Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 1871/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2020-07-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 135, art 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 205 § 2
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 7, art. 77 § 1, art. 80
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Jarosław Stopczyński, Sędzia WSA - Jadwiga Smołucha (spr.), Sędzia WSA - Michał Sowiński, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 6 lipca 2020 r. sprawy ze skargi T.L. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia ... sierpnia 2019 r., nr .... w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia ... czerwca 2019 r., 2) zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz T.L. kwotę 497 zł (słownie: czterysta dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

T.L. (dalej: "skarżący" lub "strona") zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "ZUS", "Zakład" lub "organ") z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu składek.

W uzasadnieniu wniosku wskazał, że ze względu na pogarszający się stan zdrowia, coraz mniejsze możliwości oraz większe koszty zmuszony był zamknąć działalność gospodarczą. Oświadczył, że ponosi wysokie koszty związane z leczeniem oraz że korzysta z prywatnej służby zdrowia z uwagi na długie terminy oczekiwania na wizyty u lekarzy specjalistów. Poinformował, że ze świadczenia emerytalnego komornik sądowy, po nieuczciwym procesie, dokonuje potrącenia w wysokości 430,00 zł miesięcznie, bank wypowiedział mu umowę karty kredytowej i prawdopodobnie będzie zmuszony spłacać zobowiązanie kredytowe w kwocie kilkaset złotych miesięcznie. Dodał, że nie jest właścicielem majątku ruchomego, poprzez dokonanie instalacji podziemnych, nie może sprzedać nieruchomości, której jest współwłaścicielem, zaś Państwo Polskie pozbawiło go środków zlokalizowanych na książeczce mieszkaniowej. Do wniosku załączył Oświadczenie o stanie rodzinnym i majątku oraz sytuacji materialnej, zeznanie podatkowe PIT-28 za 2018 r., rachunki za czynsz i media, pismo banku wypowiadające umowę karty kredytowej, mapę z G. Ośrodka Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej i dokumentację medyczną.

Pismem z 17 kwietnia 2019 r. ZUS poinformował stronę o możliwości złożenia dodatkowych dokumentów potwierdzających okoliczności, które uzasadniałyby umorzenie należności z tytułu składek.

W dniu 30 maja 2019 r. skarżący zapoznał się z aktami sprawy i przedłożył kopię umowy sprzedaży samochodu z 2016 r., oświadczenie o zezłomowaniu pojazdu za 500 zł, mapę, pismo banku dotyczące porozumienia w spłacie wierzytelności.

Po przeprowadzeniu postępowania, decyzją z (...)czerwca 2019 r. nr (...) ZUS odmówił skarżącemu umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek osoby ubezpieczonej będącej jednocześnie płatnikiem w łącznej kwocie 27.876,45 zł. Zdaniem ZUS w sprawie nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne, skarżący nie wykazał, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych jego gospodarstwa domowego, nie wskazał, że powstanie zadłużenia było następstwem szczególnych zdarzeń oraz nie wykazał, że stan zdrowotny lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiły go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzją z (...)sierpnia 2019 r. nr (...) ZUS utrzymał w mocy decyzję własną z (...)czerwca 2019 r.

Na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego organ ustalił, że skarżący jest kawalerem, prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, nie pracuje zarobkowo, pobiera świadczenie emerytalne w wysokości 1.725,13 zł brutto, tj. 1.008,59 zł netto i nie posiada dodatkowego dochodu. Strona nie korzysta z zasiłków z pomocy społecznej oraz innych form pomocy i ponosi stałe wydatki związane z utrzymaniem w łącznej kwocie 950zł miesięcznie, w tym na czynsz 450 zł, na opłaty eksploatacyjne 350 zł oraz na koszty związane z leczeniem 150 zł. Skarżący posiada inne zobowiązania pieniężne w łącznej kwocie 22.320 zł, które spłaca w egzekucji komorniczej poprzez potrącenia z emerytury (wysokość raty 431,28 zł/miesięcznie). Na majątek strony składa się nieruchomość we współwłasności 3/8 części, tj., działka zurbanizowana o powierzchni 708 m2 w K. przy ulicy [...]o nr księgi wieczystej (...) (na której dokonano zabezpieczenia w postaci hipoteki przymusowej na rzecz P. sp. z o.o.) oraz sprzęty: telewizor, laptop, pralka o łącznej wartości 1.000 zł. Skarżący nie posiada innych praw majątkowych, ani innych wierzytelności ale figuruje jako właściciel samochodu osobowego V. z 1992 r. oraz jako współwłaściciel samochodu osobowego F. z 2004 r. Wartość pojazdów jest poniżej wymaganej wartości do dokonania zastawu skarbowego. ZUS ustalił również, iż od 1 lipca 2019 r. skarżący wznowił prowadzenie działalności gospodarczej.

Uzasadniając decyzję organ stwierdził, że skarżący jest przedsiębiorcą, ale ewentualne, udzielone mu wsparcie poprzez umorzenie zaległości z tytułu składek nie byłoby pomocą publiczną w rozumieniu art. 107 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej. Skarżący prowadzi sprzedaż detaliczną pozostałych wyrobów na straganach i targowiskach, głównie na terenie miasta, a więc działalność ma charakter lokalny. Udzielona mu ulga nie miałaby wpływu na konsumentów z sąsiednich państw członkowskich lub wpływ ten byłby jedynie marginalny, jak również nie wzmocniłaby pozycji rynkowej skarżącego w stosunku do konkurentów. Tym samym ewentualnie udzielone mu wsparcie nie zakłóciłoby i nie zagroziłoby zakłóceniem konkurencji i nie wpłynęłoby ma wymianę handlową pomiędzy państwami członkowskimi Unii Europejskiej.

Następnie ZUS wyjaśnił, że zgodnie z art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2020 r. poz. 266), dalej jako "u.s.u.s.", należności z tytułu składek, w tym odsetki za zwłokę, mogą być umorzone w całości lub w części tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w okolicznościach określonych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Wymienione w tym przepisie przesłanki stanowią katalog zamknięty. Zdaniem ZUS w przypadku skarżącego nie została spełniona przesłanka całkowitej nieściągalności, zatem brak jest podstaw do umorzenia należności z tytułu składek. Nie nastąpiła śmierci dłużnika, skarżący nie przedłożył żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy z 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe, że nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym czy też, że nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym. Wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie wniósł skarżący, przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, nie zakończył prowadzenia działalności gospodarczej oraz nie został ustalony brak możliwości dochodzenia egzekucyjnego przez uprawnione w tym zakresie organy egzekucyjne. ZUS uznał ponadto, iż brak jest podstaw do stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Organ podkreślił, że aktualnie postępowanie egzekucyjne jest zawieszone z uwagi na zawarty układ ratalny. W dniu 8 lipca 2019 r. strona podpisała umowę nr (...) o rozłożeniu zaległości na raty. Pierwsza rata z terminem do 10 lipca 2019 r. została opłacona po terminie (12 lipca 2019 r.) w prawidłowej wysokości 100 zł - brak niedopłaty z tytułu różnic. Druga rata została opłacona w terminie tj., 6 sierpnia 2019 r. w prawidłowej wysokości 103 zł. Naczelnik Urzędu Skarbowego lub Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Możliwości przymusowego dochodzenia zaległości z tytułu składek nie zostały zatem przez organ rentowy wyczerpane.

Dalej ZUS stwierdził, że w sprawie nie występują także podstawy do umorzenia zaległości na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s., rozpatrywane w związku z rozporządzeniem Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. z 2003 r., nr 141, poz. 1365), dalej jako "rozporządzenie Ministra".

W ocenie ZUS § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra nie ma zastosowania, w sprawie gdyż nie zaszły przesłanki umorzenia w postaci poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub nadzwyczajnego zdarzenia, powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić stronę możliwości dalszego prowadzenia działalności gospodarczej.

Organ stwierdził również, że w odniesieniu do skarżącego nie znajduje zastosowania, uregulowana w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Ministra, przesłanka przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Z przedłożonej dokumentacji nie wynika, aby po stronie skarżącego występowały przeciwwskazania zdrowotne do wykonywania pracy, a jego stan zdrowia nie spowodował konieczności zlikwidowania prowadzonej działalności. Nadal prowadzi działalność gospodarczą, co stwarza możliwość uzyskiwania dochodu z tego tytułu.

Zdaniem ZUS konieczność uregulowania zobowiązań z tytułu składek nie pozbawi skarżącego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, o czym mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra. Trudna sytuacja materialna uniemożliwiająca spłatę długów, musi zostać udowodniona i mieć charakter trwały, a więc występować w dłuższym okresie czasu. Skarżący pobiera świadczenie emerytalne, które jest przyznawane na stałe, niezależnie od jego stanu zdrowia, zaś powołując się na trudną sytuację finansową, nie udokumentował problemów z regulowaniem bieżących opłat lub problemów z zaspokojeniem podstawowych potrzeb życiowych. W związku z powyższym w ocenie ZUS można domniemywać, że realizacja tych opłat odbywa się płynnie, więc nie potwierdza trwałego lub wyjątkowego charakteru występujących trudności. Organ podkreślił przy tym, że w ramach udzielonej ulgi, strona spłaca regularnie zadłużenie z tytułu składek w ratach, pozwalających na zapewnienie środków utrzymania, zatem dysponuje wolnymi środkami finansowymi przeznaczonymi na ten cel.

Zakład doszedł także do przekonania, iż nie istnieją przesłanki do stwierdzenia, że skarżący nie będzie w stanie w przyszłości spłacić należności składkowych. Powołując się na trwałe i jednolite stanowisko orzecznictwa ZUS zaznaczył, że dokonując badania sytuacji materialnej dłużnika zobowiązany jest także badać możliwości spłaty długu w przyszłości, a nie bazować jedynie na obecnym stanie faktycznym. W ocenie Zakładu skarżący posiada takie możliwości, gdyż m.in. wznowił prowadzenie działalności gospodarczej, aby uzyskać dodatkowy dochód.

T.L. zaskarżył powyższą decyzję ZUS do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, że w 2019 r. ponosił stałe wydatki związane z utrzymaniem w łącznej kwocie 950 zł miesięcznie, które obejmowały czynsz 450 zł, opłaty eksploatacyjne 350 zł i leczenie 150 zł. Spłacał również zadłużenie wobec banku w kwocie 250 zł miesięcznie. Jego zobowiązania przewyższają o 200 zł kwotę emeryturę, którą pobiera, tj. 1008,59 zł netto, po potraceniu przez komornika sądowego kwoty 430 zł, a na kupno żywności nie pozostawały mu żadne środki. Z tego powodu przez kilka miesięcy w roku prowadzi działalność gospodarczą i żyje z uzyskanych w ten sposób dochodów. Zaznaczył, że ze względu na charakter działalności na festynach i jarmarkach, które odbywają się głównie z lecie, działalność prowadzi jedynie przez kilka miesięcy w roku, a stan zdrowia i wiek nie pozwalają mu pracować efektywnie, tak jak wcześniej. Dodał, że dochody z działalności umożliwiają mu jedynie życie w ubóstwie w ciągłych długach.

W ocenie skarżącego umorzenie jego zadłużenia z tytułu składek, lub jego części, nie będzie naruszało interesu społecznego ani innych ubezpieczonych gdyż, to z winy państwa przepadły mu środki zgromadzone na książeczce mieszkaniowej, państwo bezprawnie poprowadziło podziemne instalacje na jego działce, która przez to straciła walory działki budowlanej, jest bezwartościowa i nie można jej sprzedać, spłaca zadłużenie komornikowi sądowemu w wysokości ponad 17.000 zł wskutek nieuczciwego procesu, więcej pieniędzy wpłacił do ZUS i do budżetu państwa prowadząc działalność gospodarczą i płacą podatki pośrednie i bezpośrednie, niż będzie pobierał emeryturę, nie korzystał z różnych przywilejów.

W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

W piśmie z 10 czerwca 2020 r. pełnomocnik skarżącego poinformował, iż w trakcie postępowania zaszły ważne dla sprawy zdarzenia i wniósł do dołączenie do akt wynik badania histopatologicznego, biopsji [...] oraz skierowanie do szpitala z 10 lutego 2020 r. z rozpoznaniem [...]. Z kolei w piśmie z 18 czerwca 2020 r. pełnomocnik skarżącego wskazał, iż ze względu na pandemię skarżący został praktycznie pozbawiony możliwości dorobienia do emerytur, gdyż wszelkie imprezy masowe, na których pracował, zostały albo odwołane albo bardzo ograniczone. Zaznaczył, że zaległości w składkach ZUS w 2012 r., 2013 r. i 2014 r. powstały, gdyż działalność związana z handlem na jarmarkach i festynach nie jest rentowna, by pozwalała na opłacenie składek w całości. Skarżący opłacał tyle, ile mógł, czyli składkę zdrowotną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych – tj. Dz. U. z 2017 r., poz. 2188 ze zm.). Rolą sądu administracyjnego jest więc ocena czy organ nie dopuścił się naruszeń prawa materialnego i procesowego, które skutkowałyby wadliwością zaskarżonej decyzji wymagającą wyeliminowania jej z obrotu prawnego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), dalej: p.p.s.a.

Badając niniejszą sprawę w ramach powyższych przepisów i w oparciu o akta sprawy, zgodnie z art. 133 § 1 i art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd dopatrzył się takich naruszeń prawa, które skutkują koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji I instancji.

Z akt sprawy wynika, iż organ rozpatrywał wniosek o umorzenie zaległych składek w kontekście dwóch podstaw prawnych, a mianowicie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. i art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia. Zgodnie z art. 123 u.s.u.s., w sprawach uregulowanych tą ustawą, a do takich należy umarzanie należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zm., dalej: k.p.a.).

Organ prawidłowo powołał się na ustaloną w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. zasadę, że należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem postanowień ust. 3a. Sytuacje całkowitej nieściągalności zostały wyliczone w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., a wyliczenie to jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2 zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2019 r. poz. 498, z późn. zm.);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

W tym miejscu wymaga wyjaśnienia, że art. 28 ust. 2 u.s.u.s. oparty jest oparty na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego", co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo ZUS, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., może, ale nie musi umorzyć zaległości. Użycie przez ustawodawcę w art. 28 ust. 1 u.s.u.s. "mogą być umarzane" wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Natomiast w wypadku ustalenia przez Zakład braku całkowitej nieściągalności (ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s.), organ na podstawie art. 28 ust. 2 u.s.u.s. pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek. Innymi słowy zobowiązany będzie do odmowy umorzenia należności.

ZUS orzekając w sprawie prawidłowo ustalił, że w odniesieniu do skarżącego nie wystąpiły przesłanki całkowitej nieściągalności określone w art. 28 ust. 3 pkt 1 – 5 u.s.u.s. Nie nastąpiła śmierci dłużnika a skarżący nie przedłożył żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy z 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe, że nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym czy też że nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym. Wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie wniósł skarżący, przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, skarżący nie zakończył prowadzenia działalności gospodarczej oraz nie został ustalony brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Jak wyjaśnił ZUS aktualnie postępowanie egzekucyjne wobec strony jest zawieszone z uwagi na zawarty układ ratalny (umowa z 8 lipca 2019 r. nr (...) o rozłożeniu zaległości na raty).

W ocenie Sądu organ nie dokonał w sposób należyty analizy przesłanki całkowitej nieściągalności z art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s., tj. ustalenia, iż jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Zdaniem Sądu ustalenie takie jest możliwe nie tylko w przypadku przeprowadzenia postępowania egzekucyjnego, w którym organ wykorzystałby wszystkie możliwe środki egzekucyjne. Organ ma możliwość i powinien jeszcze przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego przeprowadzić analizę czy dłużnik ma majątek wystarczający na pokrycie chociażby części egzekwowanego roszczenia i całości przewidywanych kosztów egzekucyjnych. Skarżący jest współwłaścicielem w 3/8 działki zurbanizowanej o powierzchni 708 m2 w K. przy ulicy S. o nr księgi wieczystej (...). Z akt sprawy nie wynika zaś, aby organ egzekucyjny podjął czynności zmierzające do ustalenia, czy jest możliwe przeprowadzenie skutecznej egzekucji z tego majątku, których konsekwencją byłoby ustalenie, że w postępowaniu egzekucyjnym uzyska się kwoty przekraczające wydatki egzekucyjne.

ZUS dokonał także w sposób nieprawidłowy i niepełny analizy sprawy pod kątem zaistnienia przesłanek w zakresie możliwości umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3a usus w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia, a w szczególności pkt 1 i 3 tego przepisu.

Zgodnie z art. 28 ust. 3a usus należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe warunki dające możliwość umorzenia należności składkowych zostały uregulowane w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

W przytoczonych przepisach ustawodawca również posłużył się konstrukcją uznania administracyjnego, pozostawiając Zakładowi decyzję czy składki umorzyć czy też odmówić umorzenia, w przypadku wypełnienia przesłanek. Z uwagi jednak na to, że przesłanki określone w § 3 ust. 1 rozporządzenia są mniej jednoznaczne niż przesłanki całkowitej nieściągalności, okoliczności faktyczne i prawne sprawy oraz zgromadzony materiał dowodowy wymagają staranniejszej analizy pod kątem ustalenia, czy zostały spełnione, zwłaszcza w odniesieniu do przesłanek z pkt 1 i 3. Dotyczą one bowiem delikatnej materii jaką jest możliwość zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych przez zobowiązanego oraz jego sytuacji zdrowotnej.

Odmawiając skarżącemu umorzenia zaległości składkowych ZUS prawidłowo stwierdził, że przesłanka określona w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia nie została spełniona. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie wynika natomiast aby ZUS rozpatrzył okoliczności faktyczne i prawne sprawy w stopniu wystarczającym do uznania, że skarżący nie spełnia przesłanek z § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia.

Zdaniem ZUS skarżący nie wypełnia przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia gdyż ma stałe źródło dochodów (emeryturę) i przez kilka miesięcy w roku prowadzi działalność gospodarzą, co stwarza mu możliwość uzyskiwania dochodu z tego tytułu. Organ stwierdził, że skarżący nie udokumentował problemów z regulowaniem bieżących opłat lub w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych, zatem nie jest zagrożony ubóstwem, a spłata należności z tytułu składek nie zagrozi jego egzystencji. Argumentacja ZUS prowadzi do wniosku, że utożsamia brak ubóstwa ze stałym dochodem i ponoszeniem wydatków na niezbędne utrzymanie, zaś wysokość dochodu, faktyczna możliwość jego zwiększenia oraz łączna kwota wydatków na zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych nie mają znaczenia. Takie podejście i definiowanie ubóstwa jest nieuprawione przy analizowaniu spełnienia przez wnioskującego o ulgę przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Jak stanowi ten przepis Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, gdyż pozbawiłoby to jego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Wymaga podkreślenia, że "zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych" jest nierozerwalnie związane z koniecznością poniesienia na ten cel wydatków. Wielkość i rodzaj tych wydatków musi być określony z uwzględnieniem warunków ekonomicznych istniejących w czasie i miejscu rozpatrywania wniosku, tj. poziomu cen dóbr i usług niezbędnych do zaspokojenia podstawowych potrzeb mieszkaniowo-bytowych, a także innych okoliczności mających znaczenie w odniesieniu do osoby wnioskodawcy, tj. m.in. jego sytuacji rodzinnej i zdrowotnej.

Instytut Pracy i Spraw Socjalnych ustalił, że w 2019 r. wartość minimum socjalnego dla emeryta gospodarującego samotnie wyniosła 1.191,40 zł, zaś minimum egzystencji w 2019 r. dla samotnego emeryta wyniosło 585,04 zł. Należy przy tym zaznaczyć, że minimum egzystencji, zwane także minimum biologicznym, to miara wyznaczająca niski, wręcz "alarmowy" poziom zaspokajania potrzeb, poniżej którego występuje biologiczne zagrożenie życia oraz rozwoju psychofizycznego człowieka (por. Deniszczuk, Sajkiewicz 1996). Takie dane należy zestawić z wysokością dochodów wnioskodawcy oraz jego sytuacją rodzinną i zdrowotną, czego nie uczyniono w pełni w niniejszej sprawie.

Organ nie ustalił, czy stały dochód skarżącego w postaci emerytury w kwocie 1008,59 zł pozwala na zaspokojenie jego niezbędnych potrzeb życiowych. Tymczasem już samo zestawienie jego wydatków na czynsz, opłaty eksploatacyjne i leczenie (łącznie ok. 950 zł/m-c) wskazuje, że na pozostałe wydatki pozostaje mu niewiele ponad 50 zł miesięcznie. A chodzi o tak ważne wydatki jak zakup żywności, środków higieny i czystości, których przy aktualnym poziomie cen dóbr i usług nie można nabyć za kwotę 50 zł, aby zaspokoić omawiane potrzeby życiowe przez okres 1 miesiąca. Skarżący zatem, pomimo swojego wieku (68 lat w dniu wydania zaskarżonej decyzji) i problemów zdrowotnych podejmuje dodatkową aktywność, aby uzyskać środki na zaspokojenie swoich potrzeb oraz spłatę swoich zobowiązania, zarówno prywatnoprawnych jak i publicznoprawnych. ZUS przyznał bowiem, że skarżący spłacał zadłużenie w ratach (ok. 100 zł/m-c), choć nie zawsze w terminie. Z emerytury skarżącego potrącana jest kwota zajęcia komorniczego w wysokości 430 zł/m-c, a skarżący oświadczył że spłaca zadłużenie wobec banku [...]w kwocie 250 zł/m-c. Skarżący zatem, pomimo swojego wieku, podejmuje starania, aby polepszyć swoją sytuację czyli uzyskać dodatkowy dochód i uregulować zobowiązania. Owszem, skarżący ma możliwość dalszego prowadzenia działalności gospodarczej, jak zasadnie wskazał ZUS, a Zakład musi także badać możliwości spłaty długu w przyszłości, a nie bazować jedynie na obecnym stanie faktycznym. Jednakże organ musi być równocześnie świadomy, że wraz z wiekiem skarżącemu ubywa sił i pogarsza się jego stan zdrowia. Zwłaszcza, że z akt sprawy wynika, iż skarżący wnioskował już wcześniej o umorzenie zaległości z tytułu składek, a w nowym wniosku powołał się na pogorszenie stanu zdrowia i przedstawił skierowanie na badanie tomografii komputerowej, gdyż istniało podejrzenie u niego choroby nowotworowej. Skarżący przedłożył organowi także swoje zeznanie podatkowe PIT-28 za 2018 r. Organ zaniechał przeanalizowania tych dokumentów, nie sprawdził jakie przychody stronę uzyskuje z działalności gospodarczej, jakie ponosi koszty i jakie wykazuje dochody, nie sprawdził jaka jest skala tej działalności i czy skarżący, osoba 68-letnia (w dniu wydania zaskarżonej decyzji), mający problemy zdrowotne, ma możliwości rozwoju działalności i zwiększenia dochodów.

Sąd nie zgadza się również z organem, że dla spełnienia przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Ministra, choroba zobowiązanego lub członka jego rodziny musi całkowicie uniemożliwiać zobowiązanemu uzyskiwanie dochodów. Przede wszystkim w przepisie tym jest mowa o pozbawieniu zobowiązanego możliwości uzyskiwania "dochodu umożliwiającego opłacenie należności", a nie o pozbawieniu możliwości uzyskiwania jakiegokolwiek dochodu. Nadto przesłankę tę należy rozpatrywać z uwzględnieniem stanu majątkowego i sytuacji rodzinnej wnioskodawcy i ustalić, czy opłacenie składek w sytuacji choroby zobowiązanego lub członka jego rodziny nie pociągnęłoby zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego i jego rodziny. Jak już pokreślono powyżej zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych jest nierozerwalnie związane z koniecznością poniesienia na ten cel wydatków. W ocenie Sądu o zbyt ciężkich skutkach można mówić wówczas, gdy że względu na chorobę swoją lub członka rodziny zobowiązany jest w stanie uzyskiwać dochód wystarczający jedynie na zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych jego i jego rodziny, a konieczność opłacenie składek wiązałaby się z rezygnacją z zaspokojenia tych potrzeb lub ich części. Skarżący przedstawił organowi skierowanie na badanie tomografii komputerowej w związku z podejrzeniem u niego choroby nowotworowej. Z kolei z dokumentacji przedłożonej sądowi wynika, że u skarżącego zdiagnozowano nowotwór złośliwy gruczołu krokowego, a więc ciężką chorobę wymagającą trudnego i kosztowego leczenia. Ustalenie jak stan zdrowia skarżącego wpływa na jego możliwości zarobkowania jest istotne nie tylko w świetle przesłanki z pkt 3 ale również z pkt 1 ust. 1 § 3 rozporządzenia, co uwypuklono powyżej.

Dokonanie przez organ szczątkowej analizy możliwości płatniczych skarżącego bez równoczesnego zwrócenia uwagi na jego wiek, stan zdrowia oraz perspektywy poprawy jego sytuacji w przyszłości, pozwala sądowi na postawienie ZUS zarzutu przekroczenia zasady swobodnej oceny dowodów. Twierdzenia ZUS wskazujące, że skarżący nie jest zagrożony ubóstwem, a spłata należności z tytułu składek nie zagrozi jego egzystencji, należało uznać za dowolne, gdyż organ nie odnosi ich do całości sytuacji finansowej oraz zdrowotnej skarżącego. W przeprowadzonym postępowaniu zabrakło zatem należytego zastosowania art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Organ winien, po dokładnym wyjaśnieniu stanu faktycznego sprawy, rozważyć i wyważyć interes społeczny i słuszny interes strony. Należy kierować się z zasadami logiki i doświadczenia życiowego. Możliwości płatnicze strony winny być oceniane wg rzeczywistych możliwości, a nie tylko hipotetycznych możliwości. Wydając decyzję ponownie ZUS winien uwzględnić przedstawioną w wyroku ocenę, a w wypadku powstania określonych wątpliwości co do sytuacji skarżącego zwróci się do niego o informację w tym zakresie.

Sąd zwraca także uwagę ZUS na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24 kwietnia 2013 r., sygn. II GSK 170/12, w którym NSA stwierdził, pojęcia "ważnego interesu dłużnika" że nie można ograniczać tylko do sytuacji nadzwyczajnych czy zdarzeń losowych, gdyż funkcjonuje ono w zdecydowanie szerszym znaczeniu uwzględniającym także sytuację ekonomiczną strony, wysokość dochodów, zakres wydatków. Zawężanie wymagań umorzenia należności do sytuacji gdy spłata składek uniemożliwi stronie zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych byłoby niedopuszczalną interpretacja na niekorzyść dłużnika. Skoro strona powołuje się na własny interes w umorzeniu należności, to niedopuszczalne było nie rozważenie tego interesu i poprzestanie tylko na wykazaniu interesu ogólnego, który legł u podstaw odmowy umorzenia należności.

W świetle powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, iż wskazane nieprawidłowości dają podstawę do uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji z (...)czerwca 2019 r. na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 p.p.s.a., o czym orzeczono w punkcie pierwszym sentencji.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. i w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (tj. Dz.U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.). Na łączną kwotę 497 zł składają się koszty zastępstwa procesowego w wysokości 480 zł oraz opłata skarbowa od pełnomocnictwa w wysokości 17 zł.