rolnośrodowiskowego. Rolnik jest zobowiązany również do bieżącego usuwania wszelkich nieprawidłowości, o czym powinien na bieżąco informować ARiMR, również

o wszelkich okolicznościach, które wystąpiły w gospodarstwie i mogły mieć wpływ na przyznanie płatności. Zmiana rośliny uprawnej w plonie głównym w wariancie [...] była niezgodna z rozporządzeniem rolnośrodowiskowym z 2009 r. i rozporządzeniem rolnośrodowiskowym z 2013 r. Wobec czego prawidłowo uznano, że rolnik na powierzchni [...] ha nie kontynuował realizacji podjętego zobowiązania rolnośrodowiskowego.

Organ odwoławczy podał, że zgodnie z § 2 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r., płatność przyznaje się rolnikowi, który realizuje 5 letnie zobowiązanie rolnośrodowiskowe. Rolnik podjął 5 letnie zobowiązanie rolnośrodowiskowe w ramach wariantu [...] z uprawą czereśni na areale [...] ha. Powyższe oznaczało, że powinien spełniać warunki przyznania płatności rolnośrodowiskowej oraz wymogi dla wariantu [...] przez cały okres trwającego zobowiązania, które rozpoczęło się w dniu 15 marca 2010 r., a zakończyło 14 marca 2015 r. Od początku trwania tego zobowiązania, rolnik powinien utrzymywać obsadę czereśni (zgodnie z wymogami, co najmniej [...] szt./ha z uwzględnieniem 5% tolerancji w obsadzie) aż do końca okresu objętego zobowiązaniem, tj. do 14 marca 2015 r. Wymiana czereśni na jabłonie w 2014 r. oznaczała, że rolnik nie kontynuował podjętego zobowiązania rolnośrodowiskowego w tym zakresie, mimo, iż rolnik w dniach 30 lipca – 1 sierpnia 2014 r. z powrotem wymienił część jabłoni na czereśnie. Powyższe w ocenie organu, nie miało to wpływu na fakt, że warunki Programu Rolnośrodowiskowego dotyczące uprawy sadu czereśniowego nie zostały dochowane w 2014 r. Zdaniem organu odwoławczego, rolnik zdawał sobie sprawę z tego, że nie dopełnienie w danym roku jakiegokolwiek warunku czy wymogu dotyczącego upraw prowadzonych w ramach 5 letniego Programu Rolnośrodowiskowego będzie się wiązało z koniecznością zwrotu środków finansowych wypłaconych za wcześniejsze lata.

Organ odwoławczy omówił i wyjaśnił dokładnie podstawy ustalenia kwoty nienależnie pobranej płatności. W ocenie organu, nie wystąpiły przesłanki do odstąpienia od ustalenia należności ze względu na przesłanki zawarte w art. 80 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania

i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego przewidzianych

w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE)

nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemów wsparcia ustanowionego dla sektora wina (Dz. Urz. UE L 316 z 2 grudnia 2009 r.,

str. 65), zwanego dalej "rozporządzeniem nr 1122/2009"- dla wniosków złożonych

w 2010 r. i art. 5 ust. 3 rozporządzenia nr 65/2011 - dla wniosków złożonych w 2011 roku i następnych latach. W myśl ww. przepisów zwrot płatności uznanej za nienależną ulega przedawnieniu, gdy dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd ten nie mógł zostać wykryty przez rolnika w zwykłych okolicznościach. Jednak w przypadku, gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem przedmiotowej płatności, obowiązek zwrotu nienależnej lub nadmiernej płatności występuje wtedy, jeśli decyzja

o odzyskaniu kwoty nie została przekazana w terminie 12 miesięcy od płatności.

Organ odwoławczy podał, że w niniejszej sprawie nie wystąpiły żadne okoliczności wskazujące na zastosowanie powyższego artykułu. Płatności rolnośrodowiskowe za lata 2010-2013 zostały prawidłowo wypłacone na wniosek rolnika. Płatności te nie wynikały z błędu organu. Należy wskazać, że dopiero w roku 2014 podczas kontroli administracyjnej wniosku wyszło na jaw, że strona w uprawie sadu w wariancie 2.9 nie dotrzymała warunków zapisanych w rozporządzeniu rolnośrodowiskowym dotyczących braku możliwości zmiany rośliny uprawnej objętej zobowiązaniem rolnośrodowiskowym. Organ odwoławczy wskazał, że w gospodarstwie rolnika nie wystąpiły żadne zdarzenia zaliczane do kategorii siły wyższej/nadzwyczajnych okoliczności podane w § 45 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r. oraz art. 47 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. Urz. UE L 368 z 23 grudnia 2006, str. 15, z późn. zm.). Zgodnie z przywołanymi przypisami w przypadku wystąpienia jednej z kategorii siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności, nie jest wymagany częściowy lub pełny zwrot pomocy otrzymanej przez beneficjenta jeśli producent rolny złoży taką informację do Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w ciągu 10 dni od dnia ustania tych okoliczności oraz dołączy dowody na potwierdzenie wystąpienia takiej sytuacji. W niniejszej sprawie rolnik nie zgłosił żadnych przypadków wystąpienia w roku 2014 siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności w gospodarstwie.

Organ odwoławczy podał, że brak było możliwości odstąpienia od ustalenia nienależnie pobranej płatności rolnośrodowiskowej w oparciu o art. 28a ustawy PROW, który stanowi, że w przypadku określonym w art. 33 ust. 7 rozporządzenia (WE)

nr 1290/2005 z dnia 21 czerwca 2005 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej (Dz. Urz. UE L 209 z dnia 11 sierpnia 2005 r., s. 1 z późn. zm.), zwanego dalej "rozporządzeniem nr 1290/2005", który stanowi, że organ odstępuje od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności, jeżeli kwota, o której mowa w art. 5a rozporządzenia Komisji Europejskiej (WE) nr 885/2006 z dnia 21 czerwca 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1290/2005 w zakresie akredytacji agencji płatniczych i innych jednostek, jak również rozliczenia rachunków EFRG i EFRROW (Dz. Urz. UE L 171 z 23.06.2006, str. 90, z późn. zm.), nie jest wyższa od kwoty stanowiącej równowartość [...] euro przeliczonej na złote według kursu euro ustalonego zgodnie z art. 7 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 883/2006 z dnia 21 czerwca 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1290/2005 w odniesieniu do prowadzenia kont przez agencje płatnicze, deklaracji wydatków i dochodów oraz warunków zwrotu wydatków

w ramach EFRG i EFRROW (Dz. Urz. UE L 171 z 23.06.2006, str. 1, z późn. zm.).

Rolnik złożył na ww. decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie i wniósł o jej uchylenie oraz zasądzenie kosztów postępowania.

Zarzucił organowi naruszenie:

- art. 7 Kpa, przez niepodjęcie przez organ wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy przy uwzględnieniu interesu społecznego i słusznego interesu obywateli,

- art. 77 § 1 Kpa, przez zaniechanie przez organ obowiązku rozpatrzenia zebranego w sprawie materiału dowodowego w całości,

- art. 80 Kpa, przez błędną ocenę całokształtu zebranego w sprawie materiału dowodowego,

- art. 21 ust. 2 pkt. 2 ustawy ROW, przez niewyczerpujące rozpatrzenie zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w s k a z a ł, co następuje:

Zgodnie z art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR, ustalenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych:

1) pochodzących z funduszy Unii Europejskiej,

2) krajowych, przeznaczonych na:

a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej,

b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej

- następuje w drodze decyzji administracyjnej.

Właściwym w sprawie ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych w decyzji, o której mowa w ust. 1, jest organ właściwy do rozstrzygnięcia w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej ze środków publicznych, o których mowa w ust. 1 (art. 29 ust. 2).

O ustaleniu kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych organ, o którym mowa w ust. 2, może rozstrzygnąć również w decyzji w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej ze środków publicznych, o których mowa w ust. 1 (art. 29 ust. 3).

Jeżeli kwota nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych, która została ustalona w decyzji, o której mowa w ust. 3, nie jest wyższa od kwoty stanowiącej równowartość [...] euro przeliczonej na złote według kursu euro ustalonego dla danego funduszu Unii Europejskiej zgodnie z odrębnymi przepisami, kwota przyznanych płatności lub pomocy finansowej ze środków publicznych, o których mowa w ust. 1, jest wypłacana w wysokości pomniejszonej o ustaloną kwotę nienależnie lub nadmiernie pobraną; przepisu ust. 10 nie stosuje się (art. 29 ust.4).

Do należności, o których mowa w ust. 1, stosuje się odpowiednio przepisy działu III ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa:

1) z wyjątkiem przepisów dotyczących umarzania należności, odraczania płatności, rozkładania płatności na raty oraz zaokrąglania należności, z tym że termin, o którym mowa w art. 47 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa, wynosi

60 dni;

2) przy czym bieg terminu przedawnienia tych należności ulega przerwaniu także wskutek doręczenia dłużnikowi upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, w dniu doręczenia tego upomnienia; w takim przypadku bieg terminu przedawnienia biegnie na nowo od dnia następującego po dniu, w którym doręczono upomnienie (art. 29 ust.7).

Rozpoznając sprawę organ winien odwołać się w pierwszej kolejności do znaczenia pojęć "kwoty pobranej nienależnie" i "kwoty pobranej w nadmiernej wysokości" wskazanych w art. 29 ustawy o ARiMR. Są to odrębne pojęcia. Kwota pobrana nienależnie występuje wtedy gdy środki zostały wypłacone stronie bez podstawy prawnej (np. na podstawie dokumentu potwierdzającego nieprawdę), zaś kwota pobrana w nadmiernej wysokości to środki otrzymane przez stronę w wysokości wyższej niż określona w odrębnych przepisach.

Powyższe pojęcia nie zostały zdefiniowane w ustawie o ARiMR i dla ich rozumienia pomocniczo można kierować się znaczeniem pojęć zawartych w art. 207 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2017 r. poz. 2077), dalej "u.f.p.". Zauważyć należy jednak, że na podstawie art. 208 u.f.p., art. 207 u.f.p. nie dotyczy Wspólnej Polityki Rolnej, która jest finansowana zgodnie z odrębnymi ustawami.

W ocenie Sądu, organ powinien dochodzone płatności za poszczególne lata zakwalifikować do kwot nienależnych lub pobranych w nadmiernej wysokości

i uzasadnić to przyporządkowanie.

Powyższe jest niezbędne z uwagi, że art. 5 rozporządzenia nr 65/2011, na które organ powołuje się odnosi się wyłącznie do nienależnie pobranej płatności.

Na marginesie należy wskazać, że na podstawie art. 43 rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) nr 64/2014 z dnia 11 marca 2014 r. uzupełniające rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli oraz warunków odmowy lub wycofania płatności oraz do kar administracyjnych mających zastosowanie do płatności bezpośrednich, wsparcia rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz. U. UE L. 2014.181.48 ze zm.) rozporządzenie nr 65/2011 utraciło moc z dniem 1 stycznia

2015 r., lecz ma ono nadal zastosowanie do wniosków o płatności i wniosków

o wsparcie złożonych do roku 2014 i lat wcześniejszych.

Organ wskazał, że zwrot pobranych płatności następuje na podstawie art. 18

ust. 1 akapit drugi rozporządzenia nr 65/2011 i § 28 ust. 1 i 2 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2009 r. oraz § 39 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia z 2013 r., gdyż przepisy wskazują na obowiązek odzyskania kwoty wypłaconej za wcześniejsze lata, na wypadek gdy zobowiązanie posiada wieloletni charakter, a takim jest 5 - letnie zobowiązanie rolnośrodowiskowe oraz w przypadku gdy rolnik zmniejszył powierzchnię zobowiązania.

Ponadto jak sam organ wskazywał rozporządzenie nr 65/2011 weszło w życie

1 stycznia 2011 r., zaś w stosunku do wniosków o płatność, które zostały złożone przed dniem 1 stycznia 2011 r. zastosowanie ma uchylone rozporządzenie

nr 1975/2006. Konieczne stało się wskazanie i wyjaśnienie podstawy regulującej zwrot nienależnie pobranych płatności za poszczególne lata, w tym w szczególności za rok 2010.

Podkreślić należy wprowadzona możliwość prowadzenia przez organ postępowania w zakresie zwrotu pobranych płatności musi być ujęta w ramy czasowe. Dochodzenie pobranych płatności nie jest nieograniczone w czasie. Określenie momentu wszczęcia (w tym jego prawidłowości), jak i zakończenia postępowania

z uwagi na przedawnienie dochodzenia zwrotu pobranej płatności jest istotne.

Jak wynikało z akt organ wszczął postępowanie o zwrot nienależnie pobranych płatności wynikających z decyzji o przyznaniu za lata 2010-2013. Organ winien wskazać czy wszczęcie tego postępowania nastąpiło zgodnie z przepisami

w odpowiednim terminie.

Wskazać należy, że na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR w kwestii zwrotu pobranych nienależnie lub w nadmiernej wysokości płatności stosuje się odpowiednio przepisy działu III Ordynacji podatkowej, w tym przepisy rozdziału 8 dotyczące przedawnienia. Powyższe oznacza, że przepisy o.p. mogą doznać ograniczeń w wyniku zastosowania innych przepisów unijnych lub przepisów krajowych, regulujących kwestię przedawnienia.

Organ nie wyjaśnił kwestii terminu wszczęcia niniejszego postępowania oraz przedawnienia dochodzonych należności.

W ocenie Sądu, kwestia ta jest istotna, zwłaszcza że w poprzednim stanie prawnym obowiązywały regulacje odnoszące się wprost do ww. kwestii, np. art. 49 rozporządzenia Komisji (WE) nr 2419/2001 z dnia 11 grudnia 2001 r. ustanawiające szczegółowe zasady stosowania zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli niektórych wspólnotowych systemów pomocy ustanowionych rozporządzeniem Rady (EWG) nr 3508/92 (Dz. U. UE L 2001.327.11), zwłaszcza ust. 5 tego przepisu.

Zgodnie z ww. przepisem, "1. W przypadku dokonania nienależnej płatności, rolnik zwraca daną kwotę powiększoną o odsetki obliczone zgodnie z ust. 3.

2. Państwa Członkowskie mogą zdecydować, że zwrot nienależnej płatności dokonuje się przez potrącenie tej kwoty z jakiejkolwiek zaliczki lub płatności w ramach systemu pomocy, określonego w art. 1 ust. 1 rozporządzenia (EWG) nr 3508/92, dokonywanej na rzecz rolnika po dacie podjęcia decyzji o zwrocie. Jednakże rolnik może zwrócić tę kwotę nie czekając na dokonanie potrącenia.

3. Odsetki obliczane są za okres między powiadomieniem a obowiązkiem rolnika do zwrotu oraz zwrotem lub potrąceniem.

Stosowana stopa odsetek jest obliczana zgodnie z przepisami prawa krajowego, lecz nie jest ona niższa niż stopa procentowa stosowana w przepisach krajowych

w odniesieniu do przypadków zwrotu kwot pieniężnych.

4. Obowiązek zwrotu określony w ust. 1 nie ma zastosowania jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwej władzy lub innej władzy oraz jeśli błąd nie mógł w zwykłych okolicznościach zostać wykryty przez rolnika.

Jednakże w przypadku gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych

z obliczaniem danej płatności, akapit pierwszy stosuje się jedynie, jeśli o decyzji

o zwrocie nie powiadomiono zainteresowanego w terminie 12 miesięcy od płatności.

5. Obowiązek zwrotu, określony w ust. 1 nie ma zastosowania, jeżeli okres między datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż dziesięć lat.

Jednakże jeśli beneficjent działał w dobrej wierze, okres wskazany akapicie pierwszym jest ograniczony do czterech lat.

6. Kwoty podlegające zwrotowi na skutek zastosowania obniżek i wyłączeń na podstawie art. 13 i tytułu IV są objęte okresem przedawnienia wynoszącym cztery lata.

7. Przepisy ust. 4 i 5 nie mają zastosowania w przypadku zaliczek.

8. Państwa Członkowskie mogą zadecydować o nieodzyskiwaniu kwot równych [...] lub mniejszych, bez odsetek, na rolnika i na okres premiowy, pod warunkiem że nieodzyskiwanie tych kwot jest możliwe na podstawie przepisów prawa krajowego".

Przepis ten miał zastosowanie do wniosków pomocowych dotyczących lat gospodarczych lub okresów premiowych rozpoczynających się przed 1 stycznia 2005r. Przepis ten został uchylony na mocy art. 80 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiające szczegółowe zasady wdrażania zasady współzależności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniach Rady (WE) nr 1782/2003 i (WE) nr 73/2009, oraz wdrażania zasady współzależności przewidzianej w rozporządzeniu Rady (WE)

nr 479/2008 (Dz.U.UE.L.2004.141.18). Zaznaczyć należy, że w rozporządzeniu Komisji nr 796/2004 (nieobowiązujące od 1 stycznia 2010 r.), na dzień jego wydania zawarty był w nim art. 73 o treści: "1. W przypadku dokonania nienależnej płatności, rolnik zwraca daną kwotę powiększoną o odsetki obliczone zgodnie z ust. 3.

2. Państwa Członkowskie mogą zdecydować, że zwrot nienależnej płatności dokonuje się przez potrącenie tej kwoty z jakiejkolwiek zaliczki lub płatności w ramach systemów pomocowych, o którym mowa w tytule III i IV rozporządzenia (WE) nr 1782/2003, dokonywanej na rzecz rolnika po dacie podjęcia decyzji o zwrocie. Jednakże rolnik może zwrócić tę kwotę, nie czekając na dokonanie potrącenia.

3. Odsetki naliczane są za okres między powiadomieniem rolnika o konieczności zwrotu oraz zwrotem lub potrąceniem.

Stosowana stopa odsetek jest obliczana zgodnie z przepisami prawa krajowego, lecz nie jest ona niższa niż stopa procentowa stosowana w przepisach krajowych

w odniesieniu do przypadków zwrotu kwot pieniężnych.

4. Obowiązek zwrotu określony w ust. 1 nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez rolnika.

Jednakże w przypadku gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem danej płatności, akapit pierwszy stosuje się jedynie, jeśli o decyzji

o zwrocie nie powiadomiono zainteresowanego w terminie 12 miesięcy od płatności.

5. Obowiązek zwrotu określony w ust. 1 nie ma zastosowania, jeżeli okres między datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż dziesięć lat.

Jednakże jeśli beneficjent działał w dobrej wierze, okres wskazany akapicie pierwszym jest ograniczony do czterech lat.

6. Kwoty podlegające zwrotowi na skutek zastosowania obniżek i wyłączeń na mocy art. 21 i tytułu IV są każdorazowo objęte okresem przedawnienia wynoszącym cztery lata.

7. Przepisy ust. 4 i 5 nie mają zastosowania w przypadku zaliczek.

8. Państwa Członkowskie mogą zadecydować o nieodzyskiwaniu kwot równych [...] EUR lub mniejszych, bez odsetek, na rolnika i na okres premiowy, pod warunkiem że przepisy prawa krajowego stanowią, iż nieodzyskiwanie tych kwot jest w takich przypadkach możliwe.

W przypadku gdy kwoty odnoszące się do odsetek muszą zostać odzyskane niezależnie od kwot nienależnie wypłaconych, Państwa Członkowskie mogą, na tych samych warunkach, zdecydować o nieodzyskiwaniu kwot odnoszących się do odsetek w wysokości [...] EUR lub mniejszych".

Rozporządzenie Komisji nr 796/2004 zostało uchylone na mocy art. 87 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiające szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli

w ramach systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników przewidzianych

w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE)

nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina (Dz.U.UE.L.2009.316.65). Powyższe rozporządzenie nr 1122/2009 stosuje się do wniosków o przyznanie pomocy dotyczących lat gospodarczych lub okresów premiowych rozpoczynających się od dnia 1 stycznia 2010 r.

Wskazać należy, że organ odwoływał się rozporządzenia nr 1122/2009 Rozporządzenie to zawierało art. 80, który zatytułowany był "odzyskiwanie nienależnych płatności" i stanowił:

"1. W przypadku dokonania nienależnej płatności, rolnik zwraca przedmiotową kwotę powiększoną o odsetki naliczone zgodnie z ust. 2.

2. Odsetki nalicza się za okres między terminem zwrotu płatności przez rolnika wyznaczonym w nakazie odzyskania środków, który nie może przekraczać 60 dni,

a datą zwrotu lub odliczenia.

Stosowana stopa odsetek obliczana jest zgodnie z przepisami prawa krajowego, ale nie jest niższa niż stopa procentowa stosowana na mocy przepisów krajowych przy odzyskiwaniu kwot.

3. Obowiązek zwrotu, o którym mowa w ust. 1, nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez rolnika w zwykłych okolicznościach.

Jednak w przypadku gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych

z obliczaniem przedmiotowej płatności, akapit pierwszy stosuje się jedynie, jeśli decyzja o odzyskaniu nie została przekazana w terminie 12 miesięcy od płatności."

Przepis ten nie reguluje jednak kwestii przedawnienia, jak przepisy wskazane powyżej. Rozporządzenie nr 1122/2009 zostało uchylone z dniem 1 stycznia 2015 r. na mocy

art. 43 rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) nr 640/2014 z dnia 11 marca 2014 r. uzupełniające rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013

w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli oraz warunków odmowy lub wycofania płatności oraz do kar administracyjnych mających zastosowanie do płatności bezpośrednich, wsparcia rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz.U.UE.L.2014.181.48).

Podkreślić należy, że organ wskazywał na art. 5 rozporządzenia nr 65/2011 jako postawę zwrotu i przesłanek wykluczających obowiązek zwrotu pobranych płatności. Przepis ten brzmiał: "1. W przypadku dokonania nienależnej płatności beneficjent zwraca odnośną kwotę powiększoną o odsetki obliczone zgodnie z ust. 2.

2. Odsetki nalicza się za okres między terminem zwrotu płatności przez beneficjenta wyznaczonym w nakazie odzyskania środków, który nie może przekraczać 60 dni,

a datą zwrotu lub odliczenia.

Stosowana stopa odsetek obliczana jest zgodnie z przepisami prawa krajowego, ale nie jest niższa niż stopa procentowa stosowana na mocy przepisów krajowych przy odzyskiwaniu kwot.

3. Obowiązek zwrotu, o którym mowa w ust. 1, nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez beneficjenta w zwykłych okolicznościach.

Jednak w przypadku gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem przedmiotowej płatności, akapit pierwszy stosuje się jedynie, jeśli decyzja o odzyskaniu nie została przekazana w terminie 12 miesięcy od dokonania płatności." Rozporządzenie nr 65/2011 zostało uchylone z dniem 1 stycznia 2015 r. na mocy

art. 43 rozporządzenia nr 640/2014.

Przytoczenie ww. przepisów było uzasadnione w celu wykazania istnienia na przestrzeni lat regulacji dotyczących przedawnienia oraz dacie zawiadomienia beneficjenta o obowiązku zwrotu pobranych płatności w przepisach unijnych odrębnych od przepisów o.p. Jak wynikało z zaskarżonej decyzji, organ całkowicie pominął tę kwestię. Tym samym, uniemożliwiając Sądowi przeanalizowanie prawidłowości decyzji pod tym kątem.

Zgodnie z art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2017 r. poz.1856), dalej "ustawa PROW", z zastrzeżeniem zasad i warunków określonych w przepisach, o których mowa w art. 1 pkt 1, do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnej stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że przepisy ustawy stanowią inaczej.

W postępowaniu w sprawie dotyczącej przyznania pomocy organ, przed którym toczy się postępowanie:

1) stoi na straży praworządności;

2) jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy;

3) udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania;

4) zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania; przepisu art. 81 Kodeksu postępowania administracyjnego nie stosuje się (art. 21 ust. 2).

Strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniu, o którym mowa w ust. 2, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne (art. 21 ust. 3).

Wskazać należy, że art. 21 ust. 2 pkt 1 ustawy PROW jest emanacją zasady legalizmu stanowiącą, że organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. Zgodnie z art. 8 § 1 Kpa, organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej. Decyzja organu zgodnie z art. 104 § 1 pkt 6 Kpa musi zawierać uzasadnienie faktyczne i prawne, zaś stosownie do art. 107 § 3 Kpa, uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.

Zdaniem Sądu, organ naruszył w sprawie przepisy postępowania art. 21 ust. 2 pkt 1 ustawy PROW oraz art. 8 § 1 Kpa, art. 107 § 3 Kpa przez niewyjaśnienie kwestii zaliczenia pobranych płatności do kwot nienależnie pobranych oraz ram czasowych umożliwiających prowadzenie postępowania w zakresie zwrotu pobranych płatności. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, organ zobowiązany jest wyjaśnić i uzasadnić ww. kwestie. Dalszą kolejnością jest ustalenie okoliczności wyłączających zwrot pobranych płatności, w tym na skutek okoliczności nadzwyczajnych oraz obliczenie kwot do zwrotu za poszczególne lata ze wskazaniem i wyjaśnieniem przepisów.

W ocenie Sądu, powyższe naruszenie przepisów postępowania miało istotny wpływ na wynik sprawy.

Podkreślić należy, że celem postępowania o zwrot nienależnie pobranych płatności jest ustalenie wysokości kwoty do zwrotu przez danego producenta, nie zaś weryfikacja decyzji wydanych w postępowaniach z zakresu przyznania płatności poprzedzających postępowanie w sprawie ustalenia kwoty do zwrotu. Nieprawidłowości, które zostały wskazane w decyzjach o przyznanie przedmiotowych płatności za poszczególne lata mogły być badane przez organ odwoławczy w ramach kontroli instancyjnej po złożeniu odwołania przez rolnika od decyzji organu I instancji,

a następnie ewentualnie przez sąd administracyjny w przypadku złożenia skargi od decyzji organu odwoławczego. Jak wynikało z akt w przypadku płatności rolnośrodowiskowej za rok 2014, skarżący nie odwołał się od decyzji organu I instancji, która stała się ostateczna.

Mając na uwadze powyższe, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

(Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.), dalej "p.p.s.a.", orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji dotyczącej zwrotu pobranych płatności za lata 2010-2013.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 2

pkt 5 w zw. z § 14 ust.1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia

22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r.

poz. 1800 ze zm.). Skarżącemu przyznano kwotę w wysokości [...] zł, na którą składa się wpis w wysokości [...] zł oraz kwota [...]zł tytułem wynagrodzenia pełnomocnika.