Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 749/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2017-12-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 30 ust. 2 pkt 1
journal: Dz.U. 2016 poz 1518
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc - Malec Sędziowie Sędzia NSA Maria Wieczorek - Zalewska (sprawozdawca) Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski Protokolant Referent stażysta Kinga Górka po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 19 grudnia 2017 r. sprawy ze skargi I. Ł. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego zasiłku rodzinnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta Miasta C. z dnia [...] r., nr [...]


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] czerwca 2017 r., znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu odwołania I. Ł. - na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm. ), dalej "k.p.a." oraz art. 7 pkt. 5, art. 3 pkt. 17a, art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt. 1, ust. 5, ust. 8 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 1518 ze zm.), dalej "u.ś.r." utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta C. przez pełniącego obowiązki Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w C. z dnia [...] marca 2017 r., znak: [...]

Wskazaną decyzją organ I instancji w punkcie 1 ustalił kwotę [...]zł tytułem nienależnie pobranego zasiłku rodzinnego i dodatku do tego zasiłku z tytułu samotnego wychowywania dziecka za okres od 1.09.2011 r. do 31.10.2011 r. na S. H., zaś w punkcie 2 - nakazał zwrot tej kwoty wraz z odsetkami.

W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że decyzją z dnia [...] czerwca 2011 r. przyznał I. Ł. zasiłek rodzinny na syna S. Ł. w kwocie [...]zł miesięcznie wraz z dodatkiem do zasiłku rodzinnego z tytułu urodzenia dziecka w jednorazowej kwocie [...]zł oraz dodatkiem do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka w kwocie [...]zł miesięcznie na okres od 1.06.2011 r. do 31.10.2011 r. Z dołączonego odpisu aktu urodzenia oraz oświadczenia strony wynikało bowiem, iż ojciec dziecka jest nieznany.

Następnie, w związku z kolejnym wnioskiem strony z dnia [...] października 2016 r. o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego na okres zasiłkowy [...], organ - na podstawie art. 23b ust. 1 u.ś.r. - dokonał właściwy weryfikacji danych z rejestru PESEL, a także informacji o składkach na ubezpieczenie zdrowotne drogą elektroniczną zawierających informacje dotyczące osób pobierających świadczenia rodzinne oraz członków ich rodzin, i ustalił, że syn wnioskodawczyni S. nosi nazwisko H. , a jego ojcem jest M. H.. Wynika to z odpisu zupełnego aktu urodzenia dziecka z dnia [...] grudnia 2016 r., w którym wskazano, że w dniu [...] sierpnia 2011 r. przed z-cą kierownika USC w C. nastąpiło uznanie ojcostwa syna S. przez M. H.. Skarżąca złożyła przy tym w dniu [...] grudnia 2016 r. oświadczenie, z którego jednoznacznie wynika, że nie zostały zasądzone alimenty na rzecz syna S. H. od ojca dziecka M. H..

W związku więc z tym, że pojawiły się nowe fakty i dowody w sprawie, nieznane organowi w dniu wydania decyzji, wszczęto postępowanie w sprawie ustalenia i nakazania zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych za okres 1.09.2011 r. do 31.10.2011 r.

Jako podstawę rozstrzygnięcia organ powołał art. 3 ustawy o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, a także przepisy art. 7 pkt 5, art. 3 pkt. 17a u.ś.r., art. 11 a oraz art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt. 1 i 8. Organ stwierdził że wobec niespełnienia wymogów określonych w art. 7 pkt 5 u.ś.r. zasiłek rodzinny nie przysługuje skarżącej od września 2011 r. Zgodnie bowiem z tym przepisem - zasiłek rodzinny nie przysługuje, jeżeli osobie samotnie wychowującej dziecko nie zostało ustalone, na rzecz dziecka od jego rodzica, świadczenie alimentacyjne na podstawie tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd, chyba że: rodzice lub jedno z rodziców dziecka nie żyje (lit. a), ojciec dziecka jest nieznany (lit. b), powództwo o ustalenie świadczenia alimentacyjnego od drugiego z rodziców zostało oddalone (lit. c), sąd zobowiązał jednego z rodziców do ponoszenia całkowitych kosztów utrzymania dziecka i nie zobowiązał drugiego z rodziców do świadczenia alimentacyjnego na rzecz tego dziecka (lit. d). W niniejszej sprawie okazało się, że ojciec skarżącej jest znany, a więc strona nie miała uprawnień do zasiłku rodzinnego. Skoro natomiast nie przysługiwał jej taki zasiłek, to również na podstawie art. 8 pkt. 3a u.ś.r. nie przysługiwał jej dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka, który jest uzależniony od prawa do zasiłku rodzinnego. Organ wskazał przy tym, że w decyzji z dnia 22 czerwca 2011 r. skarżąca była pouczona, że stosownie do art. 25 ust. 1 u.ś.r., jest zobowiązana do niezwłocznego powiadomienia organu wypłacającego świadczenia rodzinne o zmianach mających wpływ na prawo do świadczeń, w szczególności dotyczących ustalenia ojcostwa dziecka. Również w pouczeniu zawartym we wniosku o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatku do zasiłku rodzinnego jest informacja o warunkach jakie należy spełnić, aby pobierać te świadczenia, a skarżąca złożyła oświadczenie, w którym zobowiązała się do niezwłocznego powiadomienia podmiotu realizującego świadczenia rodzinne o zmianach mających wpływ na prawo do przyznanych świadczeń, co potwierdziła własnoręcznym podpisem w dniu 22 czerwca 2011 r. Mimo to, nie zgłosiła faktu ustalenia ojcostwa syna S. przez ojca dziecka M. H. w dniu [...] sierpnia 2011 r., dlatego pobrane w okresie od 1.09.2011 r. do 31.10.2011 r. świadczenia są świadczeniami nienależnie pobranymi.

W odwołaniu I. Ł. zarzucała: 1) błąd w ustaleniach faktycznych, polegający na przyjęciu, że niezasadnie otrzymywała świadczenia, 2) nakazanie zwrotu świadczenia nienależnie pobranego w tej samej decyzji, co samo uznanie świadczenia za nienależnie pobrane, mimo że powinny zostać wydane dwie odrębne decyzje, 3) naruszenie art. 8 k.p.a. i wyrażonej w nim zasady prowadzenia postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej - przez brak należytych pouczeń oraz przez błędną informację udzieloną przez organ, a także przez wydanie decyzji po kilku latach od przyznania świadczeń.

W uzasadnieniu odwołania podniosła, iż cały czas działała w zaufaniu do organu i jego pracowników. Nie miała zamiaru pobierać jakichkolwiek świadczeń, które by jej nie przysługiwały. Podkreśliła, iż wszelkie wnioski składała osobiście i były one na bieżąco sprawdzane pod względem faktycznym i formalnym przez pracowników organu. Od nich uzyskiwała również pomoc i poradę w zakresie wypełniania wniosku. Oświadczyła, iż została słusznie uznana za osobę samotnie wychowującą dziecko. Zaznaczyła, że niewątpliwie samotnie wychowywała i wychowuje syna. Ojciec dziecka uznał syna, ale nie ma z nim kontaktu i nie wie gdzie przebywa, stąd nierealne było zasądzenie od niego alimentów. Dodała, iż wszystkie te okoliczności znane były organowi. Wspomniała, iż przy składaniu wniosków o przyznanie świadczenia, była instruowana przez pracowników organu, aby "podawała te same dane, co w poprzednich wnioskach", gdyż jej sytuacja nie uległa zmianie. Wyjaśniła, iż działała w uzasadnionym przekonaniu, że otrzymuje właściwe informacje od kompetentnych osób, zatem składała oświadczenia według ich instrukcji, które były zgodne z prawdą. Zwróciła uwagę, że nie była pouczona, iż będzie musiała zwracać jakiekolwiek kwoty. Była zapewniana, że w jej sytuacji świadczenie przysługuje. Podkreśliła, że organ miał obiektywne możliwości, a także obowiązek, by zweryfikować jej wniosek, jednak nastąpiło to dopiero po kilku latach. W tej sytuacji nie powinna ponosić negatywnych skutków zaniechania organu.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie uwzględniło zarzutów odwołania, a podzielając ustalenia i stanowisko organu I instancji, wskazaną na wstępie decyzją utrzymało w mocy decyzję tego organu. Kolegium przyjęło również tę samą podstawę prawną rozstrzygnięcia tj. art. 30 ust. 1 ust. 2 pkt. 1 u.ś.r.

Kolegium potwierdziło więc, że w dniu [...] grudnia 2016 r. organ I instancji otrzymał odpis zupełny aktu urodzenia S. Ł. (ur. [...] marca 2011 r.), z którego wynika, że w dniu [...] sierpnia 2011 r. przed Zastępcą Kierownika USC w C. zostało złożone oświadczenie o uznaniu ojcostwa przez H. M. K. z zaznaczeniem, że dziecko nosi nazwisko ojca H. , o czym skarżąca nie poinformowała organu, a we wniosku umieściła nieprawdziwe dane syna tj. nazwisko "Ł. " zamiast H. . Poza tym będąc świadoma odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, oznajmiła, że ojciec dziecka jest nieznany, choć jednocześnie w dniu [...] grudnia 2016 r. złożyła oświadczenie, że nie ma zasądzonych alimentów na syna S. H. od ojca dziecka M. H. i sama sprawuje nad nim opiekę.

W świetle powyższego, skarżącej nie przysługiwał zasiłek rodzinny ani dodatki do tego zasiłku.

Kolegium ustaliło przy tym, że w decyzji przyznającej zasiłek rodzinny skarżąca była pouczona o obowiązku niezwłocznego powiadomienia organu wypłacającego świadczenie o zmianach mających wpływ na prawo do świadczeń w tym o ustaleniu ojcostwa dzieci. Informacja taka zawarta była również we wniosku o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego.

Wypłacone świadczenia za okres za okres od 1.09.2011 r. do 31.10.2011 r. podlegają zatem zwrotowi na podstawie w art. 23 ust. 1 w zw. z art. 30 ust. 1 i ust 2 pkt. 1 u.ś.r.

Kolegium wyjaśniło szczegółowo, że zasiłek rodzinny za okres od 1 września 2011 r. do 31 października 2011 r. został wypłacony w łącznej kwocie [...]zł ( [...] zł x 2 m-ce,) dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka w kwocie [...]zł ([...] zł x 2 m-ce), a więc ogółem wypłacono [...] zł. Zgodnie z art. 30 ust. 8 u.ś.r. kwota ta podlega zwrotowi łącznie z odsetkami ustawowymi, które wynoszą na dzień wydania decyzji łącznie [...] zł.

W ocenie Kolegium I. Ł. składała nieprawdziwe oświadczenia dotyczące statusu prawnego jej dziecka S. H., natomiast – wbrew jej zarzutom - organ nie miał uzasadnionych podstaw do sprawdzania wiarygodności tych oświadczeń. Dopiero bowiem ustawą z dnia 10 lipca 2015 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2015 r. poz. 1359) został dodany art. 23b u.ś.r. zobowiązujący organy właściwe prowadzące postępowanie w sprawach o świadczenia rodzinne do samodzielnego uzyskania lub weryfikacji od organów podatkowych lub ministra właściwego do spraw finansów publicznych, organów emerytalno- rentowych oraz z rejestrów publicznych, w tym z rejestru PESEL, o którym mowa w przepisach o ewidencji ludności, drogą elektroniczną, za pośrednictwem ministra właściwego do spraw rodziny, lub drogą pisemną, odpowiednich informacji, w tym między innymi danych, o których mowa w art. 23 ust. 8 pkt. 1 lit. a, b, e, g, h oraz 1 (ustawa weszła w życie z dniem 1 stycznia 2016 r.). W oparciu o ten przepis organ I instancji uzyskał drogą elektroniczną dane z rejestru PESEL dotyczące dziecka skarżącej S. H..

Ponadto Kolegium wskazało, że z dniem [...] września 2015 r. zmieniony został art. 30 ust. 3 1 ust. 5 przez art. 3 pkt. 4 lit. b i lit. c ustawy z dnia 24 lipca 2015 r. o zmianie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 1302), w ten sposób, że obecnie jednoznacznie z nich wynika, iż w przypadku nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych jest wydawana jedna decyzja, w której rozstrzyga się zarówno o wysokości nienależnie pobranych świadczeń jak i o ich zwrocie.

Odnosząc się natomiast do zarzutu, iż decyzja została wydana po kilku latach, Kolegium wskazało na art. 30 ust. 5 u.ś.r., z którego wynika, że decyzja o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych nie jest wydawana, jeżeli od terminu ich pobrania upłynęło więcej niż 10 lat, a taka sytuacja nie ma miejsca w niniejszej sprawie.

Ubocznie Kolegium wyjaśniło, że w oparciu o art. 30 ust. 9 u.ś.r. skarżąca może w odrębnym postępowaniu ubiegać się o umorzenie kwoty nienależnie pobranych świadczeń łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczenia terminu płatności albo rozłożenia na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie I. Ł. domagała się uchylenia decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego.

Podniosła, podobnie jak w odwołaniu, że cały czas działała w zaufaniu do organu (tj. MOPR) i jego pracowników. Nie znała przepisów aktów prawnych, ani definicji w nich zamieszczonych, nie została również poinformowana, jak należy je rozumieć. Wyjaśniła, że nie zamierzała pobierać jakichkolwiek świadczeń, które by jej nie przysługiwały. Wszelkie wnioski składała osobiście i były one weryfikowane pod względem faktycznym i formalnym przez pracowników organu. Wyjaśniła, że jest osobą samotnie wychowującą dziecko i słusznie zostały przyznane jej świadczenia. Ojciec dziecka uznał wprawdzie syna, ale nie skutkowało to żadnymi zmianami finansowymi, a wyłącznie zmianą nazwiska syna. Nie miała kontaktu z ojcem syna oraz nie wiedziała gdzie przebywa, dlatego nierealne było uzyskanie od niego alimentów. Wszystkie te okoliczności były znane organowi. Przy składaniu kolejnych wniosków o przyznanie świadczeń, była instruowana przez pracowników organu, aby podawała te same dane, co w poprzednim wniosku, ponieważ nadal samotnie wychowuje syna, a jej sytuacja finansowanie nie uległa zmianie, gdyż nie otrzymuje wsparcia finansowego od ojca dziecka. Działała zatem w uzasadnionym przekonaniu, że otrzymuje właściwe informacje od kompetentnych osób, dlatego składała oświadczenia wg ich instrukcji, które były zgodne z prawdą, sytuacją faktyczną oraz ciężka sytuacją finansową. Nie została przy tym poinformowana, że będzie musiała zwracać świadczenia.

Podniosła ponadto, że zgodnie z art. 22b ust.6,8,9,10 u.ś.r. organ sam mógł zweryfikować jej wniosek, jednak zrobił to dopiero po kilku latach, a zatem nie powinna ponosić negatywnych skutków zaniechania organu.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Skarga jest uzasadniona, albowiem zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zostały wydane z naruszeniem prawa.

Przede wszystkim wskazać należy, że zostały one wydane na podstawie art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. w sytuacji, gdy w trakcie pobierania przez skarżącą zasiłku rodzinnego ustało prawo do tego świadczenia, gdyż nastąpiło uznanie ojcostwa syna skarżącej.

Zgodnie z tym przepisem, za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Ustalenie świadczenia nienależnie pobranego na podstawie powołanego przepisu (i orzeczenie o jego zwrocie) zależy od tego, czy osoba je pobierająca była świadoma tego, że jej się ono nie należy (zob. wyrok NSA z dnia 10 sierpnia 2017 r., I OSK 326/16 wydany na podstawie analogicznych przepisów ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów).

Z przepisu tego wynika zatem wyraźnie, że ustalenie przez właściwy organ pobrania przez osobę świadczenia rodzinnego w sposób nienależny uzależnione jest od wykazania przez ten organ, że "osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania".

W orzecznictwie sądów administracyjnych oraz w doktrynie podkreśla się, że tylko wówczas można mówić o spełnieniu powyższej przesłanki, gdy pouczenie dotyczące warunków legalnego korzystania ze świadczeń rodzinnych, a więc korzystania nienarażającego świadczeniobiorcy na zwrot świadczeń nienależnie pobranych, ma charakter zindywidualizowany, to jest powinno być dostosowane do sytuacji konkretnej osoby. Pouczenia takiego nie zastępuje przytoczenie treści przepisów prawa ani też ogólnikowa informacja uprawnionego o znajomości "przyczyn powodujących ustanie, zawieszenie prawa lub wstrzymanie wypłaty". Organ udzielający pouczenia powinien wymienić całą enumeratywną listę przyczyn narażających na zwrot świadczenia, a ponadto sprecyzować sankcję administracyjną (zwrot świadczenia), jaką zagrożone jest zajście wymienionych w pouczeniu okoliczności faktycznych lub prawnych (A. Korcz-Maciejko, W. Maciejko (red.), Komentarz do art. 30 u.ś.r., w: A. Korcz-Maciejko, W. Maciejko (red.), Ustawa o świadczeniach rodzinnych. Komentarz, Warszawa 2014, SIP Legalis, nb. 7 wraz z powołanym orzecznictwem). Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18 kwietnia 2013 r., I OSK 1701/12 (Lex nr 1336320) wyjaśnił, że "pouczenia zamieszczane standardowo na drukach wniosków o przyznanie konkretnego rodzaju pomocy, z którym świadczeniobiorca ma możliwość zapoznania się jedynie w momencie składania wniosku, a które następnie pozostawione są w aktach administracyjnych sprawy lub pouczenia zawarte w decyzjach, lecz dotyczące wszystkich możliwych sytuacji, w odniesieniu do konkretnego świadczenia, nie mogą być uznane za należyte, w szczególności, gdy przytaczają one jedynie przepis ustawy, bez nawet jakiejkolwiek próby jego wyjaśnienia. Takie sformułowania są bowiem dla większości osób nie posiadających wykształcenia prawniczego zupełnie nieczytelne i nie mogą być traktowane jako pouczenie o tym, kiedy i jakie okoliczności osoba taka winna wziąć pod uwagę w toku pobierania świadczenia. Ponieważ prawidłowe pouczenie stanowi podstawowy warunek żądania zwrotu nienależnie zrealizowanych kwot zasiłku, uznać należy, że brak prawidłowego pouczenia powoduje, że świadczeniobiorca nie ma obowiązku zwrotu pobranych kwot, choćby nawet z innych źródeł mógł powziąć wiadomość o tychże okolicznościach".

W świetle okoliczności niniejszej sprawy – wbrew stanowisku organów – nie można uznać, że skarżąca została należycie pouczona o warunkach legalnego korzystania z przyznanego jej zasiłku rodzinnego.

Zgodnie z art. 6 ust. 1 - Zasiłek rodzinny przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2 pkt 1 i 2, do ukończenia przez dziecko:

1) 18. roku życia lub

2) nauki w szkole, jednak nie dłużej niż do ukończenia 21. roku życia, albo

3) 24. roku życia, jeżeli kontynuuje naukę w szkole lub w szkole wyższej i legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym albo znacznym stopniu niepełnosprawności.

Zasiłek rodzinny przysługuje osobie uczącej się w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie dłużej niż do ukończenia 24. roku życia (ust. 1a).

W przypadku ukończenia przez dziecko, o którym mowa w ust. 1 pkt 3, lub osobę, o której mowa w ust. 1a, szkoły wyższej w trakcie ostatniego roku studiów prawo do zasiłku rodzinnego przysługuje do zakończenia tego roku studiów, nie dłużej jednak niż do ukończenia przez dziecko, o którym mowa w ust. 1 pkt 3, lub osobę, o której mowa w ust. 1a, 24. roku życia (ust.1b).

Zgodnie natomiast z art. 7 u.ś.r. - zasiłek rodzinny nie przysługuje, jeżeli:

1) dziecko lub osoba ucząca się pozostają w związku małżeńskim;

2) dziecko zostało umieszczone w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie albo w pieczy zastępczej;

3) osoba ucząca się została umieszczona w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie;

4) pełnoletnie dziecko lub osoba ucząca się jest uprawniona do zasiłku rodzinnego na własne dziecko;

5) osobie samotnie wychowującej dziecko nie zostało ustalone, na rzecz dziecka od jego rodzica, świadczenie alimentacyjne na podstawie tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd, chyba że:

a) rodzice lub jedno z rodziców dziecka nie żyje,

b) ojciec dziecka jest nieznany,

c) powództwo o ustalenie świadczenia alimentacyjnego od drugiego z rodziców zostało oddalone,

d) sąd zobowiązał jednego z rodziców do ponoszenia całkowitych kosztów utrzymania dziecka i nie zobowiązał drugiego z rodziców do świadczenia alimentacyjnego na rzecz tego dziecka,

e) dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obojga rodziców sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach;

6) członkowi rodziny przysługuje na dziecko zasiłek rodzinny za granicą, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.

Z zestawienia przytoczonych przepisów wynika, że jednym z podstawowych warunków przyznania zasiłku rodzinnego osobie samotnie wychowującej dziecko jest wcześniejsze przeprowadzenie postępowania sądowego o zasądzenie od drugiego rodzica alimentów na rzecz dziecka. Tylko w sytuacjach wyraźnie i szczegółowo wskazanych w przepisie art. 7 pkt 5 lit. "a – c" u.ś.r., a więc m.in. wówczas, gdy ojciec dziecka jest "nieznany", nie jest konieczne przeprowadzanie takiego postępowania, a zasiłek ten mimo to przysługuje. Powołana ustawa nie definiuje natomiast pojęcia "nieznany", a zatem pojęcie to jest nieostre i może być różnie rozumiane przez osoby nie posiadające wiedzy prawniczej.

Okoliczności tej nie można pomijać przy ocenie, czy pouczenie zawarte w decyzji przyznającej stronie świadczenie rodzinne, mogło być - w świetle okoliczności danej sprawy – uznane za wystarczające do tego, by następnie ustalić nienależnie pobrane świadczenie na podstawie art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r., a więc by zarzucić stronie, że pobierała świadczenie mając świadomość, że jej się ono nie należy.

W ocenie Sądu, okoliczności niniejszej sprawy nie potwierdzają, że skarżąca została należycie o tym pouczona. Pouczenia zawarte w decyzji z dnia 22 czerwca 2011 r., przyznającej jej zasiłek rodzinny wraz z dodatkiem, a także we wniosku o przyznanie tych świadczeń, ograniczały się wyłącznie do powtórzenia treści przepisów u.ś.r. Nie zawierały one przykładowych sytuacji, jak należy rozumieć przesłanki przyznania zasiłku rodzinnego, w szczególności nie zawierały jasnego sformułowania, że prawo do tego zasiłku uzależnione jest od wcześniejszego przeprowadzenia postępowania sądowego o alimenty, które ponadto może być prowadzone także wtedy, gdy strona nie ma kontaktu z ojcem dziecka i nie wie, gdzie on mieszka bądź przebywa. Taka sytuacja miała natomiast miejsce w niniejszej sprawie - w toku postępowania skarżąca podnosiła bowiem, że wskazując we wniosku, iż ojciec dziecka jest "nieznany", miała na myśli wyłącznie to, że nie ma z nim ani ona, ani dziecko żadnego kontaktu, nie wie, gdzie ona mieszka, a więc w jej przekonaniu i tak niemożliwe byłoby wyegzekwowanie od niego alimentów. Oznacza to, że skarżąca utożsamiała fakt samotnego wychowywania dziecka z tym, że ojciec dziecka jest nieznany, traktując go jako "nieznanego" jej rodzinie.

Poza tym istotne jest również to, że – jak wskazuje skarżąca – oświadczenie to wyraziła zgodnie ze wskazówkami pracowników organu, działając w zaufaniu do nich. Wyjaśnienia te są przekonujące.

W świetle okoliczności niniejszej sprawy nieusprawiedliwione było zatem przyjęcie przez organy, że skarżąca została należycie pouczona o obowiązku informowania organu o "wszelkich zmianach" mających wpływ na prawo do zasiłku rodzinnego. Skarżąca faktycznie nie wiedziała, jakie dokładnie okoliczności mają wpływ na to prawo, nie zrozumiała bowiem należycie pouczenia, zawierającego wyłącznie przytoczenie przepisów prawa, bez ich wyjaśnienia, bez wyczerpującej, czytelnej oraz precyzyjnej informacji o warunkach korzystania z zasiłku rodzinnego.

W tej sytuacji, wbrew stanowisku organów obu instancji, należy uznać, że w niniejszej sprawie nie zaistniały przesłanki umożliwiające wydanie decyzji stwierdzającej pobranie świadczenia nienależnego przez skarżącą i orzekającej zwrot tego świadczenia, gdyż nie można przyjąć, że skarżąca świadomie zaniechała powiadomienia organu o uznaniu ojcostwa jej syna S. .

W związku z powyższym stwierdzić należy, że decyzje organów obu instancji zostały wydane z naruszeniem art. 30 ust. 2 pkt 1 i art. 7 pkt 5 lit. u.ś.r., dlatego na podstawie art. 135 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c" P.p.s.a. podlegały one uchyleniu.

Rozpoznając ponownie sprawę organ uwzględni powyższe rozważania.